<![CDATA[Iosu Alberdi | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 13 Apr 2021 19:50:18 +0200 hourly 1 <![CDATA[Iosu Alberdi | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Iranek bertan behera utziko ditu EBrekin adostutako lankidetza akordioak]]> https://www.berria.eus/albisteak/196186/iranek_bertan_behera_utziko_ditu_ebrekin_adostutako_lankidetza_akordioak.htm Tue, 13 Apr 2021 13:42:56 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/albisteak/196186/iranek_bertan_behera_utziko_ditu_ebrekin_adostutako_lankidetza_akordioak.htm <![CDATA[Iranek Israeli leporatu dio Natanz zentralari eraso egin izana]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/001/2021-04-13/iranek_israeli_leporatu_dio_natanz_zentralari_eraso_egin_izana.htm Tue, 13 Apr 2021 00:00:00 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/001/2021-04-13/iranek_israeli_leporatu_dio_natanz_zentralari_eraso_egin_izana.htm
AEBetako inteligentzia zerbitzuetako iturriak aipatuta, The New York Times egunkariak argitaratu du leherketa bat gertatu zela zentraleko sistema elektrikoan, ustez Israelgo zerbitzu sekretuek eginiko eraso baten ondorioz. Horrek kalteak eragin ditu uranioa aberasteko Teheranek duen gaitasunean; bederatzi hilabete beharko dituzte suntsitutakoa konpontzeko, iturri horien arabera. Irango Gobernuak ez du xehetasunik eman gaiaren inguruan, baina ukatu egin du biktimarik edo isuririk egon izana.

Uranioa aberasteko Teheranen programako zentralik garrantzitsuena da Natanz, eta, hain justu, gunean uranio zentrifugatzaile berriak jarri ostean gertatu da ezbeharra. Horiek lehengaia %20 aberasteko ahalmena dute —lehergai atomiko bat egiteko %90 aberastu behar da—.

Natanzen zereginak 2015eko akordio nuklearrean jasoak daude. Haren etorkizuna, ordea, ezbaian dago, 2018an, Donald Trump presidente ohiaren agintaldian, AEBek hura utzi eta Iranen aurkako zigorrak berrezarri zituztenetik. Egungo presidente Joe Bidenek negoziazio mahaira itzultzeko asmoa adierazi du, baina, aurrera egin ahal izateko, Washingtonek zigorrak bertan behera uztea nahi du Teheranek.

Bestalde, EB Europako Batasuneko Atzerri Gaietarako bozeramaile Peter Stanok «gaitzetsi» egin du bi aldeak elkartzeko asmoz Vienan martxan diren elkarrizketen aurkako «saiakera oro». Halere, Batasunak ez du neurririk hartuko «zehazki zer gertatu den» argitu arte.

Igandekoa ez da zentralaren aurkako lehen erasoa. Iazko ekainean, zentrifugatzaileak muntatzen ari ziren eremuan leherketa bat gertatu zen, Teheranen esanetan, «sabotaje baten» ondorioz. Aurretik, 2010ean, AEBek eta Israelek zentraleko sistema informatikoan Stuxnet izeneko birus bat sartzea lortu zuten, eta mila zentrifugagailu inguru suntsitu zituzten.

Oraingoan, Israelgo Gobernuak ez du gertaeraz zuzenean hitz egin, baina Benjamin Netanyahu jarduneko lehen ministroak adierazi du «Iranen eta bere aliatuen, eta Iranen armamentuaren aurkako borroka misio handi bat» dela Tel Aviventzat.]]>
<![CDATA[Castillo eta Fujimori, bigarren itzulira igarotzeko faboritoak]]> https://www.berria.eus/albisteak/196136/castillo_eta_fujimori_bigarren_itzulira_igarotzeko_faboritoak.htm Mon, 12 Apr 2021 13:21:00 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/albisteak/196136/castillo_eta_fujimori_bigarren_itzulira_igarotzeko_faboritoak.htm <![CDATA[Floydena «giza hilketa bat» izan zela berretsi du auzi medikuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/015/001/2021-04-10/floydena_giza_hilketa_bat_izan_zela_berretsi_du_auzi_medikuak.htm Sat, 10 Apr 2021 00:00:00 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/paperekoa/1879/015/001/2021-04-10/floydena_giza_hilketa_bat_izan_zela_berretsi_du_auzi_medikuak.htm
Hitz horiekin, Bakerrek berretsi egin zuen iazko maiatzean ebatzi zuena; Floydena «giza hilketa bat» izan zen, «poliziek eragindakoa». Hala, adierazi du biktimak ez zuela heriotza eragin ziezaiokeen bihotzeko arazorik. Gaineratu du ez zuela hilketaren irudirik ikusi gorpua aztertu aurretik, «aldez aurreko ideiarik» ez egiteko.

Lindsey Thomas patologo forentseak, berriz, egoerak biktimari eragindako «estres fisiologikoa» gehitu zuen arrazoien zerrendara, baina nabarmendu zuen arrazoi «nagusia» Chauvinek haren lepo gainean eginiko indarra izan zela. «Gorputzera oxigenoa iristea galarazten zion posizio batean zegoen Floyd. Gainera, estres fisiologikoan zegoen, bere bihotzaren, birikien eta giharren [oxigeno] beharra areagotzen zuena. Arnasa hartzeko posizio baten bila erabiltzen ari den guztia estres handiago baten pean dago». Azaldu zuen horrek hainbat erreakzio kimiko eragiten dituela gorputzean, eta sistemari «kolpe bikoitz bat» eman.

Aurreko egunetan, besteak beste, Martin Tobin pneumologo eta zaintza berezietan adituak —Floyden erregistro medikoa berrikusi zuen, eta Bradford Langenfeld biktimaren heriotza baieztatu zuen medikuak ere adierazi zuten «asfixia» izan zela Floyden heriotzaren arrazoia. Tobinen esanetan, Chauvinek bere pisuaren erdia —41,5 kilo— jarri zuen biktimaren lepo gainean hainbat minutuz, eta horrek «arnasketa ahula» izatea eragin zion, eta, ondorioz, «oxigeno maila txikia». Horrekin batera, heriotzaren eragile izan ziren gizona buruz behera eduki izana eta eskuburdinek eragindako presioa ere, pneumologoaren arabera.

Langenfeldek, berriz, heriotza eragin zuena «oxigeno falta» izan zela berresteaz gain, ukatu egin zuen hark balizko bihotzeko bat jasan izana: «Ez dago traumatismo esanguratsurik bihotzeko bat eragin zezakeen hemorragia bat izan zezakeela adierazten duenik». Chauvinen defentsa hori frogatu nahian ari da, droga kontsumoari eta Floyden osasun egoerari atxikiz heriotzaren arrazoia. Horri zuzenean egin zion erreferentzia Louisvilleko Polizia Departamentuko kirurgialari Bill Smockek, esanez Floyd «erne» ageri zela atxiloketaren unean, eta, beraz, baztertu daitekeela gaindosi baten ondorioz hil izana. Hori berretsi zuen atzo Thomasek ere, argudiatuz heriotza ez zela izan metanfetaminen gaindosi batek eragingo lukeena bezain «bizkorra», ezta fentaniloarena bezain «geldoa» ere.

Osasungintzako profesionalek soilik ez, Poliziaren jardunean adituek ere hartu dute hitza. Jody Stiger sarjentuak uste du Chauvinek «indarraren gehiegizko erabilera» egin zuela, Floyd ez baitzen aurka egiten ari: «[Egoera horretan] Ez litzateke inolako indarkeriarik erabili beharko». Bide beretik, Minneapolisko (Minnesota, AEB) Poliziaren indarra erabiltzen trebatzeko koordinatzaile Johnny Mercilek azaldu zuen Polizia Departamenduaren araudiek ez dutela onartzen Chauvinek egindakoa: «Eraso aktibo bat da».

George Floyd, 46 urteko gizonezkoa iazko maiatzaren 25ean hil zuten. Heriotzagatik auzipetuta daude haren atxiloketan parte hartu zuten lau poliziak: Derek Chauvin, Thomas Lane, J. Alexander Kueng eta Tou Thao. Fiskaltzak bigarren graduko erailketa eta bigarren zein hirugarren graduko giza hilketa egozten dizkio lehenari. Erailketa 40 urtera arteko espetxealdiarekin zigortu ohi da, eta giza hilketa, 25 urtera artekoarekin. Aurrekari penalik ez izateak, ordea, zigor hori murriztuko luke: gehienez hamabi urte eta erdi igaro ditzake lehen bi delituengatik, eta lau urte azkenengoagatik. Gainerako agenteak, berriz, Chauvini lagundu izanaz akusatuta daude.

