<![CDATA[Iñigo Satrustegi | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 08 Apr 2020 08:31:21 +0200 hourly 1 <![CDATA[Iñigo Satrustegi | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Ezagutu dudan jendeak egin du bidaia hau benetako bidaia»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/032/001/2020-04-08/ezagutu_dudan_jendeak_egin_du_bidaia_hau_benetako_bidaia.htm Wed, 08 Apr 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1887/032/001/2020-04-08/ezagutu_dudan_jendeak_egin_du_bidaia_hau_benetako_bidaia.htm
Zerk eraman zintuen atzerrira?

Gauza dezentek motibatutako erabaki bat izan zen. Karrera bukatutakoan, Ingalaterrara egin nuen salto, eta han ia bi urtez egon nintzen lanean. Asko ikasi nuen, baina bizitzeko modu desberdinak esploratu nahi nituen. Nire begiez ikusi nahi nituen bestelako errealitateak. Eta inolako konpromisorik ez nuenez, jakin-minak eta kuriositateak bultzatuta, bueltako txartelik gabeko abentura hau hastea erabaki nuen: 2019ko otsailean, beraz, Mexikorako bidea hartu nuen.

Eta zergatik Latinoamerika?

Azken urteetan piztu zait interesa, eta joateko momentua zela sentitu nuen. Gazteleraz aritzeko aukera asko baloratu nuen, modu horretan errazagoa baita partekatzea, komunikatzea, ikastea, barneratzea... Askoz ere intimoagoak eta hurbilagoak dira harremanak. Bertakoekin hitz egin ahal izateak bereziago bihurtzen du bidaia. Komunikabideetan saldu dizkigutenak beste modu batera ikusi ditut.

Zeure kabuz joan zinen?

Lagun batekin batera hasi nuen bidaia, baina bidean bakarrik jarraitzea erabaki genuen momentu jakin batean. Bi esperientziak izan ditut. Norbaitekin bidaiatzea sekulako konpromisoa da, eta are gehiago bidaia bera zehaztu gabe dagoenean. Baditu alde onak, baina baita oso gogorrak ere, eta bakarrik zoazenean, berdin. Bietatik asko ikasi dut.

Non egon zara hilabete hauetan?

Mexikon hasi nuen bidaia. Gero Guatemalan eta Kuban egon nintzen, eta, gero, Kolonbia, Peru eta Txile bisitatu ditut.

Horien artean zein gustatu zaizu gehien?

Oso zaila egiten zait bakarra aukeratzea. Mexiko, adibidez, oso berezia izan zen, lehenbiziko kontaktua izan zelako. Kubako egunak motz gelditu zitzaizkidan. Peruko janaria, jendea, paisaiak, sinesmenak... Txileko egoera politikoa nola bizi izan dugun ere nirekin eramango dut. Egoera bakoitzak jendea ezagutzera eraman nau. Bidean ezagutu dudan jendeak egin du bidaia hau benetako bidaia.

Freelance zabiltza kazetari modura. Zeri buruz idatzi duzu?

Guatemalan egon nintzenean, bertako Garifuna herri indigenen inguruko erreportaje bat egin nuen, adibidez. Eta Txilen eta Kuban elkarrizketa batzuk egin izan ditut, bertako egoera soziopolitikoa ardatz.

Erraza al zaizu artikuluak hedabideei saltzea?

Erreportajeak egin ditut gehienbat, eta horiek ez dute toki handirik hedabideetan. Hala ere, horiek egiten izan dudan esperientzia pertsonalekin eta profesionalarekin geratzen naiz.

Non harrapatu zaitu pandemiak?

Liman nago orain. Egitekoak sobran ditut. Bestela ere, serieekin, liburuekin, sareekin entretenitzen naiz. Bizilagunarekin ere hitz egitera ateratzen naiz leihora, eta, honek luzaroan irauten badu, saltsa dantzari petoa izango naiz larrialdi egoera bukatu orduko.

Bidaia erabat moldatu beharko zenuen. Orain zer asmo?

Ematen du egoerak bizitza gelditzera behartu gaituela. Gustura jarraituko nuke hemen, baina uste dut Euskal Herrira bueltatuko naizela. Bueltatzeko beharra sentitzen dut, baita beste helburu batzuetan arreta jartzeko ere.]]>
<![CDATA[«Ez dut egoera hau erromantizatu nahi; salbuespen egoera da» ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2020-04-01/laquoez_dut_egoera_hau_erromantizatu_nahi_salbuespen_egoera_daraquo.htm Wed, 01 Apr 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2020-04-01/laquoez_dut_egoera_hau_erromantizatu_nahi_salbuespen_egoera_daraquo.htm <![CDATA[«Zaila da Australiako ingelesa ulertzea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2020-03-26/zaila_da_australiako_ingelesa_ulertzea.htm Thu, 26 Mar 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2020-03-26/zaila_da_australiako_ingelesa_ulertzea.htm
Zer dela-eta erabaki zenuen atzerrira joatea?

Nik Lehen Hezkuntzako ikasketak egin nituen, eta, irakasle aritzeko, beharrezkoa da ingeleseko C1 mailako titulua izatea. Aspalditik nuen ideia hori buruan, eta, egia esan, nire ingeles maila nahiko kaxkarra zen. Banekien Euskal Herrian baino hobeto ikasiko nuela kanpora joanda. Beraz, Australiara etortzea erabaki nuen.

Eta zergatik Australia? Ez al da urrunegi?

Bada, bai; oso urruti dago. Baina hainbat faktore hartu nituen kontuan: batetik, bizi kalitatea eta bizitzaren prezioa; eta, bestetik, eguraldia. Ingalaterra eta Irlanda begiratzen hasi nintzen, eta hegaldiak merkeagoak ziren arren, luzera gehiago merezi zuen Australiara etortzea. Gainera, hemen eguraldia askoz hobea da. Hemen ez du egunero euririk egiten, Londresen bezala.

Hobetuko zenuen honezkero ingelesa, ezta?

Bai, orain ez daukat beldurrik hitz egiteko eta galdetzeko. Gai naiz ia dena ulertzeko. Zaila da Australiako ingelesa ulertzea. Andaluziako gaztelerarekin alderatuko nuke, dena laburtzeko joera baitute. Eskolan Erresuma Batukoa edota Estatu Batuetakoa entzutera ohituta gaude; horregatik, hasieran kostatu egin zitzaidan.

Nolakoak dira australiarrak?

Oso jende bitxia dela esan daiteke. Denetik topatzen duzu, toki guztietan bezala, noski. Baina pertsonaje asko daude hemen: kaletik kantatzen dabiltzanak, asteburuetan arrazoirik gabe mozorrotzen direnak... Oso parrandazaleak ere badira. Laguntza eskatuz gero, batzuek ez dute ahaleginik egiten zu ulertzeko, baina, orokorrean, laguntzeko prest daude.

Betetzen al dira australiarren inguruko estereotipoak?

Gu ez gara kostaldean bizi, eta, beraz, surflariaren estereotipo horretatik gutxi ikusi dugu. Brisbane oso hiri plurala da, Asiako herrialdeetako biztanle asko ditu: japoniarrak, korearrak...

Eta euskaldunik topatu al duzu?

Oso gutxi, egia esan. Pare bat baino ez ditut ezagutu, eta, gainera, ez dut harreman handirik egin. Nahiago dut hemengo eta beste kulturetako jendea ezagutu. Euskaldunak ezagutzeko beti izango dut denbora Iruñera bueltatzen naizenean.

Nolakoa da bizimodua han?

Gurearekin alderatuta, oso bestelakoa da. Adibidez, guk egunero prestatzen dugu bazkaria, etxean jateko edo lanera eramateko. Hemen, ez dute ohitura hori. Supermerkatuan zerbait erosi, edota jatetxeetara joaten dira, baita aste barruan ere. Bizi maila altuarekin lotuko nuke hori, hemen soldatak Euskal Herrian baino altuagoak direlako. Bestalde, asko gustatzen zait hemengo ordutegia. Eguerdian bazkaltzen dugu, eta afaldu, arratsaldeko seiak aldera. Ahalko banu, Euskal Herrira bueltatzean hori egingo nuke, baina badakit zaila izango dela.

Zer da han egin duzun gauzarik harrigarriena?

Inoiz ikusi gabeko animaliak ikusi ditut: baleak, kanguruak, koalak... Surf egiten ere ausartu naiz. Baina gauza guztien gainetik, lan duina topatzea izan da harrigarriena. Ez nuen espero irakasle aritu nintekeenik.

Nola bizi duzue COVID-19aren egoera handik?

Iruñeko egoerari dagokionez, lasai nago. Gertukoak ongi daude. Baina zabaldu den histeriak ez du laguntzen, eta batzuetan ez dakit zenbaterainokoa den egoeraren larritasuna.

Eta Australian bertan?

Hemen, egoera berezia izan da. Lehen kasua urtarrilean topatu zuten, eta orain arte ez zaio garrantzi handirik eman. Orain, eskolak eta tabernak ixten hasi dira. Ez dute konfinamendurik ezarri, baina jendea etxean gelditzen ari da. Gure ingeleseko eskolak, adibidez, Internet bidez egingo ditugu datorren astetik aurrera. Ez dakit zer neurri hartuko dituzten, baina kezkaz begiratzen diot honi guztiari.

Noiz duzu bueltatzeko asmoa?

Dena ongi bidean, irail eta urri bitartean. Irailean bukatzen zait bisa, eta asmoa da gero Zeelanda Berrira joatea. Baina koronabirusaren egoerarekin, ez dakit zer gertatuko den. Gainera, gustura nabil lanean, eta bisa luzatzen saiatuko naiz.

Herriminik ba al duzu Euskal Herriaren antipodetan?

Bai noski. Batez ere gure parranden falta sumatzen dut. Hemen ez da jai herrikoien giroaren antzekorik. Beste parranda eredu bat dute, eta kasik ez dira dantzatzen. Bestalde, Iruñea bereziki euskalduna ez den arren, euskara entzutearen falta ere sumatzen dut.]]>
<![CDATA[Etxealdia arintzeko gomendioak nonahi]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1903/030/001/2020-03-19/etxealdia_arintzeko_gomendioak_nonahi.htm Thu, 19 Mar 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1903/030/001/2020-03-19/etxealdia_arintzeko_gomendioak_nonahi.htm
1. LITERATURA

Apaletan pilatutako liburuei hautsa kentzeko garaia iritsi da, edo Durangoko Azokan erositako liburuak irakurtzekoa. Hala ere, norbaitek inspirazioa beharko balu, Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailak jakinarazi du eLiburutegia zerbitzurako sarbidea erraztuko duela. Bertan, 20.000 liburu eta audioliburu daude eskuragarri adin eta gustu guztietarako: eleberriak, poema liburuak, komikiak, hizkuntza ikasteko mailakatutakoak eta haurrentzako literatura, esaterako. Susa argitaletxeak, berriz, aspalditik dauzka bere liburu guztiak eskuragarri, eta sarean irakurri nahi dituenarentzat, aukera on bat izan daiteke. Gainera, booktegi.eus Interneteko ataria ere irtenbide on bat izan daiteke asperdurari aurre egiteko.

Hedoi Etxarte (Iruñea, 1986) Iruñeko Katakrak argitaletxe eta liburu dendako zuzendariak irakurtzeko gomendio batzuk ematen ditu. Saiakera irakurri nahi duenarentzat, bi aukera proposatu ditu: Marxen, Engelsen eta Jenny von Westphalenen Alderdi komunistaren manifestua. Joxe Azurmendik Jakin argitaletxearekin, 1998an, euskaratua. Bestetik, Katakrakek iaz kaleratu zuen Izuaren osteko gogoeta. Alice Munroren Zorion handiegia eta Andrea Camilleriren Hilabete bat Montalbanorekin ipuin liburuak hartzea proposatu du.

Eleberri zaleak direnentzat ere baditu gomendioak: batetik, Den-dena nahi dugu, Nanni Balestrinik 1960ko Italian girotu duen istorioa. Eta, bestetik, Alfred Doblinen Berlin Alexanderplatz, mundu gerren arteko garaiko lan «esperimentala». Euskal Herrira Literatura Unibertsala Bildumaren bitartez iritsi zen, 86. zenbakian.

Poesia gomendioetan, beste bina eman ditu: Susa argitaletxeak Munduko Poesia Kaiera egitasmoaren barruan argitaratu zuen Vladimir Maiakovskiren antologia eta Sylvia Plathen Ariel eta beste poema batzuk.

2. ARIKETA FISIKOA

Etxean itxita egotea ez dadila aitzakia izan. Bizimodu osasuntsua mantentzeko, ariketa fisikoa eta kirola ezinbestekoak dira, eta etxeko egongela horretarako espazio bihur daiteke. Yoga, pilates, zumba, aerobik edota stretching ariketak egiteko bideo tutorialak erraz aurkituko dituzte Youtubeko erabiltzaileek.

Iñaki Arratibel kirol medikuak aholku batzuk eman ditu egun hauetan ariketa fisiko pixka bat egiteko: batetik, etxetik telelana egiten ari diren horiei, ahal den heinean, etxean zehar bueltatxoak egitea gomendatu die. Izan ere, ohi baino ordu gehiago lan egiteko joera dute langileek etxean. Beraz, Arratibelek uste du komeni dela orduero hankak luzatzeko tartea hartzea. Era berean, ohi baino gutxiago mugitzeko joera izango denez, esan du hozkailua «gehiegi ez bisitatzeko».

