<![CDATA[Ion Orzaiz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 22 Sep 2018 13:51:55 +0200 hourly 1 <![CDATA[Ion Orzaiz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Topaleku bat konspiratzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/4653/010/001/2018-09-22/topaleku_bat_konspiratzeko.htm Sat, 22 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/4653/010/001/2018-09-22/topaleku_bat_konspiratzeko.htm
«Herri mugimenduetan, sindikatuetan edota bestelako elkarteetan sartuta dabilen jendea elkartu nahi izan dugu. Euskal Herriko saltseroak bildu gara hemen», azaldu du kanpaldia antolatu duen Lurralde Askea mugimenduko kide Irantzu Jauregik: «Hiru egunez elkarrekin hausnartu, eztabaidatu eta konspiratu nahi dugu, konplizitateak eraiki, eta aurrera begira zer egin daitekeen planteatu».

Eztabaida mahaiaren gainean, «sobera erosoak ez diren gaiak» jarri nahi izan dituzte, Jauregiren esanetan, «eztabaida sustatzeko eta geure buruen kontraesanak bilatzeko». Atzo, esate baterako, zenbait alorretako gizarte eragileak bildu zituzten, Lurrikaren erdian, gu berri bat? izenburuko mahai inguruan. «Mundua etengabe ari da aldatzen, eta horrek eskatzen digu hainbat eredu birpentsatzea. Horretaz gogoeta egin dute Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutuneko, Emakumeen Mundu Martxako, Amankomunak elkarteko eta Donostiako harrera sareko hainbat ordezkarik», azaldu du antolatzaileak.

Gaur, hainbat saio eginen dituzte goizez eta arratsaldez. 10:00etan, esate baterako, Herri mugimenduen eta instituzioen arteko harremanak, ezinak eta eginak mahai inguruan parte hartuko dute EH Bilduko Larraitz Ugartek, Orain Bai taldeko Laura Perezek, Medeak elkarteko Josebe Iturriotzek eta Iruñeko Maravillas gaztetxeko ordezkari batek. Ordu berean, Eraso matxistak gure espazioetan saioa eginen dute, bi talde ez-mistotan. Arratsaldez, berriz, Kataluniako independentzia prozesuari buruz eztabaidatuko dute CUPeko Iñigo Robredok, Zergatik Ez kolektiboko Unai Apaolazak eta Sortuko Pello Otxandianok.

Gogoetaz gain, ordea, aisialdirako aukera ere izanen dute Zubietara bildutakoek, kontzertuak, poesia emanaldiak eta haurrentzako jokoak eskainiko baitituzte gaur eta bihar.

Kanpalekua Zubietan jarri izana, bestalde, ez da kasualitatea. «Tokian tokiko borroka txikiei buruz ari ginela, burura etorri zitzaigun lehen tokia Zubieta izan zen», gogoratu du Jauregik. Antolatzaileek aipamen berezia egin nahi diote erraustegiaren aurkako aldarrikapenari: bihar, 16:00etan, aitortza eginen diete «instituzioetan egonda erraustegia gelditzeko lan egin zutenei»; eta, horren ostean, Gipuzkoa Zutik plataformak antolatuta, ibilaldi bat eginen dute erraustegiraino.]]>
<![CDATA[Kasedako tiroketaren atzean dibortzio bat dago, Foruzaingoaren arabera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/010/001/2018-09-20/kasedako_tiroketaren_atzean_dibortzio_bat_dago_foruzaingoaren_arabera.htm Thu, 20 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1891/010/001/2018-09-20/kasedako_tiroketaren_atzean_dibortzio_bat_dago_foruzaingoaren_arabera.htm
SOS Nafarroa larrialdi zerbitzuek asteartean jaso zuten abisua, 18:53an: Kasedako kale batean «istiluak» piztu zirela eta eztabaidan ari zirenetako batzuek eskopetak zeramatzatela salatu zuten hainbat bizilagunek. Larrialdi zerbitzuek Foruzaingoko zenbait patruila igorri zituzten hara, baita anbulantziak eta helikoptero medikalizatu bat ere. Hiru hilotz topatu zituzten kalearen erdian: Eslabako 50 urteko gizon bat, eta 29 eta 17 urteko haren bi semeak.

Foruzaingoko bozeramaileen arabera, «lekukoek emandako informazioari esker» lortu zuten ustezko erasotzaileak atxilotzea: «Seat Toledo markako auto batean ihes egin zutela jakin genuen. Tafallako komisariako foruzainek antzeman zuten ibilgailua, eta, jazarpen baten ostean, familia bereko hiru gizonezko atxilotu zituzten: aita, 53 urtekoa, eta haren bi semeak».

Krimenaren oinarrian dagoen motibazioari dagokionez, berriz, «senar-emazteen arteko harremanaren haustura» izan zela adierazi du Foruzaingoak. «Banandutako senar-emazteen familiak izan ziren liskarrean parte hartu zutenak». Iturri ofizialen arabera, emakumearen bikotekidea da hildakoetako bat. Atxilotuen kasuan, berriz, ez dago argi hiruretako nork egin zuen tiro.

Bestalde, zaintza lanak indartu egin ditu Foruzaingoak udalerrian. Astearte gauean ezarri zuten antolakuntza berezia, istilu gehiago eragozteko, eta, halakorik gertatu ez den arren, datozen orduetan ere herria patruilatzen ibiliko dira foruzainak.

Udalak hiru eguneko dolua ezarri du, eta zapi beltzak jarri ditu banderetan. Jesus Esparza alkateak elkartasuna adierazi die hildakoen senideei, eta eskertu egin die gertakarien ostean izandako jarrera: «Herri guztia dago atsekabetuta, baina horren baitan, nabarmentzekoa da lasaitasuna dela nagusi». Zangozako Sierra de Leire institutuan, bestalde, minutu bateko isilaldia egin zuten atzo, hildako adingabearen omenez. Auziaz hitz egin du Nafarroako Gobernuko bozeramaile Maria Solanak ere. Gisa horretako gertakariek «herritarrak larritu» egiten dituztela esan du, eta lasaitasuna eskatu du.

Atxilotu bat Hernialden

Ertzaintzak 75 urteko gizon bat atxilotu zuen atzo Anoeta eta Hernialde artean (Gipuzkoa) eskopeta batekin bi tiro egiteagatik. Basoan argiak ikusita joan ziren ertzainak ingurura, eta tiro hotsak entzun zituzten. Atxilotuak azaldu zuenez, marihuana sail bat dago inguruan, eta norbait hura lapurtzeko ahaleginean ari zela iruditu zitzaiolako egin zuen tiro.]]>
<![CDATA[Apirilerako erabakiko dute Erorien Monumentua bota ala ez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/004/001/2018-09-19/apirilerako_erabakiko_dute_erorien_monumentua_bota_ala_ez.htm Wed, 19 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1881/004/001/2018-09-19/apirilerako_erabakiko_dute_erorien_monumentua_bota_ala_ez.htm
Atzo aurkeztu zuten egitasmoa Iruñeko alkate Joseba Asironek eta Hiri Bizigarriko eta Etxebizitzako zinegotzi Joxe Abaurreak. Aurretik, elkarte memorialistei aurkeztu zieten proposamena, eta gaurko Hirigintza Batzordean eztabaidatuko dute. Beharrezko babesa lortuz gero, urrian abiatuko da prozesua, eta heldu den urteko apirilerako amaitu.

Orain arte, mausoleo frankistaren auzian, bi kritika kontrajarri jaso ditu Iruñeko Udalak. Alde batetik, monumentua botatzeko aukera baztertu izana leporatu dio Ezkerra taldeak Asiron alkateari; bestetik, UPNk gogor kritikatu du udal gobernu taldea, kontrakoarengatik: eraistea aukera gisa planteatze hutsagatik, alegia. Atzo, alkateak argi eta garbi adierazi zuen ez dutela ezein aukera baztertu. Ezta eraikin osoa «desagerraraztea» ere: «Erabateko askatasuna emanen diegu parte hartzaileei, euren proiektuak idatzi eta aurkezteko garaian; hortaz, planteamendu guztiak aintzatetsiko ditugu».

Asironek gaineratu zuen Erorien Monumentua, gaur egun, legeek babesten dutela, baina hori ez dela eragozpen bat izanen: «Egoera ez da aldaezina; izan ere, bertako elementu bakoitzaren babes maila aldatuz joan da urteen poderioz». Ate guztiak zabalik dira, beraz.

Bi fase, bost proiektu

Joxe Abaurreak eman zituen ideia lehiaketaren nondik norakoak. Haren esanetan, parte hartzaileek aintzat hartu beharko dute, batetik, mausoleo frankista bera, haren eragina eta eduki sinbolikoa; eta, bestetik, eraikinaren inguruko eremuak auzoen arteko lotune eta topaleku gisa izanen duen funtzioa: «Monumentuaz gain, proiektuek barne hartuko dituzte Askatasun plaza, Serapio Esparza parkea eta alboko kaleak».

