<![CDATA[Irati Urdalleta Lete | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 14 Oct 2019 01:22:53 +0200 hourly 1 <![CDATA[Irati Urdalleta Lete | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Etorkizun politikoa erabakitzeko legezko kontsulta baten alde egin du Urkulluk]]> https://www.berria.eus/albisteak/172309/etorkizun_politikoa_erabakitzeko_legezko_kontsulta_baten_alde_egin_du_urkulluk.htm Fri, 11 Oct 2019 14:49:53 +0200 Irati Urdalleta Lete https://www.berria.eus/albisteak/172309/etorkizun_politikoa_erabakitzeko_legezko_kontsulta_baten_alde_egin_du_urkulluk.htm <![CDATA[«Minduta eta haserre gaude; zigorrak makillatzen saiatu dira»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2356/003/001/2019-10-10/minduta_eta_haserre_gaude_zigorrak_makillatzen_saiatu_dira.htm Thu, 10 Oct 2019 00:00:00 +0200 Irati Urdalleta Lete https://www.berria.eus/paperekoa/2356/003/001/2019-10-10/minduta_eta_haserre_gaude_zigorrak_makillatzen_saiatu_dira.htm
Altsasuko Gurasoak plataformakoek zein balorazio egiten duzue Auzitegi Gorenaren sententziaren inguruan?

Egin dugun balorazioa da sententzia honekin injustizia mantendu egiten dela, injustizia latza eta erraldoia. Ez dakigu zein hitz aukeratu ere gertatzen ari dena deskribatzeko. Atera den epaiarekin minduta eta oso haserre gaude. Oso injustua da gertatzen ari den guztia. Aldi berean, saiatu dira makillaje ariketa bat egiten, aurretik ere gauza bera egindakoak baitira. Ezin dugu ahaztu, hasieran, 62 urteko kartzela zigor eskaera zegoela, eta pixkanaka murrizten joan direla. Astakeria galanta izan zen, eta gero, jaitsi zutenean, bazirudien gizarteari esan nahi ziotela epaiketaren ondoren gauzak bere neurrian jarri zirela. Orain egin dutena gauza bera izan da. Hasieran emandako zigorrak pixka bat jaitsi dituzte, larrigarriak kendu dituztelako, baina oraindik ere izugarriak dira, eta erabat injustuak.

Behin sententzia ezagututa, zer asmo dauzkazue?

Ostegunean [gaur] prentsaurreko bat emango dugu, 12:00etan, Katakraken [Iruñea]. Han azalduko dugu sententziari buruzko gure iritzia eta balorazioa, eta erakutsiko dugu etorkizunera begira zein mobilizazio egiteko asmoa daukagun. Aurrerago informazio gehiago emango dugun arren, seguruenik, hilaren 26an duintasunaren martxa egingo dugu, Altsasutik abiatuta. Izan ere, kalera atera beharra daukagu.

Eta arlo judizialean, zer pauso emateko asmoa daukazue?

Ibilbide juridikoari dagokionez, jada epaia irmoa da. Orain, argi dugu Espainiako Auzitegi Konstituzionalera joango garela, eta horrek bidea zabaltzen digunean, Europara joko dugula. Hala ere, ez digute justiziarik emango. Momenturen batean erakutsiko dute kasu hau zer-nolako astakeria juridikoa, zer-nolako zigorra eta mendekua izan den, baina gure seme-alabei egindako zauria ezingo da horrela sendatu.

Izan ere, Europara joateak denbora eskatuko du, ezta?

Bai, hala da. Nahikoa luzatu da jada, hiru urte pasatu ondoren eman baita epai irmoa, eta, bitartean, batzuk kartzelan egon dira.

Eta zigorrak jaitsi diren arren, kartzelan jarraitu beharko dute.

Bai. Oraindik ez dut ariketa matematikorik egin. Badakit Ainara Urkijori urte eta erdira jaitsi diotela zigorra, baina bera aurretik ere kanpoan zegoen. Iñaki Abadi, berriz, hiru urte eta erdiko kartzela zigorra geratu zaio, eta urte eta erdi barruan daramanez, baliteke hirugarren gradua lortzea. Hala ere, kartzela zigorrak ikusten ditugu bakarrik, baina horren atzean badaude izugarriak eta neurririk gabekoak diren inhabilitazioak eta zigor ekonomikoak ere. Horiek ez dituzte aldatu, eta isunak milaka eurokoak izango dira. Inhabilitazioak ere hainbat urtetakoak dira, eta gazte batzuk, esaterako, irakasle ikasketak egiten ari dira. Horrek guztiak, etorkizunean, beren bizitza profesionala ere baldintzatuko du.

Gehiegikeria berretsi dute]]>
<![CDATA[Auzitegi Nazionalak baimendu egin du Bienzobasen erakusketa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1902/004/001/2019-10-09/auzitegi_nazionalak_baimendu_egin_du_bienzobasen_erakusketa.htm Wed, 09 Oct 2019 00:00:00 +0200 Irati Urdalleta Lete https://www.berria.eus/paperekoa/1902/004/001/2019-10-09/auzitegi_nazionalak_baimendu_egin_du_bienzobasen_erakusketa.htm Ziegako leihotik izena duen margolanen eta eskulturen bilduma, eta urriaren 18ra arte egongo da zabalik.

Covite izan da lehena erreakzionatzen. Bienzobasen erakusketa debekatzeko eskatu dio Espainiako Auzitegi Nazionalari, baina horrek, oraingoz behintzat, baimendu egin du. Alejandro Abascal epaileak dioenez, erakusketa ez du «legez kanpoko» talde batek antolatu, eta, gainera, ez ditu biktimak «mespretxatzen». Hala ere, poliziei erakusketaren argazki eta bideo erreportajeak egiteko eskatu die, baita jarraipena egiteko eta «terrorismoa goratzea edo justifikatzea» eragozteko ere.

Auzitegi Nazionalaren erabakiaren berri jakin, eta Covitek errekurtsoa aurkeztu zuen atzo. Dioenez, erakusketak «kalte larria egiten die terrorismoaren biktimei».

Eusko Jaurlaritzak ere erakusketa bertan behera uzteko eskatu du «biktimentzako iraingarria delako eta terrorismoa goraipatzen duelako». Josu Erkorekak eskatu du «biktimekin sentikorrak izateko eta haien eskaerei jaramon egiteko». Aldi berean, gogorarazi du horrelako ekintzak ezin direla legez debekatu, baina «biktimekiko gizatasunari, hurbiltasunari eta sentsibilitateari» erreparatu behar zaiola. Gaineratu du gisa horretako adierazpenei babes publikoa ematea ez datorrela bat «iraganaren irakurketa kritikoarekin», eta garai batean erabilitako indarkeria eta urratutako giza eskubideak «ezereztu eta arinkeria balira bezala» tratatzen dituela.

EH Bildurentzat, legezkoa

EH Bilduk ez du uste «biktimen aurkako eraso bat» denik. Mertxe Aizpurua Kongresurako Gipuzkoako zerrendaburuak esan du «iraganera itzuli nahi duen jendea» dagoela, Bienzobas jada zigortuta dagoen preso bat dela eta «inori minik egiten ez dioten margolanak» egiten dituela. «Ez dut ulertzen zein unetan erakusketa bat, gai artistiko bat, biktimen aurkako eraso bihurtzen den», gaineratu du Aizpuruak. «Gauzak testuingurutik atera nahi dira, eta hauteskunde kanpainan gaudela nabari da», azpimarratu du.

Eudeleko lehendakari eta Gasteizko alkate Gorka Urtaranek ere erakusketa legezkoa dela esan du, baina gogorarazi du Bienzobas «terrorista» izan dela, giza eskubideak «urratu» dituela eta «hilketak egin» dituela. PSE-EEk, berriz, erakusketa bertan behera uzteko eskatu du, «lotsagarria» delako. Ildo beretik, PPk gaineratu du «terrorismoa goratzen duela» eta «biktimentzako umiliazioa» dela.

Galdakaoko Udalak nabarmendu du erakusketa Bienzobasen lagunek antolatu dutela eta kultur etxeko gela herritar guztien eskura dagoela.]]>
<![CDATA[Kresalik gabeko txakolina]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/008/001/2018-09-08/kresalik_gabeko_txakolina.htm Sat, 08 Sep 2018 00:00:00 +0200 Irati Urdalleta Lete https://www.berria.eus/paperekoa/1917/008/001/2018-09-08/kresalik_gabeko_txakolina.htm
Larrazabalen Gure Ahaleginak upategiarena da uzta horren erdia, 20.000 litro inguru. Baina hotz handiagoa egiten du barnealdean. Urduñan, izozteak ohikoak dira, baina badituzte aurre egiteko metodoak: «Ura botatzen dugu mahatsondoetara; ur hori izoztu egiten da, eta mahatsondoa ondo geratzen da». Horrez gain, haizearen bidez ere ekiditen dituzte izozketak: haize errotekin haizea sortu eta hezetasuna murrizten dute. Orain arte itsasoko kresala txakolina ekoizteko osagai garrantzitsutzat hartu izan bada ere, Larrazabalen iritziz hobe da mahatsondoak kostatik urrun egotea: «Itsasoak hezetasuna sortzen du, eta horrek eragiten ditu onddoak eta gaixotasunak». Beste batzuentzat arerio den haizea ere laguna du Larrazabalek, bere esanetan Urduñan ibiltzen den haize zakarra oso baliagarria baita hezetasuna murrizteko. Hala ere, enologoak dio txakolin hori ez dela kostaldekoa baino hobea edo txarragoa barnealdean ekoitzitakoa delako, desberdina baizik.

Gure Ahaleginak upategiaren txakolina gustatuta-edo, beste baserritar batzuek ere mahatsondoak landatzeko interesa erakutsi diote, baina enologoak azaltzen die zerotik hastea oso zaila dela: «Diru asko inbertitu behar da, eta lau urtez lan egin behar duzu mahatsa jasotzeko». Mahatsondoak landatu eta lau urtera hasten dira fruitua ematen.