Polizia agentearen aurkako epaiketa martxoaren amaieran hasi zen. Lehen auzi egunetan, Floyden bizitzaren azken egunak errepasatu zituzten. Azken asteko protagonistak, berriz, kasua aztertu duten adituak izan dira.]]>
<![CDATA[Su armek eragindako biolentziaren «epidemia» eten nahi du Etxe Zuriak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2021-04-09/su_armek_eragindako_biolentziaren_epidemia_eten_nahi_du_etxe_zuriak.htm Fri, 09 Apr 2021 00:00:00 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2021-04-09/su_armek_eragindako_biolentziaren_epidemia_eten_nahi_du_etxe_zuriak.htm
AEBetako presidentearen esanetan, su armekin hildako herritar kopuruak gora egin du azken urteetan. CNNren arabera, 2019tik 2020ra bitartean, batez beste, %33 hazi zen armen eraginez hildako biztanleen kopurua herrialdeko hiri handienetan, eta hazkundearen biktima nagusiak herritar beltzak eta latinoak izan dira. Hala, tiroketa masiboez harago, «su armen bidezko biolentzia oro murrizteko» helburua dute neurriek, Bidenen hitzetan. Besteak beste, indarkeria matxistaren eraginak aipatu ditu: «Hilabetero, batez beste, 53 emakume tiroz hiltzen dituzte euren bikotekideek».

Denera, sei neurri berri iragarri ditu Bidenen gobernuak. Horietako bat da ghost guns (mamu armak) deritzenen kontrol zorrotzago bat ezartzeko araudi bat prestatzea. Atalka erosi eta etxean muntatu daitezkeen armak dira horiek, eta gero eta gehiago erabiltzen dira herrialde hartan. «Edonork eros ditzake, baita kriminalek eta terroristek ere», azaldu du presidenteak. Hala, Etxe Zuriaren esanetan, Poliziarentzat «arazo» bilakatzen ari dira: «Armak egiteko ia elementu guztiak eta jarraibideak dakartzaten kitak erosten dituzte gaizkileek. Ordu erdi soilik behar da horiek muntatzeko, eta delituak egiteko erabiltzen ari dira».

Gainera, etxean muntatutako armek ez dute serie zenbakirik, eta, ondorioz, haien aztarna jarraitzea zailagoa da. Gauzak hala, Bidenen asmoa da Justizia Departamenduak arma horien «ugaritzea geratzen lagunduko duen» plan bat aurkeztea datozen asteetan.

Geroxeago iritsiko lirateke, berriz, arm brace izeneko dispositiboen erabilera mugatzeko neurriak. Horiek arma laburrei ezartzen zaizkie, besora lotu eta kanoi laburreko errifle baten itxura emateko. Hala, arma ezkutatuta mantentzen laguntzen du, eta zehaztasuna ematen dio. «Hilgarriago egiten du», nabarmendu du presidenteak. Etxe Zuriak jakinarazi duenez, besteak beste, Coloradon hamar lagun hil zituen gazteak halako bat erabili zuen.

Era berean, Bidenek agindu du gobernuak legedi bat prestatuko duela estatuek aukera izan dezaten «krisi egoeran egon» eta «eurentzat edo besteentzat arriskutsuak izan daitezkeen» herritarrei su armak eskuratzeko baimena ukatzeko behin-behinean. Haren familiak edo justiziak egin beharko luke eskaera, eta epaile batek onartu. Bandera gorria bezala ezagun den araudiaren helburua «tiroketa masiboak» ekiditea da, presidentearen hitzetan. Hura, baina, «kongresuaren zain egon gabe» hartutako erabaki bat da, Biden berak onartu duenez, eta, herrialde mailan martxan jarri nahi izanez gero, bi ganberek onartu beharko dute.

Adostasun beharra

Erasorako armak eta gaitasun handiko munizio kargagailuak debekatzeko ere eskatu die Bidenek Ordezkarien Ganberari eta Senatuari. Demokratek gehiengoa dute lehenengoan, baina Senatuan dituzte arazoak. Errepublikanoak gutxiengoan daude, baina halako erreforma bat ekiditeko adina boto dituzte. Bi alderdien arteko desadostasunak ez dira berriak; horren adibide da armen kontrolaren inguruko erreforma esanguratsurik ez onartu izana azken bi hamarkadetan.

Hala, litekeena da Bidenek ATF Alkohol, Tabako, Su arma eta Lehergaien Agentzian egin nahi dituen aldaketak ere aurrera ez ateratzea. Bidenek azaldu du ATFren kontrola «gakoa» dela armen inguruko araudiak berritzeko, eta David Chipman agentziako langile ohia nahi du erakundearen zuzendari gisa.

Neurri horiek ezartzeaz gain, hirietan «biolentzia armatua murriztera» bideratutako programak finantzatzeko eta urtero arma trafikoaren inguruko txostenak egiten hasteko asmoa ere adierazi du Etxe Zuriak.

Horiek lehen pauso gisa definitu ditu Bidenek, eta berretsi «bide luzea» dagoela aurretik. Horren adibide da tiroketa berri bat. Futbol amerikarreko jokalari ohi batek bost lagun hil zituen—tartean bi adingabe—, asteazkenean, Hego Carolinan, eta bere buruaz beste egin zuen gero.]]>
<![CDATA[Independentistek botoen %80 bildu dituzte Groenlandiako bozetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/011/001/2021-04-08/independentistek_botoen_80_bildu_dituzte_groenlandiako_bozetan.htm Thu, 08 Apr 2021 00:00:00 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/paperekoa/1877/011/001/2021-04-08/independentistek_botoen_80_bildu_dituzte_groenlandiako_bozetan.htm
Groenlandiako herritarren gehiengoa Danimarkatik banandu eta herrialde independente bihurtzearen aldekoa da. Argi utzi dute hori herenegun eginiko bozek. Lehen hiru alderdi bozkatuenak independentistak dira, eta duela hiru urteko emaitzak hobetu dituzte: bost eserleku gehiago eurentzat. IAk botoen %37,4 eskuratu ditu, azken hauteskundeetan baino 11,6 puntu gehiago, eta hamabi diputatu izango ditu. Uharteko gobernuaren gidaritzan zegoen alderdiak ere, Siumutek (Aurrerantz), gora egin du, hamar eserleku eskuratuta, eta Naleraqek, berriz, lau diputatu izango ditu, orain arteko kopuru bera.

Unionisten artean, Demokratiit (Demokratak) eta Atassut (Komunitate Sentipena) alderdiak izan dira legebiltzarrean sartzea lortu duten bakarrak. Lehenak botoen ia erdiak galdu ditu, eta hiru diputatu izango ditu. Bigarrenak, berriz, bi eserlekurekin jarraituko du.

Hala, aldaketa nagusia independentismoaren lidergoan egon da, eta, uharteak 1979an autonomia eskuratu zuenetik bigarren aldiz, litekeena da Siumut gobernutik kanpo geratzea. Alderdi barruko arazoek eta, batez ere, Australiako Greenland Mineralsek —Txinako Shenghe Resources enpresarena da haren %80— Kuannersuit eremuan egin nahi duen biltegiaren proiektuak dimisioa ematera behartu zuen Kim Kielsen lehen ministroa.

Lurraldea aberatsa da mineraletan, eta, enpresaren arabera, lur arraroen mendebaldeko biltegi handiena bihurtuko litzateke, munduko bigarren garrantzitsuena. Egun, Txinak kontrolatzen du metal horien ustiaketaren %80, eta, besteak beste, produktu elektronikoak eta armamentu militarra garatzeko erabiltzen dira.

Horrez gain, baina, besteak beste, zinka, fluorita eta uranioa ere ustiatuko lituzkete, eta azken elementu hori maneiatzeak ingurunean eragin dezakeen kalteak sortu du harrabotsa.

Aurrez, 2013an, Urani? Naamik (Uranioa? Ez, eskerrik asko) plataforma sortu zuten herrialdean, elementu horren ustiaketa gerarazteko, eta protesta horiek hauteskunde kanpainara eramateko gai izan da IA, Siumut gobernuko alderdia, Demokratiit unionistarekin batera, proiektuaren alde agertu den bitartean. Haien aburuz, meategiak Groenlandiak Danimarkarekiko duen dependentzia ekonomikoa murrizten lagunduko luke.

