<![CDATA[Iñigo Satrustegi | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 18 Nov 2019 05:54:53 +0100 hourly 1 <![CDATA[Iñigo Satrustegi | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Bazkari bat aniztasunaren alde]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2756/030/001/2019-11-14/bazkari_bat_aniztasunaren_alde.htm Thu, 14 Nov 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/2756/030/001/2019-11-14/bazkari_bat_aniztasunaren_alde.htm
Bertako lagun taldeak, familiak, elkarteak eta beste hainbat jatorriz kanpotarrak diren talde batekin bazkaltzeko elkartzen dira. Hori da Bizilagunak-en oinarrietako bat. Denek prestatzen dute jateko zerbait, eta parte hartzeko hiru modu daude: anfitrioi, gonbidatu edo bien arteko bitartekaritza lana egiten duen dinamizatzaile gisa. Aurreiritziak alde batera utzi, eta kultura desberdinetako jendea ezagutzeko aukera izaten da, otordu baten bueltan.

Euskal Herrira duela zortzi urte iritsi zen ekinaldia; hain justu, 2012an, Gipuzkoara. Besteak beste, honako herri hauetan egingo dute aurten: Araban, Dulantzin eta Amurrion; Gipuzkoan, Arrasaten eta Ordizian; eta, Bizkaian, Portugaleten. Horiek izango dira egitasmoaren lekuko izango diren herrietako batzuk. Iaz 58 nazionalitatetako 2.500 lagunek baino gehiagok parte hartu zuten. Aurrera begira, ordea, antolatzaileek espero dute urteek aurrera egin ahala, herrien zerrenda geroz eta luzeago izatea; areago, partaidetza handitzea ere espero dute.

Diskurtso arrazisten kontra

Hain zuzen ere, ekitaldiaren aurkezpenean, azkenaldiko diskurtso arrazista eta xenofoboen gorakada salatu dute. Horien aurrean Bizilagunak proiektuaren moduko espazioek duten garrantziaz mintzatu ziren antolatzaileak: «Keinu politikoa ere bada, kulturak nahastearen alde, eta diskriminazioaren kontra herritarrek duten jarrera islatzen duelako», esan du Virginia Cid CEAR-eko kideak. Halaber, goraipatu du gizarteak egunerokoan espazio pluralak sortzeko ere keinu kolektiboa egin duela.

Angelines Ortiz de Arrizabaletak (Agurain, Araba, 1957) esperientzia handia du egitasmoan; aurten laugarren aldiz parte hartuko du. Aniztasunean sinesten duela adierazi du, eta horrek bultzaturik erabaki zuela parte hartzea. Aitortu du hasieran ez zuela «gogo bizirik», baina urteekin eta izandako esperientzia onekin, geroz eta «gusturago» doala otorduetara. Gonbidatu eta anfitrioi izandakoa da, eta azpimarratu du sentsazio desberdinak izan dituela roletako bakoitzean: «Gonbidatu moduan zoazenean, lasaiago zaude; integratzera, entzutera, ezagutzera zoaz. Funtsean, egotera zoaz. Aldiz, anfitrioia zarenean, haiek gustura egon daitezen, kasu egiten saiatzen zara; urduriago zaude». Parte hartzen hasi zenetik aldaketa sumatu du aguraindarrak, lehen familia giroan ospatu ohi zelako, eta orain, berriz, talde handiagoetan: «Lehengo eredua intimoagoa zen, eta azken urteetakoa, berriz, herrikoiagoa. Biek dute euren alde ona». Agurainen, eta herrietan, beharrezkotzat jo ditu halako ekinaldiak, «bizilagunak izatea funtsezkoa eta sinplea baita», eta konbentzituta dago zurrumurruen aurka egiteko eta errealitateak ezagutzeko aukera «paregabea» dela.

Etxean kulturartekotasuna oso presente izan du Eneko Arberasek (Getxo, Bizkaia, 1988). Ama atzerritarrekin aritzen den elkarte bateko kidea da, eta bost aldiz hartu du parte amak egitasmo horretan, bitartekari moduan. Izan ere, orain bost urte, amak Filipinetako hiru emakume etxean bazkaltzera gonbidatu zituenean, Arberasek ere parte hartu zuen. «Kultura berriak ezagutzeko ate bat zabaldu zidan, eta, hein handi batean, horregatik joan nintzen atzerrira bi urtez bizitzera; Guatemalara», esan du getxoztarrak. Lehen esperientziak aukera eman zion ezagutu zituen emakumeen bizitza nolakoa zen jakiteko, eta gaineratu du «gogoz» dagoela aurten ere berriz parte hartzeko; horrez gain, igandean ezagutuko dituen bizilagun berrien bizimoduak ezagutzeko nahia ere badu.

Arberasek azaldu duenez, norbanako guztiei kostatzen zaie gizartean eraikita dauden mugak apurtzea, baina batez ere jatorriz euskal herritarrak direnei. «Egitasmo honek izotza apurtzeko balio du», nabarmendu du. Esate baterako, Bizilagunak egitasmoari esker, etxekoek harremana mantendu dute orain arteko aldietan mahaikide izan diren parte hartzaileekin.

Etorkinen ikuspegia

Bergaran (Gipuzkoa) hiru urte daramatza Karla Sanchezek (Matagalpa, Nikaragua, 1985), eta adierazi du iganderako «gogotsu» dagoela. Lehenengo aldia du egitasmoan, eta anfitrioi izango da. Nikaraguako eta Venezuelako emakume talde batekin bazkaria prestatzeaz arduratuko da, eta ohikoa den moduan, euren herrialdeetako jaki tipikoak kozinatuko dituzte.

Lagun batek eman zien Bizilagunak egitasmoaren berri, eta zalantzarik egin gabe izena eman zuten beste emakume batzuen bizipenak eta errealitateak ezagutzeko helburuarekin; hain zuzen ere, emakumeak bakarrik bilduko ditu bere etxean egitekoa duten bazkarian. «Hori da gehien gustatzen zaidan gauzetako bat: partekatzea. Uste dut motibazio nahikoa dela hori parte hartzeko», adierazi du Sanchezek. Kanpotar gisa, gaineratu du zailtasunak izan ditzakeela batzuetan integratzeko, eta, beraz, esan du halako egitasmoek pertsonak gertuagotik ezagutzeko aukera ematen dutela: «Hesiak gainditzeko modu ona da», azaldu du.

Iazko bazkariko oroitzapen polita dauka Afolabi Olokok (Lagos, Nigeria, 1983). Orain dela bost urte iritsi zen Gasteizera, eta etorri zenetik, hainbat erakunde eta elkartetan parte hartzen du. Elkarte baten bitartez, preseski, ezagutu zuen iaz Bizilagunak proiektua, eta lagun batekin batera animatu zen. «Erretiratutako bikote batekin bazkaldu genuen; oso atseginak izan ziren gurekin, eta asko hitz egin genuen», esan du Olokok. Asko ikasi zuen, tartean, Euskal Herriari buruz: «Euskal Herriaren beste kontzeptu bat ezagutzeko balio izan zigun. Nik uste nuen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herrialdeak baino ez zituela hartzen; ez nekien zazpi herrialdek osatzen zutenik».

Bikote horrekin harremana mantendu du urte honetan, eta «pozik» bazkalduko luke haiekin berriro ere aurten. Hala ere, beste familia edo lagun talde bat ezagutzeko prest ere azaldu da. «Euskal Herrira etorri nintzenean, ez nuke inolaz ere pentsatuko ezezagun baten etxean bazkalduko nuenik, eta hain modu naturalean. Baina oso positiboa izan da, eta horregatik errepikatuko dut aurten», adierazi du. Bestalde, gehitu du bertakoekin harremana izateak lagundu dezakeela etorkinak integratzen.

Bazkaria «aitzakia»

Bat datoz partaideak bazkariak lerro artean duen mezuarekin; izan ere, bazkaria bera aitzakiatzat hartzen dute; urte osoan, arrazakeriaren kontra lan egitera bultzatuko dituena. Ortiz de Arrizabaletaren ustez, «erreminta bat da bazkaria». Indarrak biltzen dituzte urtean behin, eta sortutako harremanekin, esaterako, dinamika ugari prestatu dituzte Agurainen. Antzera mintzatu da Sanchez ere: «Bidea ez da bazkarian bukatzen, baizik eta hor hasten da. Behin elkar ezagututa, gauza asko egin nahiko nituzke». Aliantzak sortzeko espazio bat dela gaineratu du. Arberasek, berriz, azaldu du «itxurakeria» litzakeela bazkaritik harago ezer ez egitea edo harremanik ez izatea: «Hori da otorduen helburua, eta harremana hasteko, oso ongi dago».

