<![CDATA[Ion Orzaiz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 15 Nov 2019 22:28:14 +0100 hourly 1 <![CDATA[Ion Orzaiz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Iruñeko Udalak EH Bilduri leporatu dio Pirritx, Porrotx eta Marimototsen ikuskizuna debekatu izanaren erantzukizuna]]> https://www.berria.eus/albisteak/173806/iruneko_udalak_eh_bilduri_leporatu_dio_pirritx_porrotx_eta_marimototsen_ikuskizuna_debekatu_izanaren_erantzukizuna.htm Fri, 15 Nov 2019 15:16:22 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/albisteak/173806/iruneko_udalak_eh_bilduri_leporatu_dio_pirritx_porrotx_eta_marimototsen_ikuskizuna_debekatu_izanaren_erantzukizuna.htm <![CDATA[Hizkuntz politikan hogei urte atzera jo nahi du Iruñeko udal gobernuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/014/001/2019-11-12/hizkuntz_politikan_hogei_urte_atzera_jo_nahi_du_irueko_udal_gobernuak.htm Tue, 12 Nov 2019 00:00:00 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1879/014/001/2019-11-12/hizkuntz_politikan_hogei_urte_atzera_jo_nahi_du_irueko_udal_gobernuak.htm
Iruñeko alkate Enrique Maiak eta Kultura eta Berdintasun alorreko zinegotzi Maria Garcia-Barberenak egin zuten proposamenaren aurkezpena, atzo. Biek ala biek nabarmendu zuten arau berriarekin herritarren eskubideak bermatuko direla, «eremu mistoari dagozkion baldintzetan».

Maiaren esanetan, ordenantza berriak «ez du elebitasun osoa inposatuko administrazioarekiko harremanetan», eta «hartzailearen araberakoa» izanen da «hizkuntza bat ala bestea erabiltzea». Areago: alkateak berretsi du bermatuko dutela udalari euskaraz zuzentzeko eta erantzuna ere hala jasotzeko eskubidea, «baina udala euskaldunei erreserbatutako lanpostuz bete gabe».

Euskaldunen eskubideak nola bermatuko dituzten galdetuta, alkateak zera erantzun du: herritarrek, udalera jo, eta arreta euskaraz jaso nahi dutela adierazten badute, hizkuntza horretan igorriko dizkietela udal agiri guztiak. Euskarazko tratu hori ahozko harremanetara ere zabalduko duten jakin nahi izan zuen BERRIAk. Alkatearen erantzuna: «Ez».

Maiak nabarmendu du Iruñea eremu mistoan dagoela. «Ezin da bermatu langile guztiek euskaraz jakitea». Hori «euskaldunentzako udal lantalde paralelo bat sortzea» litzatekeela gaineratu du Garcia-Barberena zinegotziak. Halere, Navarra Sumak eredugarritzat jotako 1997ko ordenantzaren arabera, udalak neurriak hartu beharko lituzke ahozko arreta elebiduna bermatzeko. Hau dio arauaren zazpigarren artikuluak: «Ahoz, udalari euskaraz egitea hautatzen duten herritarrei era berean eginen zaie harrera, eta udalak neurri egokiak hartuko ditu helburu hori erdiesteko».

Maiak gaineratu du euskarazko arreta emateko lanpostu batzuk zehaztuko dituztela, eta kasuan-kasuan hizkuntza eskakizunak ezarriko dituztela, «lan jakin hori egin ahal izateko». Gainerako postuetan, Iruñeko Udalak meritu gisa onar lezake euskararen ezagutza, «baina hori ez da betebehar bat izanen: hautazkoa da».

Navarra Sumaren proposamena heldu den astean eztabaidatuko da osoko bilkuran, ostiralean.

Asiron: «Obsesioa dute»

Ordenantza aldatzeko saialdia txarretsi du EH Bilduren udal taldeak. Ohar bidez, Joseba Asiron alkate ohiak adierazi du Navarra Sumak «atzeko atetik» aldatu nahi izan duela araua, «oposizioari aldaketak jakinarazi gabe». Asironen irudiko, talde horrek «obsesioa» du euskararekin: «Zokoratu nahi dute». Geroa Bairen udal taldeak, berriz, «pluraltasun linguistikoaren aurkako erasotzat» jo du proposamena.]]>
<![CDATA[Iruñeko euskararen ordenantza 1997ko parametroetara itzularazi nahi du Navarra Sumak]]> https://www.berria.eus/albisteak/173594/iruneko_euskararen_ordenantza_1997ko_parametroetara_itzularazi_nahi_du_navarra_sumak.htm Mon, 11 Nov 2019 14:16:55 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/albisteak/173594/iruneko_euskararen_ordenantza_1997ko_parametroetara_itzularazi_nahi_du_navarra_sumak.htm <![CDATA[Bel Pozueta: bidegabekeria sufritu dutenen ahotsa]]> https://www.berria.eus/albisteak/173562/bel_pozueta_bidegabekeria_sufritu_dutenen_ahotsa.htm Mon, 11 Nov 2019 10:19:59 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/albisteak/173562/bel_pozueta_bidegabekeria_sufritu_dutenen_ahotsa.htm <![CDATA[Apiriletik azarora: bi deialdi, lau aldaketa]]> https://www.berria.eus/albisteak/173560/apiriletik_azarora_bi_deialdi_lau_aldaketa.htm Sun, 10 Nov 2019 10:14:22 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/albisteak/173560/apiriletik_azarora_bi_deialdi_lau_aldaketa.htm <![CDATA[Euskararen uzta-biltzaileak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1953/048/001/2019-11-10/euskararen_uzta_biltzaileak.htm Sun, 10 Nov 2019 00:00:00 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1953/048/001/2019-11-10/euskararen_uzta_biltzaileak.htm Errigora irakur daiteke kutxetan. Azkar batean ari dira horiek denak betetzen, auzolanean.

«Euskal Herriko bazter guztietako jendea batu da, 180 boluntario baino gehiago: kontsumitzaileak, ekoizleak, Erriberako ikastoletako jendea, AEK-koak eta Sortzenekoak... Errigora osatzen duen komunitate osoa ordezkatua dago hemen», azaldu du elkarteko ordezkari Iker Ajuriagerrak. 09:00etatik ari dira lanean: batzuk kartoizko kutxak muntatzen; beste asko paletez beteriko orgak eramaten eta kontserbak kutxetan banatzen. Ez dute lan makala: 6.000 otarre prestatu nahi dituzte, goiz bakarrean. Datozen egunetan hasiko da Errigora horiek guztiak banatzen.

«Auzolan saio honek aukera ematen digu zubigintza egiteko», azaldu du Ajuriagerrak: «Zubiak eraikitzen ditugu itxuran apartekoak diruditen eremuen artean: Bilboko euskaltzale bat eta Nafarroako Erriberako olio ekoizle bat; AEK-ko irakasle gipuzkoar bat eta Tafallako gazte kuadrilla bat... Hauxe da Errigora».

Boluntario horietako bat da Bermeoko (Bizkaia) Karmele Beotegi. Hiru orduko bidaia egin du autoz, lagun kuadrillarekin batera, egitasmoan parte hartzeko: «Merezi du». Harentzat, «auzolana baino gehiago da» Errigoraren deialdia: «Euskarari bultzada ederra emateko aukera da, eta nazio nortasuna ere sustatzen dugu horrela». Heldu den urtean, aukera izanez gero, berriz etorriko dela esan du.

Saskiak prestatzen ari direnetako asko Araba, Bizkai eta Gipuzkoatik heldu diren arren, gehienak nafarrak direla nabarmendu du Ajuriagerrak: «Boluntarioen erdiak, gutxi gorabehera, Nafarroako hegoaldeko jendea dira, gaizki izendatutako eremu ez-euskaldun honetan bizi dira, eta horrek frogatzen du hemen ere euskaraz bizi nahi duen jende mordoa bizi dela».

Euskaraz bizitzeko hautua egina du, besteak beste, Miren Balmaseda tuterarrak. Irakaslea da Lodosako Ibaialde ikastolan, eta funtsezkotzat jo du Errigoraren ekarpen ekonomikoa: «Hein batean, hemen lortzen den diruari esker egiten dugu aurrera Nafarroa hegoaldeko ikastolok». Errigorak eginiko lana «nolabait eskertzeko» ari da auzolanean parte hartzen, «gu geu ere horren parte sentitzen garelako».

Baina, euskaltzaleak ez ezik, inguruko nekazariak ere pozarren daude egitasmoarekin. Ajuriagerrak azaldu duenez, ekoizleentzat «garrantzitsua da sentitzea komunitate baten parte direla, eta euskararen herria eurena ere badela». Auzolanak lotura sentimendu hori indartzen duela uste du Errigorako kideak.

