<![CDATA[Iñigo Satrustegi | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 25 Sep 2020 06:57:45 +0200 hourly 1 <![CDATA[Iñigo Satrustegi | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Pandemia sasoiko oporrak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1922/030/001/2020-06-17/pandemia_sasoiko_oporrak.htm Wed, 17 Jun 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1922/030/001/2020-06-17/pandemia_sasoiko_oporrak.htm
Autokarabana aukera on bat izan daitekeela uste dute sektoreko erabiltzaileek eta saltzaileek. Ainara Etxarte da Andoaingo (Gipuzkoa) Itsas Mendi Autokarabanak negozioaren jabeetako bat, eta era horretako ibilgailuak saltzen dituzte. «Euskal Herrian, Espainiarekin alderatuta, beti izan gara autokarabanazaleak», azaldu du Etxartek. Gurasoek orain dela 40 urte hasitako enpresan, urteak daramatza lanean. Konfinamendua dela eta, denda itxi behar izan zuten. Arintze neurriekin batera, berriz, pixkanaka negozioari martxa hartzen ari dira berriz ere. Hain zuzen ere, autokarabanen gaineko interesa nabarmen handitu dela adierazi du: «Konfinamendua baino lehenago ere, gorako joera batean zegoen sektorea. Azken asteetan dei asko jasotzen ari gara, baina gehienak kontsultarako dira». Aldiz, adierazi du jendea jabetzen dela koronabirusaren albo kalteen ondorioez. Krisi ekonomiko baten gaineko kezka dagoela adierazi du Itsas Mendikoak, eta horregatik dio jendeak «oinak lurrean jarriak» dituela.

Erreserbaz lepo

Itziar Goenagak ere sektore horretako negozioa du Azpeitian (Gipuzkoa), Flying Autokarabanak, baina alokatu egiten ditu. Goenagak azaldu du larrialdi egoerarekin «kezka handia» izan zutela, bezeroek erreserbak bertan behera utzi baitzituzten: Aste Santua, San Jose eguneko eta Maiatzaren Leheneko zubiak, baita udako hilabeteetarako itxiak zituzten hainbat erreserba ere. Aldiz, uste zutenaren aldean, interes handia nabaritu dute gobernuak konfinamendua arintzeko neurriak hartuz joan diren heinean: «Bezeroek familiarekin atseden hartu eta disfrutatu nahi dute. Etxetik atera nahi dute». Lau autokarabana dituzte, eta abuzturako ez dute ia ibilgailurik libre. «Ekainean eta uztailean ez genuen erreserbarik espero», aitortu du Goenagak, baina erantsi du hilabete horietarako erreserben «erdibidean» direla dagoeneko.

Autokarabanak alokatu egiten dituztenez, dituzten lau autokarabanak bezero desberdinek erabiltzen dituzte. Horrenbestez, segurtasuna bermatzeko neurriak zorroztu behar izan dituzte Flying autokarabanetan: «Desinfekzioa beti izan da gure ardatz nagusietako bat. Ni maniatikoa naizelako, baina baita bezeroek asko baloratzen dutelako». Antzera aritu da Goenaga, eta gaineratu du orain arte autokarabanak garbitzeko erabiltzen zituzten produktuak eta Osasun Ministerioak agintzen dituenak berberak direla, garbiketari dagokionez; beraz, aurretik ere betetzen zituztela beharrezko neurriak. «Ibilgailuak erakusteko protokoloa, horixe zorroztu behar izan dugu».Eskuak garbitzea eta maskara eta oinetakoak estaltzekoa jartzea derrigorrezkoa da autokarabanak ikusteko. Bideo batzuk prestatzen ari direla ere jakinarazi du, interesa dutenekin «kontaktua ahalik eta gehiena saihesteko».

Etxartek adierazi du bere gurasoen bezeroen seme-alabetako batzuk, gaur egun ere, Itsas Mendi autokarabanetako bezeroak direla. «Denetarik dugu, betidanik gurekin izan direnak eta berriak. Erretirodunak eta bikote gazteak ere bai».

Goenagaren negozioak bi urte eta erdi ditu, eta askotarikoa dira euren bezeroak ere. Gainera, azaldu due, aurtengo egoera dela-eta autokarabana lehen aldiz alokatzera animatu denik ere badela. «Autokarabana alokatzeko ideia aspalditik zutela esan izan digute, eta oraingo egoerak bultzadatxoa eman diela». Beldurrarekin eta segurtasun neurriekin lotzen du Goenagak, ibilgailu horren gaineko interesa areagotzea.

Felix Alvarez Tximeleta autokarabanista nafarren elkarteko zuzendariaren arabera, «autokarabana etxetxo txiki bat da, zelai oso handi batekin». Orain dela 13 urte sortu zen elkartea, eta, gaur egun, 100etik gora kidek osatzen dute. Alvarezen arabera, autokarabana da gaur-gaurkoz turismo motarik «seguruena»: «Zure etxea da. Zu eta zuk nahi duzuna baino ez da sartzen ibilgailuan. Osasun neurriak betetzen badituzu, bermatua duzu segurtasuna». Autokarabanen abantailei dagokienez, Alvarezek esan du oso «moldaerraza» dela: ez du hoteletan eta bestelakoetan egonaldiko erreserbarik behar, eta gustuen arabera hartu daitezke erabakiak. «Leku batean gau bakarra pasatzeko asmoa banuen, baina gustatu bazait, egonaldia luzatu dezaket. Eta alderantziz», adibidea jarri du Tximeletako lehendakariak. Izan ere, autokarabanentzako egokitutako gune asko daudela azaldu du: «Ez duzu zertan kanpin batera joan». Hain zuzen ere, gune horien sustapenean egiten dute lan Tximeletakoek. Nafarroako udalei ibilgailu mota horrentzako guneak eta parkinak eraikitzeko laguntza eskaintzen dute.

Autokarabana guneak

Koldo Zabarte gasteiztarra Sorbeltz autokarabanista elkarteko kidea da. Haren uste, aurten, COVID-19aren ondorioz, gora egingo du turismo mota horrek. Askorentzat, autokarabana batekin bidaiatuko duten aurreneko aldia izango da, eta, horregatik, hainbat gauza azpimarratu ditu: «Gaua edozein tokitan pasa daiteke, betiere, erreserba natural bat ez baldin bada. Aldiz, ezin dira toldoak zabaldu edo bestelako tresnak atera». Hori egin nahi dutenek kanpinetara joan behar dutela gogorarazi du Zabartek. Sorbeltzekoa bat dator Alvarezek aipatu dituen abantailekin: segurtasuna eta moldagarritasuna. Hala ere, iruditzen zaio Europako beste herrialdeekin alderatuta, Euskal Herrian ez daudela autokarabanentzako egokitutako nahikoa gune; eta, gainera, uste du txiki geratuko direla aurtengo «gorakadarekin».

Autokarabanek nonahi aparka dezaketen arren, horientzako propio egokitutako guneetan aparkatzeko deia egiten dute ohiko erabiltzaileek. Askotarikoak daude: doakoak, publikoak, pribatuak, ordainpekoak, eta gune bakoitzak zerbitzu desberdinak ditu; hala nola ura betetzeko eta ur zikinak husteko aukera, elektrizitatea, merenderoak... Horiek guztiak zaintzeko eta autokarabanaren erabilera egokia egin dadin sustatzeko, Sorbeltz elkarteak dekalogo bat sortu du, arau eta gomendioekin.

Bere aldetik, Alvarezek erabiltzaile berriei gomendatu die «ez daitezela arriska»; izan ere, jende askok autokarabana erosi ostean ikusten du ez dela espero dutena: «Aloka dezatela. Probatu dezatela, eta ikus ditzatela abantailak eta desabantailak, eta, gero, erabakiko dute ea erosi nahi duten edo ez». Flying autokarabanetako Itziar Goenagak azaldu du eguneko prezioa 115 eta 160 euro bitartekoa dela. Goenagak enpresa batekin alokatzearen garrantzia azpimarratu du: «Profesional batekin alokatzen duzunean, segurtasuna bermatua duzu, enpresek garbiketa protokoloak egiaztatu behar ditugulako». Legezkotasunaren auziaz harago, sektorean dagoen intrusismoa salatu du, eta horrek zer arazo izan ditzakeen aipatu du: «Norbanako bati alokatuz gero, eta edonolako istripu bat egonez gero, seguruek ez dute kalte-ordainik pagatuko».

Andoaingo Itsas Mendin eskaintza zabala da: autokarabanez gain, camper erako furgonetak ere saltzen dituzte, eta berriak zein bigarren eskukoak dituzte: «Jendea ideia batekin etorri ohi da, eta guk euren asmoetarako hoberen egokitzen dena aholkatzen diegu». Edonola ere, aurtengo uda «berezi»honetan, bat datoz bai erabiltzaileak eta bai sektoreko langileak, alegia, etxetik gertu dauden inguruak ezagutzeko aprobetxatu daitekeela: «Beldurragatik-edo, jende asko ez da urrutira joango, hemengo txoko asko ezagutzeko aukera ona da», esan du Zabartek. Alvarezek ere antzera uste du: «Askotan, Europara edo oso urrutira jotzen dugu, eta ez ditugu ezagutzen gure inguruko leku asko».]]>
<![CDATA[«Ez dut uste zaila izango denik hemen lan on bat aurkitzea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1885/040/001/2020-06-09/ez_dut_uste_zaila_izango_denik_hemen_lan_on_bat_aurkitzea.htm Tue, 09 Jun 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1885/040/001/2020-06-09/ez_dut_uste_zaila_izango_denik_hemen_lan_on_bat_aurkitzea.htm
Urtebete daramazu AEBetan, baina ez da zure lehen aldia han, ezta?

Ez. Orain dela urte batzuk, hilabete egon nintzen familia estatubatuar batekin bizitzen, ingelesa ikasteko programa batean. Egonaldi horren ostean, itzultzeko eta denbora luzeago bat egoteko gogoa piztu zitzaidan. Hain zuzen ere, hori izan zen nire karreran sartzeko arrazoietako bat; izan ere, hirugarren mailan kanpora joateko, eta AEBetara itzultzeko aukera zegoen. Hemen urtebete egin nuen Missouriko Unibertsitatean, eta Iruñera karrera bukatzera bueltatu nintzen.

Eta orain dela urtebete berriz bueltatu zinen. Zer dela eta?

Bueltatzea erabaki nuen oso gustura egon nintzelako eta praktikak hemen egin nitzakeelako. Oraintxe bukatu berri ditut, eta asmoa da hemen geratzea eta lana bilatzea. Ez dut uste zaila izango denik hemen lan on bat aurkitzea. Ikastera etorri nintzenean ezagutu nuen neska laguna, eta azken urte osoa elkarrekin bizitzen daramagu.

Bizimodua nolakoa da han?

Ikastera etorri nintzenean, ez nekien oso ongi zer aurkituko nuen. Nire azken erreferentzia uda hartakoa izan zen, baina, herrialde bera den arren, oso bizimodu desberdinak dituzte. Hemen, Spriengfielden, lasaiagoa da; jendea atseginagoa izan da hasieratik. Oso errazak izan ziren lehenengo asteak.

Jendea, beraz, ez da espero zenuen bezalakoa?

Desatseginak eta indibidualistak direlako eta gaizki jaten dutelako irudi horrekin etorri nintzen, baina nire inguruan ez dira horrelakoak batere. Esango nuke AEBetako erdigunean kanpotik ikusten denaren oso desberdinak direla.

Zer da hango bizimoduaz gehien gustatzen zaizuna?

Erraztasun pila bat daude hemen bizitzeko: kafetegi pila bat, supermerkatuak 24 orduz irekita, errepide sare handi bat... Gainera, oso erraza da gustatzen zaizuna egitea: hau da, hobby bat baldin baduzu, inguruan jende asko topatuko duzu zaletasun horrekin. Jende asko elkartu ohi da hobby bera duena, batez ere kiroletan.

Eta gutxien?

Oso azkar bizi dira hemen. Goizetik ohera sartu arte, erritmoa geldiezina da. Gosaldu bitartean, ordenagailuarekin lanean ari gara; bazkaltzeko, hamar minutu ditugu; eta, arratsaldean, egitekoak daude beti, kirola, erosketak...

The Simpsons telesailaren bromatxoa egingo zizuten gertukoek, ezta?

Bai, Euskal Herrian lagunek egin zidaten. Hemen, berriz, telesaila ez da hain ezaguna, edo ez dute guk bezainbeste ikusten. Gainera, beste Spriengfield batzuk ere badaude herrialde osoan zehar, eta ez dute loturarik egiten seriearen eta hiriaren artean.

Birusak gogor jo du AEBetan. Nolakoa izan da eragina Missourin?

Ez da izan kostaldeko estatuetan bezain latza. 250.000 biztanle ditu Spriengfieldek, eta aireportua txikia da; beraz, ez dugu kanpoko hegaldi askorik jasotzen. Kutsatuen eta hildakoen kopuruak begiratu izan ditut, eta nahiko baxuak dira orokorrean. Gu ere konfinatuta egon gara, baina ez da izan Euskal Herrian bezain gogorra. Ezin ginen taldeetan batu, baina kirola egin genezakeen, adibidez.

Iruñera bueltatuko zara noizbait?

