<![CDATA[Ion Orzaiz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 21 Feb 2019 17:45:36 +0100 hourly 1 <![CDATA[Ion Orzaiz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Euskalduntzea, erdaldunen nahien menpe]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1901/007/002/2019-02-16/euskalduntzea_erdaldunen_nahien_menpe.htm Sat, 16 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1901/007/002/2019-02-16/euskalduntzea_erdaldunen_nahien_menpe.htm
Urtebeteko prozesuaren ostean, gehienez bost lanpostutan hezurmamituko da eredu aldaketa departamentu «aitzindari» horretan. Kezkagarriena, baina, ez da euskarazko postuen kopuru zehatza, hizkuntza eskakizun berriak ezartzeko irizpide orokorra baizik, ez baitu ezertara behartuko: euskara eskakizuna jarrita ere, funtzionario elebakarrek ez dute betebeharrik izanen lanpostua aldatzeko edota euskara eskolak jasotzeko. Erdaldunen borondatearen araberakoa izanen da administrazioaren euskalduntze prozesua.

Jakina da euskara administrazioan arautzeko dekretua legealdi hasierako proiektua dela, baina hura aplikatzeko moduak hauteskundeek baldintzatua dirudi: finean, euskara gai arantzatsua izanda, gobernuak erabaki du euskaldunen eskubideak bermatzeko erabaki irmorik ez hartzea.]]>
<![CDATA[Nafarroako Gobernuak martxan jarri ditu sailetako euskara planak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/009/001/2019-02-14/nafarroako_gobernuak_martxan_jarri_ditu_sailetako_euskara_planak.htm Thu, 14 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1891/009/001/2019-02-14/nafarroako_gobernuak_martxan_jarri_ditu_sailetako_euskara_planak.htm
Herritarrekiko eta Erakundeekiko Harremanetako Departamentua izan da plangintza onartzen lehena —atzo aurkeztu zuten—, eta «datozen asteetan» etorriko dira gainerakoak. Euskarabidea institutuko iturriek BERRIAri azaldu diotenez, hil honetan bertan onartu nahi dituzte hizkuntza plan guztiak. Hiru urteko iraupena izanen dute: 2019tik 2021era.

Herritarrekiko eta Erakundeekiko Harremanetako kontseilari Ana Ollok azaldu duenez, administrazioko lanpostuen %0,9 besterik ez dute euskara eskakizun gisa ezarrita: «Horrek ezinezko egiten du herritarrei zerbitzu egokia ematea, eta egoera bideratzeko xedez onartu genuen dekretua. Departamentuetako planek, hainbat neurri jasoko dituzte, helburu hori betetzen hasteko». Besteak beste, «lehentasunezko unitateetan» euskara bermatzeko beharra aipatzen du onartu duten lehen plangintzak: lehentasunezko unitate horiek dira telefonoguneak, harrerak, erregistro bulegoak eta, oro har, herritarrei arreta zuzena eskaintzen dieten zerbitzuak.

Horretarako, «ele biko lanpostuak» zehaztu beharko ditu gobernuak eta, beharren arabera, egungo langile elebidunak arreta guneetan jarri edota euskarazko lanpostu gehiago sortu. Aukera hori ere mahai gainean dago dagoeneko.

Heldu den ostiralean batzartuko da funtzio publikoko mahai sindikala, eta bertan, proposamen bat helaraziko die Nafarroako Gobernuak sindikatuei. Orduan hasiko da egungo lantaldea berritzeari eta euskarazko lanpostuak ezartzeari buruzko negoziazioa.]]>
<![CDATA[Bortizkeria erretratatu zutenak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1905/014/001/2019-02-13/bortizkeria_erretratatu_zutenak.htm Wed, 13 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1905/014/001/2019-02-13/bortizkeria_erretratatu_zutenak.htm
1976ko apirilaren 21ean gertatu zen. «Garai nahasiak ziren», kontatu du Iabenek. Hilabete batzuk lehenago, Nafarroako Langileen Kontseiluko presidente izendatu zuten, eta erakunde horretan ezagutu zuen Arangoa: «Urte hartan, estreinako aldiz, sindikatu bertikaletik kanpo zeuden beste erakunde guztiak sartu ziren kontseiluan: ORT, CCOO, EMK... Langileen mugimendua oso indartsu zegoen Euskal Herrian, eta batez ere, Nafarroan». Orduantxe sartu zen Arangoa ere, Leitzako Sarrio papertegiko behargin, ordezkari sindikal eta ORTko kide gisa.



Espainiako Polizia Armatuak eta Guardia Zibilak gogor jo zuten langileen mugimenduaren aurka. Jazarpena etengabea izan zen, batez ere 1970eko hamarkadaren bukaerako eta 1980koaren hasierako urteetan. «1976 hartan, martxoaren 3an, Espainiako Polizia Armatuak sarraskia eragin zuen Gasteizen; eta maiatzaren 9an, Montejurrako hilketak gertatu ziren. Testuinguru horretan atxilotu zuten Amparo».

Lanetik ateratzean atxiki zuten, 15:00etan. Sarrio papertegiko atarian zain zuen Guardia Zibilaren ibilgailua. Ordutik 43 urte igaro diren arren, ederki asko akordatzen da Iaben egun hartan gertatutakoaz: «Gogoan dut operazio berean beste lau sindikalista ere atzeman zituztela, greba baten ostean. Leitzako kuartelean galdeketa egin ostean, Tolosara (Gipuzkoa) eraman zituzten denak, eta han galdera gehiago egin zizkieten: ea ETAkoak ziren, zer erakundetan militatzen zuten... Behargin eta sindikalista hutsak ziren, baina ETArekin lotu nahi zituzten nola edo hala».

Galderekin batera, berehala heldu ziren kolpeak ere. «Triskantza egin zioten Amparori: arropa erantzarazi zioten, toalla busti eta sokekin kolpatu zuten, ur zikinez beteriko bainuontzi batean sartu zioten burua...».

Iluntzean, Leitzako kuartelera eraman zuten emakumea bueltan. Ordurako, ubeldua zuen gorputz osoa bularraldetik behera, kolpeek eragindako barne isurien ondorioz. Sei ordu nahikoa izan ziren Tolosako kuarteleko guardia zibilentzat -Jesus Muñecas kapitainaren aginduetara- Arangoa fisikoki nahiz psikologikoki birrintzeko.

«Leitzako kuartelean, guardia zibilen emazteek ikusi zuten, odoletan eta ubelduraz betea, eta larritu egin ziren», gogoratu du Iabenek. «Herriko medikuari hots egin zioten, eta, emakumearen zauriak ikusita, izutu egin zen hura ere. Ezin zen anbulantziaren zain gelditu, eta autoan eraman zuen Iruñeko Bideko Ama ospitalera».

Ez zen gutxiagorako, ospitaleko diagnostiko klinikoaren argitara: «Hematoma oso zabalak eta sakonak izterren aurrealdean nahiz atzealdean; giltzurrunen nahiz hesteen blokeoa, pilatutako odolaren ondorioz». Giltzurrun artifizial bat jartzekotan egon ziren medikuak, baina, azkenean, ez zuten horren beharrik izan. Ospitaleko gelara igo zutenean, abokatuarekin hitz egin nahi zuela esan zuen Arangoak. Iruñeko bigarren zabalguneko bulego batean, Patxi Zabaletak hartu zuen deia.

Kamera bat beroki azpian

«Dei hartan, ez zidan aparteko ezer esan», dio Zabaletak. «Bideko Ama ospitalean zegoela, eta ikusi egin nahi ninduela, besterik ez». Hara bertaratu ziren biak, Iaben eta Zabaleta, eta arazo handirik gabe gainditu zituzten segurtasun neurriak: «Amparok debekatuak zituen bisitak, eta gelako atean zaintza jarri zioten; hortaz, gure karguaz baliatu behar izan genuen gelan sartu ahal izateko. Atxilotuaren abokatua eta Nafarroako Langileen Kontseiluko presidentea izateak nolabaiteko autoritatea ematen zigun», azaldu du Iabenek.

Gutxi iraun zien pozak. Gelara sartuta, amaigabea zirudien isilune bat gailendu zen. «Irudi lazgarria zen, eta hitzik gabe gelditu ginen». Bi gizonek hitz egiten ez zutela ikusita, Arangoa bera hasi zen hizketan. «Berehala kontatu zigun gertatutako guztia», esan du Zabaletak. «Eta Iabeni bururatu zitzaion hori guztia dokumentatu beharra zegoela, frogak beharko genituelako».

Ospitaletik atera, eta etxera joan zen langileen kontseiluko burua, kamera bat hartzera. «Ez naiz inoiz argazkilaria izan, baina argi nuen halako testigantza batek merezi zuela. Argazki makina konpaktu txikitxo bat neukan etxean, eta hori beroki azpian ezkutatuta, ospitalera itzuli nintzen». Han, gelatik ateratzeko eskatu zioten guardia zibilari. Zabaleta: «Kontu pertsonalez hitz egin behar genuela esan genion, eta bakean utzi gintuen, traba handirik jarri gabe. Une hori baliatu genuen argazkiak ateratzeko».

Arangoa ere bat zetorren erabakiarekin: garaia zen torturaren infernua azaleratzeko. «Amparoren baimenarekin egin nituen argazkiak, noski», azaldu du Iabenek. «Hark ere uste zuen torturaren berri eman beharra zegoela, berea bezalako kasu asko zeudelako». Une horren garrantzia historikoaz jabetuta egin zuen klik: «Hemen, denok genekien polizia indarrek torturatu egiten zutela. Gauza jakina zen. Guardia Zibilaren Atarrabiako kuarteleko atarira joatea besterik ez zenuen atxilotuak zer egoeratan ateratzen ziren ikusteko: txikituta erabat. Baina, ordura arte, ez zegoen frogarik batere». Iritzi horrekin bat dator Zabaleta ere: «Horretan datza, hain zuzen, argazkion balio historikoa: torturaren lehen froga garrantzitsua eta ukaezina izan zen hura».

Arangoaren gorputz ubeldua erregistratzeko orduan, lotsa sentitu zuela aitortu du sindikalista ohiak: «Badakit inozokeria dirudiela, baina erreparoa eman zidan gorputz osoa ateratzeak. Horregatik egin nizkion izter eta ipurmasailetako argazkiak soilik. Aurrealdea ere atera izan balitz, irudiak are lazgarriagoak izanen ziren, sabelalde osoa ere ubelduraz betea zuelako».

'Zeruko Argia' eta Biennale

Behin argazkiak aterata, beste erabaki bat hartu behar izan zuten Arangoak, Iabenek eta Zabaletak: horiekin zer egin. «Euskarazko hedabide bat izan behar zuela adostu genuen», azaldu du abokatuak. «Eta konfiantzazkoa», gehitu du Iabenek. Zeruko Argia aldizkarira jotzea erabaki zuten. Zabaletak berak eman zizkien argazkiak, eskura. Ordurako, baina, inprentarako bidean zen aldizkaria. «Irtenbide bat bururatu zitzaien: lau orrialdeko gehigarri berezi bat sartzea, grapaz josita eta koloretan. Horrela lortu genuen, azken minutuan, argazkiak argitaratzea».

Arangoak, bestalde, Cambio 16 aldizkarira ere igorri nahi izan zituen irudiak. Han, ordea, oihartzun txikiagoa izan zuten: «Zeruko Argia-n ez bezala, Cambio 16-n tamaina txikian eman zituzten argazkiak, eta zuri-beltzean», dio Zabaletak. «Gainera, Zeruko Argia argitaratu zenetik hainbat egunetara atera zen Espainiakoa, eta ordurako, argazkiak hasiak ziren bidea egiten. Madril aldean las fotos del Zeruko izenarekin ziren ezagunak», gogoratu du.

Bi hedabide horien ostean heldu ziren beste asko ere. Nafarroan, berriz, mutu gelditu ziren egunkari nagusiak: «Nafarroako langile bati gertatutako bidegabekeria bat izanda, zer edo zer esan zezaketen El Pensamiento Navarro-k edota Diario de Navarra-k, baina ez zuten ezer argitaratu», azaldu du Iabenek. Nazioartean, berriz, zeresana eman zuten argazkiek. «Telesforo Monzoni esker lortu genuen irudiak mundura zabaltzea. Haren eskutik iritsi ziren Veneziako Biennalera (Italia)», gogoratu du Zabaletak. Eta handik, Europako eta Amerikako hedabide garrantzitsuenetara: The Times-ek argitaratu zituen, eta baita Amnesty Internationalek ere, urteko txostenean. Maiatzaren 11n, Radio Caracas Television kateak auziari buruz galdetu zion Espainiako Gobernazio ministro Manuel Fragari. Hona erantzuna: «Neskatila horri ipurdiko batzuk eman zizkioten sorbaldak bere izen ona galtzen duen tokian, eta noski, hori lekuz kanpo dago, baina arduradunak zigortuak izan dira».