Milioi bat euskalgintzari

Aurreko sei urteetako uztak batuta, 80.000 saski saldu ditu Errigorak, eta milioi bat euro eman ditu euskara Nafarroako hegoaldean sustatzeko, AEKren, Sortzenen eta Nafarroako Ikastolen Elkartearen bidez. «Asko da, eta pozik gaude lortutakoarekin», esan du Ajuriagerrak. «Errigora egitasmoa sendotu egin da urteotan, baina hasi besterik ez gara egin. Milioi bat euro baino askoz gehiago beharko dugu eremu honetako egoera irauli eta euskarari arnasa eman nahi badugu; hortaz, bidea ez da amaitu, inondik inora».

Euskarari Puzka kanpainaren zazpigarren aldia da aurtengoa. Hiru saski mota jarri dituzte salgai: saski beltza, 50 euroan; saski berdea, 60 euroan; eta saski zuria, 70 euroan. Saskiok eskuragai izanen dira azaroaren 20ra arte, 700 salmenta puntutan eta www.errigora.eus webgunean.]]>
<![CDATA[Aitortza arnasa luzeko bideari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2019-11-07/aitortza_arnasa_luzeko_bideari.htm Thu, 07 Nov 2019 00:00:00 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2019-11-07/aitortza_arnasa_luzeko_bideari.htm
Ibilbide politiko paraleloak izan dituzte Patxi Zabaletak (Leitza, Nafarroa, 1947) eta Camilo Nogueirak (Lavadores, Galizia, 1936), eta biei heldu zaie aitortza, Europaren bihotzetik. Atzo iluntzean, Coppieters saria eman zien izen bereko fundazioak, Bruselan.

Europako herrien kultur eta hizkuntz aniztasunaren, autodeterminazioaren eta gutxiengoen eskubideen alde lanean diharduen think tank bat da Coppieters fundazioa, eta, orain arte, Europako Parlamentuan jardun du batez ere, besteak beste, estaturik gabeko herrien aldarrikapenak Europako legebiltzarkideen agendan ezarrita. 2016. urtean hasi ziren Coppieters sariak ematen, fundazioaren printzipioen aldarrikapenean nabarmendutako politikariei. Orain arte, Eskoziako lehen ministro ohi Alex Salmondek, ANCko buru eta Kataluniako parlamentuko presidente izandako Carme Forcadellek eta Edmond Simeoni politikari korsikarrak jaso izan dute.

Atzoko ekitaldian, Coppieters fundazioko presidente Xabier Maciasek gogoan izan zituen sariaren aurreko irabazleak, eta aipamen berezia egin zien Forcadelli eta gainerako preso politiko katalanei: «Pertsona horien egoerak agerian uzten du Europako zenbait erakunderen ahulezia, autodeterminazio agindu demokratikoa era baketsuan defenditu zutenei ehun urtetik gorako kartzela zigorrak ezarri dizkietenean instituzio horiek ez baitira gai izan erabakiari kritika txikiena egiteko ere».

Hori dela eta, atzokoa «herrien Europaren aldeko aldarri bat» egiteko aukera gisa baliatu zuen Maciasek: «Egungo Europako Batasunaren dekadentziaren eta, bereziki, EBko zenbait kidek aniztasunari dioten ezinikusi irrazionalaren aurrean, alternatiba da herrien Europa bat eraikitzea».

Zabaletari buruz, Coppieters fundazioko buruak nabarmendu zuen politikari nafarra «haize kontra» mugitu izan dela bere bizitza politikoan: «Gatazka armatu bortitz baten testuinguruan, metodo baketsuen eta demokratikoen aldeko apustua egin zuen, Euskal Herriaren askapen nazionala erdiesteko bide gisa. Hasieran minoritarioak izanagatik, gehiengo batek bere egin zituen Zabaletaren ideiak zenbait urte geroago».

Politikari leitzarra «ekintzaile kulturala» ere badela esan zuen Maciasek: «Euskararen defendatzaile sutsua izan da bere bizitza osoan, eta nabarmentzekoa da filosofo, poeta eta idazle gisa egin duen ekarpen oparoa».

Zabaletak euskara hutsean egin zuen bere hitzaldia, «estatu ofizialtasunik ez duten Europako hizkuntzen europartasuna gogoratu eta aldarrikatzeko». Esker ona adierazi zien Coppieters fundazioko kideei eta baita Camilo Nogueirari ere.

Hizkuntza gutxituen estatusaz solastatu zen bere hitzaldiaren lehen zatian. «Aniztasuna da Europaren ezaugarrietako bat, eta hizkuntza gutxituen egoera eta arazoak ez dira estatuen mugen barruan sartzen eta bukatzen. Estatu ofizialtasunik gabeko hizkuntzen europartasuna ez da beste hizkuntzena baino ttipiagoa edo gutxiagokoa». Hizkuntza ofizial «bat baino gehiago» dituzten estatuen eredua «gero eta ugariagoa eta ohikoagoa dela» ere esan zuen.

Camilo Nogueira zoriondu zuen, eta bi politikariak batzen dituzten zenbait ezaugarri nabarmendu zituen. Batetik, «abertzaletasun demokratikoa» aipatu zuen: «Erabakitzeko eskubidea demokraziaren osagarri ezinbestekoa da. Ez dago ezer transbertsalagorik erabakitzeko eskubidea baino, eta horrexegatik da benetako elkarbizitzaren oinarrietako bat». Bakearekiko konpromisoa eta «politikaren goraipamena» ere aipatu zituen Zabaletak, «soilik bake bideetatik lortu behar direlako helburu politikoak demokrazian».

«Europako egitasmo politikoaren» alde ere hitz egin zuen Aralarren sortzaileak. «Jarrera honek ez du kentzen, baizik areagotzen, gaur egun Europak dituen hutsuneak, gabeziak eta arazoak salatu beharra». Azkenik, estaturik gabeko bi herri gogoan izan zituen Zabaletak atzoko saioan: Katalunia eta Kurdistan, «herriek beren buruari ez ezik mundu guztiari ere egin diezaioketen ekarpenaren lekuko direlako, eta preso politikoen irudia ekartzen digutelako gogora».

Galiziatik Europara

Galiziako mugimendu abertzalearen buruzagi historikoa da Camilo Nogueira. Haren ibilbide politikoa 1960ko hamarkadan hasi zen, eta Galiziako Parlamentuko eledun izan zen 1981etik 1993ra. BNG alderdiaren sortzaileetako bat izan zen, eta europarlamentari izan zen talde horren izenean. Estaturik gabeko nazioen taldeko buru ere izendatu zuten.

Zabaletak bezala, Nogueirak ere bere ama hizkuntzan hitz egin zuen. Gogoan izan zituen, besteak beste, 1960ko hamarkadan, Bilboko Ingeniaritza Eskolako ikasle zela, frankismoaren kontra eginiko protestak.

XX. mendeko Europaren historiaz solastatu zen Nogueira, Europa osatzen duten estatuen errealitatea aztertzeko: «Europa ez da aldaezina; aldatu eta hobetu daiteke. Europako Batasuna bera ezohiko erreakzio bat izan zen, XIX. mendeko triskantzen eta XX. mendeko gerren ondorioei aurre egiteko; historiak erakusten digu Europako Batasunak onartzen zuela estatuen barruko aniztasuna». Egungo Europan ere aniztasun hori sustatzearen alde azaldu zen Nogueira. ]]>
<![CDATA[Bigarren kolpea jaso du Afapnak auzitegian, euskarazko lanpostuen kontura]]> https://www.berria.eus/albisteak/173169/bigarren_kolpea_jaso_du_afapnak_auzitegian_euskarazko_lanpostuen_kontura.htm Thu, 31 Oct 2019 17:45:40 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/albisteak/173169/bigarren_kolpea_jaso_du_afapnak_auzitegian_euskarazko_lanpostuen_kontura.htm <![CDATA[Nafarroako Auzitegiak ez du baliogabetuko 2017ko euskarazko postuen eskaintza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1971/011/002/2019-10-30/nafarroako_auzitegiak_ez_du_baliogabetuko_2017ko_euskarazko_postuen_eskaintza.htm Wed, 30 Oct 2019 00:00:00 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1971/011/002/2019-10-30/nafarroako_auzitegiak_ez_du_baliogabetuko_2017ko_euskarazko_postuen_eskaintza.htm
Afapnaren eskaeraren gaineko epaia atzo argitaratu zuten, eta, bertan, Auzitegi Nagusiko salak banan-banan aletu ditu euskara eskakizun duten lanpostuak: foruzain eta suhiltzaile postuei dagokienez —bosna postu elebidun, ehun postutik gorako lan deialdian—, auzitegiak nabarmendu du «herritarrei arreta zuzena emateko» beharrezkoa dela hizkuntza soslaiak ezartzea: «Postu horietan, ezinbestekoa izanen da ahozko komunikazioa, eta hori euskaraz ere izan dadila ahalbidetu beharra dago, hala eskatzen duten herritarrei arreta eskaintze aldera».