Edonola ere, Larrazabalek dio pasatu dela «txakolinaren boom-a». «Nekazari izatea oso gogorra da. Eguraldiaren menpe zaude, eta, eguraldi txarra egiten badu, mahatsa galdu egiten da. Ekaitz batek dena honda dezake. Jendea nekazaritza uzten ari da, eta jende gazteak ez du horretan jarraitu nahi», gaineratu du enologoak.

Baina Larrazabal txakolina saltzetik bizi da, eta ez du ilusiorik galdu. Hurrengo urtean, mahatsondo gehiago jarriko ditu, eta 40 urte bete arte inbertitzen eta lursailak erosten jarraitzea espero du, erretiroa hartu arte txakolingintzan jarraitzeko. Enologoak argi du bere etorkizuna.

Zaratamo 27 kilometrora dago Urduñatik lerro zuzenean, eta, bertan, Uriondo upategia. Aspalditik egin izan dute etxerako txakolina Isabel Viñasen baserrian. Duela 30 urte, behiak kendu nahi zituzten lan handia ematen zutelako, baina baserriko jarduera guztia bertan behera uztea gehiegizkoa zen aitona-amonentzat; beraz, txakolina egiten hastea pentsatu zuten, baserriko ohitura zaharrari eusteko. Pentsatu eta egin. Urterik onenetan 18.000 botila ere lortu ditu.

«Zoratuta zaudete». Hori esaten zieten Zaratamon, kontatu zutenean mahatsondoak landatu eta txakolina ekoizten hasiko zirela. Erosleak harritu egiten dira oraindik ere: «Askok ez dakite Zaratamo existitzen denik ere; beste batzuek badute Zaratamoren berri, baina ez dakite txakolina egiten denik», azaldu du Viñasek. AEBetatik ere joan izan zaizkie txakolina probatzera, eta harrituta geratzen dira, bi hektarea soilik edukita ia erdia AEBetara esportatzen dutelako.

Baina ez kanpokoek bakarrik, bertakoek ere atsegin dute Uriondo upategiko txakolina, eta hurbiltzen zaizkie mahatsondoak landatzeko aholku eske. «Interesa badago», azpimarratu du Viñasek.

Txakolinetik bizitzeko, ekoizpen handi xamarra eduki behar da. «Gastu handiak daude, eta zaila da». Hala ere, ez dituzte lursailak handituko. Orain arteko bidean jarraitu nahi dute. «Gure asmoa hobetzen jarraitzea da, bai mahastian bertan, baita txakolinaren ekoizpenean ere».

Dena ez da Getaria

Getariako txakolina sor-markak egin du ezagun ardo txuri hori, baina, 2007tik, Getaria, Zarautz eta Aiatik kanpo ere ekoizten da.

Adibide bat baino ez da Luis Javier Oregirena. Beizaman mahatsondoak jarriko zituela erabaki zuenean, jendeak «zoratuta» zegoela esaten zion. Jendeak ez du uste mahatsa ekoitzi eta txakolina egin daitekeenik Gipuzkoa erdi-erdian eta itsas mailatik ia 500 metrora. Bada, lor daiteke.

2006an «erdi txantxetan» hasitako proiektuarekin, Euskal Herriko jatetxe ezagunenetan egotea lortu du Oregiren Urkizahar txakolinak. «Behin aitak esan zidan baserri honetan bazela ezer egin gabe oso ondo ematen zuen mahatsondo bat, eta galdetu zidan ea zergatik ez nintzen hasten hemen txakolina egiten». Hasierako oztopoek grina eta gogo gehiago pizten zion. Lehengo lana eta bizitza utzi zituen; Beizamako Urkizahar baserrira joan zen bizitzera, eta buru-belarri sartu zen proiektuan. Gogoan du hasiera gogorra izan zela. Horrelako proiektuek inbertsio eta gastu handiak dituzte, eta merkatuko konpetentzia ere handia da.

Oregiren hitzetan, abantaila bat da mahatsondoak altuera handian egotea «Batzuetan, hemengo eguraldia sanoagoa da behekoa baino». Gainera, mahatsondoak hegoaldera begira daude. Horrela lortu dute «ezaugarri berezidun txakolina» egitea, fruta usain handikoa.

Oraingoz, txakolin mota bakarra ekoizten dute, eta ekologikoa da. Horretarako, oso garrantzitsua da aurretik egindako lana: «Ahalik eta baldintza onenetan jarri behar dituzu landareak, gaixotu ez daitezen». Oregik ez du jardun nahi botika bota eta bota, landareak ohitu eta ahuldu egiten baitira: «Ez dut nahi upategian mahats txarra sartu eta ardo ona irtetea. Ez nago magia horren alde. Misterio handirik ez dauka, baina lana ugari». Izan ere, eskulana garrantzitsua da: mahatsondoei hostoak kendu eta adarrak zuzen jarri behar zaizkie, korapilatu ez daitezen.

Urkizahar txakolina Beizaman egindakoa dela entzundakoan, jende askok sorpresa hartzen du, eta ezustea oraindik eta handiagoa izaten da txakolinaren jatorria hura probatu eta gero esanez gero.

Apustua ondo atera zaio. Gaur egun, Arzaken, Berasategin eta Alamedan dasta daiteke Beizamako txakolina. Baina ez da Euskal Herrian soilik geratzen: AEBetara, Belgikara eta Frantziara esportatzen dute. Helburutzat bazuten ere hemen inguruan saltzea; jende andana joaten zaie baserrira jatetxe batean probatu dutela esanez. «Mundu osoko jendea pasatu da hemendik: japoniarrak, errusiarrak, australiarrak, korearrak...».

Etorkizunerako ere ez du ilusio faltarik Oregik. Aurrerago, pare bat langile kontratatu nahi lituzke, eta «pixka bat lasaiago» bizi. Baina ez dauka inolako zalantzarik lanean jarraituko duela Beizamako herri txikitik txakolina mundu zabalera hedatzeko.

Hernio mendiaren babesean, Alkizan, harridura eragiten du eraikuntza zuri eta moderno batek XVI. mendetik datorren Garaikoetxea baserrian. Garaikoetxea txakolindegia da. Hernioren paraje berdeetara eta harkaitzetara begira egoteko beiratez inguratutako eraikuntza.

Txakolin hitzaren jatorrizko esanahia «etxerako lain» izan liteke, baina txakolindegiaren jabe Xabier Urruzolak eta Garazi del Reyk ogibide bihurtu zuten 2008an.

Jendeak denetik esan zien Alkizan txakolindegi bat egingo zutela jakin eta gero. Batzuentzat «shock bat» izan bazen ere, beste batzuek ilusio handia erakutsi zuten. Urruzolaren esanetan, jendea ezkor agertu zen, batez ere ez zuelako sinesten «bi kalekume» gai izango zirenik txakolina ekoizteko. «Hala eta guztiz ere, inor gutxik jartzen zuen zalantzan jarduerak berak bazuela etorkizuna, nabarmena baita txakolinak dituen garapena eta arrakasta».

Esportazioen garrantzia

«Bi kalekume» horiek gai izan dira, ordea, lau motatako txakolina ekoitzi eta mundu guztira zabaltzeko. Izan ere, ekoizpenaren %50etik gora esportatu egiten dute. Horrela, Inazio Urruzola txakolina AEBetan, Kanadan, Mexikon, Japonian eta Herbehereetan edan daiteke. Horrez gain, bertako merkatuan ere ez da atzean geratu, eta Arzaken eta Mirador de Ulia jatetxeetan dasta daiteke. Horretarako, mesedegarri zaie barnealdean egotea, «berezi» bihurtzen dituelako. «Gauza berri bat da, beharbada gehiago irudikatzen zelako kostan. Jendeak asko eskertzen du horrelako eskaintza bat Tolosaldean edukitzea», dio del Reyk.

Etorkizunerako ere badute erronkarik. Epe motzera, jatetxe bat irekiko dute irailean, eta, txakolinaz gain, munduko ardo gehiago egongo dira. Mahastien landaketak ere ari dira prestatzen, datorren udaberrira begira.

Kresalik gabeko txakolinak nabigatzen jarraituko du, hemen nahiz ozeanoaren beste aldean.

Bihar: Hidrogenozko bizikletak Miarritzen; surfeko taulak Iruñean.]]>
<![CDATA[Gipuzkoa, olioz bustita]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/010/001/2018-09-06/gipuzkoa_olioz_bustita.htm Thu, 06 Sep 2018 00:00:00 +0200 Irati Urdalleta Lete https://www.berria.eus/paperekoa/1917/010/001/2018-09-06/gipuzkoa_olioz_bustita.htm Ona oliba olioa izenarekin, zuzenean eta delicatessen denda batzuetan.«Orain arte, etxerako olioa egin izan dugu sagarren dolare txiki batekin. Ikasten jardun gara, eta jateko olibak eta xaboia ere egin ditugu», gaineratu du Altunak.

Esperimentu gisa hasitako proiektutik oliba olio bikaina atera daitekeela egiaztatu dute. Egindako lanak eman du fruitua. Badajozko (Extremadura, Espainia) laborategi batera eraman dute olio hori, eta «oso berezia» dela esan diete. «Birjina estra guztiak pikanteak eta mikatzak dira, baina esan digute gurea oso orekatuta dagoela», azaldu du Etxagibelek. Jakin dute fruta usain handikoa eta freskoa dela, eta ez oso koipetsua.

Hainbat oztopo gainditu behar izan dituzte orain dauden egoera onera iristeko. Hezetasuna dute arerio nagusia. Hori dela eta, zuhaitzen %90 arroniz motakoa da, horiexek egokitzen baitira ondoen Gipuzkoako klimara. Gainera, hegoaldera begira dauzkate, mendien babesean. «Horrela, posible da kalitatezko olioa ekoiztea», baieztatu du Altunak. Etxagibelek gaineratu du haizeak ere kalte handiak eragiten dituela, adarrak puskatzen zaizkielako zuhaitzen pisu handiagatik. Konponbide gisa, hesola bat jarri diote zuhaitz bakoitzari. «Orkatzek eta basurdeek ere mina egiten dute».