Australiako enpresak 2007an lortu zuen meategia ustiatzeko lizentzia, baina uharteko agintariek lanak hasteko baimena eman zain dago. Hori hurrengo gobernuaren esku geratuko da, eta ezkerreko alderdiaren garaipenak zaildu egin dezake halakorik gertatzea, IAk adierazi baitu proiektua geldiaraziko duela.

Gobernua osatzeko negoziazioak hasiko dituzte orain, eta, IAko buru Mute Egedek adierazi duenez, «hainbat aukera» aztertuko dituzte. Horietako bat Naleraq alderdiarekin bat egitea litzateke, hango hedabideen arabera. Biak independentistak eta uranioa ustiatzearen aurkakoak dira, eta gehiengo osoa izango lukete.

Noizko jakin gabe

Danimarkako Parlamentuak 2009an onartutako Groenlandiako estatutuaren arabera, lurralde hark eskubidea du independentzia aldarrikatzeko, herritarren gehiengoak hala nahi izanez gero. Uharteko 56.000 biztanleen zatirik handiena baiezkoaren alde dago, baina alderdiak orain arte ez dira ados jarri prozesua gauzatzeko eman beharreko pausoetan eta epeetan. Lurraldearen diru iturri nagusiak ehiza eta arrantza dira, eta aurrekontu publikoaren zati handi bat —500 milioi euro— Danimarkak emandako diru laguntzetatik iristen dira. Ondorioz, burujabetza ekonomikoa lortzetik urrun daude.

Hori iraultzeko asmoz, estatutua indarrean sartzearekin batera, Nuukeko gobernuaren esku geratu zen bi milioi kilometro karratu dituen uharteko baliabide naturalen kudeaketa, eta horien balizko ustiaketarako baimenak ematea. 2013an, parlamentuak uranioa ustiatzeko debekua altxa zuen —Danimarkak ezarria—.]]>
<![CDATA[Independentistek botoen %80 eskuratu dituzte Groenlandiako hauteskundeetan]]> https://www.berria.eus/albisteak/195925/independentistek_botoen_80_eskuratu_dituzte_groenlandiako_hauteskundeetan.htm Wed, 07 Apr 2021 18:04:54 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/albisteak/195925/independentistek_botoen_80_eskuratu_dituzte_groenlandiako_hauteskundeetan.htm <![CDATA[Donbass, tentsiogune]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/014/001/2021-04-07/donbass_tentsiogune.htm Wed, 07 Apr 2021 00:00:00 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/paperekoa/1892/014/001/2021-04-07/donbass_tentsiogune.htm
Aurreko astean, Zelenskik AEBetako presidente Joe Bideni eskatu zion «Errusiak eginiko erasoaren» aurrean laguntzeko. Nahi hori berretsi zuen atzo ere, Mosku ingurua «militarizatzen» eta «nabigazio komertziala» eragozten ari delakoan. Haren esanetan, Errusiak tropak bidali ditu eremu horretara, «eraso ekintzak» prestatzeko, eta horri aurre egiteko beharrezkoa da Ukraina NATOren MAP kide izan nahi duten herrialdeei babesa emateko planean sartzea; «Errusiari seinale argi bat bidaltzeko».

Ukrainaren helburua zera da, NATOrekin batera Itsaso Beltzaren inguruan tropa gehiago zabaltzea: «Presentzia militar hori faktore garrantzitsu bilakatu behar da Errusia eusteko». Izan ere, orain arte Ukrainako armada ez da gai izan Errusia eta Donetskeko eta Luhanskeko miliziak «gerarazteko», armada indartzeko hainbat erreforma egin arren.

Mugaren beste aldetik antzekoak dira kritikak. Errusiako Gobernuak eta Donetskeko eta Luhanskeko agintariek Kievi leporatu diote, besteak beste, tanke eta tropa kopurua handitu izana indar armatuen arteko mugan. Are gehiago, asteburuan jakinarazi zuten Ukrainak arma astunak erabili zituela eremu hartako hainbat herri erasotzeko, eta 5 urteko haur bat hil zutela. Arma horiek debekatuta daude han, 2020ko uztailean Minsken adostutako su-etenaren arabera. Hala, Errusiako Atzerri ministro Sergei Lavrovek «urraketa politikoetatik ekintza militarrak egiteko mehatxuetara» igaro izana egotzi dio Zelenskiren gobernuari.

Kieven akusazioen aurrean, Peskovek eskatu dio «existitzen ez den mehatxurik» ez asmatzeko, eta haiek mugan dituzten militarrak kontrolatzeko: «Ez dugu egoera lasaitzeko asmorik ikusten Ukrainaren aldetik».

Horrez gain, NATOri ere zuzendu zaio Lavrov, eta «etsigarritzat» jo du nazioarteko erakundearen jarrera, Ukraina inguruan egiten ari denaren aurrean izan duen erantzunagatik. Hala, gertatzen dena gertatzen dela Kieven alde jartzea kritikatu dio. Izan ere, AEBetako Defentsa idazkari Lloyd Austinek Kievi laguntzeko asmoa adierazi zuen herenegun.

Donbassko gatazka 2014ko apirilean lehertu zen, Viktor Janukovitx orduko Ukrainako presidentearen aurkako estatu kolpearen ostean. Donetskeko eta Luhanskeko agintariek bi eremuen independentzia aldarrikatu zuten, Errusiaren babesarekin. Ordutik, 14.000 lagun hil dira eremuan, NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera. 2015ean, su-eten bat adostu zuten alde guztiek, Minsken, baina egoerak okerrera egin du azken asteetan.]]>
<![CDATA[Herri justuago bat helburu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1997/014/002/2021-04-07/herri_justuago_bat_helburu.htm Wed, 07 Apr 2021 00:00:00 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/paperekoa/1997/014/002/2021-04-07/herri_justuago_bat_helburu.htm
Frankismoaren aurkako ekimenetan parte hartu zuen gazte denboran, eta bakearen aldeko hainbat mugimendutan, gero; besteak beste, Justicia i Pau elkarteko presidente izan zen, hamalau urtez. Azken hamarkadan, politika mundura egin zuen salto: lehenik, M-15 mugimenduko kide gisa, eta gero, Kataluniaren independentziaren aldeko ekintzaile gisa.]]>
<![CDATA[«Ustelkeria kasu larri baten» parte da Netanyahu, fiskalaren esanetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2021-04-06/ustelkeria_kasu_larri_baten_parte_da_netanyahu_fiskalaren_esanetan.htm Tue, 06 Apr 2021 00:00:00 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2021-04-06/ustelkeria_kasu_larri_baten_parte_da_netanyahu_fiskalaren_esanetan.htm
4.000 auzia deritzona beste epaiketa fase batean sartu zen atzo, eta hasi dira deklaratzen lehen ministroaren ustezko legez kanpoko jardueren berri emango duten testiguak. Fiskaltzak iruzurraz, ustelkeriaz eta konfiantza hausteaz akusatu du hura. Zehazki, Bezeq telekomunikazio konpainiako akziodun nagusi Shaul Elovitchi mesede egin zioten neurriak hartu izanaz akusatu dute, haren jabegoko Walla hedabide digitalean lehen ministroaren aldeko informazioa argitaratzearen truke. Netanyahurekin batera, Elovitch eta haren emaztea ere akusatuen aulkian eseri dira.

Netanyahuren esanetan, haren aurkako «sorgin ehizaren» parte da auzia. Ben Ariren arabera, berriz, epaiketak argi utziko du lehen ministro kargua «bere desira pertsonalen» mesedetan erabili zuela Netanyahuk. Hala, fiskalak uste du bere posizioa baliatu zuela hedabideko langileei presio egiteko, haiek «modu ezberdin batean informatu zezaten».

Fiskalaren adierazpenen ostean iritsi da testiguen txanda, jada Netanyahu salatik kanpo zela. Ben Arik azaldutako presioen berri ematen lehena Walla hedabideko zuzendari exekutibo ohi Ilan Yeshua izan da: «Eskatu zidaten lehen ministroaren eta haren emaztearen, eta batzuetan haren semearen, inguruko artikulu positiboak idazteko».