Administrazioko gainerako postuetako hizkuntza irizpideei dagokienez, berriz, Auzitegi Nagusiak azpimarratu du «egoki justifikatuta» dagoela deialdia, txosten teknikoen bidez, eta euskarazko postuen kopuruan ez duela «proportzionaltasunik eza» antzeman.

Euskara atzera logotipoan

Nafarroako Gobernuak irudi instituzionala berrituko du legealdi honetan. Aurrerantzean, gaztelania izanen da lehen hizkuntza, eta euskara bigarrena, gobernuaren komunikazio guztietan. Hizkien tamaina eta tipografia berbera izanen da bietan. Aldaketa foru dekretu bidez eginen du Nafarroako Gobernuak. Zirriborroa jendaurreko fasean dago uneotan, eta ekarpenak egiteko aukera dago azaroaren 18 arte.]]>
<![CDATA[Udazkeneko uzta prest du Errigorak]]> https://www.berria.eus/albisteak/173076/udazkeneko_uzta_prest_du_errigorak.htm Tue, 29 Oct 2019 18:51:17 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/albisteak/173076/udazkeneko_uzta_prest_du_errigorak.htm Agerraldia ekinbidea izanen da aurtengo berritasun nagusia. Horren bidez, Errigorak jasotako ekarpen ekonomikoen zati bat bideratuko du Nafarroako hegoaldean euskara sustatzeko: «Euskara jende gehiagok ezagutu, erabili eta estimatu dezan eragin nahi dugu. Nafarroako erriberan eta erdialdean euskararen aldeko proiektu zaharrak indarberritu eta berriak sorraraziko dituen olatua sortu nahi dugu», azaldu dute antolatzaileek. Horretarako, azaroaren 20ra arte, Nafarroan ekoitzitako produktuz hornitutako saskiak jarriko dituzte salgai 700 salmenta puntutan eta www.errigora.eus webgunean.]]> <![CDATA[Nafarroako Auzitegiak ez ditu baliogabetuko administrazioak 2017an ateratako euskarazko postuak]]> https://www.berria.eus/albisteak/173069/nafarroako_auzitegiak_ez_ditu_baliogabetuko_administrazioak_2017an_ateratako_euskarazko_postuak.htm Tue, 29 Oct 2019 16:37:49 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/albisteak/173069/nafarroako_auzitegiak_ez_ditu_baliogabetuko_administrazioak_2017an_ateratako_euskarazko_postuak.htm <![CDATA[Esak mugitzen segitzen duela berretsi dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/017/001/2019-10-27/esak_mugitzen_segitzen_duela_berretsi_dute.htm Sun, 27 Oct 2019 00:00:00 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1944/017/001/2019-10-27/esak_mugitzen_segitzen_duela_berretsi_dute.htm Eppur, si muove. Ebroko Ur Konfederazioaren azken txostenak egiaztatu du Esako urtegiko eskuin hegala mugitzen ari dela, «oso mantso». Espainiako Trantsizio Ekologikorako Ministerioaren eta konfederazioaren arabera, horrek esan nahi du urtegiaren egoera «normala» dela: «Hegal guztiak mugitzen dira zertxobait, eta ezinezkoa da zero mailako mugimendua erregistratzea». Urtegia handitzearen aurka lanean ari diren elkarteen ustez, ordea, txostenean jasotako datuek agerian utzi dute azpiegituraren «egonkortasunik eza».

Ebroko Ur Konfederazioak urte eta erdi zeraman Esaren egoerari buruzko txostenik argitaratu gabe. Erakundeko arduradunen arabera, baina, denbora horretan ez dute kezkatzeko motiborik antzeman urtegian: «Ez da aldaketarik erregistratu 2013. urtean egonkortze lanak egin zirenetik [...]. Datuek berresten dute gaur egungo presari eusten dion hegala normal dagoela». Hala eta guztiz ere, obra gehiago iragarri dituzte, «2013ko egonkortze lanen osagarri gisa», urtegiko eskuin hegala «drainatzeko eta irazgaitz bihurtzeko».

Txostenari buruzko gogoeta kritikoagoa egin dute Rio Aragon eta Coagret elkarteek. Lehenik eta behin, 2018ko maiatzetik txostenik kaleratu ez izana leporatu diote Ebroko Ur Konfederazioari: «Esako handitze lanek duten arriskua aintzat hartuta, ikuskatzeak maizago eta jarraitutasun handiagoz egin beharko lirateke». Txostenean urtegiko ezker hegalari aipamenik egin ez izana ere kritikatu dute elkarteok, 2006ko uztailean eremu horretan «3,5 milioi metro kubikoko luizia gertatu» baitzen.

Oro har, Rio Aragonen eta Coagreten arabera, txosten berriko ondoriorik aipagarriena da urtegiko eskuineko hegala «mugitzen» ari dela oraindik: «Horrexegatik eraitsi behar izan zituzten bi etxe multzo; gerora, hondeaketa lanak egin behar izan zituzten, eta orain aitortzen dute obra gehiago egin beharko dituztela aurrerantzean ere, hegalari eusteko». Ohar baten bidez, bi elkarteek nabarmendu dute Ebroko Ur Konfederazioak «hamaika aldiz» esan duela urtegiko hegalak «egonkortuta» zeudela, «eta beste horrenbestetan aitortu behar izan dute gezurra zela».

Unean uneko arriskuak

Urtegiaren aurkako elkarteek azaldu dutenez, bi mugimendu mota erregistratu izan dira Esa inguruan: orokorrak eta unean unekoak. Arriskua bietatik etor daitekeela gaineratu dute: «Eskuin hegaleko mugimendu orokorra mantsotzen edo gelditzen ari dela diote txostenean, baina horrek ez du esan nahi euriteen, urtegia hustearen edota luizien ondorioz ezin direnik unean uneko mugimenduak sortu».

Ebroko Ur Konfederazioaren arabera, mugimendu jakin horiek ez lituzkete kolokan jarriko urtegiaren segurtasun baldintza orokorrak. Rio Aragonen eta Coagreten arabera, berriz, «arduragabekeria» bat da hori esatea: «1923. eta 1925. urteetan erregistratutako lurrikaren eta 2013ko euriteen gisako fenomenoak gertatuko balira, Ebroko Ur Konfederazioak ezin izanen luke bermatu urtegiaren azpiko herrietan bizi diren milaka eta milaka pertsonen bizia». Zangoza jo dute horren adibidetzat.

Horregatik, Esako urtegia handitzeko lanak eteteko eskatu diote konfederazioari, beste behin: «Aurten, Esako ur emaria ez da behin ere iritsi urtegiaren edukieraren %75era. Orain, %14ko mailan dago, eta, handitze lanak bukatuta egonen balira, %7n. Hutsune handi bat besterik ez da, eta ez du ur eskasiaren arazoa konponduko».]]>
<![CDATA[Mausoleoan gelditu direnak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/004/001/2019-10-25/mausoleoan_gelditu_direnak.htm Fri, 25 Oct 2019 00:00:00 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1938/004/001/2019-10-25/mausoleoan_gelditu_direnak.htm
Han da, besteak beste, Lucas Ugarte Plaza tolosarraren hilotza. Levanteko frontean hil zen, 1938ko uztailaren 23an, artean 24 urte zituela. «Lucas eta haren anaia bikia, Gregorio, armada frankistan aritzeko errekrutatu zituzten. Gregoriok ihes egin zuen, baina Lucasek, ez», azaldu du haren iloba Karmele Ugartek. Gainerako anaiek ere armak hartu zituzten, errepublikazaleen bandoan, eta preso amaitu zuten. Lucas Ugarte frontean hil zuten, eta 1939ko azaroaren 7an hobiratu zuten, Tolosako kanposantuan. 1963an, ordea, hezurrak handik atera, eta eraman egin zituzten, familiari jakinarazi gabe. «Guk ez genekien ezer ere. Gure osabak 23 urte eman zituen Tolosako hilerrian lurperatuta, eta gero eraman zuten Erorien Haranera. Historialarien arabera, ez zegoen betetzerik monumentu faxista handi hura, eta herri askotatik eraman behar izan zituzten gorpuak».