Bi zatitan egituratuko dute lehiaketa: lehen fasea irekia eta anonimoa izanen da. Edonork aurkeztu ahalko du bere proposamena, honako eduki hauek barne hartuta: egungo monumentuari eman beharreko tratamenduari buruzko proposamena; erabilerari buruzko beste proposamen bat eta programa zehatza, memoria historikoaren ikuspuntutik; hiriko ingurunearen gaineko jarduketa-proposamena; eta proiektuaren bideragarritasun teknikoa eta ekonomikoa. Hiru hilabete iraunen du fase horrek.

Aurkeztutako proiektuetatik bost hautatuko ditu Iruñeko Udalak, eta jendaurrean ikusgai paratuko ditu. Egitasmoen aurkezpen publikoak eginen dituzte, eta, horren ostean, herritarrek nahiz epaimahaikideek ekarpenak eta iradokizunak egiteko aukera izanen dute. Bost finalistetako bakoitzak 25.000 euroko diru sari bat jasoko du, proposamenak garatu eta egokitzeko.

Bigarren fasean, hasierako proiektuak garatu eta hainbat kontu zehaztuko dituzte finalistek: inguruko urbanizazioa, erabileraren zehaztapena, inbertsioaren doikuntza, aurrekontu xehatua... Bi hilabeteko epea izanen dute hori guztia egiteko. Azkenik, proiektu irabazlea izendatuko du epaimahaiak.

Joseba Asiron bera izanen da epaimahaiburua —edo berak izendatutako zinegotzi bat—; eta, harekin batera, epaimahaia osatuko dute Erorien Monumentuari buruzko jardunaldietara gonbidatutako adituetako batek, Hirigintza Gerentziak izendatutako arkitekto batek, administrazio publikoarekin loturarik ez duen beste arkitekto batek, Euskal Herriko Arkitektoen Elkargo Ofizialeko arkitekto batek eta Nafarroako Gobernuko memoria historikoaren alorreko ordezkari batek.]]>
<![CDATA[Giza salerosketaren biktimentzat aterpe bat jarriko du Nafarroak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/4657/008/002/2018-09-19/giza_salerosketaren_biktimentzat_aterpe_bat_jarriko_du_nafarroak.htm Wed, 19 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/4657/008/002/2018-09-19/giza_salerosketaren_biktimentzat_aterpe_bat_jarriko_du_nafarroak.htm
Zehazki, bi motatako laguntzak aztertu dituzte: batetik, indarkeria matxistaren biktimentzakoak propio (lan munduan sartzeko laguntzak, eta larrialdi sozialekoak); eta bestetik, laguntza orokorragoak (errenta bermatua, gizarteratze errenta aktiboa...). Horiek ikertu ostean, bi lehentasun azpimarratu dituzte Ollok eta Leranozek: bat, indarkeria matxistaren biktimei laguntzeko baliabideen eredu berri batera jotzeko beharra; eta bi, arreta juridikoan genero perspektiba ezartzeko beharra. «Laguntzetarako sarbidea hobetzea eta biktimen prozesuak erraztea» izanen dira helburuak.

Bide horretan, epe laburreko, epe ertaineko eta epe luzeko neurriak hartuko ditu gobernuak. Epe laburrekoak aurten ezarriko dituzte; epe ertainekoak, berriz, 2019 bukatu baino lehen; eta epe luzekoak, azkenik, 2020-2021eko aldi politikoan jarriko lituzkete indarrean.

Epe motzean, salerosketaren biktimentzako aterpeaz gain, adingabeekiko arreta zerbitzuetako lantaldea handituko dute, eta laguntzen eredu berria diseinatzeko lantaldea osatuko dute. Epe ertainean, larrialdiko laguntzak birplanteatuko dituzte: «Egun, oso gutxitan ematen dira laguntza horiek», azaldu du Leranozek. Bestalde, arreta juridikoa hobetzeko lantaldea osatuko dute. Epe luzera, berriz, aurreko urteetan diseinatutako eredu berria indarrean jarriko lukete.]]>
<![CDATA[Indarkeria matxistaren biktimei eskaintzen dien arreta hobetuko du Nafarroako Gobernuak]]> https://www.berria.eus/albisteak/156769/indarkeria_matxistaren_biktimei_eskaintzen_dien_arreta_hobetuko_du_nafarroako_gobernuak.htm Tue, 18 Sep 2018 13:29:11 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/albisteak/156769/indarkeria_matxistaren_biktimei_eskaintzen_dien_arreta_hobetuko_du_nafarroako_gobernuak.htm <![CDATA[Erorien Monumentua bota ala ez erabakiko du Iruñeko Udalak sei hileko epean]]> https://www.berria.eus/albisteak/156791/erorien_monumentua_bota_ala_ez_erabakiko_du_iruneko_udalak_sei_hileko_epean.htm Tue, 18 Sep 2018 07:41:28 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/albisteak/156791/erorien_monumentua_bota_ala_ez_erabakiko_du_iruneko_udalak_sei_hileko_epean.htm <![CDATA[Euskara batuaren urteurrenean 50 hizlari bilduko ditu Euskaltzaindiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/4659/011/001/2018-09-18/euskara_batuaren_urteurrenean_50_hizlari_bilduko_ditu_euskaltzaindiak.htm Tue, 18 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/4659/011/001/2018-09-18/euskara_batuaren_urteurrenean_50_hizlari_bilduko_ditu_euskaltzaindiak.htm Arantzazutik mundu zabalera: 1968-2018 lelopean.

«Mugarri bat izatea nahiko genuke, euskara bultzatzeko beste aukera bat, eta horretarako gonbidatu ditugu euskalgintzako eragilerik garrantzitsuenak», azaldu zuen atzo Andres Urrutia euskaltzainburuak, nazioarteko biltzarraren aurkezpen ekitaldian. «Euskararen etorkizuna bermatu nahi badugu, elkarrekin jokatu behar dugu, esperientziak trukatu eta elkarlanean aritu».

Hizkuntzaren geroa bermatzeko bidean, Euskaltzaindia «gogotsu eta indartsu» dagoela erakutsi nahi dute, eta hainbat baliabide teknologiko eta linguistiko ere aurkeztuko dituzte Arantzazun: Euskara Batuaren Eskuliburua eta Euskaltzaindiaren webgune berria.

Iragana, oraina eta geroa

Hiru eguneko biltzarrean, euskara batuaren eta Euskaltzaindiaren beraren iraganaz, orainaz eta etorkizunaz solastatuko dira Arantzazura gonbidatutako adituak. Urriaren 4an, esaterako, Urrutiak berak eskainiko du harrerako hitzaldia, gai horri helduta: Euskara batua eta Euskaltzaindia: oraina eta geroa.

Lehen saio horretan, euskara bateratuaren sorreraz eta bilakaeraz mintzatuko dira Miren Azkarate, Miriam Urkia, Patxi Salaberri eta Roberto Gonzalez de Viñaspre euskaltzainak. Arratsaldean, besteak beste, euskara batuak hedabideen esparruan dituen erronkak aztertuko dituzte Asier Larrinagak (EITB), Irene Arraratsek (BERRIA) eta Jone Guenetxeak (Tokikom); eta, iluntzean, Hitzaldia euskal literatura zaharrari buruz Martuteneko kartzelan irakurraldia eskainiko dute Bernardo Atxaga idazleak eta Jose Cruz Gurrutxaga aktoreak.

Urriaren 5ean, euskara batuaren «geografiak» hizpide izanen dituzte Adolfo Arejita, Battittu Coyos eta Andres Iñigo euskaltzainek. Arratsaldean, berriz, hezkuntzaren, lanbideen, itzulpengintzaren eta administrazioaren alorrei erreparatuko diete. Urriaren 6an, azkenik, Euskara Batuaren etorkizuneko bide-orria eta Euskara Batuaren adierazpena aurkeztuko dituzte Andres Urrutiak eta Joan Mari Torrealdai euskaltzainak.]]>
<![CDATA[Esprinta jotzeko garaia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/002/001/2018-09-15/esprinta_jotzeko_garaia.htm Sat, 15 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1928/002/001/2018-09-15/esprinta_jotzeko_garaia.htm
Batzordekideak apirilaren 17an bildu ziren lehen aldiz, eta, udako etenaldiaren ostean, aste honetan heldu diote berriz lanari. Urrian itxiko dute prozesuaren lehen fasea: aditu eta eragile sozialen agerraldiena. Hori bukatuta, baina, azken txanpan sartuko da Euskararen Batzordea. Hortxe espero dituzte desadostasunik handienak, erabaki beharko baitute ofizialtasuna zer den, zeri eraginen dion eta nola aplikatuko den. Hizkuntza eskubideak bermatzeko lasterketan, aurki helduko da esprinta jotzeko garaia. Eta urte amaiera arteko hilabeteak erabakigarriak izanen dira.

