<![CDATA[Iosu Alberdi | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 18 Oct 2021 06:59:25 +0200 hourly 1 <![CDATA[Iosu Alberdi | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[ASEANen goi bileratik kanpo utzi dute Myanmarko juntako burua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2021-10-16/aseanen_goi_bileratik_kanpo_utzi_dute_myanmarko_juntako_burua.htm Sat, 16 Oct 2021 00:00:00 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2021-10-16/aseanen_goi_bileratik_kanpo_utzi_dute_myanmarko_juntako_burua.htm
Asia hego-ekialdeko gobernuek eta Myanmarko juntak akordio bat erdietsi zuten apirilean. Hartan, zibilen aurkako indarkeria etetea, laguntza humanitarioaren sarrera erraztea eta, ASEANen bitartekaritzarekin, alde guztien arteko elkarrizketa abiatzea onartu zuen junta militarrak. Erkidegoaren mandatari Erywan Yusofen hitzetan, ordea, militarrek ez dute «aurrerapenik egin». Yusof aste honetan zen Myanmarrera joatekoa, baina ez du armadaren aurkako indarrekin biltzeko baimenik jaso, eta ez bidaiatzea erabaki du. Hitzartutakoari muzin eginda, NLD Demokraziarako Liga Nazionaleko eta Myanmarko Gobernuko lider zen Aung San Suu Kyi elkarrizketatzeko baimena ukatu diote.

Aung San Suu Kyi kolpea eman bezain laster atxilotu zuten militarrek, gobernuko beste hainbat goi kargudunekin batera. Ordutik, etxean dute preso, eta haren aurkako auzi saioetara joateko besterik ez da ateratzen; besteak beste, gailu elektronikoen legez kanpoko inportazioaz —debekatutako walkie-talkie batzuk izateagatik—, hauteskunde kanpainan COVID-19aren aurkako neurriak ez betetzeaz, liskarrak hauspotzeaz eta Sekretu Ofizialen Legea hausteaz akusatu dute.

Auzi horiek guztiak nahikoa arrazoi dira Yusofen eta NLDko liderraren arteko bilera galarazteko, juntako bozeramaile Zaw Min Tunen esanetan: «Inoiz ez dut entzun inongo gobernuk baimendu duenik atzerriko ordezkariak biltzea epaiketa batean dauden pertsonekin, edo legez kanpoko erakundeen ordezkariekin, ez bada egoera oso berezietan». Finean, Yusofi adierazi dio ez dela inor Myanmarko «barne gaietan esku hartzeko». Izan ere, juntak isilean mantendu nahi du Aung San Suu Kyren egoera, eta bere abokatuari ere debekatu egin dio haren aurkako auziei buruzko informazioa zabaltzea, «matxinada bat edo espazio publikoaren ezegonkortasuna» eragin dezakeelakoan.

Gaiak «kezka» sortu du ASEAN barruan, Yusofen esanetan. Hala, bederatzi kideetako Atzerri ministroek —Myanmar da hamargarrena— Min Aung Hlaingen parte hartzearen aurka ebatzi zuten atzoko ezohiko bileran.

ASEANeko Giza Eskubideen Aldeko Parlamentari Taldeak eta Myanmarko 50 erakundek egina zieten erabaki hori hartzeko eskaera, eta jarrera hori publikoki defendatu izan dute Filipinek, Indonesiak, Singapurrek eta Malaysiak ere. «Myanmarrek ez luke goi bileretan ordezkaritza politikorik izan beharko, prozesu inklusibo baten bidez demokrazia berrezarri arte», azaldu du Indonesiako Atzerri ministro Retno Marsudik. Malaysiako bere homologo Saifuddin Abdullahk, berriz, pauso bat gehiago eman du, eta gehitu NUG Batasun Nazionaleko Gobernuarekin biltzeko prest dagoela, betiere juntak «adostasunak lortzeko» pausorik ematen ez badu.

CRPH Batasunaren Biltzarreko Ordezkarien Batzordeko kideek —NLDko diputatu ohiek osatua— apirilean eratu zuten NUG. Juntak «talde terroristatzat» jo du hura. Halere, erakundea indar hartuz joan da azken hilabeteetan, eta irailaren 7an juntari «gerra defentsiboa» deklaratzeko pausoa eman zuen. Hala, ezkutuko gobernu haren PDF Herriaren Defentsa Indarrak ordura arte hainbat estatutako miliziek —nagusiki, Kachin eta Karen estatuetakoak— hasitako borrokara batu ziren.

«Garbiketa»

Oposizioaren ekimena ikusita, armadak erasoak areagotu ditu, besteak beste Chin eta Kayah estatuetan, oposizioak indar handia duen lekuetan. Hala adierazi du NBE Nazio Batuen Erakundeko Giza Eskubideen Bulegoko bozeramaile Ravina Shamdasanik: «Armarik gabeko norbanakoen aurka indar hilgarria erabili izanaren, etxebizitzen aurkako erasoen, atxiloketa arbitrario masiboen eta militarren zaintzapean hildakoen berri izan dugu». Are gehiago, armadak «garbiketa operazioak» egin dituela salatu du Shamdasanik, hala nola hainbat herriren aurkako bonbardaketak eginda. Beraz, NBE beldur da ea zibilen aurkako eraso masibo baten hasiera izan daitezkeen mugimenduok, Internet sarearen mozketekin batera iritsi direnak.

Zibilen aurkako erasoak ez dira berriak Myanmarren. AAPP Preso Politikoen Babeserako Erakundearen kontaketen arabera, estatu kolpearen aurkako mobilizazioetan 1.171 lagun hil dituzte segurtasun indarrek, eta beste 7.308 atxilotu.

Junta militarrak otsailaren 1ean eman zuen kolpea, ustezko hauteskunde iruzurra argudiatuta —iraileko bozetan botoen %80 inguru eskuratu zituen NLDk—. Armadak Myanmarko Konstituzioaren 417. artikulua baliatu zuen horretarako. Haren arabera, militarrek botere politikoan esku hartzeko aukera dute «Myanmarko batasunaren suntsitzea gerarazteko». Konstituzioa armadak idatzitakoa da, 2008an. Orduan ere boterean ziren militarrak; azken juntak 1962tik 2011ra iraun zuen agintean.]]>
<![CDATA[Tuberkulosiak eragindako heriotza kopuruak gora egin du pandemiaren eraginez]]> https://www.berria.eus/albisteak/204514/tuberkulosiak_eragindako_heriotza_kopuruak_gora_egin_du_pandemiaren_eraginez.htm Thu, 14 Oct 2021 17:12:45 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/albisteak/204514/tuberkulosiak_eragindako_heriotza_kopuruak_gora_egin_du_pandemiaren_eraginez.htm <![CDATA[TPLFren aurkako beste oldarraldi bat hasi du Etiopiako armadak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1907/020/001/2021-10-14/tplfren_aurkako_beste_oldarraldi_bat_hasi_du_etiopiako_armadak.htm Thu, 14 Oct 2021 00:00:00 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/paperekoa/1907/020/001/2021-10-14/tplfren_aurkako_beste_oldarraldi_bat_hasi_du_etiopiako_armadak.htm
Getachewek jakinarazi duenez, Etiopiako lehen ministro Abiy Ahmedek bete egin du joan den astean eginiko «mehatxua», eta «Tigray berriz inbaditzeko erasoaldia» hasi du. TPLFko jeneral Tsadkan Gebretensaek The New York Times egunkariari adierazi dionez, ostiralean egin zuten tigreen aurkako lehen bonbardaketa. Astelehenean, berriz, Amhara iparraldeko Wegeltena, Wurgessa eta Haro hirietan zuzeneko erasoak hasi zituzten, Getachewen arabera. Era berean, AFP albiste agentziak jakinarazi du Afar estatuko Awra hirian liskarrak izan zirela asteartean, eta haietan hainbat zibil hil zituztela.

Armada «artilleria astuna, droneak, tankeak eta suziriak» erabiltzen ari da, Getachewek salatu duenez. Izan ere, TPLFren arabera, «errekruta berriak» eta «arma modernoagoak» dituzte orain militarrek; besteak beste, Arabiar Emirerri Batuei erositakoak, tigreen ustez.

Efek aipatutako iturri diplomatikoek ere baieztatu dute erasoa, eta gehitu armada eta amhara miliziak estatu haren eta Tigrayren arteko mugan indartsu egiten ari direla: «Badirudi gobernu federala Tigrayko Defentsa Indarrak [FDT, TPLFren adar armatua] desegiteko presaz dabilela, negoziatzeko garaia iritsi aurretik». Halaber, gatazkaren «garai erabakigarria» iritsi dela nabarmendu du Tsadkanek.

Etiopiako Gobernuak aurreko astean adierazi zuen oldarraldia «berehala» iritsi zitekeela. Halere, ez armadak, ez gobernuak ez du baieztatu hari hasiera eman izana. Armadako koronel Getent Adanek uko egin dio «liskar horien» inguruan hitz egiteari. Abiyen bozeramaile Billene Seyoumek, berriz, «herritarrak terrorismo ekintza ororen aurrean» babesteko betebeharra dutela besterik ez du esan: «Etiopiako Gobernuak TPLFren suntsiketari, indarkeriari eta hilketei aurre egiten jarraituko du Amharan eta behar den leku guztietan».

Addis Abebaren eta TPLFren arteko gerra iazko azaroaren 4an piztu zen. Abiyek Mekeleko —Tigrayko hiriburua— base militarra erasotzea leporatu zion milizia tigreari, eta estatuaren kontrola hartzeko oldarraldia hasi zuen, Eritreako armadaren laguntzarekin. Hilabetea amaitu aurretik, armadaren garaipena aldarrikatu zuen Abiyek, baina, ordutik aurrera, TPLF lurraldea berreskuratzen hasi zen, ekainean armada «aldebakarreko su-eten bat» ezartzera behartu arte.

Militarrek atzera egin zuten, baina ez haiekin elkarlanean ari ziren amhara miliziek. Haiek Tigray mendebaldeko eremuetan jarraitu zuten, eurenak direla argudiatuta. Horri erantzunez, TPLFk Amhara ipar-ekialdean beste fronte bat ireki zuen. Hala, eremu hartara eta Afar estatura zabaldu zen gatazka. Bi etnietako miliziek liskar ugari izan dituzte azken hamarkadetan; besteak beste, bi estatuen arteko mugak ezartzerako garaian.