Ugartek berak egin zituen osabaren inguruko lehen peskizak. «Inork ez zigun ezer kontatzen, eta, azkenean, Aranzadi elkartearen bidez jakin genuen Erorien Haranean hobiratua zegoela». Kolunbarioaren zenbakia ere eman zieten. Ordutik, gorpuzkiak Tolosara eramateko eskatu du sendiak behin baino gehiagotan, baina oraingoz ez dute lortu. «Esana digute Franco hobitik atera arte oso zaila izango dela han dauden gainerakoak ateratzea. Ea orain prozesua arintzen den. Diktadorea ateratzearekin bakarrik ez dugu ezer konponduko, baina lehen urrats sinboliko bat izan daiteke, hitz egiten hasteko».

«Oso mingarria da»

Ugarteren kolunbariotik ez oso urrun, Erorien Haraneko eskuineko kriptaren bosgarren solairuan dago hobiratua Antonio Arrizabalaga miliziano zumarragarra. Gazteria Sozialisten Amuategi batailoian borrokatu zen «errepublikaren zilegitasunaren alde», 1937an Santanderren atxilotu eta Zaragozako zigor esparru batean hil zen arte. 1961ean eraman zuten hilotza Erorien Haranera, familiaren baimenik gabe.

Gorpuzkiak berreskuratzeko bidean instituzioak «oztopo» izan direla dio Arrizabalagaren iloba Iñigo Jaka Arrizabalagak. «Espainiako Presidentetza Ministerioan esaten digute baietz, arrazoia dugula eta gure eskaera babesten dutela, baina ez dute ezer egiten». Bitartean, osaba mausoleo frankista batean hobiratua egotea «oso mingarria» dela nabarmendu du Jakak: «Gure familia ez da kristaua, baina basilika batean daukate, kontzientzia askatasuna existituko ez balitz bezala, eta, gainera, Francoren ondoan. Oinarrizko eskubideen aurkako erasoa da».

Diktadorea Cuelgamurostik ateratzea «pozgarria» dela adierazi du zumarragarrak. «Baina ez da nahikoa; guk nahi duguna da gure osaba eta gainerako errepublikazaleak beren familiei itzultzea». Ez du uste, gainera, Francoren gorpua lekuz aldatuta Erorien Haraneko mausoleoaren «izaera faxista» aldatuko denik. «Ez dago proiektu zehatzik gaur egun».

Hego Euskal Herritik 1.312 hilotz eraman zituzten Erorien Haranera 1958. urtean, mausoleo erraldoia betetzeko. Arabatik eraman zituzten gehienak: 613. Nafarroatik, berriz, 249; Gipuzkoatik, 238; eta Bizkaitik, 212.

Ordutik, behin bakarrik onartu du Espainiak monumentuko kripta irekitzea: 1980ko otsailaren 18an izan zen, eta Nafarroako zenbait herritako 133 gorpu atera zituzten. Ana Mari Egizabal lodosarra izan zen egun hartan Erorien Haranera joan ziren nafarretako bat. Guardia Zibilak hil zituen haren aita eta osaba, Tomas eta Luis Egizabal, 1936an. Muniaingo errepide ertzean lurperatu zituzten, baina, 1958. urtean, gorpuak ebatsi, eta Erorien Haranera eraman zituzten, familiari ezer esan gabe.

Egizabalek 1979an abiatu zuen ikerketa, bere kabuz, aitaren eta osabaren hezurrak non zeuden jakiteko. Beste hainbat seniderekin hitz eginda eta gorpuak Madrilen zeudela baieztatuta hasi zen bigarren fasea: hilotzak Nafarroara ekartzea. Ez zen prozesu samurra izan: «Madrilen oso gaizki hartu gintuzten. Oztopo handiak jarri zizkiguten».

Nafarroako senideek, ordea, ez zuten amore eman, eta ate guztiak jo zituzten: «Mehatxu egin genien azkenean: gorpuak ateratzeko baimena eman ezean, auzia argitara aterako genuela, Ordutik aurrera, jarrera aldatu zuten». Azkenik, isilpean, alokatutako bi autobusetan eraman zituzten 133 hilotzak Nafarroara.

Francoren hilotza Mingorrubioko hilerrira eramateko erabakia, ordea, ez zaio egoki iruditzen: «Nik arroila batean lurperatuko nuke, baina ikusiko dugu nola amaitzen den kontua».

Joxe Angel Munduate Imaz olaberritarrak ere ez du uste Francoren gorpua lekualdatzeak «ezer» konponduko duenik: «Beldur naiz ez ote diegun frankistei kanpaina dohainik egin, azkenaldian harrotuta dabiltza-eta erabat». Haren osaba, Martzelo Lasa Zeberio, Lizarrustin fusilatu zuten, 1936an. Iazko irailean atera zituzten hezurrak lurpetik, lekuko baten testigantzari esker. Hiltzaileak? Olaberritar bat eta ataundar bat. Izan ere, Munduateren irudiko, frankismoa «ez da Franco soilik». Haragokoa da. «Goierrin, bertako asko izan ziren Francoren alde izugarrikeriak egin zituztenak: salaketak, hilketak, zerrenda beltzak... Eta erantzuleek ez dute zigorrik jaso». Estatu hileta Francori Urrats txikia, harlauza handia ]]>
<![CDATA[Gobernuak ez dio helegitea jarriko euskararen aurkako epaiari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1834/007/001/2019-10-23/gobernuak_ez_dio_helegitea_jarriko_euskararen_aurkako_epaiari.htm Wed, 23 Oct 2019 00:00:00 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1834/007/001/2019-10-23/gobernuak_ez_dio_helegitea_jarriko_euskararen_aurkako_epaiari.htm de facto, epaileen ebazpena. Atzo, Txibitek «segurtasun juridikoa» eman zuen argudiotzat: euskararen inguruko arau sorta berri bat prestatzen ari da gobernua, epaileek bertan behera utzitako artikuluak ordezkatzeko; beraz, lehendakariaren irudiko, ez legoke helegitea aurkezteko beharrik.

Erabakiaren kontra azaldu zen Kontseilua, eta auzia «birpentsatzeko» galdegin zion lehendakariari: «Gobernuak kasazio helegitea jarri behar du, baldin eta epai horrekin desadostasuna agertu nahi badu. Horrela egin ezean, ondoriozta liteke epaiak jasotakoekin bat egiten duela», esan zuen Paul Bilbao idazkari nagusiak. Haren esanetan, «helegitearen aukera baztertuta, uler daiteke ez dagoela arrazoirik epaiak agertzen dituen tesi murriztaileei aurre egiteko». Kontseiluko buruaren ustez, baina, sententziak badu nondik heldu, eta «gobernuak aukera guztiak baliatu behar lituzke».

EH Bildu kontra, UGT alde

Erabakia txarretsi zuen EH Bilduk ere. Bakartxo Ruiz legebiltzarkidearen esanetan, gobernuak «helegitea jartzeko betebeharra dauka», eta «PSNren aurrean amore eman izana» leporatu zien gobernuari eusten dioten gainerako indar politikoei. Ruizen ustez, epaiari aurre ez egiteak «kaltea» ekarriko die hizkuntza politikei: «Ez bada helegiterik aurkezten, epaia irmoa izanen da, eta, beraz, baita auzitegiak ezarritako doktrina ere».