Yeshuak azaldu du aurkari politikoen kontrako artikuluak idazteko agindua ere jaso zuela, besteak beste, ministro ohi eta Yamina koalizioko buru Naftali Benneten ingurukoak. Zuzendari ohia azalpenak ematen ari zela, hedabidearen jabeetako batek, Iris Elovitchek, moztu egin du haren adierazpena: «Zenbat gezur esan ditzakezu?».

Epaiketak gaur jarraituko du, eta astean hiru aldiz auzi saioak egitea espero dute, froga guztiak aurkeztu arte.

4.000 auzian egin dituzte lehen ministroaren aurkako akusaziorik larrienak, baina ez da haren aurka irekita dagoen prozesu bakarra; beste bi ikerketa ere martxan ditu herrialdeko fiskaltza nagusiak. Horietako batean, 2.000 auzian, iruzurraz eta konfiantza hausteaz akusatu dute lehen ministroa. Kasu hartan, Yedioth Ahronoth hedabideko editore Arnon Mozesekin eginiko akordioengatik. Ustez, hedabide hartan lehen ministroaren aldeko informazioa argitaratzearen truke, Israel Hayom lehiakideari lege zailtasunak jartzea adostu zuten. Iruzurraz akusatu dute 1.000 auzian ere. Hainbat mesederen truke, Netanyahuk eta haren emazteak legez kanpoko opariak jaso zituztela uste du fiskaltzak; 183.000 euro ingururen balioa lukete.

Horrez gain, lehen ministroaren inguru pertsonal eta politikoko kideak akusatuta daude beste auzi batean ere. Ustez, Israelek ThyssenKrupp enpresari erositako hiru urpekari eta sei ontziren kasuan, onura pertsonala bilatu zuten akusatuek, tartean, David Shimron Netanyahuren lehengusuak. Lehen ministroaren abokatua da hura, baita Alemaniako enpresaren ordezkaria ere Israelen.

Netanyahuren aholkulari ohi. Lehen ministroaren emaztearen aurkako karguak ezabatzearen truke, Israelgo fiskal nagusi kargua eskaini zioten Hila Gerstal epaileari, fiskaltzak salatu zuenez. Kasua, baina, duela bi urte itxi zuten, froga faltagatik.

Ez aurrera, ez atzera

Netanyahuren aurkako epaiketen zurrunbiloa, ordea, ez da Israelgo egoera politikoa astintzen duen auzi bakarra. Lau hauteskunde egin dituzte azken bi urteetan, eta beste batzuk irits daitezke datozen egunetan gobernu akordioarik lortu ezean. «Demokrazia leher eginda dago», adierazi zuen atzo Rivlin presidenteak.

Izan ere, ez Benjamin Netanyahuren eskuineko alderdien blokeak, ez oposizioko kideek osatuak, oraingoz ez dute lortu beharrezko 61 botoak eskuratzea. Herrialdeko hedabideen arabera, Netanyahuk 52 boto ditu bermatuak; besteak beste, Likuden, eta Xas eta Tora Judaismo Batua alderdi ultraortodoxoen babesa izango luke. Yesh Atid alderdiko buru Yair Lapidek, berriz, laboristen babesa izango luke. Azkenik, Naftali Bennetek ere hautagai gisa aurkeztu dio bere burua Rivlini. Hark, baina Yaminako zazpi diputatuen botoak besterik ez lituzke eskuratuko. Beraz, bi blokeetako baten alde jarriz gero, giltzarri bihurtuko liteke.

Knesseta gaur bilduko da 24. legealdiari hasiera emateko. Hamahiru alderdik dute ordezkaritza han, eta horietatik bik bakarrik dituzte hamar eserleku baino gehiago —120 dira, denera—: Likudek eta Yesh Atidek. Azken gobernua osatzeko beharrezkoa izan zen bost alderdiren arteko akordioa. Oraingoan, ordea, hark ere ez luke gehiengorik izango.]]>
<![CDATA[Netanyahuk kargua «bere desira pertsonalen» mesedetan erabili du, fiskaltzaren arabera]]> https://www.berria.eus/albisteak/195826/netanyahuk_kargua_bere_desira_pertsonalen_mesedetan_erabili_du_fiskaltzaren_arabera.htm Mon, 05 Apr 2021 15:34:04 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/albisteak/195826/netanyahuk_kargua_bere_desira_pertsonalen_mesedetan_erabili_du_fiskaltzaren_arabera.htm ]]> <![CDATA[«Sirian, arazoa ez da militarra, ekonomikoa baizik»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/012/001/2021-04-02/sirian_arazoa_ez_da_militarra_ekonomikoa_baizik.htm Fri, 02 Apr 2021 00:00:00 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/paperekoa/1917/012/001/2021-04-02/sirian_arazoa_ez_da_militarra_ekonomikoa_baizik.htm Siria en perspectiva (Siria perspektiban, Ediciones Complutense) liburuaren egilea. Jatorri siriarra du, eta hango gatazkan espezializatu da, 2011n gerra lehertu zenetik: «Gertatzen ari zena jakin beharra nuen». Besteak beste, Eusko Legebiltzarreko Europako Gaien eta Kanpo Harremanen Batzordean aritu da hizlari gisa.

Hamar urte igaro dira gatazka hasi zenetik. Zein izan dira gako garrantzitsuenak?

Siriako krisiaren barne osagaien artean koiunturalak eta iraunkorrak daude. Arrazoi koiunturalek auzi sozioekonomikoekin dute zerikusia. 2007tik, Siria bere historiako lehorterik handiena jasaten ari zen. Kontuan izan behar da [gari eta garagar] aleen esportazioa dela herrialdeko baliabide ekonomiko nagusia. Lehorte horrek, gainera, bat egin zuen gobernuak hasitako liberalizazio prozesuarekin. Hala, nekazaritzari emaniko laguntzek behera egin zuten, landa eremuetatik hirietarako exodo bat eraginez. Era berean, 2003an AEBek eta Erresuma Batuak Irak inbaditzean, 1,5 milioi irakiar iritsi ziren Siriara. Herrialdeko lan merkatua kolapsatu zen. Hainbat sektorek politikarekiko zuten ondoeza ere kontuan izan behar da.

Horiez gain, Sirian sakonekoak eta iraunkorrak diren arazoak daude. Siriako gizartea multikonfesioanala da ikuspegi kulturaletik. Beraz, Siriako Estatua akonfesionala da. Bada gutxiengo bat, baina, herritarren %15 inguruk osatua, estatu konfesional bat nahi duena. Anaia Musulmanek ordezkatzen dute hori, eta azken honekin hiru dira egin dituzten matxinada armatuak. Gatazka, 2011n, auzi koiunturalen ondorioz hasi zen, baina berehala bere egin zuten Anaia Musulmanek, eta gatazkaren militarizazioa hasi zen.

Horiez gain, kanpoko eragileen parte hartzea ere kontuan hartu behar da.

Mendebaldeko herrialdeentzat deserosoa da Siria. Batetik, Israelgo Estatuaren aurka agertu delako. Siria gerran dago Israelekin, 1948tik. Bestetik, Siriak, bere independentziatik, garapen eredu propio bat jarri duelako martxan: barne industrializazio eta merkataritza prozesu bat, Washingtonen eta Bruselaren nahiekin bat ez datorrena.

Hala, barneko faktore koiuntural eta iraunkorrek eta eskualdeko eta mundu mailako potentzien esku hartzeek sumatu ezin ziren dimentsioetara eraman zuten gatazka. Siriako auzia barne gaietara mugatu izan balitz, ez litzateke ikusiko hainbeste hildako eta suntsipen. Kontua da kanpoko esku hartzeak talde armatu batzuk indartzea eragin duela, baita Siriako Estatua babestu duten potentzien parte hartzea ere. Eskualdeko gatazka bat gatazka global bilakatu da.

Gauzak hala, zein da egoera gaur egun?

Ikuspuntu militar batetik, azken hamar urteetako onena da. 2020an, gatazkarekin lotutako 6.400 heriotza biolento egon ziren; 2019an, 14.000 inguru; eta krisiaren urterik zailenetan -2013tik 2015era bitartean-, urteko 70.000. Beraz, datuak kontuan izanik, egoerak nabarmen egin du hobera.

Hala, Siriak egun duen arazo nagusia ekonomikoa da. Azken hamar urteetako egoerarik okerrena da. Herritarren %80 pobrezia atalasearen azpitik bizi dira, eta batez besteko soldata hilabeteko hogei eurokoa da. Gainera, azken bi urteetan libera siriarraren balioa %600 debaluatu da. Horrek ondorio oso larriak izan ditu herritarrengan. Beraz, arazoa ez da militarra, ekonomikoa baizik.