Fragaren azalpenak gorabehera, Espainiako Gobernuak ez zuen inoiz inor zigortu Arangoak pairatutako torturengatik. Gobernazio Ministerioak ikerketa abiatuko zuela esan zuen, baina, egiazki, Tolosako guardia zibilen buru Jesus Muñecas kapitaina lekuz aldatu zuten, eta kargu hobea eman Donostian. Arangoak berak jarritako salaketa atzera bota zuen Iruñeko epaitegiak, kasua auzitegi militarrek hartu zutelakoan, eta hortxe bukatu zen auzibidea. Amparo Arangoa 1991. urtean hil zen, minbiziak jota, ordainik jaso gabe.

Aurtengo urtarrilaren 16an, Muñecas kapitainaren aurkako salaketa aurkeztu zuten zenbait biktimak; tartean, Juan Arangoak, Amparoren nebak: «Zorionez, argazki horiek azaleratu ziren. Bestela, gaur egun kontatuko genuke Amparo Arangoa izeneko emakume bat torturatua izan zela, baina izen bat besterik ez litzateke izanen, beste torturatu askorena bezala».]]>
<![CDATA[3.000 ondasun, Elizak bere eginak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/002/001/2019-02-09/3000_ondasun_elizak_bere_eginak.htm Sat, 09 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1877/002/001/2019-02-09/3000_ondasun_elizak_bere_eginak.htm
1998 aurretik eginiko immatrikulazioen zerrenda eskuratu ahal izan du Nafarroako Ondarearen Defentsarako Plataformak, eta ondorioztatu dute lehendik zeuzkaten datuak «errealitatetik oso urrun» zeudela: «Nafarroan, Elizak bere izenean jarriak ditu guk uste genuena baino 1.431 ondasun gehiago; hortaz, 2008ra arte, 2.518 ondasun publiko erregistratu zituen, gutxienez», azaldu du plataformako ordezkari Andres Valentinek. Horiei gehitu behar zaizkie Elizak Gipuzkoan eskuratutako 388 ondasunak, Arabako 72ak eta Bizkaiko 65ak. Hego Euskal Herrian, guztira, 3.043 ondasun jarriak ditu Elizak bere izenean —Nafarroan 2008tik 2015era bitartean egindakoak falta dira—.

Espainiako Gobernuak, bestalde, ez du publiko egin 2008 eta 2015 urteen arteko immatrikulazioen zerrenda, eta orain ezagutarazitako txostenean azaltzen den informazioa «oso zehaztugabea» dela salatu du plataformak: «Orain lortu dugun zerrendan, erregistro zenbaki beraren barruan sailkatuta daude bi edo hiru ondasun, eta udalerriekin eta katastroarekin erkatu beharko ditugu datuak, immatrikulazioen kopuru zehatza ezagutze aldera». Hortaz, orain jakinarazi baino askoz gehiago izan litezke Elizak bere eginiko eraikin eta lurrak.

Zer ondasun dira horiek? Bada, denetarik dago: etxeak, lorategiak, baratzeak, atariak, baselizak, harresiak, lursailak... Ondasunen erdiak baino gehiago landako lurrak dira: laborantza soroak, baratzeak eta larreak. Multzorik handienetan bigarrena etxeek eta etxabeek osatzen dute. Zerrendan badira, hala ere, balio handiagoko eraikinak ere; besteak beste, Iruñeko Gotzain Jauregia —XVIII. mendeko eraikin barrokoa—, eta San Agustin eliza. Orain azaleratutako immatrikulazioen artean, ordea, bakan batzuk bakarrik dira gurtza tokiak: «Orain arte, jasotako dokumentuen azaleko analisi bat besterik ez dugu egin, baina atentzioa eman digu erregistrora eramandako ondasunen %95 inguruk ez dutela zer ikustekorik gurtzarekin», azaldu du Valentinek.

Izan ere, Elizaren immatrikulazioek oinarria dute 1946ko Hipoteka Legean, eta horrek zeharo debekatzen zuen gurtza tokiak erregistratzea. Araua, baina, ez zen Elizarentzat oztopo izan. Valentin: «Debekatua zegoen elizak, ermitak, tenpluak eta bestelako gurtza tokiak immatrikulatzea; hortaz, zerrendan gutxi batzuk soilik badira ere, legez kanpo eginak daude erregistroak, eta aztertu beharko dugu horiek baliogabetzeko aukerarik dagoen». Debekua 1998. urtean kendu zuen Espainiako Gobernuak: «Alde handia dago 1998 aurreko eta ondorengo immatrikulazioen artean: lehen fasean, Elizak bereganatutako ondasun gehienak landa eremu edo udalerrienak ziren; horren ostean, elizak eta ermitak erruz erregistratzeari ekin zion artzapezpikutzak».

Informazio «eskasa»

Erregistroen datuak eskuratzeko garaian izan dituzten zailtasun handiak ere salatu dituzte Nafarroako Ondarearen Defentsarako Plataformako kideek. Valentinen esanetan, «gorabeheraz betetako prozesu luzea» izan da 1998 aurreko immatrikulazioen zerrenda topatzea, eta, gainera, helarazi dieten informazioa «oso eskasa» da.

Gasteizko eta Iruñeko legebiltzarrek aspaldi egin zuten informazio eskaera, bide administratibotik. 2015eko ekainean, esaterako, legez besteko proposamen bat onartu zuten Eusko Legebiltzarrean EAJk, EH Bilduk eta PSE-EEk, eta Elizak bere izenean jarritako ondasunen zerrenda eskatu zioten jabetzaren erregistroko buruari. 2016ko urtarrilean jaso zuten. 2018ko apirilean, gauza bera egin zuen Nafarroako Parlamentuak; oraingo honetan, baina, erdizka heldu da informazioa. Iragan irailean, parlamentuak eginiko eskaerari jarraikiz, zerrenda emateko galdegin zion Nafarroako Gobernuak Madrili: «Kostata bidali zuten 1998 baino lehenagoko immatrikulazioen zerrenda; 2008. eta 2015. urteen arteko datuez, ordea, ez dugu berririk izan».

Pedro Sanchezen gobernuak esana du 2015 arteko immatrikulazioen zerrenda prestatzen ari dela; Nafarroako Ondarearen Defentsarako Plataformak, berriz, «luzamendutan aritzea» leporatu dio Espainiako Justizia Ministerioari. Valentinen ustez, prozesua korapilatzen saiatu da Eliza: «Tartean sartu da hierarkia katolikoa, eta gure susmoa da dena nahasi dutela, egia argitara atera ez dadin».

Egoera lehengoratzea «oso zaila» izanen dela nabarmendu du plataformako kideak. Hala ere, lege ekinbideak sustatuko dituzte udaletan; horrez gainera, prozedura administratibo bat proposatuko dute, immatrikulazioak legez baliogabetzeko.]]>
<![CDATA[Nafarroako Elizak 2.500dik gora ondasun erregistratu zituen bere izenean 2008ra arte]]> https://www.berria.eus/albisteak/162609/nafarroako_elizak_2500dik_gora_ondasun_erregistratu_zituen_bere_izenean_2008ra_arte.htm Fri, 08 Feb 2019 18:41:00 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/albisteak/162609/nafarroako_elizak_2500dik_gora_ondasun_erregistratu_zituen_bere_izenean_2008ra_arte.htm <![CDATA[Lizeoaren erreformak euskara ikasgeletatik at utz dezakeela salatu dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/007/001/2019-02-07/lizeoaren_erreformak_euskara_ikasgeletatik_at_utz_dezakeela_salatu_dute.htm Thu, 07 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1877/007/001/2019-02-07/lizeoaren_erreformak_euskara_ikasgeletatik_at_utz_dezakeela_salatu_dute.htm
Orain arte zabaldu den informazioaren arabera, lizeo profesionaletan ez da aldaketa handirik espero; bai, ordea, lizeo orokorretan. Besteak beste, desagertu eginen dira bigarren hezkuntzan orain arte indarrean izan diren hiru adarrak —literarioa, zientifikoa, eta ekonomiko-soziala—; horren ordez, ikasgai orokorrez osatutako «enbor komuna» izanen dute ikasleek, eta, horrez gain, hiru ikasgai hautatu beharko dituzte, ikastetxe bakoitzak eskainitako espezialitateen artean.

Espezialitate horietako bat da LVER Atzerriko eta Eskualdeko Hizkuntza Modernoak izenekoa, eta, horren barruan, euskara hautatzeko aukera emango dute hainbat lizeotan. Urrats hori positibotzat jo du Euskara Geroan elkarteak, baina azpimarratu du «ikastetxe bakar batzuetan» baizik ez dutela espezialitate hori eskainiko: «Funtsean, oso ikasle gutik hartuko dute».

Oinarrizko ikasgaiez eta espezialitateez gainera, hautazko ikasgai bat ere aukera dezakete lizeoko ikasleek, honako multzoen artean: Arteak, Antzinako Hizkuntzak, Hizkuntza Modernoak (atzerrikoak nahiz eskualdekoak), eta Gorputz Heziketa eta Kirola. LVC edo Hizkuntza Modernoak multzoaren barruan, euskara ere azalduko da hautazko aukera gisa. Hala ere, Euskara Geroan taldeko kideek uste dute baxoa azterketaren erreformak aukera hori baldintzatu eta mugatu eginen duela. Izan ere, baxoa berrian, euskara hautazko gisa hartzen dutenek 0,6 puntu eskuratu ahalko dituzte gehienez ikasgai horrekin.

Elkartearen irudiko, murrizketa horrek erakargarritasuna kenduko dio euskarari: «[Euskararen] Koefizientea 2 puntutik 0,6ra murriztu dute, eta, gainera, ikasleek euskara hautazko ikasgai gisa hartzen badute, ezingo dute beste aukerarik hautatu. Nola hartuko du ikasle batek euskara, astean hiru orduko ikasgaia izanik, baxoan 0,6ko koefizientea baizik ez badu eskuratzen?». Antzinako hizkuntzek, konparaziorako, 2 puntuko balioa dutela eta hautazko beste ikasgai bat aurkezteko aukera ematen dutela azaldu dute elkarteko kideek.

Hizkuntza gutxituak, aurka

«Erreformak eragin ditzakeen kalteak» murrizte aldera, hainbat neurri eskatu dituzte euskaltzaleek: LVC multzoko ikasgaiei antzinako hizkuntzen estatusa ematea, adibidez, «euskarak eta eskualdeko hizkuntzek orain arteko koefizienteari euts diezaioten, eta ikasleek [eskualdeko hizkuntzaz gain] beste ikasgai baten aurkezteko aukera ukan dezaten». Bestalde, galdegin dute euskara hautatzeko aukera Teknologia adarreko ikasleei ere zabaltzea, eta «baliabide berezi eta iraunkorrak» eskatu dituzte euskarazko irakaskuntzarentzat.

Izan ere, «kezka» adierazi dute elkarteko ordezkariek, euskarak, okzitanierak, korsikerak edota bretoierak Frantziako hezkuntza sisteman izan dezaketen etorkizunaren inguruan: «Lizeoen eta baxoaren erreforma ez bada aldatzen, lizeotik kanpo geldituko da euskara. Eskualdeko hizkuntzek ez badute baliorik baxoan, zein ikaslek hautatuko ditu? Ondotik, Hezkuntza Ministerioak erraz ondoriozta dezake ikasgai horien erakargarritasun eskasa. Horren guziaren aitortu ezinezko helburua ote da euskara lizeotik guziz desagerraraztea?».

Hori ikusirik, mobilizatzeko deia egin diete Lapurdiko, Nafarroa Behereko eta Zuberoako hautetsiei. Batetik, gaiari buruz «behar den informazioa» eskuratzeko, eta bestetik, «euskararen irakaskuntzarentzat behar diren bermeak lor ditzaten». Nabarmendu dutenez, Euskal Herrian ez ezik, Korsikako, Bretainiako eta Okzitaniako hizkuntzen aldeko eragileek ere antzeko deialdiak egin dituzte.]]>
<![CDATA[Mediku nafarren greba, herren]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2019-01-30/mediku_nafarren_greba_herren.htm Wed, 30 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2019-01-30/mediku_nafarren_greba_herren.htm
LABek, osasun arloko mahai sektorialean ordezkari gehien duen sindikatuak, esate baterako, ez du lanuzterik bultzatuko, eta «interes partikular asko» sumatu ditu deialdiaren atzean. Sindikatu abertzaleak bat egin du greba deialdian azaldutako eskaera eta aldarrikapen batzuekin, baina «zintzo» jokatzeko eskatu dio SMNri, batez ere «arazoen arduradunak» identifikatzeko tenorean: «Soldata murrizketa guztiak aurreko legealdian erabaki ziren, UPN Nafarroako Gobernuan eta PSOE eta PP Espainiako Gobernuan zirela; Madrilgo gobernu horiek galarazi dute lantaldeak berritzeko eta zabaltzeko aukera, eta haiek mugatu dute langileon baldintzak kudeatzeko autogobernua».

Are: LABek gogorarazi du ezen 2012an, UPNko Marta Vera Osasun kontseilari zela, lanaldia 38 ordura luzatu zela eta 600 lanpostu murriztu zirela: «Garai hartan, SMNk ez zuen mobilizaziorik antolatu». Legealdi honetan, berriz, Osasunbideko langile guztiek erosahalmena berreskuratu dutela eta langile kopurua UPNk ezarritako murrizketen aurreko egoerara itzuli ez ezik gainditu ere egin duela nabarmendu du sindikatuak.

