<![CDATA[Irune Lasa | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 17 Aug 2022 08:55:04 +0200 hourly 1 <![CDATA[Irune Lasa | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Esku pribatuetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2182/013/002/2022-08-14/esku_pribatuetan.htm Sun, 14 Aug 2022 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/2182/013/002/2022-08-14/esku_pribatuetan.htm Starlink sateliteak haien espazioratzearen ondorengo egunetan dira begi hutsez Lurretik ikusgarri. Gero distira galduz joaten dira, baina oraindik ere Lurreko punta bateko eta besteko behatoki astronomikoen argazkietan marra zuri gisa agertzen jarraitzen dute, astronomoen atsekaberako eta haserrerako.

Elon Musken Space X konpainiak, mundu osoan banda zabaleko Internet merkea eskaintzeko xedez, oraingoz 2.700 Starlink satelite zeruratu ditu, eta 2.400 inguru daude orbitan. Eta gero eta gehiago izango dira, AEBetako Komunikazio agintariek baimena eman baitiete beste satelite konstelazio baterako, zeinak 40.000 satelite izango dituen.

Munduko edozein bazterretan banda zabala izatea gauza garrantzitsua izan daiteke, eta horren adibide da nola Elon Muskek berak Ukrainako Armada Starlink-era konektatzeko dispositiboekin hornitu duen.

Ez da esku pribatuetan dagoen aurrerabide teknologiko garrantzitsu bakarra. Pandemian, adibidez, ikusi zen zer mailako informazioak dituen Googlek, esaterako, jende multzoen mugimendu ohiturez eta pilaketez. Funtsezko informazio izan daitekeena uneren batean erabaki politiko-publikoetarako, eta esku pribatuetan dagoena.

Musk bezala, Jeff Bezos Amazoneko buruak ere maite du espazioa; espazioko bere enpresa du, Blue Origin, eta, nola ez, bere satelite konstelazioa ere nahi du. Superaberatsen esku geldituko da ilunabarreko zerua ere?

Denetik probatzen ari omen da SpaceX bere Starlink berrien distira murrizteko; besteak beste, merkatuan dauden pintura ilunenak, baina haiek erraz higatzen omen dira espazioan. Bitartean, Starlink-ek behaketa astronomikoetan eragindako endredoak konpontzeko modu bat teleskopioen argazkietan informazio hori kentzeko programa informatikoak izan daitezkeela uste dute aditu batzuek.

Baten batek, hala ere, badu esperantza konponbidea ez dagoela urrun; beharbada AEBetako armadarentzat sekretupeko satelite ikusezinak egiten dituzte konpainietan. Dirudienez, informazio klasifikatu batzuk ez dituzte erabat esku pribatuetan nahi.]]>
<![CDATA[Nagusiak nagusikerian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2388/009/002/2022-08-13/nagusiak_nagusikerian.htm Sat, 13 Aug 2022 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/2388/009/002/2022-08-13/nagusiak_nagusikerian.htm
Horretaz asko daki Bill Gatesek, Microsoften jabe zela mundu osoko ordenagailu gehienetan Windows sistema eragilea inposatzea lortu zuenean. Monopolioaren moduak asko dira, baina. Horietako bat izan daiteke nagusikeria baliatuz beste eskaintzak baztertzea edo lehiakideak ia-ia ikusezin bihurtzea, bestearen produktua erakusleihoaren baztertxo batera kondenatuz -edo Interneteko bilatzailearen enegarren orrian azalaraziz-. Beste modu bat erraldoi izatearen abantailak baliatzea da, abokatu gutxiago dituzten txikiagoen ideiak lapurtuz, adibidez. Eta nagusitasuna handitzeko beste modu oso eraginkor bat zuzenean lehiakideak edo enpresa berritzaileak xurgatzea edo erostea izaten da.

Erraldoi teknologikoen artean, azken horretarako joera handia egon da azken urteetan; hala jokatu dute Facebookek Whatsappekin, eta Googlek Youtuberekin. Neurri batean, halako jokaerek bihurtu dituzte erraldoi AEBetako Amazon eta Apple ere. Eta Txinan ere ohikoa izan da Ant (Alibaba), Tencent eta kideak lehiakide edo berritzaile txikiagoak erosiz haztea.

Oraingoz, enpresa horiek oztopo gutxi izan dituzte bidean, baina azken urteetan gero eta gehiago izan dira halako jokaerei muga jartzeko ahotsak. Ez soilik botere kontzentrazioaren kontrakoenak. Kapitalismoaren defendatzaileak ere ari dira erraldoien kontra, esanez halako monopolioek lehia eta berrikuntza oztopatzen dituztela. Dena den, auzibide amaigabeetan galduta gelditzen dira akusazio asko. Hori gertatu da, esaterako, Europako Batasunak zabaldutako auzi gehienekin.

Orain gutxi, hala ere, Amazonek EBri proposamena egin dio: prest azaldu da hirugarren saltzaileen datuak soilik bere mesederako erabiltzeari uzteko eta partekatzeko. Europako Batzordeak Amazonen kontra lehia bidegabeagatik ikerketa zabaldu eta hiru urtera etorri da akordiorako proposamena. Bultzadatxoa emango zion, ziurrenik, Batasunean 2023an sartuko den merkatu digitalen legedi berriak, zeinetan isun handiak jasotzen diren hala jokatzen duten enpresentzat, diru sarrera globalen %10 arterainokoak.

Amazonenak eta Googlerenak ez dira jokaera berritzaileak, halere. Bill Gatesen Microsoft aitzindari izan zuten monopolio teknologikoan. PCetan Windows sistema operatiboak zuen nagusitasun erabatekoa Internet Explorer nabigatzailea inposatzeko baliatzen zuen Microsoftek, beste nabigatzaileen kaltetan.

Auzi luze baten ostean, Microsoft bitan banatzera zigortu zuten; enpresa batek egingo zuen sistema operatiboa, eta beste batek nabigatzailea. Azkenean, akordio batekin amaitu zen gatazka, eta Microsoftek beste nabigatzaileei lekua eta aukerak emateko moduak jarri behar izan zituen. Hori bai: bitartean, gero eta handiago bilakatu zen.]]>
<![CDATA[«Ekaitz perfektu batean gaude»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1947/014/001/2022-07-10/ekaitz_perfektu_batean_gaude.htm Sun, 10 Jul 2022 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1947/014/001/2022-07-10/ekaitz_perfektu_batean_gaude.htm
«Teorikoki erretiroa hartuta» dagoela dio, baina Orkestra lehiakortasun institutuaren buruzagitza du orain ardura nagusi, «ekarpentxoa egin nahian». Erakundeei eta enpresei aholku ematen jarraitzen duela esan daiteke. Repsolen administrazio kontseiluko kidea da joan den martxotik; Tubacexeko kontseiluan ere aulkia du, baita biomasaren inguruan jarduten duen Enso konpainiaren kontseiluan ere.

Energia eta trantsizio energetikoa erabat lotuta ulertzen eta esplikatzen ditu Martenek.

Energiaren garrantziaz ohartu gara, beste behin.

Gure eguneroko bizitzatik bereizezina da. Eta energia eskariaren hazkundea geldiezina da. 7.500 milioi pertsona gara orain, eta etorkizunean 9.000 milioi izateak esan nahi du bai edo bai energia kontsumoa handitu egingo dela.