Ez dut uste bizitzera itzuliko naizenik. Oraingoz, hemen bizi nahi dut.]]>
<![CDATA[Uda bete aukera airean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1896/038/001/2020-06-02/uda_bete_aukera_airean.htm Tue, 02 Jun 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1896/038/001/2020-06-02/uda_bete_aukera_airean.htm
«Erabakia ez da erraza izan, baina hartu beharrekoa da», azaldu du Carolina Garcia Sahararen Nafarroako Lagunak Elkarteko (ANAS) kideak. Izan ere, aurtengo Oporrak Bakean egitasmoaren kanpaina bertan behera uztea erabaki zuten elkarteek Mendebaldeko Saharako Fronte Polisarioarekin batera. Garciak azaldu duenez, Saharako kanpamentuetara ez da COVID-19a iritsi, eta «arrisku handia» hartuko lukete haurrrak Euskal Herrira ekarrita. «Kanpamentuetan ez daude birusari aurre egiteko prest».

Urtero 5.000 haur ateratzen dira Europako herrialdeetan uda pasatzera. Kanpaina bertan behera uztearekin, «5.000 aho gehiago elikatu beharko dituzte aurten», azaldu du ANASekoak. Uda «gogorra» izango dela iragarri du Garciak: «60 gradu arteko tenperaturak izaten dituzte. Gainera, elikagai eta ur urritasuna egongo da, mugak itxita daudelako, eta, ondorioz, laguntza humanitariorik ez da heltzen». Nafarroatik karabana bat prestatzen ari direla jakinarazi du mugak ireki orduko bertara bidaltzeko. Bestetik, Nafarroako Gobernuak diru laguntza bat jarri du elikagaiak erosi eta bidali ahal izateko.

Ekialdeko umeak, ezbaian

Bikarte eta Chernobil elkarteek Errusiako, Bielorrusiako eta Ukrainako umeen udako egonaldiak antolatzen dituzte. Ume gehienak Txernobylgo (Ukraina) zentralaren leherketak sortutako kutsaduraren biktima dira. «OMEren arabera, umeek kutsatutako eremuetatik kanpo 40 egun eman behar dituzte bizi itxaropena bi urte luzatzeko», azaldu du Amaia Aretxaga Bikarteko lehendakariak. Gomendio horri eutsita, oraingoz ez dute harrera egonaldia bertan behera utzi. «Gero eta egingarriago ikusten dugu, baina, egiten bada, osasun berme guztiekin izango da». Elkarteko Marian Izagirrek ere jakinarazi du «aurrera jarraitzeko» asmo osoa daukatela. Hala ere, familia batzuk, beldurragatik edo krisiak gogor jo dituelako, parte ez hartzea erabaki dute.

BIELORRUSIA

«Afektibitate arazo handiak izaten dituzte»

Itxaso Larrinagak bere familiarekin batera Bielorrusiatik datorren neskatila bat hartzen du etxean, Deban (Gipuzkoa). Orain dela zazpi urte hasi ziren beste haur batekin, eta, esperientzia «oso onak» izan dituztenez, urtero animatzen dira Bikarte elkarteak antolatzen dituen harrera egonaldietan parte hartzera.

Larrinagak aitortu du lehenengo urtean sentimendu aldetik gorabehera handia izan zuela: «Etorri aurretik emozio handia genuen etorriko zena ezagutzeko; baina iritsi zenean, ez zen espero genuena». Hain zuzen ere, azaldu du umezurtzak direla, eta ingurune erabat pobreetatik datozenak, eta, horrenbestez, kosta egiten zaie egokitzea; «bai haurrari, eta bai familiari ere». Gainera, Larrinagaren esanetan, «afektibitate arazo handiak izaten dituzte haurrek; hona etorri eta maitasuna ikusten dutenean, harritu egiten dira». Gaineratu du euren kasuan harremana lortu orduko aste batzuk pasatu behar izan zirela. Gero, dena «primeran joan zen» .

Hizkuntzari dagokionez, Larrinagaren familian traba izango zela pentsatu zuten, baina, aitzitik, uste baino errazagoa izan zela adierazi du, eta euskara hutsean egiteko apustua egin zuten: «Aukeratu egin behar da zein hizkuntzatan komunikatu, eta ez euskara ezta gaztelania ez zituenez ezagutzen, gure eguneroko hizkuntzaren alde egin genuen: euskara». Lehen urteko egonaldiaren amaierarako «nahiko ondo» menderatu ohi dutela gaineratu du.

Larrinagaren ustez, haurrei bi hilabetez elikadura on bat bermatzea da egonaldietako ekarpenik handiena; izan ere, Bielorrusiatik datozen umeek ere Txernobylgo zentralaren erradiazioaren ondorioak pairatzen dituzte: «Jaten dutena ez da txarra, baina, lurrean erradiazio maila altua dagoenez, janaria ere kutsatzen da». Hari horri eutsita, adibidea eman du: bi hilabeteren ondoren, erradiazio maila baxuago dute haurrek.

Koronabirusaren egoerarekin zalantzarik ez dutela esan du; izan ere, «beharrezkoak» dira egitasmo horiek haurrentzat, eta elkarteak hartzen duen erabakiarekin bat egingo dutela adierazi du Larrinagak. Hala ere, gogoz dira Deban haurrari ongietorria egiteko «ekainean ez bada, uztailean edo abuztuan». Bielorrusian duen egoeratik aldentzeko «ondo» etorriko zaielakoan dago, eta «are hobeto Deba bezalako herri txiki batean». Izan ere, haurra bere kabuz moldatzen dela adierazi du: «lagunekin elkartzeko, hondartzara joateko... Bera bakarrik moldatzen da».

«Garrantzitsua da gure semeek jakin dezatela normalizatuta duten egunerokoa ez dela normalena». Larrinagak harrera programaren aldebiko ekarpena azpimarratu du: bai hartutako umearentzat, baina baita familian egiten duten ikaspenagatik ere.

MENDEBALDEKO SAHARA

«Haiek 44 urte daramatzate konfinaturik»

Josika Salbide eta Iraia Garcia iruindarrak ama-alabak dira. Hamabi urte daramatzate familian Saharako haurrak hartzen, baina aurten ez dute aukerarik izango. Salbidek eta bere bikoteak aspalditik parte hartu nahi zuten elkartasun egitasmo batean, eta polita iruditu zitzaien ANASek antolatzen duen Oporrak Bakean programa: «Laguntzeko ekimenen baten parte izan nahi genuen, gure seme-alabek bizipen hori izan zezaten txikitatik». Orain arte, hiru haur ekarri dituzte, horietatik bi familia bereko anaiak: Bachri eta Emhamed. Aurten hirugarren anaia gazteago bat zen etortzekoa, baina egoerak uda zapuztu diela adierazi dute ama-alabek: «Pena handia ematen digu, ezin dugulako laguntzarik eskaini, eta aurreneko aldia izango litzatekeelako umearentzat».

Elikadura eta osasun zerbitzuak dira, Iruñeko familiaren ustez, haurrei eskaintzen dieten garrantzitsuena. «Elikagai freskoak jan ditzaten saiatzen gara, kanpamentuetara ez baita halakorik heltzen» esan du Salbidek. Era berean, gehitu du haurrei analisiak eta mediku azterketak egiteko eta txertoak jartzeko aprobetxatzen dutela egonaldia. «Umeek, berriz, gehiago eskertzen dute igerilekura, hondartzara eta ibaira joatea».

Garciak «anaia baten moduan» hartu izan ditu haur sahararrak. Baina bestetik ere aitortu du urteekin bere eta etorritako haurren arteko adin tartea handitu egin den heinean, «modu desberdinetara» bizi izan dituela esperientziak. «Hala ere, oso erraza izan da haurrak zaintzea, kuadrillan edo auzoan laguntzeko prest egon direlako». Salbidek, gainera, esan du seme-alaben eta Saharako haurren artean ez dutela tratuan bereizketarik egiten, errietarako edo planak egiteko, besteak beste.

Haurrekin eta familiarekin izan duten harremanaz mintzo da Garcia: «Teknologiaren aurrerapenekin asko aldatu da komunikazioa, eta orain oso maiz hitz egiten dugu haiekin». Gainera, behin baino gehiagotan izan dira Iruñekoak Saharan, familia eta euren kultura ezagutzen: «Oso tratu ona izan dugu beti». Harremana, beraz, «estua» dela diote. «Konfinamenduan, ia egunero deitu gaituzte; oso arduratuta zeuden» erantsi du, eta haien animoak asko eskertu dituzte: «Haiek 44 urte daramatzate basamortuan konfinatuta, eta ez birus batengatik».

Aurten ez da Saharako umerik izango Garcia eta Salbideren etxean, baina espero dute, datorren urtean berriz parte hartu ahal izango dutela: «Urtero esaten dugu azken urtea izango dela, baina ezin ditugu nolanahi ere utzi. Oraingoz osasunez eta ekonomikoki ongi gaude». Garciak bukatzeko azaldu du halako programak «beharrezkoak» diren arren espero dutela halakoen «beharrik ez izatea», Sahara librea izango delakoan.

UKRAINA

«Pozik gaude izandako bizipenekin»

Arabako lautadako Bikuñan bizi dira Sonia Sanz eta Eduardo Eguren. Zortzi urtez hartu zuten etxean Sergei, Txernobylgo ume bat, eta aurten laugarrena izango litzateke Mixarekin. Chernobil elkarteko laguntzaileak dira, eta adierazi dute aurtengo harrera kanpainan parte hartuko dutela, egoerak ahalbidetzen badu: «Haurrak ekar baldin badaitezke, Mixak aurtengo uda gurekin pasatuko du». Kontrara, lehen aldiz Mendebaldeko Saharako haur bat ekarri behar zuten aurten. Asmo hori alde batera utzi behar izan dute, oraingoz.

Urte hauetan guztietan esperientzia errepikatu baldin badute, «oso positiboa» izan delako izan da, Sanzek azaldu duenez: «Oso pozik gaude izandako bizipenekin; aukera zoragarria da». Egurenek azpimarratu du bereziki «aberasgarria» dela euren seme-alabentzat, beste errealitate bat ezagutzeko balio dielako. «Gure seme zaharrena Sergei baino zertxobait zaharragoa zen etortzen hasi zenean. Oso ongi moldatu ziren hasieratik», esan du Sanzek. «Anai-arreben artean izan ohi diren liskarrak ere izaten zituzten elkarren artean».

Txernobylgo zentraletik oso gertu bizi diren haurrak ekartzen ditu elkarteak Euskal Herrira, eta, beraz, umeen osasuna hobetzea da helburu nagusia. Halaber, baliabide ekonomiko handirik gabeko familiak ere izaten direla azpimarratu du Egurenek, horrek berekin dakartzan ondorio guztiekin: «Familia desegituratuak izaten dira, gainera, eta normala da alkoholismoa duten familiako kideak egotea inguruan». Soniak azaldu du Sergeiren jatorrizko etxean urik ere ez zutela, eta gogoan du hartu zuen aurreneko bainua. «Osasunaz gain, erlazionatzeko eta bizitzeko beste modu bat badagoela ikasteko balio die Ukrainako haur eta gazteei».

«Guk ez dugu hara joateko aukerarik izan; familia apala gara. Gure udako oporren modukoa da haurrak hartzea», esan du Sanzek. Hala ere, urtean zehar Mixarekin harremana mantentzen saiatzen direla adierazi du bikoteak, batzuetan hizkuntza traba bat den arren. Bestetik, paketeak helarazten dizkietela gehitu dute: «Koronabirusarengatik elikagai urritasuna izan dute han. Guk gure esku zegoen zer edo zer bidali diegu».

Birusa Ukrainako landa eremura ere iritsi dela azaldu dute Arabako lautadako familiak, datuen eguneraketa jasotzen duten arren; «benetako datuak» jakiterik ez dela adierazi dute. Bikotea gogotsu dago uda honetan Mixarekin berriz elkartzeko: «Guregatik, baina batez ere Mixarengatik, ongi etorriko zaiolako». Bielorrusiako instituzioen erabakia dela uste dute, eta, ohiko datetan ez bada ere, dena ondo joango delako itxaropena dute.]]>
<![CDATA[Itzulerarako itxaronaldi luzea ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/008/001/2020-05-28/itzulerarako_itxaronaldi_luzea.htm Thu, 28 May 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1872/008/001/2020-05-28/itzulerarako_itxaronaldi_luzea.htm <![CDATA[«Doktoretzak oso gogorrak dira; bai Euskal Herrian, bai hemen»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2020-05-27/doktoretzak_oso_gogorrak_dira_bai_euskal_herrian_bai_hemen.htm Wed, 27 May 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2020-05-27/doktoretzak_oso_gogorrak_dira_bai_euskal_herrian_bai_hemen.htm
Zerk eraman zintuen Bresciara?

Karrera Mexikon bukatu nuen, eta masterra ere han egin nuen. Lau urte luze egon ondoren, doktoretza egiteko aukera sortu zitzaidan hemen, Brescian, eta Europara itzuli nintzen.

Denboratxo bat daramazu han. Italiar bihurtzen hasi zara?

Oso azkar egokitu naizela uste dut. Ez da batere exotikoa, eta italierarekin oso ongi moldatzen naiz. Askotan, ohartu gabe, italieraz pentsatzen dudala jabetzen naiz... Eta hori urte eta piko baino ez daramadala hemen! Gurasoekin hitz egiten dudanean, nahi gabe italierazko hitzak sartzen ditut, edo italiarrek egiten dituzten esku-mugimenduak ere bai; oso frustragarria da. Aperitiboa eta spritz-a hartzeko ohitura badut, noski, eta gustura hartzen ditut.

Betetzen al dira italiarren inguruko estereotipoak?