Gatazka da krisi ekonomiko horren arrazoi bakarra?

Beste hiru faktore ere gehitu behar zaizkio. COVID-19aren pandemiak neurri oso gogorrak hartzera behartu du Siriako Gobernua, osasun azpiegituren %35 suntsituta baitaude. Siriako ekonomia prekarioa geldiarazi zuen pandemiak. Bestalde, 2019ko urritik aurrera, krisi ekonomiko handi bat hasi zen Libanon, eta horrek eragin zuzena du Sirian, Libano herrialdea berreraikitzeko finantza kanala baitzen. Azkenik, Europako Batasunak eta AEBek ezarritako neurri hertsatzaileak gehitu behar dira.

Egoera kontuan izanik, zein dira Siriaren erronka nagusiak?

Lehen erronka ekonomikoa da. Batetik, nekazaritza sektorea suspertu nahian ari da gobernua, herritarren elikadura arazoei aurre egiteko eta txanponaren balioa berreskuratzeko. Bigarrenik, oinarrizko produktuak banatzeko estatu enpresa bat sortu du, produktuak prezio finkoetan saltzeko.

Herrialdetik ihes egin zutenen itzulera ere kudeatu beharko du.

Egun, lau milioi herritar egongo dira Siriatik kanpo, eta, NBEren esanetan, %87k herrialdera itzuli nahi dute. 2018an hasi zen itzulera prozesu hori, baina geldirik dago 2020ko martxotik. Prozesua, egoera ekonomikoak baino gehiago, COVID-19aren eboluzioak baldintzatuko du. Libanon 1,1 milioi desplazatu inguru zeuden, eta pandemia hasi aurretik 200.000 inguru itzuli ziren. Jordaniatik ere 60.000 inguru itzuli dira, hango gobernuaren arabera.

Siriako etxebizitzen %20k kalteak jasan dituzte, baina horien %10 besterik ez dira erabilezinak. Beraz, ez da zaila jendea berriz kokatzea. Herritarren gehiengoa ez zen arrazoi politikoengatik atera, euren eremuetan liskarrak egon zirelako baizik. Behin egoerak mugak irekitzeko aukera ematen duenean, itzuliko dira. Izan ere, jende hori, egun dagoen lekuan, ez dago Sirian egongo litzatekeen baino hobeto.

Egun, Idliben eta Siria ipar-ekialdean ikus daitezke enfrentamendu armatuak. Bada horiek berriz zabaltzeko aukerarik?

Fronte bakartuak dira, eta ez dute inongo gaitasunik herrialdearen gainerako eremuak kutsatzeko. Iazko martxoan, Idlib probintziaren erdia berreskuratu zuen Siriako Estatuak. Beraz, eremu hori zigilatuta dago. Probintziaren iparraldea Al-Qaedak Sirian duen adarrak kontrolatzen du, Hayat Tahrir al-Shamek, eta duen irteera bakarra Turkia da. Turkiak, era berean, ipar-ekialdeko frontearekin lotutako interesak ditu.

Zein dira interes horiek?

Siriako ipar-ekialdean hainbat milizia kurdu daude, nagusia Siriako Indar Demokratikoa izanik, eta horien arazo nagusia Turkia da. Han kantoi autonomo bat eratzeko aukera sortuko balitz, Turkiak erantzun egingo luke. Ez luke asmo hori kurduen gehiengoa dagoen eremura zabaltzea nahiko; Turkiako Kurdistanera. Hala, milizia kurdu horiek protagonismo handiagoa hartzen duten bakoitzean, Turkiak berehala berraktibatzen du beste frontea.

Joko moduko bat dago Turkiaren, Siriaren eta Errusiaren artean, bi fronte horiek presio mekanismo gisa erabiltzeko. Siriako ipar-ekialdeko gune horretan, gainera, AEBen tropak daude oraindik; 800 soldadu inguru. Horiek Siriako Estatuaren aurka soilik ez, Iranen eta Errusiaren aurka egiteko ere erabiltzen dituzte.

Zer garrantzi izan dute kurduek gatazka horretan?

2011ko martxoan, gatazkak eztanda egitean, Siria ipar-ekialdeko kurduek egitura politiko propioak eratu zituzten, gertatzen ari zenaren interpretazio oso zuzen bat eginda. Konturatu ziren Siriako Estatuak arazo bat zuela, ezin zuela herrialdearen hego-mendebaldea, Israelekiko muga, babesik gabe utzi. Hala, ikusi zuten iparraldean segurtasun lanak egin zitzaketela estatuarekin batera, eta, urte hartan, Siriako Gobernuak herritartasuna onartu zien 286.000 kurduri.

Arazoak, baina, 2014an hasi ziren. EI Estatu Islamikoa deritzona eremu hartan sartzean, AEBek egoera aprobetxatu zuten Siriako lurretan sartzeko, esanez EIren aurka borrokatuko zela Siriako Indar Demokratikoarekin elkarlanean. Uste dut kurduak nahastu egin zirela. Erabakiak eragotzi egin zien Damaskorekin eginiko akordioetan sakontzea.

Izan ere, 2018an bakarrik utzi zituzten. Kurduen eta Turkiaren artean aukeratzeko beharra iristean, AEBek argi izan zuten: Turkia NATOko kide garrantzitsu bat da, eta 100 milioi biztanle dituen merkatu bat. Kurduen kalkulu akats bat izan zen. Kantoi autonomoak eraikitzen lagunduko zietela uste zuten, baina Turkiak ez luke hori onartuko. Motzean, Siria iparraldeko kurduen arazoa Ankaran dago, ez Damaskon.

Aurten presidentetza hauteskundeak egingo dituzte Sirian, eta Baxar al-Assadek garaipen erraz bat lortzea espero da.

Uste dut ez dagoela zalantzan Baxar al-Assadek irabaziko duela. Hainbat arrazoi daude horretarako. Jende asko gogaituta egon daiteke gobernuarekin, krisi ekonomikoaren kudeaketagatik. Sirian jendeak badaki, ordea, presidentea ez dela gobernuaren egitasmo guztien arduradun. Siriako sistema politikoa presidentzialista parlamentarioa da, Frantziakoaren antzekoa, eta Errepublikako presidentea eta ministro kontseiluko presidentea ditu. Horrek gobernuaren aurkako kritikak haren kontrako bihurtzea eragozten du. Horrez gain, 2010etik aurrera sortutako matxinadei dagokienez, Al-Assaden portaera ezberdina izan da, beste agintari arabiar batzuenarekin alderatuta. Karguari eutsi dio, ihes egin gabe. Herritarrek kontuan dute hori ere.

Siria herrialde konplexua da, egitura demografikoari dagokionez. Bai ikuspegi etnikotik, bai erlijioari dagokionez. Sirian oreka iraunkor batzuk daude, mantendu beharrekoak. Hala, botere faktiko eta ekonomikoek badakite Al-Assaden irteera ez-kontrolatu batek onura baino arazo gehiago eragingo lituzkeela.

Zer-nolako pausoak espero dira bozak igaro eta gero?

Bozak igarota, Siriak presioa arintzeko eta 2011n hasitako barne prozesua indartzeko aukera izango du. Damaskok bere bide orria mantendu du: Konstituzioa aldatu zuen 2012an, presidentetzarako bozak egin zituen 2014an, parlamentukoak 2017an eta 2020an, udaletakoak 2018an, eta orain, berriz, presidentetzakoak. Bide horrek erraztu egin behar du herrialdea berreraikitzeko neurriak hartzea, adiskidetzea sustatzea eta egin beharreko erreforma politiko eta ekonomikoak egitea.

Bada Al-Assaden aurkako oposiziorik?

Sirian hiru oposizio motaz hitz egin behar da. Batetik, oposizio instituzionala dago. Hainbat liderrek ministerioak hartu dituzte gatazkan zehar; besteak beste, Ekonomia eta Adiskidetzarako ministerioak. Bestalde, barne oposizio ez-instituzional bat dago. Matxinadaren hasieran protagonista izan zena. Gai ekonomiko, sozial eta politikoekin lotutako eskaera legitimoak egin dituztenak dira. Azkenik, kanpo oposizio bat dago, nagusiki Anaia Musulmanek ordezkatzen dutena.