Orain arteko bilkurak informazio eta iritzi bilketan oinarritu dira. Lehen asteetan, hizkuntzalari, legelari eta zuzenbidean adituak gonbidatu zituzten -Miguel Izu, Eva Pons, Iñigo Urrutia, Itziar Idiazabal eta Pello Salaburu, besteak beste-, egungo lege esparrutik abiatuta ofizialtasuna lurralde osora hedatzeko baldintzak aztertzeko. Horren ostean, sindikatuen txanda heldu zen: LAB, ELA, Steilas, UGT eta CCOO. Afapna ere gonbidatu zuten batzordera, baina ez zuen parte hartu nahi izan.

Egunotan, euskalgintzako eragileek hitz egin dute parlamentuan zonifikazioari buruz. Iragan asteazkenean, esaterako, «Nafarroako zatiketa linguistikoa bertan behera uzteko» eskatu zuten Sagrario Alemanek eta Andres Iñigok, Euskaltzaindiaren izenean. Haien ostean, Sortzenek, Nafarroako Ikastolen Elkarteak, udaletako euskara teknikariek eta Kontseiluak hartuko dute hitza.

Adituen faseak agerian utzi du, hautatutako formula edozein dela ere, ez dagoela trabarik hizkuntza eskubideak bermatzeko. Foru Hobekuntzaren legea aipatzen dute UPN, PSN eta PPk, horren kontrako argudio gisa, Espainiako Gorteena baita arau hori aldatzeko eskuduntza. Batzordera bildutako aditu gehienek, berriz, kontrakoa adierazi dute; alegia, lege hori aldatu gabe ere berma daitekeela ofizialtasuna. Heldu den urriaren 3rako hitzartu dute azken agerraldia. Orduan hasiko da legebiltzarkideen benetako lana: ados jartzea, eta adostasun hori lege proposamen batean hezurmamitzea.

Orain arte, hiru izan dira zonifikazioa erauzi eta euskararen ofizialtasuna Nafarroa osora hedatzearen alde agertu diren talde parlamentarioak: Geroa Bai, EH Bildu eta Ahal Dugu. Geroa Baik, ordea, zalantzak agertu ditu asmo hori praktikara eramateak izan ditzakeen zailtasunekin. «Gure koalizioaren borondatea da euskararen ofizialtasuna Nafarroa osora hedatzea, baina, horretarako, ezinbestekoak dira gehiengoak», adierazi zuen Koldo Martinez Geroa Baiko eledunak iragan asteleheneko Mahai eta Eledunen Batzordearen ostean. Laukoak, gaur egun, 26 eserleku ditu parlamentuan; oposizioak, berriz, 24. Martinezen aburuz, baina, alde hori ez da nahikoa: «Gehiengo argi bat balego, ez genuke Euskararen Legea moldatzeko arazorik, baina gustatuko litzaiguke, egun ditugun 26 botoez harago, 33ra iristea».

Hartzaile argia zuen Martinezen mezuak: PSN. Alderdi sozialistaren botoekin, 33ra iritsiko lirateke euskararen lege berri baten aldekoak. PSNk, baina, ez du aukera hori planteatu ere egiten: «Gure alderdiak ez du onartuko euskararen ofizialtasuna Nafarroa osora hedatzea. Ez dugu babestuko errealitate soziolinguistikoaren kontra doan moldaketarik», erantzun zion Maria Txibite bozeramaileak.

PSNren ezezkoaren ostean -eta UPNren nahiz PPren boikota ziurtzat emanda-, ofizialtasunaren aldekoek aukera bakarra dute: lauko gobernuari eusten dioten alderdien arteko itun bat, hizkuntza eskubideak bermatuko dituen euskararen lege berri bat idazteko. Oraingoz, legealdia bukatu aurretik «urratsak egitearen alde» azaldu dira bai EH Bildu, baita Geroa Bai ere. Beste askotan bezala, giltzarria izanen da Ezkerraren jarrera; orain arte, Jose Miguel Nuinen alderdia uzkur azaldu da, baina ez dute aterik itxi nahi izan. «Ofizialtasuna ezartzen badugu, zehaztu beharko dugu nola gauzatuko den: lan deialdietan euskarak izanen duen balorazioa, ezarriko diren baremazioak...», esan zuen Nuinek. Urritik aurrera eztabaidatuko dute hori guztia. Zirt edo zart.

«Borondate kontua da: aukera baliatzeko prest gauden ala ez» ]]>
<![CDATA[«Borondate kontua da: aukera baliatzeko prest gauden ala ez»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1963/003/001/2018-09-15/borondate_kontua_da_aukera_baliatzeko_prest_gauden_ala_ez.htm Sat, 15 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1963/003/001/2018-09-15/borondate_kontua_da_aukera_baliatzeko_prest_gauden_ala_ez.htm
Gutxi falta da legealdia bukatzeko. Ba al dago denborarik euskararen lege berri bat idazteko?

Epeak jarrita daude, eta erabaki bat hartzeko denbora badaukagu. Formalki, gutxienez. Beste kontu bat da gai garen adostasun horretara iristeko. Baina aukera hor dago. Borondate politikoaren eta kudeaketaren araberakoa izanen da: taldeek etxeko lanak eginak dituzten, eta aukera aprobetxatzeko prest gauden ala ez.

Zer giro sumatzen duzu? Ba al dago borondaterik?

UPN eta PP lehen bilerara etorri ziren, eta egun berean adierazi zuten ez zutela ezertxo ere jakin nahi. PSNk gelditzea erabaki zuen, baina oso jarrera argia izan du hasieratik beretik: ez du egungo legedia eta estatusa aldatzeko borondaterik. Hortaz, oposizioko hirurak kenduta, beste laurak gelditzen gara: Geroa Bai, EH Bildu, Ahal Dugu eta Ezkerra. Teorian, denok dugu zonifikazioa gainditzeko ikuspegia, eta hori jasota dago gu guztion programetan, baina zenbait eztabaida azaleratu dira ofizialtasuna lurralde osora zabaldu behar den ala ez erabakitzeko tenorean.

Beraz, lortzekotan, adostasuna laukotera mugatuko litzateke? Geroa Baik esana du kontsentsu zabalagoa nahi duela...

Bai, baina gaur-gaurkoz beste aukerarik ez dut ikusten. PSN ez dago mugitzeko prest; haiengandik ezin dugu ezer espero. Gustatuko litzaidake? Bada, jakina baietz, eta ez soilik PSNren aldetik. Ederra litzateke UPN eta PP ere euskararen aldeko adostasunera hurbiltzea, eta euskararen lege berriak 33 aldeko boto ez, 50 lortuko balitu. Baina garbi dugu boto horiek ez direla berez etorriko; ez dute nahi. Eta zer egin behar dugu, etsi eta haien betoa onartu? Eskubideak aitortu gabe utzi, egoera aldatu arte? Guretzat, egungo 26 botoak nahikoak dira. Gehiengo hori zabaltzea lortuko bagenu, bikain, baina laukoaren barruan badago adostasun puntu bat, teorikoa bada ere. Eta, ikusteko ea aukera teoriko hori erreala eta egingarria den , eseri behar dugu, hitz egin eta xehetasunetara jo.

Zeintzuk dira xehetasun horiek?

Ofizialtasunari dagozkionak: zer den, zer ondorio izanen dituen eremu bakoitzean, ondorio horiek nola kudeatu... Hor dago koxka. Gaur egun, ez dakigu adostasun hori lortzeko gai izanen garen ala ez. Hiru indar politikook, bakoitzak bere ñabardurekin, ofizialtasunaren aldeko jarrera dugu. Laugarrena falta da.

Ezkerra da oraingoz jarrera argitu ez duen bakarra?

Bai, hori da. Ezkerrak adierazi du edozertaz hitz egiteko prest dagoela eta ez duela aterik ixten, baina, era berean, argi utzi du ez duela artikulu bakarreko legerik onartuko; alegia, ezer adostu aurretik, xehe-xehe argitu beharko dela ofizialtasunak zer ondorio zehatz dituen eta nola aplikatuko den. Gu prest gaude lan hori egiteko. Aukerarik txikiena dagoen bitartean, aprobetxatu beharra dugu.

Aste honetan, Adolfo Araizek «erdibideko aukerak» aztertzeko asmoa agertu du ofizialtasunaren auzian. EH Bildu prest dago ofizialtasunari uko egiteko?

Inola ere ez. Ofizialtasuna oinarrizko helburua da guretzat. Agian norbaitek Araizen hitzak testuingurutik atera ditu, edo ez ditu ongi ulertu. Ofizialtasuna lurralde osora zabaltzeko helburuari eusten diogu, eta eutsiko diogu beti. Beste gauza bat da -eta hortxe egon liteke gaizki ulertua- ofizialtasuna lortu ondoren nola modulatuko den hizkuntza politika eremu bakoitzean.