Eta pertsonek hobeto bizi nahi dute. Batez ere garapen bideko herrialdeetan pentsatzen ari naiz: Asian, Txinan, Indian, non gero eta gehiago diren ongizatean hobetu nahi duten biztanleria taldeak, etxebizitza izan nahi dutenak, ibilgailua, aire girotua…

Batengatik eta bestearengatik Asiatik eta Afrikatik etorriko da 2035era arteko energia eskariaren hazkundearen %90. Data horretan, energia eskari guztiaren bi heren beteko dituzte garapen bideko herrialdeek. Beraz, bai, energia oso garrantzitsua da, haren eskaria hazi egingo da, eta ekialderantz mugitu.

Europan hazkunde ekonomikoa eta energiaren kontsumoa banandu direla erantzuten zaie desazkundea defendatzen dutenei.

Europan, eta neurri batean AEBetan, BPGaren intentsitate energetikoa erori egin da; BPG horrentzako ez da beste hainbeste energia behar. Eta ekoitzitako unitate bakoitzeko karbono isuriak ere murriztu dira. Baina kontuan izan Europaz ari garela. Beste mundu guztia da arazoa. Euskadik urte osoan egiten dituen isuriak adina egiten ditu Txinak 18 ordutan.

Datu etsigarria da.

Horrek ez du esan nahi hemen ez dugunik gure bidea egin behar. Ahalik eta efizienteenak izan behar dugu, isuriak ahalik eta gehien murriztu. Baina munduaren deskarbonizazioaren erronka herrialde horietan egongo da.

Ongizaterako eskubidea dute.

Tanzaniako ministro batek bilkura batean esan zuen: «Gure ekonomia deskarbonizatzen hasteko eskatu aurretik, utziguzue pixka bat karbonizatzen». Indiak hiru tona CO2 isurtzen ditu biztanleko. Europan zortzi-bederatzi tonaren inguruan gabiltza; AEBetan, 16-18 tonatan. Hobe dute AEBetan per capita isuriak murrizten hastea.

Energia sektorearen trilema hartu behar dugu beti kontutan. Energia eskuragarria izatea behar dugu, arrazoizko prezioa izatea, eta, azken urteetan ere konturatu garenez, energiak jasangarria ere izan behar du. Uste dut mundu guztiak asumitu duela klima larrialdia hor dagoela.

Jada ia ez dago negazionistarik.

Badaude batzuk, baina berdin dio. Nahiago dut zuzenean egia dela pentsatuz jokatzea.

Helburua da gure gizartea ahalik eta gehien deskarbonizatzea. Eta horrekin bi gauza esan nahi ditut: CO2 isuriak murriztu behar dira, baina, gainera, dagoeneko atmosferan dagoen karbono dioxidoa gutxitu behar da. Hor baso gero eta gehiago izatea inportantea da, eta deforestazioa arazoa da, adibidez, Afrikan, nekazaritza lurren hedapenarekin.

Orain arriskua ez ote da trantsiziorako konpromisoak aurkeztu bai eta gero ez jartzea baliabiderik? Zuriketa berdea, alegia. Karbono harrapaketa… Oraindik orain ez da errealitatea.

Gai asko daude hor (irribarre egin du). Ea, uste dut helburu batzuk ez direla errealistak. Halako lortuko dugu 2060rako, 2070erako; bada, ikusi egin beharko; pentsa zenbat gobernu pasatuko diren bitarte horretan. Baina egia da hobe dela anbizioz jokatzea. Garapen teknologikoarena, dena den, ikusgarria da. Zeinek imajinatuko zuen gaur egun berriztagarriek dakarten bultzada.

Eta zuriketa berdearen arriskuaz... Mundua ahalik eta azkarren deskarbonizatu behar dugu, eta hori oso argi daukat, baina aldagai garrantzitsu bat dago hor: deskarbonizazioa ahalik eta kostu sozial txikienarekin egin behar dugu; jakin behar dugu denborak kudeatzen. Bestela gertatzen da gaur gertatzen ari dena: energiaren prezioak errekorretan daudela, eta jendeak esaten duela hori dela haien arazoa, ez Lurrean hemendik 30 urtera zer pasatuko den.

Trantsizioa egin behar da? Bai. Deskarbonizatu behar da? Bai. Baina adi, jabetu behar gara epe laburrean eta ertainean trantsizioak zer nahi gabeko eragin izan ditzakeen. Zenbaitetan trantsizio energetikoa oso axolagabeki saldu dela uste dut. Jendeari esan behar zaio trantsizioa saihetsezina dela eta sakrifizioak eskatuko dituela.

Ukrainako gerraren aurretik ere aipatzen zen «inflazio berdea».

Ukraina ez delako egungo egoeraren kausa izan; beharbada arazoa bizkortu du, baina prezioak jada goian zeuden aurretik.

Erregai fosiletan inbertsioak murriztu direlako, diote.

Guztietan falta izan dira inbertsioak; berriztagarrietan askoz gehiago jarri eta askoz bizkorrago egin behar da. Baina gasean inbertsioak falta izan dira. Berriztagarriek arazo bat dute: intermitenteak dira. Eta, gaur egun, mundu %100 berriztagarria ezinezkoa da. Hornidura berme bat behar duzu, sostengu energiaren bat. Horiek izan daitezke urtegiak, baina inork ez ditu nahi berean; ikatza zikina da; nuklearra toki batzuetan oso onartua dago, baina hemen ez dugu ikusi ere egin nahi.. Zer geratzen da? Gasa. Onena da? Ez, baina aukera bakarra da berriztagarrietarako bidea egiteko, eta beharrezkoa da gasean inbertitzea.

Eta petrolioan ere bai?

Petrolioa beti beharko dugu, beti izango da 50-60 milioi petrolio upeleko eskaria munduan. Petrolioa beharko da kimikarako, arroparen zuntzetarako, hegazkin eta autoentzako beira zuntzerako... Bazenekien banilla zaporea sortzeko petrolioa erabiltzen dutela? Kirol zapatilen %85 petrolioa da.

Nazioarteko Energia Agentziak dio ez dela inbertsio gehiago egin behar erregai fosiletan.

Kontraesan bat dago hor. IEA OCDEk sortu zuen, herrialde garatuei energia hornidura ziurtatzeko helburuarekin. Orain, ordea, trantsizioaren aitzindari bihurtu da, eta inbertsiorik ez egiteko dio, ez garela iritsiko 1,5 graduren helburura. Baina IEAk badu txosten bat, ez ziotena argitaratzen utzi Glasgowko COP bileraren aurretik. Orain bigarren bertsio bat argitaratu du, kontatuz trantsiziorako beharrezkoak diren materialak urriak eta kritikoak direla.

Ez dagoela nahikoa.

Berriztagarrien eta auto elektrikoen helburuetarako gaur ekoizten den baino 42 aldiz litio gehiago beharko litzateke. Egun baino 20 aldiz kobalto gehiago, 20 aldiz grafeno gehiago, hamar aldiz lur arraro gehiago... Eta gero, nork dauka litioa? Non dago kobaltoa?

Mezu kolapsista emango didazu?