Bai. Esku mugimenduarena, erlijioarena... Hemen, Lombardian, oso katolikoak dira, eta, nik zientzian egiten dudala lana, gauza batzuk ez dituzte esaten laborategian... Orokorrean, italiarraren irudia bat dator italiarren izaerarekin. Autoen mitoa ere asko betetzen da: Brescia hiri txikia da, Gasteiz baino txikiagoa, eta kirol auto asko ikusten da. Dotoreak dira, eta presio handia da hori niretzat, nik lehenengo harrapatzen dudana janzten dudalako, eta hori Italian ez da erraza.

Gasteizen zenuen bizimoduaren oso desberdina al da hangoa?

Bizimodu desberdina dut, baina esango nuke lanaren araberakoa dela. Gasteizen bizi nintzenean unibertsitatean nengoen, eta lasaiagoa zen nire bizitza. Baina doktoretzak oso gogorrak dira; bai Euskal Herrian, bai hemen. Baina ez nago Oslon edo Stockholmen; bizitza ez da oso desberdina Italian. Eguzki gehiago dago hemen, hori bai. Baina jendea oso soziala da, eta tabernetako giroa antzekoa da.

Zeren falta sumatzen duzu han?

Familiarena, lagunena eta betiko gauza horiena, noski. Baita janariarena ere. Italian barrualdeko hirietan ez da arrain asko jaten; Euskal Herrian gehiago jaten dugu. Pil-pila eta marmitakoa faltan sumatzen ditut, adibidez. Dena den, hegaldi zuzena daukat Bergamotik Gasteizera, eta herrialde antzekoak izanik ez dut horrenbesteko falta sumatzen. Han nagoenean, hemengo gauzak faltan ditut: spritz-a, pizzak...

Zer eskaintzen du Bresciak?

Oso hiri polita da, eta txoko asko ditu asko gustatzen zaizkidanak: gaztelua, foro erromatarraren inguruko kaleak eta elizak. Ni oso ateoa naiz, baina elizak asko gustatzen zaizkit.

COVID-19ak gogor jo zuen Italiako iparraldea. Nola bizi izan zenuen?

Hasiera oso kaotikoa izan zen. Inork ez zuen ezer ulertzen, eta, Europako lehen herrialdea izanik, ez zuten erreferenterik ere. Lombardia itxi zutenean, jendeak trenak hartu zituen hegoaldera joateko... Psycho thriller bat ematen zuen. Niri kultura eman dit pandemiak eta konfinamenduak, liburu asko irakurri ditudalako eta film asko ikusi ditudalako.

Etorkizunean Gasteizera bueltatu nahi zenuke?

Etorkizuna ez dut batere argi. Doktoretza bukatzen dudanean, agian doktoretza osteko ikerketa baterako geratuko naiz hemengo akademian, baina ez dakit. Lehenik, oraingoa bukatu beharko dut. Euskal Herrira ez naiz bueltatuko, nik uste, baina oso urrun ere ez naiz joango.]]>
<![CDATA[«Hemen ez da turismorik; Malawi erabat ezezaguna da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1888/032/001/2020-05-20/hemen_ez_da_turismorik_malawi_erabat_ezezaguna_da.htm Wed, 20 May 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1888/032/001/2020-05-20/hemen_ez_da_turismorik_malawi_erabat_ezezaguna_da.htm
Nola bukatu du zure moduko gazte batek Malawin?

Ez zen Malawin bizi nahi nuela, baizik eta, nire negozioarentzako erraztasunak kontuan hartuta, eta aukerak baloratuta, hona etortzea erabaki nuela. Nik kalamuarekin egiten dut lan, bai ekoizpen industrialerako eta baita erabilera terapeutikoetarako ere.

Zer egiten duzue, orduan?

Askotariko produktuak: eraikuntzarako produktuak, jantziak, oihalak, elikagaiak... Honen helburua da petroliotik eratorritako produktuak zuntz naturalekin ordezkatzea. Maila txikiago batean, erabilera terapeutikoa duten produktuak egiten ditugu beste herrialde batzuentzat. Gainera, ematen du bai Malawin bertan eta bai inguruko herrialdeetan laster arautuko dutela kalamua medikuntzan erabiltzea.

Eta Nafarroan halako produktu batekin aritzeko zailtasunak izan al zenituen?

Hasieran, Europak onartzen dituen kalamuaren barietateak ikertzen genituen. Gure asmoa zen krema aringarriak merkaturatzea, baina Espainiako legerian THC maila baxua duten barietateak baino ez daude onartuta. Beraz, arazorik ez izateko, gure plantazioa ikerketarako baliatu genuen bakarrik. Nafarroan ezin genituenez lizentziak ordaindu, Malawiko inbertsiogile batekin akordio bat egin genuen, gure ikerketa eta ezagutza hemengo kalamuaren ekoizpenean baliatzeko.

Ezagutzen al zenuen herrialdea lehenagotik?

Egia esateko, ez. Afrikan Maroko baino ez nuen ezagutzen, eta, egia esan, ez du zerikusirik orain ezagutu ditudan Afrikako herrialdeekin.

Zein izan zen lehen inpresioa?

Nahiko harrigarria izan zen. Oso herrialde txiroa da, baina asko harritu ninduen zer bizipoz duten. Irribarre zabal-zabala dute beti hemen, nahiz eta oso gutxi izan.

Orain ongi ezagutzen duzu. Nolako herrialdea da?

Hemen ez da turismorik; Malawi erabat ezezaguna da. Tradizioan eta nekazaritzan oinarritutako gizartea da hemengoa. Paisaia aldetik sabanan gaude, eta Afrikako bioaniztasun gune handiena duen laku handi bat dago. Esan daiteke hori dela erakargarri bakarra hemen. Politikari dagokionez, ustelkeria handia dago, baina Afrikako herrialde gehienetan bezala. Nahiko pobrea izateko, oso garestia iruditu zait, beste herrialdeekin alderatuta.

Eta malawiarrak?

Malawi Afrikako bihotz beroa dela esaten dute, oso jende baketsua baita. Azken urtean gatazka egon da hauteskundeetan ustelkeria egon delakoan. Baina, orokorrean, oso jatorrak eta zoriontsuak dira, eta ongietorri egiten diote etortzen den edonori.

Zaila izan al zen egokitzea?

Ni eta nire kideak iritsi ginean, hasieratik moldatu ginela uste dut. Lagun taldeak egin ditugu, batez ere ingelesak. Egia da datorren jendea ez dela hemen geratzeko etortzen, aldi baterako baizik, baina, hala ere, oso ongi gabiltza.

Bidaiatzeko aukerarik izan duzu?

Lanagatik, inguruko herrialdeetan egon naiz, hau da: Zimbabwen, Ghanan, Lesothon eta Hegoafrikan. Ingurunea oso antzekoa den arren, kulturalki oso desberdinak dira euren artean: etnia desberdinetakoak dira, azken finean. Tanzanian ere egon nintzen, baina oporretan.

Nola eragin du pandemiak han?

Hemen koronabirusari buruz ezer gutxi entzun da, eta ikusiko da nola egiten duen aurrera. Hala ere, hemen COVID-19az gain GIBa, sukar horia, kolera, ebola eta beste batzuk daude. Neurriak hartu dira, baina ez dira asko ere errespetatu; beste gaitz baten modura hartu dute.

Zer asmo duzu etorkizunerako?

Oraingoz, bi urtez-edo indar guztiak hemengo enpresan jarri nahi ditut. Gero, tartekatzea gustatuko litzaidake, han eta hemen. Ideia berriak ere baditut aurreragorako.]]>
<![CDATA[Kaleak berriro ere hartuta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1916/030/001/2020-05-13/kaleak_berriro_ere_hartuta.htm Wed, 13 May 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1916/030/001/2020-05-13/kaleak_berriro_ere_hartuta.htm
Igor Ahedo (Bilbo, 1973) EHUko Politika Zientzietako irakasleak azpimarratu du zer garrantzi duen sistema ekonomikoak hiri ereduaren auzian: «Sistema neoliberal batean murgilduta gaude; ikusi besterik ez da egin behar zer-nolako zentraltasuna duten autoek gure hirietan», eta gaineratu du zentraltasun hori «gutxiengo» batentzat egina dagoela. Izan ere, Ahedoren esanetan, gutxiengo batek dauka auto bat izateko gaitasuna. Era berean, erantsi du «paradoxa» iruditu zaizkiola egunotan Bilboko Autonomia kalean ikusitako irudiak: autorik ez, eta supermerkatuetan sartzeko jende ilara luzeak.

Espazio publikoaren erabilerak eta funtzioak aldatu direla adierazi du Ahedok: «Garai batean, kaleko eserlekuak gizarte erreprodukziorako ziren; hau da, egoteko, sozializatzeko, konspiratzeko eta beste gauza askotarako leku bat ziren». Aitzitik, salatu du gaur egun funtzio produktiboaren elementu bilakatu direla bankuak: «Erosten ari zaren bitartean esertzeko baino ez dute balio».

«Historia bizia»

Itsaso Larramendi arkitektoa (Bilbo, 1990) bat dator ekonomiak hirigintzan duen eraginaren baieztapenarekin, baita autoek gaur egungo hirietan hartzen duten espazio «handiegiarekin» ere. Larramendik esan du «historia bizia» direla hiriguneak; izan ere, arkitektura unean uneko ekonomiaren interesei egokituz joan da, eta gaur egungo hiriak horien guztien nahasketaren emaitza dira. Arkitektoaren arabera, hasierako hiri bilbeak, gaur egungo alde zaharrak, prestatuta zeuden etxebizitza eta lantegia espazio berean izateko. Industrializazioarekin batera hasi ziren auzoak eraikitzen, kanpotik etorritako langile saldoari aterpea emateko.

Zabalguneak ere industrializazio garaikoak direla adierazi du Larramendik, baina «hiritar aberatsentzat». Larramendiren esanetan, berriz, azken mendeetan zonakatzean oinarritutako paradigmak izan dira irizpide hiriak eraikitzeko: «XX. mende hasierako egitura nagusiak mantendu dira: auzoak, saltoki guneak, lantokiak hirietatik at». Hiria antolatzeko eredu horrek auto bidez mugitzera bultzatzen duela gaineratu du. Bilboko Miribilla eta Gasteizko Zabalgana edo Salburua auzoak jarri ditu adibide: «Ia ez da komertziorik, eta etorbide handiak dituzte. Ondorioz, auzoak ez dira atseginak oinezkoentzat».

Orain, baina, parkeak eta zelaiak txiki geratu dira hiriburuetan. Hori dela eta, hiriburuetako udal askok neurriak hartu dituzte: Iruñean, Bilbon, Donostian eta Baionan, adibidez. Lapurdiko hiriburuan, esaterako, asteburuetan hainbat kilometro egokitu dituzte paseoan ibili edo kirola egin nahi duten herritarrentzat. Marion Pichery Baionako Bizi mugimenduko kide da, garraiobide alternatiboen aldeko lantaldean. «Momentuz jendeak autoa gutxiago hartzen duela ikusi dut, eta jende gehiago dabil oinez edo bizikletaz eguneroko gauzak egiteko», adierazi du Picheryk.

Bidegorriaren kasuan «berandu» dabiltzan arren, larrialdi egoerarekin aspaldiko eskaera bat beteko du Baionako Herriko Etxeak: bidegorriko obrak laster abiatuko ditu, eta Bizikoek «baikor» begiratzen diote erabakiari. Gainera, adierazi duenez, orain moldatzen ari diren bideetako batzuk behin betiko utziko dituzte. Neurriok gerora nola gauzatuko dituzten ikusi beharko dutela gehitu du Phycherik, eta ahalegin hori eskertu du.

Autoa hartzeko arriskua «begi bistakoa» dela esan du Biziko kideak, baina auto ilarak sortuko direla ondorioz: «Auto pilaketak ekarriko ditu, eta, beraz, gure alde dago. Ikusiko dute azkarrago doazela oinez eta bizikletaz». Ideia horretatik abiatuta, planoak banatuko dituztela jakinarazi du, herritarrek konpara dezaten.

Eredu berriak sortzen

Arkitektoak dira Aitana Perez (Donostia, 1991) eta Maria Melo ere (Donostia, 1990). Kalean Bizi egitasmoa jarri zuten martxan 2018an Donostian, espazio «komuna» birplanteatzeko asmoz. Arkitektoen ustez, «etekin handia atera dakioke Donostiari. Naturarekin harreman handia du, eta gizarte harremanak sustatzeko eskala ezin hobea dauka». Kontrara, hiria «argazkirako bezala» pentsatua dagoela adierazi du Melok: «Donostia oso zentralizatuta dago. Oso zainduta dago erdigunea; kanpora begira, oso polita. Hala ere, parke eta zelai asko ezin dira erabili».

Donostiarentzako beste proiektu bat nahiko lukete, espazio publikoak «leku» bihurtzea helburu duena. Perezek azaldu du lekuak erreferentziazkoak eta kalitatezkoak direla erabiltzaileentzat: «Leku horietara joaten zarenean, lekua disfrutatzea eta erabiltzea duzu helburu». Hainbat modutan egiten dute lan: espazioen analisiak egiten, komunikazio zerbitzuen bitartez, aldi baterako plataformak eskainiz eta egindako proiektuak gainbegiratuz. Udalak arintze neurriekin oinezkoentzat eta bizikletentzat egokitu dituen ibilbideak ez zaizkie nahikoak iruditzen: «Gauza asko egiten dira asmo onez, baina erdibidean geratzen dira», adierazi du Perezek. «Ematen du Donostian betiko lau paseoak baino ez daudela. Beste ingurune asko daude, eta ez ditugu ezagutzen. Edo ez dira erakargarriak, ez daudelako zainduta». Erantsi du egun hauetako jende pilaketak horren ondorio zuzena direla hein batean.

