<![CDATA[Irune Lasa | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 27 May 2020 01:09:52 +0200 hourly 1 <![CDATA[Irune Lasa | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Uztailetik aurrera Espainiak ez ditu turistak behartuko berrogeialdirik egitera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/013/001/2020-05-26/uztailetik_aurrera_espainiak_ez_ditu_turistak_behartuko_berrogeialdirik_egitera.htm Tue, 26 May 2020 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1893/013/001/2020-05-26/uztailetik_aurrera_espainiak_ez_ditu_turistak_behartuko_berrogeialdirik_egitera.htm
Europako hegoaldeko herrialdeentzat —Espainia, Grezia, Italia, Portugal, Kroazia...— berebiziko garrantzia daukate orain mugak irekitzeak eta berrogeialdiak ez derrigortzeak. Herrialde horietako batzuek turismotik lortzen dute barne produktu gordinaren %20 inguru.

Dena den, Europa osoarentzat da inportantea turismoa, Europako Batasuneko BPGaren %10 eta enpleguaren %12 hartzen duelako.

Schengen txikiak

Herrialdeen arteko mugek eman dute zeresanik azken asteetan Europako Batasunaren barnean bertan. Krisia hasi zenean, herrialde gehienek ez zuten inolako baimenik edo adostasunik behar izan euren mugak ixteko. Eta orain ere mugak zabaltzeko prozeduran ez dago jokaera koordinaturik, Europako Batzordearen atsekaberako.

Gainera, herrialde bakoitzaren aldebakarreko erabakiei eta epeei beste jokamolde bat gehitu zaie: burbuilak. Zeelanda Berriak eta Australiak munduaren beste aldean egindakoa eredu, Baltikoko herrialdeek —Lituaniak, Letoniak eta Estoniak— euren artean halako burbuila bat osatu dute, non elkarren arteko mugak zabaldu dizkieten beren herritarrei, baina kanpotik haietara iristen diren turistek eta bidaiariek berrogeialdia egin behar duten. Baltikoko burbuila maiatzaren 15ean eratu zuten. Gauzak asko aldatzen ez badira, ekainaren 15ean beste burbuila bat osatuko da Alemaniaren eta Austriaren artean.

Halako burbuila erregionalak, ordea, ez dira Europako Batzordearen oso gustukoak. Margaritis Schinas Europako Batzordeko lehendakariordeak ohartarazi du bidaiarientzako egungo murrizketak ordezkatzeko modua ezin direla izan «merkatu bakarra hausten duten Schengen txikiak». Baltikokoen esanetan, haiek betetzen dute batzordearen gomendioa, zeinetan bai onesten den leuntze faseek iraun artean osasun datu bertsuak dituzten eskualdeen eta herrialdeen arteko barneko mugak irekitzea. Bitarteko konponbide horretarako mugimenduek, hala ere, ez dute emaitza handirik izan oraingoz, eta baliteke lehenago iristea, esaterako, berrogeialdien bukaera.]]>
<![CDATA[Uztailetik aurrera Espainiak ez ditu behartuko turistak berrogeialdirik egitera]]> https://www.berria.eus/albisteak/181840/uztailetik_aurrera_espainiak_ez_ditu_behartuko_turistak_berrogeialdirik_egitera.htm Mon, 25 May 2020 07:20:44 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/181840/uztailetik_aurrera_espainiak_ez_ditu_behartuko_turistak_berrogeialdirik_egitera.htm >Schengen txikiak Herrialdeen arteko mugek eman dute zeresanik azken asteetan Europako Batasunaren barnean bertan. Krisia hasi zenean, herrialde gehienek ez zuten inolako baimenik edo adostasunik behar izan euren mugak ixteko. Eta orain ere mugak zabaltzeko prozeduran ez dago jokaera koordinaturik, Europako Batzordearen atsekaberako. Gainera, herrialde bakoitzaren aldebakarreko erabakiei eta epeei beste jokamolde bat gehitu zaie: burbuilak.
Zeelanda Berriak eta Australiak munduaren beste aldean egindakoa eredu, Baltikoko herrialdeek -Lituaniak, Letoniak eta Estoniak- euren artean halako burbuila bat osatu dute, non elkarren arteko mugak zabaldu dizkieten beren herritarrei, baina kanpotik haietara iristen diren turistek eta bidaiariek berrogeialdia egin behar duten. Baltikoko burbuila hori maiatzaren 15ean eratu zuten. Gauzak asko aldatzen ez badira, ekainaren 15ean horrelako beste burbuila bat osatuko da Alemaniaren eta Austriaren artean. Halako burbuila erregionalak, ordea, ez dira Europako Batzordearen oso gustukoak. Joan den astean, Margaritis Schinas Europako Batzordeko lehendakariordeak ohartarazi zuen bidaiarientzako egungo murrizketak ordezkatzeko modua ezin direla izan «merkatu bakarra hausten duten Schengen txikiak». Baltikokoen esanetan, haiek betetzen dute batzordearen gomendioa, zeinetan bai onesten den leuntze faseek iraun artean osasun datu bertsuak dituzten eskualdeen eta herrialdeen arteko barneko mugak irekitzea. Bitarteko konponbide horretarako mugimenduek, hala ere, ez dute emaitza handirik izan oraingoz, eta baliteke lehenago iristea, esaterako, berrogeialdien bukaera.]]>
<![CDATA[Planak prestatzen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2074/008/001/2020-05-23/planak_prestatzen.htm Sat, 23 May 2020 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/2074/008/001/2020-05-23/planak_prestatzen.htm
Eta koronabirusa iritsi zen, hornikuntza kateak geldiaraziz. Garairik delikatuenean, gutxieneko inbentarioekin lan egitera ohitutako automobilgintzak kolpea bete-betean jaso du. Sektoreak milaka langile etxean eta lantegiak itxita izan ditu mundu osoan, eta leuntze fasean salmentak amildu egin dira. Itxialdien ondoko krisi ekonomikoarekin, etorkizun hurbilean ezin daiteke espero salmentak askorik igotzerik, gauzak asko aldatzen ez badira.

Hortik datoz konpainia handien berregituraketa asmoak. Japoniako Nissanek datorren maiatzaren 28an ditu aurkeztekoak epe ertainerako bere planak, zeintzuek koronabirusaren eragina aintzat izango duten. Dena den, apirilean Nissanek jada iragarri zuen langileria doituko duela, hots, 2023ra artean berregituraketa egin eta 15.000 bat langile kaleratzeko asmoa zuela. Baina, dirudienez, doikuntza hori handiagoa izango da.

Japoniako Kyodo albiste agentzian argitaratutakoaren arabera, Nissan Motorrek 20.000tik gora langile kaleratuko ditu, horietatik gehienak Europan eta garatzeko bidean dauden merkatuetan. Yokohamako konpainiak ez du informazio hori baieztatu, eta esan du ez dela hasiko «zurrumurruak» gezurtatzen. Zurrumurru horiek diote, adibidez, japoniarrak Bartzelonako (Katalunia) lantegia ixteko asmoa dutela, hango ekoizpena Renault bazkidearen Europako beste lantegiren batera aldatzeko.

Mugimendu horretarako, hala ere, izan daiteke beste arrazoirik, salmenten jaitsierara egokitzeaz gain: estatuen laguntzen truke egin beharreko leku aldaketak.

Orain Europan zabalik dagoenez zailtasunetan dauden enpresei estatu laguntzak emateko aukera, Renault 5.000 milioi euroko mailegu/laguntza ari da negoziatzen Frantziako Gobernuarekin. Eta Bruno Le Maire Frantziako ekonomia ministroak atzo Le Figaro egunkarian egindako elkarrizketan argi esplikatu zituen «iraupena jokoan» duen Renaulti eskatu dizkion baldintzak.