Era berean, oso baikor begiratu diote lau kideek Bizilagunak proiektuak ekar dezakeenari. Olokok azaldu duenez, egitasmoak balio du egunerokoan kalean topatzen diren pertsonak «ezagutzen hasteko, behintzat». Agurainekoak, berriz, nabarmendu du bazkariek aurreiritzien aurka egiteko balio dezaketela: «Bazkarietan ezagutzen diren errealitateei esker, argudio gehiago daude etorkinen inguruko gezurren aurka egiteko». Arberasek baikor esan du kulturak batzeko ekinaldi ona dela: «Ikus dezatela badagoela kanpotarrekiko interesa duenik, ez dugula denek beste aldera begiratzen. Gainera, gure kulturak elkar elikatu ditzakegu». Sanchezek gaineratu du igandean egingo duten bazkaria «ikasteko» eta «entzuteko» aprobetxatuko duela: «Jende berria ezagutzea asko gustatzen zait, eta ideia berriak jasoko ditudalakoan nago. Aliantzak sortzea asko gustatuko litzaidake».

Aurtengoari amaiera emateko, hilaren 30ean, larunbata, parte hartzaile guztiak bilduko dituzte; esaterako, Arabakoak Gasteizko letren fakultatean; eta Gipuzkoakoak Hernaniko Orona auditoriumean. Musika, antzerkiak eta ikuskizunak izango dira. Jatekoa ere egongo da, baita aurtengo argazkiak ikusteko eta bizipenen berri jasotzeko aukera ere. Festa horren bitartez, esker ona adierazi nahi diete CEAR eta SOS Arrazakeria elkarteek egitasmoan arituko diren guztiei.]]>
<![CDATA[«Emakume musulmanen ordezkaria izan nahi dut»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2019-11-08/emakume_musulmanen_ordezkaria_izan_nahi_dut.htm Fri, 08 Nov 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2019-11-08/emakume_musulmanen_ordezkaria_izan_nahi_dut.htm Ausartak solasaldian.

Zergatik daramazu zuk beloa? Zer esanahi dauka zuretzat?

Sarri galdetzen didate hori, eta lekuz kanpo uzten nau beti. Beloak esanahi eta ikuspuntu ugari izan ditzake, noski. Nire kasuan, musulmana eta praktikantea naizen aldetik, Koranean sinesten dut, eta fedeagatik eta gurtzagatik janzten dut. Koranean jartzen du emakumeok apal jantzi behar dugula. Gainera, ilea elementu intimotzat jotzen da, eta, beraz, estalita eraman behar dugu.

Batzuek esango dute zure askatasunaren kontra doala. Zer iritzi duzu zuk?

Filosofiako irakasle batek autore marokoar feministen liburuak oparitzen zizkidan iritzia alda nezan. Kartzela batean giltzapetuta nengoela esan zidan. Garai hartan ez nintzen gai harekin eztabaidatzeko. Uste dut hautu pertsonala dela. Benetan arazorik sortzen al die nik oihal zati hau eramateak? Errespetua baino ez dut eskatzen. Nik ez ditut ulertzen hemengo ohitura batzuk, baina errespetatzen ditut.

Arazorik izan duzu klasean edo lanean hijaba eramateagatik?

Unibertsitatean ez dut inolako arazorik izan; denak oso ulerkorrak izan dira: ikaskideak eta irakasleak. Lanean, berriz, gertatu izan zait lana lortzeko beloa erantzi behar nuela eskatu izana.

Eta halakoetan, zer egiten duzu?

Une honetan, nire gurasoen mantenutik bizi naiz; beraz, nire sinesmenak lehenesten ditut. Baina badakit egunen batean etxetik joan nahi badut uko egin beharko diodala erlijioak esaten duenari, dirua nire kabuz irabazi nahi badut.

Zaila izan al zaizu integratzea?

Lehen asko kostatzen zitzaidan jendearekin hitz egitea, hizkuntza traba zelako. Orain, gazteleraz ongi moldatzen naiz, eta errazagoa da harremanak sortzea. Unibertsitatean lagunak egin ditut, baina klaseko harremanera mugatu da, gehienetan. Hala ere, baditut hemengo lagunak.

Zaila da Euskal Herrian musulmana izatea?

Islama praktikatzea ez da zaila. Euskal Herrian edo Marokon, egin dezakezu, norberak egiten duen zerbait baita, intimoa. Baina ikusten dena hijaba da. Ni ez naiz oharkabean pasatzen, eta zaila egiten zait. Otoitz egiteko deiaren falta sumatzen dut. Bestalde, batzuetan arazo burokratikoak izaten ditugu otoitz egiteko lokal bat lortzeko. Normalean, sotoetan edo toki ilunetan egoten gara, eta kontuz ibili behar dugu bizilagunak ez molestatzeko, eta, nolabait, gure gurtza oztopatzen du.

Hitzaldi eta mahai inguru ugaritan parte hartu duzu. Zer helbururekin?

Hasieran, deitzen nindutelako. Baina, denborarekin, ohartu naiz nire esku hartzeek badutela oihartzuna, eta jarraitzeko animo asko jaso ditut. Orain helburu bat daukat: emakume musulmanaz hitz egiten bada, utz diezaietela haiei hitz egiten. Emakume horien guztien ordezkaria izan nahi dut.

Itzultzailea zara, eta horrek badu zerikusirik bitartekaritza kulturalarekin. Kasualitatea al da?

Egia esan, hizkuntzak ikasi nahi nituen. Oso tipikoa izan daiteke, baina, hizkuntza bat ikastean, munduaren ikuskera berri bat daukazu. Asko gustatuko litzaidake arabieraren eta gazteleraren artean zubiak sortzea. Ingelesetik asko jasotzen dugun moduan, arabierak ere badauka eskaintzeko asko.]]>
<![CDATA[Gazteak berriz dira herrian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1922/030/001/2019-11-06/gazteak_berriz_dira_herrian.htm Wed, 06 Nov 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1922/030/001/2019-11-06/gazteak_berriz_dira_herrian.htm «Herri honek badu prekaritate kutsu bat ez bazara funtzionarioa»

Arrate Landaluze Itzultzailea

Itzulpen ikasketak Gasteizen egin ostean, Arrate Landaluze (Sopela,Bizkaia, 1989) Bartzelonara joan zen Ikus-entzunezko itzulpengintza masterra egitera. Lana eskaini zioten Bartzelonan, itzulpen proiektuen koordinatzaile modura, baina une horretan Euskal Herrira bueltatu behar izan zuen. Autonomo aritu zen hilabete batzuetan, baina bezeroetako batzuek ez zioten ordaindu; are gehiago, gaur- gaurkoz, 2.000 euroko zorra dute harekin. Ingeles irakasle ere aritu zen, baina ez zen hark nahi zuena. Azkenean, 2014ko urrian Londresera joatea erabaki zuen, lan aukera berrien bila. Esku hutsik ez joatearren, itzultzeko lana eraman zuen; hasierako asmoa, ordea, zerbitzari aritzea zen. Kosta egin zitzaion bere alorrean lana topatzea, atzerritarra izateak zailtasun gehiago baititu. Kasualitatez, bideo jokoen itzulpenean aritzeko aukera sortu zitzaion, eta, gaizki ordaintzen bazuten ere, «muturra sartzeko» balio izan zion. Enpresa horretatik beste multinazional batera aldatu zen, azpidatzien itzulpen proiektuak koordinatzeko. Bigarren lan horretan lan baldintzak hobeak ziren, baina adierazi du nabaria zela britainiarrekiko arrakala. Enpresako postuetan gora egiteko, adibidez, atzerritarrek askoz zailtasun gehiago dute. Ez du uste lan prekarioa zuenik, baina, ingelesen bizi mailarekin alderatuta, batez ere pisuetan nabari zuen aldea.