Hain zuzen ere, jakinarazi dute mapa ez-turistiko batzuk sortzen ari direla auzoz auzoko gune erabilgarri eta interesgarriak biltzeko, auzoko bizilagunentzat propio pentsatuta.

Pandemia bukatzerakoan, «normaltasun berria» delakoan, hiriek nolakoak izan beharko luketen adierazi dute. Donostiarren kasuan, aurrez egindako proiektuen emaitzetan bildutako irizpideak azaldu dituzte: hesirik gabeko espazio natural zabalak, kalitatezko kaleak, hiri tresneria ona, espazioak aktibatzeko ekintzak eta garraio publikoaren sare sendo bat.

Larramendik ere uste du garraio publikoan indarra jartzea beharrezkoa dela hiri eredu berri baterako bidean. Halaber, beharrezkotzat jo du erabilera eta zerbitzuak bermatzea gertuko distantzietan; gainera, ikuspegi feminista batetik, egungo hiri eredu horri egindako kritika mahaigaineratu du:«Ikuspegi maskulinotik daude pentsatuta hiri zonakatuak. Emakumeak izan dira zaintza lanetako arduradunak. Ez ditu kontuan hartzen erosketak, eskolak, osasun zentroak... Lanpostuak eta etxebizitzak baino ez». Gainera, hiriaren erabiltzaileen aniztasuna kontuan hartzeko gako nagusitzat jo du.

Garraioaren ildotik jo du Picheryk ere: «Bizikletarekin bakarrik ezin da moldatu. Eta helburua ez da autoa kentzea, baina bizikleta eta tren sare on batekin ideala litzateke». Bizi mugimenduko kidearen arabera, larrialdi egoeraren ondorioz aurkeztu den egoera berri horretan, «oinezkoen eta bizikletaren aldeko bihurgunea hartzeko garaia iritsi da. Orain da garaia».

Orokorrean, igarri dute herritarrek hirietako ikuspegia aldatu dutela espazio publikoari dagokionez konfinamendua arintzearekin batera. Kaleaz disfrutatzeko inoiz baino gogo gehiago dute herritarrek, eta hori argi ikusi ahal izan da azken asteetan. Horrekin batera, batzuk ohartu egin dira hiriak eskaintzen dituen espazioen gabeziez. Pilota, orain, instituzioen teilatuan da, aldi baterako neurriak behin betiko jartzen dituzten ikusteko.]]>
<![CDATA[«Bueltatzea asko gustatuko litzaidake»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2020-05-13/bueltatzea_asko_gustatuko_litzaidake.htm Wed, 13 May 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2020-05-13/bueltatzea_asko_gustatuko_litzaidake.htm
Zegatik hautatu zenuen Kolonbia?

Ez nuen asko pentsatu. Argi nuen Latinoamerikara etorri nahi nuela, nire begiz ikusteko hemengo bizimodua. Beste herrialde batzuk nituen buruan. Azken momentuan, Bogotan egondako beste ikasle bati galdetu nion, eta, erreferentzia onak eman zizkidanez, bitan pentsatu gabe Kolonbia jarri nuen nire lehen aukera bezala.

Kultura erabat desberdin batean murgildu zinen. Talka egin al zizun?

Bai. Iritsi nintzen egunean asko harritu ninduen hemen zenbat trafiko zegoen. Ikaragarria da. Fruta pila bat dago, eta asko gustatzen zait. Beste jakiekin kostatu zait; zopa asko hartzen dituzte, eta ni pixka bat berezia naiz zentzu horretan. Klaseko ordutegia egin zitzaidan zailena. Goizeko seietan hasten dira eskolak, eta eskerrak unibertsitatetik gertu bizi naizela. Ikaskide batzuek klasera heltzeko hiru ordu behar baitituzte...

Atarrabia, Granada, Bogota... oso bestelako hiru hiri.

Atarrabia familia hitzaren sinonimoa da. Bertatik ateratzea gustatzen zait, baina beti itzultzen naiz pozarren. Txikia da, eta bere xarma hori du. Granada oso polita da, eta eskaintza handia du. Ikasle giro ederra dauka, gainera. Aldaketa izan zen Granadara joatea, baina onerako. Eta Bogota erabat desberdina da. Jendetza eta zarata daude, baina,aldi berean, kultur eskaintza pila bat. Zaila egin zitzaidan hasieran jendetzara egokitzea, baina oso adeitsuak izan dira nirekin hasieratik.

Pedagogiari dagokionez, zer ekarpen egin dizu Kolonbiak?

Hemengo unibertsitatean ez dago Pedagogia gradurik, eta, horregatik, gizarte zientzietako ikasgaiak egiten ari naiz. Hasieran ez zen erraza izan nire ikasketekin zerikusi handirik ez zuten gaiak ikastea, baina aldi berean asko ikasi dut. Gainera, nire fakultatean ikasle mugimendu handia dago, eta ikasleek duten indarra eta aldaketarako gogoa ere irakaspen handia izan dira.

Erasmusek, ikasteko ez ezik, parrandarako eta gozamenerako tartea ere utziko zizun, ezta?

Noski. Lehen seihilekoan talde polita sortu genuen, eta ikasketek uzten ziguten heinean bidaiatzeko aprobetxatu dugu: Medellinen, Kariben, Amazonas inguruan-eta ibili gara. Eta parrandarik ez da falta. Euskaldunoi bezainbeste gustatzen zaie hemen gauetan ateratzea.

Pandemiarekin, baina, plan guztiak zapuztuko zitzaizkizuen...

Perun dagoen lagun bat bisitatzeko asmoa nuen, baina orain ezinezkoa da. Hala ere, gurasoekin ezin bidaiatzeak izorratu ninduen gehien. Nire urtebetetzerako, gurasoak etorri ziren bisitan. Cartagena aldera joateko asmoa genuen, baina iritsi eta lehendabiziko egunean dena ixten hasi ziren. Gurasoen bueltako hegaldia ere bertan behera geratu zen, eta nolabait moldatu behar izan zuten Euskal Herrira bueltatzeko. Pena handia eman zidan. Gainera, orain bakarrik nago, gure taldeko gehienak etxera bueltatu direlako.

Karrera bukatzeko gutxi falta zaizu. Zer asmo duzu etorkizunean?

Ez dut ideiarik ere. Segur aski Atarrabiara bueltatuko naiz denboraldi baterako. Idealena litzateke lanen bat topatu, eta aurreztutakoarekin berriz Latinoamerikara etortzea. Bueltatzea asko gustatuko litzaidake. Baina oraintxe bertan etorkizuna ez da batere ziurra.]]>
<![CDATA[«Gerrako aztarnak giroan nabaritzen dira» ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2020-05-08/laquogerrako_aztarnak_giroan_nabaritzen_diraraquo.htm Fri, 08 May 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2020-05-08/laquogerrako_aztarnak_giroan_nabaritzen_diraraquo.htm <![CDATA[«Kuban asko dago hondartzez gain»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/032/001/2020-04-29/kuban_asko_dago_hondartzez_gain.htm Wed, 29 Apr 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1887/032/001/2020-04-29/kuban_asko_dago_hondartzez_gain.htm
Zumaiatik Kubara. Zer dela eta?

Karrera bukatutakoan argi neukan kanpora joan nahi nuela. Ikasitakoa beste testuinguru batean praktikan jarri nahi nuen. Global Training ezagutu nuen, eta, bertako aukeren artean, Kubara etortzea erabaki nuen, proiektuagatik beragatik, baina baita herrialdeagatik ere.

Asko hitz egiten da Kubako egoerari buruz. Hara iristean, zer inpresio izan zenuen?

Gauza asko entzuten dira Kubari buruz, eta oso kontrajarriak. Informazio falta ere badugu, eta daukaguna ere ez dakigu benetakoa den. Hein batean, hori izan zen Kuba aukeratzeko arrazoietako bat: nire esperientziatik eta nire begietatik ikusi nahi nuen hemengo errealitatea. Esango nuke horretan nabilela, eta horretan emango dudala bidaia osoa. Oraingoz, esan dezakedana da, alde onak badauden arren, egia dela behar batzuk asetzeko ez dagoela nahikoa.

Bakarrik joan zinen? Zaila izan al da?

Bai. Beste proiektu batzuk taldeka ziren, baina nahiago nuen bakarrik etorri. Hasiera, noski errazago izango litzateke beste norbaitekin batera egitea, baina bakarrik egoteak gehiago irekitzera bultzatuko ninduela pentsatu nuen; hemengo jendearekin erlazionatzeko aukera bat bezala, errealagoa. Oso ondo integratzen ari naizela esango nuke, eta dagoeneko nire kuadrillatxoa daukat.

Karibeko erritmoarena egia ala mitoa da?

Egia da orduen eta ordutegien pertzepzioa oso desberdina dela hemen. Adibidez, lanera zer ordutan sartzen diren galdetuz gero, ez dizute ordutegi jakin bat esango... Ez da oso ohikoa Euskal Herrian, baina lana antolatzeko modu informalagoa dute. Hala ere, eguna antolatzean ezin da alderatu Euskal Herrian egiten dugunarekin. Erosketa egiteko ezin da planteatu ordubete behar duzula, ilarak itxaron behar direlako batzuetan; beraz, ezin da jakin ordubete edo bost ordu beharko dituzun... Esango nuke kubatarrak egoera horretan bizitzera ohitu direla, eta, beraz, lasai bizi direla.

Nolakoak dira kubatarrak?

Alaiak, parrandazaleak... Oso irekiak dira, konfiantza hori ematen badiezu hasieratik, eta etxeko ateak guztiz zabaltzen dizkizute. Hemen nagoenetik etxe gehiago bisitatu ditut nire herrian bertan baino. Gainera, euren herriaren historiari buruz asko dakite, eta galdetuz gero pozik erantzuten dizute. Asko gustatzen zait alderdi hori; asko ikas genezake haiengandik.

Bidaiatzeko aukerarik izan duzu?

Aste batzuk eman ditut Habanan eta Santiagon, beste proiektu batzuk ezagutzen. Baracoan eta Trinidaden ere egon naiz. Baracoa izan da gehien gustatu zaidana. Hegoaldean mendi gehiago dago, eta ingurune naturalak oso politak dira. Kuban asko dago hondartzez gain.

Eta salsarekin animatu al zara?

Santiagon egon nintzenean klase batzuk hartu nituen, eta oso gustura, egia esan. Camagueyra bueltatzean, apuntatzekotan egon nintzen, baina orduan hasi ziren pandemiarengatik neurriak hartzen, eta ezin izan nuen. Hala ere, mundu guztiak animatzen zaitu dantzara, edozein momentutan prest daude dantzatzeko. Guztia pasatzean, dudarik gabe, berriz apuntatuko naiz.

Proiektua nola dago une honetan?