Hiru dira baldintza horiek: auto elektrikoaren aldeko apustua egitea, hornitzaileak «eta jarduera teknologikoki aurreratuenak Frantzian kokatzea». Renaultek ostiralean aurkeztu behar du bere plan estrategiko berria.

Kezka osagai egileen artean

Estatu laguntzetarako baimena eskuetan, herri ekonomikoki indartsuenek dute laguntza handiak emateko gaitasuna. Alemaniak eta Frantziak laguntza horien truke automobil industria etxeratzeko eskatzen badute, arriskua ere badago automobil osagaien ekoizpena ere hara mugitzeko.

Horrekin kezkatuta agertu da, esaterako, Francisco Jose Riberas, Gestamp taldeko presidentea. Haren arabera, «Espainiak automozioaren adiskide den herrialde gisa» azaldu behar luke, eta autoen erosketan lagundu.]]>
<![CDATA[ELA:«Datorkigunari ezin zaio aurre egin pilotu automatikoarekin»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/012/001/2020-05-19/eladatorkigunari_ezin_zaio_aurre_egin_pilotu_automatikoarekin.htm Tue, 19 May 2020 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1872/012/001/2020-05-19/eladatorkigunari_ezin_zaio_aurre_egin_pilotu_automatikoarekin.htm
ELAk Benetako irteera bat proposamen politikoa aurkeztu zuen atzo, azalduz «sakoneko aldaketa baterako garaia» dela. Oraingo honetan, ELAko buruaren ustez, «hiru krisi ezberdini egin beharko diegu aurre: osasun krisiari, larrialdi sozialari eta krisi ekonomikoari». Sindikatuko buruak uste du gobernuek aurreko krisitik ikasi eta garbira pasatu beharrekoak dituztela hori konpontzeko, «baina ez daude horretan».

Lakuntzak garbira pasatu beharreko hainbat puntu ikusi ditu: «Sektore publikoaren garrantzia begi bistan gelditu da; hor daude gizartearen defentsa kolektiboak, eta sistemak horrelakoei aurre egiteko gaitasuna indartu beharko da, besteak beste funtsezko sektoreetako langileen aitortza sozialetik aitortza politikora pasatuta». Zaintza, zahar etxeak publiko bihurtzea, globalizazioa eta enplegua dira proposamenaren beste zutabeetako batzuk.

Zerga sistema

Lakuntzak uste du garai honetako eztabaida zentrala izango dela zerga sistemarena. «Bi bide izango dira: murrizketen bidea hartzea, edo zerga sistemaren bidezkoa izatea». Ikuspegi horrekin, Europako batez besteko presio fiskala gogoan, gogoratu nahi izan zuen «hemen enpresei eta kapitalari eskatzeko tarte handia dagoela, zortzi punturen aldea». ELAko buruaren arabera, beraz, «administrazioek enpresen etekinei, ondareei eta kapitalari begira jarri beharko lukete».

Horregatik, kezkatuta azaldu zen Lakuntza, «ikusi dugulako zer egin duen Bizkaiko Ogasunak, edo entzun ditugulako Unai Rementeriak eta Joseba Egibarren gisako politikariek esaten dituztenak, nolabait ere iragarri dutelako murrizketen beharra». ELAko buruzagiarentzat, «oso kezkagarria da ikustea gure gobernua, gure aldundietako batzuk patronala baino eskuinerago kokatzen direla».

Confebasken proposamenaz, ostiralean agiriaren aurkezpenean esandakoa errepikatu zuen Lakuntzak. «Haiek ere onartzen dute hemen ez dagoela beste biderik. Oso adierazgarria da».

Confebask patronalak, kopuru zehatzetan sartu gabe, emendatzeak proposatu ditu errentaren gaineko zergan, sozietate zergan eta jokoaren gaineko zergan. Aldi baterako igoera izango litzateke, Jaurlaritzak hartu beharko duen zorra pagatzeko.

ELAk, berriz, kopuruez hitz egin du. Azpiegitura handietarako gastua gastu sozialera bideratzeaz eta zorpetzeaz gain, diru sarrera handitzeko bi zergatan aldaketak egitea nahi du ELAk: sozietate zergan eta aberastasunaren gaineko zergan.

Emendatzeak

Sozietateen gaineko zergan kenkariak kentzea litzateke neurrietako bat. Beste aldaketa bat ere proposatu du sindikatuak zerga horretan: enpresen iazko etekinen gaineko zergaren %20ko emendatzea jartzea. Bi neurri horiekin, ELAren kalkuluen arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 1.750 milioi euro bilduko lirateke, eta Nafarroan, 400 milioi euro.

Ondarearen, aberastasunaren eta fortuna handien gaineko zergetan ere emendatze progresiboak proposatu ditu sindikatuak, %1etik %10erainokoak. Horien bidez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 2.000 milioi euro bilduko lituzkete ogasunek, eta Nafarroan, 500 milioi euro.

Leuntze fasea

Lakuntza kritiko agertu zen, berriz ere, azken asteetan Eusko Jaurlaritzak egindako kudeaketarekin. «Huts egin dute lehentasunak ezartzerakoan, hauteskundeak eta interes ekonomikoak osasunaren gainetik jarrita. Denbora gutxian hutsegite gehiegi egin dira».