Mezu kolapsista ematen ari natzaizu. Larrialdi klimatikoa dugu, energia krisia, mineral eta material kritikoen krisia daukagu, eta elikagai krisi baten atarian ere bagaude, ongarriak izugarri garesti daudelako, haiek ekoizteko ezinbesteko den urea petrolioarekin eta gasarekin egiten delako.

Finean, inflazio hau ez da eskariak eragina, jendeak dirua duelako eta gehiago gastatzen duelako: inflazio hau kostuen igoeratik dator, eta horiek ekonomiaren maila guztiak bustitzen ditu. Nire ustez, ekaitz perfektu batean gaude.

Noiz pasatuko da ekaitza? Edo nola atera gaitezke?

Ukrainak hau bizkortu egin du, gas errusiarrarekiko dependentzia agerian utziz. Gatazka hori luzatu egingo da, ez dut uste hilabete gutxitan konponduko denik. Urte oso gogorrak ditugu aurretik. Inbertitzen hasi behar dugu, ezinbestez. Baina horrek denbora eskatzen du.

AEBetan ez daude horren gaizki

Noiz izan da garrantzitsua petrolio errusiarra AEBentzat? Inoiz ez. Gasarekin, Europari esan diote ez kezkatzeko: bidaliko dizuet nik gas natural likidotua.

Hori bai, AEBetan azken urteetan hiru dolarretan egon da gas mmbtu-a (british thermal unit), eta, orain, Europara esportatzen hasi denean, 6-7an egotera iritsi da. Petrolioarekin eta gasolinarekin, berdin. Estatubatuar xeheak gasolina galoi batengatik bost dolar ordaindu behar baditu, [Joe] Bidenenak egin du. Eta putzu gehiago nahi ez zuenak orain dei zuzena egin die petrolio konpainiei, zulatzeko eta zulatzeko.

Europan ere aldatzen ari da mezua.

Aste honetan bozkatu da taxonomia Europako Parlamentuan, gasa eta nuklearra berdea den ala ez [bi energia jardueren sarrera onetsi zuen parlamentuak asteazkenean], eta urteetan ibili gara esaten ezetz, ez zirela egin behar inbertsioak ez gasean eta ez nuklearrean. Europan, irizpide egoki edo desegokiarekin, ez dut nik epaituko, erabaki zen frackingik ez zela nahi. Eta, orain, frackingetik datorren AEBetako gasaren irrikan gaude.

Fosiletan inbertitzeak ez dakar trantsizioa atzeratzea?

Gasean inbertitzea zera da, eragoztea trantsizio energetikoa desastre bat izan dadin. Ezin dugu fundamentalistak izan. Mix energetiko berriztagarria izan nahi dugu, baina bidean gasa beharko da. Eta horrek ez du trantsizioa atzeratzen, mezuak izan behar duelako bietan behar direla inbertsioak; ez diogu inondik ere berriztagarrietan inbertitzeari utzi behar, jarraitu behar dugu, jo ta ke, baina aitortu beharko dugu luze gabe gasa beharko dugula.

Noiz arte izango da beharrezkoa gasa trantsizio energetikoan?

Gutxienez hurrengo hamar urteetan bai. Eta petrolioa ere beti beharko dugu.

Repsoleko kontseiluan zaudela, zuk hori esatea normala dela pentsatuko dute.

Baina ni energia aditu gisa ari natzaizu, eta serio, batez ere zuriketa berdearen gaia ere aipatu duzulako. Ni ez naiz Repsoleko pertsona gisa ari elkarrizketa honetan. Horrez gain, %100 trantsizio energetikoan inbertitzen duen funts batean nago, eta aholkularia naiz Danimarkako Gobernuaren trantzisiorako erakundean. Erabat orekatua nagoela iruditzen zait.

Aitortu behar da gerrak erakutsi digula orain behintzat gasa behar dugula.

Jendeari argi hitz egin behar zaio. Etorkizunarekin liluratu ditugu, bideko sakrifizioak ezkutatuz. Bidea egin behar dugu, baina ondorioez jabetuta; dena ez da hain liluragarria. Adibidez, ibilgailu elektrikoarekin.

Irakurri edo entzun dizut Txinan auto elektrikoak ikatzarekin dabiltzala.

Energia mix berdearekin, auto elektrikoa zoragarria da. Adibidez Norvegian, non argindarraren %99 urtegietatik datorren. Espainian, gasarekin mixa erdi zikina da; Frantzian nuklearrarekin elikatzen dira auto elektrikoak. Horrez gain, baterien hondakinena ez dago konponduta; ikusi beharko da gobernuek erregaien zergekin lortzen dituzten sarrerak nondik aterako dituzten; ahaztu gabe auto elektrikoarentzako materialen emisioak… Azkenean, auto elektrikoaren datuak ez dira hain liluragarriak.

Gero, non egiten dira bateria elektrikoak?

Txinan.

Txinan eta Hego Korean egiten dira baterien %80. Eta, beraz, ibilgailu elektrikoan presaka eta korrika bagabiltza, txinatarrak eta korearrak diruz laguntzen ari gara, ez gure ekoizpena. Nik zerbaitetan lider izan nahi badut, nire fabriken eskaria bultzatu beharko dut, eta autobusekin egin daiteke hori: hor dituzu CAF eta Irizar. Udalek autobus elektrikoak erostean haien garapena eta lehiakortasuna lagundu behar dute; erosketa adimentsuarekin, bertako industria bultzatu.

Ibilgailu elektrikoan ez dugu tokiko industria hori. Mondragonen automoziorako ekoizten dituzten osagaien %30 soilik errekuntza motorreko ibilgailuetarako dira. Beraz, 2035etik aurrera ez badago errekuntza motorrik, Mondragonen ekoizpenaren %30 desagertu egingo da. Jakina, Iñigo Ucinek badaki hori, eta Mondragonen buru-belarri ibiliko dira ibilgailu elektrikoetarako osagaiak diseinatu eta garatzen. Baina emaiezu denbora, denbora trantsiziorako.

Horrekin mundua deskarbonizatuko bazenu, erosten dizut. Ordainduko dugu bidesaria, lagunduko dugu enplegu horiek beste nonbait sortzen, deskarbonizazioaren arazoa konponduko bada. Baina arazoa ez da bukatuko: ibilgailu elektrikoa kutsatzailea izango da aurrerantzean ere, eta euskal ekonomia izorratuko duzu. Trantsizioa modu ordenatuan egin behar da.

Mundu osoak egin behar du.

Trantsizio energetikoaz ez, trantsizio energetikoez hitz egin behar dugu. Europan trantsizio energetikoa deskarbonizazioa da. Asian, berriz, hazkunde arduratsua da. Afrikan, trantsizioa energiarako sarbidea izango da.

Afrikako herrialde horietan elektrizitaterako sarbidea erabat berriztagarria izango da. Bikain. Baina ez gara horretan laguntzen ari. COP bileraren batean erabaki zen funts bat osatuko zela, eta konpromiso hori ez da bete. Bada, hori da mundua deskarbonizatzen laguntzeko modurik onena.

Dirua [Vladimir] Putini ematen ari gara, gasaren eta petrolioaren truke.

Europak Errusiako gasaren menpekotasuna du, argi dago, baina hor ere desberdintasunak daude. Europako herrialde batzuk askoz ere izorratuagoak daude, eta gainerakoentzat egoera ez da horren larria. Espainian, adibidez, ez dut uste hornikuntza arazorik izango denik; hori bai, prezioak izugarriak izango dira.