Aurtengo negu euritsuak ere ez die batere lagundu. «Oso arduratuta egon gara, eta uztail hasieran hasi ziren buelta ematen». Euria egin zuen abendutik ia gelditu gabe: «Azken bederatzi urteetako negurik txarrena izan da, alde handiz». Etxagibelek dio olibondoek aurten ez dituztela eman fruituen erdiak ere, baina eman dituztenak oso onak izan direla. «Ez gaude abantailei eta desabantailei begira; esperimentatzeko proiektu bat da guretzat».

Kalteak kalte eta zailtasunak zailtasun, Gipuzkoan jakin-mina pizten du olioak. Inguruko baserritar batzuek ere erakutsi diete interesa olioa egiten hasteko, baina, gero, lan handia duela ikusten dute. «Hiru aldiz moztu behar da belarra sail guztian, eta ia hilabete behar da moztaldi bakoitza egiteko; adarrak kimatu behar zaizkie; eta soilik tratamendu ekologikoa eman diezaiekegu». ENEEK Euskadiko Nekazaritza eta Elikadura Ekologikoaren Kontseilua arduratzen da ziurtatzeaz ez dutela pestizidarik erabili, eta kontrolak egiten dizkiete. Etxagibelek dioenez, orain arteko emaitzak oso onak izan dira.

Altunak azaldu du Gipuzkoan ezin dela bizi olioaren salmentatik. Ekoizpen txikia dute, eta, ekologikoa izanda, are txikiagoa. Ongarri kimikoa erabiliz gero, behartu daiteke zuhaitza oliba gehiago ematera, baina ekologikoan asko murrizten da ekoizpena. «Hala ere, guk garbi dugu ekologikoa egiten jarraituko dugula», ziurtatu du Etxagibelek.

Pozik daude, ekoizpen handia ez duten arren kalitatezkoa dutelako. Eremu batzuetako hezetasun handia murrizteko urak aldatzea dute orain jomugan.

Gainera, Bergarako olioa merkaturatzen ere hasiko dira. «Oraintxe sartu dugu olioa botiletan. Espero dugu Gipuzkoakoa delako saltzea; interesa, behintzat, badago». Euskal Herriko delicatessen dendetan egongo da eskuragarri. Emaitzak ikusita, aurrerantzean ere jarraitzeko asmoa dute, Etxagibelek dioen bezala jada txarrena eginda baitago.

Kostan ere bai

Hondarribia tradizioz txakolinaren herria izan bada ere, mahatsondoen artean 800 olibondoko lursail bat dago Jaitzubia auzoko Beheko Errota jatetxearen inguruan. Fermin Segura da landaketaren arduraduna. Aitaren ideiari jarraikiz sartu zen olioaren munduan, eta horretan dihardu ordutik, Beko Errota olioa ekoitziz: «Aitari sartu zitzaion buruan inguru honetan olibondoek ondo emango zutela, eta, proba egiteko, 200 zuhaitz inguru landatu genituen».

Aitak asmatu zuen, eta lehenengo urtean nahiko uzta ona eduki zuten. Hori ikusteak ilusio handia egin zion, eta beste 600 olibondo landatzea erabaki zuten. Halere, azken urteetan olibondo batzuk galdu egin dira, ez dutelako nahi izan tratamendu askorik egin. Konturatzen ari dira inguru horretan ez dela fruitu nahikoa ateratzen, eta, orain arte ekologikoan egiten saiatu badira ere, pentsatzen hasi dira tratamendu kimikoren batekin pixka bat lagundu beharko dietela.

Oraingo produkzioa nahiko txikia delakoan dago Segura: «Iaz 1.300 kilo oliba inguru jaso genituen». Urte batzuetan gehiago eman izan dute 2.000 kilo ere bai, baina hor inguruan ibiltzen dira. Hiru olibondo mota dauzkate landatuta: Espainia hegoaldeko piqual, Nafarroako arroniz eta Tarragonako arbequina. Oso garrantzitsua da olibak jaso bezain laster olio errotara eramatea. «Egun batean jaso, eta goizeko bostetan abiatuta eramaten ditugu Nafarroako olio errota batera», azaldu du Segurak. Bertan, olibak oso gutxi zapaltzen dituzte, ateratzen den olioa hobea izan dadin.

Seguraren hitzetan, aitak olibondoak landatzea erabaki zuenean, jendeak pentsatzen zuen erotuta zegoela. Hondarribian olibak egitea arraroa iruditzen zitzaien, baina oso oliba onak eta zaporetsuak ateratzen direla baieztatu du Segurak. «Olioa Hondarribian egindakoa dela esandakoan, batzuk harritu egiten dira, eta ez didate sinesten».

Olibondoak Gipuzkoan hazteak desabantaila gehiago ditu abantailak baino, Seguraren iritziz: «Hemen ur asko dago, eta haize handia ibiltzen da. Sustraiak, nahiko ur daukatenez, ez dira behera joaten, eta haizearekin gehiegi mugitzen dira». Abantailak ere baditu: olibondo horiek sagarrez, mahatsez eta etxetik gertu dauden loreez inguratuta daude, eta erleek dena nahasten dute polinizazioaren bidez. Horrek eragin handia du: beste zapore bat ematen diete.

Desabantailei aurre eginez eta abantailak aprobetxatuz, Hondarribian inguruko olio ekoizle bakarrak dira, Segurak dioenez. Inguruko baserritar batzuek interesa erakutsi dieten arren, besteei jarraibideak ematen hasi aurretik eurek fruituak ondo lortzea nahi dute. «Nik olibak ondo nola atera asmatzen dudanean, kontatuko diet gainontzekoei».

Esperimentu gisa jarri zuten martxan proiektu hori, eta Segurak oso argi du gauza bat: «Hau ez dugu diruarengatik egiten; kapritxo bat da». Prozesuak gastuak ditu, eta, asko ekoitzi nahi izanez gero, hemen ez dago modurik. Olibondoen ondoan daukaten Beko Errota jatetxean saltzen dute olioa, baina, ekoizpen txikia dutenez, lehenengo etxerako uzten saiatzen dira, eta, ondoren, jatetxeko ohiko bezeroei saltzen diete gehiena. Olio «bikain» eta «espezial» gisa definitzen du Segurak. «Askok Gipuzkoan egindakoa delako erosten digute olio hau», aitortu du.

Oliba gutxiegi jasotzen dituztela iruditzen zaie, eta zerbait egin nahi dute datorren urtetik aurrera, estrategia aldatu eta zuhaitzek gehiago produzitu dezaten. Hurrengo neguan tratamendu kimiko bat ematen hasteko asmoa daukate, olibondoek hezetasun gutxiago izan dezaten eta landarea hobeto atera dadin. Horrela, aitaren ilusioari eutsiz, segituko dute olioa egiten: «Argi dugu gure etxeko olibondoekin olioa egiten jarraituko dugula. Izan ere, lurretan ezer ere ez edukiz gero, sasiz betetzen dira». Beraz, Euskal Herriko olibondorik iparraldekoenak izango dira aurrerantzean ere.

Bihar: Kabiarra eta cava Nafarroan.]]>
<![CDATA[PINUAK HILZORIAN DAUDE]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/012/001/2018-09-02/pinuak_hilzorian_daude.htm Sun, 02 Sep 2018 00:00:00 +0200 Irati Urdalleta Lete https://www.berria.eus/paperekoa/1944/012/001/2018-09-02/pinuak_hilzorian_daude.htm Lecanosticta acicola onddoa da, pinuak gaixotu baititu. Kalte egiten die azikulei pinuaren hostoei; erori egiten dira, eta pinua hil ere egin daiteke.

Intsinis (Pinus radiata) pinu gazteetan du eraginik handiena gaitzak, hezetasun handiagoa edukitzen baitute. 1944tik ezaguna bada ere, badirudi aurten aurreko urteetan baino gogorrago jo duela, batez ere Gipuzkoan, baina baita Bizkaian ere. Eguraldia da hedapenaren arrazoi nagusia. Izan ere, hezetasuna eta tenperatura epelak behar ditu. Beste berezitasun bat ere egon da aurten; izan ere, onddoaren ondorioak normalean uda amaieran antzematen badira ere, aurten maiatzean ere agertu ziren arrastoak.

Onddoak ez du eragin handirik izango lehengo aldiz azaldu den zuhaitzetan, baina hil egiten dira lau edo bost urtez jarraian egiten badie eraso.

Horrekin kezkatuta daude pinudien jabeak. «Oso larri daude», dio Javier Villarrek, Gipuzkoako ENBA Euskal Nekazarien Batasuna elkarteko kideak eta pinudi jabeak. «Gaitza aurreko urteetan baino kalte handiagoa ari da egiten. Erremediorik jarri ezean, ugarituz joango da, pinuz pinu kutsatzen baita». Fernando Opakua Gipuzkoako basogintza elkarteako zuzendari teknikoak zehaztu du kaltetuenak Azpeitia eta Errezil ingurua nahiz Mendaro direla. Zenbakiei dagokienez, Gipuzkoako Foru Aldundiak dio onddoak intsinis eta Pinus negra pinudien %36ri eragin diela. Villarrek kopuru handiagoak aipatu ditu: «Intsinisen %100 ez bada, ehuneko handi bat kaltetu da».

Kaltea egina dago jada, eta erremedioa aurkitzea ez da erraza. Opakuak azaldu du badagoela pinu gorrien artean berde mantendu denen bat; beraz, zatiak hartu eta erreproduzitu egin beharko lirateke. Hori egin nahian dabiltza Neiker ikerketa eta garapen teknologikorako euskal institutuarekin batera. «Hazitakoan erresistenteak diren ikusi nahi dugu». Hala ere, esan du zaila izango dela onddoaren hedapena gelditzea; «egoera nahiko konplikatua da». Villarrek dioenez, intsinisaren mundua bukatu egingo da administrazioak ez badie tratamendurik ematen. «Naturari ahalik eta kalte txikiena egiten dion tratamendu bat aztertu, lortu eta egin egin beharko litzateke».

Gipuzkoako Foru Aldundiak baieztatu du gaitzari aurre egiteko neurrien bila ari direla. Horretarako, sektoreko hainbat eragileren laguntza dute: Neiker, Hazi, Baskegur, Arabako eta Bizkaiko Foru Aldundiak eta Eusko Jaurlaritza. «Tratamendu fitosanitario esperimentalak burutzen ari gara».