Egunero egiteko moduko ariketa batzuk ere proposatu ditu, bakoitzak ahal duen intentsitate eta maiztasunarekin egin ahal izateko: fondoak eta abdominalak lantzeko, egunean hamar eta hamabost artean egitea; eskuak gainazal baten gainean jarrita, eta bizkarra emanda, trizepsak lantzeko hamar igoera eta jeitsialdiko hiru serie egitea; sentadillak eta plantxa posturan 30 segundo irautea; esaterako. Ariketa horiek eta beste asko nola egin behar diren erakutsiz eredu asko daude Interneten. Ariketa estatikoak eta dinamikoak daudenez, horietako bakoitzarentzako egunean bi tarte hartzea gomendatu du Arratibel medikuak.

3. MUSIKA

#EtxeanGeratukoNaiz traolarekin bat eginez, Euskal Herriko musikari eta talde ugarik ikusleak entretenitzeko kontzertuak eskainiko dituzte euren sare sozialetan, eta zuzeneko emanaldiak emango dituzte euren webguneetan. Instagram bihurtzen ari da formatu honetako kontzertuak eskaintzeko bide ohikoena. Zea Mays taldea eta Iker Lauroba animatu dira dagoeneko kontzertuak egitera. Bestalde, Olatz Salvador donostiarrak Korapilatzen kantua gitarrarekin jotzen ikasteko tutoriala igo du bere Instagrameko kanalera.

Gaur bertan, 19:00etan, Josu Bergara musikariak kontzertua emango, hark ere Instagramen. Pello Reparazek Zetak taldearen kontzertua iragarri du igande gauerako, 21:30etik aurrera. Arbizuarraren taldeak euren webgunea hautatu dute kontzertua egiteko. Katanga Dub talde iruindarrak, berriz, 27an egingo du, horiek ere sare sozialen bitartez.

Gainera, egoera honetan, egunkari honek BERRIA Aretoa aurkeztu du, eta kultur eskaintza zabala izango da egunero: Jon Basagurenek, Anarik eta Morauk dagoeneko emanaldia eskaini dute euren etxeetatik. Mikel Martinezek Mari errauskin ipuina kontatu du. Ramoni eta Loitzunek hasi dituzte berrogeialdiko abenturak. Datozen egunetan izango dira kontzertu gehiago: Pelax, Olatz Beobide eta Gontzal Mendibil artisten txanda izango da hurrengo egunetan.

4. FILMAK, TELESAILAK ETA BESTE

Moda-modan dauden ordainpeko streaming kanaletan, ikusteko aukera ugari ere topatu ahalko dira. Eskaintza, ez da makala: Netflix, HBO, Filmin... BERRIAko kolaboratzaile Mikel Yarzak gomendio batzuk prestatu ditu aukeratu ezinean dabiltzan horientzako.

Klasikoen artean, Hitchcock zuzendariaren Rebecca filma hautatu du, eta, Yarzaren arabera, «dolua, onarpen soziala, desio ezkutuak eta sekretu aitorrezinak trebezia handiz bateratzen dituen koktela da». Ehorztetxe bateko jabeen nondik norakoak kontatzen ditu, berriz, Six feet under telesailak. 2001ekoa izanagatik ere, aukera on bat izan daitekeela uste du Iarzak; izan ere, uste du «inoizko telesail onenen artean» dagoela.

Dokumentalen artean, naturako ingurune basamortuak eta hirigune frenetikoenak erakusten dituen erreportajea gomendatu du: Geodfrey Reggioren Koyaanisqatsi. Aldiz, berrietan berriena ikusi nahi duten ikusleentzat, bestelako gomendioak egin ditu: Malcom Xren hilketari buruzko Who killed Malcom X dokumentala, Noah Stollman zuzendariaren Devs telesail «hipnotikoa» eta Dark Waters thrillerra. Ezkutuko «harribitxi» batzuk ere izendatu ditu: El sabor de la Cerezas filma, Sharp Objects telesaila eta gizakiek animalien erabilerari buruz hausnartzen duen Earthlings dokumentala.

Halaber, hainbat elkarte, erakunde eta norbanako ikus-entzunezko baliabideak errazten ari dira. Topatu gazte proiektu komunikatiboak abenduan aurkeztutako Zizelkariak dokumentala eskuragarri jarri du. Ane Irazabal kazetariak ere Awlad. Hesiak gainditu dokumentala egin zuen iaz, eta errefuxiatutako lau umek jasaten duten egoeraren berri ematen du. Sarean jarri du ikusgai orain, denen eskura. eLiburutegian, liburuez gain, ikus-entzunezkoen katalogo zabala ere badago, doan.

5. MUSEOAK

COVID-19a dela eta, bidaia bertan behera utzi beharko zuen batek baino gehiagok. Europako museo esanguratsuenetako batzuek bisita birtualak prestatu dituzte, berrogeialdia kulturarekin arintzeko asmoz: Madrilgo Prado museoak, Parisko Louvrek, Londresko Britainiar Museoak eta New Yorkeko Metropolitanek, esaterako. Donostiako San Telmo museoak antzeko ekinbide bat du.

6. PODCASTAK

Podcastak entzutea izan daiteke beste aukera bat. Ugari daude BERRIAko webgunean: Maider Galardik zuzendutako BerriaFM podcast feminista; Danbala musikari buruzkoa Badok.eus-ekin batera ekoitzia, Kirme Uriberen New Yorkeko munduak eta Ane Irazabalen Zaitun. Zuzeu atariak ere baditu podcast ugari aukeran.

Horiek guztiak egunotan egin daitezkeen gauzen adibide gutxi batzuk baino ez dira. Hamabost egunek -edo gehiagok- askorako eman dezakete, eta, burua entretenituta izanez gero, azkarrago pasatuko da lau pareten arteko egonaldia. Aspaldiko proiektu horri heltzeko, errezeta bereziak prestatzeko, ikasteko, jolasteko, musika tresnaren bat jotzeko, eskulanak egiteko, atseden hartzeko... garaia izan daiteke. Eta, batez ere, zaintzekoa, norbera eta ingurukoak.]]>
<![CDATA[Umorearen molde berriak, euskarara ekarriak ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1906/038/001/2020-03-17/umorearen_molde_berriak_euskarara_ekarriak.htm Tue, 17 Mar 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1906/038/001/2020-03-17/umorearen_molde_berriak_euskarara_ekarriak.htm meme. Euskal Herrian, iazko urtarrilean sortu ziren lehen meme kontuak euskaraz. Dagoeneko hamarnaka kontu aurki daitezke sare sozialetan, zein baino zein jarraitzaile gehiagokoak. Hain zuzen ere, Bilboko bi lagunek sortu zuten Instagrameko euskarazko lehenetariko meme kontua: @trapnaldo. Trap kulturaren zaleak izanik, kultura hori Euskal Herrira ekartzeko apustua egin zuten: «Guk kontu batzuei jarraitzen genien sareetan, eta umore hori euskaraz egin genezakeela pentsatu genuen», azaldu du kideetako batek. Traparen eta politikaren inguruko memeak egiten dituzte, eta bi horiek bilduko zituen izena jartzea erabaki zuten: trapa eta Arnaldo Otegi, Sortuko idazkari nagusiaren izena. «Friki» eta «memeen ohiko kontsumitzaile» gisa definitzen dute beren burua @mc.eto kontuaren atzean dauden lau lagunek. Ez dute izenik eman nahi. Barre artean azaldu dute euskal memegintzaren «olatua» hasi berri zenean ekin ziotela memeak egiteari, eta aitortu dute ez zutela espero izan duten oihartzuna izatea: «Ikusi genuen zerbait martxan zegoela, eta pentsatu genuen guk ere egin genezakeela. Are gehiago, hobeto egingo genuela. Esperantza handirik ez genuen, egia esan». Kontu bakoitzak bere ezaugarriak ditu: meme mota, testua eta jorratzen dituen gaiak. @mc.eto-ren memeek gai politikoak, sozialak eta egunerokoak lantzen dituzte. Gainera, jarraitzen dienak jakingo du Ezkerraldekoak (Bizkaia) direla, erreferentzia ugari egiten baitizkiote hango egoera ekonomiko eta sozialari, eta baita euskarari ere. «Gure umore propioa ere badugu, eta baliteke jendeak ez ulertzea», argitu dute ezkerraldekoek. Bilbotarren kasuan, trapa izan zuten inspirazioa hasieran, baina beste gai orokorragoetara jo dute gerora: «Guk politikaz ere hitz egiten dugu, baina ez dugu @mc.eto-koek bezainbesteko karga ideologikorik». '@trapnaldo'-ren meme bat. Memegintzaren booma Ez zuten espero arrakastarik, ez eta inolako fenomeno oso bat sortuko zutenik ere. Euskarazko memeak zabaltzen kontu gutxi batzuk hasi ziren, baina, hilabete gutxian, Euskal Herriko txoko askotan hasi ziren azaltzen meme kontuak. Nazio ikuspegiari buruzkoak edo eskualdekako umorea dutenak, gai politikoen ingurukoak edo parranda eremukoak. Gustu eta publiko desberdinentzako nahi adina meme kontu aurki daitezke gaur egun Instagramen: @xolomogagnstak, @iruindarrata, @bilbadotarra eta @komandoalboka dira horietako batzuk. Horrenbeste kontu agertzearekin «merkatuak gainezka» egin zuela azaldu dute @mc.eto-koek. Haiekin batera sortu ziren kontu batzuek utzi egin dutela gaineratu dute, lan handia eskatzen baitu. Ezkerraldekoen arabera, egunero elikatu behar dira, gazteek etengabe kontsumitzen dituztelako sare sozialak: «Jarraitzaileek meme berriak espero dituzte. Ez baduzu kontua zaintzen, hil egiten da». Fenomeno horren bukaerari buruz mintzatu dira @trapnaldo kontuko lagunak. Uste dute moda hori laster amaituko dela, baina beste moda batzuk etorriko direla espero dute, eta hor ere euskararen presentzia egotea gustatuko litzaieke. Hain zuzen ere, Bilbokoek bukatutzat eman dute @trapnaldo meme kontuaren ibilbidea: «Gure helburua zen umore mota hau Euskal Herrira ekartzea eta euskaraz egiten ikastea», helburuak bete dituztelakoan, aurrerantzean ez dute memerik igoko. Kontrara, Ezkerraldekoek etorkizun hobea iragarri diote euskal memegintzari: «Guk aspalditik begiratzen genituen hainbat meme webgune. Kontsumitzeko modua eta memeak aldatu diren arren, gaurko ezaugarrietara moldatu dira», eta, ildo horretatik, erantsi dute etorkizunean ere moldatuko direla. Arazoak sumatu dituzte originaltasunari eusteko, baina, aldi berean, gaur egun esaldi eta irudi oro «memegarriak» direla adierazi dute. «Euskaraz ez zen horrelako umorerik egiten, eta mundu guztiari gustatzen zaion zerbait da», esan dute @trapnaldo-ko kideek. Aitzakia hori erabili zuten euskarari beste bide bat emateko. Bestalde, @mc.eto-koek ere hautu «militante» gisa sortzen dituzte memeak euskaraz. Kritika ugari jaso dituzte, maiz gaztelerara eta ingelesera jotzeagatik. Baina memegileek defendatu dute umore mota horren berezko hizkuntza horrelakoa dela: «Jatorrizko memea ingelesezko film batean oinarritua badago edo esaldi jakin batean, hala uzten dugu». '@trapnaldo'-ren meme bat. Bestalde, azpimarratu dute kontuan hartu beharra dagoela kontuetako bakoitzaren testuinguru linguistikoa, euskara «naturala» ez den inguru batean daudela argudiatuta: «Gure errealitatea hori da, eta erabiltzen dugun euskara horrelakoa da», esan du @trapnaldo-ko batek. Bi kontuek goraipatu dute, esaterako, @xolomogangsta-k lortu duena. Inglesera jotzen duen arren, hizkera propioa lortu duelako: «Zaila da horrelako baliabideak euskaran txertatzea». Akats ortografikoak eta gramatikalak ere badira kritikarako iturri, baina ongi hartu dituztela azaldu dute. Adierazi dute garrantzitsua dela nork bere buruaz barre egitea ere, eta ergatiboaren adibidea jarri dute. Memeak modan daudela ezin da ukatu. Hain zuzen ere, proiektu berri bat aurkeztu dute duela gutxi, haurrek euskara modu ludikoan erabiltzea xede duena: Hizkuntzarekin jolasean. Sareek eta umoreak eskaintzen dituzten baliabideak aztertzen eta sustatzen ditu egitasmo horrek. Proposamenen artean, memeak sortzeko unitate didaktiko bat prestatu dute. Antton Telleria irrati esataria da proiektuan parte hartu duten kideetako bat. Telleriaren arabera, «sintoma ona» da euskara sareetako umorean presente egotea: «Mundua erritmo batean badoa, euskara ere egon dadila hor», eta euskara datozen joera eta moda berrietan txertatzearen alde azaldu da. Kontua hartuta gazteek kontsumitzen dituztela memeak, uste du euskara tresna on bat izan daitekeela, hizkuntzari bide berriak zabaltzeko. Telleriak adierazi du komedia egitea ez dela beti erraza izaten: «Umoristaren figura gutxietsia izan da, eta euskaraz, are gehiago. Jakingo balute zer zaila den barreak eragitea...». Euskarak umorearekin duen auzi horretan, bere aurreko belaunaldien ahaleginarekin lotzen du. Izan ere, asko borrokatu behar izan baitziren euskaraz bizi ahal izateko. «Mezu hori jaso dugu: euskara altxor bat da eta kontuz zer egiten duzuen altxor horrekin». Ildo horretatik Nerea Arriola aktore eta umoristak ere nabaritu du oztopo hori. Arriolaren hitzetan, euskara «baldintza» askoren menpe dagoen hizkuntza da oraindik, eta izaera jakin bat eman zaio: «Serioa, purua eta zintzoa», eta gehitu du «zaila» dela uste horretatik ateratzea. Bestalde, komedia egiteko euskal erreferenteen falta sumatu du Arriolak: «Esango nuke Wazemank! izan dela euskal umoregintzan egondako erreferente bakarrenetarikoa. Ez dugu beste eredu askorik». Ondorioz, kanpoko erreferenteetara jotzen dugula esan du. Umorearen mugez Baina dena ez dira barreak. Memeekin iraindua sentitu denik ere bada. Izan ere, politika gaietan batik bat, oso kritikoak izan dira alde bateko eta besteko erakundeekin. «Gu mundu guztiarekin sartzen gara», adierazi dute @trapnaldo-koek. Bilbotarrek argi utzi nahi izan dute helburua ez dela inondik inora iraintzea, Euskal Herriko egoeraz barre egitea baizik. @mc.eto kontuko memegileek ere jakinarazi dute umorea dela haien helburua, eta memeei ematen zaien garrantzia gehiegizkoa izan daitekeela: «Ezin da meme kontu bat kanal ofizial baten moduan hartu». Kontu horietako sortzaileek irainak eta mehatxuak jaso dituzte egindako txisteengatik. Egoera horretara irits zitezkeela bazekiten, baina normaltasunez bizi, eta garrantzi handiegirik ez ematen saiatzen dira. Umorearen mugak «delikatuak» direla adierazi du aktoreak, eta sarri «politikoki ez-zuzena» izatera irits daitekeela. Hala ere, Arriolaren ustez, gakoa da umorea nork eta nola egiten duen: «Erreminta bat da, eta gizartearen isla. Umorea goitik behera egiten denean, zapaltzailea da, eta behetik gora egitean, berriz, iraultzailea». Feminismoaren kasua jarri du horretarako adibide: umorea feminismoz egitean, baliteke politikoki ez-zuzena izatea, baina beharrezkotzat jo du, matxismoari aurre egiteko tresna gisa.Horregatik uste du memeekin eta umore ironikoarekin irainduak sentitzen direnak «erosotasun posizio» batean daudenak izan ohi direla. Hari horri eutsita, erantsi du «zuzentasunaren mugetara» iritsi behar dela, eta berretsi du: «Umorea erreminta on bat da mezuak helarazteko». ]]> <![CDATA[«Monumentu ikusezin bat dago Gasteizen: euskara»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1888/040/001/2020-03-11/monumentu_ikusezin_bat_dago_gasteizen_euskara.htm Wed, 11 Mar 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1888/040/001/2020-03-11/monumentu_ikusezin_bat_dago_gasteizen_euskara.htm Gasteiz izeneko liburua Elkarrek euskara ikasteko duen irakurketa mailakatuaren Arian bildumako beste ale bat da. Patxi Zubizarretak (Ordizia, Gipuzkoa, 1964) idatzi du, eta Asisko Urmenetak egin ditu marrazkiak. Gasteizi buruzko «gidaliburu» gisa aurkeztu dute, eta hiriburuko hainbat guneri eta momentu historikori errepaso egiten dio idazlearen azkeneko lanak.