LABen kritikak «iraingarritzat» jo ditu SMNk. Ohar bidez adierazi du «gezurra» dela orain arte mobilizaziorik egin ez izana: «Greba egin genuen 2004. urtean ere». Bestalde, Nafarroako Gobernuak iaz aplikatutako %5,5eko soldata igoera «desorekatua» eta «bidegabea» dela gaineratu du sindikatu horrek, igoerak maila apaleneko funtzionarioei —D eta E mailakoei— eragin dielako batez ere: «Haiei bai, nabarmen igo dizkiete ordainsariak, baina gu oso urrun gaude 2010eko mailatik».

Euskararen aurka

LAB ez da izan Nafarroako Mediku Sindikatuaren deialdia txarretsi duen eragile bakarra. Nafarroako OEE Osasungoa Euskalduntzeko Erakundeak ere kritika gogorra egin dio SMNri, greba deialdian euskarari egiten zaion aipamenarengatik, batez ere: «Aldarrikapen batzuekin ados egon gaitezkeen arren, bada puntu bat osasungintza euskalduntzearen kontra doana erabat; izan ere, euskara ez baloratzea eta euskarazko profila duten lanposturik ez egotea eskatzen dute».

Nafarroako OEEren esanetan, «ezinbestekoa da pazientearen hizkuntza errespetatzea», eta, horretarako, euskarazko mediku lanpostuak sortu behar dira: «Euskaraz eta gaztelaniaz ongi moldatzen diren profesionalek, komunikazioari dagokionez, zerbitzu hobea ematen ahal diete Nafarroako biztanleei».

Horregatik, osasun langile euskaldunen elkarteak txarretsi egin du «euskara baremoetatik ezabatzeko» asmoa: «Arrotz sentiarazi nahi gaituzte gure etxean, bai gu, langileok, eta baita gure paziente euskaldunak ere».]]>
<![CDATA[Herrietako bertso eskolei gorazarre, Bertso Egunaren 50. urteurrenean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1931/032/001/2019-01-27/herrietako_bertso_eskolei_gorazarre_bertso_egunaren_50_urteurrenean.htm Sun, 27 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1931/032/001/2019-01-27/herrietako_bertso_eskolei_gorazarre_bertso_egunaren_50_urteurrenean.htm
Amurizak bertso eskolen garrantziaz grabatutako hitzek eman zioten hasiera saioari: «1980, 81, 83, 84... Nire arorik ederrenetakoa izan zen, eta bertso eskolen inguruan eman nuen». Izan ere, aurten, lehen aldiz, Bertso Egunarekin batera ospatu dute Bertso Eskolen Eguna ere. Hori dela eta, auzo nahiz herrietako eskolei gorazarre egiteko baliatu dute aurtengo egitasmoa.

Barañain auditoriumeko oholtza gainera igo ziren bost bertsolariek ere hizpide izan zituzten bertso eskolen inguruan bizitakoak. Onak nahiz txarrak izan. Gaztelumendik, esaterako, haurtzaroko oroitzapenak bildu zituen: «Nere eskutxo finak ez zeuden /pilotarako desiran /futbolerako nikiak handi /geratu ohi zitzaizkidan /nire burua babesten nuen /dena beldurra zen nigan /nire izena esateak ere /beldurra ematen zidan». Txikitan hartutako erabaki horrek, baina, bizitza aldatu ziola kantatu zuen gero: «Bertso munduak poz asko dauzka /eta zenbait deseingainu /ailegatu naiz hitz neurtuak /utzi didan tokiraino /baina oraindik saio hasieratan /pentsatzen dut hau zer da ño/oraindik ere ez bainaiz ume /ikaratu hura baino».

Bertsozale Elkarteko kide eta Bertso Egunaren antolatzaile den Jon Agirresarobek azaldu du zergatik aukeratu dituzten bertso eskolak aurtengo gai nagusi gisa: «Gure ekosistemaren oinarri dira bertso eskolak. Bertsolaritza dagoen tokian dago eurei esker, herri bakoitzean bertso eskola bat dagoelako. Bertsozaleak biltzeko lekuak dira, saioak antolatzen dituzte, helduek txikienei eskolak ematen dizkiete... Talde eragileak dira, finean».

Kantu bat enkarguz

Arratsaldekoa ez zen izan eguneko ekitaldi bakarra. Doinua. Hitzak. Erritmoa eta errima. Elementu solte bakan batzuk hartu eta, bat-batean forma emanda, kantu bat sortzea. Hori izan zen goizeko emanaldiaren xedea. Enkarguz izenburua zuen ikuskizunak, eta bertan parte hartu zuten hiru lagunei —Andoni Egaña eta Alberto de Abajo bertsolariei nahiz Xabi Zabala musikariari— eskaera berezi bat egin zieten: Barañaingo Alaitz ikastetxe publikoarentzat kantu bat sortzea. Ordu eta erdi behar izan zuten horretarako. «Ordubete eta 28 minutu», Egañak azpimarratu zuenez: «Kantua sortzeko prozesua etxetik atera eta zuen aurrean egin nahi genuen. Zer irabazteko? Zuen parte hartzea». Eta parte hartze zabala izan zuen ekitaldiak, zinez: ehundik gora lagun, Barañaingo Udaletxeko erabilera anitzeko aretoan bilduta, abestien sorkuntzaz lezio magistrala jasotzeko prest. Han ziren, besteak beste, Alaitz ikastetxeko irakasle, guraso eta ikasleak, eta pozik atera ziren eskolaren ereserki berriarekin.

Horren ostean, bertso poteoari ekin zioten. Egañarekin batera, Aitor Servier, Alaia Martin, Arrate Illaro, Eli Pagola, Gorka Pagonabarraga, Mikel Lasarte, Miren Artetxe, Saioa Alkaiza, Sarai Robles, Unai Iturriaga eta Xabi Igoa bertsolariak aritu ziren kantari, txandaka, herriko lau tabernatan. Hiru bertsolari, taberna bakoitzean. Jendetza bildu zen, inor gutxik espero zuen eguraldi bikaina lagun. Zehazki, 245 bertsozalek parte hartu zuten poteoan eta horren osteko bazkarian. Egunari bukaera emateko, kontzertua eman zuten Oinutsik, Hezurbeltzak eta Kasu taldeek.

Herrira egokitzen

Duela bi urte erabaki zuen Bertsozale Elkarteak Bertso Eguna Donostiatik atera eta ibiltari bihurtzea. Iaz egin zuen lehen saialdia, Mungian (Bizkaia). Herria ez ezik, formatua ere urtez urte aldatzeko asmoa dute, tokian tokiko errealitatera egokitzeko. Barañaingo mugimendu bertsozalea, esaterako, Mungiakoa baino apalagoa da. Euskararen egoera ere ez da berbera herri batean zein bestean. Barañainen, ordea, «sostengu itzela» jaso dutela nabarmendu du Agirresarobek. Hala, Udalaren babesaz gainera, herriko bertso eskolaren laguntza ere izan du Bertsozale Elkarteak aurtengo Bertso Eguna antolatzeko tenorean: «Hona iritsita, bertso eskola oso eskuzabal batekin egin genuen topo. Eskuzabala eta langilea: gaztetxoen talde bat dago, helduena, haur txikiena...». Horiei guztiei esker ona adierazi diete antolatzaileek.

Oro har, «oso pozik» azaldu da Agirresarobe, Bertso Egun osoan izandako giroarekin eta parte hartzearekin: «Jende asko etorri da, eta aretoa bete dugu, baina ez diegu kopuruei erreparatu nahi». Izan ere, Bertso Egunaren formatu berria prestatzen hasi zirenetik, Bertsozale Elkartekoek ahalegin berezia egin dute herri bakoitzaren ezaugarrietara «ahalik eta hobekien» egokitzen: «Iaz, Mungian, hiru bertso bazkari paralelo antolatu genituen; aurten, berriz, denok elkarrekin egin dugu otordua. Datorren urtean zer? Bada, egiten duguna egiten dugula, herriaren forma eta izaera hartuko ditu Bertso Egunak ere».]]>
<![CDATA[«Okupazioa bidezkoa da, baina ezin da helburu izan»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1925/006/001/2019-01-26/okupazioa_bidezkoa_da_baina_ezin_da_helburu_izan.htm Sat, 26 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1925/006/001/2019-01-26/okupazioa_bidezkoa_da_baina_ezin_da_helburu_izan.htm
Hain zaila al da gaztetxearen auziari konponbidea ematea?

Antza denez, bai. Iruñean, eta Alde Zaharrean bereziki, badago gabezia nabarmen bat: gazteentzako espazio autogestionatuena. Bestalde, Rozalejo markesaren jauregiak hamarkadak daramatza hutsik, eta ez dago egoerarik onenean. Bi baieztapen horiek abiapuntutzat hartuta, saia gaitezke adostasun puntuak bilatzen. Tamalez, gauzak ez dira beti behar bezala egin: azkarregi ibili nahia, aldebakarreko jarrerak... Gauza batzuengatik nahiz besteengatik, korapilo ederra sortu zaigu. Funtsean, sorgin gurpil batean sartu gara, non gauzak ziklikoki errepikatzen diren, irtenbide batera iritsi gabe, eta guztion kaltetan.

Alde Zaharreko bizilagunak eta ostalariak kexu azaldu dira, auzoa hainbat egunez Poliziak hartuta egon delako...

Oso faktore garrantzitsua da hori, eta eztabaida hauetan aintzat hartzen ez dena, gainera. Gaztetxea, berez, auzoarentzako azpiegitura bat da, eta auzoak izan beharko luke guztion lehentasuna. Horregatik, beti esan izan dugu auzoko ordezkariekin negoziatu beharra dagoela.

Haiekin bildu zara?

Bai. Alde Zaharreko ostalari eta merkatarien ordezkariekin batzartu nintzen, artean auzoko karrikak Poliziak hartuak zeuden egun horietan, eta bertatik bertara entzun nituen euren kezkak eta eskakizunak. Orain ere prest nago elkarrizketari heltzeko, eta neure burua eskaini dut negoziatzeko eta auzoko ordezkariekin hitz egiteko. Horretan ibiliko naiz aste honetan eta hurrengoan.

Iaz ere negoziazio saio luze bati ekin zioten Maravillas gaztetxeak, EH Bilduk eta auzokideek. Zu jakinaren gainean izan zinen uneoro?

Bai. Horretaz esan dezakedana da EH Bilduk ahalegin sendo bat egin zuela negoziazio prozesu luze, garden eta zintzo bati ekiteko. Eta bertan behera gelditu zela azken unean, baina arazoa konpontzetik oso-oso hurbil gelditu ginela. Pena handia eman zidan elkarrizketak une horretan zirkuitulaburra eragin izanak. Nik ere nire lana egin nuen prozesu hartan, baina nire interlokuzioa auzoko beste eragileekin izan zen batez ere. Denok baldin badugu adostasun puntu batera iristeko borondatea, ez gaude konponbidetik hain urrun ere.

Egoera dezente mikaztu da azkenaldian, eta aurreko negoziazioak porrot egin izanak higadura eta nekea eragin die alde guztiei. Benetan posible ikusten duzu konponbide adostu bat?

Kontua ez da konponbide ona edo txarra den, erraza edo zaila. Kontua da, nire ustez, irtenbide bakarra dela. Ez dugu beste aukerarik. Demagun bihar, bat-batean, gaztetxearen eta Rozalejoko eraikinaren inguruko polemika desagertzen dela. Bada, erroko arazoak hortxe segituko luke bere horretan: gazteek autogestiorako guneak behar dituzte Alde Zaharrean, eta hori ez da konponduko aldebakarreko neurrien bidez. Hortaz, nik ez dut etsiko, eta elkarrizketaren bideari eutsiko diot. Eta asko harritzen nau beren burua aurrerakoitzat jotzen duten pertsona batzuek -Maria Solanak eta Koldo Martinezek, kasurako- negoziazioaren kontra eta, are, bitartekaritza eskaini duen alkatearen kontra jo izanak. Ulertezina da niretzat.

Esan izan duzu gaztetxeen auzian garrantzitsuena ez dela eraikina bera, autogestio proiektua baizik. Zein da Iruñeko Udalak autogestioaz eta okupazioaz duen eredua?

Okupazioak, berez, ezin du helburu izan. Okupazioa bide bat da beste zerbait lortzeko. Eta ezkerreko militante naizen aldetik, uste dut okupazioa legez kanpokoa izan daitekeela, baina moralki bidezkoa dela. Hori esanda, zuk aurrean duzun instituzioa prest agertzen bada hitz egiteko eta baliabideak emateko, ez dakit noraino den beharrezkoa eraikin bat okupatzea. Gure autogestio eredua argi ikus daiteke Mendillorrin, adibidez. Iruñeko auzo gazteena da, eta hiru auzokideetatik batek 19 urte baino gutxiago ditu. Bada, legealdiaren hasieran, ikusi genuen Mendillorrin ez zegoela gazteentzako gune bakar bat ere. Horregatik bultzatu genuen Antzara gunea, auzoko eragileekin batera. Eraikin berria da, etxe pasiboaren ziurtagiria duena, segurua eta auzoaren beharretara egokitua. Eta auzoko eragileek eurek kudeatua, gainera. Bidean dira beste bi egitasmo ere: Salestarren egoitza Txantrean eta Plazara gunea Alde Zaharrean. Horiek dira gure ereduak.