Errusiarekin halako akordio moduko bat zegoen: Europak menpekotasuna zuen Errusiaren gasarekiko, eta Errusiak Europatiko lortzen zituen diru sarrerekiko. Eta denak pozik. Eta, bitartean, Errusiak bere segurtasun sarea zabaltzen jardun du. Europara 150 bcm [150.000 milioi metro kubo] datoz urtero, baina orain, Txinatik Errusiara doan gasbide bat dago, Txinak ordaindua, 38 bcm eramaten dituena Txinara. Eta, beraz, Errusiaren Europarekiko menpekotasuna ez da horrenbestekoa.

Txinak egingo du trantsizio energetikoa?

Hemen diote 2070erako egingo dutela. Nire iritzi pertsonalean, ari dira, baina ikuspuntu askoz ere industrial-teknologikoagoarekin. Hiri garbiagoak nahi dituztelako egingo dute trantsizioa; ingurumen agenda dute, eta baita agenda industriala ere. Trantsizioa egingo dute lidergoa ematen dielako teknologian eta nagusitasuna hornikuntza sareetan.

Euskadin ingurumen agenda oso ahaltsu bat eduki beharko genuke, kontuan hartuko dituena eragin sozialak, baita industria eta garapen ekonomikoa ere.

Ikusi beharko Europa nola aterako den datozen hilabeteetako nahasmenetik. Badirudi pandemiarekin eta orain egoera honekin xalotasun pixka bat galdu dugula.

Inozentzia (irribarrea berriz). Hor duzu Alemaniako Ekonomia ministro berdea ikatza erretzen. Herrialde horrek gas likidotua lurruntzeko instalazioak jarri izan balitu bere garaian, orain Qatarko gasa erretzen egongo zen, %40 isuri gutxiagorekin.]]>
<![CDATA[Errekuntza motorreko auto berrien salmenta 2035an etetea adostu dute EBko herrialdeek]]> https://www.berria.eus/albisteak/215277/errekuntza_motorreko_auto_berrien_salmenta_2035an_etetea_adostu_dute_ebko_herrialdeek.htm Wed, 29 Jun 2022 10:34:27 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/215277/errekuntza_motorreko_auto_berrien_salmenta_2035an_etetea_adostu_dute_ebko_herrialdeek.htm <![CDATA[Europako Batasuna klima arauen negoziazioekin katramilatu da berriz ere]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2022-06-29/europako_batasuna_klima_arauen_negoziazioekin_katramilatu_da_berriz_ere.htm Wed, 29 Jun 2022 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2022-06-29/europako_batasuna_klima_arauen_negoziazioekin_katramilatu_da_berriz_ere.htm
Antzera zebiltzan Batasuneko ingurumen ministroak atzo arratsean Luxenburgon, lerrook idatzi direnerako, ingurumen arauez erabakitzen. Bost arau jasotzen dituen neurri sorta zuten eskuartean, zeina bozketa bakarrean onartzeko aurkeztu zien Frantziak, arrakasta bat lortu nahian Batasuneko bere presidentetzaren azken egunetan.

Hala ere, bi izan dira gai arantzatsuenak, eta horietan beharbada sinbolikoena da ibilgailuen karbono dioxido isuriei dagokiena. Europako Batzordearen lehen proposamenak esaten zuen 2035. urtetik aurrera saltzen ziren ibilgailu arinetan karbono isurien murrizketak %100ekoa izan behar zuela.

Horrek praktikan esan nahi du ezingo litzatekeela errekuntza motorreko auto berririk saldu Europan. Zenbait salbuespenekin eta kostata, baina Europako Parlamentuak ere onartu zuen epemuga hori orain aste gutxi. Herrialdeen txanda etorri denean, ordea, hainbat aurka agertu dira. Batzuek —Italia, Polonia eta Portugal tartean— %90eko isuri murrizketa nahi dute 2035erako, %100ekoa 2040ra arte atzeratuz. Beste herrialde batzuentzat, berriz, Herbehereentzat kasurako, 2035a baino lehen etorri beharko luke isuririk gabeko auto berrien orokortzeak.

Azken egunetan, hala ere, Alemaniatik etorri da errekuntza motorrei 2035ean muga jartzearen kontrako jarrera indartsuena. Alemaniako gobernu koalizioko kide eta Finantza ministro Christian Lindnerrek Ingurumen ministroari leporatu zion muga hori koalizio programaren aurka zihoala. Azkenean, badirudi Steffi Lemke Ingurumen ministro alemaniarrak lortu duela Lindner konforme utziko lukeen irtenbideak aurrera egitea Luxenburgon. Horren arabera, 2035. urtetik aurrera baimenduta egongo litzateke «isurietan neutroak» diren erregai sintetikoekin ibil daitezkeen ibilgailu arin berriak saltzea, baina, hori bai, dagoeneko existitzen diren auto modeloetakoak izan behar dute. Automobilgileek ezingo dute halako auto modelo berririk jaulki merkatura 2035etik aurrera.

Klimaren gizarte funtsa

Gauean jarraitu behar zuten negoziazioetan adostasunerako beste oztopo nagusia europar txiroenei deskarbonizazioaren kostuak arintzera joan behar duen neurria da: Klimaren Gizarte Funtsa. Frantziak 59.000 milioi euroko funtsa proposatu zuen. Txikiegia Letoniarentzat; handiegia diru gehiago jarri beharko luketenentzat: Alemaniarentzat, Finlandiarentzat eta Danimarkarentzat. ]]>
<![CDATA[Erregai fosiletan inbertitzeari uzteko xedean atzera egin dute G7ko herrialdeek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/012/001/2022-06-29/erregai_fosiletan_inbertitzeari_uzteko_xedean_atzera_egin_dute_g7ko_herrialdeek.htm Wed, 29 Jun 2022 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1892/012/001/2022-06-29/erregai_fosiletan_inbertitzeari_uzteko_xedean_atzera_egin_dute_g7ko_herrialdeek.htm
Taldeko zazpi herrialdeetatik seik iazko Glasgowko COP26 biltzarrean hitzeman zuten 2023. urtetik aurrera ez zutela diru publikorik jarriko atzerriko erregai fosilen inolako proiektutan. Aurtengo maiatzean bertan, zazpigarren herrialdeak, Japoniak, bat egin zuen konpromisoarekin.

Baina G7koen bilkurari amaiera eman dion adierazpen ofizialak orain salbuespen bat jaso du. G7koek «beharrezko» ikusten dute gas natural likidotuko proiektuetan inbertitzea «momentuko krisiari erantzuteko», taldearen ustez GNL hornidurak handitzeak berebiziko garrantzia baitu Errusiako energiarekiko menpekotasuna murrizteko: «Ohiz kanpoko egoera honetan, baliteke gas sektorean inbertsio publikoak egitea egokia izatea, behin-behineko erantzun gisa».

Behin-behinekotasun hori azpimarratu zuen atzo Olaf Scholz Alemaniako kantzilerrak: «Iturri fosilak finantzatzeak amaiera izan behar du; etorkizuna ez da gasa. Baina luze gabe gasa beharrezkoa izango da, eta baliteke trantsizio fasean sostengua behar duten proiektuak egotea». Errusiatik etorri zaion gasa beste tokietatik ekarri nahi du orain Europak -Qatar, Aljeria, Israel, AEB...-, eta hornidura horietarako azpiegitura berriak, eta, beraz, inbertsio berriak ezinbesteko izango direla uste da.