Proiektuaren metodologia zehazten gabiltza, aldez aurretiko lan guztia ondo lotzen, jendearekin lanean hasten garenerako. Gogoz nago hau bukatzeko eta proiektuan egitekoak dauzkagunak egiteko. Hala ere, positibo hartzen dut egoera hau, lanean hasi aurretik nire ingurune berri honetara hobeto egokitzeko baliatzen ari bainaiz.]]>
<![CDATA[Ezohiko ospakizuna Araban ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1907/038/001/2020-04-28/ezohiko_ospakizuna_araban.htm Tue, 28 Apr 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1907/038/001/2020-04-28/ezohiko_ospakizuna_araban.htm Araba zortzikorik ere ez du jasoko santu «txizatiak». Gaur, berdin du ohiturari jarraikiz euririk egingo duen edo ez. Aurten, santuak birusarekin topo egin du. Tradizioaren arabera, San Prudentzio eguneko bezperan, iluntzean, festarako deia egiten du erretretak. Jose Miguel Nanclaresek erretretan parte hartzen du 2000. urteaz geroztik, atabalari gisa. «Sekulakoa da». Irakaslea da lanbidez Nanclares, eta, beraz, Prudentzio patroiaren omenezko ospakizunak eskolako ekitaldiekin batera hasten ditu. Arratsaldean, udaletxera joaten da jantziak prestatzeko, eta, zortziak aldean, jaiari hasiera ematen diote Gasteizko Plaza Berrian, eta Probintzia plazan gero. Erretretan ez ezik, danborradan ere jotzen du, fanfarrearekin: «Erretreta bukatzen denean, azkar afaltzen dut danborradarako prestatzeko, ia astirik gabe». Danborradarekin goizeko ordu txikitan bukatzen dutela azaldu du Nanclaresek, baina hurrengo egunean goizean goiz jaikitzen da, Araba izeneko zortzikora joateko. «Goizaldeko hirurak arte ibiltzen gara danborradarekin, baina ezin gara asko luzatu, hurrengo egunean ere jotzen baitugu». Jaiaren bezperan eta egunean bertan hara eta hona ibili ohi dela adierazi du atabalariak: «Ia 24 orduz aritzen naiz festan murgildurik». Aurtengo ekitaldiak bertan behera geratu direnez, etxetik «ezer gutxi» egin daitekeela esan du, eta gehitu du akaso musika jarriko duela gaur balkoitik. Hala ere, baikor eta gogotsu azaldu da datorren urteko ospakizunari begira: «Aurten ezin badugu egin, datorren urtean aterako gara jotzera». Dantzariak ezin taularatu Josu Sanchez ere erretretan aritzen da, baina oholtza gainean, dantzan, Mulixka dantza taldearekin batera. «Urtero ez dugu ardura hori. Bi urtetik behin, gutxi gorabehera», azaldu du. Mulixka taldea «nahiko berria» dela azaldu du, eta zehaztu du lehenago ere beste talde batzuekin aritu dela erretretan; haren kasuan, orain dela zortzi urte dantzatu zuen aurrenekoz Plaza Berriko taulan. Arabako Foru Aldundiak urtero dantza talde bat izendatzen du erretretako dantza ikustaldiaren ardura izateko: «Urtarrilerako zehazten dute normalean, eta orduan hasten gara prestatzen». Aurten ere, haien esku egongo zatekeen jaiaren hasierako ekitaldia, pandemiarengatik izan ez balitz. «Arabako produktu» bat eskainiko zutela adierazi du Mulixka dantza taldeko kideak: «Arabako dantza tradizionalak ukitu berritzaileekin nahasten dituen ikuskizun bat genuen prestatua, Eduardo Moreno Guardiako musikariak egindako moldaketekin». Taldearentzat urteko emanaldietan «garrantzitsuenetako» bat dela dio Sanchezek, ikusgarritasunari dagokionez, publiko zabalari heltzen baitzaio ikuskizuna: plazako jendetzari eta, hedabideen bitartez, haien berri izan dezakeenari. Pena nagusitu da dantza taldeko kideen artean, ezin izango baitute hilabeteetako lana aurkeztu. Hala ere, ziurtatu ezin duten arren, Arabako Aldundiak ikuskizuna mantentzeko prestasuna azaldu duela esan du Mulixkako kideak, eta itxaropentsu dago, hurrengo urteko erretretan parte hartzeko aukera «handia» dutelako. Aurtengo hainbat ekitaldi, ordea, beste modu batez egingo dituzte. Atzo, zortziak aldera, burrunba hotsak nagusitu ziren. Gasteiztarrek danborradaren ohiturari eutsi nahi izan diote beste urte batez ere, aurtengoan balkoietatik eta leihoetatik izan bada ere. Leire Betolazaren gidaritzapean egin zuten. Larrialdi egoera baino lehen, Danbor Nagusi izendatu zuten Betolaza. Danborradaren 40 urteko ibilbidean, emakume bat estreinakoz. Izendapena emakumeen presentzia gero eta handiagoa izatearen ondorioa dela uste du Betolazak berak: «Normala da. Gero eta emakume gehiago gara, eta horrekin batera iritsi da Danbor Nagusiaren rola emakumeok ere jokatu ahal izateko aukera». Atzo, baina, ezin izan zuen San Pudentzio eguneko bezperako danborrada zuzendu. Hala ere, Danbor Nagusi izendatu berriak ezin izan zion ezetzik eman Batera zaintza sarearen proposamenari. Ideia «zoragarria» iruditu zitzaion balkoietako danborrada, eta «gustu handiz» zuzendu zuen egitasmoa. «Aldez aurretik zerbait egitea pentsatu nuen», esan du Betolazak. Aitzitik, bultzadatxoa zaintza saretik iritsi zitzaiola azaldu du. Era berean, Bateratik sortutako danborradaren balioa azpimarratu nahi izan du: «Halako muturreko egoera batean egon behar izan dugu bizilagunekin harremanetan jartzeko. Egitasmo hau komunitatetik sortu da, eta komunitatearentzat, mundu guztiak parte har zezan». Balkoiak, lepo Deialdiaren arrakasta ezin da ukatu. Danborrada prestatzeko bideo sorta bat zabaldu zuten aurreko asteetan, eta ehunka lagunek ikusi zituzten zuzeneko saioak. Gainera, milaka ikustaldi izan dituzte danborra eta jantziak prestatzeko bideoek ere. Ezohiko egitasmo horrek izandako harrerarekin «pozik» azaldu da Betolaza, kaleak betetzeko aukera eman zuelako, balkoietatik izan bazen ere. Gaizki pasatzen ari direnentzako mezu bat ere bidali du danborradako zuzendariak: «Hemen gaude bat izan zen atzokoa». Era berean, espero du datorren urtean dagokion moduan bete ahalko duela bere betekizuna, Probintzia plazatik. Elkarte gastronomikoetan ere eragin du pandemiak. Perretxikoak eta barraskiloak izaten dira menurik ohikoena Arabako patroiaren egunean. Elkarte gastronomikoak jendez lepo egon ohi dira. Gaur, berriz, giltzapean, ilun eta hutsik egongo dira lokalak. Eibartarra den arren, Aitor Buendia gasteiztar bihurtu da Arabako hiriburuan daramatzan hogei urteetan. Hura ere erraz egokitu da patroiaren omenezko jaietara, eta Ametza elkarte gastronomikoko lagunekin batera biltzen da mahaiaren bueltan: «San Prudentzio egunean, 50 bat lagun biltzen gara elkartean, eta bapo jaten dugu». Inoiz saiatu izan da Eibarkoa otordu tipikoa etxean prestatzen: «Behin bakarrik prestatu ditut barraskiloak etxean. Behin, eta nahikoa. Izan ere, lan handia ematen duela adierazi du, eta ildo horretatik erantsi du «mukiak kendu eta kendu» aritu zela. Familiarekin Armentiako giroa ikustera joaten da normalean, eta danborradan ere aritzen da, Ametzako bazkideekin. Hain zuzen ere, harro aitortu du Ametza elkartea izan zela danborradaren sustatzailea, eta haiekin batera atera ohi dela burrunbara. Gaurko egunagatik «triste» dagoela azaldu du, baina «are tristeago» dagoela COVID-19aren ondorioz joan direnengan prentsatzen duenean. Testuingurua zein den ulertuta, aurtengo ospakizuna bertan behera uztearekin bat datorrela aitortu du, eta datorren urteko ospakizunerako «irrikan» dagoela. Aldundia, festarekin bat Arabako Foru Aldundiak ere ezohiko egitaraua prestatu du. San Prudentzio jaien eta Estibalizko Andre Mariaren jaien harira, Arabako jaiak, etxez etxe egitasmoa martxan jarri du. Ana del Val Kultura eta Kirol Saileko diputatuak jaiak larrialdi egoeran ospatzeko alternatibak aurkeztu ditu: «Jaiak ospatu behar direla uste dugu, baina egoerarekiko errespetuz. Garatu dugun komunitate izaera omentzeko modua da hau». Del Valek esan du hainbat kolektibotatik sortutako ekitaldiak «ongi etorriak» direla, eta #ArabakoJaiakEtxezEtxe kanpainaren barruan egiteko deia egin du. Halaber,egun hauetarako bideo ugari kaleratu ditu Arabako Foru Aldundiak: Arabako diputatu nagusiaren hitzaldi instituzionala, haurrentzako ikuskizunak, perretxikoak eta barraskiloak prestatzeko bideoak, eta baita pregoi birtuala ere. Ikus-entzunezko horiek guztiak ikusi ahalko dira Arabako Foru Aldundiaren webgunean. ]]> <![CDATA[«Hiri honek daukan onena da Alpeetako atarian dagoela»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2020-04-21/hiri_honek_daukan_onena_da_alpeetako_atarian_dagoela.htm Tue, 21 Apr 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2020-04-21/hiri_honek_daukan_onena_da_alpeetako_atarian_dagoela.htm
Nolatan joan zinen Grenoblera?

Lan egiteko aukera sortu zitzaidan hemen, eta, Euskal Herrian nire alorreko ikerketak badauden arren, aukera ona iruditu zitzaidan profesionalki garatzeko. Oraindik gaztea naiz, eta urtebete atzerrian egoteko aukera probatu nahi nuen.

Zehazki zer egiten duzu?

Ni CEAn nago, hau da, energia berriztagarrien eta energia atomikoen komisioan. Baterien garapenerako ikerketa batean parte hartzen dut.

Bakarrik joan zinen? Zaila izan al zitzaizun hutsetik hastea?

Bai, bakarrik etorri nintzen, baina ez zen oso zaila izan. Frantzian oso ongi prestatuta daude langile berri bat etorri behar denerako. Nire enpresak, adibidez, agentzia baten bitartez pisua, ura, elektrizitatea eta bestelakoak kontratatzen lagundu ninduen, eta gastuak estatuak ordaintzen dizkit.

Eta jendea ezagutzeko?

Jendea oso jatorra da hemen, baina hizkuntza ez ezagutzea traba izan daiteke lagunak egiteko. Nire kasuan, abantaila handia izan zen nire Gasteizko lankide ohi bat hemen bizi dela. Hona heldu nintzenean, gutxienez, lagun on bat neukan. Harekin ere jende berria ezagutu dut, baina ez da oso zaila izan jendea ezagutzea.

Zer eskaintzen du hiriak?

Hiri honek niretzat bi gauza garrantzitsu eskaintzen ditu: batetik, ikerkuntza zentro eta unibertsitate asko daude. Grenoble munduko hiri garrantzitsuenetako bat da zientzia ikasketen arloan. Beraz, ikasle eta ikertzaile asko daude mundu osokoak, eta jende gaztea izaten da. Baina, batez ere, hiri honek daukan onena da Alpeetako mendien atarian dagoela. Autoa hartu, eta ordu erdira eski estazioak, mendiak edota bizikletarako ibilbideak daude.

Frantsesarekin zer moduz moldatzen ari zara?

Lehen egunetik jarri nintzen frantsesa ikasten, eta ingelesarekin eta gaztelerarekin antza duenez, ez da ikasteko zaila. Hala ere, kanpotarra zarela ikusten dutenean, saiatzen dira ingelesez edo gazteleraz zurekin komunikatzen. Nik ez dut arazorik izan.

Euskal Herria eta gertukoen falta sumatzen duzu?

Familia, lagunak, bikotekidea... faltan sumatzen ditut, baita kaleko giroa ere. Hemen ere giro handia dago kalean; are gehiago, aste barruan Gasteiz baino biziagoa da. Baina giroa ez da gurea bezain herrikoia: jendea tabernetan elkartzen da mahai baten bueltan, ez dira kalean egotekoak.

Konfinatuta egongo zarete Frantzian ere. Nola eragin dizu zuri egoera honek?

Gu ere konfinatuta gaude, baina Euskal Herriko, eta batez ere Gasteizko egoerarekin alderatuta, ez daude horrenbeste infektatu. Lasaitasunez hartu dugu neurria. Nire kasuan, konfinamendua hasi aurretik etxera bidali gintuzten telelana egitera. Gainera, aisialdiko aukera guztiak bertan behera geratu direnez, hilabete daramat bakarrik etxean. Hala ere, ez da oso zorrotza, kalera irten gaitezke kirola egitera, eta ez dago horrenbesteko kontrolik.

Zer moduz bakarrik egonda?

Konfinamendua hasi baino lehenago ere bakarrik nengoen, baina aukera asko zeuden aisialdiarako. Orain bakarrik nago, eta gogorra izaten ari da, bai.

Lana urtebeterako duzu. Bukatzean bueltatzeko asmorik duzu?

Lana, hiria eta ingurunea asko gustatzen zaizkit, baina ez dut hemen geratzeko asmorik. Neure burua Euskal Herrian ikusten dut, han ditudan loturengatik.]]>
<![CDATA[Askatasunerako deia, doinu dantzagarriekin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1978/028/002/2020-04-18/askatasunerako_deia_doinu_dantzagarriekin.htm Sat, 18 Apr 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1978/028/002/2020-04-18/askatasunerako_deia_doinu_dantzagarriekin.htm
Euskal identitatea eta exotikotasuna bilatu zituen artistak bere ezizenerako. Kai euskal hitza hartu, indonesieraz goxoa eta bihurria esan nahi duten hitzak gehitu, eta dena batuta sortu zuen bere marka Aguilerak: Kai Nakai. «Zaila izan da izena topatzea, baina argi nuen ezizena nahi nuela», adierazi du. Aguilera da Kai Nakairen aurpegia, baina azpimarratu du talde oso bat duela atzean. Esaterako, Chickjuarez du ekoizle, eta Jon Maia bertsolaria izan da doinu dantzagarriei hitzak jartzearen arduraduna.

Orain dela hilabete bat kaleratu zuen bere estudioko lehen lana izango denaren aurrerapena: Kolpe. Musikariaren arabera, emakumeak jai giroan askatasunez aritzeko beharraz mintzo da kantua: «Nazkatuta gaude babosoekin. Ongi pasatu besterik ez dugu nahi, eta ez dugu gizonezkoen beharrik». Doinu dantzagarriak eszenografia ikusgarri batekin aurkeztu ditu lehen proposamenean. Aguileraren hitzetan, kantuaren mezua metafora bidez irudikatu dute bideoklipean: bi lagunek ziria sartzen diete mutilei, bakean utz ditzaten. «Oso harrera ona» izan duela gehitu du, baina, era berean, gertukoek helarazi diote «arraroa» egin zaiela estilo horretan euskara entzutea.

Hain zuzen, nahiz eta estilo urbanoei dagokienez hutsunea sumatu, uste du Euskal Herrian gero eta talde gehiago ari direla animatzen traparekin, reggaetonarekin eta soinu sintetikoagoekin aritzera. «Errealitate bat da; gaur egun, gazteok gehien kontsumitzen dugun musika estilo urbanoetakoa da». Hala, «ideia ona eta polita» iruditu zitzaien euskara mugimendu horretara gerturatzea.