Enpresak erantzukizun gehiagoko postu bat eskaini zion, lan gehiagoren eta soldata altuagoaren truke. Landaluzek, ordea, 28 urterekin lanetik eta lanerako bizi zela kezkatuta, Euskal Herrira bueltatzea erabaki zuen. Gainera, hemengo enpresa batean eskaintza «on» bat egin zioten, eta, beraz, 2018ko uztailean, ia lau urteren ondoren, bukatutzat eman zuen bere Londresko etapa. Orain dela sei-zazpi urteko egoera baino hobea topatu zuen Euskal Herrian: ingurukoek lan egonkorragoak eta duinagoak zituzten, behintzat, eta krisi aurreko kontsumo ohitura batzuk berriz ikusi zituen Londrestik bueltatzean. Lanaz gain, tarteka, testu batzuk ere hartzen ditu bere kabuz itzultzeko, soldataren osagarri modura: «Herri honek badu prekaritate kutsu bat ez bazara funtzionarioa». Atzerrikoa esperientzia aberasgarria izan zela aitortu du: gaztea zen, mundua ikusi nahi zuen, ingelesa hobetu, eta, lanean gustura ez egoteko, nahiago zuen atzerrira joan. Esperientziak lanerako balio izan diola uste du: «Berriro atzera egin beharko banu, erabaki berbera hartuko nuke: berriz joango nintzateke Londresera».



«Euskal Herrian lanean ari nintzen Bruselako postuaren berri izan nuenean»

Andoni Medina Ingeniaria

Autogintza alorreko ingeniaria da Andoni Medina (Legazpi, Gipuzkoa, 1986). Ingeniaritza ikasi zuen Nafarroako Unibertsitateko Tecnun zentroan, eta automozioan espezializatu zen, Milanen. Karrera amaitzerakoan, unibertsitatean bertan hasi zen lanean, eta beste enpresa batean gero. 2012an, klasekide batek esan zion autogintzako enpresa ezagun batean postu bat zegoela, Bruselan. «Euskal Herrian lanean ari nintzen Bruselako postuaren berri izan nuenean. Proba egin nuen, eta hartu egin ninduten», esan du Medinak. Autozalea izanik, bere jakintza eremuan eta lanean garatzeko aukera «paregabea» ikusi zuen Belgikako hiriburuan. Sei hilabeteko probaldia pasata, postu finkoa lortu zuen. Lan baldintzei dagokienez, hemengoekin konparatuta aldea nabaria dela adierazi du, eta, horretan ez ezik, lansarietan ere desberdintasuna handia dela.

Esperientzia oso aberasgarria izan da zentzu askotan Legazpikoarentzat. Batetik, kultura desberdinetako jendearekin egoteko aukera izan duelako. Baina, bestetik, egiten zuena profesionalki oso «polita» zelako. Hara joateko arrazoietako bat ingeniaritzarekiko zuten ikuspegia izan zen. Izan ere, Espainian eta Euskal Herrian, autogintzako industriak ibilgailuak ekoitzi bakarrik egiten du maiz. Europan, aldiz, I+G eta diseinua lantzen dira gehiago, eta horrek asko erakartzen zuen. Lau urte pasatu zituen han. Hasieran, dena zen berria eta erakargarria, baina denboraren poderioz berritasunak gero eta gutxiago zirela aitortu du. Bestalde, Euskal Herriko klima eta bizi estiloa faltan sumatzen zituen, eta azaldu du Belgikako bizimodua «hotza, grisa eta garestiagoa» dela. Azkenik, 2016ko urrian bueltatu zen. «Lau urteren ondoren, gauza guztiak balantza batean jartzen dituzu, eta hausnarketa egiten duzu ea geratzea merezi ote duen». Hala ere, motibatuta itzuli zen Euskal Herrira, ikasitakoa hemengo enpresentzat ekarpena izan zitekeelakoan. Gainera, I+Garen norabidea hartzen ari zirela ikusita, arrazoi nahikoa izan zuen bere jarduna Euskal Herrian segitzeko.

Medinak uste du egoerak hobera egin duela azken hamar urteetan, eta industrian ematen ari diren pausoek hori bera adierazten dutela. Euskal Herrian eskulana merkea eta ona dela esan du. Baina arriskua dago markek eskulan merkeagoa duten herrietan inbertitzeko. I+Garen alde eginez gero, berriz, eragin positiboa izan lezakeela gaineratu du; elektrifikazioa, nolabait, jardun berria delako. Horretan ari da duela hiru urte bueltatu zenetik, hain zuzen ere: Tecnunen irakaslea da, eta autoen elektrifikazio eskolak ematen ditu; doktore tesia egiten ari da; eta hainbat enpresarekin ere lan egiten du. Lan faltarik ez du izan, beraz, eta atzerrian izandako esperientziak askorako balio izan diola nabarmendu du.



«Lana egon badago, baina adin batetik aurrera ez gaude edozertarako prest»

Olatz Lautre Turismo alorreko langilea

Olatz Lautre (Iruñea, 1992) aurtengo irailean bueltatu da Iruñeko Txantrea auzora, hiru urte Irlandan pasatu ondoren. Bidaia agentzietako goi mailako zikloa ikasi zuen aurrena, eta horren barruan egin beharreko praktikaldia Irlandan egin zuen, Waterford hiriko hotel batean. Bueltan, beste ziklo bat egin zuen turismo gidaritzaren inguruan, Gasteizen. Ikasketak bukatuta, zailtasunak izan zituen lana aurkitzeko. Aitzitik, Irlandan izandako esperientzia ona izan zenez, eta ingelesa hobetzea aitzakia hartuta, Waterforden lana bilatzea erabaki zuen. Ez zuen arazorik izan lanean hasteko; hiru aste baino ez zituen pasatu lehen lanarekin hasi arte. Hark dioenez, gaztelera menperatzen dutenek nahiko erraz aurkitzen dute postu bat. Askotariko lanak topatu ditu Iruñeko gazteak, errealitate eta baldintza oso desberdinekin.

Au pair etxeko garbitzaile eta umeen zaintzaz arduratu ohi diren langile gisa egon zen hilabete gutxi batzuetan. Soldatak eta lanean ematen zituen orduen arteko orekak ez zuela merezi iritzita, lana utzi zuen. Ezagun batzuen bitartez, fabrika batean hasi zen garbitzaile, urtebetez. Praktikak egin zituen hoteletik deitu zioten gero, harreran lan egiteko, eta jatetxe batean ere aritu zen, jangelako arduradun. Urte bana pasatu zuen postu bakoitzean. «Orokorrean, zorte handia izan dut lana aurkitzeko. Gainera, baldintza onetan lan egin dut, eta hori ez da gutxi», esan du Lautrek. Azken urtea, ordea, gogorra egin zitzaion; Irlandako bizimodua garestia dela azaldu du, eta soldatako dirurik gehiena mantenurako erabiltzen zuen. Jatetxeko kontratua bukatu zitzaionean, beste hiri batera joatea planteatu zuen. Hala ere, lana topatzeko eta logela merke bat aurkitzeko bermerik gabe, etxera bueltatu zen.

Gurasoen etxean dago orain, eta curriculumak bidaltzen dabil. Ez daki luzerako geratuko den edo aurki beste nonbaitera joan beharko duen. «Lana egon badago, baina adin batetik aurrera ez gaude edozertarako prest». Kanpoan eman dituen urteetan nabaritu du bere inguruan egoera ekonomikoak hobera egin duela; hala igarri du, behintzat. Hala ere, oraingo lanpostuetako baldintzak nahiko prekarioak direla onartu du: «Zain nago. Pentsatzen dut egoerak, ustez, hobera egin duenez, zer edo zer aterako dela». Lan egonkorra eta emantzipatzeko nahikoa emango diona nahi du, eta bere jakintza alorrekoa: turismo arlokoa, alegia. Uste du kanpoan ibili izanak askorako balio izan diola lanerako, baina baita beretzat ere.]]>
<![CDATA[«Lagun bat hiltzen ikustea tokatu zait»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/032/001/2019-11-01/lagun_bat_hiltzen_ikustea_tokatu_zait.htm Fri, 01 Nov 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1887/032/001/2019-11-01/lagun_bat_hiltzen_ikustea_tokatu_zait.htm HuEllas on Ice proiektuaren harira. Aurki emango dio amaiera proiektuari, eta proiektuaren izen bereko dokumental batean bilduko du esperientzia.

Zer da proiektuarekin helarazi nahi duzuna?

Hainbat gauza kontatu nahi izan ditut. Batetik, eskalatzailea naizenetik egin behar izan dudan ibilbidea azaldu nahi nuen. Izan ere, eskalatzeko pareta berriak bilatzean, konturatu naiz haietan eskalatu ahal izateko teknika berriak ikasi behar izan ditudala, egokitu behar izan naizela. Horregatik esaten dut beharrak bultzatu ninduela izotzean eskalatzen ikastera. Hasieran ez zitzaidan batere gustatzen, oso gogorra egin zitzaidan, baina denborarekin disfrutatzen hasi nintzen. Lan handia egin behar izan dut horretarako; hori da beste mezuetako bat: lan eginez edozer lor daitekeela.