Ulertzen da Siriako errealitatearen eta gatazkaren konplexutasuna herrialdetik kanpo?

Sirian esku hartu duten herrialdeen aldetik, obsesio berezi bat egon da Al-Assaden irudian, ulertu gabe hark sistema konplexu bat ordezkatzen duela. Siriako botere erlijioso eta ekonomiko suniek ez balute Al-Assad hor nahi, ez litzateke egongo. Adostasun batzuen bitartez lortu du estatuburu izatea. Hori da kanpotik ulertu ez dena.

Herrialde konplexua da konfigurazio politiko, etniko, erlijioso eta demografikoari dagokionez. Hala, Siriako gizartearen barruan izaten diren adostasun horiek gabe, sistemak ezingo luke hainbesteko presio militarrik jasan. Beraz, Siriako konplexutasuna figura bakarrera mugatu dutenek onartu beharko dute gauzak ez direla horrela.

Ari dira gauzak aldatzen?

Siriak Arabiar Ligara itzultzeko aukera izango du, eta harremanak berreskuratu ahal izango ditu oraindik lortu ez duen herrialde arabiarrekin. Hortik aurrera errazagoa izango da berreraikitze prozesua finantzatzea.

Atzo [asteartean], Bruselako goi bileran argi ikusi zen. Europako Batasunak, AEBek eta Erresuma Batuak errealitatetik deskonektatuta dauden diskurtsoak egiten zituzten bitartean, beste batzuk beste bide batetik zihoazen. Siriako Gobernua bakartzeko saiakerek ez dute inora eramaten. Errealitatea beste bat da: gobernuak herrialdearen %80 inguru kontrolatzen du, eta hor bizi dira herritarren %75 baino gehiago. 2011ko diskurtsoa erabiltzea 2021eko errealitateaz jarduteko... Zaharkituta dago.]]>
<![CDATA[Su-etena bai, baina ez erabatekoa]]> https://www.berria.eus/albisteak/195732/su_etena_bai_baina_ez_erabatekoa.htm Thu, 01 Apr 2021 16:39:49 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/albisteak/195732/su_etena_bai_baina_ez_erabatekoa.htm <![CDATA[Errefuxiatuen kanpaleku gehiago jarriko ditu EBk]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/014/001/2021-03-31/errefuxiatuen_kanpaleku_gehiago_jarriko_ditu_ebk.htm Wed, 31 Mar 2021 00:00:00 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/paperekoa/1891/014/001/2021-03-31/errefuxiatuen_kanpaleku_gehiago_jarriko_ditu_ebk.htm
EBk eta Greziako Gobernuak migratzaileen giza eskubideen aldeko erakundeen protesta artean defendatu dute proiektua. Izan ere, kanpaleku berriak hesiz inguratuta egongo direla jakinarazi du Notis Mitarakhi Migrazio ministroak, eta migratzaileek ordutegiak izango dituztela sartu eta atera ahal izateko. Horren arrazoia kanpalekuaren eta inguruko herritarren «segurtasuna» bermatzea da, Mitarakhiren esanetan. «Mundu guztiaren pazientziak muga bat du», gehitu du Johanssonek, nabarmentzeko Egeoko uharteetako bizilagunena «euren mugara iristen» ari dela.

Kanpalekuetatik irteteko aukerarik izango ez dutenak Turkiara itzultzeko zain dauden 1.540 migratzaileak izango dira. Hala, Johanssonek Ankarari exijitu dio «berehala hasteko berriz ere migratzaileen itzultzeak onartzen». Mitarakhiren arabera, Turkiatik Greziara iristen diren migratzaile gehienak «ez daude arriskuan» euren jatorrizko herrialdeetan, ezta Turkian ere —EBk «herrialde seguru» gisa onartzen du—. Horregatik, Batasuneko gainerako estatu kideen elkarlana eta Frontex Muga eta Kostaldeetako Guardiaren Europako Agentziaren laguntza ere eskatu ditu, «legez kanpoko migrazioa» eteteko.

Europaren hego-ekialdeko mugetara iristen diren migratzaileetako askok Siria dute jatorrizko herrialde. Hala, EBk eta NBE Nazio Batuen Erakundeak antolatutako Siriaren eta Eskualdearen Etorkizuna Babesteko bosgarren konferentzian, 5.300 milioi euroko dohaintza ekonomikoa egiteko konpromisoa adierazi dute parte hartzaileek, herrialde hartara eta hango errefuxiatuak jasotzen dituztenetara laguntza humanitarioa bidaltzeko. Dohaintza emaileen artean daude, besteak beste, Alemania (1.700 milioi euro), Frantzia (560 milioi), AEBak (508 milioi) eta Erresuma Batua (240 milioi).

Laguntza humanitarioa herritarrengana iritsaraztea, ordea, erronka bat da. Egun, bi bide daude horretarako: Damaskoko gobernuaren eskutik egitea, edo Turkia eta Siria arteko muga pasabideak erabiltzea. Egun, pasabide bakarra dago erabilgarri, iazko uztailean NBEko Segurtasun Kontseiluak adostutakoaren arabera. AEBetako estatu idazkari Antony Blinkenek beste bi irekitzeko eskaera egin du, elikagaiak eta sendagaiak bideratzeko erabiliko direla argudiatuta. Zaila dirudi, ordea, halako zerbait onartzeak, Errusiak eta Txinak euren beto eskubidea baliatu baitute Siriako Gobernuaren interesak defendatzeko. Hala, Moskuren esanetan, Turkiatik iristen diren laguntzek herrialdearen iparraldean kokatutako «talde terroristei» egiten diete mesede.

Garapen beharra

Egoera kontuan izanik, Turkiak, Libanok eta Jordaniak, errefuxiatu gehien jaso dituzten hiru herrialdeek —5,6 milioi inguru—, pauso gehiago emateko eskatu diote nazioarteari. Turkiako Gobernuaren arabera, ezinbestekoa da Siriatik inguruko herrialdeetara iritsi diren errefuxiatuak «euren jatorrizko herrialdera itzultzen» hasteko baldintzak bermatzea. Hala, migrazioaren kudeaketa herrialde bakar batzuen esku uztea eragotzi beharra nabarmendu du, eta EBri eskatu dio 2016an sinatutako migrazio akordioa berritzeko.

Libanoko Gizarte Gaietarako ministro Ramzi Msharrafiehk, berriz, deitoratu du nazioarteko erakundeak gai ez izatea «laguntza humanitariotik garapen jasangarrirako ikuspegi batera eboluzionatzeko». Haren ustez, elikagai eta sendagai dohaintzetatik haratago, beharrezkoak dira eremuko herrialdeek bizi duten egoera ekonomiko ahulari aurre egiteko laguntzak.