UGT sindikatuak, berriz, kontrako ikuspegia azaleratu zuen. «Pozik» azaldu ziren atzo sindikatuko ordezkariak, eta «kontsentsu politikoa eta sindikala» eskatu zioten Nafarroako Gobernuari, lan deialdietan euskara meritu gisa aintzat hartzeko tenorean. Sindikatuko ordezkarien esanetan, UGT ez dago «euskara balioestearen kontra», baizik eta «aurreko gobernu nazionalistak ezarritako baremazioaren kontra». Meritu lehiaketetan, euskarak puntuazio txikiagoa izan dezala eskatu zuten; gainerakoan, «euskara ez dakitenek ez baitute lanpostuak lortzeko aukerarik».]]>
<![CDATA[Nafarroako Gobernuak ez dio helegiterik jarriko euskararen dekretuaren aurkako epaiari]]> https://www.berria.eus/albisteak/172759/nafarroako_gobernuak_ez_dio_helegiterik_jarriko_euskararen_dekretuaren_aurkako_epaiari.htm Tue, 22 Oct 2019 16:19:37 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/albisteak/172759/nafarroako_gobernuak_ez_dio_helegiterik_jarriko_euskararen_dekretuaren_aurkako_epaiari.htm Kontseiluak elkarretaratzea egin eta hiru egunera, Maria Txibite Nafarroako lehendakariak euskararen dekretuari buruzko erabakia jakinarazi du: gobernuak ez dio helegiterik jarriko dekretuaren kontrako sententziari. Kontseiluak eskari hori egin zion larunbatean, bai eta gobernuko bazkideek ere -Geroa Baik eta Ezkerrak zehazki eskatu zuten helegitea jartzeko, eta Ahal Dugu-k “lotsagarritzat" jo zuen epaia-. EH Bilduk ere horren aldeko jarrera zuen. Azkenean, ordea, PSNren irizpidea nagusitu da: gobernuak ez du joko sententziaren aurka. Txibitek “segurtasun juridikoa" eman du argudiotzat. Kontseiluak premiazko balorazioa egin nahi izan du Nafarroako Gobernuaren erabakiaz, eta erabakia "birpentsatzeko" galdegin dio lehendakariari: “Gobernuak kasazio helegitea jarri behar du, baldin eta epai horrekin desadostasuna agertu nahi badu. Horrela egin ezean, ondoriozta liteke epaiak jasotakoekin bat egiten duela", esan du Kontseiluko idazkari nagusi Paul Bilbaok. Haren esanetan, “helegitearen aukera baztertuta, uler daiteke ez dagoela arrazoirik epaiak agertzen dituen tesi murriztaileei aurre egiteko, eta zinez uste dugu epaiak juridikoki badituela urradura batzuk, eta gobernuak aukera guztiak baliatu behar dituela epaiak jasotzen duen legezkotasuna auzitan jartzeko". Kontseiluko idazkari nagusiak gaineratu du neurri bateragarriak direla beste araudi bat prestatzea eta helegitea aurkeztea: “Gobernuak dekretua defendatu behar du tresna guztiak baliatuz. Beste dekretu bat prestatzeak ez du baztertzen epaiari helegitea jartzea". Sententziak zer dioen Nafarroako Justizia Auzitegi Nagusiak urriaren 1ean kaleratu zuen 103/2017 foru dekretuaren gaineko lehen epaia, eta hurrengo egunean, bigarrena. Bietan, epaimahaiak uko egin zion dekretu osoa atzera botatzeari, baina, funtsean, arrazoia eman zien salaketa aurkeztu zuten sindikatuei -UGT, SPA, Satse eta Sindikatu Medikua-, eta edukiz hustu zuten dekretua. Sententziak bi esparru nagusiri eragiten die: bat, eremu mistoko eta ez-euskalduneko lan deialdiei -merezimendu lehiaketei, hain zuzen-; eta bi, paisaia linguistikoari nahiz seinaletikari. 2017ko dekretuak agintzen zuen, besteak beste, euskara meritu gisa aintzat hartu behar zela eremu ez-euskaldunean eta mistoan. Auzitegiaren arabera, berriz, euskara meritutzat jo edo ez deialdi bakoitzean erabaki beharko da, "deialdiaren nolakotasunaren arabera". Derrigortasuna kenduta, beraz, magistratuek unean uneko nahiz tokian tokiko administrazioen esku utzi zuten euskarak merezimendu lehiaketetan izanen duen pisua. Sententziak, bestalde, "inposiziotzat" jotzen zuen administrazioa derrigortzea eremu misto edo ez-euskalduneko bide seinale eta errotulazioak gaztelaniaz eta euskaraz idaztera. PSNko Antolakuntza idazkari Ramon Alzorrizek ontzat jo zuen epaia, eta nabarmendu zuen bere alderdiak "betidanik esan izan duenari arrazoia eman diola". Hori dela eta, PSNren izenean eskatu zion Maria Txibite lehendakariari ez zezala helegiterik aurkeztu. Geroa Baiko eledun Uxue Barkosek eta Herritarrekiko Harremanetako kontseilari Ana Ollok, berriz, txarretsi egin zuten sententzia, eta balizko helegite baten alde azaldu ziren. Are: Ollok berretsi zuen, epaiak epai 2017ko euskararen dekretua "bizirik" dagoela, eta iragarri Nafarroako Auzitegi Nagusiak kolokan utzitako artikuluei "sostengu juridikoa" emateko lanean ari zirela. Kezka Euskarabidean Iritzi bertsua agertu zuen Euskarabideko zuzendari Mikel Arregik, joan den igandeko BERRIAn argitaratutako elkarrizketan. Besteak beste, nabarmendu zuen sententziaren zenbait pasarte "kontraesanezkoak" direla: "Nola idatzi behar ditugu Nafarroako Ospitaleko seinaleak, adibidez? Kartel elebidunak jartzea izanen litzateke herritar guztien eskubideak bermatzeko modu bakarra; baina epaileek pasarte batean diote ezin dela administrazioa horretara behartu. Hortaz, gobernuak kartel guztiak gaztelania hutsean jarriko balitu, epaiak ontzat joko luke, herritarren hizkuntz eskubideak urratu arren? Ez du zentzurik". Arregik, berriz, azpimarratu zuen "airean" gera litezkeela euskara aintzat hartzen ez duten lan deialdi publikoak ere: "Nafarroako Gobernuak ingelesa edo alemana meritu gisa aintzat hartuko balitu, edozeinek helegitea aurkez lezake, irizpide bertsuekin [...] Erabateko ziurgabetasun juridikoan [utzi gaitu epaiak]. Merezimendu lehiaketen eredua bera jarri du kolokan, 2009tik ezarria baitzegoen Funtzio Publikoaren Araudian. Aurrerantzean, norbaitek lehiaketa bati helegitea jarriko balio, administrazioak ezin izanen luke ziurtatu postua lortu dutenen segurtasun juridikoa". Nafarroako Gobernua "arau sorta bat" prestatzen ari da lan deialdiei segurtasuna emateko eta euskararen presentzia bermatzeko. Lantalde bat osatu dute horretarako.]]> <![CDATA[Badu ateratzeko ordua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/002/001/2019-10-22/badu_ateratzeko_ordua.htm Tue, 22 Oct 2019 00:00:00 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1877/002/001/2019-10-22/badu_ateratzeko_ordua.htm
Hilotza zulotik ateratzeko prozesua bi fasetan eginen dute: lehenik eta behin, 1,5 tonako hilarria altxatuko dute, garabi baten eta arrabolen laguntzaz, eta gero hilkutxa aterako dute, kablez lotuta -1,26 metro sakon da diktadorearen hobia-. Bigarren fasean, berriz, hilobia adreiluz eta porlanez beteko dute, eta gainean harlauza bat jarriko.

Beste hilkutxa bat eramango dute, litekeena baita lurpean dagoena ustelduta egotea, eta, gorpuzkiak batetik bestera aldatu ondoren, helikopteroz eramango dute handik Pardo-Mingorrubioko kanposanturaino. Efe berri agentziak azaldu duenez, armadaren helikoptero bat ere prest dauka Espainiako Gobernuak, Erorien Haraneko aparkalekuan.

Komunikabideak ezin izango dira sartu Erorien Haraneko santutegian eta Mingorrubioko mausoleoan; beraz, ezingo dute eman haren gorpua hobitik ateratzen duteneko irudi gertukorik, ez eta berriro hobiratzen dutenekorik ere. Espainiako Gobernua dena prestatzen aritu da asteburuan, eta Erorien Haraneko bisita guztiak bertan behera utzi zituen. Espainiako Poliziaren eta Guardia Zibilaren kontrolak ezarri dituzte, bai Erorien Haranean, bai Pardoko hilerrian.

Debekuari entzungor eginez, baina, Francisco Franco fundazioak elkarretaratze bat antolatu du etziko, Pardo-Mingorrubioko kanposantuan. «Omenaldia eginen diogu Espainiaren handitasunaren alde hainbeste egin zuen hari. Lorez eta otoitzez beteko dugu panteoia», esan dute elkarretaratzera deitzeko oharrean.



Prozesu gorabeheratsua

Espainiako Gobernuak iazko abuztuaren 24an hasi zuen Francoren hilotza Erorien Haranetik ateratzeko bidea. Asmo hori iragarri zuenetik, baina, diktadorearen zazpi bilobek hamaika helegite eta alegazio aurkeztu dituzte.

Iragan abuztuan, prozesua behin-behinean eteteko agindua eman zuen Espainiako Auzitegi Goreneko Jose Yusti epaileak, «lanen tamaina handia» argudio gisa hartuta. Irailean, ordea, Gorenak arrazoia eman zion Espainiako Gobernuari, Franco hobitik ateratzea «obra txikia» eta «legearen araberakoa» delako.]]>
<![CDATA[«Gobernuarentzat oinarrizkoa da euskarak meritu izaten segitzea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/014/001/2019-10-20/gobernuarentzat_oinarrizkoa_da_euskarak_meritu_izaten_segitzea.htm Sun, 20 Oct 2019 00:00:00 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1951/014/001/2019-10-20/gobernuarentzat_oinarrizkoa_da_euskarak_meritu_izaten_segitzea.htm
Euskararen dekretua garatzeko bidean zineten, baina prozesu hori eten du epaiak. Zein egoeratan gelditu da hori guztia?