Diskoa, abendurako

Aguilerak abenduan aurkeztu beharko du azken emaitza, Durangoko Azokan. Zortzi kantuko diskoa izango dela aurreratu du, euskara hutsean. Reggaetona izango da nagusi, baina ez dute alboratzen beste estilo batzuk jorratzea. Halaber, sareetara beste kanta batzuk ere igoko dituela adierazi du: «Hizkuntzari ez diogu aterik itxi nahi, baina diskoa euskaraz izango da. Besteak, momentuz, nire sareetan baino ez dira egongo». Era berean, azpimarratu du kantuek oinarri feminista bat izango dutela. «Musika estilo hau gizonezkoek egin dute beti, eta matxistak izan daitezke letra batzuk. Emakumeak ere gai gara reggaetona egiteko, eta mezu feministak zabaldu nahi ditugu».

Hain zuzen, Sormen Bekaren epaimahaiak hori baloratu zuen: «Edukietan konpromiso soziala erakusten du bazterkeria sexistaren inguruan». Aguilerak proiektuarekiko duen «seriotasuna eta ilusioa» ere azpimarratu zuten epaimahaikideek. Eta, gazteen artean euskara sustatzeko duen balioa ere aintzat hartuta, proiektu irabazle izendatu zuten.]]>
<![CDATA[«Herri bateko lasaitasuna eta hiriburu bateko eskaintza du»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1888/032/001/2020-04-15/herri_bateko_lasaitasuna_eta_hiriburu_bateko_eskaintza_du.htm Wed, 15 Apr 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1888/032/001/2020-04-15/herri_bateko_lasaitasuna_eta_hiriburu_bateko_eskaintza_du.htm
Nolatan aukeratu zenuen Helsinki?

Besterik gabe, suertatu zen aukera bat izan zen. Karrera bukatu berri neukan, eta bigarren gradu bat egitekotan nintzen, eta hori pagatzeko lan bila nenbilen. Halako batean, amak Facebooken ikusi zuen Helsinkira joateko aukera zegoela, eta izena eman nuen.

Zein da euskara ikasten duten ikasleen soslaia?

Oso desberdina da bakoitzaren profila eta motibazioa. Batzuk bikote edo lagun euskaldunak dituztelako ari dira ikasten. Beste batzuk, berriz, hizkuntzalaritzako ikasleak dira. Ikasketa horietan, euskarak atentzioa ematen die, beti izaten delako salbuespena, eta hori da beste motibaziotako bat. Oso ikasle onak dira, eta gustura nabil euskara irakasten, egia esan.

Hizkuntza bakarrik irakasten duzu?

Iaz, iritsi nintzenean, euskal hizkuntza ikasgaia baino ez zegoen. Baina, ikusita interesa zutela euskal kulturarekiko, Etxepare institutuarekin hitz egin nuen, eta beste bi ikasgai sartu genituen programazioan: Euskal kultura eta mintza praktikak. Edukiak hobeto banatzeko eta landu beharrekoak hobeto prestatzeko balio izan dit, egia esan. Euskal hizkuntzako ikasgaian gehiago zentratzen gara gramatikan eta lexikoan. Kulturan, berriz, folklorea, soziolinguistika eta egoera politikoa lantzen ditugu. Horren ondorioz, ikasle kopuruak gora egin du.

Eta zu, animatu al zara finlandierarekin?

Hasi naiz, bai; ikasten nabil, orain. Baina nahiko hizkuntza berezia da, nik ezagutzen nituenetatik oso desberdina. Hutsetik hasi naiz. Deklinabideak ditu, euskarak bezala, eta, behintzat, hizkuntzaren funtzionamendua ulertzen dut. Baina, bai, kostatzen ari zait, hala ere.

Zer da gehien gustatzen zaizuna?

Oso lasaia da, eta hirian bertan lasaitasun hori nabaritzen da; izan ere, natura pila bat dago. Oso gertu dituzu basoa, baita itsasoa ere... Hiriburua izanik, denetarik dago, baina ez da Madril edo Bartzelona bezalakoa... Herri bateko lasaitasuna eta hiriburu bateko eskaintza ditu. Oso ongi txertatuta dago natura hirian. Agian, alderantziz da: oso ongi txertatu dute hiria naturan.

Finlandiarrak hotzak dira hasieran, baina lagunak ere egin ditut. Euskaldunen talde bat ere topatu dut.

Argi orduetara egokitzea kostatu zaizu?

Egia esan, ez. Espero nuenaren kontra, ez zitzaidan gogorra egin. Egia da energia aldetik apalago nabaritzen duzula gorputza, baina ez da horrenbesterako. Hori nire kasuan izan da, bada egun motzekin asko sufritzen duen jendea. Nik denbora berdin-berdin aprobetxatzen dut: kirola egiteko, ikastaroak egiteko... Ikusi beharko dugu udan, kontrako egoeran, nola moldatzen naizen gauez lo egiteko.

Koronabirusak nola eragin du zure egitekoan?

Eskolak ez dira bertan behera geratu. Interneteko baliabideak erabiliz ari gara eskolak ematen: ariketak bidaltzeko eta zuzentzeko sistema batekin, eta bideo konferentzia bidez. Atzo, adibidez, mintza prakiketako eskola izan genuen, eta bertsotan aritu ginen.

Eta nola moldatu zineten?

Lagun batek bideo bat jarri zuen Interneten, azalpen argi batekin. Bideoa ikusi ostean, haiek ezagutzen duten hiztegiarekin, doinu erraz batekin eta... saiatu ziren. Ni ez naiz bertsolaria, baina bideoarekin eta eskolan ikasitakoarekin...

Helsinkin noiz arte?

Etxepareko irakurletza lau urte luza daiteke,gehienez ere. Oraingoz, ez dut inongo presarik, gustura nabil, oso esker oneko ikasleak dira, eta ni neu ere oso pozik egoten naiz eskolak ematen. Herrialdea gustatu zait. Beraz, ez dakit, beste planen bat sortzen den arte edo...]]>
<![CDATA[«Ezagutu dudan jendeak egin du bidaia hau benetako bidaia»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/032/001/2020-04-08/ezagutu_dudan_jendeak_egin_du_bidaia_hau_benetako_bidaia.htm Wed, 08 Apr 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1887/032/001/2020-04-08/ezagutu_dudan_jendeak_egin_du_bidaia_hau_benetako_bidaia.htm
Zerk eraman zintuen atzerrira?

Gauza dezentek motibatutako erabaki bat izan zen. Karrera bukatutakoan, Ingalaterrara egin nuen salto, eta han ia bi urtez egon nintzen lanean. Asko ikasi nuen, baina bizitzeko modu desberdinak esploratu nahi nituen. Nire begiez ikusi nahi nituen bestelako errealitateak. Eta inolako konpromisorik ez nuenez, jakin-minak eta kuriositateak bultzatuta, bueltako txartelik gabeko abentura hau hastea erabaki nuen: 2019ko otsailean, beraz, Mexikorako bidea hartu nuen.

Eta zergatik Latinoamerika?

Azken urteetan piztu zait interesa, eta joateko momentua zela sentitu nuen. Gazteleraz aritzeko aukera asko baloratu nuen, modu horretan errazagoa baita partekatzea, komunikatzea, ikastea, barneratzea... Askoz ere intimoagoak eta hurbilagoak dira harremanak. Bertakoekin hitz egin ahal izateak bereziago bihurtzen du bidaia. Komunikabideetan saldu dizkigutenak beste modu batera ikusi ditut.

Zeure kabuz joan zinen?

Lagun batekin batera hasi nuen bidaia, baina bidean bakarrik jarraitzea erabaki genuen momentu jakin batean. Bi esperientziak izan ditut. Norbaitekin bidaiatzea sekulako konpromisoa da, eta are gehiago bidaia bera zehaztu gabe dagoenean. Baditu alde onak, baina baita oso gogorrak ere, eta bakarrik zoazenean, berdin. Bietatik asko ikasi dut.

Non egon zara hilabete hauetan?

Mexikon hasi nuen bidaia. Gero Guatemalan eta Kuban egon nintzen, eta, gero, Kolonbia, Peru eta Txile bisitatu ditut.

Horien artean zein gustatu zaizu gehien?

Oso zaila egiten zait bakarra aukeratzea. Mexiko, adibidez, oso berezia izan zen, lehenbiziko kontaktua izan zelako. Kubako egunak motz gelditu zitzaizkidan. Peruko janaria, jendea, paisaiak, sinesmenak... Txileko egoera politikoa nola bizi izan dugun ere nirekin eramango dut. Egoera bakoitzak jendea ezagutzera eraman nau. Bidean ezagutu dudan jendeak egin du bidaia hau benetako bidaia.

Freelance zabiltza kazetari modura. Zeri buruz idatzi duzu?

Guatemalan egon nintzenean, bertako Garifuna herri indigenen inguruko erreportaje bat egin nuen, adibidez. Eta Txilen eta Kuban elkarrizketa batzuk egin izan ditut, bertako egoera soziopolitikoa ardatz.

Erraza al zaizu artikuluak hedabideei saltzea?

Erreportajeak egin ditut gehienbat, eta horiek ez dute toki handirik hedabideetan. Hala ere, horiek egiten izan dudan esperientzia pertsonalekin eta profesionalarekin geratzen naiz.

Non harrapatu zaitu pandemiak?

Liman nago orain. Egitekoak sobran ditut. Bestela ere, serieekin, liburuekin, sareekin entretenitzen naiz. Bizilagunarekin ere hitz egitera ateratzen naiz leihora, eta, honek luzaroan irauten badu, saltsa dantzari petoa izango naiz larrialdi egoera bukatu orduko.

Bidaia erabat moldatu beharko zenuen. Orain zer asmo?

Ematen du egoerak bizitza gelditzera behartu gaituela. Gustura jarraituko nuke hemen, baina uste dut Euskal Herrira bueltatuko naizela. Bueltatzeko beharra sentitzen dut, baita beste helburu batzuetan arreta jartzeko ere.]]>
<![CDATA[«Ez dut egoera hau erromantizatu nahi; salbuespen egoera da» ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2020-04-01/laquoez_dut_egoera_hau_erromantizatu_nahi_salbuespen_egoera_daraquo.htm Wed, 01 Apr 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2020-04-01/laquoez_dut_egoera_hau_erromantizatu_nahi_salbuespen_egoera_daraquo.htm <![CDATA[«Zaila da Australiako ingelesa ulertzea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2020-03-26/zaila_da_australiako_ingelesa_ulertzea.htm Thu, 26 Mar 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2020-03-26/zaila_da_australiako_ingelesa_ulertzea.htm
Zer dela-eta erabaki zenuen atzerrira joatea?

Nik Lehen Hezkuntzako ikasketak egin nituen, eta, irakasle aritzeko, beharrezkoa da ingeleseko C1 mailako titulua izatea. Aspalditik nuen ideia hori buruan, eta, egia esan, nire ingeles maila nahiko kaxkarra zen. Banekien Euskal Herrian baino hobeto ikasiko nuela kanpora joanda. Beraz, Australiara etortzea erabaki nuen.

Eta zergatik Australia? Ez al da urrunegi?

Bada, bai; oso urruti dago. Baina hainbat faktore hartu nituen kontuan: batetik, bizi kalitatea eta bizitzaren prezioa; eta, bestetik, eguraldia. Ingalaterra eta Irlanda begiratzen hasi nintzen, eta hegaldiak merkeagoak ziren arren, luzera gehiago merezi zuen Australiara etortzea. Gainera, hemen eguraldia askoz hobea da. Hemen ez du egunero euririk egiten, Londresen bezala.

Hobetuko zenuen honezkero ingelesa, ezta?

Bai, orain ez daukat beldurrik hitz egiteko eta galdetzeko. Gai naiz ia dena ulertzeko. Zaila da Australiako ingelesa ulertzea. Andaluziako gaztelerarekin alderatuko nuke, dena laburtzeko joera baitute. Eskolan Erresuma Batukoa edota Estatu Batuetakoa entzutera ohituta gaude; horregatik, hasieran kostatu egin zitzaidan.

Nolakoak dira australiarrak?

Oso jende bitxia dela esan daiteke. Denetik topatzen duzu, toki guztietan bezala, noski. Baina pertsonaje asko daude hemen: kaletik kantatzen dabiltzanak, asteburuetan arrazoirik gabe mozorrotzen direnak... Oso parrandazaleak ere badira. Laguntza eskatuz gero, batzuek ez dute ahaleginik egiten zu ulertzeko, baina, orokorrean, laguntzeko prest daude.

Betetzen al dira australiarren inguruko estereotipoak?

Gu ez gara kostaldean bizi, eta, beraz, surflariaren estereotipo horretatik gutxi ikusi dugu. Brisbane oso hiri plurala da, Asiako herrialdeetako biztanle asko ditu: japoniarrak, korearrak...

Eta euskaldunik topatu al duzu?

Oso gutxi, egia esan. Pare bat baino ez ditut ezagutu, eta, gainera, ez dut harreman handirik egin. Nahiago dut hemengo eta beste kulturetako jendea ezagutu. Euskaldunak ezagutzeko beti izango dut denbora Iruñera bueltatzen naizenean.

Nolakoa da bizimodua han?

Gurearekin alderatuta, oso bestelakoa da. Adibidez, guk egunero prestatzen dugu bazkaria, etxean jateko edo lanera eramateko. Hemen, ez dute ohitura hori. Supermerkatuan zerbait erosi, edota jatetxeetara joaten dira, baita aste barruan ere. Bizi maila altuarekin lotuko nuke hori, hemen soldatak Euskal Herrian baino altuagoak direlako. Bestalde, asko gustatzen zait hemengo ordutegia. Eguerdian bazkaltzen dugu, eta afaldu, arratsaldeko seiak aldera. Ahalko banu, Euskal Herrira bueltatzean hori egingo nuke, baina badakit zaila izango dela.