Gidaliburu gisa aurkeztu duzue. Baina gidaliburu berezia da, ezta?

Hala da. Gogoratzen dut euskara berrikasten hasi nintzenean haur literatura asko irakurtzen nuela. Esango nuke ariketa hori oso lagungarria dela. Kasu honetan, uste dut Gasteizen bertan bizi arren asko deskubritu daitekeela hiri honi buruz. Euskara ikasteko baliabide bat sortu behar nuenez, zerbait ludikoa egin nahi izan dut: igarkizunak eta hitz joko ugari daude. Beraz, hiri bat eta hizkuntza bat batera deskubritzeko gonbidapen bat da.

Euskara berrikasi behar izan zenuen?

Nolabait esateko, Goierrin nire ama hizkuntza euskara izan zen. Baina haurtzaroa gaztelaniaz bizi izan genuen, eta ez genuen kulturarako sarbiderik izan. Beraz, berriz ikasi behar izan nuen. Fatima Mernissi marokoarra harem batean hazi zen, eta ezin zen bertatik atera. Hark esaten zuen hizkuntza bat ikasten zuen aldiro leiho bat zabaltzen zitzaiola. Eta esan daiteke niretzat leiho bat izan zela Gasteiz. Hortaz, bat egiten dut liburu hau irakurriko duten ikasleekin. Baita euskara irakasle izan nintzen aldetik ere.

Gidaliburu bat izateaz gain, istoriorik badu?

Bai, oso sinplea da. Gasteizko talde bat Lazkaoko Maizpide barnetegira doa, eta Lazkaokoak Gasteizera datoz. Oso talde anitza dira: amona bat, internazionalista bat eta beste batzuk. Niri ciceronearen lana egitea egokitu zait. Eta normalean ikusten ez ditugun gauzak erakusten dizkiet: eskultura batzuk, pintadak...

Aukeratu dituzun interesguneak ez dira ausazkoak, beraz?

Ez, kontzienteki hautatu ditut. Uste dut Gasteizen azkar bizi garela, eta badaudela lasai ikusteko gauza asko. Postal antzeko bat egin nahi izan dugu, goiko ikuspegi batetik, zikoinen ikuspegitik edo. Esaterako, katedral berria ez da oso maitatua hemen, frankismoarekin lotu izan delako. Neguan, baina, zikoinak etortzen dira, mamu horien zaindari gisa. Eskandinaviako herrialdeetatik etortzen diren zikoinak dira. Eta uste dut horrek Gasteiz oso ongi irudikatzen duela: oso hiri txikia izan da, baina jende asko etorri gara hemen geratzeko. Aniztasun handia ematen dio horrek.

Zer eman dizu Gasteizek?

Oraintxe konturatu naiz. Jaioterria Ordizia dut, baina sorlekua Gasteiz dela esaten dut. Hemen hasi nintzen idazten eta sortzen.

Eta zer dauka emateko?

Horri buruzko igarkizun bat topatuko dute irakurleek liburuan. Gauza asko ditugu gure inguruan, eta ez gara ohartzen. Hurbilegi izatearen errua. Adibidez, orain loretan dauden zuhaitzak, borborrean dagoen natura hori. Urkide atzean bada lehortu den sekuoia miresgarri bat ere. Zikoinekin batera, putreak ere hasi dira hiri gainean hegan egiten. Uste dut nahiko poetikoa eta esanguratsua dela hori, orain arte ez baitira mendietatik aldendu.

Urteak daramatzazu Gasteizen. Asko aldatuko zen etorri zinenetik, ezta?

Panorama linguistikoa asko aldatu da. Ni orain dela 30 urte etorri nintzen, eta euskarak ez zuen gaur egun duen toki bera. Esango nuke, orokorrean, uste oker bat dagoela Gasteizen euskararen egoerarekin. Beste hiri batzuetara noanean, Gasteizen egin dugun ahaleginaz jabetzen naiz.Monumentu ikusezin bat dago Gasteizen: euskara. Era berean, ahalegina egin duten euskaldun berri guztiei eskultura bat egitea falta da.

Zu normalean haur eta gazte literaturan aritzen zara. Oraingoan, euskara ikasteko baliabide bat sortu duzu. Zaila izan al da?

Ez nuke esango haur eta gazteentzat idazten dudanik. Guztia sailkatzeko behar horretan ez dut sinisten. Haurrentzat idazten dudanean, helduentzat ere idazten ari naiz. Nik, besterik gabe, idatzi egiten dut.]]>
<![CDATA[«Zor bat daukagu M-3ko emakumeekin»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2020-03-04/zor_bat_daukagu_m_3ko_emakumeekin.htm Wed, 04 Mar 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2020-03-04/zor_bat_daukagu_m_3ko_emakumeekin.htm Martxoak 3, memoria emakumeengandik hitzaldia eman zuen astelehenean Zuriñe Rodriguez kazetariak (Gasteiz, 1988). Emakumeek 1976ko greba deialdiari egindako ekarpenak aztertu zituen gasteiztarrak, Amparo Lasheras, Pilar Barrera eta Mertxe Gutierrezekin batera.

Zer rol bete zuten emakumeek Martxoaren 3ko gertakarietan?

Guk beti esaten dugu emakumeak gauza askotan aritu zirela, aldi berean, martxoaren 3ko aurreko eta ondorengo egunetan: erizain lana egin zuten, greban egon ziren eta beste modu askotan parte hartu zuten. Ez zuten rol bakar bat bete. Iruditeria hegemonikoan, kontrara, esaten da etxekoandreen rola baino ez zutela bete.

Eta zergatik alboratu da haien kontakizuna?

Orokorrean, patriarkatuagatik beragatik baztertu izan da euren errealitatea. Egia da memoriaren eta inpunitatearen inguruan ari garenean, are gehiago baztertu izan dela. Izan ere, zapaltzaileak ez duenean biktimarik aitortzen, biktimek euren ahotsa entzunarazi behar dute. Kasu honetan, langileen heriotzaren aitorpena da hori, eta emakumeena bigarren mailan geratu da. Hala ere, Martxoak 3 elkartearen kasuan, paradigmatikoa izan da, hasieratik egin baitute emakumeen kontakizuna mahai gainean jartzeko ahalegina.

Zergatik da hain garrantzitsua kontakizun horri ahotsa ematea?

Kontakizun hori baztertu egiten badugu, ez garelako historia ongi kontatzen ari. Zor bat daukagu emakume haiekin. Aitortu egin behar diegu borrokari egin zizkioten ekarpenak.

Emakumeek ere greban parte hartu zuten, beraz?

M-3ko greba baino lehen, arrakastarik gabeko beste bi saialdi egin ziren lantegietan. Estrategia aldatu behar izan zuten orduan: bizitza duinaren aldeko diskurtsoa auzoetara eraman zuten, emakumeek eta beste sektoreek ere grebarekin bat egin zezaten. Are gehiago, emakumeak batzarrak egiten hasi ziren, eta ez bakarrik erresistentzia kutxak egiteko, baizik eta abortua edota ginekologia eskubideak aldarrikatzeko.

Baina matxismorik ere bazen...

Orokorrean, oso gazteak ziren emakume langile grebalariak. Haien artean bi mota nagusi bereizi genituen: gizonen artean aritzen zirenak eta emakumeen fabriketan zeudenak. Denek sufritu zuten matxismoa. Lehen taldekoek aitortu digute gaizki pasatu zutela, lankide gizonezkoek ez zietelako grebarako eskubidea aitortzen. Irainak jaso zituzten, eta Poliziaren infiltratuak zirela leporatu zieten. Emakumeen lantegietako kasuan, gizonek eskirolaren rola hartu zuten, ez zutelako grebara joan nahi emakumeekin batera.

2018an, M-3an parte hartu zuten emakumeen testigantzak bildu zenituzten liburu batean. Uste duzu liburuak sarraskiaren ikuskera aldatzen lagundu duela?

Bi helburu nagusi zituen liburuak: kontakizuna zabaltzea eta katarsi kolektiboa. Horrekin esan nahi dut liburuaren eraginez emakume gehiagoren ahotsak entzuten hasi nahi genuela. Uste dut bi helburu horiek bete zirela, emakume asko euren bizipenei buruz hitz egiten hasi baitziren. Baina autokritika ere egin behar dut: ez dakit emakumeen historia kontatzea ez ote den moda bat. Uste dut gizarteak daukagun zor hori pagatutzat daukala dagoeneko. Helburua ez zen soilik mahaigaineratzea, horren inguruan ere ikastea eta lanketa egitea baizik.

Iaz, berriz, gertakarien inguruko filma estreinatu zen. Ados al zaude emakumeek filmean irudikatzen dutenarekin?

Aurrestreinaldira joan nintzen, greban parte hartu zuten emakume batzuekin. Aitortu behar dut oso haserre atera ginela emanalditik. Batetik, istorioaren erdigunean bikote harreman heteronormatibo eta hegemoniko bat sartu zutelako batetik. Baina, bestetik, emakume protagonista hauskorra eta xumea zelako, gizon borrokalari eta indartsuaren ondoan. Emakume asko ez ziren identifikatuak sentitu. Ikuspegi feministatik aukera paregabea galdu zutela uste dut, oso patriarkala da filma.

Gaur egun, zer ekarpen egiten dio mugimendu feministak langile mugimenduari?