Arrotxapea auzoan, berriz, tirabirak izan dituzue hango gaztetxearekin...

Bai, eta, tamalez, egoera ez da asko aldatu azkenaldian. Hala ere, Iruñeko Udalak zuzenean ez, baina EH Bilduk kontaktu zuzena, malgua eta hurbilekoa dauka haiekin. Hortaz, komunikazio bideak zabalik dira.

Gaztetxean hainbat ekitaldi debekatu izana leporatu dizuete; bertso afari bat, besteak beste.

Lehenik eta behin, esan behar dut egiten dizkidaten kritikak onartzen ditudala, zilegi iruditzen zaizkit, eta lagungarriak dira, erakusten digutelako noiz ari garen erratzen. Kasu honi dagokionez, uste dut batzuetan egokitzen zaigula, instituzio gisa, erantzukizunez jokatzea. Finean, arazo handiak dituzten espazioak dira biak, bai Arrotxapeko gaztetxea, bai Rozalejoko jauregia, eta ekitaldi batzuk ezin ditugu baimendu. Rozalejo, esate baterako, XVIII. mendeko jauregi bat da, gero ikastetxe gisa erabili zen... baina ez da inoiz zaharberritua izan. Eta baditu gabezia handiak. Hortaz, han egin nahi duten ekitaldiaren arabera, arriskutsua izan daiteke, eta gure ardura eta betebeharra da hori zaintzea. Saiatzen gara debekuak ahal bezainbeste murrizten, baina batzuetan, ez dugu beste aukerarik.

Zertan da Erorien Monumentuari buruzko prozesua?

Nazioarteko ideia lehiaketa egin dugu, 49 lan jaso genituen, eta jada aukeratu ditugu zazpi proiektu finalistak. Laster aurkeztuko ditugu, jendeak horien gainean ekarpenak egin ditzan. Esan dezakedana da ideia bikainak direla, askotarikoak, eta eraikin horri esanahi berri bat ematen diotela, oroimen historikoa errespetatuz. Hirigintzaren ikuspuntutik ere, goitik behera aldatuko dute zona osoa.

]]>
<![CDATA[Nola atera sorgin gurpiletik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1882/007/001/2019-01-23/nola_atera_sorgin_gurpiletik.htm Wed, 23 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1882/007/001/2019-01-23/nola_atera_sorgin_gurpiletik.htm Bueltatuko gara leloa irakur zitekeen gaztetxearen metalezko atean eginiko pintaketa batean. Eta bueltatu ziren... ordu gutxiren buruan Foruzaingoak atzera ere eraikina zigilatu zuen arte. Ekintza, hortaz, gehiago izan zen sinbolikoa, okupazio praktikoa baino. Gazteek bi helburu bete nahi izan zituzten larunbateko sartu-irtenarekin: batetik, agerian uztea Nafarroako Gobernuak Rozalejoko markesaren jauregian eginikoa ez zela «ikuskatze tekniko» soila izan, «ondarearen suntsitzea» baizik -horretarako, arkitekto tekniko batek sinatutako txostena ere aurkeztu dute, Nafarroako Gobernuak eraikinaren segurtasunaz adierazitakoari aurka eginez-; bestetik, instituzioei erakutsi nahi izan zieten Alde Zaharreko gazteak prest daudela okupazioaren bideari eusteko, Poliziaren oldarraldiek ez dituztela makurrarazi, eta, porlanezko itxituren nahiz metalezko xaflen gainetik ere, gai direla Rozalejo berriz okupatzeko.

Administrazioaren erantzuna ere berehalakoa izan zen. Gazteek jo zieten erronka onartuta, foruzainez eta Espainiako poliziez bete zen Alde Zaharra -azken asteetan ohiko bihurtu den irudia, eta auzoko bizilagun, ostalari eta merkatari askoren haserrea piztu duena-. Espainiako Poliziak, bestalde, koska bat gehiago estutu du egoera, iragan asteko protestetan parte hartutako zazpi gazte atxilotuta, eta beste 48 pertsona ikerketapean jarrita. Hala, Polizia operazio bihurtu dute zitazio bidez konpondu zitekeen tramite hutsa, eta, bide batez, asaldura are handiagoa eragin dute Alde Zaharrean. Indar erakustaldia, estrategia bakar gisa.

Auzokideak nazkatu dira dagoeneko albo kalteen zerrendan egoteaz. Salatu dute egunean bi edo hiru aldiz identifikatzera behartzen dituela Poliziak, etxetik atera edo etxera itzuli nahi duten bakoitzean. Kopetaraino daude «auzo militarizatu batean bizitzeaz», eta polizia dispositiboa kentzeko galdegin diete arduradun politikoei.

Horrekin batera, eta iazko abuztuan egin zuten bezala, «irtenbide negoziatua» eskatu dute auzo elkarteek eta ostalariek, baita Iruñeko Peñen Federazioak ere. Iaz egin zuten deialdiaren ostean abiatu zen, hain zuzen, Maravillas gaztetxearen, EH Bilduren eta auzokideen arteko negoziazioa. Oraingoan, baina, higadura handiagoa nabari zaie alde guztiei, eta zaila izanen zaie iazko konfiantza giroa berreskuratzea. Zaila, baina ez ezinezkoa.

Joseba Asiron alkateak eta EH Bilduk bat egin dute eskari horrekin, eta, orain arteko neurri polizialak arbuiatzeaz gain, «eraikin batekin ez tematzeko» eskatu diete Maravillas gaztetxeko kideei. «Buklea apurtu beharra dago, proiektua baita garrantzitsuena, ez eraikina; gobernuak, hala ere, ezin du jokatu El Alamo gotorlekuaren defentsan ariko balitz bezala», laburbildu zuen Adolfo Araizek. Ez da harritzekoa EH Bildu izatea negoziazioaren alde irmoen agertu den talde politikoa, asko baitu jokoan Maravillasen hustearen auzian: Geroa Bairekin sinatua duen gobernu itunari leial eusteak zailtasunak eta tentsioak eragin dizkio udal gobernu barruan, baina baita ezker abertzalearen inguruko zenbait sektore kritikorekin ere -Caparrosoko txaletaren auzian ere argi ikusi ziren tirabira horiek-. Kontrara, gaztetxearen aferari irtenbide adostu bat ematea garaipen garrantzitsua izanen litzateke koalizio independentistarentzat.

Oso bestelakoa da Geroa Bairen egoera. Zentraltasun politikoa eta irmotasuna erakutsi nahi ditu gaztetxekoen kontra, UPNk orain arte marraztu duen iruditik aldenduta. Distantziak azpimarratu, hauteskundeen aurretik. Horregatik, ez dio ezezko borobila eman Asironek planteatutako negoziazioari... ezta baiezko argirik ere. Bien bitartean, UPN pozarren dago, harmailatik ikuskizunaz gozatzen. Finean, oposizio izateko ardura ere kendu diote.]]>
<![CDATA[Negoziazio baten kronika]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/007/001/2019-01-20/negoziazio_baten_kronika.htm Sun, 20 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1944/007/001/2019-01-20/negoziazio_baten_kronika.htm
Hala ere, Nafarroako Gobernuko zenbait ordezkarik gaztetxeko asanbladari leporatu izan diote Rozalejoko eraikinarekin tematu eta irtenbide negoziatu bati uko egin izana. «Hori ez da egia», laburbildu du Urkok: «Beti egon gara proposamenak entzuteko eta hitz egiteko prest».

Egiazki, egoera bideratzeko eta auziari irtenbide negoziatu bat emateko ahalegin bakarra egon da iragan urtebete eta lau hilabeteotan. Hiru eragile eseri ziren negoziazio mahaiaren inguruan: Maravillas gaztetxea, EH Bildu eta Alde Zaharreko bizilagunen ordezkariak. Orotara, hamabi bilera izan ziren, abuztutik azarora bitartean. Negoziaziook fruitua eman zuten, gainera: mahai gainean, Rozalejoko markesaren jauregitik Oscus izeneko udal eraikinera mugitzeko hitzarmen bat. Azken unean, baina, bertan behera gelditu zen akordioa.

«Konfiantzazko giroa» berreskuratzea beharrezkotzat jotzen dute denek, baina, une honetan, eta gertatutako guztiaren ostean, «zail» ikusten dute egoera.

Rozalejotik Oscusera

«Gaztetxekoekin beti izan ditugu komunikazio bideak zabalik», azaldu du Nahia Fernandezek. Bera izan zen EH Bilduren izenean negoziazioetan parte hartu zuten ordezkarietako bat. Harekin batera aritu zen Xabier Zabalo ere, Sorturen Udalgintza alorreko koordinatzailea Nafarroan.

Iazko abuztuan, gaztetxea hutsarazten saiatu zen Nafarroako Gobernua lehen aldiz, baina gazteek egunean bertan okupatu zuten berriz. Lehen saialdi hark agerian utzi zuen elkarrizketa beharra. «Hustearen testuinguruan, irtenbide negoziatu baten aldeko deia egin zuten Alde Zaharreko bizilagunek, eta, handik gutxira, gaztetxeko kide batek adierazi zuen eurak ere prest zeudela Rozalejoz gain bestelako aukerak aintzat hartzeko. Hori ikusita, lehen pausoa ematea erabaki genuen», esan du Fernandezek.

Elkarrizketak «alde guztien borondate onarekin» gauzatu zirela onartu arren, hainbat oztopo gainditu behar izan zituzten negoziatzaileek lehen bileretan: «Mesfidantza puntu bat zegoen hasieran; hori ezin da ukatu», dio Zabalok. Gaztetxeko kideentzat, Caparrosoko txaleta udal eraikinaren esperientzia oso txarra izan zen -handik kanporatu zituzten 2016ko azaroan-, eta ez zuten nahi gauza bera gertatzea.

Prozesua «gorabeheratsua» izan zela uste du Fernandezek, baina hasierako mesfidantzak gainditzea lortu zuten. Lehen bilera haien ostean heldu zen EH Bilduko ordezkariek -Iruñeko Udalaren oniritziarekin- eginiko eskaintza: Rozalejoko jauregia uztea eta handik metro gutxira, Nabarreria kalean dagoen Oscus eraikinera mugitzea.

«Eraikinaren beheko solairu osoa eskaini genien», gogoratu du Fernandezek. «1.200dik gora metro koadro ditu, eta sukaldea, jantokia eta antzoki bat ere hartzen ditu. Gazteen beharrak asetzeko baldintzak betetzen zituen proposamena zela iruditu zitzaigun». Iazko ekainera arte, On Egin udal jantoki sozialaren egoitza izan zen Oscus, baina Karmen karrikara lekualdatu zuten; hortaz, eraikina libre zegoen.

Eraikinaren egokitasunak ez zuen aparteko desadostasunik eragin. Bai, ordea, kudeaketa eta autogestio ereduak. «Gernikako Astra gunean erabilitako hitzarmena eredu eta oinarri gisa hartzea proposatu genuen, abiapuntu ona zelakoan», azaldu du Fernandezek. Hitzarmena puntuz puntu eztabaidatu zuten hurrengo bileretan: betebeharrak, konpromisoak eta eskubideak. «Instituzio batekin hitzarmen bat sinatzen duzunean, badakizu baldintza batzuk bete beharko dituzula, segurtasuna bermatzeari buruz, ekitaldien antolakuntzaz... Gaztetxeko ordezkariek uste zuten horrek zaildu egiten zuela euren jarduna. Azkenik, ordea, alde guztiek onartzeko moduko hitzarmen bat lortu genuen», gogoratu du Zabalok.

Hala ere, gaztetxearen asanbladak ez zuen onartu ituna: «Hasieran lekualdatzearen aldeko jarrera agertu genuen arren, bertan [Rozalejon] gelditzea erabaki dugu», adierazi zuten azaroaren 11n argitaratutako oharrean. EH Bilduren irudiko, Nafarroako Gobernuak gaztetxeko kideei jarritako salaketak eragin handia izan zuen negoziazio prozesuaren porrotean: «Dena baldintzatu zuen».

Auzia artxibatu zuen epaileak hasieran, baina gobernuak helegitea jarri zion erabaki horri, eta Nafarroako Auzitegi Nagusiak arrazoia eman zion. «Azken xehetasunak fintzea besterik ez zen falta: giltzak noiz eman, kontratua noiz sinatu... Baina, bat-batean, auzi judiziala berriz zabalik zegoela jakin genuen. Hor gertatu zen jarrera aldaketa. Akordioa hautsita zegoela esan ziguten gaztetxeko kideek».