Eta klima aldaketak ere eragina izango zuen, ezta?

Hori da, sei kontinenteetan izan gara izotz eskalada bide berriak irekitzen eta, toki batzuetan klima aldaketaren eraginez, nahi genuen guztia egiterik ez dugu izan .

Adibidez, non?

Zeelanda Berrian. Hango klima epela da, hemengoaren antzekoa, eta ur jauzi batzuetako izotza ez zen behar adina finkoa, eskalatzeko modukoa.

Urte hauetan egon zareten toki guztietatik, zeinekin geratuko zinateke?

Toki ikusgarri asko ikusi ditugu. Bakarra esan beharko banu, Turkiako ur jauziak esango nuke. Izotz eskaladako jaialdi batera gonbidatu gintuzten behin, eta, benetan, ez genuen espero halako ur jauzi eta paraje izozturik. Turkia entzutean, normalean Istanbul, eremu «europarra» eta lehorra datozkizu burura. Gu Georgiako muga inguruan ibili ginen, eta bide ikaragarri politak irekitzea lortu genuen.

Zer alde dago eskaladaren eta izotz eskaladaren artean?

Izotz eskalada fisikoki gogorragoa da, baina alderik handiena faktore psikologikoan dago. Gure esku ez dauden alderdi asko hartu behar dira kontuan: izotz paretak urtero modu desberdinean sortzen dira, tenperatura, izotzaren egoera... eta horrek eragin handia du han goian.

Egoera gogorrik bizi izan al duzu?

Zoritxarrez, bai. Lagun bat hiltzen ikustea tokatu zait. Hutsegite txiki batengatik estropezu egin, eta izotza labainkor zegoenez, erori eta hil egin zen. Nik ere sustoak izan ditut, baina ez hain larriak.

Bizitzeko adina ematen al du eskaladak?

Nik baietz esango dizut. Egia da zorte handia izan dudala hasieratik, eta beti izan dudala nire proiektuak aurrera eramateko babesa eta bizitzeko nahikoa. Hala ere, nahiko ezegonkorra da, ez baitakizu hurrengo urtean zer egingo duzun, eta, horrenbestez, dirua ere kolokan geratzen da. Gainera, lesio handi bat sufritzeko arriskua dago. Nire kasuan, denboraldi batez utzi behar izan nuen, baina nire markaren babesa izan nuen. Azken lau urteetan, gainera, gidari moduan nabil.

Emakume izateagatik entzungo zenituen komentarioak...

Bai, noski, entzun ditut. Ohikoa da oraindik ere, eta, egunero entzuten den zerbait ez den arren, badaude emakume izateagatik mespretxatu nautenak. Gidari aritu naizenean entzun behar izan ditut, adibidez, «eta zerbait gertatzen bada, zuk salbatuko nauzu?», eta antzekoak.

Proiektua bukatzear zaude; besterik ba al duzu buruan?

Noski, eskalada da nire lanbidea, eta beti ari naiz beste zerbait egiteko gogoz. Ezin hori ukatu, gorputzak eskatzen dit. Hala ere, airean dauden ideiak baino ez dira oraindik, eta ezin dut ezer aurreratu.]]>
<![CDATA[«Euskarak beste egiten gaitu naturak»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2019-10-24/euskarak_beste_egiten_gaitu_naturak.htm Thu, 24 Oct 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2019-10-24/euskarak_beste_egiten_gaitu_naturak.htm
Zer ari zarete lantzen zehazki egunotan?

UNAI PASCUAL: Naturaren balioak. Balio hitza oso zabala da, eta natura bera, oso konplexua. Guk zehazten dugu zer den lehentasuna, zeri ematen diogun garrantzia eta zergatik, gizarte bakoitzean desberdina baita.

BRIGITTE BAPTISTE: Naturari dagokionez, balio hitzaren adiera guztiak hartzen ditugu kontuan, dela ekonomiaren alorrean, gizarteko bizi-estiloetan edo pertsonen adierazpen eta lehentasun sinbolikoetan.

Nola egiten duzue lan?

U.P.: Prozesu oso batean gaude murgildurik. Diziplina oso desberdinetako zientzialari askoren etengabeko interakzioa behar du lan honek. Horregatik, ezinbestekoa da urtean behin biltzea. Hauxe dugu txostenaren egileen bigarren biltzarra. Hala ere, bilkura sateliteak ere egiten ditugu, gai oso espezifikoen inguruan. Brigittek, adibidez, erlijioarekin eta sinesmenekin lotutako balioen bileretan parte hartuko du, eta, zientziako adituez gain, komunitate indigenetako adituak ere gonbidatuta daude.

B.B.: Lan handia egiten dugu, erabakiak hartzen dituztenek ahalik eta informazio xeheena izan dezaten. Gaiaren inguruko informazio guztia bildu nahi dugu. Komunitate indigenetako gonbidatuak ere izango ditugu, haiek naturarekiko duten balioen ezagutzaren parte bat behintzat egon dadin.

Zer harreman dago Euskal Herrian naturarekiko?

U.P.: Oso harreman estua dago kulturaren, identitatearen eta naturaren artean. Hori izan da hemen egiteko arrazoietako bat, mundu osoko ikerlariek ikus dezaten Europako herrialde garatu batean naturak zer-nolako garrantzia duen. Hemen, euskarak beste egiten gaitu naturak. Biak mundua ulertzeko modu bat dira. Hizkuntzaren eta naturaren arteko harremana lotura primitiboa da.

B.B.: Asko inspiratzen duen kasu bat da. Kulturaren sorkuntzan oso presente egon baita natura hain eremu zehatz honetan, eta beste herrialde batzuen arreta eman dezake. Hemen garrantzi handia ematen zaie paisaiari, elikadurari, itsasguneei... eta hala behar du. Hori ez da edonon gertatzen.

Euskal Herria hautatuta, zergatik egin duzue jardunaldia Gasteizen?

B.B.: Unairen erruz. Bera onenetako bat da mundu mailako bioaniztasunaren balorazioaren alorrean, eta lan handia egin du horretan.

U.P.: Gasteiztarra naizen aldetik, aukera ona iruditu zitzaidan hemen ere maila honetako ekitaldi bat egitea. Prentsaren bidez eta erakundeetako ordezkariak gonbidatzearekin eztabaida hori gizarteratu zitekeela uste genuen. Mundu mailako arazoa da ingurumenarena, eta, mundu osoan ari garenez egiten, Gasteizera ere ekarri nahi izan dugu.

Maiatzean txosten bat atera zenuten, eta esaten zuen milioi bat espezie galtzeko arriskuan zeudela. Zer etorriko da horren ondorioz?

U.P.: Ez dago argi eta garbi jakiterik, baina gizarteak ez daki zer-nolako kalteak sor ditzakeen horrek.

B.B.: Oso eremu arriskutsura gerturatzen ari gara. Espezie horien %90 intsektuak, ornogabeak edo mikroorganismoak izango dira, naturaren ongizatearen orekaz arduratzen direnak.

Atzeraezina da kaltea, beraz?

U.P.: Aniztasunaren galera, definizioz, atzeraezina da.

B.B.: Bai; azken finean, desagertzen dena betiko desagertzen da.

U.P.: Badakigu sistemak bioaniztasuna suntsitzen jarraituko duela; beraz, lehentasunak jarri behar ditugu. Premiazko ekosistemak ezarri behar dira, aldaketa klimatikoaren azelerazioa geldiarazten lagundu dezaketenak.

Zer egin daiteke orduan?

U.P.: Eremu jakin horiek mantentzeko inbertituz gero, nolabait geldituko genuke azelerazio hori. Naturak badauka bere kabuz birsortzeko gaitasuna, baina ez da aski.