Mugimendu feminista langile mugimenduaren parte dela uste dut. Ekarpenik handiena zaintzaren inguruko analisiarena da. Lan produktiboez gain, erreproduktiboak ere badaudela argi utzi dute emakumeek. Zaintza lanaren krisi bat dago, eta erdigunera ekarri behar da. Hala egiten ez badugu, ez dugulako eredu parekide eta alternatiborik lortuko.]]>
<![CDATA[«Arazo moral antzeko bat dago musika dantzagarriarekin»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/028/001/2020-02-28/arazo_moral_antzeko_bat_dago_musika_dantzagarriarekin.htm Fri, 28 Feb 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1857/028/001/2020-02-28/arazo_moral_antzeko_bat_dago_musika_dantzagarriarekin.htm Folklore (Rural Kids, 2019) EPa. Hain zuzen ere, diskoaren aurkezpena egiten ari dira orain Folklore Tour birarekin. Agurainen kontzertu «kontzeptual» bat emango dute gaur, eta martxoaren 10ean Gernikako Lekuek Festibalean arituko dira, besteak beste.

Estilo ugari jotzen dituzue: trapa, popa, rapa, musika elektronikoa... nola definituko zenukete zuen musika?

GARI URIARTE: Musika urbanoa egiten dugu. Modan dago gaur egun, eta gu saiatzen ari gara mundu horretan gure tokia aurkitzen. Musikatik harago, irudia, janzkera eta bideoklipak ere oso urbanoak dira. Funtsean, pop musika egiten dugu, gaur egungo gustuetara moldatuta: popular; hau da, herritik eta herriarentzat.

Estilo hauek ez dira oso ohikoak izan, orain arte behintzat, Euskal Herrian. Aldaketarik sumatu duzue?

G.U.: Oso kontserbadoreak izan gara hemen alde horretatik, eta ongi dago hori, baina aldaketa beharrezkoa da. Gainera, reggaetonarekiko, poparekiko eta estilo horiekiko ikuspegi negatiboa oso hedatuta dago, matxista delako edo komertziala delako, eta hori ere aldatzen ari da. Guk olatu berria deitzen diogu mugimendu horri. Mundu mailan musikarekiko gustuak aldatzen ari dira, eta Euskal Herrira ere gutxinaka iristen ari da. Mendi puntara joanda ere, olatu berriak hartuko zaitu.

BEÑAT ORIBE: Datozen belaunaldi gazteak ikustea baino ez dago horretaz jabetzeko. Gu oso identifikatuta sentitu gara musika urbanoarekin, zertxobait zaharragoak garen arren.

Nola sortu zen Dupla proiektua?

G.U.: Hasieran, ikus entzunezko proiektu gisa aurkeztu ginen. 2018ko azaroan, gure lehen singlea eta bideoklipa igo genituen sareetara: Somos así, gure inguruari buruzko kanta bat.

B.O.: Hilabetean behin kanta berri bat igotzen genuen, bideo batekin lagundurik. Kanta sorta bat bildu genuenean, bira txiki bat egin genuen Dupla ezagutarazteko.

G.U.: Gero, gure lehen lanari ekin genion, eta berriz bueltatu gara tauletara; oraingoan, Folklore lana aurkeztera.

Bideoklipak ikusita, pentsa daiteke zuen kantek asko dutela komikotik eta parodiatik.

G.U.: Komedia asko gustatzen zaigu. Euskal Herriko musika eszenan beltza izan da nagusi, eta aldaka mugitzeak nolabaiteko erreparoa ematen duela dirudi. Guk kolore biziak erabiltzen ditugu: arrosa, hori mina... Berezitasun hori bilatzen baitugu. Letren aldetik satira sartzen dugu; ez zaigu gustatzen panfletoak kantatzea, baina mezu potenteak bidaltzen ditugu hala ere, umorez.

Abenduan Durangoko Azokan izan zineten aurreneko aldiz, Folklore aurkezten. Zer-nolako harrera izan zuen?

G.U.: Eskaintza berezia prestatu genuen Durangorako: Duplatxupsak. Euro baten truke, txupatxusak, saldu genituen, kartoizko zorro batekin. Bertan, QR kode bat zegoen, gure diskoko kanta batekin.

B.O.: Kanta bakoitzak kode bat zuen, eta erosleak ez zekien zein ari zen erosten; beraz, tonbola modura aritu zen jendea. Oso pozik bueltatu ginen etxera egindako salmentekin.

Arriskutsuegia agian, ezta?

G.U.: Bai, baina ez genuen CD formatua egin nahi, guk geuk ere ez dugulako non jarri.

B.O.: Gaur egun, formatu digitala da arrakasta daukana. Gainera, guk zeresana bilatzen genuen, eta, beraz, gure proiektu kontzeptualarekin bat egingo zuen zerbait.

Folklore izena jarri diozue diskoari. Zer dela eta?

B.O.: Esan daiteke txantxa moduan egin dugula, hein batean.

G.U.: Baina gogoeta bat da aldi berean. Ez da kritika bat. Folklorea zer den eta zer izango den birplanteatzeko egin dugu. Trikitia folklorearen parte bihurtu zen moduan, subbase-a, chastona, trapa, musika elektronikoa eta beste asko gure folklorearen parte izango dira. Gu folklore gisa ulertzen denaren kontrakoa garela esan digute. Baliteke, baina nik uste dut gurea ere folklorea izango dela.

Zertan oinarritzen zarete letrak idazterakoan?

G.U.: Gure istorioak eta gure lagunenak dira: diruaz, lanaz, festaz, drogez eta sexuaz kantatzen dugu hori delako gure ingurua. Gero, noski, fantasia kutsu bat gehitzen diogu. Gure letrak oso esplizituak dira, baina gure egunerokotasunean oinarritzen gara.

«Hautsi dira tabu kulturalak,/ dantzarekiko arazo moralak», diozue kanta batean. Zer gertatzen da dantzarekin Euskal Herrian?

B.O.: Arazo moral antzeko bat dago zabalduta euskaldunon artean dantzarekin eta musika dantzagarriarekin. Zenbait taberna eta espaziotan kentzeko eskatu izan da, ez delako aproposa.

G.U.: Baina aldatzen hasi da. Sarri-sarri kantua ongi dago, baina, ordu bietatik aurrera, gorputzak aldaka mugitzea eskatzen du. Eta esango nuke aldatzen ari dela, eta gero eta gehiago perreatzen dela herriko tabernetan, adibidez.

Biran murgilduta zaudete. Zein da orain erronka nagusia?

G.U.: Olatu berriaren eszena indartzeko lanean gaude, beste talde batzuekin espazio desberdinetara iristeko. Xsakara, Nikotina eta Iratxe Agilerarekin, adibidez.]]>
<![CDATA[«CAFek tranbiarekin gehiago dauka galtzeko irabazteko baino»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/036/001/2020-02-28/cafek_tranbiarekin_gehiago_dauka_galtzeko_irabazteko_baino.htm Fri, 28 Feb 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1886/036/001/2020-02-28/cafek_tranbiarekin_gehiago_dauka_galtzeko_irabazteko_baino.htm CAF: Tranbia honi kolonia kiratsa dario dokumentala kaleratu berri du BDZk, Hala Bedirekin batera. Beasaingo (Gipuzkoa) enpresak Israelen duen negozioaren berri ematea da bideoaren asmoa. Halaber, Euskal Herriko BDZk CAFen erabakia errefusatzeko manifestua kaleratu du, eta 70 gizarte eragile baino gehiagoren babesa jaso du.

Tranbia honi kolonia kiratsa dario izena eman diozue dokumentalari. Zergatik?

Kolonia hitzak bi adiera dituela baliatu dugu kiratsaren hitz jokoa egiteko. Izan ere, tranbia honen helburua da Jerusalemgo kolonia ilegalak hirigunearekin lotzea. Beraz, legezkotasuna bermatzen die ilegalak diren koloniei.

Beraz, estrategia oso baten parte da tranbia egitea?

Noski. Tranbiaren helburua lurralde horiek anexionatzea da, eta horretarako ezinbestekoa da azpiegiturekin lotuta egotea. Are gehiago, dokumentala bukatu eta gutxira, Donald Trumpek Israelekin Mendeko Akordioa sinatu zuen, anexio horien alde egiten duena. Ondorioz, guk bideoan planteatzen ditugun tesiak baieztatzen dizkigutela ulertzen dugu.

Zer helburu du dokumentalak?

Esan daiteke bideoak helburu didaktikoa duela. Funtsean, gizarteari eta, bereziki, Goierri eskualdeko jendeari gatazka horren berri ematea izan zen dokumentala egitera bultzatu gintuena. Horretarako, hiru galderari erantzuna eman nahi izan diegu: zergatik da ilegala proiektua? Nola eragingo die palestinarrei tranbiak? Eta zer-nolako eragina izango du proiektuak bai CAFentzat eta bai langileentzat?

Nor elkarrizketatu duzue dokumentalerako?

Planteatu genituen galderen erantzunetarako, erreferentziazko pertsonei eman nahi izan diegu ahotsa. Askotariko profilak bildu ditugu: ekintzaile palestinarrak, gobernu israeldarrarekin kritikoak diren juduak eta nazioarteko juristak. Euskal Herrian profil batzuk lortzea gehiago kostatu zitzaigun. Izan ere, ez da erraza izan CAFen erabakiaren kontra aurpegia emango zuen norbait topatzea. Beraz, asko eskertzen dugu haien prestutasuna.

Nazioarteko enpresa ugarik uko egin zioten proiektuari. Zure ustez, zer dela eta sartu zen CAF?

Tranbiarena proiektu baten bigarren lerroa da. Galera handiak izan zituen Frantziako enpresa batek proiektu horretan parte hartzearen ondorioz. CAFen kasuan, kode etikoa eta nazioarteko legeria albo batera utzi dituzte, irabazi posibleak lehenesteko. Ziurrenik, pentsatuko dute gerra krimen batean parte hartzeak ez duela ondoriorik izango. Baina kalkulu okerra egin dutelakoan nago.

NBEk «urraketa larria» dela esan du. Lege ondoriorik izan dezake?

NBEk ez du eskumenik CAFen kontrako lege neurriak hartzeko. Baina badu beste erreminta bat: duela bi aste, Mendeko Akordioa-ren ondorioz edo, kolonietan aberasten diren enpresen zerrenda beltz bat zabaldu zuen NBEk. Aurrerapena baino ez da, baina dagoeneko CAFekin lan egiten duen enpresa baten izena ageri da zerrenda horretan. Gainera, badira nazioarteko hainbat erakunde behin betiko zerrenda hori argitaratzen denean CAF bera sartzea eskatzen ari direnak. Beraz, lege ondoriorik ez du izango, baina, luzera, izan dezake kalterik enpresarentzat.

Enpresako langileek uko egin zioten proiektuan parte hartzeari...

Langileen batzordeak komunikatu bat egin zuen CAFek proiektuan parte hartzeko prestutasuna adierazi zuenean. Iazko abuztuan esleitu zioten egitekoa, eta irailean beste manifestu bat egin zuten proiektuarekiko desadostasuna adierazteko. Hala ere, gai honi dagokionez, ez dakit zein den langileen eta enpresaren arteko harremana.

Eusko Jaurlaritzak zer erantzukizun dauka gaian?

Enpresaren akzioen parte bat dauka Jaurlaritzak; beraz, eskumen zuzena dauka erabakietan. Eta, aldi berean, informazioa eskura daukate. Proiektu ilegala dela ezin dute ukatu, NBEren ebazpenak hala baitio. Ez dakit zer motibo duten babesteko, baina azken asteetan ETBn etengabekoak dira CAF zuritzeko publirreportajeak. Hortik aurrera, espekulazioak baino ez daude.

Zure ustez, uko egingo dio azkenean?

Proiektu hori bere gain hartu nahi duen beste enpresarik ez dagoela kontuan hartuta, aukera historikoa dauka CAFek. Erretiratuko balitz, garaipen handia litzateke giza eskubideen mugimenduarentzat. CAFek tranbiarekin gehiago dauka galtzeko, irabazteko baino.]]>
<![CDATA[Oihanederrek hiru proiektu saritu ditu 'Batera' deialdian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1835/031/001/2020-02-21/oihanederrek_hiru_proiektu_saritu_ditu_batera_deialdian.htm Fri, 21 Feb 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1835/031/001/2020-02-21/oihanederrek_hiru_proiektu_saritu_ditu_batera_deialdian.htm Batera: kultur proiektuak elkarrekin deialdian: bi bakarkako lan eta proiektu kolektibo bat. Lan bakoitzak 2.000 euro jasoko ditu. Oihanederreko arduradun Iñaki Lazkanok jakinarazi duenez, aurtengo lanak «originaltasunagatik, elkarlanerako joeragatik eta Gasteizko zein Arabako ingurunearekin duten loturagatik» saritu dituzte. Aurtengoa bigarren aldia da, eta Gasteizko Oihaneder Euskararen Etxeak Vital Fundazioarekin eta Laboral Kutxarekin batera antolatu du.

Itziar Uriarteren Bizimundua ipuin bilduma da sarituetako bat. Munduko hainbat txokotako emakumeen, homosexualen eta arauz kanpoko funtzionaltasuna duten pertsonen bizimodua irudikatu du bilduman. «Proiektu inklusiboa izatea da xedea», azaldu du Uriartek. Hain zuzen ere, liburu fisikoaz gain, Interneteko euskarria sortuko du, eta, bertan, keinu hizkuntzan ikusi edota braillez irakurri ahalko da. Horregatik azpimarratu du «ikusi, ukitu eta entzun daitekeen ipuin bat» dela. Diru irabazirik balu, boluntario lanak egiten dituen elkarteetara bideratuko luke irabazien ehuneko bat.