Maravillasen eztabaida piztu zuen gaiak -eurek ere onartu zuten negoziazio prozesuak «tentsioa» eragin zuela asanbladako kideen artean-, baina arazoa sakonagoa dela uste du Urkok. «Eredu kontrajarrien arteko talka» gisa definitzen du.

Autogestioa eztabaidagai

«Borondate onez egin ziguten eskaintza, eta guk eskertzen dugu elkarlanaren aldeko jarrera hori, baina gure ezezkoa ez zen apeta hutsa izan. Hitzarmen hori ez zen guk espero genuena, ez zelako benetako irtenbide bat, baizik gutxinaka-gutxinaka gaztetxearen proiektua asimilatuko zuen lotura bat. Ez zuen bat egiten gure autogestio proiektuarekin», azaldu du gaztetxeko kideak.

EH Bilduko ordezkariak ez datoz bat ikuspegi horrekin, eta uste dute Oscus eraikinaren eskaintzak «erabat» bermatzen zuela gunearen autogestioa. «Guretzat, autogestio ereduak dira Gernikako Astra edota Barañaingo gaztetxea, adibidez, eta hitzarmenak sinatuak dituzte», dio Zabalok. Fernandezentzat, autogestio «eredu asko» daude, erakunde publikoekin hitzartuta nahiz hitzartu gabe.

Gaztetxeko kideak beste faktore bat nabarmendu du: egonkortasunik eza. «Gertu ditugu maiatzeko hauteskundeak. Iruñeko udal gobernua aldatuz gero, ez genekien zer egoeratan utziko gintuen kontratu horrek. Gaztetxearen proiektua hauteskundeen emaitzari lotzea zekarren hitzarmenak». EH Bilduko ordezkarientzat, «aukera galdua» izan zen iazko prozesua. Gaztetxekoentzat, berriz, bere independentzia bermatzeko urratsa.]]>
<![CDATA[Autogestioa, hamaika aurpegi dituen borroka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/008/001/2019-01-20/autogestioa_hamaika_aurpegi_dituen_borroka.htm Sun, 20 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1946/008/001/2019-01-20/autogestioa_hamaika_aurpegi_dituen_borroka.htm
Baionako Zizparen kasuan, esaterako, 160 metroko etxabea utzi zien herriko etxeak gazteei Lesseps kalean, geltokitik hurbil, eta erabilera hitzarmena sinatu zuten bi aldeek. Beste adibide bat: gaztetxerik zaharrenetako bat da Biltoki (Lakuntza, Nafarroa). Han, eraikina Lakuntzako Udalarena ez, artzapezpikutzarena da, baina erabiltzeko baimena emana die herriko gazteei. Gunearen 50. urteurrena ospatu zuten iaz.

Donostiako Antigua auzoan, udalak eta auzoko eragileek 2013an sinatutako hitzarmenetik jaio zen Txantxarreka gaztetxea, Villa Alegria izeneko eraikinean. Garai hartan, Bildu koalizioa zegoen agintean, eta parte-hartze prozesu baten bukaeran heldu zen ituna. «Aurretik bagenuen auzoan gaztetxe bat egiteko asmoa, baina, Bildu agintera iritsi zenean, haiengana jotzea erabaki genuen. Horretarako propio sortu genuen Villa Alegria Gazte Asanblada izeneko elkartea, legeak ezarritako baldintzetako bat zelako», azaldu du gazte asanbladako kide Asier Garikanok.

Hitzarmenean jasotzen dira, besteak beste, eraikinean kontzertuak egin ahal izateko betekizunak -maiztasuna eta zarata maila arautuak dauzka udalak- eta segurtasunari buruzkoak. «Hitzarmena egitea onartu genuen, argi izanda legezko tramite bat zela gure helburua lortzeko, baina guk autogestioan sinesten dugu, eta horrela jardun dugu hasieratik: bizilagunak errespetatuz, beti, baina gauzak gure kabuz eginez», gogoratu du Garikanok.

Txantxarrekako kidearen esanetan, 2015eko hauteskundeen ostean hasi zen okertzen gaztetxearen eta udalaren arteko harremana. Hainbat hedabideren laguntzarekin gazte asanbladaren gaineko irudi «distortsionatua» ematea egotzi diote EAJri: «Istiluak sortzen ditugula, beti parrandan ibiltzen garela, zarata egiten... Gezur mordoa esan dute gutaz. Berez, hilean behin antolatzen dugu kontzerturen bat, eta udalak jarritako ordutegiaren barruan, gainera. 23:00etan bukatzen dira, bizilagunei eragozpenik ez sortzeko. Antiguako auzokideek ezagutzen gaituzte, baina auzotik kanpo, irudi faltsu hori ari da hedatzen».

Gaztetxea aterpe bihurtuta

Garikanoren esanetan, «instituzioek egiten ez duten lana bere gain hartzen du gaztetxeak», eta horrek eragina izan du harremanen okertzean: «Iazko abuztutik, esate baterako, Afrikako 16 migratzaile ditugu gaztetxean aterpetuta, erakundeek ez dutelako deus egiten. Protesta kanpaina bat ere abiatu genuen, udalak migratzaileen auzian izandako jokabidea salatzeko. Ordutik, asko gaiztotu dira gure arteko harremanak. Udalak ez digu inoiz eskertu migratzaileekin eginiko lana; aitzitik, aurpegiratu digu gaztetxea ez dela toki egokia pertsona horiei aterpea emateko». Txantxarrekako gazteak hitzarmena berritzekotan ziren migratzaileen polemikak eztanda egin zuen momentuan: «Une honetan, ziurgabetasun egoera erabatekoan gaude, ez digutelako kontratua berritu, eta dena airean dago».

Altsasun (Nafarroa), gaztetxeko kideek ez dute inoiz kontraturik sinatu. «Ezta behar ere», dio gazte asanbladako kide Jon Kepak -ez du abizena eman nahi-. Guneak 30 urte beteko ditu datorren urtean. Hiru hamarkada horietan, gazteek ez dute «aparteko errepresio saiorik» pairatu, baina, aitortu dutenez, udal gobernuan «talde bat ala beste bat egon», aldea nabari da tratuan eta harremanetan. «Egungo alkateak, adibidez, ez du inoiz gaztetxearen kontrako erabaki zuzenik hartu, baina betekizun administratibo eta burokratiko gehiago ezarri dizkigu, eta horrek asko moteldu du gaztetxearen erritmoa».

30 urteko «okupazioa»

Gazteek herriko hiltegia izandako eraikina 1990. urtean okupatu zutenetik, hiru alderdik hartu dute Altsasuko aginte makila: PSNk, Bilduk eta Geroa Baik. «Urte horietan guztietan, saialdi batzuk egin izan ditu udalak gaztetxea administrazioaren egituraren barruan sartzeko edo burokratizatzeko, baina ez dute aurrera egin», azaldu du Jon Kepak. Hortaz, gaztetxearen eraikinak okupatuta segitzen du de facto, nahiz eta jada inork ez duen gunearen etorkizuna zalantzan jartzen: «Urteen poderioz, egonkortu egin da gure egoera, baina, legez, hasierako berbera da». Autogestio ereduari buruz, berriz, Altsasuko gazte asanbladako kideak uste du lehentasuna izan beharko litzatekeela gazteek euren proiektua gauzatzeko askatasuna edukitzea: «Norberak jakingo du zer jartzen duen balantzaren alde bakoitzean: guretzat, erakundeak tresna bat izan daitezke, eta, trabarik jartzen ez duten heinean, ez dugu arazorik lan instituzionalarekin, baina ez dira gure lehentasuna. Sistema kapitalistari eusten dioten erakundeak dira. Guri dagokiguna da gure potentzialtasun guztia garatzea kalean nahiz herri mugimenduaren barruan. Kontraboterea eraikitzea, alegia».

Altsasuko gaztetxearena baino apur bat gorabeheratsuagoa izan da Bilboko 7Katu gaztetxearen ibilbidea. Duela 12 urte okupatu zuten, 2007ko urtarrilean, Solokoetxeko eskaileretan. Ordutik, Bilboko Udalak lau aldiz hutsarazi du eraikina; eta gazteek, beste horrenbestetan okupatu. Gaztetxeko kide Marina Urkidi Gardek uste du 2007an gazteek zituzten behar eta arazo berberak dituztela gaur egungoek ere: «Alde Zaharrean, oso urriak dira gazteei zuzendutako guneak eta aisialdirako aukerak, eta espazio publikoa gero eta pribatizatuago dago, dena tabernaz betea. Bestelako aukerak eskaintzeko sortu zen gaztetxea».

Okupazioaren bidea hartu zuten 7Katu gaztetxeko kideek ere. «Udalak eta instituzioek bestelako eskaintzarik egiten ez duten bitartean, erabat zilegi ikusten dugu hutsik dauden eraikinak hartu eta, autogestioaren bitartez, horiei bizi berria ematea». Hala ere, Urkidirentzat, gaztetxeak «tresna bat» izan behar du: «Okupazioa ez da gure helburua, auzoko gazteei zuzendutako baliabidea baizik».

Instituzioekiko harremanei dagokienez, Bilboko Udalak gaztetxearekin «utzikeriaz» jokatu duela uste du Urkidik: «Ez dugu komunikazio biderik batere. Harremanik ez dago, eta dagoen bakoitzean, guri eraso egiteko edo gaztetxea husten saiatzeko da». Hainbat hedabide 7Katuren kontra lerratu izana ere kritikatu du gaztetxeko kideak: «Gure aurkako kanpaina darabilte, gaztetxea istiluekin edo delituekin nahasi eta kriminalizatu nahian; hain zuzen ere, gaztetxeak ekarpen handia egin dio auzoari, gune hori biziagoa eta seguruagoa bihurtu du eta».

Iruñea: aurkia eta ifrentzua

Nafarroako hiriburuaren kasua ezohikoa da: alde batetik, Maravillas eta Arrotxapeko gaztetxeek erakunde publikoekin duten harremana oso gatazkatsua da; bestetik, hiru autogestio gune berri bultzatu ditu Iruñeko Udalak: Antzara gunea, Mendillorri auzoan -ez da gaztetxe bat propio, auzoko herri mugimenduko eragile guztiek kudeatzen baitute-; Salestarren ikastetxe zaharra, Txantrean; eta Plazara gunea, Alde Zaharrean.

Gaztetxeek, ordea, «aldaketaren porrota» ikusten dute, Maravillasen auzian batez ere, eta «UPNk zituen jarrera autoritario bertsuak» izatea egotzi diote Uxue Barkosen gobernuari: «Aurreko asteetan, erabat militarizatu ziguten auzoa, eta 70etik gora zauritu eragin zituzten Poliziaren oldarraldiek; Barcinaren garaitik ez genuen halakorik ikusten», azaldu du Maravillaseko asanbladako kide Edurnek -ez du abizenik eman nahi-.

Gaztetxeen eta autogestioaren auziak aldaketaren indarrei «kontraesanak» eragin dizkiela uste du gaztetxeko kideak, eta gogoeta egiteko eskatu die: «Nola da posible Nafarroako Gobernuak gazteen kontrako jazarpena sustatzea eta gezurren bidez justifikatu nahi izatea? Zergatik eragozten die hainbeste gurea bezalako proiektu batek? Benetan uste al dute gaztetxe bat gobernuarentzat arrisku bat izan daitekeela? Galdera horiek guztiek hausnarketara bultzatu beharko lituzkete agintariak».]]>
<![CDATA[Eguesibarko D ereduko ikastetxearen izena euskaraz idatzi izana salatu du UPNk]]> https://www.berria.eus/albisteak/161605/eguesibarko_d_ereduko_ikastetxearen_izena_euskaraz_idatzi_izana_salatu_du_upnk.htm Wed, 16 Jan 2019 16:04:17 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/albisteak/161605/eguesibarko_d_ereduko_ikastetxearen_izena_euskaraz_idatzi_izana_salatu_du_upnk.htm <![CDATA[Iruñeko Erorien Monumentuko kripta ixtea zilegi jo du Nafarroako Auzitegi Nagusiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/007/001/2019-01-16/irueko_erorien_monumentuko_kripta_ixtea_zilegi_jo_du_nafarroako_auzitegi_nagusiak.htm Wed, 16 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1879/007/001/2019-01-16/irueko_erorien_monumentuko_kripta_ixtea_zilegi_jo_du_nafarroako_auzitegi_nagusiak.htm
Sanjurjoren eta Aznar Zozaia anaien senideek helegitea aurkeztu zuten erabakiaren kontra, eta iazko uztailean arrazoia eman zien epaile batek: egoera «lehengoratzeko» eskubidea aitortu zion Sanjurjoren familiari, hau da, haren arrastoak berriro monumentuan sartzeko baimena —Melillan daude gaur egun, Espainian—. Iruñeko Udalak errekurtsoa jarri zion ebazpenari, eta, orain, Nafarroako Auzitegi Nagusiak bertan behera utzi du aurreko sententzia hura, kripta ixteko eta gorpuzkiak ateratzeko erabakia legearen araberakoa izan zela argudiatuta.