Giza larrialdia

Gerrak giza kalte larriak eragin ditu, Tigrayn batez ere. Gatazka hasi zenetik, milioika lagunek utzi dute euren etxea, eta 400.000 inguru dira gosetea sufritzen ari direnak. Hala nola, Tigrayko 5,2 milioi lagunek —populazioaren %90ek—, eta Afarko eta Amharako 1,7 milioik laguntza humanitarioaren beharra dute bizirik irauteko, MEP Munduko Elikadura Programaren arabera. Hala, NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusi Antonio Guterresek adierazi du munduak azken hamarkadan jasandako goseterik larriena dela, eta nabarmendu egoera «kontroletik kanpo» geratzen ari dela. Beraz, erakundea beldur da azken oldarraldiak egoeran izan dezakeen eraginagatik.

OCHA Nazio Batuen Auzi Humanitarioen Koordinaziorako Bulegoak salatu duenez, beharrezko laguntza humanitarioaren %10 besterik ez da ailegatu Tigrayra. Besteak beste, NBEren gai humanitarioetarako buru Martin Griffithsek Addis Abeba egin du egoera horren errudun, eta laguntza hiru hilabetez «de facto blokeatuta» izatea leporatu zion hilabete hasieran. Etiopiako Gobernuaren erantzuna nazioarteko hainbat erakundetako zazpi goi kargudun herrialdetik kanporatzea izan zen, herrialdeko barne gaietan «esku hartzeaz» eta miliziano tigreei laguntzeaz akusatu ostean. Aurrez ere, Mugarik Gabeko Medikuen Herbehereetako sekzioari eta Norvegiako Errefuxiatuen Kontseiluari debekatu egin zien eremu hartan lan egitea, «talde errebeldeak armatzea» leporatu ostean.

Abiy, zeinak Bakearen Nobel saria eskuratu zuen 2009an, gerra krimenak egin izanaz akusatu dute, eta nazioartearen babesa galduz joan da azken hilabeteetan. Horren adibide da, aurreko astean, bozak bigarrenez irabazi ostean, haren kargu hartze ekitaldira sei estatuburu besterik joan ez izana. Etxe Zuriak ere neurriak hartzearekin mehatxu egin dio. Joe Biden presidenteak gatazka «luzatzearen» erantzuleei zigorrak jartzera bideratutako dekretu bat sinatu zuen irailean, baina oraindik ez du ezarri halakorik.]]>
<![CDATA[Elkarrizketek emaririk ez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/022/001/2021-10-10/elkarrizketek_emaririk_ez.htm Sun, 10 Oct 2021 00:00:00 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/paperekoa/1944/022/001/2021-10-10/elkarrizketek_emaririk_ez.htm
Apirilean berrabiatu zituzten elkarrizketak Etiopiak, Egiptok eta Sudanek, azken herrialde horretako lehen ministro Abdallah Hamdokek «premiazko» bilkura batera deitu ostean. Hilabetea amaitu aurretik altxatu ziren, baina, mahaitik. Orduan, Egiptok eta Sudanek Etiopiaren jarrera «ezkorrarekin» lotu zuten hitz egin ezina, eta, ABren bitartekaritzaz gain, Europako Batasunaren, AEBen eta NBE Nazio Batuen Erakundearen parte hartzea eskatu zuten. Azken erakunde horretako Segurtasun Kontseiluak, uztailean eginiko gomendioaren bidetik, «elkarrizketak berriz abiatzeko» exijitu zien hirurei irailean, «aldeek onartuko duten akordio lotesle bat» lortzeko bidean.

Hitz horiei ongietorria egin zieten Kairok eta Khartumek. Sudango Atzerri Ministerioak nabarmendu du Kontseiluak gaiari ematen dion garrantzia agerian geratu dela; hau da, «eskualdeko bakea eta segurtasuna» mantentzeko ezinbestekotzat jo duela afera. Egiptoko Atzerri Ministerioaren esanetan, berriz, ebazpenak «Etiopia behartzen du akordio legez lotesle bat lortzeko helburuarekin serioski parte hartzera».

Bestelako azterketa egin du Addis Abebak. Etiopiako Gobernuaren hitzetan, Segurtasun Kontseilua ez da «ur baliabideen eta ibaien inguruko liskar administratiboetarako eta teknikoetarako agintari eskuduna», eta, beraz, haren ebazpenak ez du baliorik. Hala, ABren balizko bitartekaritzan zentratzeko eskatu du Abiy Ahmed lehen ministroaren bozeramaile Billene Seyoumek: «Etiopiak ebazpen lagunkoi baten aldeko jarrera mantentzen jarraitzen du, Afrikan zentratua eta gidatua izan behar dena». Kontseiluak berak ere onartu zuen eskuduntzarik eza, eta AB jo bitartekari egokitzat.e

NBEren Segurtasun Kontseiluaren ebazpenarekin batera, Kongoko Errepublika Demokratikoko Atzerri ministro Christophe Lutundalak, ABko txandakako presidente gisa, hiru gobernuekin biltzeari ekin zion. Khartumen egin zuen lehen geldialdia, eta Mariam al-Mahdi Atzerri ministroarekin eginiko bilkuran, elkarrizketetarako balizko egutegi bat proposatu zion, hiru aldeen adostasunen zerrenda aurkeztearekin batera. Halere, hizpide nagusia bezperan Sudango Ureztatze ministro Yasser Abbasek eginiko salaketak izan ziren. Urtegiko lanen inguruko informazio faltsua ematea eta deposituak betetzeko lanekin herrialdean kalteak eragitea leporatu zion hark Etiopiako Gobernuari: «Sudani informazio okerra eta osatugabea emateak nazioarteko araudien oinarrizko printzipioak urratzen ditu».

Egiptoko Atzerri ministro Sameh Xukrik erakutsitako jarrera ez zen lagunkoiagoa izan. Hark Lutundalari adierazi zion aurrera egiteko «bermeak» behar dituztela, Etiopiak hitzartutakoa beteko duela ziurtatzeko. Hala nola urtegiko lanak geratzea jarri izan du Kairok negoziatzeko baldintza gisa, Addis Abebak onartzen ez duena. Aitzitik, deposituak betetzen jarraitzen du, beste bi aktore nagusien nahien aurka.

Ura biltzen hasiak

Addis Abebak 2019an ekin zion Pizkundearen Urtegi Handiko deposituak betetzeari —lau eta zazpi urte artean iraun dezakeen prozesua—, eta jada 7.900 milioi metro kubiko ur atxiki dituzte biltegietan; 4.900 milioi lehen fasean, eta beste 3.000 milioi bigarrenean. Azken fase hori, uztailaren 19an amaitu zuten, Khartumgo eta Kairoko gobernuen protesta artean.

Etiopiako Gobernuak 2011n iragarri zuen herrialdeko ekonomia suspertzeko bere proiektu nagusia. Afrikako zentral hidroelektrikorik handiena izatea du asmo, eta 6.000 megawatt sortzeko ahalmena izango du. Denera, 4.800 milioi euroko kostua izango du, baina trukean jasoko dutena are gehiago izango dela uste du Addis Abebak. Gobernuaren esanetan, nekazaritzaren garapena sustatuko du, eta herrialdeak duen energia-iturri faltari aurre egitea ahalbidetuko, soberakinak atzerrira saltzeko aukera emateaz gain. Finean, herrialdea «pobreziatik ateratzeko» tresna dela uste dute.

Etiopiarentzat mesede dena, ordea, kalte da Sudan eta Egiptorentzat. Lehenaren mugak urtegitik 40 kilometro eskasera daude; bigarrenarenak, 2.500 kilometro ingurura. Halere, biek badute ezaugarri komun bat: Etiopiatik igaro ostean, bi herrialdeak zeharkatzen ditu Nilo ibaiak, Mediterraneo itsasora iritsi aurretik. Izatez, Egipton kontsumitzen den uraren %85 inguru Etiopiatik igarotzen da aurrena. Hala, Kairoren beldur nagusia herrialdeko ur baliabide nagusiaren emariak izan ditzakeen murrizketak dira; besteak beste, urtegiko biltegiak betetzeak datozen urteetan izan lezaketen eragina, eta zer ur emari jaso beharko lukeen herrialdeak lehorte luze bat iritsiko balitz. Horri, kontrakoa adieraziz erantzun dio Addis Abebak; hau da, ur emaria handitu daitekeela, Asuan urtegian (Egipto) urtero lurruntzen diren 10.000 milioi metro kubiko ur galtzea eragotz dezakeelakoan.

Sudanen kasuan, badaki azpiegiturak zer eskain dezakeen; besteak beste, urtegiak uholdeak ekiditeko balio dezake, baita energia merkeagoa erosteko ere —zentral hidroelektrikoak sortuko lukeena—. Halere, ez ditu urtegiak sortzen dizkion kezkak alboratu; esaterako, azpiegituraren segurtasunaren eta Sudango zentraletan izan ditzakeen eraginen ingurukoak.

Biek ere 1902an Erresuma Batuak —haren mandatuaren parte ziren Egipto eta Sudan— eta Etiopiak sinatutako akordio bat erabili dute urtegiaren aurkako argudio gisa. Haren arabera, Addis Abebak uko egin zion Nilo ibaiaren baliabideen gainean izan zezakeen eskubide orori, baita haren ur maila murrizteko neurriak hartzeari ere. Hala, Egiptoren eta Sudanen esku geratu ziren ibaiko uren %90, eta Nilo Urdinean eta Zurian —bi ibaiadar nagusiak— ur emaria murriztu zezakeen edozein azpiegitura eraikitzeko debekua ezarri zen.]]>
<![CDATA[Ressa eta Muratov kazetariek irabazi dute Bakearen Nobel saria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2021-10-09/ressa_eta_muratov_kazetariek_irabazi_dute_bakearen_nobel_saria.htm Sat, 09 Oct 2021 00:00:00 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2021-10-09/ressa_eta_muratov_kazetariek_irabazi_dute_bakearen_nobel_saria.htm
«Adierazpen eta prentsa askatasunik gabe oso zaila izango da herrialdeen arteko senidetasuna, armagabetzea eta munduko ordena hobeago bat sustatzea», azaldu du epaimahaiak, eta bi kazetariek Errusian eta Filipinetan eginiko «borroka ausarta» goraipatu du. Hala, argudiatu dute estatuen jazarpena jasan duten hedabideetan egin dutela lan biek.

Ressak jatorri filipinar-estatubatuarra du, eta kazetaria eta idazlea da. Besteak beste, Rappler hedabidearen sortzaileetako bat da, eta haren zuzendari exekutiboa. Epaimahaiak adierazi du postu hartatik «botere gehiegikeriak, indarkeriaren erabilera eta autoritarismoaren gorakada» salatu dituela. Lan horiengatik, atxilotu egin zuten 2019an, herrialdeko ziberkrimenaren aurkako legea aplikatuta. Haren eta Rappler komunikabidearen aurkako hamar bat auzi ere irekita daude Filipinetako hainbat auzitegitan.