Petrolioa

Europak lehenbailehen utzi nahi dio Errusiako gasa ordaintzeari, eta ez du nahi herrialde horrek petrolio garestitik onura izaterik aurrerantzean. AEBen eskariz, G7ko herrialdeek konpromisoa hartu dute petrolio errusiarrari gehieneko prezioa jartzea aztertzeko, ikusteko beste herrialde batzuk, India eta Txina kasurako, bultza ditzaketen gehieneko prezio hori ordaintzera.]]>
<![CDATA[Errusia ordainketa etenduran erori da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1908/014/002/2022-06-28/errusia_ordainketa_etenduran_erori_da.htm Tue, 28 Jun 2022 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1908/014/002/2022-06-28/errusia_ordainketa_etenduran_erori_da.htm
Zorrak ordaintzeko dirua badu, dolarrak baditu Errusiak, eta ez gutxi. Besteak beste, dirutza jasotzen ari delako bere petrolio eta gas garestiaren truke. Horregatik esaten du Errusiak «ordainketa etenaldi artifiziala» bultzatu duela Mendebaldeak. Izan ere, Errusiak bidali zuen maiatzean interesen dirua, baina herrialdearen ordainketei AEBek ezarritako zigor eta oztopoengatik ez da iritsi diru hori hartzekodunengana.

Eta datuak argi daude: herrialdeak 40.000 milioi dolar zor ditu guztira atzerriko dibisetan, eta zor horren hartzekodunen erdiak dira nazioartekoak. Bitartean, nazioartean banaturik, atzerriko dibisetan eta urretan 640.000 milioiren erreserbak ditu Errusiak; baina hori bai, izoztuta daude, Ukrainako gerrari lotutako zigorren ondorioz.

Horiek horrela, ordainketa etendura honen garrantzia sinbolikoa da batez ere. Egia da ordainketa eteteak agian zaildu egingo diola Errusiari etorkizunean zor merkatuetara itzultzea, eta itzultzen denean zorpetzeko kostu handiagoak izango dituela beharbada. Baina egia da, halaber, Mendebaldearen zigorren ondorioz neurri handi batean Errusiak merkatu hori itxia duela jada, gerrak iraun bitartean behintzat.

Gainera, egoera ikusita, ziurrenez, hartzekodunek nahiago izango dute itxaron, Errusiaren gainerako zor guztien ordainketa etentzat jotzea ekarriko lukeen deklarazioa bultzatu baino. Interes horiek jaso ez dituzten hartzekodunen %25ek baino gehiagok adierazpen formala egingo balute, herrialdearen zor guztiak joko lirateke ordaindu gabekotzat, eta auzibidea zabalduko litzateke, hartzekodunak pagatuak izateko. Ez dirudi, oraingoz, halakorik gertatuko denik.

Ez da lehen aldia Errusiak ordainketak eteten dituena. 1998. urtean, birritan utzi zituen ordaindu gabe zorrak, baina bi kasuetan herrialdeko bertako zorrak izan ziren errubloetan zituenak, eta gero ordaindu zituen, NDFren laguntzaz, eta erreforma ugariren truke. Errusiak atzerri dibisetako zorrak ordaindu gabe utzi zituen azken aldia ikusteko, berriz, mende bat egin behar da atzera: 1918an, boltxebikeek uko egin zioten tsarrak sinatutako zorrak ordaintzeari.]]>
<![CDATA[Errusia ordainketa etenduran erori da]]> https://www.berria.eus/albisteak/215177/errusia_ordainketa_etenduran_erori_da.htm Mon, 27 Jun 2022 15:17:26 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/215177/errusia_ordainketa_etenduran_erori_da.htm <![CDATA[200 euroko txekea errentarik apalenentzat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1912/013/001/2022-06-26/200_euroko_txekea_errentarik_apalenentzat.htm Sun, 26 Jun 2022 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1912/013/001/2022-06-26/200_euroko_txekea_errentarik_apalenentzat.htm
Azken horretan dago, adibidez, argindarraren gaineko BEZaren jaitsiera, %10etik %5erakoa. Butano bonbonaren prezioak ere muga izango du. Eta abendura arte iraungo du erregai litroarentzako 20 zentimoren deskontuak.

Garraio bonuak ere beheratuko dira. Estatuaren garraio publikoetan, hala nola Renfen, bonuen prezioa erdira jaitsiko da irailaren 1etik. Murrizketa txikiagoa izango da, %30ekoa, erkidegoen esku dauden garraio bonuetan.

Beste berritasun bat kotizazio gabeko pentsioentzako %15eko aldi baterako igoera da. Batez beste, 60 euro igoko da hilean. Hego Euskal Herrian, kotizazio gabeko 16.000 pentsio inguru daude gaur egun, batez beste 420 eurokoak. Igoera hori ekainaren hasieran adostu zuen, EH Bilduko Espainiako Gobernuarekin.

200 euroko txekea

Diru sarrera txikiko langileentzako, autonomoentzako eta langabeentzako 200 euroko txeke bat egongo dela ere jakinarazi du Pedro Sanchezek, eta laguntza hori uztailetik aurrera eskatu ahalko dela gaineratu. Urtean 14.000 euroz azpiko diru sarrerak dituzten familientzako izango da txekea; betiere, ez badute jasotzen bizitzeko gutxieneko diru sarrera.

Dekretutik kanpo, beste neurri bat ere iragarri du Espainiako presidenteak: zergapetzea energia konpainiak eskuratzen ari diren ezohiko irabazi handiak. Zerga berezia aparteko lege proposamen batean jaso asmo dute gobernu koalizioko alderdiek; beraz, Kongresuak onartu beharko luke «datozen asteetan».]]>
<![CDATA[Espainiako Gobernuak 200 euroko txekea emango die errenta apaleko langileei, autonomoei eta langabeei]]> https://www.berria.eus/albisteak/215138/espainiako_gobernuak_200_euroko_txekea_emango_die_errenta_apaleko_langileei_autonomoei_eta_langabeei.htm Sat, 25 Jun 2022 20:53:19 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/215138/espainiako_gobernuak_200_euroko_txekea_emango_die_errenta_apaleko_langileei_autonomoei_eta_langabeei.htm <![CDATA[Pandemia aurreko kopuruak aurten gainditzeko bidean da Mondragon]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/014/001/2022-06-23/pandemia_aurreko_kopuruak_aurten_gainditzeko_bidean_da_mondragon.htm Thu, 23 Jun 2022 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1872/014/001/2022-06-23/pandemia_aurreko_kopuruak_aurten_gainditzeko_bidean_da_mondragon.htm
Izan ere, ekitaldiko lehen bost hilabeteetan fakturazioa %10 handitu du taldeak, batez ere industria adarraren bultzadari esker. «Martxa onean ari dira, ziurgabetasun geopolitikoa, lehengaien kostuaren igoera eta inflazioaren gorakada gorabehera», Iñigo Uzin Mondragoneko presidenteak agiri baten bidez azaldu duenez.