Nik ez nuke esanen bidea eten duenik; bai, ordea, epaiaren zenbait puntuk jokoz kanpo utzi gaituztela, ez baitakigu ongi horiek nola interpretatu. Epaia ongi irakurrita, argi dago gobernuak aurreko legealdian onartu zuen dekretuaren zatirik handiena berretsia izan dela.

Baina sententziak baliogabetu egin ditu administrazioaren betebeharrak. Eremu mistoan eta ez-euskaldunean ele biz errotulatzeko beharra, adibidez.

Bai, badira bi kontu bertan behera utzi dituztenak, eta ez dira nolanahikoak. Batek erreferentzia egiten die zerbitzu zentraletan herritar guztiei zuzendutako informazioari (agiri ofizialak, errotulazioa, bide seinaleak...); eta besteak, lan deialdietan euskara merezimendu gisa baloratzeari. Lehen puntuari dagokionez, dekretuak ezarri zuen informazio hori guztia bi hizkuntzetan eman behar genuela, eta epaileek hartu duten erabakia da horrekin apurtu egiten dela zonifikazioaren filosofia. Alegia, administrazioak egin dezakeela hori, baina ezin dela betebeharra izan. Guk hori ezin dugu ulertu, eta ez dakigu nola jokatu behar dugun. Kontraesanezkoa da.

Zergatik?

Alde batetik, epaiak dio hizkuntz eskubideak herritarrei dagozkiela, eta aintzat hartu behar dela herritarra nondik datorren, mezua hizkuntza batean ala bestean emateko; baina, era berean, errotulazio guztiak ele biz jartzeak zonifikazioa urratzen duela diote. Horren arabera, nola idatzi behar ditugu Nafarroako Ospitaleko seinaleak, adibidez? Lehen baieztapenari jarraikiz, kartel elebidunak jartzea izanen litzateke herritar guztien eskubideak bermatzeko modu bakarra; baina epaileek beste pasarte batean diote ezin dela administrazioa horretara behartu. Hortaz, gobernuak kartel guztiak gaztelania hutsean jarriko balitu, epaiak ontzat joko luke, herritarren hizkuntz eskubideak urratu arren? Ez du zentzurik. Egia da, halaber, Euskararen Legeak berak horrelako inkoherentziak eta interpretazio aldrebesak ahalbidetzen dituela, baina hori da egun daukagun jokalekua.

Euskara meritu gisa aintzat hartzeko betebeharra ere indargabetu du auzitegiak...

Bai. Merezimendu lehiaketei bakarrik eragiten die —gainerako oposizioetan ez dira merituak aintzat hartzen, hautaproban lortutako emaitzak soilik—, eta errotulazioaren puntuan erabilitako argudio bera aplikatu dute, gainera: ezin dela halako agindu bat eman, era orokorrean. Hortaz, administrazioari ez zaio debekatzen euskara meritutzat hartzea, baina kasuan-kasuan egin behar du: deialdi edo lanpostu bakoitzean hizkuntz eskakizunak zehaztuz. Horrek ez lioke, dena den, euskarari bakarrik eraginen. Edozein merezimendu deialdi kolokan gera liteke. Nafarroako Gobernuak ingelesa edo alemana meritu gisa aintzat hartuko balitu, edozeinek helegitea aurkez lezake, irizpide bertsuekin.

Zer egoeratan uzten zaituzte horrek?

Erabateko ziurgabetasun juridikoan. Merezimendu lehiaketen eredua bera jarri du kolokan, 2009tik ezarria baitzegoen Funtzio Publikoaren Araudian. Aurrerantzean, norbaitek lehiaketa bati helegitea jarriko balio, administrazioak ezin izanen luke ziurtatu postua lortu dutenen segurtasun juridikoa. Eta lehenbailehen konpondu beharra dago hori. Uneotan, balizko aukerak aztertzen ari gara.

Kasazio helegitea da aukera horietako bat?

Bai, baina nik ez dakit zein izanen den gobernuak hartuko duen erabakia. Zerbitzu juridikoak ari dira auzia aztertzen, eta aurki esanen digute. Dena den, nahiz eta helegitearen bidea hartu, gure ardura da beste aukera batzuk ere aztertzea, dekretuan jasota zeuden neurriak babes juridikoarekin egiten segitzeko. Zerbitzu zentraletako informazioa bi hizkuntzatan emateari buruzkoa, adibidez, ezeren zain egon gabe arautu dezakegula uste dut.

Ollo kontseilariak aipatu du arau sorta bat prestatzen ari zaretela, epaiak eragindako kaltea konpontze aldera. Zertan datza?

Akordio programatikoan jasota dago urtebeteko epean eginen direla euskararen dekretuaren azterketa, diagnostikoa eta ebaluazioa. Lantalde bat eratu zen horretarako, baina dekretuaren aurkako helegitearen epaia etorriko zela jakinda, horren zain gelditu ginen. Orain, informazio guztia mahai gainean dugula, lanean hasi gara arau sorta berri bat ontzeko. Lehen bilera egin dugu, lan deialdien auziaren inguruan egon daitezkeen aukerak aztertzeko, presazko kontua baita. Euskarak merezimendu izaten segitzea oinarrizko kontua da gobernuarentzat, hizkuntza propioa den neurrian. Uste dut sintonia badagoela gobernu barruan, auzi hori bideratzeko.

Hala ere, PSNk askotan hitz egin du aurreko gobernuaren hizkuntza politiken kontra. Eraginen al du?

Bereizi beharko genuke alderdi baten posizio politikoa, eta gobernuak, ikuspegi teknikotik, zer-nolako proposamena egin dezakeen. Nik ez nuke ulertuko gobernuaren proposamena izatea merezimendu lehiaketetan euskara beste hizkuntzen azpitik jartzea. Euskararen Legeak berak ez du esaten eremu ez-euskalduna itxia denik, edo euskara aintzat hartu ezin denik. Hortaz, uste dut helduleku sendoak ditugula egoerari irtenbide egoki bat emateko.

Kontseiluak protesta egin zuen atzo Iruñean, eta «ausardia» eskatu zion gobernuari. Ausardiaz jokatuko duzue?

Ausardiaren kontzeptua subjektiboa da, baina esan dezaket arduraz heldu diogula auziari, herritarren hizkuntza eskubideak bermatzeko norabidean. Zerbitzu zentraletatik informazioa herritar guztiei emateko garaian, gobernuak ezarri beharreko irizpide orokorrak adostuko ditugu egunotan, eta sententziak sortutako egoera konpontzen saiatu. Epaiak ez du debekurik ezartzen, eta gure asmoa da mezuak bi hizkuntzetan ematen segitzea, Nafarroa osoko herritarren eskubideak bermatzeko. Gerora, lan pedagogikoa ere egin beharko dugu, jendeak uler dezan bi hizkuntza elkarren ondoan ikusteak ez dituela inoren eskubideak urratzen, ezta minik ematen ere.

Legealdi honetan aukera izanen duzue hizkuntza politikan sakondu eta aurrera egiteko, ala orain artekoari eustea izanen da helburua?

Itun programatikoan jasotakoa garatzeko aukera badago, nik garbi dut helburua: aurrera egitea. Orain arte, funtzio publikoari lotutako puntuak izan dira liskartsuenak, baina horiek kenduta, baliabideak eta lan ildoak mantentzeko konpromisoa dago itunean jasota, lankidetza bideei ere eutsiko diegu, plan estrategiko berria eginen dugu... Eta horrez gain, parlamentuan ere baldintzak daude oinarrizko puntu batzuetan adostasuna bilatzeko.

Administrazioko lanpostuen %0,9tan dago euskara eskakizuna ezarria. Aldatuko da hori?

Departamentuetako hizkuntza planak ez ditugu oraindik ezarri, baina ez epaiaren ondorioz, legealdia agortu zitzaigulako baizik. Departamentu bakoitzeko lanpostu elebidunak zehaztuko dituzte plan horiek, baina gobernu berriak aldatu egin du gobernuaren egitura organikoa: lehen bederatzi departamentu ziren, eta orain, hamahiru; eta sail bakoitzaren funtzioak eta egitura bera ere aldatu dira. Orain arte, bi departamentutan onartu dira euskara planak: Ogasun Departamentuan eta gurean, Herritarrekiko Harremanetako Departamentuan. Ogasun Departamentuan, adibidez, lehen ez zegoen euskarazko posturik, eta dekretu bidez onartu ziren hamahiru, lanpostu guztien %3 inguru.