Nazioarteko hainbat erakundek prentsa askatasunaren aurkakotzat jo zuten kazetariaren atxiloketa, argudiatuta herrialdeko presidente Rodrigo Duterteren jardunaz eginiko kritiken ondorio izan zela; batez ere, «drogen aurkako gerraren» inguruan argitaratutako lanengatik. Gaur egun, Nazioarteko Zigor Auzitegiko Fiskaltza afera hori ikertzen ari da, autoritateek gizateriaren aurkako krimenak egin dituztelakoan; gobernuak aitortu du 7.000 lagun inguru hil dituztela, baina giza eskubideen aldeko erakundeek uste dute askoz gehiago izan direla.

Ressa Time aldizkariaren urteko pertsonen zerrendan ere agertu zen 2018an, besteak beste, Jamal Khaxoggi eta Wa Lone kazetariekin batera, «albiste faltsuen aurka» eginiko lanagatik. Albiste faltsuen kontrako borroka nabarmendu du Nobel saria jaso ostean ere. Besteak beste, sare sozialek halako informazioen gainean duten kontrolik eza salatu du. Haren hitzetan, demokrazia arriskuan jartzen dute halakoek: «Gertaerak eztabaidagarriak diren mundu batean bizi gara, non albiste hedatzaile nagusiek gezurrei lehentasuna ematen dieten». Horiek hala, Ressak nabarmendu du kazetaritza «aktibismo» mota bat bilakatu dela. Sariari dagokionez, berriz, azaldu du izandako «zailtasunei» eginiko errekonozimendua dela: «Filipinetako eta Errusiako kazetari batzuek Bakearen Nobel saria irabaztea egungo munduaren egoeraren erakusle da».

Egunkari kritikoa

Muratov Errusiako Novaya Gazeta egunkariko zuzendaria da 1995etik. Besteak beste, Sobietar Batasuneko azken buruzagi Mikhail Gorbatxovek bultzatu zuen kazetaren sorrera, 1993an, eta ordutik hainbat sari jaso ditu. Hala nola Kazetarien Babeserako Batzordeak «Errusian eragin nazionala duen egunkari kritiko bakar» gisa definitu zuen 2007an, eta Prentsa Askatasunaren Nazioarteko Saria eman zion Muratovi.

Nobel sariko epaimahaiak, berriz, Errusiako boteredunen ustelkeria kasuen, hauteskundeetako iruzur posibleen eta giza eskubideen urraketen inguruko informazioak argitaratzeagatik txalotu du Novaya Gazeta, eta egunkariko langileen «zintzotasun profesionala» goraipatu du. Era berean, nabarmendu du azken 30 urteetan bertako sei kazetari hil dituztela: besteak beste, Anna Politkovskaia. Haiei eskaini die saria Muratovek, Errusian «adierazpen askatasuna defendatzeagatik» hil zirenei.

Errusiako Gobernuak, Muratovek argitaratutako informazio askoren jomugan egon denak, kazetaria zoriondu du lorpenagatik, eta haren adorea nabarmendu du. «Leiala da bere ideiei. Talentua du, eta ausarta da», azaldu du Kremlineko bozeramaile Dmitri Peskovek.

Bakearen Nobel sariaren 102. aldian, 329 hautagaitza aurkeztu dira: 234 norbanako eta 95 erakunde. Adierazpen askatasunaren aldeko kazetariez gain, OME Osasunaren Mundu Erakundea eta ingurumenaren defentsarako ekintzaileak ziren saria irabazteko faboritoetako batzuk. Horiek hala, Ressak eta Muratovek Munduko Elikadura Programari hartu diote erreleboa.]]>
<![CDATA[Ressa eta Muratov kazetariek jaso dute Bakearen Nobel saria]]> https://www.berria.eus/albisteak/204268/ressa_eta_muratov_kazetariek_jaso_dute_bakearen_nobel_saria.htm Fri, 08 Oct 2021 12:22:41 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/albisteak/204268/ressa_eta_muratov_kazetariek_jaso_dute_bakearen_nobel_saria.htm Munduko Elikadura Programari hartu diote erreleboa.]]> <![CDATA[Taiwango Gobernuak Pekinen azken maniobra militarrak gaitzetsi ditu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/018/001/2021-10-07/taiwango_gobernuak_pekinen_azken_maniobra_militarrak_gaitzetsi_ditu.htm Thu, 07 Oct 2021 00:00:00 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/paperekoa/1877/018/001/2021-10-07/taiwango_gobernuak_pekinen_azken_maniobra_militarrak_gaitzetsi_ditu.htm
Ostiraletik asteartera bitarte, Txinaren 150 hegazkin inguru sartu ziren Taiwango ADIZ aire defentsarako identifikazio eremuan, Taipeiko gobernuaren arabera; irlaren aire espazioa baino zabalagoa da hura, eta Txina kontinentaleko eremuak ere hartzen ditu. Halako maniobrak ez dira berriak, baina horiek areagotu izana «abisu bat» da, Global Times egunkariak argitaratu duenez, «taiwandar sezesionistentzat eta haiek babesten dituzten atzerriko indarrentzat». «Beharrezko neurriak dira», findu du Txinako Gobernuak. Besteak beste, Taipeik hartutako azken erabakiei erantzuten dietenak; besteak beste, CPTPP merkataritza askeko akordioan sartzeko eskaera egin du, Pekinen nahien aurka.

Taipeik kezka adierazi du maniobren aurrean, eta nazioarteari laguntza eskatu dio. Izan ere, Taiwango Atzerri ministroaren arabera, egun, Pekinentzat kostu «oso handia» izango luke uhartearen aurkako zuzeneko eraso batek, baina egoera epe laburrera aldatu daiteke. Azaldu du Txinako armadak «eskala handiko inbasio bat» egiteko ahalmena izan dezakeela 2025erako, eta horri aurre egiteko neurriak hartzen hasi direla. Arreta itsasoan jarri dute, eta, Chiuren esanetan, Defentsarako aurrekontuaren %64 itsasontzien aurkako sistemak eta Hsiung Feng III misil supersonikoak garatzeko erabiliko dute, Txinaren eraso itsasontzien oldarraldi posible bati aurre egiteko.

Bide beretik, Tsai Ing-wen presidenteak adierazi du gobernuak «beharrezko guztia» egingo duela irlan «demokrazia mehatxatu» dezakeen edozein mugimendu eteteko: «Taiwan defendatzerakoan porrot egitea katastrofikoa litzateke, ez soilik taiwandarrentzat. Bertan behera utziko lituzke azken zazpi hamarkadetan bakea erraztu duen segurtasunaren arkitektura eta eskualdeak izaniko ikaragarrizko garapen ekonomikoa».

Gatazka ez da berria. Oinarrietara iristeko, iraultza komunistaren garaira egin behar da atzera. Mao Zedongek gidatutako indarrek Txinaren kontrola hartzean, nazionalistek Taiwanera egin zuten ihes, 1949an. Han, Txinako Errepublika aldarrikatu zuten, kontinenteko Txinako Herri Errepublikaren aurrean. Ordutik, Taiwango independentistek herrialde subiranotzat jotzen dute irla. Pekinen arabera, ordea, «probintzia errebelde bat» da, eta ez du baztertu hura «indarrez» hartzea.

Pekinen agintea onartzen du nazioarteak, ofizialki behintzat, eta hamabost estatu besterik ez dira Txinako Errepublikaren ofizialtasuna ontzat jotzen dutenak; besteak beste, Vatikanoa, Haiti eta Paraguai. Halere, ugari dira harekin harreman komertzial garrantzitsuak dituztenak; horien artean, AEBak. Beraz, Txinaren eta Taiwanen arteko tentsioak bi potentzien arteko harremanetan ere izan ditu eraginak.

Etxe Zuriak eskualdeko egoera «ezegonkortzeaz» akusatu du Pekin, eta hark erantzun du estatubatuarrak direla «bakearen eta egonkortasunaren» aldeko neurriak hartzen ez dituztenak: «AEBek gaizki egin zuten Taiwani armak salduta, eta irlarekin harreman ofizialak eta militarrak indartuta». Izan ere, Washington da Taipeiren arma hornitzaile nagusia, eta hura da AEBek eskualdean duten aliatu militar indartsuenetako bat —besteak beste, estatubatuarrek entrenatzen dituzte Taiwango soldaduak—. Donald Trumpen agintaldian, gainera, are gehiago estutu zituzten harremanak, hainbat hamarkadatan Taiwango presidente batekin hitz egin zuen AEBetako lehen estatuburua izanik.

Txinako presidente Xi Jinpingek eta AEBetako haren homologo Joe Bidenek gaiaz hitz egin zuten irailean, telefonoz. «Garbi utzi dut uste dudala [Txinak] ez duela akordioa bete besterik egin behar», azaldu zuen Bidenek. Hitz horiekin 1979an eginiko akordioei egin die erreferentzia. Urte hartan, Washingtonek harreman diplomatikoak hasi zituen Pekinekin, eta Taiwanekin zituenak hautsi. Halere, Taiwanekiko Harremanen Legea onartu zuen, bestelako harremanak sustatzeko. Hark ahalbidetu dio irlarekin tratu komertzialak egitea, baita armak saltzea ere, ofizialki Taiwanek «bere burua babestera» bideratuta. Erabaki horien ondorioz, Pekinek Txinaren «barne gaietan esku hartzeaz» akusatu izan ditu AEBak, eta hainbat zigor ezarri dizkie uharteko gobernuari armak saldu dizkioten enpresei.

Merkantzia garraioa

Taiwangoa ez da bi potentziak aurrez aurre jarri dituen eskualde hartako afera bakarra. Hego Txinako itsasoaren kontrola bereganatzeko lehia betean daude Pekin eta Washington. Lehenak propiotzat jotzen du ur haien zatirik handiena, eta, azken urteetan, hainbat irla artifizial eraiki ditu eremuan. AEBek, berriz, hainbat akordio komertzial eta militar egin dituzte, Txinak eskualdean duen indarra mugatzeko asmoz: azkena, Erresuma Batuarekin eta Australiarekin sinatutako AUKUS akordioa. Horrez gain, inguruko gainerako estatuek ere euren aldarrikapenak egin dituzte; hainbat kasutan, hiru edo lau estatuk aldarrikatzen dute irla beraren jabetza.