Aurtengo emaitza positibo horiek batu egiten zaizkie iaz erdietsitakoei. Orotara, kooperatibek 11.404 milioi euroren salmentak egin zituzten 2021. urteko ekitaldian, 2020. urteko 10.865 milioi euroak baino %5 gehiago, eta 2019ko 11.608 milioi euroetatik oso gertu.

Sektoreka, fakturazioan industriaren ekarpena esanguratsua izan zen. Industria kooperatibek 6.017 milioi euroren salmentak izan zituzten (+%14,2) eta ia-ia pandemia aurreko mailara bueltatuz. Salmenta horietatik %72 Euskal Herritik eta Espainiatik kanpo egin zituen Mondragonek. Gaur egun, taldeak 132 filial ditu nazioartean.

Banaketan (Eroski eta Erkop barne) salmentak 5.387 milioi eurora iritsi ziren (-%3,7), besteak beste, Eroskiren desinbertsioen ondorioz. Jaitsiera gorabehera, azpimarratzekoa da Eroski taldeak azken hamar urteetako emaitzarik onena lortu duela 2021ean, 105 milioi irabazita, «nahiz eta elektrizitateak, negozioak lehiarako duen aldagai estrategikoak, kostu handia eduki».

Inbertsioak ere handitu zituen iaz Mondragonek. 2020ko urte gogorrean baino %16,5 gehiago, —390 milioi euro— inbertituz. Urrunago ditu 2019ko 507 milioi euroak.

Mondragonek 80.821 pertsonako langile taldearekin itxi zuen iazko ekitaldia, eta horrek esan nahi du, oro har, kooperatibek aurreko urteko enplegu mailari eustea lortu zutela, eta ez dituela urrun 2019ko 81.507 langileak. Industria alorreko kooperatibek 37.521 behargineko taldea izan zuten lanean, eta horietatik 20.000tik gora daude Euskal Herrian. Banaketak, berriz, 39.588 laguneko langile taldearekin itxi zuen ekitaldia.

Finantza arloko erakundeei dagokienez, Mondragonek azaldu du Laboral Kutxak «ohiko banku negozioen astenia egoera orokorra gainditu duela 2021ean, 108,8 milioi euroko irabazi bateratuarekin».]]>
<![CDATA[Mondragonek salmentak berreskuratzea eta enplegua mantentzea lortu du iaz]]> https://www.berria.eus/albisteak/214995/mondragonek_salmentak_berreskuratzea_eta_enplegua_mantentzea_lortu_du_iaz.htm Wed, 22 Jun 2022 13:55:54 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/214995/mondragonek_salmentak_berreskuratzea_eta_enplegua_mantentzea_lortu_du_iaz.htm <![CDATA[Gas naturalaren gerra frontea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1922/018/002/2022-06-19/gas_naturalaren_gerra_frontea.htm Sun, 19 Jun 2022 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1922/018/002/2022-06-19/gas_naturalaren_gerra_frontea.htm Mendebaldea deituriko horrek aurre egin nahi ziola Errusiari.

Baina gerrak fronte asko ditu, militar hutsaz gain. Eta Kremlinek bazekien, bere armada Kieven sartu nahi izan aurretik ere, energia gaiak arma direla.

Maiz frogatu du hori Moskuk, eta oraingoan ere, erasoa prestatzen ari zen seinaleetako bat izan zen Europarako gas hornidura murrizten hastea. Hori egin zuen 2014an ere; Europako eta batez ere Alemaniaren negurako gas biltegiratzeak mugatu, herrialde horren eta Europako beste askoren gas errusiarrarekiko menpekotasuna areagotu, eta, horrekin, erasoak izan zezakeen erantzuna baldintzatu.

Oraingoan, iazko urtearen bigarren zati osoa pasatu ostean Europa normalean baino gas natural gutxiagoz hornitzen, otsailean etorri zen Errusiaren eraso militarra, eta erregai ordurako garestia are gehiago garestitu zen. Mundu guztiak baitzekien hor gas naturalean zegoela Ukrainako gerrako lubaki garrantzitsu bat.

Lubakiek hor jarraitzen dute, gas naturalaren frontean. Europaren aldean, oraingoan badirudi Batasunak erabakitasuna duela Errusiako gasaren menpekotasunetik askatzeko, iturria eten edo mugatu diezaiokeen Kremlinen arma hori indargabetzeko. Baina, horretarako, batez ere denbora behar du Europak.

Bitartean, Moskuk badaki oraindik erabilgarri duela gasaren arma. Aste honetan bertan ikusi da: Errusiatik Alemaniara itsaso azpitik gas naturala garraiatzen duen Nordstream 1 gasbideko turbinetako batzuk, dirudienez, Montrealen daude, Kanadan. Han soilik konpondu omen daitezke, eta konpondu dira, baina ez dira itzuliko Baltikoko itsasora, Kanadak Errusiari jarritako zigorrengatik. Arazo tekniko horiengatik murriztu omen du Gazpromek hornikuntza aste honetan. Alemaniarako hornikuntza %60ra, Italiarakoa %65era. Noiz eta Alemaniako, Frantziako eta Italiako lider politikoak Kievera Zelenskiri bisita egitera joan direnean.

Berdin dio Mario Draghik esatea turbinena gezurra dela, gariarena bezala, Moskuk gasa eta garia arma gisa erabiltzen dituela. Errealitatea da inflazioa errekorrak hausten ari dela, gas garestiagoa sekulako arazoa dela Europarentzat. Nahi dute Errusiaren arma hori baliogabetu, baina oraindik ezin. Ez da nahikoa AEBetatik datorren gas natural likidotua, ezta hurrengo urteetarako Qatarrekin hitzartutako hornikuntzak ere. Eta pentsatu beharko da, halaber, bere arriskuak dituela menpekotasuna tokiz aldatzeak, AEBetara eta golkoko herrialdeetara.

Errusiaren mugimenduak badu bere ifrentzua. Gasa irits daiteke prezio batzuetara non ekonomiari kalte egin eta, ondorioz, eskaria deuseztatu dezakeen; non herrialdeak bultza ditzakeen energia askoz ere modu efizienteagoan erabiltzera. Hori gertatu zen 70eko petrolio krisiekin. Zenbateraino komeni zaio Kremlini gai honekin herrialdeak estutzea? Ez ote du bizkortuko Europak beste energietarako eta berriztagarrietarako egin duen apustua?

Izan ere, efizientziaren eta berriztagarrien apustu hori indartzeak zentzuzkoagoa dirudi Europarentzat, energia inportazioekin eragin mugatua duten interes tasak gehiegi igotzea baino. Baina, horretarako, inbertsioak, ohitura aldaketak eta denbora behar ditu Europak, eta, bitartean, gasa ere bai.

Gasarekin, energiaren prezioekin gauzak ez dira berehalakoan konponduko, eta, gerra tartean, egoera okertu ere egin daiteke inportatzaileentzat. Itxaropen handirik ez hor.