Ez dira asko ere...

Ez dira asko, ez. Eta sindikatuei esana diegu, haiek ere onartu behar baitute plangintza, baina, hala ere, batzuek kritikatu gaituzte, euskarazko postuak gehiegizkotzat jotzen zituztelako.

Berandu ibili zarete halako neurriak hartzeko garaian?

Argi dago, hauteskundeek ezarritako lau urteko zikloarekin alderatuta, berandu hasi ginela. Baina aintzat hartu behar da hau dela Nafarroan egiten den gisa honetako lehen plangintza, eta gure abiapuntua ez zegoela zero puntuan, atzerago baizik. Prozesu malkartsua eta luzea izan da.

Kritika egin dizuete, urrats txikiegiak egin dituzuelako. Ados al zaude?

Hizkuntza politikak ez dira lau urteko zikloetara moldatzen. Hogei urteren buruan nabaritu daitezke emaitzak. Aurreko lau urteotan, lan itzela egin genuen etxe barruan, baina kaleko herritarren ikuspegitik, ulertzen dut aski ez izatea. Aurrerantzean ere liskarrak sortuko dira, seguru, askorentzat mantsoegi gabiltzalako. Kritikak ez dira beti atseginak, baina beharrezkoak dira. Gizarte eragileen eta, zehazki, euskalgintzaren ardura nagusia da politiketan eragitea. Administrazioarena, berriz, aurreranzko norabideari eustea eta urratsak egitea, txikiak badira ere.]]>
<![CDATA[Euskalgintza, oina paretaren kontra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/012/001/2019-10-19/euskalgintza_oina_paretaren_kontra.htm Sat, 19 Oct 2019 00:00:00 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1913/012/001/2019-10-19/euskalgintza_oina_paretaren_kontra.htm
PAUL BILBAO Kontseiluko idazkari nagusia

«Fase honetan oso garrantzitsuak izango dira aliantza berriak»

«Zer egin dezake euskalgintzak, hizkuntz politika publikoetan eragiteko?». Galdera horri erantzun nahi dio Kontseiluak datozen hilabeteetan. «Gure artean hitz egin beharra daukagu, baina era pausatuan, perspektiba hartzeko», azaldu du Paul Bilbao idazkari nagusiak. «Horregatik, mintegi bat egingo dugu azaroan, gure bazkide guztiekin batera, gogoeta lasaia egiteko eta datozen hiru edo lau urteetako estrategia definitze aldera».

Estrategia hori erabat definitu gabe badago ere, Bilbaok uste du bi ardatz nagusi landu beharko dituztela: «Bi begi ditugu, eta bakoitza toki batera begira jarri beharko dugu: bata, euskararen gaineko neurri eta erabakiei begira, administrazioari kargu hartzeko; eta beste begia, harremanei begira». Izan ere, harremanak «oso garrantzitsuak» izanen direla uste du Kontseiluko buruak: «Aliantza berriak egin beharko ditugu, eta gure mezua egoki zabaldu. Gure kontakizuna partekatu behar dugu bestelako eragile sindikal, sozial eta politikoekin». Aurretik euskararekiko kezka adierazi ez duten sektoreengana iritsi, alegia: «Euskaltzaleei zuzendu gatzaizkie, eta horretan segituko dugu, baina tipularen beheko geruzetara ere iritsi beharko dugu. Eraman dezagun eztabaida parametro egokietara, hizkuntz politiketan eragiteko».

AGURNE GAUBEKA Behatokiko zuzendaria

«Geure eskubideak exijitu behar dizkiogu administrazioari»

Euskararen aurkako erasoen aurrean, «gizarte aktibazioa» sustatzeko beharra nabarmendu du Hizkuntz Eskubideen Behatokiko zuzendari Agurne Gaubekak. «Behar-beharrezkoak dira herritarren kontzientziazioa eta mobilizazioa. Herritarrok geure eskubideak exijitu behar ditugu: euskara aintzat hartu behar dela zerbitzu publikoetan eta herritarrek administraziora euskaraz zuzendu ahal izateko babes juridikoa behar dugula». Hain zuzen, hizkuntz eskubideak «oinarrizko eskubideen gisara aldarrikatzeko beharra» nabarmendu du Gaubekak: «Ez dira euskaldunonak soilik, gainerako kolektiboek ere barneratu beharko lituzkete».

Zenbait alderdiren diskurtsoei aurre egiteko beharra ere azpimarratu du Behatokiko buruak: «Euskararen presentzia onartu egiten dute, baina gaztelaniaren azpitik, betiere. Eta hori da agerian utzi behar duguna: normalizatuko dugu hizkuntza bat beste baten azpitik jartzeko ustezko eskubide hori? Eskubidea ez da, adibidez, administrazioan lanpostu bat eskuratzea, herritarrei zerbitzu egokia ematea baizik. Hor egin behar dugu indarra». Hala ere, «erreakzio hutsetik harago» joatea galdegin du: «Maizago ateratzen gara kalera lortutakoa defenditzeko, eta ez hainbeste aurrera urratsak exijitzeko. Hori ere egin beharko genuke».

JOSU REPARAZ NIEko zuzendaria

«Gobernua ez da PSN bakarrik; aukera ona da pluraltasuna islatzeko»

Nafarroako ikastolek hamarkadak daramatzate zonifikazioaren kontra lanean, eta, hasieran bezala, ezinbestekotzat jotzen dute Euskararen Lege berri bat onartzea. «1986ko Euskararen Legearen aurretik, eremu ez-euskalduneko ikastolak lanean ziren jada. Gure ikastolen erdiak daude eremu mistoan edo ez-euskaldunean, eta, ikasleak euskara erabiltzeko trebatzen ditugun arren, eremu akademikotik kanpo ez dute horretarako aukerarik», azaldu du Nafarroako Ikastolen Elkarteko zuzendari Josu Reparazek.

Reparazek uste du euskarak «beste lege bat, beste euskarri juridiko bat» behar duela, eta dei egin dio gobernuari, horren aldeko urratsak egin ditzan. Euskararen eta ofizialtasunaren inguruan PSNk historikoki agertu duen jarreraz galdetuta, baina, «alderdiaren eta gobernuaren artean desberdindu» beharko litzatekeela uste du ikastolen buruak: «Nafarroako Gobernua ez du PSNk bakarrik osatzen. Itun programatikoan islatuta egon beharko luke pluraltasun horrek; hortaz, ezberdinen arteko akordioak lehenetsi eta nafar guztion gobernua izan nahi badute, orain dute aukera ona, pluraltasun hori islatzeko».

Euskalgintzako eragileei dagokienez, orain arteko bideari eustearen alde azaldu da Ikastolen Elkarteko zuzendaria: «Ikastoletan urteak daramatzagu neska-mutilen aisia euskalduntzen, familia erdaldunak euskarara hurbiltzen eta hizkuntzarekiko eta euskal kulturarekiko maitasuna sustatzen. Eskarmentu handia dugu, eta horri eutsiko diogu aurrerantzean ere».

OSKAR ZAPATA Topaguneko ordezkaria

«PSNrekin negoziatzen eta hitz egiten segitzea beste aukerarik ez dugu»

Topaguneko ordezkari Oskar Zapataren irudiko, maiatzeko foru hauteskundeek argi islatu zuten Nafarroako gizarteak euskarari buruz duen ikuspegia: «Hiru herenetan banatua dago Nafarroako gizartea: euskararen alde dago heren bat, beste heren bat kontra, eta hirugarren herena auzi horretan epel sentitzen da, iritzi definiturik gabe. Testuinguru hori aintzat hartuta, azken multzo horretan eragin beharko dugu halabeharrez, aurrera egin nahi badugu».

Hirugarren espazio hori bereganatzeko tenorean, Zapatak ezinbestekotzat jo du ezker espainiazale edo federalistaren espazio politikoan eragitea. «Bloke sendo bat da: batzuetan, PSN nagusitzen da multzo horretan, eta beste batzuetan, berriz, Ahal Dugu eta Ezkerra. Egun, PSNk du giltza, eta haiekin negoziatzen eta hitz egiten segitzea beste aukerarik ez dugu. Askotan aipatzen dute euskararen alde daudela, baina bi ardatzen inguruan: borondatezkotasuna eta progresibotasuna. Badugu bide luze bat egiteko». Topaguneko eledunaren ustez, prozesu horretan, indar politikoei dagokie «esparru juridikoa egonkortzeko» eta «baliabideak bermatzeko» urratsak egitea.