Gaur-gaurkoz, intsinisak garrantzi handia du basoetan eta pinuzaleen poltsikoetan. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako zuhaitzen %31 dira, Eustaten arabera. Nafarroan, berriz, %3 inguru dira. Errentagarritasun ekonomikoa ematea da hainbeste pinu egotearen arrazoi nagusia; izan ere, diru iturri oparoa izan da hainbat urtean, azkar hazten delako 40 urte inguru behar ditu eta manipulatzeko erraza delako.

Zuritik beltzera

Azken lauzpabost urtean erabat belztu da intsinisaren mundua, eta, hori ikusita, botatzea eta beste zerbait landatzea erabaki dute pinuzale askok. «Oraintxe bertan, noraezean gaude», dio Villarrek. Adierazi du badaudela beste espezie batzuk intsinisa ordezkatzeko, baina urte gehiago behar dituztela hazteko, eta ez dakitela gaixotasunak haiengan eragina duen ala ez. Gainera, hainbat espezieren azpian ez denez ezer ateratzen, ezingo ditu ganaduak bertan jarri. «Pinudiak onak ziren, ganadua eta basoko animaliak ibil zitezkeelako. Espezie berriek eskastu egingo dute gure ekonomia eta ekologia». Cryptomeria japonica koniferoa landatuko du ziur aski, baina ezer ez zaio aterako azpian. Gainera, kezkatuta dago hazteko ere urte gehiago behar dituelako: «30-40 urteren ordez, 60 urte behar ditu, eta aldea dago etekinak 35 urtera edo 60 urtera jasotzearen artean». Zalantzarik ez dauka: azpian bizia duen espezieren bat balego, horretara joko luke. «Ez naiz eukaliptoaren laguna, suteak izateko arriskua ehun aldiz handiagoa baita». Sagarrondoak jartzea ere ez zaio irtenbidea iruditzen: «Sagarrak soilik jartzen dituena gosez hiltzen da». Uste du posible dela leku lauetan ganaduentzako zelaiak ipintzea, baina haren ustez hori ezingo da egin orain arte pinudiak egon diren lurren %80an. «Nahiko beltz ikusten dut gaia».

Opakuak azaldu du basozaleak pinudi kaltetuak botatzen ari direla, eta beste zuhaitz batzuk landatzen ari direla horien tokian: «Cryptomeria japonica ari da nagusitzen. Eukaliptoa ere kontuan hartzekoa da».

Bi zuhaitz mota horiek landatu dituenetako bat da Jon Mikel Murua EHNE Euskal Herriko Nekazarien Elkarteko kidea, pinudi jabea eta basoko langilea. «Eukaliptoak ez du kalterik egiten». Azaldu du lurrak, altuerak eta orientazioak jartzen dituztela mugak pinudien lekuan zer jarri erabakitzeko. Haren asmoa da leku batzuetan espezie batzuk jartzea eta bestetan beste batzuk, lurrak dituen ezaugarrien arabera. «Landatzen eta basoa zaintzen jarraitu nahi dut».

Bizkaiko ENBAk dio orain arte pinuak egon diren leku guztietan eukaliptoak landatuz gero, desoreka handiak sor litezkeela ekonomian, ingurumenean eta landa garapenean. «Leku batzuetan, eukaliptoak sartzea ona izango da; beste batzuetan, ez du eraginik izango; bestetan, txarra izan liteke». Ikusten dute aukera ona dela malda txikiko lurrak nekazaritzarako, frutagintzarako eta abeltzaintzarako berreskuratzeko.

Kezka eta haserrea agerikoak dira, ordea, pinudi jabeen artean. «Nahiko lan izan dugu baserritik bizitzeko, eta orain latzagoa egingo zaigu. Hil amaieran ez kobratzea tokatuko da», dio Villarrek. Azaldu du batzuek ustiaketak itxi eta beste zerbait bilatu beharko dutela. «Hori gertatzen da dirurik ez dagoenean».

Muruak dio orain daukaten arazo nagusiena zera dela, pagadiak heldu baino lehen moztu beharra. «Oso gutxi aprobetxa daiteke hamabi eta hamabost urte arteko zuhaiztia, eta balio txikia du ekonomikoki». Pinuak moztu, garbitu eta beste espezie bat landatzeak lan handia ematen dio, baina oraingoz ez du irtenbiderik ikusten Intsinisarekin jarraitzeko. «Zatirik handiena salba daiteke 30 eta 40 urte arteko pagadia kaltetuz gero, baina bestela ez dago ezer, lana soilik».

Aldundiaren laguntza

Onddoaren kalteei aurre egiteko, Gipuzkoako Foru Aldundia laguntza ekonomikoak ematen ari da. Opakuak adierazi duenez, laguntza bat dago mozketarako, pinuen adinaren araberakoa, baina berriz zuhaitzak landatzeko baldintzarekin. «Prozesuaren %90 ordaintzen digute, baldin eta eukaliptoa jartzeko asmoa ez badugu. Ez dago laguntzarik eukaliptoarentzat». Azaldu du oso garrantzitsua dela aldundia ematen ari den laguntzei eustea, jarduera bertan behera ez gelditzeko. «Egurra ekoizten jarraitu beharra daukagu, ekologikoa delako eta onurak sortzen dituelako». Muruak dio arazoa duela lau edo bost urtetik datorrela, eta aldundiak orduan ere ematen zituela laguntzak. Hala ere, aurreko urtean eta aurten laguntza plana arazora egokitu behar izan zuten: «Beti egon izan da laguntza bat zuhaitzak berriz landatzeko, baina ehunekoa igo egin da orain». Pinudi jabeak dio aurten dezente igo dela diru laguntza eskaerak egin dituztenen kopurua, eta, diru kopurua mugatua denez, arazoa egon daitekeela. «Eskaerei erantzutea eskatzen diot aldundiari».

Gipuzkoako Foru Aldundiak baieztatu du diru laguntzak eman dituela kaltetutako pinudiak mozteko eta bere ordez erresistenteak diren beste espezie batzuk landatzeko.

Bizkaiko ENBAren arabera, lurralde horretan ere badituzte diru laguntzak pinuak botatakoan beste zuhaitzen bat landatzeko, baina Gipuzkoako salbuespen bera dute: eukaliptoa landatuz gero, ez dago laguntzarik.

Egoera txarra da, baina Muruak esperantzarako tartea ireki du. Esan du zumarrek eta haritzek horrelako kalteak izan dituztela, baina basoak iraun duela. «Jakin behar da gaitz horrekin bizitzen edo espezie horrekin jokatzen». Uste du aurrerantzean ez dela espezie bakar bat landatuko. «Orain arte, zuhaitz bakarra izan da nagusi, baina espezie ugaritako basoak izango ditugu hemendik aurrera». Alegia, egoera txarretatik ere atera litekeela zerbait ona.]]>
<![CDATA[Volkswagenen gaur itxiko dute erregulazioari buruzko akordioa]]> https://www.berria.eus/albisteak/156080/volkswagenen_gaur_itxiko_dute_erregulazioari_buruzko_akordioa.htm Wed, 29 Aug 2018 07:05:05 +0200 Irati Urdalleta Lete https://www.berria.eus/albisteak/156080/volkswagenen_gaur_itxiko_dute_erregulazioari_buruzko_akordioa.htm <![CDATA[BASERRITIK KALERAKO ZUBIA]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1889/010/001/2018-08-26/baserritik_kalerako_zubia.htm Sun, 26 Aug 2018 00:00:00 +0200 Irati Urdalleta Lete https://www.berria.eus/paperekoa/1889/010/001/2018-08-26/baserritik_kalerako_zubia.htm
Azterketak dio azokek 26.000 pertsona mugitzen dituztela astero. Horietako bat da Aurelio Aiertza, Errezilgo Lizarreta Errota baserrikoa. « Duela ehun urtetik-edo etorriko da gure familia hona». Etorkizuna ez du garbi, ordea: «Niretzat azokak jaitsiz joango dira. Azken hogei urtean beheraka doaz». Aiertzak dio lehen prezioak negoziatzen zirela, baina orain hori ere ia galdu dela.

Mahaietatik igaro ahala, produktu asko ikus daitezke, baina barazkiak dira nagusi. Barazkiz beteta dauka Azpeitiko Enparan Gain baserriko Ekaitz Agirrek ere postua. Hamar urte daramatza azokan, eta astean bi aldiz jaisten da. Asteartean eta ostiralean jende desberdina datorrela dio: «Asteartean, emakume helduak izaten dira gehienak. Ostiraletan, berriz, gizon gehiago eta jende gaztea». Azokan erosteko arrazoi ak ohitura eta jenero ona egotea direla dio.

Agirreren postuan erosi du Karmen Bordak. Astean lau aldiz etortzen da, produktu oso onak daudelako eta baserritarrekin duen zuzeneko harremana gustatzen zaiolako. «Supermerkatuak oso hotzak dira: hartu, pisatu eta bazoaz». Ahal duen artean azokan erosten jarraituko du: «Hauek bultzatu beharra daukagu; bestela, Azpeitiko denda txiki asko bezala, itxi egingo dira».

Pixka bat aurrerago dago Errezilgo Aranguren baserriko Ignacia Zugasti. Berrogeita hamar urte inguruan etorri da azokara, eta asko aldatuta daudela dio: «Lehen, etiketarik gabe ekartzen genuen etxean sobran geneukan guztia. Oilaskoak eta konejuak ere bai, baina orain ezin da animaliarik saldu».

Batez ere erosle helduak

Erosleak ere zahartuz doazela dio: «Jende bastoiduna etortzen da». Salmentetan, berriz, boladak egoten direla dio: «Gaur lekak ekarri ditut, eta, gosaldu eta etorri naizenerako, denak saldu dizkit auzokoak». Nabari da auzokoek elkarri laguntzen diotela. Alboko gizonak kanpora doala esan dio, eta Zugastiren kontu utzi du postua. «Etorri ere hauekin egiten naiz, autorik ez daukadalako».