Bestetik, Irune Zabaletak poesia eta ilustrazioa bilduko ditu liburuxka batean. Tinta eta grafito artean: musak izeneko proiektua «nahi gabe» sortu zela azaldu du. Bere sentimenduak idazten hasi, eta lagunek publikatzera bultzatu zutela azaldu du. «Esaten da bizitzan zuhaitz bat landatu, liburu bat idatzi eta zerbait sortu behar dela. Nik zuhaitz dezente landatu ditut dagoeneko; liburuarena tokatzen da orain», gehitu du Zabaletak. 25 olerkirekin osatuko du liburua, eta, ilustrazioak egiteko, irudigile gazteen laguntza izango du. Poemagile gazteen sarea berpiztearen alde ere azaldu da.

Ikus entzunezko lanak ere saritu dituzte. «Gure aitona-amonenak ziren eta husten ari diren herrien inguruko dokumental bat egin nahi dugu», azaldu du Erlantz Matak. Erroak izena eman diote proiektu kolektibo horri. Dokumentala bost lagunen arteko lana izango da: Sergio Azkarate, Irati Lekue, Itziar Hormilla, Nefer Olaizola eta Mata bera. Arabako landa eremuan dauden herrien egoera ezagutaraztea izango du helburu. Matak adierazi du Herri Txiki Bat plataformarekin elkarlanean ari direla, baina herriak zehazteke daudela oraindik. Aitzitik, argitu du ez dutela elkarrizketa moduan planteatzen: «Egun batzuk pasatu nahi ditugu bertakoekin bizitzen, haien egunerokotasuna ondo ezagutzeko». Gainera, etorkizunera begira, ez dute baztertzen beste dokumental bat egitea, bigarrena.

Finantzaketa kolektiboa

Proiektu saridunek, jasotako diru kopuruaz gain, itsulapikoa.eus webgunean finantzaketa kolektiboko kanpaina bana abiatzeko laguntza izan dute. Atzo hasi, eta 40 egunetan Gasteizko gazteen sormen lanak finantzatzeko aukera izango da. Lazkano pozik azaldu da iaz iturri horrek emandako emaitzekin: «Proiektuek behar adina diru lortu zuten, eta, beraz, aurten berriro bide hori hartzea erabaki dugu». Hainbat ekarpen egin daitezke webgunean, eta laguntzaileek opari bereziak izango dituzte: kredituetan edo eskertze orrietan izena agertzea, lanen kopia fisikoak zein digitalak, eta oihalezko poltsak eta kamisetak, adibidez.

Gazteek hiru hilabeteko epea izango dute proiektuak bukatzeko, eta emaitzen aurkezpena ekainaren 23an egingo dute, Oihaneder Euskararen Etxean.]]>
<![CDATA[«Kreolerak koofiziala izan beharko luke»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2020-02-19/kreolerak_koofiziala_izan_beharko_luke.htm Wed, 19 Feb 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2020-02-19/kreolerak_koofiziala_izan_beharko_luke.htm
Gaurko hitzaldian kreolerari buruz arituko zara. Nola sortu zen kreolera hori?

Ni portuges kreoleraren hiztuna naiz. Pidgin hizkuntza gisa definitzen da, hau da, bi hizkuntza edo gehiago hitz egitearen ondorioz, bakarra sortzen denean. Gure kasuan, portugesa da oinarria. Portugesek erraz uler dezakete gure hizkuntza, baina baditu balantera, papelera edo manjakera hizkuntzen elementuak, zonaldearen arabera.

Eta zein da kreoleraren egoera?

Nik esango nuke egoera ona dela. Txosten jakin batzuen arabera, ez da horren ona, baina ni ez naiz horiekin fidatzen, ezagutzen ditudan ginear guztiak kreoleraz mintzatzen baitira. Portugesa da hizkuntza ofizial bakarra, baina eskolatuak daudenak baino ez dute ezagutzen. Kontuan hartu behar da zer ehuneko dagoen alfabetizatua, gainera. Kreolera da gure komunikatzeko hizkuntza: etxean, kalean, baita eskolan ere. Adibidez, jolastokira ateratzen ginenean, kreoleraz egiten genuen, eta kalean portugesez aritzen direnak pijotzat hartzen dira.

Ez da hizkuntza ofiziala.

Hori da. Guztiok erabiltzen dugun arren, ez dago alfabetizatuta, eta, gainera, ez du errekonozimendu instituzionalik. Nire ustez, koofiziala izan beharko luke, Cabo Verden bezala. Hala ere, ahozkoan baino ez da egiten. Horregatik, administrazioan harrera kreoleraz egingo dizuten arren, paperetan portugesez azalduko da dena. Gure arteko komunikazio informaletan ere berdin gertatzen da: Whatsappean, esaterako, portugesez idazten dut.

Zenbat hizkuntza hitz egiten dira Ginea Bissaun?

Hizkuntza ofiziala portugesa da, baina ginear gehienon ama hizkuntza kreolera da. Gero, bestalde, badira etnia desberdinek hitz egiten dituzten beste hainbeste hizkuntza.

Zein da erronka nagusia orain?

Ez dut uste desagertzeko arriskuan dagoenik. Gineako populazioa aztertuz gero, ez da hizkuntza nagusia, baina hitz egin daiteke eta hitze egiten da. Hizkuntza minoritarioa da, ez gutxitua.

Gaur egun kreoleraz egiteko aukerarik ba al duzu?

Asko ez, inguruan ez dudalako ginearrik. Bilbon ezagunen bat badaukat, eta haiekin bai kreoleraz aritzen naiz, baita nire anai-arrebekin ere. Egia da hainbeste urteren ondoren zertxobait herdoilduta dudala eta espainolezko hitzak sartzen ditut.

Nola bukatu zenuen Oñatin?

Pixka bat kasualitatez, egia esan, [Portugalen] ikasten ari nintzen, eta lagun oñatiar bat neukan han. Gero, masterra ikasteko eskaera egin nuen, eta onartu egin zidaten; beraz, hona etorri nintzen. Duela 14 urtetik bizi naiz hemen.

Zaila izan al zen integratzea?

Ez pentsa. Ezagunak nituenez, integrazio prozesua oso arina izan zen. Euren kuadrilletan sartu nintzen, eta esan daiteke ez nintzela bakarrik etorri. Gainera, ikasketak bukatutakoan lana topatu nuen, beraz, Oñatin geratzea erabaki nuen.

Euskara ikasi zenuen zuk. Zaila izan al zen?

Euskal Herrira iritsi nintzenean, ez nuen ezer ulertzen, eta nire lagunek gaztelerara jotzen zuten. Orduan erabaki nuen euskaraz ikasi behar nuela. Bi urte eman nituen euskaltegian, eta, gaur egun, gai naiz euskaraz bizitzeko. Idatziz euskara batuan egiten dut, baina ahozkoan oñatiarrez. Ez dut uste zaila denik; jarrera kontua da.]]>
<![CDATA[150 urteko hordagoa ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/038/001/2020-02-12/150_urteko_hordagoa.htm Wed, 12 Feb 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1928/038/001/2020-02-12/150_urteko_hordagoa.htm <![CDATA[«Errekreazio lana da, kreazioa bainoago»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2020-02-06/errekreazio_lana_da_kreazioa_bainoago.htm Thu, 06 Feb 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2020-02-06/errekreazio_lana_da_kreazioa_bainoago.htm Basque misreadings. BERRIAn gaizki irakurriak erakusketa aurkeztuko dute ostiralean Edu Zelaieta irakasle eta idazleak(Gasteiz, 1973) eta Eneko Ugarte ilustratzaileak. Gasteizko Oihaneder Euskararen Etxean egingo dute inaugurazioa diziplinarteko ekitaldi batekin, eta otsailaren 23ra bitarte bisitatu ahalko da erakusketa.

Basque misreadings izena jarri diozue, baina zer dira horiek?

Definizio linguistikoa erraza da: irakurtzean nahi gabe gertatzen diren gaizki-ulertuak dira. Euskaraz gaizki-ulertu hitza erabiltzen dugu, baina ingelesak zehaztasun handiagoa duenez —nahi gabe hori—, hala jartzea erabaki genuen.

Nola sortu duzue proiektu bat gaizki-ulertu horietatik?

Guk, etxean prentsa jaso, eta irakurri egiten dugu. Orain dela lau bat urte hasi nintzen, nire kabuz. Testuak irakurtzen nituenean, jolasean hasi nintzen, nahita gaizki ulertutako esaldiei testuingurua aldatzen edo trukatzen. Orduan ohartu nintzen bigarren esaldi edo testu puska horrek beste semantika bat hartzen zuela, eta, sarri, jatorrizkoa baino garrantzitsuagoa edo interesgarriagoa zela iruditu zitzaidan. Hasierako asmoa 30 edo 40 bat testurekin liburu ilustratu bat sortzea zen.

Emaitza, ordea, erakusketa bat da.

Liburuarena ez zen atera, eta denboraldi batez geldirik izan nuen proiektua. Hor hasi zen aste honetan aurkeztuko dugunaren bidea egiten. Nik Eneko Ugarterekin lan batzuk egin ditut azken urteetan, eta harremana bagenuen. Nire proiektuaren berri eman nion, eta gustatu zitzaion. Oso libre sentitu da hura ere: tintarekin eta egunkariekin hasi zen; gero, papiroflexia, olioak eta akrilikoak ere landu ditu. Bion artean serie desberdinak sortu ditugu erakusketarako.

BERRIA egunkaria arrazoi jakin batengatik aukeratu al zenuen?

Etxean agerkari desberdinak jasotzen ditugu, eta, hasieran, jolas modura hasi nintzenean, ez ziren soilik BERRIAko albisteetatik ateratako esaldiak. Gero, proiektuari forma ematen hasi nintzenean, erabaki nuen agerkari bakarrean zentratu behar nuela. Eta zergatik aukeratu nuen BERRIA? Tira, euskarazko prentsaren artean, Euskal Herri osoko ikuspegia duen egunkari bakarra delako: eguneroko testuak, Euskal Herri osokoak eta euskarazkoak nahi nituen. Esan daiteke apustu politiko bat izan zela.

Ostiralean egingo duzue aurkezpen ekitaldia, eta diziplina arteko emanaldia iragarri duzue.

Hori da, Enekok eta biok sortu dugun erakusketaz gain, momentuan bertan beste pieza batzuk sortuko ditugu, eta musika eta dramatizazioa ere izango dira. Beñat Goitia musikaria eta Ane Gebara ipuin kontalaria gonbidatu ditugu horretarako. Kultura kolektibizatzearen aldekoa naiz; gero eta gehiago, gainera. Gauzak partekatzea gustatzen zait; batez ere, kulturari dagokionez. Uste dut proiektuaren emaitza eta prozesua bera aberasten dituela. Elkarrengandik ikasteko balio du, eta egiten dugunarekin gusturago sentitzeko ere; eta hori oso garrantzitsua da artistentzat.

Emanaldiko artista guztiak Gasteizkoak zarete. Kasualitatea al da?

Ez, hor ere apustu bat dago. Azkenaldian parametro arabarragoetan nabil. Nire azken liburua Arabarekin oso lotuta dago, adibidez. Eta erakusketa bera Gasteizen jartzeak eta Ane eta Beñat artista gasteiztarrekin egiteak badu bere garrantzia. Artista arabarrak, adiskideak, baina ez adinkideak. Zaila izaten da horrelakoak egitea, baina interesgarriago egingo dute erakusketaren aurkezpena. Jende askok uste du nafarra naizela, Bortziriekin harremana dudalako. Harritu egiten dira arabarra naizela esaten dudanean, puntuak galduko banitu bezala. Lehenago, agian, konplexua nuen horrekin, baina kontu horiek jada nazkatu naute.

Poesia eta haur literatura lantzen dituzu zuk. Erakusketakoa zeri gerturatzen zaio gehiago?

Nire egunerokotasuneko obsesioak bildu ditut esaldi hauetan, eta zaila da testu ez-poetiko bati zentzu literario hori ematea. Agian, nire begirada literarioak ere lagundu du horiek deformatzen. Alde horretatik, poesiara gerturatzen da. Gainera, esaldi laburrak izanik, sintesi horrek ere poesiara gerturatzen du. Esaldi horiek ez dira nireak. Errekreazio lana da, kreazioa bainoago. Hitzaren bi adieretan, gainera: errekreazio ludikoarena, eta jada egina dagoenaren gaineko kreazio bat.

Otsailaren 23ra bitarte Gasteizen egongo da erakusketa. Eta gero?