Orain, hamahiru milioi herritarrek dute laguntza humanitarioa jasotzeko beharra Sirian, eta hamar lagunetik bederatzi «pobrezia egoeran» daude, NBEko idazkari nagusi Antonio Guterresen arabera. Europako Batzordeko Krisien Kudeaketarako arduradun Janez Lenarcicek azaldu duenez, gainera, oinarrizko produktuen prezioa %236 igo da herrialdean, eta biztanleriaren %60k ez du ziurtatua elikatzeko eskubidea. Izan ere, Siriako ekonomia «suntsituta» dago, Guterresen esanetan, eta COVID-19ak izan duen eraginak «gauzak okertu ditu».]]>
<![CDATA[Errefuxiatuen kanpaleku gehiago eraikiko ditu Europako Batasunak Grezian]]> https://www.berria.eus/albisteak/195631/errefuxiatuen_kanpaleku_gehiago_eraikiko_ditu_europako_batasunak_grezian.htm Tue, 30 Mar 2021 13:35:51 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/albisteak/195631/errefuxiatuen_kanpaleku_gehiago_eraikiko_ditu_europako_batasunak_grezian.htm Moriako kanpalekuan gertatutako ezbeharrari erreferentzia eginez, Notis Mitarakis Migrazio ministroak adierazi du halako zentroak eraikitzen jarraitzen dutela uste dutenak «nahastuta» daudela. Halere, kanpaleku berriak ere hesiz inguratuta egongo direla jakinarazi du, eta migratzaileek ordutegiak izango dituztela sartu eta atera ahal izateko. Horren arrazoia kanpalekuaren eta inguruko herritarren «segurtasuna» bermatzea da, Mitarakisen esanetan. «Mundu guztiaren pazientziak muga bat du», gehitu du Johanssonek, nabarmentzeko Egeoko irletako bizilagunena euren mugara iristen ari dela. Turkiari bideratutako mezu bat ere zabaldu du komisarioak. Orain, Greziatik herrialde hartara itzultzeko 1.540 lagun identifikatu dituztela azaldu du, eta horiek «lehenbailehen» hartzeko eskatu dio Ankarari. Mitarakisen arabera, Turkiatik Greziara iristen diren migratzaile gehienak «ez daude arriskuan» euren jatorrizko herrialdeetan, ezta Turkian ere -EBk herrialde seguru bezala onartzen du-. Itzultze horiek aurrera eramateko EBko estatu kideen elkarlana eta Frontex agentziaren laguntza ere eskatu ditu. Siria eztabaidagai Turkiak, Libanorekin eta Jordaniarekin batera, Siriatik iristen diren errefuxiatuei bideratutako laguntzak handitzeko eskatu diote nazioarteari, horiek euren jatorrizko herrialdera itzultzen hasteko beharrezko baldintzak bermatzeko. EB Siriaren eta Eskualdearen Etorkizuna Babesteko bosgarren konferentzia egiten ari den bitartean egin dute eskaera. Bileraren helburua errefuxiatuei bideratutako diru funts bat osatzea da, Siriako gerra hasi zenetik hamar urte igaro direnean. Hala, gaur iluntzean emango dute dohaintzaren berri. Turkiako Gobernuaren arabera, migrazioaren kudeaketa ezin da herrialde bakar baten esku utzi; are gutxiago, COVID-19ak eragindako osasun krisiaren aurrean. Bide horretan, Bruselak Ankararekin eginiko migrazio akordioa berritu beharra nabarmendu du, Siriako herritarrak «euren herrialdera itzultzea» sustatzeko. Horretarako, ordea, bide luzea dago aurretik. Europako Batzordeko Krisi Kudeaketarako arduradun Janez Lenarcicek adierazi du Sirian bizi duten «elikatzeko segurtasunik eza» eta «laguntza humanitarioaren beharra» direla egun dauden arazo nagusiak: «Oinarrizko produktuen prezioa %236 igo da, eta herritarren %60ak ez du elikatzea ziurtatuta». Azken urtean okerrera egin duen egoera bat dela gaineratu du, osasun krisia medio. Hala, bi milioi inguru izango lirateke nazioarteko laguntza humanitarioaren beharra dutenak.
]]>
<![CDATA[Gutxiengo etnikoen aurkako aire erasoak egin dituzte Myanmarren]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1846/016/001/2021-03-30/gutxiengo_etnikoen_aurkako_aire_erasoak_egin_dituzte_myanmarren.htm Tue, 30 Mar 2021 00:00:00 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/paperekoa/1846/016/001/2021-03-30/gutxiengo_etnikoen_aurkako_aire_erasoak_egin_dituzte_myanmarren.htm
Karen herriaren babes sarearen arabera, Myanmarko armadaren hegazkinek hiru herrixka bonbardatu zituzten igandean. Herritar askok oihanera jo zuten ihesi, eta 3.000 inguruk Myanmar eta Thailandia arteko muga zeharkatu zuten. ASEAN Asiako Hego-ekialdeko Nazioen Erkidegoko parlamentarien elkarteak Thailandiako Gobernuari exijitu dio herritar horien asilo eskubidea onartzeko. Prayuth Chan Ocha lehen ministroak adierazi du migratzaileak jasotzeko prestaketa lanak hasi dituztela, baina ez du xehetasun gehiago eman: «Aurrerago ikusiko dugu nora joango diren eta zenbat birkokatuko diren». Azaldu du giza eskubideak kontuan izango dituela prozesuan, eta «herrialdean exodo bat gertatzea» eragotzi nahi duela.

Greba Orokorrerako Batzorde Nazionalak, militarren aurkako talde nagusietako batek, talde etnikoetako erakunde armatuei eskatu die «herritarrak kolektiboki babesteko». Hala, BHRN gobernuz kanpoko erakundearen arabera, karen gerrillek junta militarraren aurkako mugimenduei emaniko babesaren ondorio dira aire erasoak.

Karen etnia Myanmarko gutxiengo handienetako bat da: biztanleriaren %7 inguru. Nagusiki, izen bereko estatuan bizi dira, herrialdearen hego-ekialdean. Eremuan hainbat gerrilla daude, Myanmarko Gobernuarekin gudan 1949tik. Horiek estatuaren independentzia eskatu izan dute historikoki, baina azken urteetan sistema federal bat ezartzeko exijitu dute, KIA Kachingo Independentziaren Armadak iparraldeko Kachin estatuan egin bezala.

Hirugarren bilera bat

Azken gertakarien ostean, NBE Nazio Batuen Erakundeko kontalari berezi Tom Andrewsek erakundeko Segurtasun Kontseiluaren beste bilera bat eskatu du, Myanmarko aferaz hitz egiteko: «Eta Segurtasun Kontseiluak ezin badu ekin, nazioarteko larrialdi batzar bat antolatu beharra dago berehala». Izan ere, kontseiluak bi aldiz izan du hizpide gaia, baina Txinak eta Errusiak balizko esku hartze bat eragotzi dute, euren beto eskubideari esker.

Armadak ustezko hauteskunde iruzurra argudiatu zuen gobernuko kideak atxilotu eta boterea bereganatzeko. Azaroko bozetan, botoen %80 baino gehiago eskuratu zuen Aung San Suu Kyiren NLD Demokraziarako Liga Nazionalak. Hala, manifestariek «presoak askatzeko» eta «demokrazia berrezartzeko» exijitu diete militarrei. Haiekin bat egin dute, besteak beste, AEBek, Erresuma Batuak eta Europako Batasunak, eta junta militarraren aurkako zigor ekonomikoak ezarri dituzte.]]>
<![CDATA[Myanmarko armadak hainbat herrixka bonbardatu ditu]]> https://www.berria.eus/albisteak/195583/myanmarko_armadak_hainbat_herrixka_bonbardatu_ditu.htm Mon, 29 Mar 2021 17:40:39 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/albisteak/195583/myanmarko_armadak_hainbat_herrixka_bonbardatu_ditu.htm <![CDATA[Myanmarko «egun odoltsuena»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1851/021/001/2021-03-28/myanmarko_egun_odoltsuena.htm Sun, 28 Mar 2021 00:00:00 +0100 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/paperekoa/1851/021/001/2021-03-28/myanmarko_egun_odoltsuena.htm Myanmar Now hedabidearen arabera. Hala, CRPH Batasunaren Biltzarreko Ordezkarien Batzordeak, euren kargua galdu zuten hautetsiek osatuak, «lotsaren egun» gisa bataiatu du atzokoa.

Irrati eta telebista publikoetatik mezu garbi bat plazaratu zuen junta militarrak ostiralean. Kalera ez ateratzeko deia egin zien herritarrei, bestela «buruan edo bizkarrean tiro bat» jasotzeko arriskua zutela argudiatuta. Eta hala izan zen. Herrialde osoko 44 herri eta hiritan hil zuten manifestariren bat poliziek, gehienak tiroz. Heriotza kopuru handienak Rangun eta Mandalay hirietan, herrialdeko bi handienetan, zenbatu dituzte: lehenengoan, 27 hildako; eta, bigarrenean, 40. Hala, 400dik gora heriotza zenbatu dituzte, otsailaren 1eko estatu kolpetik. Hildakoen artean, «emakumeak, gazteak eta haurrak» ere badaude, NBEko mandatari berezi Christine Schranerren esanetan. Erakunde hark «izua» adierazi du, «alferrikako bizi galerengatik».

Schranerrek «nazioarteko erantzun sendo eta batu baten» beharra nabarmendu du, «demokratikoki aukeratutako gobernua berrezartzeko». Hori da azken bi hilabeteetan kalera atera diren manifestariek eskatu dutena, atxilotutako 3.000 kideen askatasunarekin batera. Horien artean daude gobernu zibileko hainbat kide, besteak beste, Aung San Suu Kyi liderra.