B.B.: Bolivian, bost milioi hektarea baso suntsitu dira: inoizko zuhaitz galerarik handiena. Eremu hori birlandatuta ere, 200 urte beharko lukete gutxienez, eta berreskuratzea ez dago inolaz ere bermaturik.]]>
<![CDATA[Elikadura iraunkorraren gune]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/036/001/2019-10-12/elikadura_iraunkorraren_gune.htm Sat, 12 Oct 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1872/036/001/2019-10-12/elikadura_iraunkorraren_gune.htm
Ibilbide luzea du jatetxeak: 32 urte, hain zuzen ere. Duela bi astetik, ordea, jabe berrien esku dago: Jon Rey eta Diego Apellaniz gasteiztarren eta Marco Bianchi erromatarraren esku. Proiektu bat abiatu nahi zuten elkarrekin, zer egin oso argi izan gabe ere; telefonorako aplikazio bat garatzea zen hirukoteak zuen ideietako bat. Apellanizek museoetako proiektuak kudeatzen egiten du lan; Rey eta Bianchi, ordea, aholkularitzan eta zientzia arloetan ibiliak dira elkarrekin.

Ostalaritzan zuten esperientzia bakarra, beraz, bezero moduan izandakoa da. Orain, berriz, jatetxeko ardurak banatu dituzte: lehena jatetxearen estrategiaz arduratzen da, «ikusten ez den lanaz»; beste biak, ordea, jatetxearen kudeaketan eta zerbitzari ari dira. Bianchik aitortu du errezeloa ziola barraren beste aldean lan egiteari, baina ostalaritza eredu horrek motibatu egiten zuela aldi berean. Lagun baten bidez jakin zuten aurreko bazkideek proiektua utzi nahi zutela, baina proiektua bera mantenduko zuen norbaiten bila ari zirela. Gorabehera eta zalantza askoren artean, ekainean ekin zioten jatetxe begetarianoaren proiektua berritzeari.

Manuel Iradier kaleko jatetxearen filosofia mantentzen eta sendotzen ahalegindu dira. Hala ere, karta «ausartago» bat eskaintzen dute orain. «Lehen, janaria oso ona zen, baina, orain, zapore berriak bilatu, eta kozinatzeko modu berri bat probatuko dugu», dio Bianchik. Eskaintza beganoa zabalagoa da orain, eta intolerantziak ere kontuan hartu dituzte, «denontzako eskuragarria izan dadin». Horrek sukaldeko langileak motibatu dituela gehitu du.

Lokala eraberritu dute, obra handirik gabe, eta irudi aldaketa bat egin dute aro berrirako. Sare sozialetara salto egin dute, eta webgunea zabalik da jada. Ideia berri ugari dituzte, gainera: oraingoz, eguerdiko otorduak soilik ematen dituzte, baina asteburuetan, gauez, bokatak eta errazioak emango dituztela aurreratu du Bianchik. Elkarte baten antzerako zerbitzua ere izango dute aurki Museo del Organon, «jatetxea zuretzat soilik» planteamenduarekin: hamabi lagunetik gorako taldeek aukera izango dute lokala eurentzat bakarrik erreserbatzeko eta menu bereziagoak probatzeko.

Halaber, aurreko proiektuaren lantalde bera izango dute; izan ere, proiektuarentzat parte oso garrantzitsua dira langileak. «Haiek badakite nola egiten den lan hemen», esan du Bianchik, kide berriek ostalaritzan zuten esperientziarik eza gogora ekarrita. Aurreko bazkideetako bat, gainera, langile moduan geratu da, eta horrek lagundu diezaiekeela erantsi du.

Berrikuntzen artean, nabarmentzekoa da tokiko produktuen alde egin duten apustua. Arabako produktu ekologikoak lehenetsi dituzte, eta, ezinezkoa zaienean, Euskal Herrikoek dute lehentasuna. «Jatetxearen filosofia mantentzen ari gara, baina modu zorrotzago batean». Horretarako, Arabako bionekazaritza sareko ekoizleekin hasi dira lanean. Hartara, produktuak sasoian sasoikoak ere badira. Esaterako, garai honetan zerba, piper, brokoli eta patata asko dago, eta egunero barazki horiek berak eskaintzen dituzte, baina era desberdinetan prestatuta.

Sukaldariek joko edota erronka modura hartu dute egunero jakiekin plater desberdinak sortzea. Bianchik aitortu du litekeena dela karta lehen baino mugatuagoa izatea, baina horiek direla nahi dituzten produktuak. «Sare hori guztia antolatzen ahalegin ekonomiko txiki bat egin behar izan dugun arren, hau ez da soilik jatetxe bat; bizi estilo osasuntsu bat izaten laguntzeko espazio bat ere bada, zentzu guztietan. Merezi du».

Nekazariak ikusgai

Bezeroari Euskal Herriko produktuak eta garaian garaikoak ematearen garrantzia azpimarratu dute arduradun berriek. Besteak beste, tokiko nekazarien lana goraipatzea da arrazoietako bat, eta ikusgarri egin nahi dituzte haiek. Horretarako, izen-abizenak jarri dizkiete produktuei, literalki. Izan ere, kartan, eskaintzen dituzten produktuen ekoizleak ageri dira. Hilabete honetako produktua, esaterako, Mikelen zerbak dira. «Gure plateren bidez, haien lana ikus dadila nahi dugu; balio kate osoari garrantzia eman nahi diogu», adierazi dute. Ikusgarritasun hori bestera ere lantzeko proiektua abiatu dute: multimedia baliabideak sortuko dituzte ortuko irudiekin eta ekoizleenekin, mahaikoek bertatik bertara ezagut ditzaten.

Bianchik arrazoiak ditu pentsatzeko nekazariak pozik daudela, lana eman baitiete. Jatetxeko beharrekin ia egunero ari dira eskariak egiten. Horrez gain, susmoa du bideo eta argazkien proiektuarekin norbanakoak ere hasiko direla eskakizunak egiten. «Horretan sinesten dugu. Sare txikietan mugitzearen aldekoak gara, eta, ahal den heinean, guk ere lagundu nahi dugu».]]>
<![CDATA[Emakumeen arteak lau ate zabalik, ARTgia sorgunean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/024/001/2019-10-05/emakumeen_arteak_lau_ate_zabalik_artgia_sorgunean.htm Sat, 05 Oct 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1893/024/001/2019-10-05/emakumeen_arteak_lau_ate_zabalik_artgia_sorgunean.htm 4pArTE obra berria. Gasteizko ARTgia sorgunean bisitatu ahalko da, asteartetik igandera, hilaren 20ra arte. Haren lana sarituetako bat izan zen Gasteizko Kultura Sailak ARTgiarekin batera antolatuko ARTgia da deialdian. Lehen aldia du Gebarak arte plastikoetan, eta estreinako arte instalazioaren izenburua hitz joko batekin osatu du: Lau ate, lau emakumeen artean parte; emakumeen arteko lau ate; emakumeen parte; lau ate.

Ibilbide luzea du Gebarak ipuin kontalari moduan, eta eragina nabaria da proiektu berri honetan. Lau ate irudikatu ditu, lau emakume desberdinen istorioetan murgiltzeko aukera emango dutenak. Gebarak dio ipuin bat kontatzean istorioan eta testuinguruan erabat sartu beharra dagoela, eta hori irudikatu nahi izan du. Ikusi, ukitu, entzun eta sentitzeko istorioak kontatu nahi ditu, eta lau ateak material eta forma desberdinekin egin ditu horregatik, entzungailuak eta begiak estaltzeko mozorroa jantzita atearen gainean etzan, eta sentsazioei bide emateko.

Belarra eta baserria; burdina eta trenbidea; belusa eta ohea; pintura eta itsasoa. Elementu horiek guztiak uztartuz, emakumeen bizitzako detaile txikienetatik sortutako kontakizunak eraman ditu sorgunera, hiru eta bost minutuko audioez lagunduta. Uste du inguruko ereduetan, film eta telesailetan, «oso erraza» dela gizonen bizitzetan sartzea, eta andreen kezkak eta sentsazioak, aldiz, baztertu egiten direla. Hala, ahotsa eta irudia jarri dizkie kezka horiei. Istorioak ez daude emakume jakinetan oinarrituta; bere inguruko andreek bizitako edo haiei entzundako esperientziak bildu ditu, eta horren ideia orokor bat da erakusketakoa. «Erakusketa ez dago emakume jakin batengan oinarritua; denak izan gintezke emakume hori». Gehitu du istorioak ez direla errealak, baina egiazkoak izan zitezkeela laurak.

Elkarren artean oso ezberdinak dira lau emakumeak eta ipuinak, baina bada aldi berean lotzen dituen zerbait: inflexio puntu bat. Erabaki bat hartu edo iritziz aldatu izanarekin harro, beste etapa bat abiatuko dute laurek, kutsu baikorra duten ipuinekin, «une horretan aurrera egiteari ekingo baliote bezala». Beste ate bat ere jarri du erakusketan, bosgarrena. Zuria, «naturala; norberarena», bakoitzak bere istorioa idatz dezan.