Epaileak azpimarratu du Iruñeko Udalak eskumena duela «lurperatze gune bat ixteko», eta, gainera, adostasunez jardun zela: eraikinaren jabea udala da, eta, kriptaren erabilera Artzapezpikutzari dagokion arren, bi erakundeek hitzartua zuten kriptari hilobi izaera kentzea.

Joseba Asiron Iruñeko alkatea pozik agertu da ebazpenarekin, eta berretsi du prozesua arauei jarraikiz egin zutela: «Berme guztiak bete genituen ikuspegi legal, zientifiko eta pertsonaletik. Auzitegiak konfirmatu du udalak eramandako prozesua guztiz legezkoa izan zela».

49 proposamen

Auzitegiak Iruñeko Udalari arrazoia eman dion egun berean, Asironek eta Hiri Jasangarriko zinegotzi Joxe Abaurreak jakinarazi dute 49 proposamen jaso dituztela Erorien Monumentuaren ingurunearen diseinurako. Ideia lehiaketa bat antolatua du udalak eraikinarekin zer egin erabakitzeko, eta hiru lan ildo nagusi daude mahai gainean: azpiegitura bere horretan uztea —ikur frankistak kenduta—, goitik behera eraldatzea, edo botatzea eta berritik hastea eremua urbanizatzen.

Baldintza bakar bat jarri die udalak proiektuak aurkezten dituztenei: egitasmo guztiek «esanahi berria» eman beharko diote espazioari, «memoria historikoarekin bat etorrita». Parte hartzaileei galdegin die aintzat hartzea, batetik, «eraikinaren eduki sinbolikoa eta memoria demokratikoan duen eragina, beharrezko egiten duena monumentua esanahi berriez hornitzea —eraldatuz edo desagerraraziz—»; eta bestetik, «aukera dagoela hirigunean esku hartzeko eta inguru hori topaleku bihurtzeko».

Hiriko eremu horrek nola izan behar duen zehazteko, 49 arkitektura proiektu aurkeztu dira. Hil honetan, nazioarteko epaimahai batek bost eta zazpi proposamen artean hautatuko ditu, ondoren garatu eta ikusgai paratuko direnak, herritarrek ekarpenak egiteko. Urtarrilaren bukaeran edo otsaileko lehen egunetan aurkeztuko ditu udalak proiektu finalistak.]]>
<![CDATA[Nafarroako Auzitegi Nagusiak babestu egin du Iruñeko Erorien Monumentuko kripta ixteko erabakia]]> https://www.berria.eus/albisteak/161562/nafarroako_auzitegi_nagusiak_babestu_egin_du_iruneko_erorien_monumentuko_kripta_ixteko_erabakia.htm Tue, 15 Jan 2019 07:07:40 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/albisteak/161562/nafarroako_auzitegi_nagusiak_babestu_egin_du_iruneko_erorien_monumentuko_kripta_ixteko_erabakia.htm
Joseba Asiron Iruñeko alkatearekin batera, honako hauek osatzen dute epaimahaia: Zaida Muxi Martinez, Arkitekturako doktore eta irakaslea; Pilar Biel Ibañez, Zaragozako Unibertsitateko Artearen Historia saileko irakasle titularra; Max Welch Guerra, Technische Universitat Berlingo unibertsitateko Gizarte Zientziak eta Plangintza fakultatean doktorea. Aditu horiekin batera, Vicente Taberna Irazoki –Iruñeko Udaleko Hirigintza, Etxebizitza eta Birgaitzea alorreko arkitekto eta zuzendaria–, Javier Martinez Callejo –Arkitekturan doktorea eta Euskal Herriko Arkitekto Hirigileen Elkarteko lehendakaria– eta Rafael de Caceres Zurita –arkitektoa eta unibertsitateko irakaslea– izanen dira epaimahaikide. Lehiaketan parte hartzeko, baldintza bikoitza jarria du udalak: parte hartzaileek aintzat hartu behar dute, alde batetik, "eraikinaren eduki sinbolikoa eta memoria demokratikoan duen eragina, beharrezko egiten duena monumentua esanahi berriez hornitzea (eraldatuz edo are desagerraraziz)"; eta, beste aldetik, "aukera dela hirigunean esku hartu eta inguru hori topaleku bihurtzeko".]]>
<![CDATA[Iruñeko Udalak negoziazioa eskaini du, Maravillasko auzia konpontzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1934/009/001/2019-01-12/irueko_udalak_negoziazioa_eskaini_du_maravillasko_auzia_konpontzeko.htm Sat, 12 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1934/009/001/2019-01-12/irueko_udalak_negoziazioa_eskaini_du_maravillasko_auzia_konpontzeko.htm
Alkatearentzat, arazoari konponbidea emate aldera, «eredu» izan daiteke EH Bilduk hiru hilabetez eginiko bitartekaritza lana: «Ahalegin handiak egin genituen, aldeen arteko negoziazioa ahalbidetzeko. Orain, eraikina desokupatuta dagoen honetan, elkarrizketaren aldeko apustuari eusten diogu». Hala ere, negoziazio bati ekin ahal izateko, Asironek beharrezkotzat jo du «lasaitasun giro bat» bermatzea, «eta Poliziaren oldarraldiek ez dute horretan laguntzen». Horregatik, «lasaitasuna berreskuratzeko» deia egin du.

Iruñeko alkatea ez da izan Foruzaingoaren eta Espainiako Poliziaren jarduna kritikatu duen bakarra. Adolfo Araiz EH Bilduko bozeramailearen esanetan, Foruzaingoa «neurriz gaindiko indarkeriarekin» oldartu zaie gaztetxearen husteagatik protesta egin dutenei, eta kontuak eskatu dizkio Nafarroako Gobernuari: «Beharrezkoa da polizia ereduari buruzko hausnarketa egitea, Foruzaingoa bezalako polizia bat egiazko polizia demokratikoa izan dadin».

Era berean, ELA sindikatuak adierazi du «izugarrizko porrota» dela «gaztetxearen itxiera Poliziaren eskutik heldu izana», eta polizia operazioa eteteko eskatu du. Harago joan da LAB sindikatua, eta Maria Jose Beaumont Barne kontseilariaren «berehalako dimisioa» galdegin du. Eskaera horrekin bat egin du Ernai gazte mugimenduak.

Kaleak, lasaiago

Maravillas gaztetxeko ordezkariek ere gogor kritikatu dute Nafarroako Gobernuaren jokabidea: «Garbi dugu gobernuak agindutako ikuskatze teknikoa Maravillas gaztetxea suntsitzeko maniobra bat besterik ez zela izan». Gaztetxearen hustea salatzeko, kalera atera ziren atzo, laugarrenez, eta elkarretaratzea egin zuten dozenaka lagunek Nabarreria plazan, eta gazte batzuk teilatura igo ziren pankarta bat eskegitzeko. Azken egunotako istilurik ez zen izan, ordea. Maravillas herriarentzat leloa eskuetan hartuta, proiektuak aurrera jarraituko duela aldarrikatu zuten.]]>
<![CDATA['Hormatu' dute Maravillas]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1958/008/001/2019-01-11/hormatu_dute_maravillas.htm Fri, 11 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1958/008/001/2019-01-11/hormatu_dute_maravillas.htm
Erabakiari buruzko azalpena eman zuen atzo Nafarroako Gobernuak. Maria Solana bozeramailea, Manu Aierdi lehendakariordea eta Maria Jose Beaumont Barne kontseilaria agertu ziren hedabideen aurrera, eta ideia bat azpimarratu zuten hirurek: segurtasuna. Hori izan da, kontseilarien esanetan, gobernuaren jarduna gidatu duen irizpide bakarra. «Segurtasuna bermatzea da gure lehentasuna, eta hori lortzen ez den bitartean, gainerako eztabaidek ez dute tokirik», ohartarazi zuen Aierdik. Lehendakariordearen esanetan, Ondare Zerbitzuko teknikariek eraikinaren egoeraz eginiko txostena hartu dute oinarri: «Oso txosten gogorra da, egiaztatzen duelako oso arriskutsua dela Rozalejoko markesaren jauregia erabiltzea, bai bertan dauden pertsonentzat, bai inguruko eraikinentzat».

Aierdik azaldu zuen bi motatako arriskua atzeman dutela teknikariek: eraikinaren egiturari buruzkoa eta elektrizitatearena. «Eraikinaren egiturak ez du bermerik ematen, eta ezin da jakin gainkargen aurrean zer egin dezakeen; bestalde, teknikariek egiaztatu dutenez, elektrizitate lotura legez kanpo egina dago, instalazio elektrikoak ez du betetzen araudiaren inongo betekizunik, konexioak agerian daude...».

Lehendakariordeak gaineratu zuen Maravillas gaztetxeko kideek «hainbat obra» egin dituztela eraikinean: «Besteak beste, paretak eraitsi, zulatze lanak egin eta sabai faltsuak eraiki; gainera, taberna jarri eta zinema ekitaldiak egin izan dituzte, gutxieneko segurtasun baldintzak bete gabe».

Gobernuak «txosten tekniko horren argitara» hartu ditu neurriak, Aierdiren esanetan. Hala, argindar eta ur instalazio osoa desmuntatu dute gobernuko beharginek, material sukoiak kendu, lurra eta zoladura altxatu, zuloak estali, eta arriskuen seinaleak jarri. Horren ostean, eraikina zigilatu zuten atzo, eta inor eraikin barrura ez sartzeko zein beste neurri har ditzakeen aztertzen ari da gobernua orain.

Hain justu, iluntzean, eraikina zigilatu izanaren aurka protestan ari ziren gazte batzuek hautsi egin zuten sarreran altxatutako hormaren zati bat. Protesta zaratatsua egin zuten, gobernuaren erabakia salatzeko, eta aurreko egunetan Poliziak zauritutakoen argazkiak erakutsi zituzten. Rozalejoko jauregiaren ingurura iristean, istiluak sortu ziren hirugarren egunez; besteak beste, zaborrontziak irauli zituzten. Polizia oldartu egin zen Alde Zaharreko hainbat kaletan.

Pilotak ez, 'foam' jaurtigaiak

Alde zaharrean azken egunetan jasaten ari diren egoeraz hitz egin zuen, hain justu, Beaumontek atzoko agerraldian. «Atsekabea» agertu zuen, gaztetxea husteko polizia operazioak «alde zaharreko bizilagunei eta ostalariei eragin dizkien eragozpenengatik», eta gaineratu zuen atzo berean auzotik erretiratzeko agindua emana zietela foruzainei.

BERRIAren galderei erantzunez, Beaumontek ukatu egin zuen Foruzaingoak gomazko pilotak jaurti dituela oldarraldietan: «Hori faltsua da erabat». Azaldu zuenez, Nafarroan gomazko pilotak debekatu zirenean, horiek ordezkatzeko eskuratu ziren foam jaurtigaiak erabili dituzte. Halaber, foruzainek bizilagunen leihoen kontra tiro egin izana ere ukatu zuen kontseilariak: «Airera tiro egin zuten, aurrez aurreko konfrontazioa saiheste aldera».
  ]]>
<![CDATA[Ezpatak gora Maravillasen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/002/001/2019-01-10/ezpatak_gora_maravillasen.htm Thu, 10 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1877/002/001/2019-01-10/ezpatak_gora_maravillasen.htm
ZERTAN DA AUZIA?

Gaztetxearen aldeko mugimenduko kideek 2017ko irailaren 3an okupatu zuten Iruñeko Rozalejoko markesaren jauregia. Ordutik, Maravillas gaztetxea zabalik egon da urtebete eta lau hilabetez, astearte goizaldean Foruzaingoak jauregia hustu eta zigilatu zuen arte. Atzo, barruko material guztia ateratzen ibili ziren udal beharginak, Poliziaren zaintzapean. Zoruko nahiz sabaietako xaflak eta instalazio elektriko osoa ere erretiratu zituzten, eta epailearen esku utzi dituzte gaztetxean topatutako gailu eta etxetresna guztiak. Eraikina itxita dago, eta «zigilatzea bermatzeko» asmoa agertu du Nafarroako Gobernuak, berriz okupatu ez dezaten. Horretarako, atean hormigoia bota eta sarrera guztiak hormaz estaliko dituzte.

ZERGATIK? EZ AL ZEN IKUSKATZE TEKNIKO BAT?

Hori argudiatu zuten Foruzaingoak eta Nafarroako Gobernuak: Iruñeko 4. Instrukzio Auzitegiak baimendutako ikuskatze teknikoa izan zela, «okupek eraikinean obrak egin ote zituzten egiaztatzeko» eta «lan horiek eraikinaren segurtasunean izandako eragina neurtzeko». Agindu judizial horretan dago gakoa: epaileak baimena eman zion Nafarroako Gobernuari gaztetxea miatzeko eta txosten teknikoa egiteko, baina baita eraikin barruko arriskuak murriztu eta segurtasuna bermatze aldera «beharrezkoak diren neurri guztiak hartzeko» ere. Hortaz, agindu judizial horrek erabateko eskua eman dio Nafarroako Gobernuari, segurtasun arazoak eta pertsonendako arriskutsuak izan daitezkeen elementuak topatuz gero Rozalejoko markesaren jauregia garbitu eta zigilatzeko. Nafarroako Gobernuko, Vianako Printzea erakundeko eta Iruñeko Udaleko teknikariek «elementu arriskutsuak» atzeman zituzten astearteko miatze prozesuan, eta gobernuak karta hori jokatu du gaztetxea hutsarazteko.