Ezkerrak askotan planteatu du kezka hori: ez dela gauza bera Goizuetako egoera linguistikoa eta Cadreitakoa...

Denok dakigu hori, baina ofizialtasunak ez du zer ikusirik hiztunen ehunekoarekin: hizkuntzei aitortzen zaien estatus bat da. Hizkuntza batek ia presentziarik ez duen tokietan ere aplika daiteke, eta hori gertatzen da Araban, Valentzian [Herrialde Katalanak] eta mundu osoan. Herritar guztien eskubideak bermatu behar dira. Eta, estatus ofizial horren gainean, hizkuntza politikak egokituko ditugu tokian tokiko egoerara. Kontu hori askotan eztabaidatu dugu batzordean, eta ulertu nahi duenak ulertuko du.

Kontseiluak manifestazioa eginen du urriaren 27an. Beharrezkoak dira halako mobilizazioak?

Ezinbestekoak. Euskararen Legea aldatzea ez da indar politiko baten apeta, ezta instituzio baten ardura esklusiboa ere. Auziak herritarrei eragiten dien neurrian, apustuak ezinbestean izan beharko du bikoitza: batetik, politikoa eta instituzionala, eta, bestetik, soziala. Manifestazioa aukera ona da gizartearen interesa adierazi eta eragile politikoak mugiarazteko.

Esprinta jotzeko garaia]]>
<![CDATA[Hasia da kaiolatik ateratzen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1901/012/001/2018-09-13/hasia_da_kaiolatik_ateratzen.htm Thu, 13 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1901/012/001/2018-09-13/hasia_da_kaiolatik_ateratzen.htm
Gobernuaren esanetan, aspaldiko arazoari behin betiko konponbidea eman zaio horrela. Euskalgintzako ordezkarien aburuz, berriz, auzia ez da bukatu. ETB3ren Aldeko Plataformako ordezkari Fermin Zabaltzak, esaterako, onartu du «hutsune handia» beteko duela haurrentzako kateak, baina erdizka: «Mendialdeko eta hegoaldeko herri askotan ezin dute ikusi». Nafarroa osorako lizentziak egokitzeko tenorean, gaztelaniazko ETB2 lehenetsi izana leporatzen diote Uxue Barkosen gobernuari ere. Edonola ere, zabaltzen hasia da UPNk eta PSNk urteetan itxita eduki duten atea. Nafarroako lizentzien labirinto luzean, irteera ikus dezake jada EITBren txoriak.

1983ko urtarrilaren 1a. Egun hartan hasi ziren ETBren emisioak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Urte batzuk falta ziren, baina, uhin horiek Nafarroaraino eta Ipar Euskal Herriraino ailegatzeko. Instituzioen babesik gabe, herri eragileak arduratu ziren euskarazko seinalea ikusi ahal izateko antenak eta hedagailuak ordaindu eta instalatzeaz.

Iruñerrian, Atarrabiako Paz de Ziganda ikastolako guraso talde bat izan zen ETB1en lehen hedagailua jarri zuena, 1986. urtean. Rafa Zazpe iruindarra izan zen auzolanean aritu zirenetako bat. «Irrati-amateurra naiz, eta horregatik jo zuten nigana», gogoratu du, irribarrez. «Besteek baino zertxobait gehiago nekien irrati uhinei buruz, baina ez nintzen aditu bat, inondik inora. Esan zidaten bazutela proiektu bat hedagailu bat inguruko mendiren batean jartzeko, baina ez genekien nola eginen genuen ere. Ilusioa bagenuen, bai, baina baliabideak falta genituen».

Dirua 500 pezetako (hiru euro) txartelak salduta lortu zuten. «Jende asko hurbildu zitzaigun txartelak erostera. Nabari zen euskarazko kate baten beharra zegoela», gaineratu du Zazpek. Guztira, 2,6 milioi pezeta bildu zituzten (15.000 euro), eta diru horrekin ordaindu zuten tresneria. Laguntza eta baliabide teknikoak, berriz, Jesus Azpeitia teknikariaren eskutik heldu ziren. Ordurako, Azpeitiak jarriak zituen pare bat hedagailu txiki Urdiainen eta Aurizberrin, baina ETBren uhinak Iruñerri osora eramateko lanak konplexuagoa zirudien. «1985eko azaroan hasi ginen lanean, hedagailua non jar genezakeen pentsatzen», azaldu du teknikariak. «Beorburuko gainean hasi ginen seinalearen indarra neurtzen, baina amore eman genuen, oso apala zelako. Azkenean, gutako batek bota zuen: 'Eta Aralarren jarriko bagenu?'».

Aralarko apaiza, konplize

Aralarko San Migelen antena jartzeak bazuen beste zailtasun bat, ordea: elizako arduradunekin negoziatu beharra. «Zorte handia izan genuen, garai hartan, San Migeleko kapilaua baitzen on Inocencio Aierbe, euskaltzale sutsua», gogoratu du Zazpek. Apaiza, baina, ez zegoen santutegiko ateak edonori zabaltzeko prest. «'Beraz, zuek piratak zarete?', galdetu zigun. Eta guk baietz, harro. Azaldu genion euskarazko telebista jasotzeko lanetan ari ginela, eta, ordutik aurrera, ez zigun inolako arazorik jarri. 'Euskararen alde baldin bada, nahi duzuena'». Apaizak oniritzia emanda, eliza barruan jarri zuten hedagailua. «Sakristian egin genuen instalazioa, eta aparatua mezako jantzien artean ezkutatu genuen. Isilka egin genuen dena, sekretupean eta beldurrez, edozein unetan Guardia Zibila edo Polizia azaltzeko arriskua zegoelako. Egunkari batek gerrillari espartindunak ginela esan zuen», gogoratu du Azpeitiak. Iruñerriko biztanleek 1986ko otsailaren 24an jaso zuten estreinakoz ETBren seinalea. Gerora heldu ziren beste hainbat hedagailu inprobisatu ere; besteak beste, Cabanillasen. ETBk de facto emititzen zuen Nafarroa osoan.

Balentria egin zuten piratek ez zuten isunik jaso. Ezta salaketarik ere. Mehatxuak bai, ordea. «Aralarko santutegiko apaizari gutun bat bidali zion Nafarroako gobernadore zibilak, azalpenak eskatuz, eta niri ere telefonoz hots egin zidaten Nafarroako Diputaziotik, esanez guardia zibilak Aralarrera bidaliz gero instalazio guztia kenduko zutela. Baina horretan gelditu zen guztia», baieztatu du Zazpek. Azpeitiak, ordea, gogoan du sabotajeak ere pairatu zituela santutegiko antenak: «Hedagailua jarri eta urte gutxira, eraso egin zioten instalazioari, eta inoiz ez genuen jakin nork egin zuen». Ordurako, argi zegoen, auzolanaz gainera, ETBk babes juridikoa behar zuela Nafarroan. Instituzioek, baina, ez zuten Euskal Telebista legeztatzeko urratsik egin: 1991n, agintera iritsi zen UPN, Juan Cruz Alli eta Miguel Sanzen gidaritzapean, eta aurreko urteetan ETBren aurkako mezu gogorrak zabaldu zituzten arren —«nafarren izaerari, pentsamoldeari eta identitateari eraginen die», ohartarazi zuen Jose Angel Zubiaur UPNko parlamentariak— ez zuten debekatu. Alegaltasunean utzi zituzten ETB1 eta ETB2.

Horren ostean, birritan saiatu ziren Eusko Jaurlaritzako eta Nafarroako Gobernuko buruak emisioa arautzeko bideak adosten. Bietan, kale: 1995ean, UPNri aginte makila kendu zion PSN, CDN eta EAren arteko gobernu koalizioak, eta lankidetza hitzarmen bat sinatu zuen Jaurlaritzarekin. Akordioak, ordea, ez zuen garapenik izan. 2009an, berriz, Patxi Lopez eta Miguez Sanz lehendakariek ere antzeko itun bat sinatu zuten, itzalaldi analogikoaren ondorioz ETBren seinalea Nafarroatik desager ez zedin. Bigarren itun hori ere ez zen indarrean jarri. Itzalaldia heldu zen, eta ETBren kateak ezin izan ziren LTD bidez ikusi. Seinale analogikoa hainbat hilabetez mantendu zuten, erabat itzali aurretik.