ELAko buruaren ustez, besteak beste, hori gobernu ereduaren ondorioa da. «Behin eta berriz salatu dugu: gobernu honek ez du inor entzuten, patronala ez bada».]]>
<![CDATA[ELA: «Datorkigunari ezin zaio aurre egin pilotu automatikoarekin»]]> https://www.berria.eus/albisteak/181496/ela_datorkigunari_ezin_zaio_aurre_egin_pilotu_automatikoarekin.htm Mon, 18 May 2020 08:02:14 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/181496/ela_datorkigunari_ezin_zaio_aurre_egin_pilotu_automatikoarekin.htm Gauzak horrela, zerga sistemarena garai honetako eztabaida zentrala izango dela uste du Lakuntzak. «Bi bide izango dira: murrizketen bidea hartzea, edo zerga sistemaren bidezkoa izatea». Ikuspegi horrekin, Europako batez besteko presio fiskala gogoan, gogoratu nahi izan du «hemen enpresei eta kapitalari eskatzeko tarte handia dagoela, zortzi punturen aldea». ELAko buruaren arabera, beraz, «administrazioek enpresen etekinei, ondareei eta kapitalari begira jarri beharko lukete». Horregatik, kezkatuta azaldu da Lakuntza, «ikusi dugulako zer egin duen Bizkaiko Ogasunak, edo entzun ditugulako Unai Rementeriak eta Joseba Egibarren gisako politikariek esaten dituztenak, nolabait ere iragarri dutelako murrizketen beharra». ELAko buruzagiarentzat «oso kezkagarria da ikustea gure gobernua, gure aldundietako batzuk patronala baino eskuinerago kokatzen direla». Confebasken proposamenaz, ostiralean agiriaren aurkezpenean esandakoa errepikatu du Lakuntzak. «Beraiek ere onartzen dute hemen ez dagoela beste biderik. Oso adierazgarria da». Confebask patronalak, kopuru zehatzetan sartu gabe, emendatzeak proposatu ditu errentaren gaineko zergan, sozietate zergan eta jokoaren gaineko zergan. ELA sindikatuak, berriz, kopuruez hitz egin du gaur. Azpiegitura handietarako gastua gastu sozialera bideratzeaz eta zorpetzeaz gain, diru sarrera handitzeko bi zergatan aldaketak nahi ditu ELAk: sozietate zergan eta aberastasunaren gaineko zergan. Emendatzeak
Sozietateen gaineko zergan kenkariak kentzea litzateke neurrietako bat. Eta sozietate zergan ere beste aldaketa bat egingo luke ELAk, iazko etekinen gaineko zergaren %20ko emendatzea jarrita. Bi neurri horiekin, ELAren kalkuluen arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 1.750 milioi euro bilduko lirateke, eta Nafarroan, 400 milioi euro. Ondarearen, aberastasunaren eta fortuna handien gaineko zergetan ere emendatze progresiboak -%1etik %10era artekoak- proposatu ditu sindikatuak. Horien bidez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 2.000 milioi euro bilduko lituzkete ogasunek, eta Nafarroan, 500 milioi euro. Leuntze fasea
Lakuntza kritiko agertu da, berriz ere, azken asteetan gobernuak egindako kudeaketarekin. «Huts egin dute lehentasunak ezartzerakoan, hauteskundeak edo interes ekonomikoak osasunaren gainetik jarrita. Denbora gutxian hutsegite gehiegi egin dira». ELAko buruaren ustez, besteak beste, hori gobernu ereduaren ondorioa da. «Behin eta berriz salatu dugu: gobernu honek ez du inor entzuten, patronala ez bada».]]>
<![CDATA[«Bere garaian, esan nuen nire ustez Gonzalez zela X, eta ez dut kontrakorik esan orduz geroztik»]]> https://www.berria.eus/albisteak/181136/bere_garaian_esan_nuen_nire_ustez_gonzalez_zela_x_eta_ez_dut_kontrakorik_esan_orduz_geroztik.htm Sat, 16 May 2020 15:41:56 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/181136/bere_garaian_esan_nuen_nire_ustez_gonzalez_zela_x_eta_ez_dut_kontrakorik_esan_orduz_geroztik.htm Gaur hil da Espainiako buruzagi komunista historikoa. Hona hemen BERRIAk duela zortzi urte Julio Anguitari egin zion elkarrizketa, bere horretan: Hollywoodeko izarrak bezala dabil. Bai, Julio Anguita (Fuengirola, Espainia, 1941), bai. Liburua aurkezten han eta hemen, eta iristen den toki bakoitzean elkarrizketak ematen bateko eta besteko hedabideei. Izan ere, oraindik jendea adi dago zer esango erretiroa duela urte batzuk hartu zuen Espainiako komunisten lider ohiak, beharbada inoiz ez duelako erabili eufemismoz jositako egungo hizkera politikorik. Andaluziar doinu dotoreko haren hizkera gardena eta argia da, baita esaten duena ere. Ikasleak horrela liluratzen dituzte irakasle onek.

Lehenik eta behin, aitortuko dizut ez dudala liburua irakurri. (Barreak) Zuretzako mesede. Oreka mental handiagoa izango duzu horri esker, kar-kar. Ez dakit bada... Combates de este tiempo du izena liburuak (Egungo borrokak). Zein dira borrokak? Liburuaren editoreekin egungo egoerari buruz hizketan, gogorarazi zidaten nire ibilbide politikoan -batez ere parlamentuan ari nintzela- hainbat gutun, artikulu idatzita neuzkala eta, era berean, hainbat debatetan parte hartu nuela, Maastrichti eta euroari aurre eginez; «orduan erabilitako argudioak ari dira erabiltzen gaur egun ekonomista asko», esan zidaten. Hortaz, nire bizitzan egindako 3.000tik gora artikuluetatik hautaketa bat egin nuen. Hor daude [Felipe] Gonzalezi eta [Jose Maria] Aznarri idatzitako gutunak, Maastrichti buruzko iritziak... Azkenean, aktualitateko liburua dela uste dut. Adibidez, badago 1977ko artikulu bat, trantsizioari buruzkoa, gaurkotasun erabatekoa duena...

J.K. Galbraithek zioen merkatu sistema honetan erantzukizuna lausotuta gelditzen dela. Sistema kapitalistan, kapitalistak erraz identifikatzen ziren. Orain, dirudienez, etsaiak antzemanezinak dira: merkatua-eta.

Egia da hizkuntza... -prostituitu esan behar nuen, baina gordinegia iruditu zait, nahiz eta hala pentsatu-, hizkuntza perbertitu egin da. Badakizu? Gaur egun ez dago enpresabururik, ekintzaileak dira! A ze kontuak... [irribarre ironikoa] Erdiko klaseak izaten dituen lotsa horietako bat da: ez da neskatoaz hitz egin nahi, eta eufemismoak erabiltzen ditugu. Alvin Toffler kazetari estatubatuarrak ere aspaldi idatzi zuen zapaltzaile lausoari buruz. Langileak, lehen, enpresaburuarengan ikusten zuen etsaia: gizena, purua erretzen... Orain, zapaltzaileak ez du aurpegirik, batzuetan gu geu garelako, gure diruekin inbertitzen dutelako brokerrek... Gu, hein handiago edo txikiago batean, sistemaren parte gara.

Baina merkatuek badituzte izen-abizenak: Emilio Botin, Francisco Gonzalez... eta beste hainbat enpresaburu. Hori bai, inauterietan bezala egiten da: maskara jarri eta merkatu izena hartuz, lausotu egiten dira, eta haien presentzia atzigaitz bihurtzen da, antzemanezin, eta, ondorioz, ezin zaie eraso egin. Egia da, era berean, haiei erasotzeko inteligentzia erabili behar dela, ikasi egin behar dela, estudiatu; eta iritsi gara mamira: gaur ez da ikasten. Gaur ez da ikasten, eta ez naiz institutuez soilik ari; klase politikoan are gutxiago ikasten da.

Galdetu behar nizun, bai, egungo politikarien mailaz.

Beti izaten da tentazioa -eta gorroto dut hori- atzera begira jartzeko. Baina niregan betitik izan den zerbaitekin erantzungo dizut: zientzia anitzetatik edan behar duen artea eta zientzia da politika niretzat. Politikariak egoera ekonomikoaren berri izan behar du; parean nolako gizartea duen jakin behar du, haren erlijio sinesmenak, gizarte sinesmenak...; zientziaren eta teknikaren azken berrikuntzei buruz jakin behar du... Hots, politikariak gaurko egunean bizi den norbait izan behar du. Aldiz, zuen bitartez [kazetari, hedabide] beste politikari bati erantzutera mugatzen bagara, halako sozietate anonimo bat eratzen dugu: politikariak galdekatzen dituzten hedabideak, batek besteari hedabideetan erantzuten dieten politikariak... Eta, horrela -barkatuko didazu esamoldea-, ez dago ulertuko gaituen Jainkoaren semerik. Jakina, izan da horren aurka borrokatu denik, diskurtso politikoa, berez, zehatza delako. Hau eta hau nahi dugu, honen bitartez eta halako balioekin...

Zer gertatzen da gizarte batean, Andaluzian adibidez, langabezia %33tik gorakoa denean, gazteen langabezia %50etik gorakoa, eta inolako erantzunik edo erreakziorik ez dagoenean?

Bai, anomia garai batean gaude. Anomia deitzen zaio egoera sozial jakin bati, non ez dagoen desberdintasunik etikaren eta etika gabeziaren artean, justiziaren eta injustiziaren artean, gizarteak kontzepzioak eta mugak galtzen dituenean. Beldurrarengatik gertatu da hori; beldur izugarria dago, jendeak jan egin behar duelako. Azkenean, urdailaren preso gara, hori alukeria... Egunero jan beharragatik etsitzen da jendea, jabearen morala bere egiteraino. Hitzaldietako batean norbaiti entzun diot, «On Julio, gure buruz gain bizi izan gara». Nor, ni? Nor, zu, koitadua? Esklaboaren morala da hori. Pentsaera kontserbadorea erabat nagusitu da. Eta nire herrian, oraindik gehiago. Hango arartekoak esan berri du jendea zaharren bila doala zahar etxeetara eta atzera etxera ekartzen dituztela familiaren diru iturri bakarra direlako... Nabaritu dut hotzikarak hartu zaituela hori entzutean.