Zer da han egin duzun gauzarik harrigarriena?

Inoiz ikusi gabeko animaliak ikusi ditut: baleak, kanguruak, koalak... Surf egiten ere ausartu naiz. Baina gauza guztien gainetik, lan duina topatzea izan da harrigarriena. Ez nuen espero irakasle aritu nintekeenik.

Nola bizi duzue COVID-19aren egoera handik?

Iruñeko egoerari dagokionez, lasai nago. Gertukoak ongi daude. Baina zabaldu den histeriak ez du laguntzen, eta batzuetan ez dakit zenbaterainokoa den egoeraren larritasuna.

Eta Australian bertan?

Hemen, egoera berezia izan da. Lehen kasua urtarrilean topatu zuten, eta orain arte ez zaio garrantzi handirik eman. Orain, eskolak eta tabernak ixten hasi dira. Ez dute konfinamendurik ezarri, baina jendea etxean gelditzen ari da. Gure ingeleseko eskolak, adibidez, Internet bidez egingo ditugu datorren astetik aurrera. Ez dakit zer neurri hartuko dituzten, baina kezkaz begiratzen diot honi guztiari.

Noiz duzu bueltatzeko asmoa?

Dena ongi bidean, irail eta urri bitartean. Irailean bukatzen zait bisa, eta asmoa da gero Zeelanda Berrira joatea. Baina koronabirusaren egoerarekin, ez dakit zer gertatuko den. Gainera, gustura nabil lanean, eta bisa luzatzen saiatuko naiz.

Herriminik ba al duzu Euskal Herriaren antipodetan?

Bai noski. Batez ere gure parranden falta sumatzen dut. Hemen ez da jai herrikoien giroaren antzekorik. Beste parranda eredu bat dute, eta kasik ez dira dantzatzen. Bestalde, Iruñea bereziki euskalduna ez den arren, euskara entzutearen falta ere sumatzen dut.]]>
<![CDATA[Etxealdia arintzeko gomendioak nonahi]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1903/030/001/2020-03-19/etxealdia_arintzeko_gomendioak_nonahi.htm Thu, 19 Mar 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1903/030/001/2020-03-19/etxealdia_arintzeko_gomendioak_nonahi.htm
1. LITERATURA

Apaletan pilatutako liburuei hautsa kentzeko garaia iritsi da, edo Durangoko Azokan erositako liburuak irakurtzekoa. Hala ere, norbaitek inspirazioa beharko balu, Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailak jakinarazi du eLiburutegia zerbitzurako sarbidea erraztuko duela. Bertan, 20.000 liburu eta audioliburu daude eskuragarri adin eta gustu guztietarako: eleberriak, poema liburuak, komikiak, hizkuntza ikasteko mailakatutakoak eta haurrentzako literatura, esaterako. Susa argitaletxeak, berriz, aspalditik dauzka bere liburu guztiak eskuragarri, eta sarean irakurri nahi dituenarentzat, aukera on bat izan daiteke. Gainera, booktegi.eus Interneteko ataria ere irtenbide on bat izan daiteke asperdurari aurre egiteko.

Hedoi Etxarte (Iruñea, 1986) Iruñeko Katakrak argitaletxe eta liburu dendako zuzendariak irakurtzeko gomendio batzuk ematen ditu. Saiakera irakurri nahi duenarentzat, bi aukera proposatu ditu: Marxen, Engelsen eta Jenny von Westphalenen Alderdi komunistaren manifestua. Joxe Azurmendik Jakin argitaletxearekin, 1998an, euskaratua. Bestetik, Katakrakek iaz kaleratu zuen Izuaren osteko gogoeta. Alice Munroren Zorion handiegia eta Andrea Camilleriren Hilabete bat Montalbanorekin ipuin liburuak hartzea proposatu du.

Eleberri zaleak direnentzat ere baditu gomendioak: batetik, Den-dena nahi dugu, Nanni Balestrinik 1960ko Italian girotu duen istorioa. Eta, bestetik, Alfred Doblinen Berlin Alexanderplatz, mundu gerren arteko garaiko lan «esperimentala». Euskal Herrira Literatura Unibertsala Bildumaren bitartez iritsi zen, 86. zenbakian.

Poesia gomendioetan, beste bina eman ditu: Susa argitaletxeak Munduko Poesia Kaiera egitasmoaren barruan argitaratu zuen Vladimir Maiakovskiren antologia eta Sylvia Plathen Ariel eta beste poema batzuk.

2. ARIKETA FISIKOA

Etxean itxita egotea ez dadila aitzakia izan. Bizimodu osasuntsua mantentzeko, ariketa fisikoa eta kirola ezinbestekoak dira, eta etxeko egongela horretarako espazio bihur daiteke. Yoga, pilates, zumba, aerobik edota stretching ariketak egiteko bideo tutorialak erraz aurkituko dituzte Youtubeko erabiltzaileek.

Iñaki Arratibel kirol medikuak aholku batzuk eman ditu egun hauetan ariketa fisiko pixka bat egiteko: batetik, etxetik telelana egiten ari diren horiei, ahal den heinean, etxean zehar bueltatxoak egitea gomendatu die. Izan ere, ohi baino ordu gehiago lan egiteko joera dute langileek etxean. Beraz, Arratibelek uste du komeni dela orduero hankak luzatzeko tartea hartzea. Era berean, ohi baino gutxiago mugitzeko joera izango denez, esan du hozkailua «gehiegi ez bisitatzeko».

Egunero egiteko moduko ariketa batzuk ere proposatu ditu, bakoitzak ahal duen intentsitate eta maiztasunarekin egin ahal izateko: fondoak eta abdominalak lantzeko, egunean hamar eta hamabost artean egitea; eskuak gainazal baten gainean jarrita, eta bizkarra emanda, trizepsak lantzeko hamar igoera eta jeitsialdiko hiru serie egitea; sentadillak eta plantxa posturan 30 segundo irautea; esaterako. Ariketa horiek eta beste asko nola egin behar diren erakutsiz eredu asko daude Interneten. Ariketa estatikoak eta dinamikoak daudenez, horietako bakoitzarentzako egunean bi tarte hartzea gomendatu du Arratibel medikuak.

3. MUSIKA

#EtxeanGeratukoNaiz traolarekin bat eginez, Euskal Herriko musikari eta talde ugarik ikusleak entretenitzeko kontzertuak eskainiko dituzte euren sare sozialetan, eta zuzeneko emanaldiak emango dituzte euren webguneetan. Instagram bihurtzen ari da formatu honetako kontzertuak eskaintzeko bide ohikoena. Zea Mays taldea eta Iker Lauroba animatu dira dagoeneko kontzertuak egitera. Bestalde, Olatz Salvador donostiarrak Korapilatzen kantua gitarrarekin jotzen ikasteko tutoriala igo du bere Instagrameko kanalera.

Gaur bertan, 19:00etan, Josu Bergara musikariak kontzertua emango, hark ere Instagramen. Pello Reparazek Zetak taldearen kontzertua iragarri du igande gauerako, 21:30etik aurrera. Arbizuarraren taldeak euren webgunea hautatu dute kontzertua egiteko. Katanga Dub talde iruindarrak, berriz, 27an egingo du, horiek ere sare sozialen bitartez.

Gainera, egoera honetan, egunkari honek BERRIA Aretoa aurkeztu du, eta kultur eskaintza zabala izango da egunero: Jon Basagurenek, Anarik eta Morauk dagoeneko emanaldia eskaini dute euren etxeetatik. Mikel Martinezek Mari errauskin ipuina kontatu du. Ramoni eta Loitzunek hasi dituzte berrogeialdiko abenturak. Datozen egunetan izango dira kontzertu gehiago: Pelax, Olatz Beobide eta Gontzal Mendibil artisten txanda izango da hurrengo egunetan.

4. FILMAK, TELESAILAK ETA BESTE

Moda-modan dauden ordainpeko streaming kanaletan, ikusteko aukera ugari ere topatu ahalko dira. Eskaintza, ez da makala: Netflix, HBO, Filmin... BERRIAko kolaboratzaile Mikel Yarzak gomendio batzuk prestatu ditu aukeratu ezinean dabiltzan horientzako.

Klasikoen artean, Hitchcock zuzendariaren Rebecca filma hautatu du, eta, Yarzaren arabera, «dolua, onarpen soziala, desio ezkutuak eta sekretu aitorrezinak trebezia handiz bateratzen dituen koktela da». Ehorztetxe bateko jabeen nondik norakoak kontatzen ditu, berriz, Six feet under telesailak. 2001ekoa izanagatik ere, aukera on bat izan daitekeela uste du Iarzak; izan ere, uste du «inoizko telesail onenen artean» dagoela.

Dokumentalen artean, naturako ingurune basamortuak eta hirigune frenetikoenak erakusten dituen erreportajea gomendatu du: Geodfrey Reggioren Koyaanisqatsi. Aldiz, berrietan berriena ikusi nahi duten ikusleentzat, bestelako gomendioak egin ditu: Malcom Xren hilketari buruzko Who killed Malcom X dokumentala, Noah Stollman zuzendariaren Devs telesail «hipnotikoa» eta Dark Waters thrillerra. Ezkutuko «harribitxi» batzuk ere izendatu ditu: El sabor de la Cerezas filma, Sharp Objects telesaila eta gizakiek animalien erabilerari buruz hausnartzen duen Earthlings dokumentala.

Halaber, hainbat elkarte, erakunde eta norbanako ikus-entzunezko baliabideak errazten ari dira. Topatu gazte proiektu komunikatiboak abenduan aurkeztutako Zizelkariak dokumentala eskuragarri jarri du. Ane Irazabal kazetariak ere Awlad. Hesiak gainditu dokumentala egin zuen iaz, eta errefuxiatutako lau umek jasaten duten egoeraren berri ematen du. Sarean jarri du ikusgai orain, denen eskura. eLiburutegian, liburuez gain, ikus-entzunezkoen katalogo zabala ere badago, doan.

5. MUSEOAK

COVID-19a dela eta, bidaia bertan behera utzi beharko zuen batek baino gehiagok. Europako museo esanguratsuenetako batzuek bisita birtualak prestatu dituzte, berrogeialdia kulturarekin arintzeko asmoz: Madrilgo Prado museoak, Parisko Louvrek, Londresko Britainiar Museoak eta New Yorkeko Metropolitanek, esaterako. Donostiako San Telmo museoak antzeko ekinbide bat du.

6. PODCASTAK

Podcastak entzutea izan daiteke beste aukera bat. Ugari daude BERRIAko webgunean: Maider Galardik zuzendutako BerriaFM podcast feminista; Danbala musikari buruzkoa Badok.eus-ekin batera ekoitzia, Kirme Uriberen New Yorkeko munduak eta Ane Irazabalen Zaitun. Zuzeu atariak ere baditu podcast ugari aukeran.