Aldaketa, 'ma non troppo'

2015eko hauteskundeen ostean, aldaketa heldu zen Nafarroako erakundeetara. Geroa Bai, EH Bildu, Ahal Dugu eta Ezkerra taldeek babestutako gobernu berriak berehala iragarri zuen ETBren kanal guztiak ikusi ahal izateko baliabideak jarriko zituela, eta halaxe egin zuten Iruñerrian. UPNk, ordea, itxi egin zuen ate hori ere: Espainiako Industria Ministerioan salaketa aurkeztu zuen, eta horrek are gehiago mantsotu zuen prozesua. ETBren seinaleari berme juridikoa emateko xedez, hitzarmen berri bat sinatu zuten Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak 2016ko udan. Handik gutxira, Nafarroa osoan emititu ahal izateko lizentzia autonomikoa eman zioten ETB1 kateari, euskalgintzaren aspaldiko aldarrikapen bati bidea emanez. Orain, hutsik gelditu den lizentzia bat baliatuz, ETB2 ere ikusgai paratu dute herrialde osoan, eta ETB3 Iruñerrira zabaldu dute, tokiko telebistentzako lizentzia bati esker. Euskalgintzarentzat garaipen bat izan da, baina «gazi-gozoa», Zabaltzaren esanetan: «Nafarroako populazio gehiena biltzen da Iruñerrian; hortaz, hutsune handia beteko du ETB3ren emisioak. Garrantzitsua da, orain arte, gure haurrek ez baitute euskarazko eskaintza propiorik izan, eta Espainiako kateek monopolizatu dute esparru hori».

Hala ere, lizentzia autonomikoa ETB2ri eman eta ETB3 udalerri mailako multiplexetara mugatu izana txarretsi du: «Horren ondorioz, Sakanan ezin dute ETB3 ikusi, ezta hegoaldeko herri askotan ere». Nafarroako kaiola katodikotik irteteko bidea ez da amaitu, beraz, baina txoria hasia da hegalak astintzen.]]>
<![CDATA[Mikel Castillo omentzeko ekitaldien "irakurketa interesatuak" gaitzetsi ditu Mikelen Memoria egitasmoak]]> https://www.berria.eus/albisteak/156557/mikel_castillo_omentzeko_ekitaldien_irakurketa_interesatuak_gaitzetsi_ditu_mikelen_memoria_egitasmoak.htm Wed, 12 Sep 2018 16:00:27 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/albisteak/156557/mikel_castillo_omentzeko_ekitaldien_irakurketa_interesatuak_gaitzetsi_ditu_mikelen_memoria_egitasmoak.htm <![CDATA[Biktimen eta politikarien talde batek "memoria historikoa ETArekin nahastea" egotzi dio Maravillas gaztetxeari]]> https://www.berria.eus/albisteak/156509/biktimen_eta_politikarien_talde_batek_memoria_historikoa_etarekin_nahastea_egotzi_dio_maravillas_gaztetxeari.htm Tue, 11 Sep 2018 15:59:01 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/albisteak/156509/biktimen_eta_politikarien_talde_batek_memoria_historikoa_etarekin_nahastea_egotzi_dio_maravillas_gaztetxeari.htm <![CDATA[Zigorrik txikiena 'Marguello auziko' hiru akusaturentzat: inhabilitazioa ezarri diete]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/006/001/2018-09-11/zigorrik_txikiena_marguello_auziko_hiru_akusaturentzat_inhabilitazioa_ezarri_diete.htm Tue, 11 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1877/006/001/2018-09-11/zigorrik_txikiena_marguello_auziko_hiru_akusaturentzat_inhabilitazioa_ezarri_diete.htm Marguello auziko lau akusatuetatik hiruri. Ez dituzte aintzat hartu fiskaltzak auzipetuei egozten zizkien deliturik larrienak —iruzurra, diru publikoa bidegabe erabiltzea eta funtzionarioei debekatutako negoziazioak—, eta kargu bakarra onartu dute: prebarikazioa. Laugarren auzipetua, Rafael Cerdan Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuorde ohia, errugabetzat jo dute akusazio guztietatik, «utzikeriaz» jokatu zuela aitortu duten arren.

Zehazki, Bizkaiko Lurralde Auzitegiak bederatzina urteko inhabilitazioa ezarri die bi akusaturi: Jose Carlos Marguello Gurutzetako ospitaleko Kalitate Unitateko zuzendari ohiari eta Jose Ramon Elorriaga Bizkaiko Osasun Ordezkaritzako zuzendari izandakoari, 2006 eta 2008 artean hainbat kontratu publiko eman izanagatik «era irregularrean» Marguelloren enpresei. Edurne Fernandez administratzaileari, berriz, zazpi urteko inhabilitazioa ezarri diote. Marguellok sortutako bi enpresen —Gestion de Servicios Sanitarios XXI eta Rehabilidom— bazkide nagusia da Fernandez, baina, epaileen arabera, Marguello bera zen «sozietateak benetan kudeatzen zituena».

Hortaz, Marguellok, Elorriagak eta Fernandezek ezin izanen dute kargu publikorik eduki zigorra indarrean den bitartean. Fiskaltzak, hala ere, askoz kondena gogorragoa eskatu zuen epaiketan: 11 urteko espetxealdia atzo kondenatutako hiru auzipetuentzat, eta sei urte eta erdikoa Cerdanentzat. Fiskalak kontratu irregular horiek sinatzea egotzi zion Osasun sailburuorde ohiari. Horrez gainera, 6,8 milioi euroren kalte-ordaina ere eskatu zuen, kopuru hori jaso baitzuten Marguelloren enpresek Eusko Jaurlaritzatik kontratu irregularren bitartez.

Epaimahaiak ez du iruzurraren edo diru publikoaren erabilera bidegabearen deliturik antzeman, baina, hala ere, frogatutzat jo du hiru akusatuak «elkarlanean» aritu zirela Marguelloren enpresen mesedetan. Epaiaren arabera, kontratu publikoak eman zizkieten enpresa horiei, «legezkotasun, objektibotasun eta publikotasun printzipioei jaramonik egin gabe».

Horregatik, «prebarikazioa» leporatu die hiru akusatuei: Marguellori eta Elorriagari, «funtzionario publikoak izanda, erabaki arbitrario bat hartzeagatik, bidegabea zela jakinda ere»; eta Fernandezi, operazio horietan laguntzaile lanetan aritzeagatik. Are: magistratuen arabera, Marguelloren enpresak sortzeko helburu bakarra izan zen «kontratu publikoen esleitzeak lortzea, beharrezko tramite, baldintza eta berezko printzipioak bete gabe».

Diru publikoa eskuratze aldera, Fernandez azaltzen zen enpresen arduradun bakar gisa «administrazioaren eta beste erakundeen aurrean», «bateraezina» zelako Marguello Osakidetzako karguduna izatea eta lehiaketa publikoetara aurkeztea. Epaimahaiak frogatutzat jo du, gainera, Elorriagak Bizkaiko Osasun Ordezkaritzako zuzendari kargua erabili zuela, beste bi kondenatuekin «elkarlanean», Gestion de Servicios Sanitarios XXI eta Rehabilidom enpresen «onura ekonomikoa» bermatzeko. Adibidez: Elorriagak zerbitzua ematen hasteko baimena eman zion Gestion de Servicios Sanitarios XXI enpresari, horretarako gutxieneko baldintzak betetzen ez zituen arren.

Cerdanen parte hartzeari dagokionez, epaileek uste dute Osasun sailburuorde ohiak «arduragabe» jokatu zuela, «bere betebeharrekiko utzikeriaz», baina ez zuela Marguelloren, Elorriagaren eta Fernandezen asmoen berri, «eta, hortaz, esleipenak sinatu zituenean, ez zuen beste akusatuen interesen berri, eta ez zuen haietan parte hartu».

EH Bilduk kritika ereduari

Marguello auziko epaia argitaratu eta berehala, EH Bilduk zalantzan jarri du osasun sistema kudeatzeko eredua. Eva Blanco legebiltzarkideak deia egin dio Osasun Sailari, «zerbitzu publikoen kudeaketa zuzenaren aldeko apustu irmoa» egin dezan. «Marguello auziaren ostean, argi gelditu da osasun zerbitzuak kanpora ateratzeak edo pribatizatzeak irregulartasunei bidea ematen diela, eta jarduera bidegabeak errazteko balio dezakeela, enpresa batzuei mesede egite aldera».

Legebiltzarkideak «harrigarritzat» jo du epaileek diru publikoen erabilera bidegabea antzeman ez izana «eta aldi berean bi enpresari mesede egiteko asmoa frogatutzat jo izana, enpresa horiek debekatua duten arren administrazioarekin lan egitea». Blancok berretsi du halako kasuei aurre egiteko modu eraginkorrena «kudeaketa zuzena» dela. «Administrazioak ez dituenean kontratazioak kontrolatzen edo kontrol hori eskasa denean, irregulartasunak gerta daitezke, Marguello auziak agerian utzi duen bezala».]]>
<![CDATA[Kaleko hatsa ofizialtasunari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2018-09-06/kaleko_hatsa_ofizialtasunari.htm Thu, 06 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2018-09-06/kaleko_hatsa_ofizialtasunari.htm Euskara ofiziala Nafarroa osoan, behingoz lelopean.