Bai, hala da.

Bada, jakin ezazu egia dela. Baina jendea horrela ere bizi egiten da, ezer baino gehiago elkartasuna dagoelako, bizilagunen artean, familian... Hori ere amaitzen den arte. Gurasoak hil eta haien kontura bizi izan diren 30-40 urteko seme-alabak, auskalo, euren seme-alaben bizkar bizi beharko dute, nire adiskide batek esaten duen moduan. Izugarria da. Atzo Txema Monterorekin hitz egin nuen honetaz, eta esan zidan etsipena nagusituko dela baina izan daitekeela haserrealdirik; eta nire sorterriko haserrealdiak izugarriak dira, ez baitute bururik... Historiaz ari naiz, jakina. Nik errebeldian sinesten dut, baina kausa bat izanik. Ni borrokalari bat naiz, baina Alucheko eskola militarrean ikasi nuen. Nik taktikaz, estrategiaz eta helburuaz hitz egiten dut. Niri, landa zabaleko borroka, planaren barnean ez badago... Hori bai, borroka horretarako hezi behar denean, jendeak ez du nahi. Nahiago ditu oihuak, bat-bateko oldarraldiak... Hori da daukagun erronka: jendea borrokan hezi behar da. Barkatuko didazu hizkuntza belikoa; militar baten semea naiz, eta, gainera, leninista fin gisa, asko erabiltzen dut terminologia militarra, gerra batere gustatzen ez bazait ere. Baina borroka soziala planifikatu egiten da.

Zure herriaz ari garela, Andaluziaz, IU gobernuan dago Alderdi Sozialistarekin batera.

Kontra bozkatu dut. Erreferendumean, oinarrizko militante gisa, kontra bozkatu dut. Ez dagoelako akordio programatikorik. Akordio bakarra dute: kontseilaritzak banatzea, mauka banatzea. Horregatik bozkatu dut kontra.

Beldurraz eta jan beharraz hitz egiten zenuen lehen. Zuk uko egin zenion parlamentari izateagatik aukeran zenuen gehienezko erretiroari. Gainera, hori handik urte batzuetara jakin zen...

Ez naiz-eta egunero hori deklaratzen ibiliko...

Irakasle erretiroarekin nahikoa zenuela zenioen. Ez dakit hori jaitsiko dizuten beldur zaren, ikusita nolako murrizketak datozen.

Kezka badaukat, baina nik irakasle erretiroko paga daukat, lumarekin ere diru sarrera batzuk izaten ditut, emaztea irakaslea da... Bizi-maila lasaia daukat, batez ere nire herrian, eta ez dut gehiago behar. Eta ez dut uste diputatuek aparteko pagarik behar dutenik. Hitz egin dezagun neurritasunaz, hitz egin dezagun gobernuko presidente ohi batek irabazten duenaz; kontua ez da zubi azpian bizitzea, baina presidente ohi gisa 70.000 euro irabaztea ere, eta Estatuko Kontseiluko kide izateagatik beste 70.000 sos... A ze mauka! Horrek, egiaz, beste izen bat du, oso itsusia, gainera. Baina irentsi egiten ditugu halakoak, bankako dibidendu eta bonusak bezala; sekulakoak irensteko gaitasuna du gizarte honek. Kailuak ditugu kontzientzian.

Eta gehien eserlekuetan daudenek irensten dute; ez guztiak, hori ere hala da. Baina NATOren hedapena irentsi dugu, euro izeneko hori irentsi dugu... Eta irensten jarraitzen dugu. Zertxobait eman digute, trantsizioa eta abar, baina guk eraiki, gizarte moderno bat eraiki, Frantzian moduan... Kontua da Frantzian eraikuntza odoltsua izan zela, gillotina deitzen zen gauza batekin...

Badirudi orain helburua ez dela europarrak izatea, alemaniarrak izatea baizik.

A ze tontakeria! Anekdota bat gogorarazten dit: XIX. mende amaierako Madrilen, operaren atarian amonatxo bat zegoen urtarrileko hotzetan, artilezko xalean bilduta, pospoloak saltzen, zerbait afaldu ahal izateko. Operan sartzen ari zirenei begira zegoen: hango erbinude larrua, hango kapela luzeak... Harribitxi ikuskizun hura ikusita, esan zuen: «Zein ondo bizi garen Madrilen!». Baina zer da Alemaniaren kontu hori? [Haserre ari da] Laugarren Reich bat dugu aurrean, armatu gabea, ekonomikoa. Zer da, bada, euroa, markoa ez bada, baina beste izen batekin? Begira, ni espainiar sentitzen naiz -neurriz, ez bainaiz espainiar nazionalista-, eta ez diot inbidiarik inori. Nik beste tokietan egin dena egin nahi dut, besterik ez, eredurik kopiatu gabe. Alemaniarrak... Halaxe gabiltza!

Hizkuntza militarraz ari zinela lehen, hemen Euskal Herrian bakeaz hitz egiten da.

Ez soilik hitz egin. Bakea egin da armak eten direnean; eta armez ari naizenean, guztiez ari naiz, ETAk erabiltzen zituenak eta besteak ere bai, garai bateko haiek, itzultzeko desiratzen zeudenak; haiei ez zaie gustatu ETAk armak uzterik. ETAren aurka hobeto bizi dira.

Maiz esan duzu badagoela ETAk armak uzterik nahi ez duen jendea.

Zuribidea desagertu egin zaie, orain euskal arazoa deiturikoa agertzen delako. Arazoa ez den euskal arazoa. Horrela deituta ere, aspalditik datorren auzi bat da, eta bare heldu behar zaio, Giza Eskubideen Adierazpenarekin, Nazio Batuen Erakundearen Sortze Agiriarekin, Kanadako Auzitegien jurisprudentziarekin eta euskal herriaren borondatearekin. Hori bai: informazio prozesu baten ostean, euskal herriak independentziaren hipotesia bozkatzen duenean jakin dezala erantzulea bera dela. Hots, gauza ez da berehala bozkatzea, ez, ez. Lege organiko baten bidez, erabakiaren neurria esplikatuz herriari... Ni ere ez naiz betiereko estatu bati lotuta sentitzen, nahiz eta Hirugarren Errepublikarako nire proposamenean errepublika hispanikoaz hitz egiten dudan, ez errepublika espainiarraz. Nik uste dut hispaniar proiektu bat eraikitzeak beste herriekiko senidetzea sentiaraziko liokeela euskal herriaren zati handi bati, nazionalismoaren zati bat barne. Txarra Espainiaren batasunaren ikuspegira azpiratzea da. Horrek iraganeko gauza asko daramatza herrestan, karlistaldiak, gerra zibila...

Zer egin behar da euskal presoekin?

Hurbildu; oraintxe bertan. Berehala, beste edozein preso bezala, ez ditzatela zigortu sendikoak. Non daude beste presoak, lapur hau edo, zer dakit, Basauriko Txikito? Eta urrunago egon behar badute ez direlako kabitzen...

Oroimenaz hitz egiten da, kontakizunaz, barkamena eskatu beharraz.