Atzo, segurtasunaren argudioari eutsi zion Uxue Barkos lehendakariak ere: «Ondare Zerbitzuko teknikariek egiaztatu dute eraikin horretan ez dagoela segurtasunik, eta horrek izan behar du Nafarroako Gobernuaren lehentasun nagusia beti, beste edozein eztabaidaren gainetik». Horregatik, «arduraz» jokatzea galdegin die alde guztiei.

ZER DIOTE GAZTETXEKOEK?

Segurtasunarena «aitzakia hutsa» izan dela «itzalpeko hutsarazte» bat egin ahal izateko. Maravillas gaztetxeko ordezkarien arabera, iazko abuztuan, gaztetxea lehen aldiz hustu zutenean, eraikina ikuskatu eta txosten bat egin zuten teknikariek. «Ordutik, gaztetxean ez dugu inongo obrarik egin, eta are gutxiago eraikinaren egiturari eragiten ahal dion lanik», esan zuen Maravillas gaztetxeko bozeramaile batek. Ondare Zerbitzuko teknikarien txostenean, argindar instalazioarekin lotutako elementuak aipatzen dira batez ere.

LAUKOA BAT DATORGOBERNUAREN NEURRIEKIN?

Ez. Laukoaren barruan, Geroa Bai da gaztetxea hustearen alde argi eta garbi agertu den indar politiko bakarra. Rozalejoko markesaren jauregian Memoria Historikoaren Institutua jarri nahi duela argudiatu du Nafarroako Gobernuak, baina aukera horrek ez ditu EH Bildu, Orain Bai-Ahal Dugu eta Ezkerra taldeak gogobete, proiektu hori «adabaki bat» dela iritzita. «Irtenbide adostuen» eta «negoziazioaren» alde azaldu dira hiru indar horiek.

IZAN AL DA NEGOZIAZIORIK?

Bai. Kontaktuak izan dira gaztetxeko eta gobernuko ordezkarien artean, baina ez dute fruiturik eman. Negoziazio mahaian esertzeko gutxieneko baldintzetan ere ez dira ados jarri: Nafarroako Gobernuak dio gaztetxekoek uko egin ziotela iazko abuztuaren 15ean lehendakariarekin batzartzeari. Gazteek argudiatu dute egun horretan Maravillas Lambertoren omenezko ekitaldia zutela, eta abuztuaren 17a proposatu zutela bilera egiteko, baina gobernuak uko egin ziola aukera horri, eta, horren ordez, gaztetxea husteko agindua eman zuela. Gainera, esan dute gobernuak negoziatzen hasteko baldintza gisa jarri zuela «okupak eraikinetik ateratzea eta bertan eginiko kalteak ordaintzea». Gazteek ere jarria zuten aurretiazko baldintza bat: gaztetxeko bost kideren kontrako salaketa erretiratu eta auzibidea ixtea. Gobernuak ez zuen halakorik onartu.

Emankorragoa izan zen gaztetxeak Iruñeko Udalarekin eta Alde Zaharreko auzo elkartearekin izandako hartu-emana. Hainbat hilabetez, bilera sorta egin zuten hiru erakundeotako ordezkariek, auzoan «gune komunitario eta autogestionatu bat bermatuko duen irtenbidea» adosteko xedez. Iazko abuztuan hasi ziren elkarrizketak, eta azaroan amaitu. Aurreakordio bat itxia zuten ordurako: Rozalejoko markesaren jauregia utzi eta handik metro gutxira dagoen Oscus izeneko egoitzara mugitzea. Udalarena da eraikin hori, eta, gaur egun, han biltzen dira On Egin jantoki soziala eta antzoki bat. Gazteek, ordea, uko egin zioten eskaintzari.

ZERGATIK?

Maravillas gaztetxearen batzarrean eztabaidatu zuten Iruñeko Udalaren eskaintza eta, hainbat kidek horren alde egin zuten arren, atzera bota zuten azkenean. Kolektiboak esker ona adierazi zien bai EH Bilduri eta bai Alde Zaharreko bizilagunei «negoziatzeko eskaintza egin izanagatik, ondo atera ez bada ere», baina argudiatu zuen udalaren eta gaztetxeko kideen ereduak «kontrajarriak» zirela: «Mahai gainean jarri ziguten kontratuak gure funtzionatzeko modua baldintzatzen zuen erabat, burokraziaren barruan sartzea zekarrelako». EH Bilduk, bestalde, «kezkaz» hartu zuen Gaztetxeko Asanbladaren erabakia.

ETA ORAIN, ZER?

Gaur da bukatzekoa Foruzaingoaren nahiz Espainiako Poliziaren dispositiboa. Hala ere, Rozalejoko jauregia zigilatuta eta Poliziak zainduta dagoen bitartean, ez dirudi gaztetxeko kideek eraikina berriz okupatzeko aukera izanen dutenik. Jauregia hustuta dago erabat, biluzik, eta, hara sartzeko zailtasunak gaindituta ere -Polizia, hormigoiz estalitako ateak...-, eraikina berriz egokitzeko prozesua askoz konplikatuagoa izanen da. Gazteek ez dute aukera hori baztertu -«denbora kontua» izan daitekeela esan zuten atzo-, baina ateak zabaldu dizkiete beste aukera batzuei, Maravillas proiektua «beste egoitza batean» gauza daitekeela azpimarratuta.]]>
<![CDATA[Maravillas hustu du Foruzaingoak, eraikina ikuskatzeko argudioarekin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1934/002/001/2019-01-09/maravillas_hustu_du_foruzaingoak_eraikina_ikuskatzeko_argudioarekin.htm Wed, 09 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1934/002/001/2019-01-09/maravillas_hustu_du_foruzaingoak_eraikina_ikuskatzeko_argudioarekin.htm
Goizaldeko ordu txikietan, poliziek ez zuten inor topatu Rozalejoko markesaren jauregi barruan, eta egoera baliatu zuten gaztetxea materialez husteko eta zigilatzeko. Bitartean, inguruko kale guztietako sarbidea galarazi zuen Espainiako Poliziak. «Ez da tramite hutsa izan», salatu zuen gaztetxeko ordezkari batek goizean bertan. «Goizaldeko ordu txikietan etorri dira, neurriz kanpoko polizia dispositiboa prestatu dute, eta auzo osoa hartu; ikuskaritza soila dela diote, baina gaztetxean zegoen guztia lapurtu digute, aulkiak eta hozkailua barne».

06:30. Erantzuna antolatzen hasi ziren gaztetxeko kideak, Whatsapp, Twitter, Telegram eta bestelako sare sozialen bitartez. Gaztetxearen ingurumarietan bildu ziren dozenaka gazte, protesta egiteko. Eltze eta lapiko jotzeak esanarazi zituen Alde Zaharreko hainbat bizilagun. Curiatik Mercaderesera, San Frantziskotik Merced kalera. Auzoa mutur batetik bestera zeharkatu zuten gaztetxearen eta autogestioaren aldeko aldarriek. Artean, Nabarreria inguruko karrika guztiak itxita zeuzkan Espainiako Poliziak, baita banaketa enpresetako ibilgailuentzat ere. Labrit kalean, berriz, manifestariek eten zuten zirkulazioa, eta haiei oldartu zitzaien Espainiako Polizia.

Istilurik larrienak, ordea, Nafarroako Legebiltzarraren aurrean piztu ziren. 10:00etan, legebiltzarraren inguruan giza katea egiten saiatu ziren manifestariak, baina Espainiako Poliziak bidea moztu zien. Orduan hasi zen Poliziaren oldarraldia. Borrak atera, eta bereizi gabe jo zituzten inguruan zebiltzan pertsona guztiak, manifestariak izan ala ez -tartean, baita protesten berri ematen ari ziren kazetariak ere-. Gazte gehienek Ziudadela kalera egin zuten ihes; han, borrez gainera, pilota jaurtigailuak ere erabili zituzten poliziek protestaka ari zirenen kontra.

Gaztetxeko ordezkariek salatu dutenez, «dozenaka» zauritu eragin zituen atzoko operazioak; jakinarazi dute sudurra hautsi ziotela gazte bati, besteak beste.

Teknikarien txostena

Atzo goizeko operazioan, foruzainekin batera, Nafarroako Gobernuko Ondare Zerbitzuko, Vianako Printzea erakundeko eta Iruñeko Udaleko teknikariak sartu ziren Maravillas gaztetxera, eta eraikinaren egoerari buruzko txosten bat egin zuten. Horren arabera, eraikinak «pertsonentzako arriskuak» ditu, Nafarroako Gobernuak nabarmendu duenez. Teknikariek ohartarazi dute eraikinaren egitura hondatuta dagoela, babesik gabeko gune irekiak daudela, eta «objektu sukoiak» atzeman dituztela -gas bonbonak, besteak beste-. Horrez gain, gobernuak azaldu du gaztetxean argindar instalazioa «era desegokian eta segurtasun estalkirik gabe» hedatu dela, eta eraikinaren aurrealdean «legez kanpoko lotura bat» ipinia dutela argindar banatzailearen sarearekin.

Eraikinera sartzeko baimena ematearekin batera, epaitegiak ebatzi du beharrezko prebentzio neurriak hartu behar direla, eta, gobernuaren esanetan, agindu horri segika eraman dute gaztetxe barruko materiala: «Arriskua egiaztatuta, ezinbestekoa zen eraikin barruko altzari eta bestelakoak ateratzea; besteak beste, gas bonbonak, koltxoiak, hozkailuak edota sabai azpiko xaflak». Foruzaingoaren biltegira eraman dute material hori guztia, eta epailearen esku jarri.

Polizia operazioaren harira, Ana Ollo Herritarrekiko Harremanetako kontseilariak goizean adierazi zuen Foruzaingoa «istiluak saihesteko» dagoela, eta ukatu egin zuen atzokoa «hutsarazte bat» izan zenik. «Teknikariak sartu direnean eraikinean ez zegoen inor». Horrez gain, azpimarratu zuen gobernuak oraingoz ez duela erabakirik hartu Maravillas gaztetxea behin betiko ixteari buruz: «Teknikarien eta Foruzaingoaren txostenak xeheago aztertu eta ikuskatzea egin ondoren emanen ditugu eman beharreko pausoak».

Ollok eginiko adierazpen horiek txarretsi zituzten gaztetxeko eledunek. Salatu zuten Nafarroako Gobernua «ukaezina dena ukatu nahian» ari dela, eta, hain justu, hori frogatzeko, gaztetxera sartzen saiatu ziren zenbait gazte atzo arratsaldean, abokatuarekin batera. Polizien buruak, ordea, ez zien sartzen utzi, horretarako agindua zeukala eta. Hori entzunda, abokatuak adierazi zuen gobernuak eginikoa «hutsaraztea» izan zela, «argi eta garbi».

Oldarraldiak arratsaldean ere

Gaztetxeko kideek batzarra egin zuten atzo arratsean. Eguneko gertakariak aztertu eta polizia operazioa gaitzetsi ostean, kalejira egin zuten ehunka lagunek, Maravillas aurrera lelopean. Alde Zaharreko karriketan gora eta behera egin zuten protesta. Bidean, bengalak piztu zituzten, eta arrautzak bota zizkioten EAJren egoitzari.

Txapitela karrikan, Poliziaren hesiaren aurrean eserialdia egin zuten manifestariek, eta Aldapa karrikara joan ziren gero. Istiluak sortu ziren arratsean, eta Foruzaingoa oldartu egin zitzaien, gomazko pilota eta guzti. ]]>
<![CDATA[KIROLA AMUA DENEAN]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1987/002/001/2019-01-06/kirola_amua_denean.htm Sun, 06 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ion Orzaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1987/002/001/2019-01-06/kirola_amua_denean.htm Online jokoen publizitatean legeak dituen hutsuneez baliatu da enpresa; nahiz eta aditu askok «arduragabetzat» eta «arriskutsutzat» jo duten kanpaina, iragarkiek ez dute etenik izan. Eta ez dira bakarrak. Azken urteetan ugaritu egin dira apustu etxeak, online bidezko poker jokoak eta kasinoak iragartzeko multimedia kanpainak. Gizonezkoen futbol profesionala da adibiderik garbiena: Espainiako ligako lehen mailako taldeen artean, Reala da apustu etxe baten babesletzarik ez daukan bakarra.

Publizitatean egindako inbertsio horrek guztiak fruitua eman du azken urteetan: herritar bakoitzak zorizko jokoetan batez beste gastatutako diru kopuruak gora egin du, eta, arloz arlo, batez ere kirol apustuak hazi dira.

Kirol apustuen nahiz online jokoen sektorea hazten den neurri berean, haiei buruzko kezka ere handitu da. Joko mendekotasunak artatzeko zentroek salatu dute gero eta jende gehiagok jo behar izaten duela haiengana, eta jokalariaren soslaia inoiz baino gazteagoa dela. Gainera, hainbat herritan mobilizazioak antolatu dituzte apustu etxeen kontra; salatu dute bereziki langile auzoetako jendeari egiten diotela kalte.