«Azpimarratu egin nahi dugu behingoz hori», azaldu du Kontseiluko idazkari nagusi Paul Bilbaok. «Hamarkadak daramatzagu euskararen ofizialtasuna aldarrikatzen eta zonifikazioak ezarritako bereizkeria salatzen. Nafarroan, bizi diren herriaren arabera aitortzen zaizkie oinarrizko eskubideak euskaldunei, eta iruditzen zaigu egoera bidegabe hori aldatu beharra dagoela».

Kontseiluko kideek uste dute konponbidea berandu datorrela, baina «egoera aldatzeko abagune bat» ikusi dute Nafarroako Legebiltzarrean. Han, Euskararen Batzordea sortu zuten iragan urrian, EH Bilduren ekimenez eta Geroa Bai nahiz Ahal Dugu-ren babesarekin. Batzordearen egitekoa da euskararen lege berri baten zirriborroa prestatzea. Bilbaok berretsi du ofizialtasuna ezartzeko aukera dela. «Euskara Batzordetik ateratzekoa den lege berri horrek hiru irizpide bete beharko ditu ezinbestean: nafarren hizkuntza eskubideak bermatzea, egungo zonifikazioa gainditzea eta euskararen ofizialtasuna Nafarroa osora hedatzea».

Hiru puntu horiek aintzat hartzeko eskatu die Kontseiluko buruak Nafarroako indar politikoei: «Hizkuntza eskubideak aitortuko dituen lege berri bat behar dugu. Premiazko helburua da, baina, era berean, egingarria. Aukera honi pasatzen uzten badiogu, eragina epe luzekoa izango dela uste dugu. Bada garaia urteetan eginiko kaltea konpontzeko».

Hortaz, konpromisoa eskatu die Bilbaok alderdiei. Konpromisoa euskararekin, baina baita historikoki aldarrikatu dutenarekin ere. Ezkerrari zeharka eginiko kritika izan da, koalizioa esplizituki aipatu gabe: «2011n , lauko gobernuari eusten dioten alderdi batzuek euskararen ofizialtasuna eskatzen zuten argi eta garbi, konplexurik gabe. Bada, guk eskatzen diegu jarrera horri euts diezaiotela. Oposizioan zeudenean erakusten zuten irmotasuna izan dezatela orain ere, benetako aldaketa lortze aldera».

Proposamen propioa

Kontseiluak, bestalde, proposamen propio bat prestatuko du, «euskararen lege berri batek izan beharko lituzkeen ezaugarriak azaltzeko». Nafarroako hainbat udalerritan jasotako ekarpenekin ondu dute. «Euskararen batzorde parlamentarioa sortu zenean, guk ere egitasmo bat jarri genuen abian Nafarroako euskaldunen kexuak, eskaerak eta iradokizunak jasotzeko. Herritarrek euskaraz bizi ahal izateko zer arazo dituzten jakin nahi genuen, eta ehunka ekarpen jaso genituen. Horiek oinarritzat hartuta, euskararen lege berri baterako proposamena lantzen ari gara, eta Nafarroako Parlamentuan aurkeztuko dugu aurki», azaldu du Kontseiluko idazkari nagusiak.

Lauko gobernuari eusten dioten indar politikoekin ere bildu da Kontseilua azken hilabeteetan, bere proposamenak eta eskaerak helarazteko; guztiekin, batekin izan ezik: «Ezkerrak ez du gurekin batzartzeko asmorik erakutsi. 2015. urtetik ari gatzaizkie hitzordu bat eskatzen, eta ez digute ematen. Geroa Bai, EH Bildu eta Ahal Dugu taldeekin bai, haiekin harreman normala daukagu, eta aldebiko bilera ugari egin ditugu. Bilera horietan esandakoak aintzat hartuta, aukera ikusten dugu euskararen legea moldatzeko».

Hirugarrenean, agidanez

Heldu den urriaren 27ko manifestazioa Kontseiluak legealdi honetan antolatutako hirugarrena izanen da. Aurretik, 2015eko apirilean, ekitaldi berezi bat antolatu zuen Anaitasuna kiroldegian, adierazteko aldaketa euskararen alorrera hedatu behar zela. Ekitaldi hark ospakizun izaera ere izan zuen, eta antolatzaileek «indarra hartzeko ariketa» gisa definitu zuten.

Hauteskundeen ostean, UPN agintetik egotzita, Nafarroako Gobernuaren hizkuntza politika «errotik» aldatzeko galdegin zuen Kontseiluak, mahai gainean bide orri zehatz bat jarrita. Lau urrats planteatu zituzten: «Marko juridikoa aldatu; plangintza egin; baliabideak zehaztu, hizkuntzaren normalizazioa gauzatzeko; eta, azkenik, euskararen inguruko orain arteko diskurtso zitalak bazterrean utzi». Ordutik, diskurtsoak aldatu bai, baina, euskara administrazioan arautzeko dekretua kenduta, euskalgintzako hainbat ordezkarik uste dute urrats eraginkor gutxi egin direla.

Euskararen marko juridikoa aldatzeko oztopo nagusia lauko gobernuaren barruan zegoela ikusita, Kontseiluak manifestazioa egin zuen urtebete geroago, 2016ko ekainaren 4an, Bidea eman euskarari lelopean. Milaka pertsona elkartu ziren Iruñean ofizialtasunaren alde, eta Uxue Barkos lehendakariak berak «begi onez» hartu zuen mobilizazioa: beharrezkoa zela, ongi dagoela euskararekiko asmoa kalean erakustea, eta eskertuta dagoela. Parlamentuan, baina, hainbat eztabaida piztu ziren laukoari eusten dioten taldeen artean. Hezkuntzako zerrenda bakarraren karira piztutako polemikak izan zuen oihartzunik handiena. Gauzak horrela, euskaltzaleek gero eta urrunago ikusi zuten euskararen lege berri bat adosteko aukera. Giro horretan heldu zen Kontseiluaren hurrengo deialdia: manifestazio bat egin zuten 2017ko abenduan, «bazterketa ororen kontra».]]>
<![CDATA[Kontseiluak ofizialtasuna aldarrikatuko du Iruñean, urriaren 27an]]> https://www.berria.eus/albisteak/156298/kontseiluak_ofizialtasuna_aldarrikatuko_du_irunean_urriaren_27an.htm Wed, 05 Sep 2018 07:24:53 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/albisteak/156298/kontseiluak_ofizialtasuna_aldarrikatuko_du_irunean_urriaren_27an.htm <![CDATA['Djeredieuf', Txantrea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1960/040/001/2018-09-02/djeredieuf_txantrea.htm Sun, 02 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1960/040/001/2018-09-02/djeredieuf_txantrea.htm teranga. Senegaldik ihes egin eta Euskal Herrira iritsi zenean, Cheikh Dieng Cheikhouna gazteari kosta egin zitzaion teranga inon topatzea. «Lanik eta paperik gabe nengoela, kaleko saltzaile, damutu egiten zitzaidan etorri izana», gogoratzen du, burumakur. Berehala marraztu zaio, baina, irribarre zabala aurpegian. Lasaiago bizi da orain, kanporatze aginduaren Damoklesen ezpata buru gainetik kenduta. «Loteria irabazi banu bezala sentitzen naiz». Ez zaio loteriako saririk egokitu, baina bai lan kontratu bat, autogintza sektoreko lantegi batean, Iruñean. Horri esker heldu zaizkio herritartasun paperak ere. Eta lasaitasun apur bat.

Une latzetan nahiz gozoetan, Cheikhounak aldamenean izan ditu Iruñeko Txantrea auzoan egin dituen lagun guztiak. «Familia ederra aurkitu dut hemen», dio behin eta berriz. Orain bai: orain teranga aurkitu du. Baina ez da hori ezpainetara datorkion lehen woloferazko hitza, djeredieuf baizik. «Djeredieuf, Txantrea. Djeredieuf, Iruñea. Djeredieuf, Euskal Herria», esan du, haren omenez egin duten bazkariaren bukaeran. Euskaraz esatera ere animatu da: «Eskerrik asko!».

Izan ere, dozenaka lagun elkartu dira Arriurdiñeta plazan, auzokideek antolatutako bazkari-omenaldian parte hartzeko. Senegaldarrak batzuk; nafarrak beste asko. «Txantrearrak, denak», laburbildu du Cheikhounak. «Finean, ospatu nahi duguna da Cheikhounak eskubide osoa duela hemen ibiltzeko, lan egiteko eta libre bizitzeko. Zuk, nik edo beste edonork bezalaxe», gaineratu du Raul Buti txantrearrak. Bera da bazkariaren antolatzaileetako bat.