Hori hipokriten gizarte bati dagokio. Ni oraindik zain nago frankismoak bere krimenengatik barkamena eska dezan. Barkamena eskatzea santujaleen mentalitatekoa da. Nik ez dut barkamenik nahi; nik hiltzeari utz diezaioten nahi dut, eta hortik hasiko gara politikaz hitz egiten. Barkamena exijitzen hasten banaiz, inkisizioko fraide bihurtzen naiz, eta ez dut ezer jakin nahi ez santujaleekin eta ez haien akolitoekin. Baina hau zer da, erlijio bat? Henrike IV.a Canosan bezala gaude? Barkamena eskatuko dugu? Pasa zuek, euskal izeneko politikari ilustreok, eta eskatu barkamena Francok eta agian zuen familiek ere egindakoengatik! Utz ditzagun tontakeriak. Barkamenik ez. Bakoitzak bere ideiei euts diezaiela eta bidera ditzala modu baketsuan eta demokratikoan. Ustez menderatutakoa inguratzeko modua da barkamena, hura haserrearazteko, gero nire kolpeak justifikatu ahal izateko. Hori probokatzea da, eta uste dut inteligenteek ez dutela zezena imitatu behar, ergela baita: kapari erasotzen dio, zezenketariari eraso beharrean.

Felipe Gonzalezi, GALi eta X-ari buruz galdetzeko esan didate.

Bere garaian, esan nuen nire ustez Gonzalez zela X, eta ez dut kontrakorik esan orduz geroztik.

Horri buruzko informazio sendoa bazenuela azpimarratu zenuen.

Bai, hala esan nuen, baina ezin dut horiei buruz hitz egin, beste batzuek sekretutik askatzen ez nauten bitartean. Diputatuen Kongresuan esan nuen, gauzak esan behar ziren tokian, eta baita hedabideetan ere; ez nintzen ezkutatu, eta historiak bere bideari jarraitu zion. Zuk gogoratuko duzu, herrikidea duzu eta, [Ricardo Garcia] Danborenea. Haren izaera bereziaz gain, gogoratzen dut gertakariak bizi-bizi zeudenean eskaini zuela elkarrizketa bat: «Jaunok», esan zuen Danboreneak, «normala da gobernuko presidenteak GALi buruzkoak jakitea, hark duelako hemen aginte gorena». Eta beste bat ere, suposatzen dut, erregea. Hura ere informatuta egongo zen.

Botswanan ez bazegoen.

Hori ere bai. Dena den, erregeak hainbat botswana izan ditu, hurbilagokoak, urrunagokoak; edozein modutan, kazetariak esaten zion Danboreneari: «Normala, agintari gorena izanda eta abar». Eta Danboreneak: «Ez naiz logikaz deduzitu daitekeen hipotesi bati buruz ari, nik, Danboreneak, diot [Gonzalezek] bazekiela».

Zer gertatu zaio Ezker Batuari?

Javier Madrazorekin eta Julio FlorrekiERn etorri naiz gaur, adiskide ditut eta. Zatiketa bat izan da, eta Madrilen aitorpen bat kideetako batzuei. Ezker Batuak Madrilekin hitz egitea eskatu du harreman federala ezartzen saiatzeko, eta auzitara jo dute. Horretan dabiltza. Nire sentimendua hau da: eta saiatuko bagina hau ahazten? Are gehiago, kontuan izanda parean duguna zenbateraino den larria. Baina badirudi maldizio bat dela guregan; Kainen arima bekataria bezala gaude, infernuzko kainismoan murgilduta. Eta ez da hemen Euskal Herrian bakarrik gertatzen: Asturiasen ere gertatzen da, eta beste toki batzuetan ere bai. Etsaia nor den ahazten denean gertatzen da hori. Garai sektarioen ezaugarria da etsaia barnean bilatzea, eta ez kanpoan. Giza kondizioak berezkoa du.]]>
<![CDATA[Estatu haizea ekonomiarentzat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/010/001/2020-05-16/estatu_haizea_ekonomiarentzat.htm Sat, 16 May 2020 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1917/010/001/2020-05-16/estatu_haizea_ekonomiarentzat.htm
Estatu laguntzei buruzko Europako Batasunaren baldintzak eztabaidagai zeuden aurretik ere, koronabirusa iritsi baino lehen. EBko kideek -edo administraziok publikoek- ezin zituzten diruz lagundu arazoak zeuzkaten euren enpresak, zerga hobariekin edo parte hartzea nazionalizatuz. Hori lehiaren kontrakoa zen.

Egia da ere, askoren ustez, lehia ziurtatzeko araudi zurrunak kamustu egiten zituen aukerak Europako txapeldunak garatzeko. Ezinezkoa zen, oligopolio berriak bitarteko AEBetatik eta Txinatik zetozen erraldoiei aurre egiteko nahikoa tamaina izango zuen konpainiarik garatzea eta eratzea, esaterako, bat egiteen bideza. Sektore estrategikoak ziren salbuespena, eta horietan laguntzea ere oso baldintzatua zegoen. Margrethe Vestager Europako Batzordeko presidenteordea hasia zen gaia aztertzen. Koronabirusa iritsi arte

Egoeraren larriak, aldarazi egin du merkatu bakarren sinboloetako bat zen lehia babesteko araudia -maiz mugatzat jo izan dena hainbat enpresa salbatzeko Euskal Herrian bertan-. Oraintsu arte gogorra zen legeria denbora batez malgutzea onartu zuen Europako Batasunak, joan den martxoaren 19an.

LAGUNTZAK

Estatu laguntzak baimenduta egongo diren epea oraindik ez dago zehaztuta. Logikoa da, neurri batean, birusaren zabalkundearen gorabeherak tarteko, eta denbora tartea 2020ko abendura arte behintzat luzatuko da. Epe hori jarri zuten martxoan, baina azken moldaketan batzordeak birkapitalizaziorako laguntzen epea 2021eko ekainera luzatu du.

Batzordeak hasieran baimendutako laguntzak likideziari eta finantzaketari begirakoak izan ziren: laguntza zuzenak berebiziko eta berehalako likidezia beharra duten enpresentzat; ordainketak aurreratzea; zerga hobari selektiboak; estatuen eta administrazioen bermeak bankuek enpresei maileguak emateko; mailegu publikoak interes tasa mesedegarriekin; babesak estatu laguntza egiazko ekonomiara bideratzen duten bankuei; eta esportazioentzako epe laburreko aseguruak.

Apirilaren 3an, zuzenketa baten bidez, enplegua mantentzea helburu zuten zenbait laguntza ere baimendu zituen Europako Batzordeak, hala nola zerga eta kotizazioen geroratzea, eta soldata kostuetan parte hartze publikoa.

Maiatzean, berriz, batasuneko kideei baimendu egin die laguntza beharrean dauden konpainien kapitalean sartzea. Orain gutxira arte ia anatema zena -Emmanuel Macronen Frantziarentzat izan ezik, STX ontziolak nazionalizatzen utzi zioten- baimendu egin du Ursula von der Leyenen eta Margrethe Vestagerren batzordeak.

NAZIONALIZAZIOETARAKO BALDINTZAK

Joan den maiatzaren 10ean zehaztu ziren estatu laguntza horietarako baldintzak eta mugak, besteak beste, eragozteko inork ezohiko laguntza publikoa modu bidegabean erabiltzea. Hasteko, «2019ko abenduan krisian zeuden enpresarik ezingo da lagundu», eta birkapitalizazioa -kapitalean sartzea- soilik beste irtenbiderik ez dagoenean baimen- duko dute, «betiere interes komunaren» izenean.