Maria Luisa Irulegi azokan sartu berria da. Astean bitan etortzen da, beti hemen erosi izan duelako. «Ez dago konparatzerik baserriko porruak jan edo denda handietan erositako gogor horiek jan». Etxekoei ere azokan erosteko esaten die. «Askoz hobea da».

Azokako atetik ateratzean, mundu bat atzean utzi eta beste bat agertzen da. Fruta tropikalen eta munduko txoko askotatik ekarritako arropen postuak daude hemen. Erabat desberdina.

Hirian ere bai

Ez dute zerikusirik Donostiako San Martin azokaren inguruan dauden bi munduek ere. Goian, arropa eta teknologia denda handiak daude; behean, berriz, supermerkatu bat. Hala ere, baserritarrek tinko jarraitzen dute beren postuekin.

Urnietako Errekalde baserriko Mari Karmen Oregik otarreetan txukun jarrita dauzka bere produktu guztiak: piperrak, letxugak, tomateak, tipulak, intxaurrak... Zazpi urte daramatza San Martineko azokara joaten, astelehenetik larunbatera.

Denetariko erosleak dituztela dio, baita turistak ere, baina jende gaztearen falta sumatzen du. Hala ere, baserritarren azokek iraungo dutela iruditzen zaio: «Guk behintzat jarraituko dugu etortzen. Ni kalekumea naiz, eta baserrira joan naiz. Iruditzen zait bizi daitekeela baserritik».

Haren ondoko postuan dago Tomas Imaz zubietarra. Imazek ere barazkiz betea du mahai guztia, eta berezia da haren alaba egiten ari den lana: lekak, azenarioak eta bestelako barazki batzuk puska txikitan egin, eta kaxetan sartzen ditu; gero, barazki mota bakoitza bere zorrotxoetan jarri, eta horrela erosten ditu jendeak. «Gero eta azkarrago ari da aldatzen guztia», dio Imazek.

Erostera joaten zaien jendea ere askotarikoa da: «Pertsona xumeak nahiz dirudunak etortzen dira, batez ere helduak. Azkenaldian gazteak ere gehiago etortzen direla dirudi». Gehienbat, elikadura pixka bat zaintzen duen jendea joaten zaie, produktu freskoak nahi izaten dituztelako.

Supermerkatua eta azoka uztartuta daude San Martinen: «Produktu freskoen bila guregana etortzen dira, eta gainerakoak supermerkatuan erosten dituzte». Salmentak beheraka doazen arren, etortzen jarraituko dutela dio: «Mantendu egin behar ditugu!».

Erosle asko

Jende ugari dabil San Martin azokan. Udako egun eguzkitsu bat da, eta jendeak eskertzen du bertan dagoen freskotasuna. Turistaren bat badago ere, batez ere bertako jendea ari da erosten. Mari Jose Goñi, Mari Karmen Goñi eta Geronima Gonzalez dira horietako batzuk. Eskuetan poltsa pila dutela doaz azokako sarrerara. «Bizi guztian hemen erosi izan dugu, eta 76 urterekin ere hemen jarraitzen dugu». Baserritarrei erostea gustatzen zaie, horrela badakitelako jaten dutena hemengoa dela: «Supermerkatuetan ez dakigu gauzak nondik ekartzen dituzten ere». Beti baserritar berari erosteko ohitura dute. «Hemen erosiz gero, badakizu osasuntsu jaten ari zarela. Ez ditzatela ken!». Beraiek ibiltzeko gai diren bitartean azokara joaten jarraituko dutela diote. Egungo erosleek eta baserritarrak prest daude azokan jarraitzeko, zalantzan dagoena da hurrengo belaunaldiek hori egingo ote duten.]]>
<![CDATA[«Denon artean eman behar diegu bultzada baserritarren azokei»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1978/011/001/2018-08-26/denon_artean_eman_behar_diegu_bultzada_baserritarren_azokei.htm Sun, 26 Aug 2018 00:00:00 +0200 Irati Urdalleta Lete https://www.berria.eus/paperekoa/1978/011/001/2018-08-26/denon_artean_eman_behar_diegu_bultzada_baserritarren_azokei.htm
Nola bururatu zitzaizuen horrelako ikerketa bat egitea?

Bagenuen kezka gaiaren inguruan, eta Gipuzkoako landa garapen elkarteen federazioak egin zigun eskaria. Aurretik ere lan eginda geuden, lehen sektorearen eta landa garapenaren inguruan.

Azokak gorantz edo beherantz doazela esango zenuke?

Ezin dezakegu esan joera bat dagoenik. Ikusten dugu tokiko produktuen eskaria eta interesa handitzen ari dela, eta azokek badute garrantzia horien merkaturatzean. Ez nuke esango azokak goraka doazela, baina herrialde garatuetan hazkunde bat ari da sumatzen.

Herritarrak jabetzean al dira elikaduraren garrantziaz?

Kezka handitzen ari da, baina ez dakigu zer neurritan. Prezioaz gain, beste aldagai batzuei gero eta garrantzi handiagoa ematen die kontsumitzaileak: produktua ona izateari, freskoa, kalitatezkoa, ekologikoa...

Jendeak zergatik erabakitzen du azoketan erostea?

Ez dago arrazoi bakarra: motibazio desberdinak dauzkate. Kontsumitzaile mota batek produktuaren freskotasuna, kalitatea... baloratzen du. Adineko jendeak, berriz, tradizioagatik egiten du. Beti joan izan dira azokara, eta, ohitura dutenez, halaxe jarraitzen dute. Baserritarrekin harreman handia izaten dute. Beste batzuk, berriz, arrazoi kolektiboengatik joaten dira: bertako ekonomia sustatzeko. Ikusten dute ondasun garrantzitsu bat direla, eta azoketako giroa gustatzen zaie.

Zein soslai dute erosleek eta saltzaileek? Aldatzen ari al da?

Azokako erosleen artean, hiru soslai daude. Hala ere, adin ertaineko emakumeak dira nagusi. Produktuen freskotasunarengatik eta kalitatearengatik joaten direnek erosten dute gehien, eta ohiturarengatik edo baserritarrekin duten harremanarengatik joaten direnek gutxien. Hala ere, azken horiek dira fidelenak.

Saltzaileen artean ere beste hiru profil sumatu ditugu: batetik, baserritar gazteak daude, azokara batez ere saltzera joaten direnak. Beste aldetik, baserritar heldu batzuk daude. Haien diru sarrera nagusiak ez datoz azoketatik, baina aspalditik joan izan dira, eta erosleekin sozializatzea gustuko dute. Azkenik, saltzaile zaharrenak daude. Lortzen dituzten diru sarreren garrantzia oso txikia da, baina beti joan izan direlako joaten dira orain ere. Normalean, erretirotik hurbil daude.

Profilek aldatuz joan beharko dute. Zaharrak erretiratuko dira, eta, jarraitzeko, gazteak behar dira. Azken urteetan, baserritar berriak hasi dira azoketan saltzen, eta hori oso garrantzitsua da. Ikusi beharko da aldaketa hauek irauten duten, baina orokorrean baserritar gazteek badute gogoa azoketan parte hartzeko.

Baserritarrek erraztasunak edo zailtasunak dauzkate azoketan?

Askotan, indefinizio batean mugitzen dira, eta ez da erraza. Ez dago araudirik, baserritarrak ez dira antolatzen, batzuetan zaila izaten da administrazioarekin elkarrizketak izatea... Hala ere, zenbait herritan apustu oso garrantzitsuak egin dira azokaren alde, baserritarrek lan baldintza duinak izan ditzaten. Azpeitian, adibidez, eraikina guztiz berritu dute. Beste kasu batzuetan, erabaki horiek atzeratzen ari dira. Tolosan ere baserritarrak antolatu dira, eta azoka oso bizia eta dinamikoa antolatzen dute.

Hori guztia kontuan hartuta, baserritik bizi daitekeela uste duzu?

Nik uste dut baietz. Zailtasunak dituztela kontuan hartu behar da, eta lanketa bat egin beharko da konpontzeko, baina aukerako momentua da. Herritarrek tokiko produktuen inguruan kontzientzia dute, eta baserritarren lana estimatzen dute.

Azokek badute etorkizunik?

Baietz uste dut, baina hori guztion eskuetan egongo da. Bizirik jarraitu dezaten, alde batetik, baserritarrek eta kontsumitzaileek erabaki behar dute azoketara joaten jarraitzea; eta, beste aldetik, administrazio publikoek ere hartu behar dituzte erabakiak hori posible izan dadin. Denon artean eman behar diegu bultzada baserritarren azokei.]]>
<![CDATA[Bonbilla halogenoak itzaliz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1996/011/002/2018-08-18/bonbilla_halogenoak_itzaliz.htm Sat, 18 Aug 2018 00:00:00 +0200 Irati Urdalleta Lete https://www.berria.eus/paperekoa/1996/011/002/2018-08-18/bonbilla_halogenoak_itzaliz.htm
Tradizionalki etxeak argiztatzeko erabili izan diren bonbillei eragingo die debekuak, batez ere; hain zuzen ere, norabide orotako argia ematen duten eta E27 edo E14 zorroa duten bonbilla halogenoei. Hala ere, banatzaileek saldu egin ditzakete bukatzen zaizkien arte. Aldiz, neurriak ez du eraginik izango, esaterako, autoen fokuetan eta hozkailuetako eta labeetako argietan.

Heber Garmendiak Lazkaon daukan Nortek elektrizitate dendan, 2010etik darabilte halogenoen ordezkoa, LED teknologia, eta etorkizuna bide horretatik doala dio. Kasu oso jakinetan soilik jarraituko zuten erabiltzen, Europak debekatu izan ez balu ere. «Ez zait gaizki iruditzen neurria; ekoizle batzuek jada utzia zioten bonbilla mota hori egiteari». Dendan ere aspaldian bukatuak dituzte: «Azkenengo urteetan, beharraren arabera ekarri ditugu».