Brunei, Kanbodia, Txina, Indonesia, Malaysia, Filipinak, Singapur, Taiwan, Thailandia eta Vietnam artean dagoen eremua aproposa da petrolioa eta gasa ustiatzeko, eta han aritzen dira munduko arrantzontzien erdiak. Halere, haren garrantzia ekonomikoaren eta geoestrategikoaren oinarria merkantzia ontzien garraioa da. Handik igarotzen da itsaso bidez garraiatzen diren merkantzien herenak; urteko 4,5 trilioi euroko balioa du horrek, UNCTAD Merkataritza eta Garapenari Buruzko Nazio Batuen Konferentziaren arabera.]]>
<![CDATA[Txinaren azken maniobra militarrak gaitzetsi ditu Taiwango Gobernuak]]> https://www.berria.eus/albisteak/204179/txinaren_azken_maniobra_militarrak_gaitzetsi_ditu_taiwango_gobernuak.htm Wed, 06 Oct 2021 09:53:36 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/albisteak/204179/txinaren_azken_maniobra_militarrak_gaitzetsi_ditu_taiwango_gobernuak.htm «AEBek gaizki egin zuten Taiwani armak salduta, eta irlarekin harreman ofizialak eta militarrak indartuta». Izan ere, Washington da Taipeiren arma hornitzaile nagusia, eta hura AEBek eskualdean duten aliatu militarrik indartsuenetako bat -besteak beste, estatubatuarrek entrenatzen dituzte Taiwango soldaduak-. Donald Trumpen agintaldian, gainera, are gehiago estutu zituzten harremanak, eta hainbat hamarkadatan Taiwango presidente batekin hitz egin zuen AEBetako lehen estatuburua izan zen. Txinako presidente Xi Jinpingek eta AEBetako haren homologo Joe Bidenek gaiaz hitz egin zuten irailean, telefonoz. «Garbi utzi dut uste dudala [Txinak] ez duela akordioa bete besterik egin behar», azaldu zuen Bidenek. Hitz horiekin 1979an eginiko akordioei egin die erreferentzia. Urte hartan, Washingtonek Pekinekin harreman diplomatikoak hasi zituen, eta Taiwanekin zituenak hautsi. Halere, Taiwanekiko Harremanen Legea onartu zuen bestelako harremanak sustatzeko. Hark ahalbidetu dio irlarekin tratu komertzialak egitea, baita armamentu salmenta ere, ofizialki Taiwanek «bere burua babestera» bideratua. Erabaki horien ondorioz, Pekinek Txinaren «barne gaietan esku hartzeaz» akusatu izan ditu AEBak, eta hainbat zigor ezarri dizkie uharteko gobernuari armak saldu dizkioten enpresei. Merkantzia garraioa Taiwangoa ez da bi potentziak aurrez aurre jarri dituen eskualde hartako afera bakarra. Hego Txinako itsasoaren kontrola bereganatzeko lehia betean daude Pekin eta Washington. Pekinek propiotzat jotzen du ur haien zatirik handiena, eta, azken urteetan, hainbat irla artifizial egin ditu eremuan. AEBek, berriz, hainbat akordio komertzial eta militar egin ditu, Txinak eskualdean duen indarra mugatzeko asmoz: azkena, Erresuma Batuarekin eta Australiarekin sinatutako AUKUS akordioa. Horrez gain, inguruko gainerako estatuek ere euren aldarrikapen propioak egin dituzte; hainbat kasutan, hiru edo lau estatuk aldarrikatzen dute irla beraren jabetza. Brunei, Kanbodia, Txina, Indonesia, Malaysia, Filipinak, Singapur, Taiwan, Thailandia eta Vietnam artean kokatutako eremua aproposa da petrolio eta gas ustiaketarako, eta han aritzen dira munduko arrantzontzien erdiak. Halere, haren garrantzi ekonomikoaren eta geoestrategikoaren oinarria merkantziaontzien garraioa da. Handik igarotzen dira itsaso bidez garraiatzen diren merkantzien herenak; urteko 4,5 trilioi euroren balioa du horrek, UNCTAD Merkataritza eta Garapenari Buruzko Nazio Batuen Konferentziaren arabera.]]> <![CDATA[Urtea hasi zenetik, 800 tortura kasu zenbatu dituzte Mexikon]]> https://www.berria.eus/albisteak/204134/urtea_hasi_zenetik_800_tortura_kasu_zenbatu_dituzte_mexikon.htm Wed, 06 Oct 2021 09:41:42 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/albisteak/204134/urtea_hasi_zenetik_800_tortura_kasu_zenbatu_dituzte_mexikon.htm emakume bat desagertu da hamabi ordutik behin; egunean bi». Gauzak hala, Causa en Comun erakundeak ezinbestekotzat jo du gobernuei aldaketak exijitzea; batez ere «indar polizialak eta fiskaltzak berritzeko» eta «komunitateari kalte egin dioten kasuak ebazteko» lan egin dezaten. Horretarako, tokian tokiko errealitateak ulertzeko mekanismo berrien sorrera eskatu dute, helburu lukeena «segurtasun eta prebentzio politikak eraikitzea». Izan ere, erakundeak nabarmendu du krimen horietako asko ez direla erakunde kriminalek eginak: «Indarkeria kriminala da, baina baita familia indarkeria, komunitarioa eta soziala».]]> <![CDATA[Urtea hasi zenetik 800 tortura kasu zenbatu dituzte Mexikon]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1871/013/001/2021-10-06/urtea_hasi_zenetik_800_tortura_kasu_zenbatu_dituzte_mexikon.htm Wed, 06 Oct 2021 00:00:00 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/paperekoa/1871/013/001/2021-10-06/urtea_hasi_zenetik_800_tortura_kasu_zenbatu_dituzte_mexikon.htm
Mexikoko hedabideek argitaratutako «ankerkerien» zenbaketa egiten du erakundeak, krimenik larrienak aztertuz; hau da, «heriotza edo muturreko tratu txarrak eragiteko asmoz nahita erabilitako indarkeria fisikoa, helburu duena pertsona kopuru handi baten, pertsona zaurgarrien edo interes politikoko pertsonen heriotza, edo terrorea eragitea». Hala, adierazi dute urtea hasi zenetik biktima gehien zenbatu dituzten hilabetea izan dela iraila: 1.490 denera, 2020ko epe bereko kopurua halako bi baino gehiago. Gorakada horren atzean migratzaileen aurkako erasoak daudela nabarmendu dute. Esaterako, irailaren 7an, Aguascalientes estatuan bahituta zeuden 341 migratzaile erreskatatu zituen Poliziak.

Halere, bahiketez gain, «ankerkeria» mota ugari izan dira urtea hasi zenetik: torturak (gutxienez 800 kasu), «mutilazio, zatikatze eta gorpuen suntsiketak» (640 kasu), hilobi klandestinoen aurkikuntzak (502), sarraskiak —hiru lagun edo gehiagoren hilketak— (418) eta «muturreko krudelkeriaz eginiko emakumeen hilketak» (341) dira ohikoenak. Hala, «muturreko krudelkeriaz» hildako emakume kopurua 2020an erregistratutakoa halako bi da jada: 171 kasu erregistratu zituzten iaz.

Horiez gain, 290 haur eta neraberen hilketak baieztatu dituzte; baita giza eskubideen aldeko hamasei ekintzailerenak eta zazpi kazetarirenak ere, besteak beste. Denera, muturreko indarkeriaren 6.314 biktima. Kontuan izan behar da epe berean 22.611 hilketa zenbatu direla herrialdean, Mexikoko Gobernuak emandako datuen arabera. Horiei desagertutako herritarrak gehitu behar zaizkie: batez beste, egunean 23 lagun.

Errealitatearen lagin bat

Herrialde osoan baieztatu dira gisa bereko krimenak. Halere, Guanajuato, Jalisco, Michoacan eta Chihuahua estatuetan zenbatu dituzte gehien; horietako bakoitzean, Coahuila, Yucatan, Aguascalientes eta Hego Kalifornia Beherean erregistratutako krimenen baturaren bikoitza baino gehiago atzeman dituzte. Besteak beste, Guanajuaton 39 adingabe hil dituzte, eta Mexikoko estatuan, 23 emakume, «muturreko indarkeria» erabilita. Halere, erakundeak uste du kopuruak are handiagoak izango direla, ziurrena delakoan hedabideek hainbat kasu larriren berririk ez izatea: «Izugarrikerien galeria baten adibideak soilik dira».

Horiek hala, Causa en Comun-ek ezinbestekotzat jo du gobernuei aldaketak exijitzea; batez ere «indar polizialak eta fiskaltzak berritzeko» eta «komunitateari kalte egin dioten kasuak ebazteko» lan egin dezaten. Horretarako, tokian tokiko errealitateak ulertzeko mekanismo berriak sortzea eskatu dute, helburu luketenak «segurtasun eta prebentzio politikak eraikitzea». Horien artean, ezinbestekotzat jo dituzte «arreta psikologiko berezitua» eskaintzeko gai izango diren osasun programak. Izan ere, gobernuz kanpoko erakundekoek nabarmendu dute krimen horietako asko ez direla talde kriminalek eginak: «Indarkeria kriminala da, baina baita familia indarkeria, komunitarioa eta soziala ere».]]>
<![CDATA[Baliteke Erresuma Batuko hornidura faltak Gabonetara arte irautea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/016/001/2021-10-05/baliteke_erresuma_batuko_hornidura_faltak_gabonetara_arte_irautea.htm Tue, 05 Oct 2021 00:00:00 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/paperekoa/1879/016/001/2021-10-05/baliteke_erresuma_batuko_hornidura_faltak_gabonetara_arte_irautea.htm
Gasolindegiek astebete baino gehiago daramate bezeroei behar beste erregai eman ezinda, kamioilari faltak eragindako hornidura eskasia dela medio. Rishi Sunak Ekonomia ministroaren esanetan, baina, arazoa nazioartekoa da, eta Londresek ezin du bere kabuz konpondu: «Ezin dugu makila magiko bat astindu mundu mailako hornidura kateko arazoak desagertzeko».

Bestelakoa da Johnsonek azaldutakoa. BBC kateari eginiko elkarrizketa batean, lehen ministroak onartu du brexit-aren eta pandemiaren ondorio dela egungo egoera. Hark, baina, merkatuaren «doikuntza epe bat» dela nabarmendu du, pauso bat gehiago dela «eredu ekonomiko hautsi batetik» aldentzeko prozesuan: «Jendeak 2016an [brexit-ak zekarren] aldaketa babestu zuenean, eta 2019an Alderdi Kontserbadorearen alde egitean, soldata txikietan, kualifikazio apaleko lanpostuetan eta produktibitate txiki kroniko batean oinarritutako eredu bat amaiarazteko bozkatu zuen».