Estatuaren esku hartzea behin-behinekoa izango da, eta, hori ziurtatzeko, estatuari atzera parte hartzea erosteko planak izan beharko dituzte konpainiek; gehienez sei urte enpresa handiek, zazpi urte besteek. Hori bai, estatua kapitalean dagoen bitartean, enpresa onuradunek «debekatua» izango dute dibidendurik banatzea eta akzio propiorik erostea burtsan. Estatuari bere partearen %75 erosi artean, «kudeatzaileen ordainsariak zorrotz mugatuko dituzte, eta, besteak beste, bonusak debekatu». 250 milioi eurotik gorako birkapitalizazio laguntzak ikuskaritza berezia izango dute Europako Batzordean.

PARADISU FISKALAK, EZ... ETA BAI

Estatuen laguntza jaso ahal izateko baldintzen artean, batasuneko herrialde batzuek jakinarazi dute egoitza paradisu fiskaletan duten enpresek ez dutela halako laguntzarik izango. Ez da erabat egia. Europako Batzordeak baimentzen die zerga ihesaren, zerga iruzurraren eta saiheste fiskalaren kontra egitea, azkenean estatu bakoitzak jar ditzakeelako Batzordearenak baino baldintza gogorragoak. Halako neurriak iragarri dituzte Belgikak, Danimarkak, Espainiak, Frantziak, Italiak eta Poloniak.

Baina baimena soilik batasunetik kanpoko paradisu fiskalei dagokie. Herrialdeek ezin dute paradisu fiskalen argudioa erabili laguntza ukatzeko egoitza fiskala EBko herrialde batean duten konpainiei, horrek merkatu bakarra hautsiko lukeelako. Beraz, Panama eta Kaiman Uharteak ez; Luxenburgo, Irlanda eta Herbehereak bai.

BALDINTZA BERDEAK

Koronabirusak ekarritako gainbeheratik suspertzeko modurik onena trantsizio ekologikoaren bidean sakontzea dela esan dute askok azken asteetan. Baina oraingoz, estatu laguntzen behin-behineko agertoki malguagoan, ez da baldintza berderik ezarri enpresentzat eta herrialdeentzat. Azken moldaketan, batzordeak aipatu du aurtengo urtarrilean jada adierazi zuela asmoa estatu laguntzako emateko irizpideak berrikusteko. Energiaren eta ingurumen irizpideak 2021ean ziren berrikustekoak, COVID-19ak dena aldatu aurretik.]]>
<![CDATA[Sozietate eta errenta zergak igotzea proposatu du Confebaskek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1925/012/002/2020-05-09/sozietate_eta_errenta_zergak_igotzea_proposatu_du_confebaskek.htm Sat, 09 May 2020 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1925/012/002/2020-05-09/sozietate_eta_errenta_zergak_igotzea_proposatu_du_confebaskek.htm
Errekarguak «behin-behinekoak eta finalistak» izango lirateke, hots, zuzenean Jaurlaritzaren kutxara joango lirateke, hark krisiaren faktura ordaintzeko jaulki beharko duen zorra eta hartu beharko dituen maileguak itzultzeko. Confebaskek azaldu du ez dela horrelako neurri bat hartzen den lehen aldia —1983ko uholdeen kalteei aurre egiteko zerga igoera gogoan—, eta Europako beste herrialde batzuetan egin izan direla horrelakoak, hala nola Alemania batu zenean.

Proposamen zehatzak

Confebaskek, Adegik, Cebekek eta SEAk elkarrekin Jaurlaritzari bidalitako agiriak finantzatu beharrekoak aipatu dituzte. Batetik, «eusteko» neurriak leudeke: likidezia lerroak enpresa txikientzat eta autonomoentzat, eta errentak kalterik handiena izan duten kolektiboentzat. «Suspertzeko» neurriak ere proposatu ditu: «Akuilatzea tokiko kontsumo ondasunen euskal barne eskaria eta inbertsioa Euskadin»; enpresen nazioartekotzea sustatzea, eta zailtasunak dituzten enpresa bideragarriak erreskatatzea.

Osasungintzarako eta biozientzien sektoreetarako tokiko hornikuntza katea garatzea, eta langabezian eta erregulazioetan daudenen kualifikazioa «malgu eta arinak» onartzea.]]>
<![CDATA[Confebaskek igoerak proposatu ditu zerga itundu guztietan]]> https://www.berria.eus/albisteak/181086/confebaskek_igoerak_proposatu_ditu_zerga_itundu_guztietan.htm Fri, 08 May 2020 08:30:51 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/181086/confebaskek_igoerak_proposatu_ditu_zerga_itundu_guztietan.htm <![CDATA[Testak bai, pasaporterik ez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1960/012/001/2020-05-08/testak_bai_pasaporterik_ez.htm Fri, 08 May 2020 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1960/012/001/2020-05-08/testak_bai_pasaporterik_ez.htm
Hego Euskal Herrian, dena den, oraintxe bertan ez dira asko testak egiten dabiltzan konpainiak, testak urriak direlako merkatuan, besteak beste. Baina erosteko ahalmen gehiago duten enpresa handiek jada erakutsi dute testak egiteko asmoa: BBVAk testak ditu aurreikusita bere plangintzetan, eta Iberdrolak ere modu mailakatuan langile guztiei egin nahi dizkie antigorputzen probak.

Inor gutxik jartzen du zalantzan test masiboak giltzarri izango direla pandemiari aurre egiteko. «Hori da testen balio nagusia, gaixotasunari aurre egitea», uste du Pello Igeregik, ELAko Lan Osasuneko arduradunak. Horregatik, dio, testekin «osasun publikotik egiten diren azterketa epidemiologikoen arabera aritu beharko da, eta ez enpresen beharrei erantzuteko».

ELAren ustez, «ona da langileei testak egiteko aukera ematea, betiere aurretik funtsezko zerbitzuetarako test nahikoa badago. Hori bai, bermatuta gelditu behar du langileen intimitaterako eskubideak ere. Beraz, borondatezko proba bat izan behar du, osasun agintariek kontrakorik esan ezean».

Xabier Ugartemendiak, LABeko ekintza sindikaleko arduradunak ere argi dauka test masiboen garrantzia, baina ez du uste enpresek egin behar dituztenik, osasun sistema publikoak baizik. «Funtsezko zerbitzuetatik hasi eta pixkanaka beste sektore ekonomikoetan ere. Baina gure apustua da test horiek, enpresek ordainduta ere, arlo publikotik egitea».

Intimitatea

Frantzian, astelehenean, Muriel Penicaud Lan ministroak esan zuen preseski debekatuta dagoela enpresek euren kabuz test serologiko orokorrak egitea. Enpresak ez duela zertan izan langilearen egoera medikoaren berri. «Laneko medikuak jakin dezake, langileak kontatzen badio, baina hori ere sekretua da».

Hego Euskal Herrian legeak dio halako azterketak —eta test serologiko horiek—, prebentzio zerbitzuek egin behar dituztela; enpresek ez dute eskubiderik langilearen osasun egoerari buruzko informaziorik izateko. Salbuespen bat dago: lan jakinekin harreman zuzena izan dezaketen gaixotasunak.

Baina ELAko Igeregik azaldu du zenbait enpresak agertu dietela langileei probak eurek zuzenean egiteko asmoa. «Kasu horietan, eta arauak aldatzen ez diren bitartean, langileek eskubide osoa dute informazioa ez emateko».

Fidagarritasuna

Intimitatearen eta datuen pribatutasunaren gainetik badaude eragozpen handiagoak immunitate pasaporte moduko bat ezartzeko. Horietako bat, eta ez da txikia, test horien fidagarritasuna da. Presazko garapenarekin, test serologikoetako gehienen fidagarritasuna %80tik azpikoa da, eta %60koa askotan.