Ez da lehenengo debekua

Hainbat aurrekari ditu irailean indarrean jarriko den neurriak. 2009an hasi ziren Europan argiztapen goria debekatzeko lanak, eta 2012ko irailaren 1ean lortu zuten desagertzea. 2016ko irailean, gehienetan dendetan erabiltzen ziren hainbat fokutako lanpara halogenoen txanda izan zen. Normalean etxeetan erabiltzen zirenek 2018ra arte iraun dute, Europako Batzordeak luzapen bat ematea lortu zutelako.

Orain, trantsiziorako beharrezko teknologia garatu da, etaLED argiak izango dira halogenoen ordezkoak. 2017an, %63ko merkatu kuota zuten, 2016an baino sei puntu gehiagokoa. Garmendiak dio gero eta presentzia handiagoa duela LED argiztapenak «Gure kasuan, halogenoak %1 edo %2 izango dira».

Beraz, datuei begiratuz, ez du ondorio handirik izango debekuak. Garmendia ere bat dator, eta eragin handiena arropa dendetan izan dezakeela azaldu du. Izan ere, orain gehiago ordaindu beharko da halogenozko foku jakin batzuek sortzen zituzten efektuak edukitzeko. Konparazio bat ere egin du, jendea lasaitzeko: «Telebista analogikotik digitalera pasatu zenean, bazen beldur estiloko bat, baina ez zen ezer gertatu: aurrerakuntza izan zen».

Europak bultzatu nahi duen LED teknologia horrek hainbat abantaila dakartza. Horren erakusgarri da 50.000 ordu irautea, kontsumo baxukoek halako bi pasa. Halogenoek, berriz, 6.000- 12.000 ordu irauten dute. Energia ere aurrezten dute, LED argiek halogenoek baino %80 energia gutxiago kontsumitzen baitute. Izan ere, halogenoek kontsumitzen duten energiaren %80rekin beroa ematen dute, eta %20rekin, argia. Garmendiak ere baieztatu du energia kontsumo txikiagoa dakartela: «Abantaila azpimarragarriena da kontsumoarena. Lehengo 50Wko halogeno baten lekuan 5Wko LEDak jartzen hari gara». Hala ere, iruditzen zaio zortzi urtean izan den kontsumo beherakadak ez duela jarraipen bera izango. «Kontsumo aldetik, mugara iristen hari dira ekoizleak». Orain, LED argiak beste arlo batzuetan aztertzen ari dira, seguruagoak izateko, argiak eragindako itsutzea eta begi kliskak gutxitzeko..

Ingurumenerako ere mesedegarria da LED argiztapena, CO2 gutxiago sortzen baitu. Bonbilla horiek material birziklagarriz daude eginda, eta erabiltzen bukatutakoan bonbillak ere birziklatu daitezke. Gainera, ez dira berotzen; berehala pizten dira; eta, denbora pasatu arren, argiaren kalitatea ez da murrizten.

Erabiltzaileen poltsikoetan ere izango du mesederik aldaketak: 115 euro aurreztuko dituzte bonbilla halogeno bat LED batekin ordezkatuz gero. Gainera, LED argiak erostea garestiagoa bada ere, inbertsioa urtebetean edo bi urtean berreskuratzen da.

Jendea horretaz jabetu dela dirudi. Izan ere, gaur egun LED teknologia nahiago dute. «LEDaren munduan aukera asko daude, baina ezjakintasuna dago», gaineratu du Garmendiak. Aukeratzeko garaian argiaren tonua eta beste hainbat faktore kontuan hartu behar direla dio. Izan ere, tonuak garrantzi handia du, gizakien nerbio sisteman eragina baitu. «Baina eskoletan eta ikastoletan hartzen al dituzte faktore horiek kontuan argiak aldatzeko garaian? Zer pentsatua ematen du».

Erabakia hamabost egun barru indarrean egongo den arren, jendeak ez du haren berri. Ledvance nazioarteko argiztapen enpresaren arabera, debeku hau ez dute ezagutzen Europako kontsumitzaileen erdiek. Horren erakusgarri da oraindik kontsumitzaileen %29k bonbilla halogenoak edo goriak edukitzea erosketa zerrendetan.]]>
<![CDATA[Castejongo abeltzain bat larri dago, zezen batek harrapatuta]]> https://www.berria.eus/albisteak/155703/castejongo_abeltzain_bat_larri_dago_zezen_batek_harrapatuta.htm Fri, 17 Aug 2018 16:28:37 +0200 Irati Urdalleta Lete https://www.berria.eus/albisteak/155703/castejongo_abeltzain_bat_larri_dago_zezen_batek_harrapatuta.htm <![CDATA[Porlanik gabeko etxebizitza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1871/010/001/2018-08-16/porlanik_gabeko_etxebizitza.htm Thu, 16 Aug 2018 00:00:00 +0200 Irati Urdalleta Lete https://www.berria.eus/paperekoa/1871/010/001/2018-08-16/porlanik_gabeko_etxebizitza.htm
Bi lagunen arteko elkarrizketan du jatorria proiektuak. Julen Astudillo Tecnalia enpresako teknologia kudeatzailea aditua da fatxadetan, eta haren adiskide bat, materialetan. Hortik bururatu zitzaien fatxada mota berri bat egiteko ideia. Tecnaliako gainontzeko langileekin eta beste enpresa batzuekin hitz egin zuten, eta Europako 11 herrialdetako hemezortzi enpresa elkartu ziren. Europako Batzordeak ikerketa proiektu guztia ordaintzea ere lortu dute, beraien ideia hautatu dutelako lehiaketa batean.

Orduan hasi ziren etxebizitza blokea eraikitzen, eta gaur egun ia amaituta dago. Blokearen fatxada guztiak kolore horia du, baina isolamendu naturala duen etxebizitza bakarraren zatia beltza da.

Izan ere, blokea eraikitzen hasitakoan etorri ziren arazoak: «Ez geneukan nahiko diru; beraz, apartamentu bakarra egitea erabaki genuen», azaldu du Astudillok. Etxebizitza bakar horretako fatxada nahiz barruko hormak jatorri naturaleko erretxin eta zuntzekin eginda daude, eta proiektuaren helburua material horiek garatu eta eraikuntza batean erabiltzea izan da. Gisa honetako etxebizitzarik ez dago inguruan, baina material ekologikoak —esaterako, egurra gero eta gehiago erabiltzen dira. Hala ere, oraindik ez dira oso ohikoak, normalena adreilua, altzairua... erabiltzea baita. «Europa erdialdean eta iparraldean ohikoagoa da egurra edo bestelako material naturalak erabiltzea, baina hemen ez»,

Oraindik gutxi hedatuta dauden material berri horiek tradizionalki erabili direnak baino jasangarriagoak dira. Horrez gainera, eraikuntzan ez dago petroliorik eta urik erabili beharrik. «Hori oso mesedegarria da urak kalte handiak eragin ditzakeelako», dio Astudillok. Horrez gain, fatxada muntatuta eraman daiteke etxea eraikitzen ari diren tokira. Eta etxebizitza horiek termikoki ere ezaugarri hobeak dituzte gainontzeko eraikuntzek baino. Beste abantaila bat da eraikuntza enpresek ez dutela behar formakuntza handirik isolamendu hori erabili eta muntatzeko: «Enpresa normalak dira hemengo sistema muntatu dutenak».

Material berri horiek abantaila ugari dituzten arren, desabantailak ere badauzkate. Jatorri naturaleko isolamendu materialek ez dute hain ondo funtzionatzen aire zabalean, eta gehiago hondatzen dira. «Proba batzuk egin ditugu kalte horiek izan ez ditzaten, baina oraindik ikertzen ari gara ea ondo funtzionatzen duten». Gainera, oraingoz behintzat, ohiko materialak baino garestiagoak dira. « Baliteke garestiagoak izatea adreiluzko fatxadak baino, baina gureak errazago muntatzen dira, ezaugarri termiko hobeak dituzte eta kalitate handiagokoak dira. Horrela, prezio berean edo hobean atera dakizuke etxebizitza», esan du Astudillok

Klima guztietarako egokia

Proiektuaren helburuetako bat da garatzen duten materiala egokia izatea Europako klima guztietarako. Isolamendu sistema klimaren arabera egokitu daitezkeen kapa batzuekin osatuta dago. Material horien erresistentzia frogatzeko hainbat proba egin eta hiru etxebizitza eraiki dituzte: Donostiakoaz gain, Derion etxebizitza pilotu txiki bat dute eta Estoniako Tartu hirian eraikin oso bat. «Modu horretan, Europa hegoaldeko eta iparraldeko klimetan probatu nahi izan dugu materiala». Tecnaliako arduradunaren hitzetan, Estoniako etxebizitza irailean amaitu zuten, eta, neguan hogei gradu zero azpiko tenperaturetan ere egon arren, ondo funtzionatu du.

Orain, klimara ahalik eta ondoena egokitzeko azken probak egiten ari dira, eta, laster, alokairuan jarriko dute Donostiako pisua. «Sentsore batzuk dauzkagu jarrita, eta, hona bizitzera etortzen den pertsonak baimena ematen badigu, sentsore horiek begiratzen jarraitu nahi genuke, sistemak nola funtzionatzen duen jakiteko». Hala ere, oraindik hiru urte inguru beharko dira materialak merkaturatzen hasteko. Itxaropentsu daude, ordea: «Jendeak sinesten du sistema hori hobea dela, eta funtzionatuz gero bere etxean probatzea gustatuko litzaiokeela esan digu, baina oraindik denbora behar dugu», gaineratu du Astudillok.