Horiek guztiak egunotan egin daitezkeen gauzen adibide gutxi batzuk baino ez dira. Hamabost egunek -edo gehiagok- askorako eman dezakete, eta, burua entretenituta izanez gero, azkarrago pasatuko da lau pareten arteko egonaldia. Aspaldiko proiektu horri heltzeko, errezeta bereziak prestatzeko, ikasteko, jolasteko, musika tresnaren bat jotzeko, eskulanak egiteko, atseden hartzeko... garaia izan daiteke. Eta, batez ere, zaintzekoa, norbera eta ingurukoak.]]>
<![CDATA[Umorearen molde berriak, euskarara ekarriak ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1906/038/001/2020-03-17/umorearen_molde_berriak_euskarara_ekarriak.htm Tue, 17 Mar 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1906/038/001/2020-03-17/umorearen_molde_berriak_euskarara_ekarriak.htm meme. Euskal Herrian, iazko urtarrilean sortu ziren lehen meme kontuak euskaraz. Dagoeneko hamarnaka kontu aurki daitezke sare sozialetan, zein baino zein jarraitzaile gehiagokoak. Hain zuzen ere, Bilboko bi lagunek sortu zuten Instagrameko euskarazko lehenetariko meme kontua: @trapnaldo. Trap kulturaren zaleak izanik, kultura hori Euskal Herrira ekartzeko apustua egin zuten: «Guk kontu batzuei jarraitzen genien sareetan, eta umore hori euskaraz egin genezakeela pentsatu genuen», azaldu du kideetako batek. Traparen eta politikaren inguruko memeak egiten dituzte, eta bi horiek bilduko zituen izena jartzea erabaki zuten: trapa eta Arnaldo Otegi, Sortuko idazkari nagusiaren izena. «Friki» eta «memeen ohiko kontsumitzaile» gisa definitzen dute beren burua @mc.eto kontuaren atzean dauden lau lagunek. Ez dute izenik eman nahi. Barre artean azaldu dute euskal memegintzaren «olatua» hasi berri zenean ekin ziotela memeak egiteari, eta aitortu dute ez zutela espero izan duten oihartzuna izatea: «Ikusi genuen zerbait martxan zegoela, eta pentsatu genuen guk ere egin genezakeela. Are gehiago, hobeto egingo genuela. Esperantza handirik ez genuen, egia esan». Kontu bakoitzak bere ezaugarriak ditu: meme mota, testua eta jorratzen dituen gaiak. @mc.eto-ren memeek gai politikoak, sozialak eta egunerokoak lantzen dituzte. Gainera, jarraitzen dienak jakingo du Ezkerraldekoak (Bizkaia) direla, erreferentzia ugari egiten baitizkiote hango egoera ekonomiko eta sozialari, eta baita euskarari ere. «Gure umore propioa ere badugu, eta baliteke jendeak ez ulertzea», argitu dute ezkerraldekoek. Bilbotarren kasuan, trapa izan zuten inspirazioa hasieran, baina beste gai orokorragoetara jo dute gerora: «Guk politikaz ere hitz egiten dugu, baina ez dugu @mc.eto-koek bezainbesteko karga ideologikorik». '@trapnaldo'-ren meme bat. Memegintzaren booma Ez zuten espero arrakastarik, ez eta inolako fenomeno oso bat sortuko zutenik ere. Euskarazko memeak zabaltzen kontu gutxi batzuk hasi ziren, baina, hilabete gutxian, Euskal Herriko txoko askotan hasi ziren azaltzen meme kontuak. Nazio ikuspegiari buruzkoak edo eskualdekako umorea dutenak, gai politikoen ingurukoak edo parranda eremukoak. Gustu eta publiko desberdinentzako nahi adina meme kontu aurki daitezke gaur egun Instagramen: @xolomogagnstak, @iruindarrata, @bilbadotarra eta @komandoalboka dira horietako batzuk. Horrenbeste kontu agertzearekin «merkatuak gainezka» egin zuela azaldu dute @mc.eto-koek. Haiekin batera sortu ziren kontu batzuek utzi egin dutela gaineratu dute, lan handia eskatzen baitu. Ezkerraldekoen arabera, egunero elikatu behar dira, gazteek etengabe kontsumitzen dituztelako sare sozialak: «Jarraitzaileek meme berriak espero dituzte. Ez baduzu kontua zaintzen, hil egiten da». Fenomeno horren bukaerari buruz mintzatu dira @trapnaldo kontuko lagunak. Uste dute moda hori laster amaituko dela, baina beste moda batzuk etorriko direla espero dute, eta hor ere euskararen presentzia egotea gustatuko litzaieke. Hain zuzen ere, Bilbokoek bukatutzat eman dute @trapnaldo meme kontuaren ibilbidea: «Gure helburua zen umore mota hau Euskal Herrira ekartzea eta euskaraz egiten ikastea», helburuak bete dituztelakoan, aurrerantzean ez dute memerik igoko. Kontrara, Ezkerraldekoek etorkizun hobea iragarri diote euskal memegintzari: «Guk aspalditik begiratzen genituen hainbat meme webgune. Kontsumitzeko modua eta memeak aldatu diren arren, gaurko ezaugarrietara moldatu dira», eta, ildo horretatik, erantsi dute etorkizunean ere moldatuko direla. Arazoak sumatu dituzte originaltasunari eusteko, baina, aldi berean, gaur egun esaldi eta irudi oro «memegarriak» direla adierazi dute. «Euskaraz ez zen horrelako umorerik egiten, eta mundu guztiari gustatzen zaion zerbait da», esan dute @trapnaldo-ko kideek. Aitzakia hori erabili zuten euskarari beste bide bat emateko. Bestalde, @mc.eto-koek ere hautu «militante» gisa sortzen dituzte memeak euskaraz. Kritika ugari jaso dituzte, maiz gaztelerara eta ingelesera jotzeagatik. Baina memegileek defendatu dute umore mota horren berezko hizkuntza horrelakoa dela: «Jatorrizko memea ingelesezko film batean oinarritua badago edo esaldi jakin batean, hala uzten dugu». '@trapnaldo'-ren meme bat. Bestalde, azpimarratu dute kontuan hartu beharra dagoela kontuetako bakoitzaren testuinguru linguistikoa, euskara «naturala» ez den inguru batean daudela argudiatuta: «Gure errealitatea hori da, eta erabiltzen dugun euskara horrelakoa da», esan du @trapnaldo-ko batek. Bi kontuek goraipatu dute, esaterako, @xolomogangsta-k lortu duena. Inglesera jotzen duen arren, hizkera propioa lortu duelako: «Zaila da horrelako baliabideak euskaran txertatzea». Akats ortografikoak eta gramatikalak ere badira kritikarako iturri, baina ongi hartu dituztela azaldu dute. Adierazi dute garrantzitsua dela nork bere buruaz barre egitea ere, eta ergatiboaren adibidea jarri dute. Memeak modan daudela ezin da ukatu. Hain zuzen ere, proiektu berri bat aurkeztu dute duela gutxi, haurrek euskara modu ludikoan erabiltzea xede duena: Hizkuntzarekin jolasean. Sareek eta umoreak eskaintzen dituzten baliabideak aztertzen eta sustatzen ditu egitasmo horrek. Proposamenen artean, memeak sortzeko unitate didaktiko bat prestatu dute. Antton Telleria irrati esataria da proiektuan parte hartu duten kideetako bat. Telleriaren arabera, «sintoma ona» da euskara sareetako umorean presente egotea: «Mundua erritmo batean badoa, euskara ere egon dadila hor», eta euskara datozen joera eta moda berrietan txertatzearen alde azaldu da. Kontua hartuta gazteek kontsumitzen dituztela memeak, uste du euskara tresna on bat izan daitekeela, hizkuntzari bide berriak zabaltzeko. Telleriak adierazi du komedia egitea ez dela beti erraza izaten: «Umoristaren figura gutxietsia izan da, eta euskaraz, are gehiago. Jakingo balute zer zaila den barreak eragitea...». Euskarak umorearekin duen auzi horretan, bere aurreko belaunaldien ahaleginarekin lotzen du. Izan ere, asko borrokatu behar izan baitziren euskaraz bizi ahal izateko. «Mezu hori jaso dugu: euskara altxor bat da eta kontuz zer egiten duzuen altxor horrekin». Ildo horretatik Nerea Arriola aktore eta umoristak ere nabaritu du oztopo hori. Arriolaren hitzetan, euskara «baldintza» askoren menpe dagoen hizkuntza da oraindik, eta izaera jakin bat eman zaio: «Serioa, purua eta zintzoa», eta gehitu du «zaila» dela uste horretatik ateratzea. Bestalde, komedia egiteko euskal erreferenteen falta sumatu du Arriolak: «Esango nuke Wazemank! izan dela euskal umoregintzan egondako erreferente bakarrenetarikoa. Ez dugu beste eredu askorik». Ondorioz, kanpoko erreferenteetara jotzen dugula esan du. Umorearen mugez Baina dena ez dira barreak. Memeekin iraindua sentitu denik ere bada. Izan ere, politika gaietan batik bat, oso kritikoak izan dira alde bateko eta besteko erakundeekin. «Gu mundu guztiarekin sartzen gara», adierazi dute @trapnaldo-koek. Bilbotarrek argi utzi nahi izan dute helburua ez dela inondik inora iraintzea, Euskal Herriko egoeraz barre egitea baizik. @mc.eto kontuko memegileek ere jakinarazi dute umorea dela haien helburua, eta memeei ematen zaien garrantzia gehiegizkoa izan daitekeela: «Ezin da meme kontu bat kanal ofizial baten moduan hartu». Kontu horietako sortzaileek irainak eta mehatxuak jaso dituzte egindako txisteengatik. Egoera horretara irits zitezkeela bazekiten, baina normaltasunez bizi, eta garrantzi handiegirik ez ematen saiatzen dira. Umorearen mugak «delikatuak» direla adierazi du aktoreak, eta sarri «politikoki ez-zuzena» izatera irits daitekeela. Hala ere, Arriolaren ustez, gakoa da umorea nork eta nola egiten duen: «Erreminta bat da, eta gizartearen isla. Umorea goitik behera egiten denean, zapaltzailea da, eta behetik gora egitean, berriz, iraultzailea». Feminismoaren kasua jarri du horretarako adibide: umorea feminismoz egitean, baliteke politikoki ez-zuzena izatea, baina beharrezkotzat jo du, matxismoari aurre egiteko tresna gisa.Horregatik uste du memeekin eta umore ironikoarekin irainduak sentitzen direnak «erosotasun posizio» batean daudenak izan ohi direla. Hari horri eutsita, erantsi du «zuzentasunaren mugetara» iritsi behar dela, eta berretsi du: «Umorea erreminta on bat da mezuak helarazteko». ]]> <![CDATA[«Monumentu ikusezin bat dago Gasteizen: euskara»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1888/040/001/2020-03-11/monumentu_ikusezin_bat_dago_gasteizen_euskara.htm Wed, 11 Mar 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1888/040/001/2020-03-11/monumentu_ikusezin_bat_dago_gasteizen_euskara.htm Gasteiz izeneko liburua Elkarrek euskara ikasteko duen irakurketa mailakatuaren Arian bildumako beste ale bat da. Patxi Zubizarretak (Ordizia, Gipuzkoa, 1964) idatzi du, eta Asisko Urmenetak egin ditu marrazkiak. Gasteizi buruzko «gidaliburu» gisa aurkeztu dute, eta hiriburuko hainbat guneri eta momentu historikori errepaso egiten dio idazlearen azkeneko lanak.

Gidaliburu gisa aurkeztu duzue. Baina gidaliburu berezia da, ezta?

Hala da. Gogoratzen dut euskara berrikasten hasi nintzenean haur literatura asko irakurtzen nuela. Esango nuke ariketa hori oso lagungarria dela. Kasu honetan, uste dut Gasteizen bertan bizi arren asko deskubritu daitekeela hiri honi buruz. Euskara ikasteko baliabide bat sortu behar nuenez, zerbait ludikoa egin nahi izan dut: igarkizunak eta hitz joko ugari daude. Beraz, hiri bat eta hizkuntza bat batera deskubritzeko gonbidapen bat da.

Euskara berrikasi behar izan zenuen?

Nolabait esateko, Goierrin nire ama hizkuntza euskara izan zen. Baina haurtzaroa gaztelaniaz bizi izan genuen, eta ez genuen kulturarako sarbiderik izan. Beraz, berriz ikasi behar izan nuen. Fatima Mernissi marokoarra harem batean hazi zen, eta ezin zen bertatik atera. Hark esaten zuen hizkuntza bat ikasten zuen aldiro leiho bat zabaltzen zitzaiola. Eta esan daiteke niretzat leiho bat izan zela Gasteiz. Hortaz, bat egiten dut liburu hau irakurriko duten ikasleekin. Baita euskara irakasle izan nintzen aldetik ere.

Gidaliburu bat izateaz gain, istoriorik badu?

Bai, oso sinplea da. Gasteizko talde bat Lazkaoko Maizpide barnetegira doa, eta Lazkaokoak Gasteizera datoz. Oso talde anitza dira: amona bat, internazionalista bat eta beste batzuk. Niri ciceronearen lana egitea egokitu zait. Eta normalean ikusten ez ditugun gauzak erakusten dizkiet: eskultura batzuk, pintadak...

Aukeratu dituzun interesguneak ez dira ausazkoak, beraz?

Ez, kontzienteki hautatu ditut. Uste dut Gasteizen azkar bizi garela, eta badaudela lasai ikusteko gauza asko. Postal antzeko bat egin nahi izan dugu, goiko ikuspegi batetik, zikoinen ikuspegitik edo. Esaterako, katedral berria ez da oso maitatua hemen, frankismoarekin lotu izan delako. Neguan, baina, zikoinak etortzen dira, mamu horien zaindari gisa. Eskandinaviako herrialdeetatik etortzen diren zikoinak dira. Eta uste dut horrek Gasteiz oso ongi irudikatzen duela: oso hiri txikia izan da, baina jende asko etorri gara hemen geratzeko. Aniztasun handia ematen dio horrek.

Zer eman dizu Gasteizek?

Oraintxe konturatu naiz. Jaioterria Ordizia dut, baina sorlekua Gasteiz dela esaten dut. Hemen hasi nintzen idazten eta sortzen.

Eta zer dauka emateko?

Horri buruzko igarkizun bat topatuko dute irakurleek liburuan. Gauza asko ditugu gure inguruan, eta ez gara ohartzen. Hurbilegi izatearen errua. Adibidez, orain loretan dauden zuhaitzak, borborrean dagoen natura hori. Urkide atzean bada lehortu den sekuoia miresgarri bat ere. Zikoinekin batera, putreak ere hasi dira hiri gainean hegan egiten. Uste dut nahiko poetikoa eta esanguratsua dela hori, orain arte ez baitira mendietatik aldendu.

Urteak daramatzazu Gasteizen. Asko aldatuko zen etorri zinenetik, ezta?

Panorama linguistikoa asko aldatu da. Ni orain dela 30 urte etorri nintzen, eta euskarak ez zuen gaur egun duen toki bera. Esango nuke, orokorrean, uste oker bat dagoela Gasteizen euskararen egoerarekin. Beste hiri batzuetara noanean, Gasteizen egin dugun ahaleginaz jabetzen naiz.Monumentu ikusezin bat dago Gasteizen: euskara. Era berean, ahalegina egin duten euskaldun berri guztiei eskultura bat egitea falta da.

Zu normalean haur eta gazte literaturan aritzen zara. Oraingoan, euskara ikasteko baliabide bat sortu duzu. Zaila izan al da?

Ez nuke esango haur eta gazteentzat idazten dudanik. Guztia sailkatzeko behar horretan ez dut sinisten. Haurrentzat idazten dudanean, helduentzat ere idazten ari naiz. Nik, besterik gabe, idatzi egiten dut.]]>