Batzuek eta besteek neurriak eskatu dizkiete erakunde publikoei. Italia jarri dute adibide gisa: urtarrilaren 1etik debekatuta daude apustu etxeen iragarkiak, eta kirol taldeek ezin dute horrelako enpresekin sinatu publizitate eta babesletza hitzarmen berririk —orain arte sinatutakoak indarrean izanen dira iraungi arte—.

Legeen hutsuneak

Oso bestelakoak dira Euskal Herrian eragina duten Frantziako nahiz Espainiako legediak. Frantziakoa zorrotza da, baina lausotzeko bidean dago: 2010era arte debekatuta zeuden online bidezko apustuak eta bestelako jokoak, baina orduan arautu zituzten, Hegoafrikan futboleko Munduko Kopa hasi baino hiru hilabete lehenago. Loteria, zorizko jokoak eta apustuak kudeatzeaz arduratzen den FDJ enpresa publikoa, berriz, aurten pribatizatu dute.

Espainian, 2011tik dago indarrean jokoa arautzeko legea, baina zergei erreparatzen die batez ere, eta ez hainbeste jokotik eratorritako mendekotasunei. Hori dela eta, arau bat prestatzen ari da Madril, bereziki bi faktore mugatzeko: online apustuen publizitatea, eta jokoek gazteengan eta adingabeengan izan dezaketen eragina. Apustu etxe fisikoei dagokienez, autonomia erkidego bakoitzak ditu bere arauak. Hego Euskal Herriaren kasuan, egoitza fiskala Araban, Bizkaian, Gipuzkoan edo Nafarroan duten enpresen jarduera soilik arautu dezakete Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak.

Bi erakundeok urtero argitaratzen dute zorizko jokoen sektoreari buruzko txostena, eta azken datu ofizialei erreparatuta —2017. urtekoak—, agerikoa da jokoen pastelean gero eta handiagoa dela apustuei dagokien zatia. Oraindik ohiko txanpon makinak dira jokorik arrakastatsuena —Nafarroan, sektorean gastatutakoaren %37 dagokie—; horren atzetik dago Espainiako loteria. Eta hirugarren postuan, kirol apustuak.

Azken multzo hori gaur-gaurkoz ez da sektoreko handiena, baina bai hazkunde bizkorrena izan duena. Bi konpainiak dute egoitza Euskal Herrian: Reta eta Kirolbet enpresek. Horiez gainera, beste biren apustu makinak daude Hego Euskal Herriko aretoetan: Garaipen-Codere eta Sportium etxeenak. 2017. urtean, 411 milioi euro jokatu ziren lau enpresa horien makinetan eta webguneetan. Aurreko urtearen aldean, %10eko hazkundea. Bilakaera nabarmenago ikusten da 2017ko diru sarrerak 2012koekin alderatuta: %80ko igoera izan da.

Erkidegoen eskumenetik at daude, baina, online apustu gehienak. Egoitza fiskala Erresuma Batuan, Irlandan edo Maltan izan ohi duten multinazionalak dira sektorean nagusi. Opakutasun handia dago enpresa horien inguruan, eta ia ezinezkoa da sektore osoari buruzko datu zehatzak eta eguneratuak lortzea.

Kezka langile auzoetan

Apustu etxeen eta joko aretoen bilakaerak kezka eragin du Euskal Herriko hainbat lekutan. Areto horien kontrako mobilizazioan aitzindari izan dira Gasteizko Judimendi auzoko gazte asanblada, Azpeitiko Elkar-Ekin taldea (Gipuzkoa) eta Bilboko Eragin elkartea. Ohartarazi dute apustuek eta jokoek «ludopatia eta prekaritatea» sustatzen dutela, eta batez ere langile auzoei eta klase apaleko familiei eragiten diela horrek.

«Krisia hasi zenetik, asko hazi da apustuen eta jokoen fenomenoa, eta datuek erakusten dute gazteei bete-betean eragiten diela. Langile klaseko gazteei, batez ere», azaldu du Eragin taldeko kide Gaizka Suarezek. Haren ustez, arazoa «oso larria» da, jokoa «alienazio tresna bat» izan daitekeen heinean: «Gazte askorentzat, egunero sufritzen duten miseriatik ihes egiteko era bat da jokoa, baina are gehiago hondoratzen ditu». Suarezen esanetan, hain justu ere, krisi garaian «jendearen etsipena» baliatu dute jokoaren sektoreko enpresek: «Desafekzio eta desesperazio egoera sakon bat aurkitu dute langile auzoetan, eta hori aprobetxatu dute negozioa egiteko. Ez da kasu bakan bat, fenomeno sozial orokortua baizik».

Iritzi horrekin ez dator bat Nafarroako Gobernuko Joko eta Ikuskizun Publikoetako atalburua, Miguel Angel Marzabal. Haren irudiko, «gehiegikeria eta gezur ugari» esan dira jokoaren inguruan: «Azken urteetan, elur bola baten antzera hazi da kontua, eta jendea arrazoi objektiborik gabe asaldatu da». Apustuen sektorearen hazkunde bizkorrari buruz, Marzabalek uste du «merkatuaren gorabehera bat» besterik ez dela: «Azken urteetan, joko mota batzuk hazi egin dira, eta beste batzuk, murriztu. Baina kopuru orokorrei erreparatuta, ez dirudi apokalipsi baten aurrean gaudenik, inondik inora ere».

Gobernuko kideak onartu du apustuek «oso bizkor» egin dutela gora, baina jokoaren beraren ezaugarriekin lotu du: «Apustuak erakargarriagoak dira egungo jokalarientzat, futbolari eta kirolen zirrarari lotuak daudelako; bingoa eta txanpon makina klasikoak, berriz, zaharkituak gelditu dira, eta ez dute gazteen arreta erakartzeko gaitasunik».

Marzabalen iritzi berekoa da Kirolbet enpresako Pertsona eta Antolakuntza zuzendari Manu Egaña. Haren irudiko, egungo polemikaren atzean bi arazo nagusi daude: «Alde batetik, online apustu etxe batzuk hasi dira oso estrategia erasokorra aplikatzen, guk sekula erabili ez ditugun iragarki bortitzekin, eta horrek kontrako erreakzioa piztu du; bestetik, kanpoan ikusten ditugun polemikek gehiegizko oihartzuna izan dute Euskal Herrian, eta argi utzi behar dugu Madrilgo errealitatea, araudia eta arazoak ez direla hemengo berberak». Egañaren esanetan, apustu etxeei buruzko araudia «oso malgua» da Madrilen: «Han, apustu etxeek ez dute mugarik ia edonon irekitzeko; EAEn eta Nafarroan, betekizunak zorrotzagoak dira».

Egañak bezala, Marzabalek ere ez du hemengo herrietako apustu etxeetan «larritzeko motiborik» ikusten. Bai, ordea, Internet bidezko jokoetan: «Oso fenomeno ezberdinak dira. Joko aretoek kontrol zorrotzak gainditu behar dituzte, betebehar asko konplitu, eta, adibidez, adingabe bati sartzen utziz gero, jaso dezaketen isuna izugarria da: 30.000 eurotik gorakoa. Online jokoetan, iragazkiak eta kontrolak ezarrita dauden arren, errazagoa da izkin egitea».

Gazteak jomugan

Mendekotasunak artatzeko zentroetan oso bestelako ikuspegia dute egoeraren larritasunari buruz. «Politikoki zuzenak diren adierazpen horiek oso ohikoak dira administrazioan, tamalez», laburbildu du Aralar Nafarroako Ludopaten Elkarteko psikologo Vanessa Gargallok. «Badirudi agintariek ez dutela kalea zapaltzen. Adingabeak ezin direla apustu etxeetan sartu? Badakigu! Baina sartzen dira. Eta jokatu egiten dute. Alkohola eta tabakoa ere debekatuak dituzte, baina ez zaigu burutik pasatuko esatea 15 edo 16 urteko neska-mutilek ez dutela edaten edo erretzen, ezta?».

Administrazioen jardunarekin kritiko azaldu da Bilboko Eragin taldeko ordezkaria ere: «Ez ikusiarena egiten dute askotan. Legez, 18 urtetik gorakoek bakarrik joka dezakete, baina kontrolik eza gailentzen da», esan du Suarezek. «Online jokoetan, oso erraza da beste norbaiten nortasun agiriaren zenbakia sartzea eta jokatzea, baina joko areto fisikoetan ere ez dute behar bezalako kontrolik ezartzen. Utzikeria izugarriz ari dira, eta guk geuk frogatu ahal izan dugu hori».

Iruñeko Aralar elkarteak harreman zuzena dauka gazteekin, eta zenbait mintegi eta hitzaldi antolatu dituzte Nafarroako ikastetxeetan. Gargallo: «13 urteko gaztetxoek eurek kontatzen digute joko aretora sartu eta erruletan edo apustuetan aritzen direla, inolako lotsarik gabe. Batek behin esan zidan institututik gertu 'nerabeentzako joko areto bat' zutela. Esan nion halakorik ez dela existitzen, eta erantzun zidan: 'Benetan? Bada, gure adineko jendez beteta egoten da egunero'».

Aralar elkarteko kidearen esanetan, arazoak «gainezka» egin die azken hiru urteetan: «Aurten, lehen aldiz, itxaron zerrenda jarri behar izan dugu elkartean. 80 bat paziente berri etortzen zaizkigu urtero, eta ezin ditugu denak hartu. Halakorik ez dugu inoiz ikusi. Gehienak apustuekin eta enparauekin arazoren bat garatu duten gazteak dira». Nafarroakoa ez da kasu bakarra: beste elkarte batzuetan ere paziente gehiago dituzte.

Apustu etxeekin eta joko aretoekin lotutako arazo larrienetako bat jokoaren «normalizazioa» da, Gargallok eta Suarezek diotenez. Bien esanetan, zorizko jokoetan aritzea «boladan» jarri da, eta horretan berebiziko garrantzia izan dute hedabideek eta publizitateak. Eragin taldeko ordezkariaren irudiko, hori da iraganeko apustu ereduen eta gaur egungoen arteko alde handiena: «Publizitatean eta marketinean inbertitutako milioiei esker, onarpen sozialez jantzi da apustuen eta jokoen sektorea. Garai batean, erruletan jokatzen zuen bizilaguna gaizki ikusia zegoen; orain, berriz, trendy bihurtu dute jokoa, eta kirolari, aktore edota aurkezle famatuek iragartzen dute».

Euskal Herrian, kirol taldeek apustu enpresekin sinatutako publizitate kontratuek piztu dute polemika biziena. Futbolean, Athletic, Alaves, Eibar eta Osasuna; saskibaloian, Baskonia eta Bilbao Basket... Realak ez beste guztiek daramate apustu etxe baten ikurra elastikoan. Hain zuzen, Realak abenduaren 21ean egin zuen apustu etxeen babesletza hartzeari buruzko galdeketa, eta ezetz erabaki zuten bazkideek, alde handiz: 6.638k eman zuten iritzia —bazkideek laurdenek baino gehixeagok—, eta 5.715 agertu ziren aurka.

Auzi horren inguruan «informazioa» falta dela uste du Kirolbeteko ordezkari Manu Egañak. «Gu beti egongo gara ados bazkideek hartzen dituzten erabakiekin, baina, informazio gehiago emanez gero, agian jendearen pertzepzioa beste bat izan zitekeen, edo agian beste baldintza batzuk plantea daitezke: jokalariekin publizitaterik ez egitea, adibidez; iragarkiek gazteengan izan dezaketen eragina murrizteko».

Apustu etxeen publizitatearen auziari heltzeko prest azaldu da Egaña, enpresa batzuk «kalte handia» egiten ari direla iritzita: «Jendeak zaku berean sartzen gaitu, baina sektorea ez da batere homogeneoa. Guk hamar urte daramatzagu EAEn lanean, eta zortzi Nafarroan, eta orain arte ez dugu inoiz arazorik izan; beti egon gara kanpaina bortitzen kontra, eta joko arduratsuaren alde». Zehazki, Eusko Jaurlaritzarekin, Nafarroako Gobernuarekin, kirol taldeekin eta ludopatia elkarteekin elkarlaneko egitasmo ugari sustatu dituztela gogorarazi du Kirolbeteko arduradunak, batez ere gazteen mendekotasunen prebentzioan eta kontzientziazioan aritu direla.

Jokoaren aurkako taldeek, ordea, ez dute joko arduratsua kontzeptuan sinesten, eta bestelako irtenbideak planteatzen dituzte. Suarez: «Gure helburu nagusia da apustu etxeak errotik erauztea, baina badakigu hori oso zaila dela. Horregatik, tarteko neurriak planteatu ditugu. Besteak beste, hauek: jokoaren publizitatea debekatzea; adingabeei sarbidea ixtea; apustu makinetan kontrol neurriak zorroztea; eta ludopatia eritasun gisa onartzea, apustuek gaur egun duten prestigio soziala erauzte aldera».]]>