Ipuin saio berezi bat egingo du urriaren 12an; ipuinak xehe aztertuko ditu bertaratzen direnekin, eta beste kontakizun batzuk entzuteko aukera ere izango da. Halaber, urriaren 20an, amaiera festa egingo dute. Ondoren, erakusketa beste toki batzuetara eramatea espero du.]]>
<![CDATA[Aldarri artean emango diote hasiera festari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/034/001/2019-10-05/aldarri_artean_emango_diote_hasiera_festari.htm Sat, 05 Oct 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1873/034/001/2019-10-05/aldarri_artean_emango_diote_hasiera_festari.htm
Berrikuntzarako tokirik ere egongo da; izan ere, orain arte Alfredo Ladron de Gebarak ematen zien hasiera festei, baina berriki zendu da, eta, beraz, udalak ardura hori beteko duen ordezkoa bilatzeko prozesua abiatu zuen. Guztira, hogei norbanako eta kolektibo aurkeztu ziren jaietako suziria botatzeko asmoz, tartean: mugimendu feminista, blusa taldeak eta Evaristo La Polla Records taldeko abeslaria. Aurten, ordea, Ander Iriartek botako du txupinazoa. Naizenen izenean egingo du, adingabe transexualen familien elkartearen izenean.

Ikusgarritasun eztanda bat

Iriarte 18 urteko gazte transexuala da. Kuadrillako lagunek, beste gazte batzuekin batera, ezkutuan aurkeztu zuten haren hautagaitza txupinazoa botatzeko. Berria eman ziotenean, sorpresa handia hartu zuen, eta pozik onartu zuen ardura.

Adierazi du ez duela batere lotsarik jendaurrean hitz egiteko, eta harro igoko dela udaletxeko balkoira. «Aukera paregabea da gure egoera ikusarazteko», esan du. Uste du bere hautagaitza aukeratu izanaren arrazoia mezua izan daitekeela: «Aldarrikatzailea da, jendeak niregandik zerbait ikas dezakeela uste dut», esan du. Agurainen egon litezkeen beste transexualentzako erreferente bat izan daitekeela ere pentsatzen du, eta, aldi berean, normaltasunez bizi daitekeela erakutsi. Hain zuzen, bere herrikideengana heldu nahi du, eta buruari bueltak emateko mezu labur bat bidaliko du metxa piztu aurretik: «Neure burua Ander gisa aurkezten hasi nintzenean hasi nintzen ni izaten». Amari kontatu zionetik izan duen aldaketa kontatu nahi du, eta izen berri batek izan dezakeen indarraz jabetu daitezela ere nahi du Iriartek.

Gazte askoren moduan, parranda eta kontzertuak gogoko ditu. Aitzitik, txarangekin batera ibiltzea da jaietan gehien gustatzen zaiona, ohetik jaikitzea kostatzen bazaio ere. Jaien testuinguruan zorte handia izan duela gehitu du, beste trans batzuek bizitakoaren aldean ez baitu erasorik jasan. Herrian oso ongi hartu dute haren egoera, eta eskerrak eman nahi dizkie herritarrei, emandako babesagatik. Udalak ere esker ona adierazi nahi dio gazte aguraindarrari. Horretarako, harrera egingo dio festak hasi baino ordu erdi lehenago, 18:30ean. Alfredo Ladron de Gebara ere gogora ekarriko dute, urteetan egin duen borondatezko lana aitortzeko. 19:00etan hasiko dira festak, jai giro eta aldarrikapen artean.]]>
<![CDATA[«Gobernuak interesa dauka sua piztuta mantentzeko»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/032/001/2019-10-03/gobernuak_interesa_dauka_sua_piztuta_mantentzeko.htm Thu, 03 Oct 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1887/032/001/2019-10-03/gobernuak_interesa_dauka_sua_piztuta_mantentzeko.htm
Nola sortu zen Boliviara joateko aukera?

ROBERTO OGETA: Ostiral batean jaso genuen hango kazike baten gutuna, laguntza eske. Gure artean antolatu, eta astelehenean hara abiatu ginen. Gure GKEak ordaindu zuen materiala, baina bidaia, gure poltsikotik.

Zein zen egoera iritsitakoan?

IBAI NAVIDAD: Kazikea eta basoetako suteetan aditua zen gizon bat zain genituen. Egoeraren informe azkar bat egin, eta Concepcion inguruan zegoen sutera joan ginen lanera hamar orduz, 30 orduko bidaia egin eta gero. Hurrengo egunean, Roborera joan ginen, egoera okerragoa zelako han. Animo aldetik, herrietako jendea kezkaturik nabaritu genuen, sua oso gertu zegoelako.

Nolakoa zen sutea?

R.O.: 80 kilometro zabal eta 50 luze, gutxi gorabehera. Hori, gu han ginela, baina handiago egin zen. Lau milioi hektarea baino gehiago erre dira, Chiquitaniako eremuaren %80.

I.N.: Oraindik mila sute baino gehiago daude. Behintzat, gu bueltatu eta bi egunera, kontrolpean zituzten gu ibiliak ginen sute guneak.

Hemengo lanaren oso bestelakoa al zen?

R.O.: Guztiz desberdina. Hemen, kamioiak ditugu; han, ez dago baliabiderik. Taldetxotan batu ginen; batez ere, ikaslez eta langilez osatuta zeuden. Haiek lana eta klaseak utzi, eta hiru-lau egunez aritzen ziren boluntario, eta, gero, buelta. Baliabideak egon badaude, baina ez dituzte erabiltzen, interesagatik. Militarren tankeak eta 70.000 litro ur banatu zitzakeen Boeing 747 bat ikusi genituen, aireportuan geldi.

Zer interes?

R.O.: Ekonomikoak, politikoak eta sozialak. Hegazkinean bertan, informazio orri batzuk irakurri genituen gobernuak Txinarekin akordioa sinatu berri zuela eta haragia ekoizten hasiko zirela.

Sozialak ere bai?

I.N.: Gizartea bitan banatzen da han: Chiquitaniakoak eta Altiplanokoak. Suteen ondoren, Evo Morales Boliviako presidenteak Altiplanokoei emango dizkie lurrak, negozioak egin ditzaten. Horregatik diogu gatazka politikoa, ekonomikoa eta soziala dela.

Nor da erantzulea, orduan?

R.O.: Ez dakigu Kanba edo Koya komunitate indigenak izan diren; gobernuaren oposizioko kideek edo gobernuak berak agindu duen sua piztea.

I.N.: Gobernuak interesa dauka sute horiek piztuta mantentzeko, baita oposizioak ere. Beraz, ez dago koordinaziorik, eta baliabiderik ere ez dute jartzen.

Atzera-bueltarik ba al du?

I.N.: Boliviak ekonomikoki garatu nahi badu, garatu daiteke, noski, baina tristea da sua izatea pagatu beharreko prezioa. Urri edo azaro inguruan euri sasoia hasiko da, eta orduan geldituko dela esan digute.

R.O.: Euriak, baina, uholdeak ekarriko ditu, erretako lurra iragazgaitza delako. Datorren urtean, suteak eta uholdeak gogorragoak izango dira.

Zer sentsaziorekin geratu zarete?

R.O.: Izugarrizko esperientzia izan da. Gu bereziki frikiak gara mendiko suteetan, eta oihanera joatea gure bizitzako bidaia izan da. Jendea primeran portatu da gurekin.

I.N.: Oso aberasgarria. Ez zaigu ezer falta izan, eta oso eskertuta gaude. Une latzak ere izan dira, hondamendi natural bat delako azkenean, eta ez delako sortu tximista batek zuhaitz bat jota.]]>
<![CDATA[«Hizkuntzak ez dira garapenerako laguntza alor gisa hartzen»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2019-09-25/hizkuntzak_ez_dira_garapenerako_laguntza_alor_gisa_hartzen.htm Wed, 25 Sep 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2019-09-25/hizkuntzak_ez_dira_garapenerako_laguntza_alor_gisa_hartzen.htm Hitz Adina Mintzo hizkuntza gutxituak ezagutzeko zikloaren bosgarren ikasturtea, Gasteizko Oihaneder Euskaren Etxean, iluntzeko zazpietan. Aurten, sei hizkuntza ezagutzeko aukera izango da: judu-espainiera, kriola, lakota, nasa yuwea, erromintxela eta sorabiera. Egitasmoaren inaugurazio gisa, Itziar Idiazabal (Gaintza, Gipuzkoa, 1954) hizkuntzalari eta Munduko Hizkuntzen Ondarearen Unesco Katedrako ikerlariak hitzaldi bat emango du gaur: Hizkuntza Kooperazioa zer da eta zer egin dezakegu?