Igeregik hori azpimarratu du. «Osakidetzan une honetan langileei egiten ari zaizkien testen fidagarritasuna %60koa da, eta, karga biralaren arabera, fidagarritasun hori murritzagoa izan daiteke. Guk badakigu Osakidetzako langile batzuek positiboa eman zutela bere garaian eta orain negatiboa eman dutela. Horrek erakusten du probak ez direla behar bezalakoak».

Fidagarritasun gutxirekin halako probak ez lirateke baliagarriak pasaporte moduko baterako, ez herritarrentzat ezta langileentzat ere. OME Osasunaren Munduko Erakundeak berak ere hori uste du. Test bizkorrek negatibo faltsuak eta positibo faltsuak eman ditzakete, «eta bi akatsek ondorio larriak izan ditzakete, eta kalterako eragin gaitzaren kontrolean». Aurrerago, denbora lagun, test fidagarriagoak irits daitezke, baina oraingoz OMEk ez die baliagarritasunik aitortzen pasaporte modurik ezartzeko.

Zer immunitate?

Hala ere, beste ezeren gainetik, immunitate pasaporte batentzako eragozpen nagusia zera da: ez dagoela argi ea gaitza gainditzeak COVID-19aren kontrako immunitaterik ematen duen, eta jakiteko ere denbora beharko da. Hori da OME immunitate pasaportearen kontra agertzeko beste arrazoi nagusia: «Oraindik ez dago ebidentziarik erakusten duenik pertsona batek bigarrenez ez infektatzeko babesa duenik COVID-19a gainditu eta antigorputzak edukitzeagatik». Horregatik, uler daitezke Frantziaren erreparoak, bai eta herritarrei halako pasaportea ezartzeko Alemaniaren asmoak oraingoz apal batean gelditu izana ere.

Pasaporte baten kontrako beste eragozpen bat dira halakoen kontura sor edo eragin daitezkeen diskriminazioak. Immunitaterik ez duen langilea bota, immunitatea (ustez) duen bat kontratatzeko? Lan bila larri, gaitzaz kutsatzeko prest leudekeen pertsona zaurgarriak... Arrisku horiek badaude, eta immunitate pasaporte baten etikotasunaren eta arriskuen inguruko kezkak gero eta ozenagoak dira munduan, bai gizarte mailan, baita lan munduan ere.

Pasaporteak ez, baina testak bai, beraz. Hori bai, «testak ezin daitezke aitzakia izan enpresek beste neurriak malgutzeko», uste du Igeregik. «Enpresek langileen osasuna bermatzea da distantzia sozialak bermatzea, EPIak izatea, prebentzio neurriak... Testak izan daitezke balio erantsia. Baina immunitaterik ziurtatzen ez den neurrian ezin dute ondoriorik izan beste prebentzio neurrietan».

Ugartemendiak uste du lantegietako prebentzioa ezin dela testetan soilik oinarritu. Neurri higienikoak, neurri prebentiboak eta antolaketa neurriak hartu behar dira langileen osasuna babesteko. «Testak ere hor sartu beharko lirateke, baina beste guztiekin konbinatuta».]]>
<![CDATA[«Argiro bereizi behar dira osasuna, intimitatea eta datu pertsonalak»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2006/013/001/2020-05-08/argiro_bereizi_behar_dira_osasuna_intimitatea_eta_datu_pertsonalak.htm Fri, 08 May 2020 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/2006/013/001/2020-05-08/argiro_bereizi_behar_dira_osasuna_intimitatea_eta_datu_pertsonalak.htm
Bai, LAPL lan arriskuen prebentzioari buruzko legean oinarrituta. Izan ere, enpresaburuak bere langileei osasuna zaintzea bermatu behar die, lanarekin zerikusia duten arriskuak aintzat hartuta. Halaber, ez da ahaztu behar Espainiako Gobernuak lan istripuarekin berdinetsi dituela COVID-19ak langileei begira eragindako bakartze eta kutsatze aldiak, aldi baterako ezgaitasunak eratorritako prestazioei dagokienez. Bada, horrek enpresaburuaren kostuak gehitzen ditu, gaixo baimenaren laugarren egunetik hamabostera arteko prestazioak bere gain hartu beharko dituelako. Hori horrela izanda, are zorrotzago jokatuko dute enpresaburuek, langileen artean gaitza heda ez dadin.

Frantziako Gobernuak ezetz dio, ezin dituztela egin. Frantziako Lan ministroak dio sekretu medikoa dagoela hor.

Kontuan hartu behar da Europako Batasunaren 89/391/EEE zuzentarauak estatu kide bakoitzaren legeriaren esku utzi dituela langileen osasuna behar den moduan zaintzeko neurriak. Orobat, zuzentarauak dio estatu bakoitzak hartu beharreko neurriok ahalbidetu behar dutela langile bakoitzak duen eskubidea bere osasuna denbora tarte erregularretan zaindua izan dadin. Halatan, erregela orokorra langileen borondatearen aldekoa da. Baina posible da estatu bakoitzaren legediak erregela horri salbuespenak ezartzea, langileen osasuna eta segurtasuna bermatze aldera. Esaterako, hori gertatzen da Espainian. Intimitatearena beste kontu bat da. Egin-eginean ere, argiro bereizi behar dira osasun zaintza, langilearen intimitatea eta osasun zaintzaren ondoriozko datu pertsonalak tratatzea.

Orduan, posible da oniritzirik gabe testak egitea?

Bai, baldin eta legeriaren baldintzak betetzen badira. LAPLak enpresaburuei ahalbidetzen die zenbait kasutan nahitaezko azterketak egitea, betiere, aldez aurretik langileen ordezkariek txostena eginda -nahiz eta azken hori loteslea ez izan-. Kasu horien artean dago, ulerbidez, bizi dugun egoerarekin bat datorrena, alegia, langile baten osasun egoera langile horrentzat, gainerakoentzat eta enpresari lotutako beste pertsona batzuentzat arriskutsua den egiaztatzeari buruzkoa.

Zein dira bermeak intimitatea, datu pertsonalak babesteko?

Lehendabizi, langileen osasuna zaintzeko eta kontrolatzeko neurriak bete behar ditu egiaztatutako eskumen teknikoa, prestakuntza eta gaitasuna dituzten osasun langileek. Bigarrenez, lortutako informazioak izaera pertsonala du, eta horren berri izan dezakete soil-soilik osasun langileek eta langileen osasunaren zaintzaz arduratzen den osasun agintaritzak. Gainera, informazio horren berri ezin zaie eman enpresaburuari eta beste pertsonei, langilearen esanbidezko adostasunik gabe. Hirugarrenez, langileei gauzatutako azterketen ondorioak jasoko dituzte soil-soilik enpresaburuak eta enpresako prebentzio arloan ardurak dituzten pertsonek eta organoek. Ondorio horien xede bakarra izan behar da jakitea langileak zenbaterainoko gaitasuna duen lanpostuan aritzeko eta, hala denean, lanpostua langileari egokitzea posible ote den, babes zein prebentzio neurriak ezarrita edo hobetuta. Laugarrenez, osasunari buruzko datuek kategoria bereziaren izaera dute datu pertsonalak tratatzeari dagokionez. Horrek esan nahi du xede jakin batzuetarako eta zorrotz araututako irizpideekin bat etorriz bakarrik baliatu ahal izango direla. Adibidez, posible da osasun agintaritzek azterketa zientifikoak gauzatzea, ukitutakoen adostasunik gabe, osasun publikorako garrantzi handiko eta larrialdiko salbuespeneko egoeretan.

Enpresek langileen segurtasuna bermatu behar dute.