Eskaerekin bat egin du EB Europako Batasunak ere. «Myanmarko Indar Armatuen Egunaren 76. urteurrena terrorearen eta desohorearen egun gisa gogoratuko da», azaldu du erakundeak herrialdean duen delegazioak. Hark aste hasieran ezarri zituen junta militarrarekin lotutako 11 herritarren aurkako zigor ekonomikoak, eta gauza bera egin dute egunotan AEBek eta Erresuma Batuak, aginte militarraren esku dauden hainbat enpresa zigortuta, «zibilen aurkako errepresio kanpainetarako erabilitako finantza iturriak ixteko helburuarekin».

Aung San Suu Kyiren NLD Demokraziarako Liga Nazionala alderdiko hautetsiek, CRPHn bilduak, emaniko pausoa eskertu diete herrialde horiei. NBEk herrialdean duen kontalari berezi Tom Andrewsen esanetan, baina, horiek ez dira nahikoa: «Nazioarteko erantzuna ez dago krisi gero eta sakonago bat eragozteko beharrezkoak diren neurrien mailan».

Kritiken aurrean, junta militarraren helburua «demokrazia defendatzea» dela adierazi du Min Aung Hlaingek, eta gehitu hauteskundeetara dei egingo duela. Ez du, ordea, horretarako datarik jarri. Azken asteetan, junta militarra hainbat alderdi politikorekin bildu dela ere argitaratu dute herrialdeko hedabideek, baina horien artean ez litzateke NLD egongo.

Protestei dagokienez, militarrek adierazi dute gazteak «atzerriko indarrek engainaturik» ateratzen direla kaleetara, «bideo joko bat» izango balitz bezala: «Ondorioak atera beharko lituzkete aurrez gertatutako heriotzetatik. Arriskuan egon daitezke».

Junta militarrak nazioarteko babesa ere badu. Myanmarko afera NBEren Segurtasun Kontseilura iritsi den bi kasuetan, esku hartzearen aurkako botoa eman dute Txinak eta Errusiak. Bi estatu horietako ordezkariak Naypyidaw hiriburuan eginiko desfilean egon ziren atzo, besteak beste, Indiako, Pakistango, Vietnamgo eta Thailandiakoekin batera.

Herrialdeko parlamentariak euren karguak hartzera zihoazenean, militarrek Konstituzioaren 417. artikulua baliatu zuten estatu kolpea emateko; eurek idatzia da, 2008an. Haren arabera, armadak botere politikoa bere gain hartzeko eskubidea du, «Myanmarren batasuna» arriskuan badago. Hala, azaroko hauteskundeetan iruzurra egon izana argudiatu zuten horretarako. Orduan, botoen %80 baino gehiago eskuratu zuen NLDk, bost urte lehenago lortutako garaipena berretsita.

Alderdiak akusazio oro ukatu du, eta frogak aurkezteko eskatu dio juntari. Izan ere, CRPHren arabera, Estatu kolpearen arrazoia Aung San Suu Kyi boterera itzultzea eragoztea da. Hala, NLDko buruaren aurkako lau akusazio jaurti dituzte: ustelkeria, inportazio eta esportazio legeak urratzea, istiluetara bultzatzea eta hauteskunde kanpainan koronabirusaren aurkako araudia.]]>
<![CDATA[Myanmarko poliziek 114 manifestari hil dituzte egun bakarrean]]> https://www.berria.eus/albisteak/195528/myanmarko_poliziek_114_manifestari_hil_dituzte_egun_bakarrean.htm Sat, 27 Mar 2021 19:37:22 +0100 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/albisteak/195528/myanmarko_poliziek_114_manifestari_hil_dituzte_egun_bakarrean.htm <![CDATA[Aragones aurkeztu egingo da, nahiz eta oraingoz ez duen nahikoa babes]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/016/001/2021-03-25/aragones_aurkeztu_egingo_da_nahiz_eta_oraingoz_ez_duen_nahikoa_babes.htm Thu, 25 Mar 2021 00:00:00 +0100 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/paperekoa/1893/016/001/2021-03-25/aragones_aurkeztu_egingo_da_nahiz_eta_oraingoz_ez_duen_nahikoa_babes.htm
Aragonesek 10:00etan hartuko du hitza bihar, parlamentuaren gehiengoaren babesa lortzeko asmoz. Nekez izango ditu, baina, beharrezko 68 botoak. JxCko eledun Gemma Geisek asteartean alderdiko idazkari nagusi Jordi Sanchezek esanikoa berretsi zuen atzo; Aragones presidente izango duen gobernu «egonkor eta sendo bat» nahi dute, eta ez dute hori lortzeko presarik: «Datozen egun edo asteetan etor daiteke». Hala, azaldu zuen ez duela ostiralerako «itxaropen faltsurik» sortu nahi.

Esquerraren arabera, baina, bi alderdien arteko desadostasunak ez dira «gaindiezinak», eta akordioa lehenago ere lor daiteke. «Erlojuaren aurka lan egingo dugu», adierazi du ERCko parlamentari Marta Vilaltak. Hala, alderdi hark gobernua osatzeko proposamena aurkeztu zion atzo JxCri, hori baita ixteko duten puntuetako bat.

Carles Puigdemonten alderdiaren kezka nagusia, baina, beste bat da: presidente ohiak zuzendutako Errepublikaren Kontseiluak zer rol izango duen. Haiek hura mantendu nahi dute, eta ERCk eta CUPek «zuzendaritza estrategikorako mahai bat» eratu, kontseilua barruan izango lukeena. Halere, Esquerrak atzera egin dezake, JxC hura «birformulatzearen» alde azaltzen bada. Hala utzi du agerian Vilaltak, betiere «elkartze eta adostasun estrategikorako espazio hori batzeko baldintzak sortzen baditu».

Gauza bera gertatzen da ERCk Espainiako Gobernuarekin hasitako elkarrizketa mahaiarekin. CUPekin eginiko aurreakordioaren arabera, alderdiak 2023ra arte izango du negoziazioen fruituak jasotzeko, «beste erasoaldi demokratiko bat» hasi baino lehen. JxCrentzat, baina, denbora gehiegi da hori. Besteak beste, Kataluniako presidente ohi Quim Torrak ERCri eta CUPi kritikatu die etorkizunik ez duen formula bat defendatzea: «Ez dut sinesten elkarrizketa mahaian».

JxCrekin akordiorik ez lortzeaz gain, eginda zirudiena ere kolokan geratu dakioke ERCri. CUPeko zenbait ildok —11 dira denera— atzo alderdiak egin zuen galdeketaren inguruko iritziak eman zituzten. «Aurreakordio proposamenari babesa ematen diozu?» galderari Ez erantzuteko deia egin dute Endavantek eta Lluita Internacionalistak; baietzaren alde, berriz, Poble Lliurek eta Guanyemek. Endavantek alderdiko negoziazio taldearen lana txalotu du, ERC, besteak beste, energia sare publikoaz eta foam jaurtigaien debekuaz hitz egitera «behartzeagatik», baina gaitzetsi du ez dela ageri «ez zehaztasunik, ez konpromiso sendorik» hamasei orrialdeko akordioan. Alderdiko beste ildo nagusiak ere, Poble Lluirek, azaldu du sinatutakoa ez dela «nahikoa», baina aurrera egiteko beharra azpimarratuta.

Ezezkoa gailenduko balitz ere, Aragonesek beste aukera bat izango luke CUPeko parlamentarien babesa eskuratzeko. Izan ere, beste bi galdera egingo dituzte. «Baiezkoaren aldeko gehiengo bat ateraz gero, uste duzu akordioa nahikoa dela?», galdetuko du batek; «Ezezkoaren aldeko gehiengo bat ateraz gero, uste duzu CUPek berdin erraztu beharko lukeela ERCren inbestidura?», itaunduko du, berriz, besteak. Azken horren aldeko apustuak Aragones presidente bilakatzea erraztuko luke, baina bertan behera utziko lituzke gainerako puntu guztiak. Hori guztia gaur argituko du alderdiak.

Horiek hala, ostiraleko saiakerak huts egiten badu, Aragonesek beste aukera bat izango du, gutxienez, 48 ordu igaro ostean. Ziurrenik, datorren astearen hasieran egingo litzateke, eta gehiengo soila eskuratzea nahikoa luke. Halere, alderdi unionistek haren aurka bozkatuz gero, berdin beharko luke CUPen eta JxCren babesa.

Bitartean, PSCko Salvador Illa prest agertu da inbestidurara aurkezteko, «publikoki hala adierazi duen» beste alderdi baten babesa ere baduela argudiatuta. Izan ere, Ciutadansek esan du emango lukeela haren aldeko botoa.]]>