Izan ere, hori da erregai hornidura eten duten faktoreetako bat: langile falta. Brexit-aren ostean martxan jarritako araudi berriek eta pandemiak zaildu egin dute atzerriko langileak iristea, eta hainbat lanpostu betetzeko arazoak dituzte; garraioan soilik ez, abeltzaintzan, ostalaritzan eta eraikuntzan ere nabaritu dute arazoa. Horri erantzuteko, Londresek aldi baterako 5.000 bisa onartu ditu kamioilarientzat —100.000 inguru beharko lirateke eskaerari erantzuteko—, eta beste 5.500 hegazti haztegietan lan egiteko prest daudenentzat. Izan ere, abeltzainek ehunka animalia sakrifikatu dituzte azken asteetan, hiltegietan nahikoa langile ez dagoelako.

Halere, lehen ministroak ez du bide horretatik jarraitu nahi. Izan ere, haren ustez, EB Europako Batasuneko ekialdeko herrialdeetako langileekiko izan duten dependentziaren ondorio da egoera: «Lan horiek soldata txikien truke egiteko prest zeuden, eta, horregatik, orain ez dira erakargarriak». Kontrara, soldata igoerak eskatu dizkie enpresariei, Erresuma Batuko langabeak erakartzeko.

Arrazoiak arrazoi, supermerkatuek hainbat produktu jasotzeko arazoak dituzte, eta gasolindegi ugarik ezin dute erregai hornidura bermatu. Galesen, Eskozian eta Ingalaterra iparraldean krisia amaitu da, «birtualki» bada ere, Petrolio Minoristen Elkartearen arabera. Egoera, ordea, bestelakoa da Ingalaterra hegoaldean. Eremu hartan eta Londresen banaketa lanak egiteari ekin diote berrehun militarrek. Escalin operazioaren parte da erabakia. 2020ko urtarrilaren 31ko deskonexioak eragin zezakeen hornidura faltari aurre egiteko prestatutako operazioa da.

Hornidura bermatzeko zailtasunak ez dira, baina, gobernuaren arazo bakarra. Azken urteetan defendatutakoaren aurka, zerga igoera bat iragarri du Johnsonek, eta horrek hainbat alderdikide haserretu ditu. Manchesterko kongresuko beste gai nagusietako bat da Ipar Irlandarako Protokoloa ere. Testu hartako 16. artikulua erabiltzeko eskatu diote Ipar Irlandarako ministro Brandon Lewisi. Hark aldebakarreko neurriak hartzea onartzen du, protokoloaren eraginez, espero gabeko efektu negatibo bat agertzen bada. Lewisek, ordea, adierazi du aukera hori ez dagoela mahai gainean, eta Bruselarekin konponbide bat adosteko lanean ari direla.]]>
<![CDATA[Baliteke Erresuma Batuko hornidura faltak Gabonetara arte irautea]]> https://www.berria.eus/albisteak/204087/baliteke_erresuma_batuko_hornidura_faltak_gabonetara_arte_irautea.htm Mon, 04 Oct 2021 10:36:11 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/albisteak/204087/baliteke_erresuma_batuko_hornidura_faltak_gabonetara_arte_irautea.htm -100.000 inguru beharko lirateke eskaerari erantzuteko-, eta beste 5.500 hegazti haztegietan lan egiteko prest daudenentzat. Izan ere, abeltzainek ehunka animalia sakrifikatu dituzte azken asteetan, hiltegietan nahikoa langile ez dagoelako. Halere, lehen ministroak ez du bide horretatik jarraitu nahi. Izan ere, haren ustez, EB Europako Batasuneko ekialdeko herrialdeetako langileekiko izan duten dependentziaren ondorio da egoera: «Lan horiek soldata txikien truke egiteko prest zeuden, eta, horregatik, orain ez dira erakargarriak». Kontrara, soldata igoerak eskatu dizkie enpresariei, Erresuma Batuko langabeak erakartzeko. Arrazoiak arrazoi, supermerkatuek hainbat produktu jasotzeko arazoak dituzte, eta gasolindegi ugarik ezin dute erregai hornidura bermatu. Galesen, Eskozian eta Ingalaterra iparraldean krisia amaitu da, «birtualki» bada ere, Petrolio Minoristen Elkartearen arabera. Egoera, ordea, bestelakoa da Ingalaterra hegoaldean. Eremu hartan eta Londresen banaketa lanak egiteari ekin diote berrehun militarrek. Escalin operazioaren parte da erabakia. 2020ko urtarrilaren 31ko deskonexioak eragin zezakeen hornidura faltari aurre egiteko prestatutako operazioa da. Hornidura bermatzeko zailtasunak ez dira, baina, gobernuaren arazo bakarra. Azken urteetan defendatutakoaren aurka, zerga igoera bat iragarri du Johnsonek, hainbat alderdikideren haserrea eraginez. Manchesterreko kongresuko beste gai nagusietako bat da Ipar Irlandarako Protokoloa ere. Testu hartako 16. artikulua erabiltzeko eskatu diote Ipar Irlandarako ministro Brandon Lewisi. Hark aldebakarreko neurriak hartzea onartzen du, protokoloaren eraginez espero gabeko efektu negatibo bat agertzen bada. Lewisek, ordea, adierazi du aukera hori ez dagoela mahai gainean, eta Bruselarekin konponbide bat adosteko lanean ari direla.]]> <![CDATA[Tigrayko elikadura egoera azken urteko txarrena da, NBEren arabera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/016/001/2021-10-02/tigrayko_elikadura_egoera_azken_urteko_txarrena_da_nberen_arabera.htm Sat, 02 Oct 2021 00:00:00 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/paperekoa/1917/016/001/2021-10-02/tigrayko_elikadura_egoera_azken_urteko_txarrena_da_nberen_arabera.htm persona non grata izendatu ditu NBE Nazio Batuen Erakundeko zazpi goi kargudun, «herrialdearen barne gaietan esku hartzeagatik».

Unicef Nazio Batuen Laguntzarako Funtsak, NBEren Giza Eskubideen Goi Mandatariak eta OCHAk Etiopian dituzten kargudun nagusietako batzuek utzi beharko dute herrialdea igandea baino lehen. Hiru erakundeek Tigray eskualdera laguntza humanitarioa bidaltzeko trabak jarri izana leporatu diote Addis Abebari. Hala nola NBEren gai humanitarioetarako buru Martin Griffithsek salatu du laguntza «de facto blokeatuta» egon dela hiru hilabetez.

Horren ondorioz, iritsi beharreko laguntza humanitarioaren %10 besterik ez da ailegatu Tigrayra. NBEk salatu du, irailaren 21etik 28ra bitarte, 79 kamioi besterik ez zutela bidali eremura;baina egungo beharrei aurre egiteko, eguneko ehun inguru mobilizatu beharko lirateke.

NBEko idazkari nagusi Antonio Guterresek «harrigarritzat» jo du Abiy Ahmed presidentearen erabakia, eta gehitu du hura bertan behera uzteko lanean ari direla. Gogorragoa izan da Etxe Zuriko Prentsa idazkari Jen Psaki. Uste du «gehien behar dutenei» laguntza iristea oztopatuko duela erabaki horrek, eta zigorrak jartzeko aukera mahaigaineratu.

Addis Abebaren arabera, nazioarteko erakundeetako langileak TPLF Tigray Askatzeko Herri Fronteari laguntzen ari dira, eta horren ondorio da erabakia. Izatez, ez da molde bereko lehena. Abuztutik, Mugarik Gabeko Medikuen Herbehereetako sekzioak eta Norvegiako Errefuxiatuen Kontseiluak debekatua dute eremu hartan lan egitea, gobernuak «talde errebeldeak armatzea» leporatu ostean. Tigrayn eta eskualdera sartzeko bidaietan ere 23 langile humanitario hil dituzte.

Etiopiako Gobernuaren eta TPLFren arteko gatazka iazko azaroaren 4an hasi zen, Abiyk eskualdea hartzeko oldarraldia hastearekin. Ordutik, gatazka Amhara eta Afar eskualdeetara ere zabaldu da. Eremu horietan, 5,2 milioi biztanlek laguntza humanitarioa behar dute aurrera egiteko. Tigrayri dagokionez, gatazka hasi zenetik atzemandako daturik «txarrenen» berri eman du NBEk: besteak beste, eskualdean haurdun dauden hamar emakumetik zortzi desnutrizio egoeran daude.]]>
<![CDATA[Auzi krudelenentzat oinarriak ezartzen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1990/015/001/2021-10-01/auzi_krudelenentzat_oinarriak_ezartzen.htm Fri, 01 Oct 2021 00:00:00 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/paperekoa/1990/015/001/2021-10-01/auzi_krudelenentzat_oinarriak_ezartzen.htm
Nazien aurkako epaiketarik handiena izan zen Nurenbergekoa, bere argi eta ilunekin. Denera, 330.000 testigantza inguru eta 6.000 froga baino gehiago aurkeztu zituzten akusazioek, buruzagi alemaniarrak gerra krimenen eta gizateriaren eta bakearen aurkakoen egile zirela argudiatzeko. Halere, hainbat kritika ere jaso izan ditu epaiketa hark. Nagusia, bai hura, bai Tokioko epaiketa -Japoniako buruzagi politiko eta militarren kontrakoa- garaileek garaituei inposatutako justizian oinarritu zirela. Kritika «zilegia» da, EHUko nazioarteko zuzenbide publikoko irakasle Iker Zirionen esanetan: «Garbi dago aliatuek ere halako krimenak egin zituztela, eta haien portaerak ez ziren epaituak izan».

Harekin batera, baina, beste «hutsune garrantzitsu bat» nabarmendu du Zirionek. Hilketak, sarraskiak, deportazioak, zibilen aurkako erasoak... epaitu ziren Nurenbergen, baina ez, besteak beste, «Alemaniak emakumeen kontra eginiko bortxaketa masiboak, ezta Bigarren Mundu Gerraren jokalekuan izaniko sexu indarkeriako kasuak ere». Horiek ez ziren hartu ez gerra krimentzat, ez gizateriaren aurkakotzat, eta ez zen halakorik egingo 1994an Ruandarako Nazioarteko Auzitegiak horiek kontuan hartu arte. Izan ere, EHUko irakaslearen esanetan, epaiketan sexu erasoak aipatu arren, bortxaketa hitza ez da behin ere ageri Nurenbergeko epaileen ebazpenean.