Bitartean beti egongo da hor diplomazialari eta enpresaburu errusiarren umore, nola esan... zirikatzailea: Vladimir Txizhovek, Errusiaren EBrako enbaxadoreak, esan du turbinen konponketan arazo gehiago izaten badira balitekeela Stream 1 gasbidea itxi behar izatea. Lasai. Gazpromeko kontseilari ordezkari Alexei Millerrek ostegunean bertan adierazi zuen beharrezkoa bada hor dagoela Nord Stream 2 gasbide estreinatu gabea, «Europa gasez hornitzeko».]]>
<![CDATA[Inflazioa goititu egin da maiatzean, %8,3raino]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1846/017/002/2022-06-11/inflazioa_goititu_egin_da_maiatzean_83raino.htm Sat, 11 Jun 2022 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1846/017/002/2022-06-11/inflazioa_goititu_egin_da_maiatzean_83raino.htm
Erregaiek igoarazi dute gehien indizea: iazko prezioekin alderatuta, gasolinak eta dieselak %31,2 garestiago salerosi dira joan den hilabetean Hego Euskal Herrian. Apiriletik maiatzera %3,5ekoa izan da igoera.

Aipagarria da elikagaien garestitzea ere: etengabea izan da azken hilabeteetan. Ondorioz, elikagaien prezioak jada iazkoak baino %10,2 garestiagoak dira Hegoaldean. Azken hogei urteei erreparatuta ere ez da ikusten halako igoerarik elikagaietan.

Zerealek ederki igarri diote Ukrainako gerrari, eta iaz baino %15 inguru garestiago daude. Ogia ere gero eta garestiago dago. Eta pentsuaren prezioen eragina ere zabaldu da haragietara eta esne eta esnekietara.

Aldiz, argindarraren prezioak apaltzen jarraitu du maiatzean, nahiz eta horrek ez duen esan nahi merke dagoenik. Eta gasa ere heren bat inguru garestiago dago iaz baino. Ondorioz, iazko maiatzarekin alderatuta, berokuntza eta argiztapena %31 garestiago ordaindu dituzte kontsumitzaileek, martxoan iritsitako %68ko tasatik urrun, baina garesti oraindik.

Azpiko inflazioa

Elikagai eta erregaiek erosketa saskia kariotu dute, baina ez horiek bakarrik: prezioen igoerak beste kontsumo gaietara zabaltzen ari dira. Horren erakusgarri azpiko inflazioaren igoera etengabea. KPIko aldagairik aldakorrenak (elikagai freskoak eta erregaiak) kanpoan uzten dituen azpiko inflazioa %4,5eraino iritsi da, martxoko %3,5eko eta apirileko %4,3ko tasak gaindituta.]]>
<![CDATA[Inflazioa goititu egin da maiatzean, %8,3raino]]> https://www.berria.eus/albisteak/214504/inflazioa_goititu_egin_da_maiatzean_83raino.htm Fri, 10 Jun 2022 11:32:58 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/214504/inflazioa_goititu_egin_da_maiatzean_83raino.htm <![CDATA[EBZk uztailean hartuko du igoeren bidea, interes tasak %0,25 handituz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1915/014/001/2022-06-10/ebzk_uztailean_hartuko_du_igoeren_bidea_interes_tasak_025_handituz.htm Fri, 10 Jun 2022 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1915/014/001/2022-06-10/ebzk_uztailean_hartuko_du_igoeren_bidea_interes_tasak_025_handituz.htm
Beraz, eztabaidarik ez uztailean tasak %0,25 edo %0,50 igo behar dituen; puntu laurdena eta kito. Iragarpenarekin, gainera, merkatuan inor jokoz kanpo gelditzea eragotzi nahi izan du EBZk; horregatik iragarpena eta ez igoera atzo Amsterdamen (Herbehereak) egindako Gobernu Kontseiluan.

Hala ere, ziurtasun handiagoa eman nahian, irailean ere beste %0,25eko igoera espero dutela adierazi du banku zentralak, eta litekeena dela igoera hori handiagoa ere izatea. Uda osteko goratzea luzera begirako inflazio aurreikuspenen araberakoa izango da; iragarpenak egungoak bezalakoak badira, edo okerragoak, igoera handiagoa izango da, EBZk atzo aurreratu zuenez. EBZko presidente Christine Lagardek gehiago zehaztu zuen: 2024. urterako %2,1eko inflazioa aurreikusten jarraitzen badute irailean, tasak %0,50 igoko dituzte.

Eta, horrela, uztailaren 21eko bere bilkuran, tasa igoerarik gabeko 11 urteko aldiari amaiera emango dio Europako Banku Zentralak «inflazio oso altuari» aurre egiteko.

«Ez da urrats bat, bidaia bat da», adierazi zuen Lagardek bere agerraldian, azaldu nahian oso posible dela irailaren ondoren ere tasen igoera gehiago etortzea. Europako Banku Zentralak uste du igoera «mailakatu eta jarraituak» egokiak izan daitezkeela.

Edonola ere, urrats bat izanda ere, EBZk hartutako jarrera «urrats garrantzitsua» dela nabarmendu zuen Lagardek, banku zentraleko gobernu kontseiluak jarrera aho batez onartu duela esan baitzuen.

Izan ere, inflazioari heltzeko prest dagoela argi utzi behar zuen banku zentralak, ikusita zer panorama duen prezioen bilakaerarekin. EBZren beraren iragarpenen arabera, martxoko txostenean aurreikusitako maila guztiak goratuko ditu inflazioak: aurten %6,8ko urteko tasa izango da; 2023an %3,2ra apalduko da; eta 2024an, %2,1era, EBZren %2ko helburutik zertxobait gora.

Azpiko inflazioa ere bai

Jakina, prezioen igoera horretan eragin zuzena izan dute energia gaiek eta elikagaiek, baina azpiko inflazioa ere helburutik gora ikusten du banku zentralak hurrengo hilabeteetan: %3,3ko azpiko inflazioa iragarri du 2022rako, %2,8koa 2023rako, eta %2,3koa 2024rako.

Hazkunde ekonomikoari dagokionez, euroguneko ekonomiarentzat martxoan iragarritakoak baino hazkunde txikiagoak ikusten ditu EBZk barne produktu gordinarentzat 2022. eta 2023. urteetarako: %2,8koa eta %2,1ekoa, hurrenez hurren. 2024rako, ordea, martxoan ikusitakoa baino igoera handiagoa espero du: %2,1ekoa.

Hazkunde ekonomiko apal horri kalte egitea —tasak gehiegi edo bizkorregi igoz— ere bada beste kezka bat. Horregatik, Lagardek azpimarratu du hurrengo urratsak egiterakoan «aukera desberdinak» hartuko dituztela aintzat, eta beti «datuetan oinarrituta» ariko direla, «modu mailakatuan».

Zorra eta arrisku saria

Adi egon beharreko datu horietako bat izango da, adibidez, euroguneko herrialdeek pilatutako zorra, tasen igoerak zamatu egingo duelako pandemian pilatutako zorra. Ildo horretan, banku zentrala behartuta dago oso adi egotera Alemaniako bonuarekiko arrisku sariak agerian uzten duenari: arrakala handia dagoela euroaren herrialdeen artean.

Finantzaketarako arrakala, zatiketa hori murriztea izan da, hain zuzen, APP zorraren erosketa programaren helburua, zeinaren erosketak uztailaren hasierarekin etengo diren. Aurretik, martxoan amaitu zuen pandemian abiatutako PEPP erosketa programa ere.