Senegaldarraren defentsa juridikoa ordaindu ahal izateko, diru bilketa egin zuten auzoan, eta sobratu zaienarekin ordaindu dute oturuntza. Afrikako Lorea elkartea arduratu da Senegalgo arroz tradizionala prestatzeaz. «Auzoari ere eskerrak emateko modu bat da», azaldu dute.

Duela 11 urte atera zen Cheikh Dieng bere sorterritik. Beste hainbatek bezala, txalupan egin zuen Europarako bidea. Senegal, Kanaria, Madril, Iruñea. Hori izan zen haren ibilbidea. Hurrengo hamarkadan, kalerik kale ibili zen, CD piratak eta bestelakoak saltzen. Hala, lagun ugari egin zituen Txantreako taberna eta elkarteetan. Sadarrera ere eraman zuten, Osasunaren futbol partidak ikustera.

2016ko abenduaren 22an, baina, identifikatzeko eskatu zioten bi gizonek. Espainiako poliziak ziren, kaleko jantzita. «Paperak eskatu zizkidaten, eta nik ezetz. Ez nuela halakorik. Galdetu zidaten ea inoiz arazorik izan nuen. Nik ezetz, berriz. Orduan esan zidaten paperik ez banuen kanporatzen ahal nindutela», gogoratu du Cheikhounak. Epaiketan, fiskaltzak aitortu behar izan zuen Cheikhounaren gizarteratzea «ereduzkoa» zela, baina epaileak eutsi egin zion kanporatze aginduari.

Une horretantxe hasi ziren Txantreako auzokideak mugitzen. «Bagenekien lan kontratu batek prozesu osoa geldiaraziko zuela, eta harrien azpian ere begiratu genuen», azaldu du Fermin Vierge bizilagunak.

Aurtengo apirilean lortu zuten. Cheikhounak maiatzean jaso zuen bere lehen soldata. Dirua aurrezten ari da orain, urtarrilean Senegalera itzuli eta familia bisitatzeko. 11 urte dira ikusten ez dituela: «Oso gaizki pasatu dute, baina esanen diet Euskal Herrian beste familia bat aurkitu dudala, eta zoriontsu bizi naizela orain».]]>
<![CDATA[Udako eta neguko ordu aldaketak kentzea proposatuko du Bruselak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/002/001/2018-09-01/udako_eta_neguko_ordu_aldaketak_kentzea_proposatuko_du_bruselak.htm Sat, 01 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1928/002/001/2018-09-01/udako_eta_neguko_ordu_aldaketak_kentzea_proposatuko_du_bruselak.htm
Oraingo erabakiak oinarri bikoitza du: batetik, iragan otsailean Europako Legebiltzarrak onartutako ebazpen bat, «ordu aldaketak osasunean izan ditzakeen kalteez»; eta, bestetik, ebazpen horri segika, 28 estatutuan planteatutako kontsulta.

«Zer duzu nahiago: ordutegi aldaketari eutsi ala kendu?». Hori izan zen uztailaren 4tik abuztuaren 16ra bitartean eginiko kontsultaren galdera nagusia. Behin-behineko datuen arabera, 4,6 milioi pertsonak parte hartu zuten, eta, horietatik, %84k eman zuten ordutegi aldaketa bertan behera uztearen aldeko botoa.

Horrez gainera, martxoko eta urriko ordutegi aldaketarekin izandako esperientzia ebaluatzeko ere eskatu zieten parte hartzaileei, eta, atal horretan ere, alde handiz irabazi zuten ordularia aldatzearen kontrakoek: %76k «negatibo» ala «oso negatibotzat» jotzen dute urtean bitan erlojuetako orratzak mugitzen ibili beharra.

Ordu aldaketa bertan behera uzteko arrazoien artean, hauek nabarmendu zituzten kontsultan parte hartu zutenek: «osasun arazoak», «trafiko istripuen ugaritzea» eta «aurrezte energetikorik eza». Kontsultak, berez, ez du ezertara behartzen, baina parte hartze handiari erreparatuta -eta ordu aldaketaren aurkako iritzia «oso hedatua» dagoela iritzita-, emaitza errespetatuko dutela adierazi dute Europako Batzordeko buruek. «Milioika herritarrek esan dute ez dutela erlojua aldatzen ibili nahi. Haien nahia beteko du Europako Batzordeak», esan zuen atzo erakunde horretako presidente Jean-Claude Junckerrek, elkarrizketa batean.

Hala ere, urteroko ordutegi aldaketa ez da berehalakoan bukatuko. Europako Batzordeko bozeramaile Alexander Wintersteinen arabera, ez dago proposamena aurkezteko data zehatzik ere: «Aldaketa helduko da, baina ez orain. Ez da izanen egun batetik besterako prozesua. Lehenik eta behin, proposamen legegilea aurkezteko egun bat zehaztu beharko du batzordeak; eta hori mahai gainean dugunean, Europako Legebiltzarrak eta Europako Batasuna osatzen duten kideek negoziatu beharko dute nola molda daitekeen egungo araudia». Izan ere, Europako Legebiltzarraz gainera, Europako Kontseiluak ere oniritzia eman beharko dio proposamenari. Hortaz, heldu den urrian ere ordulari guztiak atzeratu beharko dituzte Europako Batasuna osatzen duten 28 estatuetako herritarrek. Orain arte bezala, alegia.

Hiru ordu eremu Europan

Udako ordutegia I. Mundu Gerran ezarri zen lehen aldiz, energia eskasiak bultzatuta. Hala ere, gaur egungo ordu aldaketa 1973. urteko petrolio krisiaren ondorio zuzena da. Urte hartan, LPEE Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundeak petrolio blokeoa ezarri zuen, eta, krisiaren aurrean, estatu industrializatuek energia aurrezteko sistema bat ezartzea proposatu zuten. Azken urteetan, baina, eztabaida ugari piztu dira adituen artean, ordua aldatzeak izan ditzakeen onurez. Europako Batzordeak adierazi duenez, gaur egun, bi aukera bakarrik daude: Europa guztian ordu aldaketak kentzea edo denetan mantentzea. Izan ere, nahasteak saiheste aldera, EBko estatu guztietan egun berean egiten da ordutegi aldaketa 1996. urteaz geroztik, GMT [Greenwich Mean Time] ordua ardatz gisa hartuta.

Erresuma Batuko Greenwich behatokian neurtzen den ordua da hori, eta urte osoan berdin mantentzen da. 1884an, GMT ordua erreferentziako ordutegi unibertsala izango zela adostu zen, eta, horren arabera, munduko ordu eremuen banaketa egin zen. Europako Batasunean, hiru ordu eremu nagusi daude: Europa Mendebaldekoa (GMT+0 neguan, eta GMT+1 udan), Europa Erdialdekoa (GMT+1 neguan eta GMT+2 udan) eta Europa Ekialdekoa (GMT+2 neguan eta GMT+3 udan). Europako Batzordearen arabera, estatu bakoitzak erabaki beharko du ordu eremu bat ala bestea erabili nahi duen.]]>
<![CDATA[ETB3ren seinalea Iruñerrira zabalduko dute irailetik aurrera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2018-08-30/etb3ren_seinalea_iruerrira_zabalduko_dute_irailetik_aurrera.htm Thu, 30 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2018-08-30/etb3ren_seinalea_iruerrira_zabalduko_dute_irailetik_aurrera.htm
Kate dantza horren atzean, aurten hutsik gelditu den LTD lizentzia autonomiko bat dago. Nafar Telebista katearen jabe zen Abian Komunikazioa SL enpresak esleitua zuen kanala, baina 2016ko urrian eten zituen emankizunak, eta aurtengo maiatzean itxi da lizentzia baliogabetzeko espedientea. Hortaz, Nafarroako Gobernuak erabaki du abagune hori baliatzea ETB2 lurralde osora hedatzeko. Irailetik aurrera, EITBren gaztelaniazko katea Nafarroa osoan sintonizatu ahalko da, LTDko 26. kanalean.

Nafarroan, EITBren emisioak 2016ko uztailean hasi ziren normalizatzen, Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak izenpetutako itunari esker. Ordutik, ETB1en seinalea herrialde osoan jasotzen da, kanal autonomikoaren bidez. ETB2 jaso ahal izateko, ordea, beste bide bat aukeratu zuten: tokiko telebistentzako kanalak. Hori dela eta, gaztelaniazko katea ez zen lurralde osora iristen; soilik tokiko telebista kateak dituzten merindadeburuetara eta ingurumarietara: Iruñerrira, Tafalla ingurura, Estellerrira, Zangoza aldera eta Tutera ingurura.