Oraingoz, Gasteizen zentratu gara. Instalazioa bukatzen aritu gara, eta, orain, erakusketaz gozatzea tokatzen zaigu. Hala ere, noski, hemen hasitakoa Euskal Herriko beste txokoetan jarraipena izatea gustatuko litzaiguke. Gainera, formatua ere eraman nahiko genuke: lehenik, aurkezpena, diziplinarteko

emanaldi batekin, eta gero, erakusketa.]]>
<![CDATA[Bizi bat irauten eta bizirik irauten ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/038/001/2020-02-04/bizi_bat_irauten_eta_bizirik_irauten.htm Tue, 04 Feb 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1893/038/001/2020-02-04/bizi_bat_irauten_eta_bizirik_irauten.htm «Saltzen dugunaz gain, tratu pertsonala eskaintzen dugu»  
Francisco Javier Navarro, Ortega dendako arduraduna, bere lankideekin. Iñigo Uriz / Foku Francisco Javier Navarro (Iruñea, 1959) da Iruñeko Sucesor de Ortega dendako arduraduna. «Ez dakigu zehazki zenbat urte dituen Ortega dendak, baina ehun baino gehiago ziur», esan du dendariak. Bonifacio Ortegak ireki zuen Iruñeko kale nagusiaren lehenengo zenbakian XX. mende hasierako urteetan, baina ez dute lortu irekieraren inguruko datarik. Jabearen semeak hartu zuen negozioa ondoren, eta horrek, berriz, langileei utzi zien. Langile horietako bat Navarroren osaba zen; hark erakutsi zion arropa eta oihalak saltzeko lanbidea duela 40 urte. Gaur egun, Navarro eta beste lau langile aritzen dira alde zaharreko dendan lanean. «Denetariko denda da», esan du, «bizi guztiko horietakoa»: galtzak, alkandorak, maindireak, barruko arropa... «Urte hauetan guztietan modak asko aldatu dira, eta guk moda-moda hori eskaintzen ez dugun arren, joeretara eguneratu behar izan dugu. Hemengo arropa klasikoagoa da», aitortu du Navarrok, eta gehitu du bere lankide gazteagoek asko lagundu diotela lan horretan. Urteotan erosteko eredua asko aldatu dela nabaritu du, merkataritza gune handiak ugaritu direlako, baina baita Internet bidezko erosketek eragin nabarmena izan dutelako ere. «Uler dezaket merkataritza gune handietara joatea, han denetarik egin baitezakezu egun berean: erosketak, bazkaldu eta zinemara joan», baina azpimarratu du bezeroek halako tokietan ez dutela komertzio txikiek eskaintzen duten zerbitzurik topatuko: «Guk giro ederra daukagu dendan. Saltzen ditugunez gain, tratu pertsonala eskaintzen dugu». Gaineratu du bezeroek asko eskertzen dutela tratu hori. Hala ere, kateak eta denda handiak ez dira konpetentzia Ortegarentzat, «Iruñean ia ez da guk saltzen duguna eskaintzen duen beste dendarik». Navarrok zehaztu du antzeko denda gutxi horien artean, bakoitzak baduela bere berezitasuna: «Batzuk gauza jakin batzuetan daude espezializatuta, eta gu, berriz, beste batzuetan», eta horregatik esan du ez dizkiotela elkarri bezeroak kentzen Navarrok uste du komertzio txikia, baina, arriskuan dagoela: «Zoritxarrez, galdu egingo da. Ikusten ari gara Kale Nagusian eta Alde Zaharrean pertsianak jaisten ari direla. Geroz eta denda txiki gutxiago daude». Horren arrazoien artean, instituzioen laguntza falta salatu du dendariak: «Ez dago inolako laguntzarik komertzio txikiak bizirik iraun dezan». Datozen belaunaldien konpromisoak ere zerikusirik duela azaldu du; izan ere, haren ustez, gazteek ez dute halako denden ardurarik nahi: «Gazteek nahiago dute fabrika batean lan egin, ordu gutxiago eta diru gehiago irabazten delako. Nire seme-alabek, kasurako». Dena den, Navarrok pozik adierazi du Ortega dendak erreleboa bermatuta daukala urte batzuetarako, behintzat, «nirekin dauden lankide gazteek luze daramate hemen lanean, eta oso ongi eramango dute haiek negozioa. Ortega luzerako egongo da». FERREIRO.
«Nire aitonaren harri berberak erabiltzen ditut oraindik»
Angel Ferreiro, aizto dendako sarreran. Juanan Ruiz / Foku Angel Ferreiro (Gasteiz, 1967) Gasteizko erdigunean dagoen aizto dendako laugarren belaunaldia da. Ferreiroren birraitonak ireki zuen, 1890ean Ourensetik (Galizia) iritsi zenean. Aurten, beraz, 130 urte egingo ditu familia negozioak. Labanak, guraizeak, aizkorak eta bestelakoak saltzen dituen arren, zorroztea da gehien egiten duena. Zahatoak eta burdindegietako zenbait gauza ere saltzen dituela azaldu du Ferreirok, «horiek ere ixten hasi direlako». Ferreirok azaldu du, funtsean, bere aurrekarien berdina dela denda: «Nire aitonaren harri berberak erabiltzen ditut oraindik. Makina aldatu behar izan nuen, baina halako harririk ez dute ia inon egiten». Komertzio txikiaren garrantzia goraipatu du, eta hiriari «bizitza» ematen diotela uste du: «Auzo berriak ikustea besterik ez dago: frankiziak, tabernak eta banketxeak baino ez daude». Etaazaldu du ahal dela denda txikietan erosten duela: «Nire harakin eta arrandegi finkoak dauzkat». Baina, aldi berean, kezkaz begiratzen dio etorkizunari, gazteei halako negozioak zabaltzea kostatzen zaiela uste baitu: «Kobratu daitekeena ikusita ere, gazteek ez dute negoziorik hasi nahi». Hala ere, antzinako lanbideak bueltatuko direlakoan dago: «Ez dakit nik ikusiko dudan, baina modan jarriko dira berriz ere horrelako negozioak». Hark aitortu du gaztetan denda gorroto zuela: «Nahiago nuen fabrikan ibili». Baina familiako arazoak direla medio, aitarekin lanean hasi behar izan zuen 22 urterekin, eta pozik esaten du gaur egun ez dela damutzen. Dendaren jarraipena, ordea, ez dago guztiz ziurtatuta; izan ere, ez dauka seme-alabarik. Bezeroarekiko gertutasuna da bere negozioaren «sekretua». «Nik ez diet behar ez dutenik salduko». Gaiztoa izan zitekeela esan du Ferreirok, baina, nahiago du bezeroarekin zintzoa izan: «Ez badidate momentuan eskertzen, lehenago edo geroago beste zer edo zer erostera bueltatzen dira». Eta hori aiztogilearentzat esker onaren seinale da. GOROSTIAGA.
«Kapela ez da aldatu; haren funtzioa, berriz, erabat desberdina da»
Emilio Pirla Gorostiaga, izen bereko kapera dendaren jabea. Marisol Ramirez / Foku Mendirako zein ezkontzetarako; dotore janzteko edo informal joateko. Mota guztietako txano eta kapelak saltzen dituzte Bilboko Gorostiaga kapela dendan. Nolanahi ere, bertako «izarra» txapela dela azaldu du Emilio Pirlak (Bilbao, 1962). 1857an ekin zioten moda osagarri horren ekoizpenari, eta 1900. urtearen inguruan zabaldu zuten Victor kaleko denda. Fructuoso Gorostiaga izan zen negozioaren lehen jabea, eta Pirla familiak hartu zuen gero. Pirla soldadutza egiten ari zen 1983an, Bilbon uholdeak egon zirenean. Baimen berezia eman zioten, kapela denda garbitzera joateko. Urte hartan hasi zen lanean familia negozioan. «Okerrena da hilabeteak eman genituela kapelak eta txapelak garbitzen gero zakarretara botatzeko», azaldu du dendariak. Uholdeak aitzakia gisa erabili zituen aitak, seme-alabei negozioa erakusteko. Pirlak azaldu du garai bateko material berberak erabiltzen dituztela, eta ekoizpenaren prozesua bertsua dela. Aldiz, tresnak aldatu dira: lehen, eskuz egiten ziren, eta, orain, makinaz. «Kapela ez da aldatu; haren funtzioa, berriz, erabat desberdina da», esan du Pirlak txanoen inguruko erabileraz. Izan ere, modagatik janzten da orain, hotzetik zein berotik babesteko baino gehiago. Klima aldaketa ere nabaritu dute Gorostiagan: «Ez du hotz handirik egiten, eta beroaldiak laburrak dira», eta salmenta zertxobait jaitsi dela onartu du. Kontrara,urtero modak aldatzen direnez, negozioa aurrera ateratzeko adina lortzen dutela azaldu du Pirlak. Dendariaren esanetan, gutxi dira kapelari buruz ongi aholkatzeko gai, eta horregatik jotzen dute haiengana: «Askotan, merkataritza guneetako dendariek hona bidali izan dizkidate bezeroak». Interneteko salmentetara ere egokitu behar izan dira Gorostiagan, baina, Pirlak ohartarazi du zaila dela txanoak online erostea: «Jartzen duzun arte, ez dakizu nola geratuko zaizun». Eta gaineratu du dendan erosita «ziurtasuna» izango dutela erosleek, hori baita komertzio txikiaren bermeetako bat. ]]>
<![CDATA[Hurrengo geltokia: lautada]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/037/001/2020-02-01/hurrengo_geltokia_lautada.htm Sat, 01 Feb 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1872/037/001/2020-02-01/hurrengo_geltokia_lautada.htm
2005ean zabaldu zituzten Laua Jantokiaren ateak, eta garai batean nekazaritza etxe izandakoa jatetxe bilakatu zuten bi anaiek. Ordutik, hazi eta hazi aritu dira, eta bezeroen gustuetara eta sukaldaritzaren bide berrietara egokituz joan dira aldiro-aldiro. Menu bakarra ematen dute, dastatzekoa: 75 euroko prezioa du, eta hamabi platerek osatzen dute: aperitiboak, haragiak, arrainak, itsaskiak eta postreak, denetarik dago. Baina menua ez da beti bera; izan ere, tarteka plateretako batzuk aldatu egiten dituzte.

Iazko azaroan, Michelinek urtero egiten duen gidan sartu zuten Laua Jantokia. Oraingoz ez diote izarrik eman, zerrendan baino ez da ageri. «Michelin izarra lortzea agian gehiegi da oraindik guretzat», adierazi du Ramirezek. Nolanahi ere, argitalpenak badu meriturik, gastronomia adituek mapan kokatu baitute 50 biztanle baino ez dituen herri bat.

Ramirezek azaldu duenez, bezeroen gustuek eta sukaldaritzako joerek baldintzatu egiten dute euren menua, «baita alergenoek ere». «Dakiguna egiten dugu, hori bai». Arabakoak eta sasoikoak diren produktuak lehenesten dituzte, eta, denboraldiaren arabera, jaki batzuk edo besteak gehitzen dizkiote menuari: «Ehun osagaitik gora behar ditugu eskaintzen ditugun plater guztiak osatzeko. Gu saiatzen gara bertako ekoizleen produktu batzuk behintzat erabiltzen, esaterako onddoak edo boilurrak». Arrainaren kasuan, ordea, Euskal Herriko portuetako jeneroarekin egiten dute lan. «Arabako jatetxe bat izanik, ezin da patata bazter utzi», azpimarratu du Ramirezek; saiatzen dira lautadako patata morea menuaren plateretako batean edo bestean sartzen. Produktuen kalitatea azpimarratu du Ramirezek: «Kalitatezko menua da, baina eskuragarria aldi berean».

Hala ere, sukaldariak esan du badirela «ezinbestekoak» bihurtzen ari diren platerak. «Aperitiboen kutxa» da horietako bat. Izenak berak iradokitzen duen moduan, foie grasarekin edo arrainarekin, adibidez, egindako snack-ez osatuta dago. Plater horren berezitasun nagusia, ordea, «ludikotasuna» da; izan ere, kutxak kaxoi desberdinak ditu, eta tiradera bakoitzean «sorpresa» bat topatuko du bezeroak.

Jatetxeko klasiko bilakatu dira, halaber, «mojito eta destornilladore kroketak». Vodka eta laranja freskagarriarekin egindako kroketak dira, eta, lehen begi kolpean frijitukiak eman dezaketen arren, likore horien bonboi likidoak dira.

Izan ere, Ramirezek ohartarazi du Laua ez dela jatetxe «normal» bat: «Menua alderantziz hasten dugu hemen». Hain zuzen ere, aurreneko platera katilu batean zerbitzatzen dute, capuccino bat balitz bezala. «Baina Lauan gauzak ez dira diruditena»: kafe itxura duen katilua, berez, muskuilu krema bat da, eta txistorra atunarekin egiten dute. «Tranpa egiten dugu, eta atentzioa ematea gustatzen zaigu», esan du jatetxearen jabeak plateren aurkezpenari buruz. Gainera, haragi eta arrain plateren artean, esperientziarekin jarraitu aurretik, postre «fresko» bat eskaintzen dute, «atseden txiki bat» egiteko helburuarekin.

Sortu duten azkeneko platera, esaterako, txerri hankak dira. Plantxan egiten dituzte, eta zapore kontrastea bilatu dute Asiako produktuekin. Ohikoa bihurtu da izotz lehorraren erabilera sukaldaritza modernoan, eta lautadako jatetxe horretan ere basoko fruitu gorriekin egindako postre bat prestatzen dute: «Oso baliabide ikusgarria da izotz lehorra, eta arrakasta handia izaten ari da mahaikideen artean», azaldu du Ramirezek.

Lautadan galduta

Arabako Lautadako bihotzean ezezaguna zen herria gero eta ezagunago egiten ari da, jatetxeari esker. Ramirezen arabera, bertako biztanleek «sorpresarekin» hartu zuten jatetxearen irekiera. «Bezeroek maiz ez dakite nora datozen; herri galdu honetara iristea zaila da ez baduzu ingurua ezagutzen», esan du jatetxeko sukaldariak. Ildo beretik erantsi du bezeroak harritu egiten direla herriko komertzio bakarra haiena dela ikusten dutenean: «Ez dago tabernarik ere».