Etorkizunerako ere badute erronka: industrializazio prozesuak hobetzea. «Proiektuan material kantitate txikiak ekoitzi ditugu, eta, orain, kantitate handiagoak prezio txikian nola ekoitzi asmatu behar dugu». Beraz, material berri horiek funtzionatu dute, baina orain optimizatzeko modua aurkitu beharra dago.]]>
<![CDATA[Langile bat hil da Iruñean, oso goitik erorita]]> https://www.berria.eus/albisteak/155587/langile_bat_hil_da_irunean_oso_goitik_erorita.htm Tue, 14 Aug 2018 09:41:49 +0200 Irati Urdalleta Lete https://www.berria.eus/albisteak/155587/langile_bat_hil_da_irunean_oso_goitik_erorita.htm <![CDATA[Hezetasuna mahats uztaren etsai]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1915/009/001/2018-08-10/hezetasuna_mahats_uztaren_etsai.htm Fri, 10 Aug 2018 00:00:00 +0200 Irati Urdalleta Lete https://www.berria.eus/paperekoa/1915/009/001/2018-08-10/hezetasuna_mahats_uztaren_etsai.htm
Aurtengo mahats uztan hori gerta ez dadin, lanean ari diren euskal ardogileetako bat da Ruben Gaubeka, Bakioko (Bizkaia) Abio txakolindegiaren jabea. Kalkulatu duenez, uztaren %25-%30 inguru galduko du eguraldi hezearengatik. «Loretik fruitura aldatzen ari zenean, zirimiria egin zuen bi astez. Euria egin eta hurrengo egunean, eguzkia atera, eta tenperatura igotzen zen. Onddoa hedatzeko baldintzarik onenak dira horiek». Badaki Bakio ez dela Errioxa edo Nafarroa, baina aurtengoa ezohikoa izan dela dio: «Haize kontra goaz beti, baina aurtengo hezetasuna gehiegizkoa izan da, eta lursailarentzat txarra». Aurrerantzean, eguraldi ona egitea eskatzen du, uzta gehiago honda ez dadin: «Nekazari bati aukeratzen utziz gero, zazpi egunetik behin gauez euria egitea eta egunez eguzkitsu egotea nahiko genuke». Hala ere, badaki Gaubekak eguraldiaren aurka ezin dezaketela ezer egin.

Bakio baino lurralde lehorragoan dago Bastida (Araba). Hala ere, hezetasunarekin arazoak izan dituzte Solaguen upategian, Iñigo Rubio arduradunak onartu duenez: «Uda hasierako ekaitzek eragina izan dute, eta onddoak sortu dira eduki ditugun tenperatura epel eta hezetasun handiarengatik. Izan ere, horiek dira baldintzarik onenak mildiu onddoa hedatzeko», dio Rubiok. Aurrerantzean landareak lehortzeko bero egitea eta euririk ez egitea eskatu du. «Mahastian hezetasun gehiago sartzen bada, usteltzeko arriskua dago».

Getariako txakolinak ekoizpenik handiena duen herrietako batean dago Talai Berri txakolindegia, Zarautzen (Gipuzkoa). Hango jabea da Itziar Eizagirre. Uzta ondo zetorrela dio, baina hezetasunaren ondorioz mildiu garatu zitzaiela haiei ere. «Orain kontrolatuta daukagun arren, kalte dezente egin du. Leku batzuk oso ondo daude, baina erreka ondoan edo hezetasuna pilatzen den lekuetan pixka bat ukituta dago». Hala ere, mahats alea heltzen hasten denean gaitza desagertzen dela azaldu du, eta espero du abuztua igaro ahala mahatsaren osasunak hobera egingo duela.

Irulegiko sor-markan ere arazo bera ari dira edukitzen, Elorri Rekak aitortu duenez. Berak Irulegin bertan (Nafarroa Beherea) dauka Bordaxuri upategia, eta mahatsaren %20-%30 galduko dutela iragarri du, eguraldi txarraren ondorioz: «Primaderan eta udan aro txarra ukan dugu, euri anitz egin du, eta hezetasun handia izan da». Hori dela eta, onddoa ere agertu zaie haiei ere. «Mildiu gaitza ukan dugu mahastietan, eta arazo anitz eman dizkigu. Urte zaila izaten ari da». Arazoa konpon dadin, hemendik aurrera eguraldi lehorra eta beroa egin dezala eskatu du Rekak. Eskatzea libre da, are gehiago eguraldi kontuetan. Zoritxarrez ardogileentzat, asteburu lehor bati aste hasiera umel batek jarraituko dio.

Erremedio gogorragoa

Kalte handiagoek erremedio gogorragoa behar dutenez, tratamenduak sarriago egin behar izan dituzte Euskal Herriko ardogileek. Lakarreko Lezaun upategian, Nafarroa sor-markan, ardo ekologikoa ekoizten dute, eta, beraz, ezin dituzte produktu kimiko sintetikoak baliatu mahatsondoen gaitzei aurre egiteko. «Bizi guztian erabili izan diren erremedioak darabiltzagu: kobre sulfatoa eta sufrea, batez ere», azaldu du Edorta Lezaun upategiko buruak. Mahatsondoei arreta handiagoa jarri eta lan gehiago egin behar izan dute; izan ere, erabiltzen dituzten produktuak euria egiten duenean garbitu egiten dira, eta berriro bota behar izaten dituzte.

Kobrea eta sufrea darabiltzate Bastidan dagoen Solaguen upategian ere. Onddo horren aurkako tratamenduak urtero egin behar izaten dituzten arren, aurtengo egoera txarragatik, gehiago egin behar izan dituztela aitortu du arduradunak: «Baldintza normaletan sei edo zazpi tratamendu egiten dira mildiuren kontra, baina aurten nekazari batzuek hamar baino gehiago ere egin behar izan dituzte».

Barnealdean ere bai

Barnealdean ez ezik, kostaldearen ere jarri behar izan diote irtenbidea arazoari. Bakioko Abio txakolindegian ere tratamenduak egin dituzte bai prebentzio moduan, baita sendagai moduan ere, makinak eta produktu kimikoak erabiliz. «Aurreko urteetan baino sarriago tratatu behar izan ditugu, baldintza onak izan direlako onddoa zabaltzeko». Gainera, orografiaren arazoa gehitu zaio hezetasunari: «Mahatsondoak aldapan dauzkagu, eta, euria egiten badu bi egunez jarraian, hurrengo egunean ezin gara sartu. Lursaila bustita eta irristakor egonez gero, traktoreek ere ezin izaten dira ibili. Ahal izan dugun bezala egin dugu lan», azaldu du Gaubecak.

Zarautzen, hezetasunari beste arazo bat gehitu zaio, Eizagirreren arabera: «Euria egiten zuen produktuak botatzeko garaian, eta eraginkortasuna galtzen zuen». Onddo bakoitzak bere tratamendua du, eta, esaterako, kobrea erabili dute aurten hainbeste zabaldu den mildiu onddoaren aurka.

Azken asteen esperoan

Uzta biltzeko oraindik aste batzuk falta direnez -abuztu amaieran has daitezke lekurik lehorrenetan, eta urrira arte itxaroten dute beste batzuek-, zaila da aurreratzea azkenean onddoak zer-nolako kaltea egingo duen. Ekoizpen txikiagoa espero dute Irulegiko arnoaren ekoizleek, baita txakolin egileek ere. «Mahatsa garatzen ari da, eta abuztu erditik aurrera hasten da heltzen. Eguraldi ona behar dugu, fruituak behar dituen azukreak har ditzan», azaldu du Gaubekak.

Gutxi gorabehera, uztaren %25-%30 gal dezakeela dio Bakioko txakolingileak, eta galera espero du Zarauzko Eizagirrek ere. «Jatorri izenak hektareako 13.000 kiloko muga jartzen du, baina guk aurreko urteetan hektareako 8.000-10.000 kilo hektareako jaso izan ditugu. Aurten, 6.000-7.000 kilo inguru jasoko ditugu Talai Berriko mahastietatik». Mahatsa heltzen hasten denean mildiu desagertu egiten denez, espero dute hobera egingo duela.

Baikorragoak dira Nafarroako eta Arabako Errioxako ekoizleak, azken finean, uda lehorrago joaten delako beren lurretan itsas ertzean eta Piriniotako mendi magaletan baino. Lezaun upategian uzta normala izango delakoan dago jabea, eta 5.000-6.000 kilo mahats inguru jasoko dituztela hektareako.

Solaguengo Rubiok, berriz, kantitatez aurreko urtekoa baino handiagoa izango dela aurreratu du, iaz ez bezala, aurten Bastidan izozterik ez baitute eduki. Kalitatez ere, uzta jaso arte ezer txarrik gertatzen ez bada behintzat, joan den urteko berdina edo hobea izango dela dio. Pentsatzen du hektareako 6.500 kilo mahats inguru jasoko dituztela.]]>
<![CDATA[Hiriak garestiago, herriak oraindik ez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2016/003/001/2018-08-08/hiriak_garestiago_herriak_oraindik_ez.htm Wed, 08 Aug 2018 00:00:00 +0200 Irati Urdalleta Lete https://www.berria.eus/paperekoa/2016/003/001/2018-08-08/hiriak_garestiago_herriak_oraindik_ez.htm
Itziar Goienetxe Donostiako Etxebila etxe agentziako jabea da, eta argi du salmentak igotzen ari direla 2017ko apiriletik. Horrekin batera prezioak ere gorantz doazelakoan dago: «Jendea itxaroten ari zen, prezioak jaisten ari zirelako, baina, igotzen hasitakoan, erosten hasi zen». Iñigo Goikoetxea Altsasuko Sakana etxe agentziakoa da, eta, haren esanetan, duela bi urtetik ari dira antzematen etxe gehiago saltzen direla. Hala ere, prezioek jaisten jarraitzen dute.

Amurrion dauka Armuru etxe agentzia Blanca Zorrillak, eta Goikoetxearekin ados dago: prezioak beherantz doaz. «Salmentetan mugimendu bat dago aurten, baina ez dago konparatzerik kostaldeko hirietan dagoen etxe salmenten igoerarekin edo Bilbo, Bartzelona, Madril eta hirietakoarekin».

Desberdintasunak desberdintasun, denak ados daude honetan: etxebizitza bila joaten zaizkien gehienak gazteak dira. Goikoetxeak adierazi duenez, gazteek familia eduki eta etxe handiagoa behar izaten dute. Zorrillak dio pisu merkeak eskatzen dizkietela batez ere. «Ona, polita eta merkea nahi izaten du jendeak». Donostian beste erosle batzuk ere izan zituztela dio Goienetxek: inbertitzaileak. Hasieran beraiek erosten zituzten etxeak, bankuek ez zutelako interesik ematen, eta jendea erosten hasitakoan prezioek ere gora egin zuten. Orain, berriz, gazteek pisu handiagoetara joan nahi izaten dute, eta helduek, berriz, txikiagoetara: «Donostian Aiete fenomenoa dago, eta jende asko etxe handiak saltzen eta zentroko pisu txikiagoetara jaisten ari da».