Kritikak kritika, epaiketa hura «nazioarteko zigor zuzenbidearen aitzindaria da», Zirionen esanetan: «Erakutsi zuen posible dela krimen batzuengatik norbanako jakin batzuk nazioarte mailan epaitzea». Hala, «nazioarteko zuzenbide publikoaren humanizazioaren» hasieratzat jo du epaiketa; hau da, nazioarteko zuzenbideak soilik estatuen arteko harremanak arautzen zituen lehen, eta norbanakoak subjektu gisa hartzen hasi zen orduan, euren betebeharrekin. Hala nola gerra garaian egin ezin daitekeenaren inguruko arauak ezartzen lagundu zuen. Horiek 1949ko Genevako Konbentzioak arautu zituen, eta geroago iritsiko ziren Erromako Estatutua (1998) eta Nazioarteko Zigor Auzitegia (2002) ere. Bide beretik, giza eskubideak ere onartu ziren, 1948ko Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsalean jasotzean. Beraz, Nurenbergeko epaiketak «txipa aldatzea» eragin zuela uste du irakasleak.

Epaiketa hartatik, ordea, ia mende erdi igaro zen gerra krimenak eta gizateriaren aurkakoak epaituko zituen hurrengo auzitegia eratu arte: Jugoslavia ohirako Nazioarteko Auzitegia, 1993an. Hutsune horren atzean «estatuen interesak» daude, Zirionek azaldu duenez. Izan ere, iraganean «ia-ia nahi zuten moduan» egin zezaketen gerra, eta gaitasun hori mugatzearen aurkako interesei aurre egitea ez da erraza: «Nazioarteko zuzenbidea estatu askoren kontrako iritziarekin garatu da. Erresistentziak sortu dira, eta egun ere badaude».

Korronte horren eredurik argiena Nazioarteko Zigor Auzitegian topatu daiteke. Haren parte dira Erromako Estatutua sinatu eta berretsi duten 123 estatu. Hari uko egin diote, ordea, beste ugarik -hala nola AEBek, Israelek, Errusiak eta Txinak-, eta, ondorioz, auzitegiak ez du estatu horietan gauzatutako krimenak ikertzeko eta epaitzeko eskumenik. Hori da auzitegi haren «ahulgune» nagusia, EHUko irakaslearen ustez; «adostasunean» oinarritzen dela: «Nurenbergeko epaiketan ez zen adostasunik izan; Alemaniak ez zuen onartu behar epaiketan parte hartzea».

Hagako auzitegiaren gabezia horren lekuko da Filipinetako Gobernuak azken urteetan erakutsitako jarrera. «Drogen aurkako gerran» gizateriaren aurkako krimenak egin ote zituzten ikertzeko zantzuak daudela uste du auzitegiak, eta 2016ko uztailetik eta 2019ko martxora bitarte eginiko ekintzak ikertzeari ekin dio; hau da, narkotrafikoaren aurkako borroka hasi zutenetik Filipinek Erromako Estatutuko kide izateari utzi bitartekoak. Izan ere, Manilak uko egin zion itunean jarraitzeari, Hagako Fiskaltzak ustezko krimenak ikertzeko aukera mahai gainean jarri bezain pronto. Gobernuaren arabera, 8.000 lagun inguru hil dituzte polizia operazioetan; gobernuz kanpoko erakundeen esanetan, 30.000 baino gehiago, eta beste milaka atxilotu eta torturatu.

Krimenen nolakotasuna

Gatazka armatuetan izan beharreko jokabideen inguruko nazioarteko araubideak ezartzeko lehen pausoak XIX. mendearen bigarren erdian eman ziren, gerrako zuzenbide bat -ius in bello- eratzerantz. Hala nola 1864an egin zuten Genevako lehen konbentzioa. Halere, gerra krimenen kategorizazioa ez zen Lehen Mundu Gerra amaitu osteko garaira arte iritsiko. Are gehiago, Nurenbergen epaitu ziren lehenbizikoz, ordura arteko aurrerapenak «mugatuak» izan baitziren, Zirionen esanetan.

Hura izan zen gizateriaren aurkako krimenak epaitu zituzten lehen aldia ere. Erromako Estatutuak «herritar zibilen aurkako eraso sistematiko eta orokortu baten parte izanik eta haren jakitun egonik» eginiko krimenak hartzen ditu gizateriaren aurkakotzat. Halako kategoriarik ez zen existitzen, ordea, Nurenbergeko auzitegia martxan jarri zenean. Beraz, epaiketarako eratutako printzipioak izan ziren gerora osatuko zenaren «funtsezko aurrekari», EHUko irakasleak azaldu duenez.

Beraz, epaiketa hartatik edan dute gerora ideia horiek garatu dituztenek, baita genozidio krimena tipifikatzeko garaian ere; «talde nazional, etniko, arrazazko edo erlijioso baten suntsipen oso edo partziala lortzeko asmoz» eginiko krimenak dira horiek.]]>
<![CDATA[Tunisiako lehen ministroa emakume bat izango da aurrenekoz ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/015/001/2021-09-30/tunisiako_lehen_ministroa_emakume_bat_izango_da_aurrenekoz.htm Thu, 30 Sep 2021 00:00:00 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/paperekoa/1890/015/001/2021-09-30/tunisiako_lehen_ministroa_emakume_bat_izango_da_aurrenekoz.htm >Najla Buden Romdhan, Tunisiako Lehen ministro berria. Tunisiako Presidentetza> «Denbora gehiegi galdu da», adierazi zuen atzo Tunisiako presidente Kais Saiedek, eta «datozen ordu edo egunetan» gobernu bat eratzeko asmoa azaldu zuen. Lan hori «lehenbailehen» egiteko ardura Najla Buden Romdhanen gain jarri du. Hura da lehen ministro kargura iritsi den lehen emakumea, eta, presidentearen esanetan, «ustelkeriari eta hainbat instituziotan agerikoa den anarkiari» aurre egiteko elkarlanean arituko dira biak.   Presidenteak «historikotzat» jo du Romdhaneren izendapena, eta krisi politikoari amaiera emateko salbuespen neurrien jarraipentzat jo du erabakia. Gobernu berriaren helburu nagusia tunisiarren «duintasun eskaerei» erantzutea izango da, haren arabera; hala nola osasungintza, garraio eta hezkuntza alorretan. Azken horretan da aditua Romdhane. Hezkuntza Ministerioko funtzionario gisa, Munduko Bankuak finantzatutako goi mailako hezkuntza modernizatzeko proiektu baten zuzendaria zen oraintsu arte. Halere, orain arteko lehen ministroek baino eskumen gutxiago izango ditu ziurrenik. Izan ere, Saiedek, dekretu bidez, gobernatzen jarraitzeko asmoa adierazi du, «salbuespen egoerak» iraun bitartean. Uztailaren 25ean, Saiedek kargutik kendu zuen orduko lehen ministro Hitxem Metxitxi, eta parlamentua behin-behinean desegin, konstituzioa oinarri hartuta. Bere gain hartu zituen botere legegilea eta betearazlea, eta ustelkeriaren aurkako neurriak iragarri: esaterako, immunitatea kendu zien parlamentuko 217 kideei. Neurriak aurrez herrialdeko kaleak hartu zituzten protestei erantzun bat emateko zirela argudiatu zuen presidenteak. Manifestariek azken urteetako krisi ekonomikoari aurre egiteko neurriak exijitu zituzten, ustelkeria kasuek eta COVID-19ak eragindako pandemiak areagotu dituenak. Oposizioko frontea Oposizioak, ordea, estatu kolpetzat jo izan du presidentearen mugimendua. Hala, lehen ministro berria izendatu bezperan, ezkerreko hainbat eragilek, tartean Korronte Demokratikoa eta Afek Tunes alderdiak, oposizioko fronte baten eraketa iragarri zuten, «demokraziaren bidera» itzultzeko helburuarekin. Indar horien arabera, «botere absolutua» bereganatu du Saiedek, eta konstituzioaren oinarriak hautsi ditu «desira pertsonalak» betetzeko. ]]> <![CDATA[Kolonbiako armadak FARCeko hamar disidente hil ditu aire eraso batean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1834/013/001/2021-09-29/kolonbiako_armadak_farceko_hamar_disidente_hil_ditu_aire_eraso_batean.htm Wed, 29 Sep 2021 00:00:00 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/paperekoa/1834/013/001/2021-09-29/kolonbiako_armadak_farceko_hamar_disidente_hil_ditu_aire_eraso_batean.htm
Armadaren azken erasoak Armando Rios Lehen Frontea zuen helburu, eta, Molanok jakinarazi duenez, hildakoen artean dago Jaider Steven Cisneros Bossa, Ferney. Talde disidenteek Guaviare, Vichada eta Guainia departamentuetan eginiko «operazio kriminalen» gorakadaren buru izatea leporatzen zion Poliziak hari, baita droga trafikoa koordinatzea. Defentsa ministroaren arabera, Cisnerosek hamabi urte egin zituen FARCen eta gerora eratutako talde disidenteetan, eta Nestor Gregorio Vera Ivan Mordisco gerrillariaren albokoa zen. Azken hori Kolonbia ekialdeko disidenteen buruzagi nagusietako bat da, armadaren arabera.

Verak gidatutako Lehen Fronteko fakzioa 2016an sinatutako bake akordioen aurka agertu ziren lehen taldeetako bat izan zen, eta, azken asteetan, kide kopurua handitzeko asmotan ari zen lanean, Molanoren esanetan. Horretarako «errekrutatze behartuak» egiten ari zirela gehitu du, eta 8.000 laguneko talde bat osatzea zutela helburu. Hala, uste du erasoaren ostean eremuak «lasaitasuna» berreskuratuko duela.

Astelehen gauekoa egun gutxian eginiko estilo bereko bigarren bonbardaketa izan da. Gainera, bat egin du 72 ordu lehenago FARCen disidentzien egituren aurka eginiko beste operazio batekin. Molanok jakinarazi du «lau tona kokaina klorohidrato» konfiskatu zituztela hego-mendebaldeko Nariño departamentuan. Ministroak uste du horrek nabarmen eragingo diela erakundearen diru iturriei.

Hura, ordea, ez da izan Nariñon talde armatuekin lotutako gertaera bakarra. Igandean, gutxienez bost lagun hil zituzten Tumaco udalerrian. Armadako jeneral Alvaro Vicente Perezen esanetan, «eskualdean dauden talde armatu antolatuen arteko liskar bat» izan zen gertatutakoa, eta Poliziak FARCen talde disidente bat jo zuen susmagarri nagusitzat, Urias Rendon.