Zer da hizkuntza kooperazioa?

Herrialde garatuok ez hain garatuei laguntzeko modu bat da. Alor askotan egin daiteke: osasunarekin, hezkuntzarekin, garraiobideekin edota urarekin. Hizkuntzak, berriz, ez dira garapenerako laguntza alor modura hartzen, eta gu horretan laguntzen saiatzen gara, Euskal Herrian dugun eskarmentutik. Halako egitasmo askorik ez dago; berriak dira, nolabait. Hemen, Garabide elkartea izan da aitzindaria, eta haiekin elkarlanean aritzen gara maiz Unesco Katedran, helburu bertsuak baititugu: hizkuntza gutxituetako komunitateak laguntzea.

Zeintzuk izango dira gako nagusiak hitzaldian?

Gaurko hitzaldian hizkuntza kooperazioaz arituko naiz. Horretarako dauden arrazoiak eta teoriak aipatuko ditut, baina uste dut interesgarriagoa dela adibide batekin ilustratzea, Kaukako [Kolonbia] kasuarekin: nasa yuwearekin. Salaketa bat ere egingo dut. Izan ere, NBEk 2030 agenda onartu zuenean, ez zituzten sartu hizkuntza eta kultura Garapen Iraunkorreko helburu jasangarrien zerrendan. Gure ustez, herri baten ongizatea bermatzeko, bertako izaera, kultura eta hizkuntzak kontuan hartu behar dira.

Zer du euskarak beste hizkuntzei eskaintzeko?

Beste hizkuntza batzuekin alderatuta, aukera gehiago izan dugu hizkuntzari irtenbideak ateratzeko: komunikabideak, administrazioa eta hezkuntza. Azken hori da adibiderik argiena, murgiltze ereduarekin euskara oinarri zuen irakaskuntza eredu bat sortu baikenuen, eta horri esker heldu gara heldu garen tokira, hein handi batean. Hala ere, norberak atera behar ditu babak eltzetik; hau da, ezin diegu besteei nola egin behar duten agindu. Eredu bat aurkezten diegu guk, eta haiek motorra jarri behar dute.

Eta jasotzeko?

Gauzak bestela ere egin daitezkeela ikasi dugu beste komunitateetatik. Gurean hizkuntza jarri genuen hezkuntzaren ardatz. Kaukako kasuan, berriz, kulturako beste ezaugarri batzuk itsatsi dituzte irakaskuntzan, haientzat bereziki garrantzitsuak direnak.

Psikolinguistikan aditua zara, baina Unesco Katedran soziolinguistika lantzen duzue. Zergatik?

Nik ere pentsatu izan dut beste gai batera pasatu naizela, baina gero eta lotura estuagoa ikusten dut bi aztergaien artean. Hezkuntza eleaniztun eta haur elebidunen hizkuntza jabekuntza ikertu izan ditut. Denborarekin ohartu naiz hizkuntza gutxitu batez gain, beste bat jakinez gero, etekin handia atera daitekeela, soziolinguistikari dagokionez. Nire psikolinguistikako lanak soziolinguistikako lanetatik oso gertu daudela uste dut, eta Unesco Katedran nagoenetik horretan ari naiz.

Irakaskuntzaren garrantzia aipatu duzu. Zer iruditzen zaizkizu Euskal Herriko eredu linguistikoak?

Ereduak paperaren gainean oso ezberdinak dira, baina, errealitatean, ñabardura ugari dituzte, ikastetxe bakoitzak bere eredua egiten baitu. Euskal Herriko ereduekin izugarrizko pausoak eman ditugula uste dut; ez dugu inor behartu, eta ez gaitu inork horretara bortxatu. Aurrerapen politiko handia da hori. Murgilketa ezinbestekoa da hizkuntza gutxitu bat eskolan ikasteko, eta hori demostratuta dago; euskal irakaskuntzaren ezaugarri nagusia da. Orain aldaketak egiten hastea ez da ideia ona.

Zergatik?

Denbora asko emango genuke legedia eztabaidatzen. Dugun sistema hobetzen joatea da dagokiguna. Horretarako, beharrezkoa da gehiago ikertzea, egiten dugunaren alderdi onak eta txarrak aztertzea, irakasleen formakuntzan inbertitzea eta euskalgintza funtsezko ikerketa arlo bihurtzea. Katalunian murgilketa gizarteak egiten du, eta eskolak lagundu; guztiz naturala da. Hemen, ia naturala da, baina egoera desberdina da. Gauza asko egiten ikasi dugu, baina errutinan erortzeko joera dugu. Prestatuago gaude orain; horregatik, helburuek konplexuagoak izan beharko dute. Euskararen eta ingelesaren arteko gatazka konpontzeko, ikusi beharko dugu nola egin; zaila izango da. Ez da batak besteari tokia kenduko dionik; posible da biak ongi ikastea.]]>
<![CDATA[Euskara, «bermeekin»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/008/001/2019-09-21/euskara_bermeekin.htm Sat, 21 Sep 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1892/008/001/2019-09-21/euskara_bermeekin.htm
Gainera, gobernua babesten duen laukoak adostutakoa gogoan, jakinarazi du administrazioan euskararen erabilera normalizatzeko dekretua aztertu, eta, beharko balitz, «egokitu» egingo dutela. Horretarako lantalde bat osatu du gobernuak, Funtzio Publikoaren Zuzendaritza Nagusiko eta Euskarabideako kideekin.

Kontseilariak adierazi du garrantzitsua dela elkarbizitzaren alde lan egitea, eta «abilezia, elkarrizketa eta enpatia» beharrezkoak direla.

Euskaltzaindia Tuteran

Bizikidetzaz mintzatu dira Euskaltzaindiko ordezkariak ere Tuterako Argia ikastolan, Nafarroako hegoaldean. Euskarak herrialdeko «kultura desberdinen arteko elkarbizitza harmonikoan» laguntzen duela adierazi dute, eta «ondarezko hizkuntza» gisara aldarrikatu dute. Urriaren 20an ospatzekoa den Nafarroa Oinez jaiaren harira gonbidatu zituzten atzo akademiako ordezkariak Tuterako ikastolara.

Euskaltzaindiko zuzendari Andres Urrutiak goraipatu egin zuen ikastolek euskararen presentzia bermatzeko eta ikustarazteko egiten duten ahalegina, bisitan eginiko adierazpenetan. Argia ikastolak bakerako eta multikulturaltasunerako egindako lana ere aitortu nahi izan zuen.]]>
<![CDATA[125 hitzaldi eta tailer izango dira azaroko jardunaldi feministetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1875/009/001/2019-09-20/125_hitzaldi_eta_tailer_izango_dira_azaroko_jardunaldi_feministetan.htm Fri, 20 Sep 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1875/009/001/2019-09-20/125_hitzaldi_eta_tailer_izango_dira_azaroko_jardunaldi_feministetan.htm
Jardunaldien aurkezpen ofiziala maiatzean egin zuten, eta lau hilabete geroago, egitarauaren aurrerapen bat plazaratu dute. «Mugarri garrantzitsua» dira haientzat jardunaldiak, datozen urteetan Euskal Herriko mugimendu feministak izango dituen «lerro nagusiak marraztuko» baitituzte egun horietan.

Azken jardunaldiak 2008an izan ziren, Portugaleten (Bizkaia). Euskal Herriko testuingurua asko aldatu da ordutik, baina «aktualitate handikoak» dira ekarpenak. Antolakuntzako kideek eskerrak eman dizkiote Euskal Herriko feministen sareari, proposamenengatik eta izen emateengatik. Dagoeneko mila emakumek baino gehiagok eman dute izena. «Olatu hau geldigaitza da». Urriaren 7ra bitarteko epea du apuntatu nahi duenak, baina, antolakuntza arazoak saihesteko, azken momentura arte ez itxaroteko eskatu dute.