Banaketa horretan, ETB3 Iruñerritik kanpo gelditu zen, hiriburuko LTD kanal guztiak okupatuta zeudelako. Hortaz, orain arte, Nafarroako lekurik populatuenean eta euskaldun gehien bizi diren eskualdean, haurrek ez dute ETB3 ikusterik izan. Hori ere aldatuko da irailetik aurrera: bata bestearen atzetik erortzen diren domino piezen antzera, ETB2ri lizentzia autonomiko bat eman izanak aukera eskainiko du Iruñerriko tokiko telebista kate bat askatzeko, eta hori ETB3ri emanen dio Nafarroako Gobernuak. Lizarra, Zangoza, Tafalla eta Tutera inguruetan, berriz, ETB3 orain arte bezala sintonizatzen jarraitu ahalko dute.

Pilota, Madrilen teilatuan

Euskalgintzako eragileen aspaldiko aldarrikapena da ETB3 Nafarroan jaso ahal izatea, haurrek euskarazko marrazki bizidunak eta telebista saioak ikusteko aukera izan dezaten. Horregatik, erabakia begi onez hartu dute gehienek, baina lizentzia autonomikoa gaztelania hutsean emititzen duen ETB2ri eman eta ETB3 tokian tokiko kateetara mugatu izana kritikatu dute batzuek.

Administrazioan Euskaraz taldeak, adibidez, pozez hartu du ETB3ren seinalea «nafar gehienengana» zabaltzeko erabakia, baina «erdarazko katea lehenetsi izana» txarretsi du, Twitter bidez zabaldutako mezu batean: «Oraindik ez da ETB3 ikusiko mendialdeko toki askotan (Sakanan, adibidez) ezta erdialdeko eta hegoaldeko hainbat herritan ere (Lizarran, Tafallan, Zangozan eta Tuteran salbu)».

Hori konpontzeko giltza, baina, ez dago Iruñean, Madrilen baizik. Irrati-maiztasun espektroa zabaldu beharko luke Espainiako Gobernuak, eta, orain arte, uko egin dio horri.

Auziari buruzko hartu-eman eta bileretan, Nafarroako Gobernuak bi aukera planteatu dizkio Madrili. Lehena, lurreko telebista digitaleko beste lizentzia edo multiplex bat jartzea. Bakarra du Nafarroak, eta lau telebista kate biltzen ditu: bi, gaztelania hutsezko programazioa duen Navarra Television enpresa pribatuarenak; beste bat, ETB1i dagokiona; eta azkena, Nafar Telebistak erabiltzen zuena eta aurrerantzean ETB2k hartuko duena.

Lauko gobernuak planteatu duen bigarren irtenbidea da Nafarroak egun duen multiplex digitalean sei kanal jartzea. Horren bidez, ETB3 ere Nafarroa osoan ikusi ahalko litzateke, murrizketa administratiborik gabe. Azken aukera hori hobesten du Nafarroako Gobernuak, Ana Ollo kontseilariaren hitzetan, «errazagoa eta merkeagoa» izanen litzatekeelako. Espainiako Gobernuak, oraingoz, ez du hitz erdirik ere esan auziari buruz. Ez PPren agintaldian, ezta PSOE agintera iritsi zenetik ere.

Erregionalisten mamuak

Hutsik zeuden lizentziak baliatu eta ETB2ren eta ETB3ren emisioak zabaltzeko erabakiak haserrea piztu du UPNko kideen artean. «Euskal Autonomia Erkidegoko telebista publikoa den ETB Nafarroako telebista autonomiko bihurtu nahi du Barkos presidenteak, iruzur bat erabiliz», salatu du alderdi erregionalistak, ohar batean.

UPNren iritziz, «tranpa» da hutsik dauden kateak berriz esleitzea, «legeak ezartzen baitu lizentzia lortzeko lehiaketa publikoa egin behar dela, Nafarroako telebistek parte hartzeko aukera izan dezaten». Hortaz, alderdi eskuindarraren arabera, «telebista operadore nafarren parte hartzea galarazi du» Nafarroako Gobernuak, «eta, horren ordez, nahieran esleitu dio EAEko erakunde publiko bati». Are: UPNk salatu du laukoak Nafarroako ikus-entzunezko sektoreko enpresak «ekonomikoki itotzen» dituela ETBri «fabore tratua» eman ahal izateko. 2016an itxitako Nafar Telebista eta Vaugham TV Espainiako katea jo ditu horren adibide gisa. Erregionalisten irudiko, horrek guztiak frogatuko luke «Uxue Barkosek Eusko Jaurlaritzarekiko duen sumisioa eta menpekotasun erabatekoa, Foru Komunitatearen kaltetan».]]>
<![CDATA[Iruñeko Udal Gobernu Batzordetik atera da Edurne Egino]]> https://www.berria.eus/albisteak/156081/iruneko_udal_gobernu_batzordetik_atera_da_edurne_egino.htm Wed, 29 Aug 2018 13:49:56 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/albisteak/156081/iruneko_udal_gobernu_batzordetik_atera_da_edurne_egino.htm <![CDATA[Uharteko emakume baten heriotza ikertzen ari dira, hilketa matxista delakoan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2018-08-29/uharteko_emakume_baten_heriotza_ikertzen_ari_dira_hilketa_matxista_delakoan.htm Wed, 29 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2018-08-29/uharteko_emakume_baten_heriotza_ikertzen_ari_dira_hilketa_matxista_delakoan.htm
Poliziek, berriz, indarkeria matxista kasu bat izan zitekeela susmatuta, galdeketa egin zieten, bai gizonari, bai haren amari, etxe berean bizi baita, eta larunbatean gertatutakoaren lekuko izan zen. Bien kontakizunen artean «kontraesanak» zeudela antzeman zuten foruzainek. Are: gizonaren amak etxe osoa garbitu zuela eta «ikerketa oztopatzen» saiatu zela azaldu dute poliziek. Horren guztiaren argitara, 41 urteko gizona atxilotu zuten larunbatean bertan.

Horren ostean ere, foruzainek ikerketa gehiago egin dituzte, eta, ohar batean jakinarazi dutenez, gizonak maiz ematen zizkion tratu txarrak emazteari. Zehazki, Uharteko udaltzainek bitan atxilotu dute delitu horrengatik.

Astelehenean, Agoizko auzitegira eraman zuten atxilotua, Emakumeen Aurkako Indarkeriaren 2. zenbakiko Epaitegira. Foruzaingoaren ikerketa oinarri gisa hartuta, instrukzio epaileak ebatzi du gizona bermerik gabe kartzelatzea, giza hilketa delitu bat leporatuta. Magistratuaren arabera, «zantzuek frogatzen dute akusatuak eztabaida gogorra izan zuela emaztearekin eta hainbat ukabilkada eman zizkiola gorputzean eta buruan, konorterik gabe utzi arte».

Horrez gain, epaileak uste du akusatuak ihes egiteko arriskua «nabarmena» dela; alde batetik, gizona kamioi gidaria izanda «ederki ezagutzen baititu Europa osoko garraio azpiegiturak eta ihesbideak»; eta, bestetik, frogak suntsitzen saia daitekeelako. Hori dela eta, bermerik gabeko behin-behineko espetxealdi komunikatua ezarri dio.

Hilketaren berri izan eta berehala, mugimendu feminista erantzuna antolatzen hasi zen. Gaur arratsaldean elkarretaratzea eginen dute, Uharten. Astelehen Lilak kolektiboak, berriz, heldu den astelehenerako egin du protesta deialdia. 20:00etan elkartuko dira, Iruñeko Gazteluko plazan.

Hilketa matxistaren hipotesia baieztatzen bada, aurten Euskal Herrian hildako seigarren emakumea izanen litzateke.

Eraso matxista Gasteizen

Gasteizen, berriz, emakume bati labankadaz eraso egin zioten atzo. Ertzaintzak gizon bat atxilotu zuen, 42 urtekoa, indarkeria matxista egotzita. Bizi ziren etxean bertan, gizonak eraso egin zion bikotekide zuen emakumeari, eta, gero, bere burua bota zuen balkoitik, lehen solairutik.

Beste pertsona batek eman zien abisua ertzainei, zaratak eta kolpeak aditzen ari zelako. Poliziak bertaratu zirenean, 42 urteko gizona kalean aurkitu zuten, lurrean botata. Zauriak egin zituen hanketan, bere burua balkoitik bota zuenean.

Ertzainak etxebizitzara igo ziren, eta odoletan aurkitu zuten emakumea; buruan eta bularraldean zituen zauriak, eta jakinarazi zuen gizonak labanaz eta botila batekin eraso ziola. Larrialdi zerbitzuek Txagorritxuko ospitalera eraman zuten, artatzeko. Emakumeak berak salaketa jarri zuen gero.

Gizona, berriz, Santiagoko erietxera eraman zuten. Hanka bat apurtu zuen erorikoan, eta ebakuntza egin beharko diote. Ertzaintzak atxilotuta dauka, han bertan, eta ikerketa abiatu du, erasoaren nondik norakoak argitzeko.]]>