ALIZIA IRIBARREN AEK-ko koordinatzaile nagusia

«Gobernuak eskubideen kontra egiten badu, aurrean izanen gaitu»

«Ez dakigu gobernu berriak nondik joko duen», laburbildu du AEK-ko koordinatzaile nagusi Alizia Iribarrenek. «Itxaropen apur bat genuen hasieran, helduen euskalduntzerako hitzarmena sinatu zutelako. Pentsatu genuen PSN agintean egonda ere gobernu berriarekiko harremanek ez zutela okerrera eginen. Hilabete bat pasatuta, ordea, egoera hasia da okertzen, sententziaren osteko adierazpenekin».

Iribarrenen esanetan, hala ere, AEK-k ez du estrategia aldatuko: «Orain arte, guztion eskubideak bermatze aldera egin dugu lan, eta horretan segitu behar dugu». Izan ere, euskalgintzak berezko duen jarrera «erresiliente» eta «aldarrikatzailea» atzean uztea ezinezkoa dela uste du. «Erantzuteko eskubidea ez ezik, beharra ere badugu. Herritarrek adierazi dute, behin eta berriz, euskaraz bizitzeko gogoa, eta herri gogo hori plazara aterako dugu aurrerantzean ere». Gaur dute lehen aukera, Iruñean: «Gobernuari gogoraraziko diogu bere esku dagoela euskararen dekretua aplikatzea». Hain zuzen, Maria Txibiteren kabinetearekiko harremanei dagokienez, Iribarrenek azaldu du gobernuaren jarreraren araberakoak izanen direla: «Hizkuntz eskubideak bermatzeko urratsak egiten badituzte, alboan izanen gaituzte. Kontra ari badira, aurrean izanen gaituzte».

JOXERRA OLANO IKAko ordezkaria

«Aurreko agintaldian eginiko hutsetatik dator egungo egoera hau»

IKA euskaltegietako irakasle eta ordezkari Joxerra Olanoren ustez, gaur egungo egoera «aurreko agintaldian eginiko okerren ondorioa» da. «Urrats batzuk egin zituzten gobernuak, parlamentuak eta zenbait udalek, baina, oro har, pauso kikilak izan ziren, eta epaileek ez dute arazo handirik izan horiek desegiteko».

Olano sinetsita dago legealdi honetan euskalgintzak kalera atera beharko duela berriz ere, eskubideak aldarrikatzeko: «Begien bistakoa da legea aldatu beharra dagoela, eskubideak bermatzeko beste modurik ez dagoelako». Ez du uste, alta, euskararen aldeko eragileek PSNren inguruko jendea «erakartzeko» ahalegin berezia egin beharko luketenik: «Harrigarri samarra egiten zait halakoak entzutea. Iruditzen zait nekeza dela hizkuntza bat ikasteko ahaleginik egin nahi ez duena horretara jartzea; nekeza den bezala administrazioa lan bikain bat lortzeko bidetzat jotzen duten horiek euskaraz jakiteko beharrari buruz konbentzitzea; eta nekeza da, azkenik, interes pertsonala besterik ez duten sindikalista eta alderdikide horiei eskatzea kezka mendre bat izan behar dutela, euskaldunon hizkuntz eskubideei buruz. Nagusi denak onartuko al du bere pribilegioak kolokan jartzea?».

MARTA DIEZ Sortzen-eko Nafarroako koordinatzailea

«Gobernuari eskatzen diogu arduraz eta ausardiaz joka dezala»

Euskararen ofizialtasunaren aldeko borroka aspaldikoa dela uste du Sortzen elkarteko ordezkari Marta Diezek, eta bide horretan segituko dutela azpimarratu du. Adibide gisa jarri du gaur Nafarroako Gobernuaren egoitzaren aurrean eginen duten protesta: «Parte hartzeko deia egin nahi diogu hezkuntza komunitate osoari, euskaraz ikasi eta bizi nahi dugulako».

Sortzen-eko ordezkariarentzat, «ulergaitza» da UGTren jokabidea, «euskararen aldeko neurri guztiak auzitan» jarri dituela uste baitu. Txibiteren gobernuari dagokionez, berriz, «arduraz eta ausardiaz» jokatzea galdegin dio, «belaunaldi berriek euskaraz bizitzeko eskubidea bermatua izan dezaten».]]>
<![CDATA[Segurtasunaren argudioari eutsi dio gobernuak 'Maravillas auzian']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/011/001/2019-10-18/segurtasunaren_argudioari_eutsi_dio_gobernuak_maravillas_auzian.htm Fri, 18 Oct 2019 00:00:00 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1879/011/001/2019-10-18/segurtasunaren_argudioari_eutsi_dio_gobernuak_maravillas_auzian.htm
Atzo goizeko saioan, Nafarroako Gobernuarentzat lan eginiko lau teknikari eta sei foruzain igaro ziren epailearen aurretik, lekuko gisa deklaratzeko. Teknikarien artean lehena izan zen Marta Etxabarren, Nafarroako Gobernuko Ondare Zerbitzuko zuzendaria. Gobernuak orain arte emandako azalpenei eutsi zien; hala nola Rozalejoko markesaren jauregia «oso egoera txarrean» zegoela, teknikariek «segurtasun arazo larriak» sumatu zituztela eraikinean, eta arrisku horren aurrean ezin zutela baimendu «eraikina jendeari irekitzea, are gutxiago ekitaldi publikoak egiteko».

Bertsio horrekin bat egin zuten gobernuarentzat lan eginiko gainerako teknikariek ere. Defentsako abokatuen arabera, ordea, Nafarroako Gobernuak kalte-ordainak eskatzeko erabili duen txosteneko neurketek ez dute bat egiten defentsako perituek jasotako datuekin. Teknikarietako batek aitortu zuen neurketetan «akats batzuk» egon zitezkeela.

Defentsako abokatuen galderei erantzunez, Etxabarrenek onartu zuen Nafarroako Gobernuak ez diola eraikinari inongo erabilerarik eman, baina, hala ere, «erabilgarritzat» sailkatua zutela, eta, azken urteetan, gobernuak hainbat aukera jarri dituela mahai gainean, jauregia zaharberritzeko: besteak beste, ostalaritza eskola, Euskarabidearen egoitza eta Memoriaren Institutua egin nahi izan dituzte bertan.

Identifikazioak telebistaz

Teknikarien ondoren, gaztetxea husteko operazioan parte hartu zuten foruzainek deklaratu zuten epaimahaikideen aurrean. Gazteak identifikatzeko prozeduraz galdetu zieten, batez ere. Foruzainek azaldu zutenez, auzipetuetako batzuk identifikatu zituzten «telebistan» ikusi zituztelako, «okupen bozeramaile gisa, adierazpenak egiten». Poliziek, baina, ezin izan zuten baieztatu pertsona horiek gaztetxera sartu zirenik edota leporatzen dizkieten txikizioak egiten ikusi zituztenik.

Arratsaldean heldu zen auzipetuen txanda. Gazteek ukatu egin zuten Rozalejoko jauregia okupatu izana, eta gaineratu zuten Poliziak eraikina hustu zuen egunean soilik sartu zirela, «gaztetxearen proiektuari elkartasuna adierazteko deialdiari erantzunez».

Iazko abuztuaren 18an hustu zuten lehenengo aldiz Maravillas. Polizia goizaldean sartu zen, eta babesa ematera bildu ziren gazteen aurka jo zuen. Iluntzean, ordea, berriro sartu ziren gazteak. Urtarrilaren 19an, Poliziak bigarrenez hustu zuen gaztetxea. Hainbat protesta egin zituzten hustea salatzeko, eta Espainiako Poliziak nahiz Foruzaingoak gogor erantzun zuten mobilizazioetan parte hartu zutenen aurka. Eraikina zigilatu, eta porlanez itxi zuen gobernuak.

Atzoko saioa hasi aurretik, elkarretaratze zaratatsua egin zuten dozenaka pertsonak auzitegiaren aurrealdean, 22 auzipetuei elkartasuna adierazteko.]]>
<![CDATA[Euskarari buruzko "araudi berri bat" prestatzen ari da Nafarroako Gobernua]]> https://www.berria.eus/albisteak/172517/euskarari_buruzko_araudi_berri_bat_prestatzen_ari_da_nafarroako_gobernua.htm Wed, 16 Oct 2019 17:31:06 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/albisteak/172517/euskarari_buruzko_araudi_berri_bat_prestatzen_ari_da_nafarroako_gobernua.htm