Egitarauaren aurrerapena

Hiru egunean, bost ardatz nagusiren inguruan hausnartuko dute: mugimendu feministaren erraiak; bizitzak eta agendak erdigunean jartzea; indarkeriarik gabeko bizitzak; gorputzak, burujabetza eta deskolonialitatea; eta sexualitateak. Azken egunean biltzar erraldoi batekin amaituko dituzte jardunaldiak.]]>
<![CDATA[«Gure helburua da espazio publikoa berreskuratzea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1864/006/001/2019-09-19/gure_helburua_da_espazio_publikoa_berreskuratzea.htm Thu, 19 Sep 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1864/006/001/2019-09-19/gure_helburua_da_espazio_publikoa_berreskuratzea.htm
Nondik dator Benetako Green plataforma sortzeko beharra?

Hazia, nolabait, aurreko otsailean erein genuen. Ingurumenaren Elkargunean parte hartzen genuen hainbat kidek hura uztea erabaki genuen, udalak organo horretan eztabaidatu beharreko zenbait gairen inguruko erabakiak hartuta baitzituen, Hegoaldeko tranbiarekin edo Iturritxu kalearekin gertatu bezala. Gure partaidetzak inongo erabakimenik eta baliorik ez zuela ikusita, geure kabuz biltzen hasi ginen. Ingurumen Elkargunean lantzen diren gai berberak eztabaidatzen ditugu, baina modu independente eta paraleloan, udala gabe. Hasieran, mugikortasuna eta, batez ere, espazio publikoaren erabilera ziren mintzagai nagusiak. Gerora, ordea, beste kolektibo batzuk batuz joan zaizkigun heinean, parte hartzearen eta klima aldaketaren gaiei ere heldu diegu. Orain, hamabi elkarte eta 160 norbanakotik gora ari gara. Espero dugu auzo elkarteak gehituz joango direla, eta horrekin erronka berriak izango ditugula.

Partaidetzari dagokionez, manipulatuta sentitu zineten?

Bai, aurreko legegintzaldian partaidetza sustatzeko antolaketa berria osatu zuten: auzuneak, arloz arloko elkarguneak eta gizarte kontseiluak. Antolaketa egokia dira, eta badakigu ez direla lotesleak, baina ez dute ezertarako balio. Argi esan behar dugu ez dutela euren funtzionamendua betetzen, alderdiek beren interesen arabera erabiltzeko direla. Adibidez, Ingurumenaren Elkargunean gaudenoi ez ziguten Hiriko Eraztun Berdean basurdeekin egondako arazoaren berri eman, eta are gutxiago hura konpontzeko prestatzen ari ziren alternatibari buruz, ehizari buruz. Halako gaietan zeresanik ez izateak elkargunea uztera behartu gaitu. Benetako Greenen bitartez planteatu nahi dugu parte hartzea eta lan egitea posible dela.

Udalarekin ez zatozte bat klima larrialdiarekiko duen jarrerari dagokionez. Zergatik?

Datorren irailaren 27rako mundu mailako greba deialdi bat zabaldu da klima larrialdiaren harira. Deialdiarekin bat eginez, Greenpeacek eta Ekologistak Martxan-ek mozio bat aurkezteko asmoa zuten Gasteizko Udaleko osoko bilkuran, larrialdi egoera izendatzeko. Azken asteetan, udaleko zinegotziren bat hori bera egitearen alde azaldu da, baina udal gobernuak ez du inolako neurririk hartu egoerari buelta emateko. Gainera, ekainean EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek klima larrialdia izendatzeko mozioa aurkeztu zuten, baina proposamenak ez zuen aurrera egin, EAJren, PSE-EEren eta PPren kontrako botoak jaso zituelako. Antza, «krisi soziala» piztu zezakeen halako adierazpen bat onartzeak.

Lehenik bizi, eta gero mugitu. Hori da mugikortasunaren esparruan duzuen leloa. Zer esan nahi duzue horrekin?

Gure helburua espazio publikoa berreskuratzea da, hau da, pertsona erdigunean duen espazioa, parte hartzea sustatuko duena, garbia eta segurua izango dena. Bigarren zatiarekin esan nahi dugu garraiobideek gure hirian duten gehiegizko garrantzia orekatu nahi dugula. Egun, edukiera handiko garraiobideek dute lehentasuna hiri honetan. Asteleheneko Ingurumenaren Elkargunean Gorka Urtaran alkateak eta Salvador Rueda Bartzelonako Hiri Ekologiako Agentziako zuzendariak garraio publikoa eta motorizatua lehenetsi zituzten bizikleten aurretik. Ez gatoz bat sailkapen horrekin. Bestalde, Mugikortasun Iraunkorreko eta Espazio Publikoko planaren hainbat puntu ez dira bete. Etxe uharte handiak egitea zen proposamenetako bat, baina gutxi eta txikiak egin dituzte.

NBEk Global Green City saria eman berri dio Gasteizko hiriari. Zer deritzozue?

Lehenik eta behin, ematen du NBEk guk baino gehiago dakiela. Antza, 27 ingurumen adierazletatik jaso dute informazioa, baina guk ez dugu adierazle horien guztien berri: ez dakigu non dauden jarrita. Onuragarria da hiriarentzat, zalantzarik gabe. Baina 2012an jaso genuen Green Capital hartatik alde handia dago. Orain dela zazpi urteko hautagaitza Bruselara aurkeztera joan zirenean, adostasun politiko eta soziala egon zen: agintariak, oposizioko kideak eta hiritarren ordezkaritza bat ere joan ziren. Denak poztu ginen Gasteizek izendapena jaso zuenean. Oraingo honetan, berriz, ez da adostasunik egon, alkatea bakarrik joan da, eta gauzak korrika eta presaka egin diren irudipena dut. Atzerapauso handiak eman ditugu, zuhaitzekin, adibidez. Lehen, ia sakratuak ziren gizartean eta eztabaida sortzen zen baten bat moztu nahi bazuten. Orain, berriz, obrak zuhaitzak moztearen sinonimo dira, eta psikosi antzeko bat zabaltzen da herritarrengan. Agintarientzat zuhaitzak ez dira garrantzitsuak.

Zertan arituko zarete lehen hilabeteotan?

Zabalganako trena lurperatzearen inguruko eztabaidetara gonbidatu gaituzte, datorren hilaren 21ean. Bertan izango gara, lurperatzeari buruzko jarrera definiturik ez badugu ere. Gure esku hartzea parte hartzeari buruzkoa izango da, hain zuzen ere, Gasteizko XXI. mendeko lorpen gisa saldu diguten horretan ez delako inongo informazio edo galdeketarik izan. Irailaren 27an, berriz, mundu mailako greba orokorrean parte hartuko dugu. Bestetik, bai Greenpeace, bai Ekologistak Martxan elkarteak Benetako Green plataformaren parte direnez, osoko bilkuran izango gara klima larrialdia deklaratzeko mozioa aurkezten.]]>
<![CDATA[GKEek arma salmenta salatu dute Eusko Legebiltzarrean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/011/001/2019-09-17/gkeek_arma_salmenta_salatu_dute_eusko_legebiltzarrean.htm Tue, 17 Sep 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1893/011/001/2019-09-17/gkeek_arma_salmenta_salatu_dute_eusko_legebiltzarrean.htm
Halaber, Eusko Jaurlaritzari leporatu dio 2007an Eusko Legebiltzarrak onartu zuen lankidetza legeak ezarritako konpromisoa bete ez izana. 2012tik, EAEko aurrekontuen %0,7 lankidetzara bideratu beharko lituzke, baina egun %0,39koa baino ez da laguntza, Europako batez bestekoaren azpitik. Halere, Jaurlaritzari aitortu dio lankidetzaren aldeko konpromiso «irmoa» duela, oztopo burokratikoak badiren arren.

Gobernuaren informazioaz

EH Bilduko, Elkarrekin Podemoseko eta PPko legebiltzarkideek bat egin dute Marroquinek Giza Eskubideen Batzordean azaldutako kezkarekin. Ildo horretan, Eusko Jaurlaritzari zuzendu zaio Iñigo Martinez, Elkarrekin Podemoseko legebiltzarkidea. Galdera parlamentario baten bidez itaundu dio ea arma garraioaren berri al zuen, eta ea baimendu zuen hilaren 7an Loiuko (Bizkaia) aireportutik lehergailuak bidaltzea gerran dauden herrialdeetara. Baiezkoa izatekotan, Martinezek nabarmendu du «koherentzia falta» legokeela gobernuaren mezuaren eta benetako egoeraren artean. Aitzitik, garraio horien berri ez izatea azpiegituren erabileraren gaineko ezagutzarik ez izatea dela esan du. «Arduragabekeria larritzat» eman ditu biak ala biak.]]>