Etxe horiek erosteko, beharrezkoak dira mailegu hipotekarioak, eta gero eta gehiago ematen dituzte. Laboral Kutxak, esaterako, aurtengo lehen seihilekoan %14 hipoteka gehiago eman ditu, eta Kutxabankek, %23 gehiago. Hiru etxe agentzietako jabeek nabaritu dute jendeak errazago lortzen duela hipoteka. Goienetxek dio, hala ere, bi soldatako familiak edo gurasoen laguntza dutenak sartzen direla pisu batean.

Prezioetan ere aldea

Bankuei edo gurasoei eskatu beharreko kantitatea ere desberdina da Donostian, Altsasun eta Amurrion, prezioetan alde handia baitago, bai erosterakoan, baita alokatzerakoan ere. Zorrillak dioenez, Amurrion pisu berri batek 180.000 euro balio ditu, eta alokairuak, 600 euro inguru. Altsasun, berriz merkeagoa da, Goikoetxearen arabera: «Hiru logela, bi komun, garajea eta trastelekua dituen pisuak 150.000 euro inguru balio du, eta alokairuak, 400-450 euro inguru». Donostia da hiruretan garestiena: «Bi logelako pisuek, Herreran, 160.000 eurotik gora balio dute; Amaran, 280.000 eurotik gora, eta zentroan, 400.000dik gora», dio Goienetxek. Alokairuak, berriz, 700 eurotik gora daude Amaran, eta 600-650 euro inguruan Bidebietan. Prezioak eta salmentak gorantz doaz, baina itzuliko al gara krisiaren aurreko egoerara? Iritzi desberdinak dituzte: Zorrillak argi du ez dela bueltatuko; Goikoetxeak zalantzak ditu; eta Goienetxe, berriz, kezkatuta dago: «Espero dut ez itzultzea krisi aurreko egoerara, baina, hartu duen joerarengatik, beldurra ematen dit. Etxebizitzarena ziklikoa da: punta egin eta jaitsi egiten da, eta gero berriz gora egiten du. Nire beldurra da ez ote garen berriro horretara joango».

Hiru saltzaileak ados dauden beste kontuetako bat da jendeak oraindik nahiago duela etxea erosi, alokatu baino. Zorrillak dioenez, jendeak lehenengo alokatu egiten du, eta gero erosi. «Hemen oso garrantzitsua da jabetza bat edukitzea». Ados dago Goikoetxea ere: «Oraindik jendeak buruan dauka alokairua dirua botatzea dela, eta, gainera, ez da hipoteka baino merkeagoa». Goienetxek dioenez, alokairua oso ondo badago, baina ez da erreala gure gizartean. «Alokairurik merkeena ere hipotekaren parekoa da». Baditu bezeroak aukera izanda ere pisua erosi nahi ez dutenak alokairua nahiago dutelako, baina gutxiengoa dira.

Azken urteetan, udako alokairuak ere aldatu dira. Orain, batez ere, Internetez egiten da lan hori, ez etxe agentzietan. Lehen, jendea hilabete edo hilabete eta erdirako etortzen zen Donostiara, eta, gaur egun, bi edo hiru egunerako. «Pisu bat edo bi alokatzen da hilabete guztirako, baina ez da normalena», gaineratu du Goienetxek. Etxea erosi edo alokatu nahi duenak ahalik eta azkarren egitea ere aholkatu du, prezioek gorantz jarraituko baitute.]]>
<![CDATA[Langile bat hil da Legution, erabiltzen ari zen garabitik pieza bat gainera erorita]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1841/010/001/2018-08-02/langile_bat_hil_da_legution_erabiltzen_ari_zen_garabitik_pieza_bat_gainera_erorita.htm Thu, 02 Aug 2018 00:00:00 +0200 Irati Urdalleta Lete https://www.berria.eus/paperekoa/1841/010/001/2018-08-02/langile_bat_hil_da_legution_erabiltzen_ari_zen_garabitik_pieza_bat_gainera_erorita.htm
CCOOk azpikontratu kasuetako segurtasun falta salatu du, eta instituzioei ikuskapen gehiago egiteko eskatu die. LABek salatu du azpikontratazioek ezbehar kopurua handitzen dutela, eta hori eragozteko neurriak eskatu ditu. Gainera, azaldu du istripuen atzean errudunak daudela, eta ez direla zorte txarraren ondorio.

Lan istripua salatzeko, elkarretaratzea egingo dute ELA, LAB, ESK, Steilas, EHNE eta Hiru sindikatuek ostiralean, Gasteizen.

Azken astean lau hildako

Azken astean beste hiru euskal behargin ere hil dira lan istripuz. Astearte goizaldean Cintruenigoko (Nafarroa) kamioilari bat hil zen, Huescan izandako istripu batean. 44 urteko Pedro Morado Aviaren kamioia AP-2 autobidetik atera zen, eta, aldapa batetik erori ondoren, su hartu zuen. Bartzelonara letxugak eraman ostean, Nafarroara itzultzen ari zen, eta 05:30ean eduki zuen istripua, Fraga parean. Suhiltzaileak bertaratu baziren ere, ezin izan zuten ezer egin.

Ostiralean, berriz, 35 urteko langile bat eta 54ko beste bat hil ziren Corellako araztegian, hondakin urak zeuden hiru metroko sakonerako putzu batera erorita. Bi langileetako bat gas toxikoak arnastegatik zorabiatu, eta putzura erori zen. Beste langilea, berriz, laguntzera jaitsi zen, eta, putzuak isurtzen zituen gas kaltegarrien ondorioz, biak ito ziren, oxigeno faltagatik.

Ezin izan zuten ezer egin Ricardo Catalan Garciaren eta Luis Gonzalez Fernandezen bizitza salbatzeko, suhiltzaileak eta medikuak bertaratu baziren ere. Gorpuen erreskatea ere zaila izan zen, metro bateko diametroko hodi batean zeudelako eta putzuak isurtzen zituen gasak kaltegarriak zirelako.

LABen datuen arabera, 2018. urtean guztira 31 langile hil dira Euskal Herrian lanean.

Osalanen datuak

Lan istripuek gora egin dutela diote Osalanen azkeneko datuek, 2017ari dagozkionek. Uztailean aurkeztutako txostenak dio iaz Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %5,5 egin zutela gora ezbeharrek, eta larriek, berriz, %12. Laneko istripuen ia %23 behargina kontratatutako lehen sei hilabeteetan gertatu ziren.

Iazko datuek eten egin dute istripuen beheranzko joera. Izan ere, mende hasieratik %39,5 jaitsi direla dio Osalanek.

In itinere izandako istripuak kontuan eduki gabe, 29.484 istripu izan ziren iaz Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Horietatik 155 larriak izan ziren, eta 25ek heriotza eragin zuten. Zerbitzuen sektorean izan ziren 15.745 istripu, eta 10.197 industrian. Lanera bidean edo lanetik bueltan zihoazen langileek 3.914 auto istripu izan zituzten iaz Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Horietatik 35 larriak izan ziren, eta sei istripuk heriotza eragin zuten. 2016tik %11 handitu da zenbateko hori.]]>
<![CDATA[Langile bat hil da Legution]]> https://www.berria.eus/albisteak/155153/langile_bat_hil_da_legution.htm Wed, 01 Aug 2018 07:24:18 +0200 Irati Urdalleta Lete https://www.berria.eus/albisteak/155153/langile_bat_hil_da_legution.htm <![CDATA[Bizkaiko ostalaritzaren sektorean akordiorako oinarria egin dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1888/012/002/2018-07-19/bizkaiko_ostalaritzaren_sektorean_akordiorako_oinarria_egin_dute.htm Thu, 19 Jul 2018 00:00:00 +0200 Irati Urdalleta Lete https://www.berria.eus/paperekoa/1888/012/002/2018-07-19/bizkaiko_ostalaritzaren_sektorean_akordiorako_oinarria_egin_dute.htm
Horrez gain, %2 igoko zaie soldata sektoreko langileei 2018an; eta KPIa+%0,15 2019an eta 2020an. Gainera, klausula bat egongo da hitzarmena aplikatzen dela ziurtatzeko, eta enpresek hilean 25 euroko plusa izango dute ez badute betetzen langileek sektorearekin lotutako formakuntzak jasotzea. Hitzarmen horrek jatetxe arloko eta pisu turistikoetako langileei ere eragingo die Bizkaian.

Azpikontratazioak araututa

Azpikontratazioak eta subrogazioak ere arautuko ditu hitzarmenak. ELAk aitzindaritzat jo du testua, hitzarmena ostalaritzako kolektibo guztietan lan egiten duten beharginei aplikatzen zaielako. Sindikatuaren arabera, testu horren bidez «azpikontratatutako beharginen lan baldintzen prekaritatea» gelditzea lortuko da, ostalaritzan azpikontratazioak areagotzen ari diren garai berean. Akordio hori bete beharko dute azpikontratatuta dauden enpresa guztiek. Hitzarmena uztailaren 24an sinatuko dute.]]>
<![CDATA[Gipuzkoako autobusetan grebak egingo dituzte uztailaren 13an, 14an, 20an eta 21ean]]> https://www.berria.eus/albisteak/154130/gipuzkoako_autobusetan_grebak_egingo_dituzte_uztailaren_13an_14an_20an_eta_21ean.htm Wed, 04 Jul 2018 13:27:13 +0200 Irati Urdalleta Lete https://www.berria.eus/albisteak/154130/gipuzkoako_autobusetan_grebak_egingo_dituzte_uztailaren_13an_14an_20an_eta_21ean.htm <![CDATA[Baliogabetzat jo dute emakume haurdun baten kaleratzea]]> https://www.berria.eus/albisteak/154095/baliogabetzat_jo_dute_emakume_haurdun_baten_kaleratzea.htm Tue, 03 Jul 2018 06:57:13 +0200 Irati Urdalleta Lete https://www.berria.eus/albisteak/154095/baliogabetzat_jo_dute_emakume_haurdun_baten_kaleratzea.htm