Behin erosketa programak amaituta hegoaldeko herrialdeak arrisku sari handiegietara itzul daitezkeen kezka hor dago. Horri erantzunez, Europako Banku Zentralak atzo gogoratu zuen bere «diru politika behar bezala transmitituko» dela ziurtatzeko PEPP programaren epemugak berriz inbertitu ditzakeela, aktibo motekiko edota nazionalitateekiko «malgutasun osoz». «Ez dugu finantzaketa zatiketarik onartuko». Lagarde saiatu zen kategoriko agertzen, Mario Draghiren egin beharreko guztia hura ekarriz gogora. Baina, atzo behintzat, zor merkatuak ez zituen erabat konbentzitu.]]>
<![CDATA[EBZk interes tasak %0,25 igoko ditu uztailean]]> https://www.berria.eus/albisteak/214468/ebzk_interes_tasak_025_igoko_ditu_uztailean.htm Thu, 09 Jun 2022 16:11:32 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/214468/ebzk_interes_tasak_025_igoko_ditu_uztailean.htm <![CDATA[Jazarpena zuriketa berdeari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1919/015/001/2022-06-05/jazarpena_zuriketa_berdeari.htm Sun, 05 Jun 2022 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1919/015/001/2022-06-05/jazarpena_zuriketa_berdeari.htm
1. Ea, Deutsche Bank bai. Baina DWS... Zer da DWS? Deutsche Banken filial bat da (%80 du bankuak), eta aktiboen kudeaketarako enpresa bat da, zeinak konpainia pribatuen funts eta inbertsioak kudeatzen dituen.

2. Hor atzean kontuak faltsutzea edo iruzurren bat egongo da seguru, edo norbait dirua zuritzen jardun dela. Ez litzateke Deutsche Bank dirua zuritzen harrapatzen duten lehen aldia. Ia-ia! Zuriketa bai, baina zuriketa berdea (greenwashing) egiteaz akusatu dute.

3. Hara! Zuriketa berdea ez al da konpainiek iragarki guztietan berde hitza eta berde kolorea eta zuhaitz eta zelai berdeak agertzen dituztenean, jarduera beltzagoak makillatzeko? Hau serioagoa da. AEBetako eta Alemaniako agintariek susmatzen dute DWSk desitxuratu egin dituela bere inbertsio plataformako konpainiak analizatzeko ESG metrikak.

4. Galdera argi dago: zer da ESG hori? Eta ez da galdera txarra. ESG sigletan environmental, social eta gobernance hitzak batzen dira, hots, ingurumena, gizartea eta gobernantza. Hainbat aktibok hiru gai horietan eskatutako neurriak betetzen badituzte, ESG izendatzen dira, nolabait aktibo jasangarriak direla adierazteko. Izendapenak badu bere garrantzia, gero eta handiagoa baita jasangarritzat jotzen diren funts eta aktiboen eskaria.

5. Eta DWSren ESGak ez ziren egiaz ESG. Ez berdeak, ez jasangarriak. Ikerketaren arabera, funts eta aktibo horien ezaugarri batzuk puztu egin zituen DWSk. Hori bera salatu zuen iazko martxoan, kaleratua izan aurretik, DWSeko jasangarritasun zuzendari Desiree Fixlerrek.

6. Polizia bulegoetan: ez da irudi xamurra taldearentzat. Asoka Woehrmann DWSko kontseilari ordezkariaren lepoa mozterainoko larria izan da. Woehrmannek ekainaren 10ean utziko du kargua.

7. Serioa kontua. Berdea, berde ustekoa eta dirua nahasten direnean, hala izan beharko luke, ezta?]]>
<![CDATA[Inflazioa %8,1eraino igo da eurogunean, eta presioa handitu dio EBZri]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1856/014/001/2022-06-01/inflazioa_81eraino_igo_da_eurogunean_eta_presioa_handitu_dio_ebzri.htm Wed, 01 Jun 2022 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1856/014/001/2022-06-01/inflazioa_81eraino_igo_da_eurogunean_eta_presioa_handitu_dio_ebzri.htm
Inflazio handiaren erantzule nagusiak energia eta elikagaiak izan dira: energia prezioak %39,2 garestitu dira maiatzean eurogunean, eta elikagaietan, edari alkoholdunetan eta tabakoan, igoera %,7,5ekoa izan da.

Hala ere, bi alor aldakorrenak diren horien prezioak aintzat hartzen ez dituen azpiko inflazioa ere uste baino gehiago handitu da: %3,8ra, apirileko %3,5etik.

Euroguneko datuari gehitu behar zaio eremuko herrialde nagusietako inflazio handia ere. Inseek atzo azaldu zuenez, bere lehen kalkuluen arabera, Frantzian inflazioak %5,2ko hazkunde tasa izan du maiatzean: 1985. urtetik ikusitako handiena. Igoera esanguratsuak izan dira erregaietan, baina pisu handia hartu dute elikagaiek ere, oro har %4,2 garestituta.

Frantziako datuari bezperako Alemaniako eta Espainiako datu aurreratuak gehitu behar zaizkie. Bi herrialdeetan, inflazioa %8,7an kokatu da maiatzean.

EBZ, miran

Inflazio gero eta handiagoak diru politika bizkorrago zurruntzeko presioa areagotzen dio Europako Banku Zentralari, tasa oso urrun baitago bankuaren inflazio helburutik: %2tik.

Bankuak jada iragarri zuen estimuluak kentzen hasiko zela, besteak beste zor erosketak, eta Christine Lagardek jada aipatu du uztaileko bilkuran interes tasak puntu laurden igotzeko aukera —tasak maila negatibotik aterako lirateke horrela—.

Banku zentraleko ekonomisten buru Philip Lanek ere esan berri du uztailean eta irailean puntu laurdeneko igoera bana egitea litzatekeela haien erreferentziazko erritmoa.

Uztailean bertan puntu erdiko tasa igoera bat egitearen eske dabiltzan belatzen mezuentzako erantzun bat da nolabait. Lanen aburuz, estimuluen erretiratzeak «graduala» izan behar du, baina politika zurrunagoen aldekoek neurri bizkorragoak nahi lituzkete.

Ekainaren 9an du hurrengo bilkura EBZko Gobernu Kontseiluak, Amsterdamen. Egun horretan da banku zentrala bere aurreikuspen ekonomikoak eguneratzekoa.

Frantziako BPGa

Inflazioaren datu aurreratuarekin batera, urteko lehen hiruhilekoan Frantziako ekonomiak izandako bilakaerari buruzko azken datua ere eman zuen atzo Inseek, eta albisteak ez ziren onak izan. Apiril bukaeran institutuak %0ko hazkundea aurreikusi zuen barne produktu gordinarentzat. Baina berrikustean esan du urtarriletik martxora ekonomia apaldu egin zela, %0,2, familien kontsumoa uste baino gehiago uzkurtu zelako.

Italian, aldiz, alderantzizkoa gertatu zen. Lehen irakurketa batean, herrialdearen BPGa lehen hiruhilekoan %0,2 uzkurtu zela jakinarazi ondoren, herrialdeko estatistika bulegoak atzoko berrikustean azaldu zuen Italiako ekonomiak %0,1eko hazkundea izan zuela urtarriletik martxora. ]]>
<![CDATA[Inflazioak %8,1era egin du jauzi eurogunean]]> https://www.berria.eus/albisteak/214092/inflazioak_81era_egin_du_jauzi_eurogunean.htm Tue, 31 May 2022 12:43:54 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/214092/inflazioak_81era_egin_du_jauzi_eurogunean.htm