Agintarien esanetan, FARCen hainbat talde disidente, ELN Nazioa Askatzeko Armada eta beste hainbat erakunde armatu daude inguruan. Bogotaren arabera, horren arrazoia da koka landa gune gehien dituzten herrietan bigarrena dela Tumaco. Gauzak hala, agintariei eskuetatik ihes egin die egoerak, John Rojas gobernadoreak onartu duenez: «Ez dago segurtasunik mugetan, eta autoritateek ez dute ezertarako gaitasunik».

Egun berean, Putumayoko legez kanpoko laborantzaren aurkako arduradun nagusia ere hil zuten, Fulber Norley Ayala Zuluaga maiorra. Armadaren ustez, FARCek hartutako bidea arbuiatu zuten disidenteak daude hilketa haren atzean; baita larunbatean Cauca Haranean zeuden hiru militarren hilketen atzean ere.

Bake akordioak bost urte

Igandean bete zituen bost urte Kolonbiako Gobernuak eta FARCek sinatutako lehen bake akordioak, 2016ko azaroaren 24an sinatutako behin betiko testuaren aurrekari izan zenak. Akordio hark, egungo presidente Ivan Duque eta haren aliatuak ez ezik, FARCeko hainbat talde ere izan zituen aurka. Gerora ere hainbat gerrillarik borroka armatuari berrekitea erabaki zuten; esaterako, Luciano Marin Arango Ivan Marquez-ek, bake elkarrizketetan negoziatzaile izanikoak.

Gauzak hala, orduz geroztik ohikoak izan dira disidenteen eta armadaren arteko liskarrak. Horiek soilik ez, bake akordioaren alde agertu ziren gerrillari ohiak ere talde paramilitarren eta armadaren jomugan daude oraindik. El Tiempo egukariaren arabera, 288 gerrillari ohi hil dituzte 2017tik; 41, urtea hasi zenetik.]]>
<![CDATA[«Baztertuek gero eta arazo gehiago dituzte egokitzeko»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1864/014/001/2021-09-28/baztertuek_gero_eta_arazo_gehiago_dituzte_egokitzeko.htm Tue, 28 Sep 2021 00:00:00 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/paperekoa/1864/014/001/2021-09-28/baztertuek_gero_eta_arazo_gehiago_dituzte_egokitzeko.htm
Zergatik erabaki du plataformak berriz ere mundu mailako mobilizazioei ekitea?

IPCCren [Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldea] azken txostenak erakusten du ekintzarako leihoa ixten ari dela eta klima larrialdia okerragotzen, arrakalak handiagotuz. Hori kontuan izanik, giza sufrimendua oso maila handian dago. Beharrak bultzatzen gaitu esku hartzera.

Plataformak interes berezia jarri du gehien kalteturiko pertsonetan eta eremuetan (MAPA). Zer-nolako aldaketak dira ezinbestekoak eremu horientzat?

Arrakala handituz eta klima larrialdia okerragotuz doan heinean, argi geratu da komunitate baztertuek gero eta arazo gehiago dituztela krisi horretara egokitzeko. Komunitate horiek krisiak eragindako ondorioetara egokitzeko, garrantzitsua da iparraldeko herrialdeek larrialdiarekin lotutako kalte ordainak ematea hegoaldekoei, horiek beharrezko neurriak hartu eta proiektuak martxan jar ditzaten.

Zehazki, zer egin dezakete Ipar Hemisferioko gobernuek?

Denok COVID-19ak eragindako pandemiatik ateratzeko lan egitea, txertoen banaketa parekatua bermatuz mundu osoan, eta jabetza intelektualak berarekin dakartzan mugak kenduz COVID-19ari lotutako teknologiari. Hori oinarrizko urrats bat da mundua bere onera itzul dadin modu ekologiko eta justu batean. Horrez gain, aitortu beharko litzateke klima larrialdiak arriskuan jartzen duela giza segurtasuna eta, beraz, errefuxiatu klimatikoen eskubideak bermatu beharko lirateke nazioarteko legedian.

Horrez gain, Ipar Hemisferioak isuriak eten behar ditu modu drastikoan, erregai fosilak alde batera utzita, eta haien ustiaketa eta erabilera amaituta. Egitasmo jakin batzuk behar ditugu, urteko karbono aurrekontu xehatu bat, bide orri batekin eta helburu batzuekin, ziurtatzeko karbono neutraltasunera helduko garela modu bidezko eta parekatu batean. Horretarako, aitortu behar dugu biodibertsitateak komunitate indigenen kulturan eta bizitzan duen neurrigabeko eragina, eta ahaleginak egin ekozidioa nazioarteko krimentzat jo dezaten. Herri indigenen, baserritar eta arrantzale txikien, eta ingurumen aktibisten aurkako biolentzia eta haien kriminalizazioa ere amaitu behar dira. Haien lana babestu behar da: errespetatu eta entzun.

Eta zer espero duzu MAPA eremuetako gobernuez?

Espero dut ez dutela hartuko erregai fosilen ustiaketa intentsiboaren bidea, iparraldeko herrialdeek egin duten moduan.

Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak hilabete hasieran adierazi zuen klima larrialdia onbideratzeko denbora amaitzen ari dela, eta espero duela Glasgowko COP26 goi bilera inflexio puntu bat izatea. Zer eskatzen diezu zuk parte hartzaileei? Eta zer espero duzu haietaz?

Ekintzarako leihoa azkar ixten ari da. Parisko akordioaren helburuak —munduko tenperaturaren igoera 1,5 gradu zentigradura mugatzea— betetzeko aukera txikia galtzear gaude. Halere, badago esperantza oraindik. Munduko liderrek plan zehatzak aurkeztu behar dituzte, ez konpromisoak ezarri soilik. Ezinbestekoa da horiek lortzeko bide konkretuak ezartzea.

COP26 bilkuraren arrakastaren gakoetako bat izango da finantza klimatikora 100.000 milioi dolar bideratzeko helburua beteko ote duten. Beste bat, ea petrolio eta gas ustiaketarako esplorazio berririk ez egiteko konpromisoa adierazten duten. Eskura ditugu klima krisiari aurre egiteko konponbide guztiak. Hari aurre egiteko borondate politikoa falta da.

Nola eragin dio COVID-19aren pandemiak klima larrialdia geratzearen aldeko borrokari?

Modu ezberdinetan eragin du munduan zehar. Klima krisiaren ondoriorik larrienak jasaten dituzten herritarrak jo ditu gehienbat COVID-19aren pandemiak. Beraz, txiroenek jarraitu dute mundu mailako erronken kalterik nabarmenenak euren gain hartzen. COVID-19ak eragindako pandemiak are argiago erakutsi du zergatik den beharrezkoa desberdinkeria borrokatzea eta MAPA herriak babestea.

Etorkizunean zer bilakaera izan behar dute klima larrialdiaren aurkako neurriak eskatzen dituzten plataformek?

Ohiko ereduarekin haustea defendatzen jarraituko dugu. Klima krisia tratatzeko aldaketa sistematiko azkarrik ikusten ez dugunez, munduko liderrei zin egiten diegu ohikoa ez den aktibismo batekin erantzungo dugula. Fridays for Future plataformak eta klimaren inguruko gainerako mugimenduek larrialdi deia egiten jarraituko dugu. Kalera irtengo gara ostiralero, klima krisia tratatzeko berehalako neurriak eskatzeko. Ez gara geldirik egongo.]]>
<![CDATA[Egoera bideratu ezinik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2021-09-24/egoera_bideratu_ezinik.htm Fri, 24 Sep 2021 00:00:00 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2021-09-24/egoera_bideratu_ezinik.htm
«Bizkarretik labankada bat» jasotzea bezalakoxea. Hala definitu zuen Frantziako Atzerri ministro Jean-Yves Le Drianek Australiaren jokabideak Parisen izan duen eragina. Bruno Le Maire Ekonomia ministroak, berriz, Washington jarri zuen atzo jomugan, esanez hark «ardura estrategiko bakar bat» duela: Txina. Hala, EB Europako Batasuneko kideei «begiak irekitzeko» eskatu zien, aurreko asteko erabakiak batasunaren etorkizunean eragina izango duelakoan. Haren ustez, irakasgaia argia da: EBk «independentzia estrategiko bat» eraiki behar du, eta AEBen «esaneko aliatu» izateari utzi. «Bihar legez kanpoko migrazioarekin arazo handi bat badago, Afrikatik datorren terrorismoarekin arazoren bat badago, nork babestuko gaitu? Guk geuk soilik», gehitu zuen France Info irrati katean eginiko elkarrizketan.

Halere, tonua lasaiagoa izan zen Macronen eta Bidenen arteko elkarrizketan. Bigarrenak eskatuta, «normaltasunera itzultzeko» balioko duen dei bat egin zuten, AEBetako Prentsa Idazkari Jen Psakiren esanetan. Hartan, urriaren amaieran Europan batzartzeko konpromisoa jartzetik haratago —data horietan dira egitekoak G20 goi bilera, Erroman—, gauzak guztiz ongi ez egin izana onartu zuen AEBetako presidenteak; zehazki, gaia Frantziarekin tratatu ez izana. Psakik, baina, ez zuen argitu hark barkamenik eskatu ote zuen.

Indo-pazifikoko egoerari dagokionez, berriz, Frantziak eta EBk eremuari emaniko garrantzia estrategikoa txalotu zuen Bidenek, eta batasunak «defentsa indartsuago bat» garatzearen alde agertu zen, horrek nazioarteko segurtasunean lagundu dezakeelakoan. Asia hego-ekialdeari soilik ez, ordea, errebotez bada ere, Afrikako egoerari ere eragin dio liskarrak. Izan ere, EBko estatu kideek Sahelen martxan dituzten «operazio antiterroristei» babes handiagoa emateko asmoa adierazi zuen Etxe Zuriak.

EBko diplomaziaburu Josep Borrellek bilera horrek bien arteko tentsioa baretzeko balio izatea espero du: «Ziur naiz batera egingo dugula lan». Halere, hark ere itsusitu egin du akordioa eurak kontuan hartu izan gabe itxi izana, eta aferak, Frantziari soilik ez, batasun osoari eragiten diola nabarmendu du.

Australiari entzungor

Aurrerapenik izan ez dutenak Canberraren eta Parisen arteko harremanak izan dira. Australiako lehen ministro Scott Morrisonek atzo azaldu zuen Macronekin hitz egiten saiatu dela azken astean, baina ez duela erantzunik jaso: «Pazientzia izango dugu. Ulertzen dugu haien atsekabea». Halere, bere jarrera defendatu zuen, argudiatuta «Australiaren segurtasun nazionaleko interesen» mesedetan jardun zuela, eta erabakiak eragindako ondorioei erantzuteko prest dagoela.