Kontrara, hori estimatu dute gehien Laua Jantokira joan direnek, alegia, eskaintza gastronomikoa ez ezik, ingurunea, parajeak eta nekazaritza etxe bat izandako jatetxea bera. Ramirez anaiak pozik daude jatetxeak duen harrerarekin eta oihartzunarekin. «Jatekoa gustatzen zaienean, esan egiten digute, eta asko eskertzen dugu hori», adierazi dute. Giro ona transmititzearen garrantziaz mintzo da Santi Ramirez, jatetxeko langileen zein bezeroei atsegin egiteko ezinbestekotzat jotzen baitute, eta, haren ustez, batek baino gehiagok esperientzia errepikatu izana horren erakusgarri da.

Haren esanetan, esperientzia gastronomiko hori ezagutu nahi dutenek «irekiak eta aurreiritzirik gabeak» behar dute izan: «Horiek dira nahi ditugun bezeroak, limurtzen utziko digutenak». Gehitu du dibertitzeko asmoa «ezinbestekoa» dela. Guztira, 35 lagunentzako tokia dute, eta eguerdiko zerbitzua baino ez dute ematen, asteazkenetik igandera bitarte. Orokorrean ez da arazorik izaten erreserba egiteko, baina asteburuetarako hilabeteko itxaron zerrenda dute. Hortaz, jatetxeko arduradunek gomendatu dute denborarekin deitzea.]]>
<![CDATA[«Ilustrazioaren lanbidea ez da inolaz ere egonkorra»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1888/032/001/2020-01-22/ilustrazioaren_lanbidea_ez_da_inolaz_ere_egonkorra.htm Wed, 22 Jan 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1888/032/001/2020-01-22/ilustrazioaren_lanbidea_ez_da_inolaz_ere_egonkorra.htm Altzoko Handia-ren album ilustratua, horma irudiak eta erretratuak. Hain zuzen ere, beren lanekin osatutako erakusketa bat jarri dute ikusgai Taberna Nagusia kultur etxean, Basaurin (Bizkaia). Otsailaren 7ra arte bisitatu ahalko da.

Ilustrazioekin eta pinturekin osatu duzue Basauriko erakusketa, ezta?

Hori da, eta gehienak erretratuak dira. Erakusketa oraindik prozesuan dagoela esan dezakegu; izan ere, aurreko erakusketa baterako lan batzuk aurkeztu genituen, eta, denborarekin, pinturetako batzuk kendu ditugu, eta beste batzuk sartu. Beraz, oraindik ez dugu bukatu, eta asko alda daiteke erakusketa batetik bestera.

Esanahi berezirik ba al du? Ala obra solteak dira?

Pintura lantzen aritu gara azkenaldian. Lan horiekin erakutsi nahi genuen nola begiratzen diegun ikusleok erakusketetako erretratuei, baina, aldi berean, haiek guri ere begiratzen digutela. Koadroetako pertsonaien artean ere begiradak gurutzatzen dituzte. Ilustrazio serie batean, askotariko emakumeak irudikatu ditugu: aulkietan eserita, bakoitza toki desberdinetara begira.

Bikote bat izanik, nola moldatzen zarete lanek batasun bat izateko?

Irenek eta biok batera ikasi genuen, eta lanak hasieratik egin ditugu batera: bai klasekoak, baina baita jolas modura egiten genituen obrak ere. Ez da bata gauza jakin batzuk egiteaz arduratzen eta bestea besteez. Besterik gabe, elkarrekin joan gara gure estiloa definituz.

Unibertsitatean hasi, eta gaur arte, beraz.

Ikasketak bukatuta, bakoitzak bere bidea hartu zuen: nik irakaskuntzako masterra egin nuen, eta Irenek, berriz, ilustrazioa ikasi zuen, Gasteizen. Tarteka, lantxo batzuk egiteko elkartzen ginen, eta, gustura aritzen ginenez, horretan lan egitea probatzea erabaki genuen.

Ilustrazioa lanbide aukeratzen denean, zer arriskuri egin behar zaie aurre?

Ilustrazioaren lanbidea ez da inolaz ere egonkorra. Hala uste dugu guk, behintzat. Ez dakigu hurrengo hilabetean lanik izango dugun egiteko. Hau da, proiektuak ateratzen diren heinean lana izango dugu, baina ez dugu inolako bermerik.

Herritar asko, gainera, harritu egingo dira zuen lanagatik ordaindu behar izateagatik, ezta?

Egia da sarri jendea nahastu egiten dela. Artea bizimodu hartzen dugunok, orokorrean, gure lana oso gustuko dugu, eta batzuetan fabore modura eskatzen dizkigute gauzak, ordaindu gabe, pentsatu gabe gure lana dela. Beste lanbide batzuetan ez da halakorik gertatzen. Hala ere, esango nuke pertzepzio hori, pixkanaka bada ere, aldatzen ari dela.

Horma irudi bat egiten ari zarete egunotan Bilbon. Horrelako lan asko egiten al dituzue?

Denetik egiten dugu, eta, hain zuzen ere, hori da gehien gustatzen zaiguna: aldatzea. Ilustrazio solteak edo haurrentzako ipuinak bakarrik egitea, bulegoan sartuta, aspergarria izan daiteke, eta, tarteka, horma irudiak eskatzen dizkigutenean, gogoz hartzen ditugu. Egia da fisikoki nekagarriagoa dela agian, baina euskarriak aldatzea gustatzen zaigu, batez ere denbora luzez zerbaitetan gabiltzanean, ez aspertzeko.

Zuen irudietan, emakumeen irudiek presentzia handia dute. Zergatik?

Hala egin izan dugu gustatzen zaigulako eta eroso sentitzen garelako. Horrelakoak egiten ditugunean, emakumeen eredu desberdinak irudikatzea gustatzen zaigu, fisiko aldetik edo... baina ez dugu arrazoi finkorik horretarako.

Etorkizunera begira, proiekturik darabilzue buruan?

Proiekturen bat edo beste badugu, baina ez daude baieztatuta. Album ilustratu bat ere atera nahiko genuke. Bitartean, enkargu batzuk egiten gabiltza.]]>
<![CDATA[«Patuak erabaki zuen nik biolina jotzea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2020-01-15/patuak_erabaki_zuen_nik_biolina_jotzea.htm Wed, 15 Jan 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2020-01-15/patuak_erabaki_zuen_nik_biolina_jotzea.htm Ilunabarrean dantzan zikloa, eta dantzaldietako musikarietako bat da georgiarra.

Musikatik eta musikarako bizi zara. Nondik datorkizu musikarako zaletasuna?

Familiako kide gehienak musikariak izan ditut beti: ama piano irakaslea, osaba-izebak, amona bera ere bai... Ospakizunetan beti bukatzen genuen elkarrekin musika jotzen eta kantatzen. Amak piano eskoletara eraman nahi ninduen, baina nik biolina aukeratu nuen. Egia esan, ez dakit oso ongi zergatik. Patuak erabaki zuen nik biolina jotzea. Ongi joan zait urte hauetan guztietan; herrialde askotan egon naiz nire biolinari esker, eta esan daiteke berak gidatu nauela.

Musika ikasketak bukatu bezain laster Tbilisiko Orkestra Sinfonikoan hasi zinen. Zer ekarpen egin zizun bertan jotzeak?

Orkestra Sinfonikoan jotzeak diziplina handia eskatzen du, eta hortik asko ikasi nuen. Esperientzia asko eta askotarikoak bizi izan nituen. 1993. eta 2001. urteen artean jo nuen, Georgia Sobietar Batasunetik atera berri zegoela. Garai nahasiak ziren, eta asko exijitzen ziguten. Gainera, garai hartan pub irlandar batean ere jotzen nuen, eta batzuetan gogorra zen biak bateratzea: bataren seriotasuna eta bestearen jai giroa... Baina hala ere oso gustura aritu nintzen.

Estilo asko lantzen dituzu: klasikoa, folka... Azkar egokitzen zara?

Ez pentsa hain erraza denik. Ez da egun batetik bestera gertatzen den zerbait; lana eskatzen du hainbat estilo kontrolatzeak eta mantentzeak. Musika irakasle hasten diren askori gertatu izan zaie ahaztu egiten zaiela jotzen, praktikatzeari uzten diotelako; ni, behintzat, saiatu egiten naiz.

Eta zer estilotan sentitzen zara erosoen?

Ez nuke esango estilo jakin batean hobeto sentitzen naizenik. Estilo bakoitzak bere teknikak eta gauzatxoak ditu. Hori da, hain zuzen ere, gustatzen zaidana.

Nola iritsi zinen Gasteiza?

Jende askok Georgiatik Europako beste herrialde batzuetara ihes egin zuen. Nik, besterik gabe, aukera berriak nahi nituen. Madrilera joateko aukera sortu zitzaidan, proiektu interesgarri batean parte hartzeko gonbitarekin. Madrilgoa ez zen atera, eta, Gasteizen lagun batzuk nituenez, hona etorri nintzen. Gasteizen hutsetik hasi nintzen berriz.

Gasteizen musikarekin izan zenuen lehen harremana tabernetako jam session-ak izan ziren, ezta?

Hori da. Asko harritu ninduen Gasteizek, hain hiri txikia izanda, zer-nolako musika eskaintza zuen. Tabernetako giroa asko gustatu zitzaidan: kontzertuak, jam session-ak... Jotzen hasi eta jendea ezagutzen hasi nintzen. Proiektu berriak etortzen ere hasi ziren.

Tartean, Mikel Urdangarinekin jotzeko aukera.

Bai, hala da. Jam session batean ezagutu nuen, Bingen Mendizabalekin batera. Hainbatetan topo egin genuen gero. Urdangarinek kontzertuetan beti esaten du supermerkatu batean topatu ninduela eta proposatu zidala. Egia da proposamena supermerkatuan egin zidala, baina ordurako elkarrekin arituak ginen, eta ezagunak ginen, noski.

Baina beste artista euskaldunekin ere jotzeko aukera izan duzu. Zer berezitasun du euskal musikak?

Niri inprobisatzea asko gustatzen zait, eta Euskal Herrian hori lantzeko bide asko aurkitu ditut. Hemengo musikak baditu berezitasun batzuk, erritmoan edo soinuetan, esaterako. Kultura aberatsa da euskaldunona, eta mantentzen saiatu behar dugu. Zoritxarrez, nabaritu dut Gasteizen kultur eskaintza nabarmen jaitsi dela azken urteetan.

Hiletetan biolina jotzetik bizi zarela diozu. Ingurune triste batean lan egiteak eraginik ba al du zure egunerokoan?

Zerbaitetarako balio izan badit, bizitzaren eta heriotzaren inguruko errealitateaz jabetzeko izan da. Denok hilko gara, eta nik sarri ikusi behar izaten dut utzi gaituen jendea. Denbora aprobetxatu behar dugula uste dut, egunean eguneko eta unean uneko pentsamoldea izan behar dugula, eta ez hain etorkizunera begirakoa. Aberastu gaitezen egiten ditugun gauza horietatik, eta egin ditzagun gogobetetzen gaituzten gauzak. Orain hiletetan nabil, baina batek daki zer egingo dudan aurrerantzean.

Igandean hasiko da Ilunabarrean dantzan zikloa. Zer gomendio duzu bertaratuko direnentzat?

Tira, ni ez naiz oso abila dantzatzen, baina, lehenago esan dudan bezala, aberasteko eta gozatzeko aukera on bat izan daitekeela uste dut. Polita iruditzen zait dantzaldiaren ideia.]]>
<![CDATA[Pertsonala eta historikoa, bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/024/001/2020-01-11/pertsonala_eta_historikoa_bat.htm Sat, 11 Jan 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1877/024/001/2020-01-11/pertsonala_eta_historikoa_bat.htm Gordailua 1987-1988. Ia 80 piezak osatzen dute, eta abuztura bitartean bisitatu ahalko da. Eskultura lanak nagusi diren arren, egilearen marrazki, testu eta bestelako materialekin osatu dute «atzera begirako ikuspegia» duen erakusketa. Izenak berak aurreratzen duen moduan, artistaren 1987. eta 1988. urteetako obrekin osatu dute, eta, hain zuzen ere, Morazak hamarkada horren bukaeran Artium museoaren gordailuan utzitako lanak dira. Moldes para la oscuridad (Iluntasunerako moldeak) eta Negaciones (Ukoak) bildumako lanak dira, eta gehienak lehen aldiz daude ikusgai.

Beatriz Herraez Artium museoko zuzendaria eta Enrique Martinez izan dira erakusketaren komisariotza lanaren arduradunak eta proiektuaren bultzatzaileak. Martinezek nabarmendu du bi urteko epea oso laburra dela, eta horregatik dela azpimarratzekoa kopurua: «Juan Luis Morazaren lanaren intentsitatearen adierazgarri da erakusketa. Denbora tarte txikian, aretoan ikusi daitekeen moduan, kopuru harrigarria sortu zuen». Gainera, komisarioak gehitu du erakusketa testu eta marrazkiekin osatu izanak aukera ematen duela artistak urteetan izan dituen harremanak eta egindako lanaren osotasuna ezagutzeko.

Eskultoreak onartu du erakusketa osatzeko proposamena pozik hartu zuela, aurretik Artium museoarekin izandako harremanagatik eta gordailuaren ideia aberatsa iruditu zitzaiolako. Ildo horretatik azaldu du beretzat gordailuak «geratzen denaren, erabilgarri denaren, gastatzen ez denaren eta kontsumitzen ez denaren» sinonimo direla. «30 urteren ostean piezak ikustean, ordutik pasa diren gauzen inguruko gogoeta piztu zidaten», aitortu du Morazak. Obra horiek berreskuratzearekin, gainera, berauekin «berradiskidetu eta indarberritu» dela gehitu du, asko sufritu zuen garai bateko lanak baitira.

Aurkeztu berri duen erakusketako lanetan euskal eskultura berriaren mugimendua argi ikusi daitekeela azpimarratu nahi izan du artistak: «Nik eta nire garaikideek Euskal Herriko tradizioaren eta tradizio modernoaren moldeak apurtu genituen». Gaineratu du haien eskultura «eraikitzeko» moldea «deseraikitzailea, postmodernistagoa» zela.

«Garai zailak»

1980ko hamarkada «garai zaila» izan zela esan du Herraezek, eta, hain zuzen ere, testuinguru historiko horretan kokatu nahi izan dute erakusketa. Eskultoreak azaldu duenez, garai horretan ekoitzitako lanaren lagin txiki bat baino ez dira pieza horiek: «Bilbok hiri industriala izateari utzi zion, eta zerbitzuen hiri bihurtu zen. Gentrifikazioaren ondorioz, neukan tailerretik bota nindutenean, altzairuzko ia bi tona eskultura saldu behar izan nituen txatartegian». Orduan balio gehien zuten piezak baino ez zituen gorde. Eta lagin horrek maila askotako aldaketa garaiko lana erakusten duela azaldu du Morazak: «Artean modernismoa krisian zegoen bezala, gizartean eskubide zibilen aldeko mugimendua zegoen». Orain, ordea, pieza horiek berreskuratu dituztenean, «gordin» ikusten dituela adierazi du, bai bere adinagatik, baina baita garaiak «gordinak» zirelako ere.

Artiumeko liburutegi eta dokumentazio zentroko 03 aretoan dago kokaturik artistaren erakusketa berria. Gela hori urte luzez itxia izan dute, krisiaren ondorioz. Herraezek jakinarazi duenez, Morazaren erakusketak ziklo berri bat ireki du Artium museoan; izan ere, aurrerantzean, gela horretan erakutsiko dituzte museoko funtsetan eta biltegietan dituzten obrak, denak berrikusketa historikoarekin zerikusia dutenak. «Areto horrek lotura handia izango du arteak pentsaera politikoekin, sozialekin eta historikoekin duen harremanarekin», esan du zuzendariak. Era berean, artearen eta historiaren lotura estua ikertzeko asmoz, ziklo horretako erakusketekin liburuen serie bat osatuko dutela iragarri du. «Katalogo bat baino gehiago, artxibo bat sortuko dugula esan daiteke» adierazi du Herraezek. Morazaren lanarekin jada egin dute, eta, erakusketako obrak zerrendatzeaz gain, komisarioek artistarekin prozesu osoan zehar egindako elkarrizketak eta artistaren saiakera testuak eta testu poetikoak ere bildu dituzte.]]>
<![CDATA[Elecnorreko langileek hilabete daramate greban lan baldintza duinen alde]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1840/011/001/2020-01-10/elecnorreko_langileek_hilabete_daramate_greban_lan_baldintza_duinen_alde.htm Fri, 10 Jan 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1840/011/001/2020-01-10/elecnorreko_langileek_hilabete_daramate_greban_lan_baldintza_duinen_alde.htm
Telefonicaren azpikontrata da Elecnor, eta gailuen instalazioaz eta mantenuaz arduratzen da. Arabako langileek irailean ekin zieten mobilizazioei, eta, azaroa bitartera arte, bost greba egun egin zituzten, ELAk eta LABek deiturik. Orain arteko mobilizazioetan, langileek lan baldintza «txarrak eta arriskutsuak» salatu dituzte; hala nola ordaindu gabeko aparteko orduak eta soldata izoztuak. Mobilizazio horien ostean, zuzendaritzak ez zuenez inolako borondaterik adierazi hitzarmenerako, Elecnorreko langileek greba mugagabea abiatu zuten joan den abenduaren 9an. Deitzaileen arabera, lehen asteetan langile guztiek egin zuten bat deialdiarekin, eta hurrengo asteetan erantzuna ia erabatekoa izan da.

Beharginek jakinarazi dutenez, «beldurraren politika» egiten ari da enpresa; besteak beste, salatu dute langileei greba eskubidea urratzen dietela eta, aldi baterako langileen kasuan, mehatxupean behartzen dituztela jaiegun eta asteburuetan lan egitera. Langileen eta zuzendaritzaren arteko komunikazioari dagokionez, LABek eta ELAk adierazi dute orain arteko harremana «urria» izan dela. Abenduaren 23an bilera egin zuten, baina ez da aurrerapenik izan, eta harremanak helbide elektronikoetara eta deietara mugatu dira. Hitzarmenean aurrerapenak egon direnean ere, negoziazioen puntu jakin batzuk kendu edo aldagai berriak sartu dituela gaineratu dute sindikatuek.

Arabako Foru Aldundiaren aurrean elkartu ziren beharginak aurreko astean ere. Erakundeari eskatu zioten instituzio gisa lan gatazkara lerratzeko eta inplikatzeko; hala ere, antolatzaileek ez dute inolako erantzunik jaso. Atzo egin zuten mobilizazioan, bestalde, eskaera bera egin zieten Gasteizko Udalari eta Eusko Jaurlaritzari.

Borrokan jarraitzeko asmoa

Aitor Romero ELAko kideak adierazi du indartsu daudela borrokan segitzeko: «Indartsu izaten saiatzen ari gara, baina enpresa ere bere ahaleginak egiten ari da greba zapuzteko». Bestetik, gatazkaren konponbiderako emango dituzten hurrengo pausoen berri eman du Romerok; adibidez, datorren astean EH Bilduko udal taldearekin bilduko dira. Gainera, jakinarazi du atzo bertan lan ikuskariarekin hitz egin zutela: «Kontratazio ilegalak egin dituzte, eta salaketa aurkeztuko dugu. Baliteke ikuskaritzak berak langileon eta enpresaren arteko bitartekaritza lan hori egitea».]]>
<![CDATA[«Argi dugu askatasun artistikoaren alde egingo dugula beti»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/024/001/2020-01-10/argi_dugu_askatasun_artistikoaren_alde_egingo_dugula_beti.htm Fri, 10 Jan 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Satrustegi https://www.berria.eus/paperekoa/1857/024/001/2020-01-10/argi_dugu_askatasun_artistikoaren_alde_egingo_dugula_beti.htm Iseo ezizenez ezagunagoa, Iseo & Dodosound dub eta reggae musika taldeko abeslaria da, Alberto Iriarte Dodosound-ekin batera osatzen duen taldean. 2014an egin zituzten lehen emanaldiak, eta ordutik bi lan luze kaleratu dituzte: Cat Platoon (2015) eta Roots in the air (2017). Iazko udan, gainera, Same Love izeneko EPa kaleratu zuten, single berriekin eta bertsio batzuekin osatua. Ehunka kontzertu eman dituzte urteotan, bai Euskal Herrian, bai nazioartean. Abuztuan iragarri zuten agur bira emango zutela urritik urtarrilera bitartean, eta sarrerak aste gutxian amaitu ziren. Asteburuan bukatuko dute bira, Gasteizko Jimmy Jazz aretoan; gaur izango da azken bi kontzertuetako lehena; bihar bigarrena.

Bira aurkeztu zenutenean, espero al zenuten halako arrakasta izango zuela?

Egia esateko, ez. Ez behintzat sarrerak horren azkar bukatuko zirenik; oso sorpresa polita hartu dugu. Gure azkeneko diskoak bi urte eta erdi egin ditu jada, eta bira hau disko horren luzapen gisa egin dugu. Kontzertu asko eman ditugu, baina agur birakoetarako kontzertu erabat desberdina prestatu dugu, ikusleengan pentsatuta. Batetik, nolabait faborea bueltatzeko, abesti eta momentu berriak sartu ditugu gure emanaldian. Baina, bestetik, askotan ikusi gaituztenei beste ikuskizun bat eskaini nahi diegu.

Zer moduz joan zaizue azken bira honetan?

Lan handiko urtea izan da. Apiril amaieran hasi ginen, eta udako erritmoa gogorra izan da: festibalak eta kontzertuak bata bestearen atzetik, Espainian, Europako herrialde ugaritan... Horrek ere badu bere alde ona; izan ere, atzerrian jotzean ate asko zabaltzen zaizkizu. Baina egutegia ia ez dugu begiratzen, udan berdin baita asteazkena, larunbata edo igandea den. Udazkenean, berriz, agur birako kontzertuekin hasi ginen, eta lasaiago ibili gara. Festibaletan ordubete soilik jotzen dugu; aretoetan, ordea, guk nahi duguna luzatu dezakegu, eta argiak eta muntaketa orokorra ere gure modura egokitzen ditugu. Hiri bakoitzean publikoa desberdina da, eta ez dakizu zer momentuk hunkituko dituen edo zein une gozatuko duten gehien. Oso polita izaten ari da dena.

Azken orduan kontzertu bat iragarri zenuten: Iruñean, etxean.

Topiko bat izan daiteke, baina beti da berezia etxean jotzea. Hasieran ez genuen asmorik, iaz egon baikinen, eta hiri berrietan jo nahi baikenuen. Baina, birak aurrera egin ahala, beharra sentitu genuen. Nola ez genuen, bada, Iruñean joko? Eguberrietan eman genuen kontzertua, eta ez dakit datengatik den edo etxean egoteagatik, baina oso berezia izan zen. Lagun asko etorri ziren eta asko gozatu genuen.

Txikitik handira egin duzue. Txosnetan hasi zineten, eta orain, berriz, aretoak betetzen dituzue. Nola bizi izan duzue trantsizioa?

Oso modu naturalean bizi izan dugu. Lan handia egin dugu hasiera-hasieratik, eta, deiak jaso nahi badituzu, hori da sekretu bakarra: lana. Askotan galdetu izan digute ea boom hori nabaritu dugun, baina, barrutik ikusita, ez genuke halakorik esango. Ez da azkarra izan, baina gero eta gauza gehiago ateratzen zitzaizkigun. Eta, hori ikusita, lan egiteko gogoa ere handituz joan da.

Lana izan da, beraz, arrakastarako formula?

Hori da. Dodosoundek eta biok lan handia egin dugu beti gure lana hobetzeko eta bide berriak bilatzeko. Baliteke egiten dugun musika estiloak interesa piztu izana, baina hori mantentzeak bere lana eskatzen du.

Autoekoizpenean egiten duzue lan. Zaila izan al da?

Hasi ginenetik gabiltza autogestioan. Egia da bigarren diskoa diskoetxe batekin egin genuela, Interneteko banaketarako. Kontzertuak lehen guk lotzen genituen. Orain, berriz, agentzia baten bitartez, baina gure familiakotzat hartzen ditugu; lagun minak dira. Hala ere, gehiena guk egiten dugu: musika sortu, diskoak ordaindu, sareak kudeatu... Asko ikasi dugu bide honetan. Eskaintza asko egin dizkigute diskoetxeetatik, baina Dodok eta biok lortu duguna gure lanetik atera da. Argi dugu askatasun artistikoaren alde egingo dugula beti. Etorkizunean baliteke beste jende batekin lan egitea; orain arte ere egin izan dugu, baina askatasun hori mantenduz beti.

Bigarren lanetik Moushunters bandarekin jotzen duzue. Zer ekarpen egiten dio taldeari?

Guk haize sekzio gisa aurkezten ditugu Moushuntersekoak. Baina esan daiteke gure banda direla. Gitarraren, baxuaren eta teklatuaren banda tradizionaletik aldentzen da, baina guretzat apustu bat izan zen. Iseo & Dodosound proiektuarekin gertatu bezala, nahiko inprobisatua izan zen dena. Lehenengo diskoan, kanturen batean parte hartu zuten, kolaborazio txikiak eginez edo zuzenekoetan parte hartuz. Gero, haietako batek lagun bat ekartzen zuen, eta kontzertutik kontzertura melodiak sortzen hasi ziren; bigarren lanerako, hasieratik pentsatu genuen haiekin sortu nahi genuela diskoa. Taldearen parte dira.

Euskal Herriko underground estiloetako talde sonatuenetako bat zarete. Nola ikusten duzue mugimendua Euskal Herrian?

Nik esango nuke, estilo jakin batzuk baino gehiago, underground mugimendua gauzak egiteko modu bat dela. Kontua ez da zenbat jende doan zure kontzertuetara, baizik eta egiten duzuna nola egiten duzun. Memoria dudanetik, eta hamar urte daramatzat Euskal Herritik kanpo, oso eszena aberatsa eta aktiboa dagoela esango nuke. Talde txikiek espazioa izan dute betidanik txosnetan, txikiak izan arren. Bartzelonan eta Madrilen ikusi izan ditut maila txikian edo etxekoentzat egiten diren kontzertuak, eta horiek ere underground izan daitezke.

Azken kontzertuon ostean agertokiak utziko dituzue denboraldi baterako. Zer darabilzue buruan?

Atseden hartzea. Baina, batez ere, hirugarren diskoa prestatu nahi dugu urte honetan, biran gauden bitartean oso zaila baita konposatzea eta sortzea.]]>