Aste hasieran, Frantziako Defentsa Ministerioak argitaratu zuen Australiak urpekoak erosteko akordioa berresten zuen mezu bat bidali zuela Parisera, Aukus akordioaren berri eman zuten egun berean. Motzean, «kontratuaren hurrengo faseari hasiera emateari» baietza eman zion Canberrak, ministerioko bozeramaile Herve Grandjeanen esanetan.

Oso bestelakoa da, ordea, Australiako Gobernuaren bertsioa. Herrialde hartako Defentsa Ministerioaren arabera, mezu bat bidali zuten Canberratik, baina AEBekin eta Erresuma Batuarekin defentsa akordioa itxi baino egun bat lehenago egin zen, eta hartan ez zen konpromiso berririk adierazten. Are gehiago, defendatu zuen Naval Group kontratistarekin —urpekoak egitearen arduraduna— sinatutako akordioak tratua bertan behera uzteko aukera ematen diola, zigor ekonomiko bat ordaintzearen truke. Hori 900 milioi euro ingurukoa izateko lan egingo du Parisek.

Australiak Naval Group enpresak eginiko hamabi urpeko erosteko konpromisoa hartu zuen 2016an. Operazioak, denera, 56.000 milioi euro inguruko balioa izango zukeen, baina hilaren 15ean akordioa haustea erabaki zuen Canberrak. Egun berean, Aukus ituna sinatu zuen AEBekin eta Erresuma Batuarekin. Haren arabera, bi estatu horiek propultsio nukleardun urpekoak egiteko beharrezko teknologia emango diote Australiako armadari, baita horiek eraikitzeko laguntza ere.

Frantziarekin eginiko tratua hautsi izanak urteko diru iturrien %10 galtzea suposatzen du Naval Group enpresarentzat, eta kalteak eragingo ditu harekin lan egiten duten enpresetan ere. Parisentzat, ordea, eragina ez da ekonomikoa soilik. Akordioak Hego Txinako itsasoan izango du eragin nabarmenena, baina baita Ozeano Barean ere. Han hainbat uhartedi ditu Frantziak —hala nola, Kaledonia Berria eta Polinesia Frantsesa—, eta, beraz, interes geoestrategikoak.

AEBen helburua hark eta haren aliatuek Hego Txinako itsasoan, eta inguruko herrialdeetako ekonomian, duten presentzia areagotzea da, Pekinen kaltetan. Hala, inguruko gobernuek irakurketa ezberdinak egin dituzte. Txinako Gobernua izan da kritikoena, eta akordioak lasterketa armamentistiko bat eragin dezakeela salatu du. Zalantzak azaldu dituzte ASEAN Asiako Hego-ekialdeko Nazioen Erkidegoko hainbat kidek ere, besteak beste, Malaysiak eta Indonesiak. Kontrara, Filipinek eta Singapurrek uste dute mugimenduek indarren oreka bat erabat dezakeela eremuan.]]>
<![CDATA[Luzerako iritsi zena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1999/002/002/2021-09-21/luzerako_iritsi_zena.htm Tue, 21 Sep 2021 00:00:00 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/paperekoa/1999/002/002/2021-09-21/luzerako_iritsi_zena.htm
Boris Jeltsinen agintaldiaren amaiera aldera egin zuen Putinek Moskurako saltoa; 1998an FSB Segurtasun Zerbitzu Federaleko buruzagitza hartu zuen, eta, handik urtebetera, 1999ko udan, lehen ministro izendatu zuen Jeltsinek. Bi urtean kargu hori hartzen zuen bosgarren politikaria zen.

Egoera ekonomiko kaskar baten erdian eta Txetxeniako talde armatuen atentatuak tarteko, herritarren aurrean lider sendo baten gisan agertu zen Putin.«Errusia handi egiteko» konpromisoa zuen liderra. Botere politiko eta ekonomikoaren epizentroan kokatzeko mugimenduak ere hasi zituen; besteak beste, Jeltsinekin handi egin ziren oligarken aurkako oldarraldiak. Haiei lotutako ustelkeria kasuak zirela medio, enpresa estrategikoetan gertuko kideak jarriz joan zen.

Mende berria hastearekin, beraz, presidente zen Putin, eta, lau urteko parentesi bat gorabehera (2008-2012), gaur egun arte egon da kargu horretan. Tarte horretan lehen ministro izan zen, legediak ez baitzion onartzen estatuburu karguan segidan bi legealdi baino gehiago egitea. Hori ere aldatu du, ordea, eta, konstituzioaren iazko erreforma dela medio, 2036raino luzatu dezake agintaldia; hau da, ondo bidean 2024ko eta 2030eko bozetara aurkeztuko da.

Sobietar Batasunaren gainbeheraren ostean Moskuk galdutako indarra berreskuratzeko asmoa izan du Putinek agintera iritsi zenetik, eta horretara bideratu ditu barne eta atzerri politikak. Moskun topatu dute babesa Mendebaldearen jomugan izan diren hainbat gobernuk: Siria, Iran, Venezuela... Halere, Ukrainako gatazka izan zen Bruselarekin aurrez aurre jarri zuena; zehazki, Krimearen anexioa eta Donbassko gerra.

Liskar hori dute oinarrian Europako Batasunak eta AEBek jarritako hainbat zigor ekonomikok. Horiek, COVID-19ak eragindako egoerarekin batera, kolokan jarri dute Putinen balio nagusietako bat: egonkortasuna. Izan ere, herrialde barruan, garapen ekonomikoarekin lotu izan da presidentearen jarduna. Energia esportazioak bultzatuz, egoera ekonomiko txarra iraultzea lortu zuen agintean eginiko lehen hamarkadan.

Halere, Putinen aurkako kritika nagusiak beste arlo batzuetan zentratu dira azken urteetan. Oposizioko kideen eta nazioarteko hainbat erakunderen salaketak tarteko, agintari atzerakoi eta autoritarioa izatea leporatu diote: besteak beste, adierazpen askatasunaren, giza eskubideen eta LGTBI kolektiboaren aurkako neurriak hartu izanaz akusatu dute.

Hori kontuan izanik, Aleksei Navalni oposizioburu liberala komunisten aldeko botoa eskatzera iritsi zen asteburuko bozetarako, Errusia Batua agintetik kentzeko asmoz. Haatik, kritika eta protesta artean bada ere, Putin alderdi ofizialistako burua baino zerbait gehiago da, eta hala erakutsi izan dute presidentetzarako bozek. 2018ko hauteskundeetan, botoen %76,7 bereganatu zituen, orain arteko emaitzarik onena. Orduan ere iruzurra salatu zuen oposizioak.]]>
<![CDATA[Parlamentuko presidente gisa hartutako erabakiak defendatu ditu Torrentek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2023/003/001/2021-09-16/parlamentuko_presidente_gisa_hartutako_erabakiak_defendatu_ditu_torrentek.htm Thu, 16 Sep 2021 00:00:00 +0200 Iosu Alberdi https://www.berria.eus/paperekoa/2023/003/001/2021-09-16/parlamentuko_presidente_gisa_hartutako_erabakiak_defendatu_ditu_torrentek.htm
«[Epaiketa] Zigor batekin amaitzen bada, aurrekari negargarri bat izango da ikuspuntu demokratiko batetik. Parlamentuaren adierazpen askatasuna mugatuko luke», adierazi zuen Enpresa kontseilariak Kataluniako Auzitegi Nagusitik atera berritan. Aurrez, Maria Eugenia Alegrat epaileari azaldu zion ez mahaikideek, ez parlamentuko letratuek ez zutela bozketa atzera botatzeko nahikoa arrazoi ikusi.

Torrentek bere abokatuaren galderei soilik erantzun zien, eta erabakiaren legezkotasun eza zalantzan jartzeko baliatu zuen hitzartzea. Auzitegi Konstituzionalak Kataluniako Parlamentuari adierazi zion 2015eko azaroan, Carme Forcadell presidente zela, hausturaren alde onartutako ebazpena garatu zezakeen edozein iniziatiba geratzeko betebeharra zutela. Presidente ohiak azaldu zuenez, mahaikideek izan zuten abisu haren berri, parlamentuko idazkari nagusiaren bitartez. Halere, kontseilariak nabarmendu zuen parlamentuko letratuek «zehaztugabetzat eta lausotzat» jo zutela mezu hura. Hala, haiek gerarazteko gomendiorik egon ez zela azaldu zuen.

Hedabideen aurrean, ERCko kideak gehitu zuen, parlamentuko presidente gisa, bere eginbeharra bete besterik ez zuela egin, eta «injustutzat» jo zuen epaiketa. Haren esanetan, «arriskutsua» litzateke mahaikide ohiak zigortzea, eztabaida politikoa kolokan jarriko lukeelako: «Iniziatiba parlamentarioak eta ordezkaritza politikoa bezalako oinarrizko eskubideak mugatzea ekarriko luke berarekin».

«Autoritaterik» ez

Eusebi Campdepadros (JxC) eta Adriana Delgado (ERC) mahaikide ohiek ere deklaratu zuten atzo. Parlamentuko presidenteorde ohi Josep Costak (JxC), berriz, uko egin zion auzitegira joateari, argudiatuta ez duela haren «autoritatea» onartzen: «Ez du zentzurik botere banaketa bezalako oinarrizko kontzeptuak ulertzen ez dituzten fiskal eta epaile errepresiogileekin hitz egiteak».

Gaia Estrasburgon argitzeko asmoa adierazi zuen Costak. Izan ere, Konstituzionalera eraman du kausa, besteak beste, «inpartzialtasun» faltagatik eta giza eskubideak ez errespetatzeagatik. Haren defentsak epaiketa behin-behinean geratzeko ere eskatu zuen, gaia Europako Giza Eskubideen Auzitegiak aztertu dezan.

Fiskaltzak ezarritako salaketa baten harira, Alegrat epailea ustezko desobedientzia delitu bategatik ari da ikertzen lau politikariak, autodeterminazio eskubidearen eta monarkia gaitzestearen inguruko emendakin bana Kataluniako Parlamentuan bozkatzea onartzeagatik. 2019ko azaroaren 26an, parlamentuak gehiengo osoz onartu zituen buruzagi independentisten aurkako epaiketako zigor «injustuak» gaitzesteko ebazpena, eta hari jarritako bi emendakinak. Horrek jarri zuen martxan makinaria judiziala. Izan ere, aurrez, Konstituzionalak atzera bota zuen gaiaren inguruko lehen testu bat, autodeterminazioaren eta monarkiaren ingurukoen legezkotasun eza argudiatuta. Erabaki hari izkin eginez, aurkeztu zituzten independentistek bi emendakinak.]]>