Langile guztiei testak egitea ere neurri kolektibo moduan har daiteke, eta neurri kolektiboek lehentasuna dute beti banakako neurriei begira, babeserako jantziei eta maskarei begira, kasurako. Telelangileei ere testak egitea beharrezkoa litzateke, lan egiten jarraitzen dutelako. Bada, enpresaburuak horien segurtasuna eta osasuna babesteaz gain, telelangileak bere etxekoak kutsatzea saihestu behar du, bizi dugun egoeran lantokia eta bizilekua uztartuta baitoaz.

Ez da logikoagoa testak soilik osasun zerbitzuek egitea?

Espainiako Gobernuak lan istripuarekin berdinetsi baditu COVID-19ak jotako edo isolatutako langileen egoerak, zentzuzkoa da enpresaburuek testak egitea, osasun-zaintzako neurri gisa.]]>
<![CDATA[Etxeko langileek eta aldi baterakoek gaurtik eska ditzakete subsidioak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2107/011/001/2020-05-05/etxeko_langileek_eta_aldi_baterakoek_gaurtik_eska_ditzakete_subsidioak.htm Tue, 05 May 2020 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/2107/011/001/2020-05-05/etxeko_langileek_eta_aldi_baterakoek_gaurtik_eska_ditzakete_subsidioak.htm
BOE Estatuko Aldizkari Ofizialeko bi ebazpenek zabaldu dute orain bidea, subsidioak jasotzeko baldintzak ezarrita, eta beharginek gaurtik aurrera egin ahalko dute eskaera. Subsidioa eskatzeko hilabete itxaron ostean, eskaria onartzen bazaie, beharginok beste hilabete bat itxaron beharko dute dirua jasotzeko; zehazki, eskaria onartu eta hurrengo hilaren 10era arte.

Etxeko langileak

Alarma egoeraren aurretik etxeko langileen erregimen berezian zeuden etxeko langileek subsidioa eska dezakete kasu hauetan: murriztu egin baldin bazaie lanaldia, edo zerbitzua eskaintzen zuen etxeetakoren batean edo guztietan lan egiteari utzi behar izan badiote. Eskaera egiteko, etxeko langileak lanaldia murriztu dioten edo kaleratu duten enplegatzaile guztien ardura adierazpenak aurkeztu behar ditu, zeintzuetan zenbat ordaintzen dioten agertu behar duen,

Kaleratzeagatik edo lanaldi murrizketagatik jasotzeari utzi dion oinarri kotizagarriaren %70aren adinakoa izango da saria, betiere aurreko hilabetea hartuz aintzat. Kasu batean zein bestean, subsidioaren diru muga lanbide arteko gutxieneko soldataren 950 euroak izango dira. Etxeko langileentzako laguntza ez da bateragarria izango aldi baterako ezintasunarekin. Ezingo da eskatu langileak ordaindutako baimen berreskuragarria izan badu, edo eskaera egin osteko lanetatik lortutako diru sarrerek, subsidioarekin batera, gutxieneko soldataren zenbatekoa gainditzen badute.

Ebazpenaren arabera, laguntza hilaren 10ero jasoko dute, baina enplegu zerbitzuak hiru hilabete ditu eskaera onartu ala ez erabakitzeko. Eskaera onartu eta hilaren 10ean ordainduko dira ere lanaldia murriztu edo lana galdu geroztiko atzerapenak.

Aldi baterako langileak

Langabezia saria jasotzeko nahikoa kotizatu ez eta alarma egoeran kontratua amaitu zaien aldi baterako langileentzat, oraingoz, subsidio berezia hilabete bakarrekoa izango da; hots, ordain bakarra izango dute, 430 eurokoa, Espainiako Gobernuak ez badu laguntza denboran luzatzea erabakitzen. Eskaera egiteko, langileak BOEn argitaratutako ebazpenean dagoen eredua aurkeztu beharko du.

Ordain bakar hori jaso ahal izateko, aldi baterako langileak gutxienez bi hilabete egin behar izango ditu lan, kontratua amaitu aurretik. Iraupen jakineko kontratuak dira aintzat hartzen direnak, bitartekoak, formakuntzakoak eta errelebokoak. Laguntza ez da izango bateragarriak administrazio publikoek emandako inolako gutxieneko errentekin edo antzekoekin. ]]>
<![CDATA[Etxeko langileek eta aldi baterakoek bihartik aurrera eska dezakete langabezia saria]]> https://www.berria.eus/albisteak/180891/etxeko_langileek_eta_aldi_baterakoek_bihartik_aurrera_eska_dezakete_langabezia_saria.htm Mon, 04 May 2020 09:28:16 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/180891/etxeko_langileek_eta_aldi_baterakoek_bihartik_aurrera_eska_dezakete_langabezia_saria.htm <![CDATA[Neurriekin mugatutako enpresek mailaka utz ditzakete erregulazioak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2287/005/001/2020-05-02/neurriekin_mugatutako_enpresek_mailaka_utz_ditzakete_erregulazioak.htm Sat, 02 May 2020 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/2287/005/001/2020-05-02/neurriekin_mugatutako_enpresek_mailaka_utz_ditzakete_erregulazioak.htm
Adibidez, gobernuak sektore jakinen batean bezero kopurua mugatuta badauka, arlo horretako enpresek «etete eta murrizketei uko egin diezaiekete erabat edo partzialki, langile talde osoan edo zati batean, eta neurri progresiboan, ezinbestekotasun arrazoiari lotutako kausak desagertuz doazen heinean».

Era berean, Lan Zuzendaritzaren arabera, «posible izango da aurrez aurkeztutako etete neurria aldatzea eta lanaldien murrizketarako trantsizioa erraztea, zeinak eragin ekonomiko txikiagoa duen langileentzat eta bide ematen duen aurre egiteko produktu eta zerbitzuen eskariaren eta eskaintzaren mailakako hazkundeari».

«Egon daitezela lasai»

Yolanda Diaz Lan ministroak hori berretsi zuen atzo bertan, soilik oraingoz partzialki zabaldu daitezkeen taberna eta beste negozioei buruz galdetu ziotenean: «Egon daitezela lasai, mekanismoak jarraitzen baitu, nahiz eta haiek zabalik egon».

Ez dute aukera hori izango, berriz, gobernuaren neurriek baldintzatuta egon gabe, ezinbesteko arrazoiaren faltan, euren kabuz eta borondatez jarduerari partzialki ekiten dioten enpresek.

Prozedura ahalik eta sinpleena izatea nahi du Lan Zuzendaritzak. Jarduera betean hasi nahi duen enpresak nahikoa izango du Lan Agintaritzari jakinaraztea uko egiten diola neurriari eta laguntzen kudeatzaileari enplegatu bakoitzaren egoera zehatzaren berri ematea. Diazek gehitu zuen gauza bakar bat egin behar duela langile batzuk lan erregulaziotik atera nahi dituen enpresak: horren berri SEPEri eman.

Alarma egoera

Edonola ere, hurrengo egunetan zehaztasun gehiago iritsi beharko dira erregulazio dosierren inguruan. Espainiako Lan Ministerioa patronalarekin eta sindikatuekin negoziatzen ari da erabakitzeko zer gertatuko den erregulazioekin alarma egoera amaitzen denean. Izan ere, egungo araudiarekin, alarma bukatu bezain pronto automatikoki bertan behera geratuko lirateke ezinbesteko arrazoiengatiko lan erregulazioak.

Normalean, SEPEren sariak hilaren 10ean kobratu ohi dira, baina aldi baterako erregulazio horietan dauden langileei oraingoan hilaren 3ra —igande honetara— aurreratuko zaie laguntza, gobernuak banku gehienekin egin duen hitzarmenari esker.]]>
<![CDATA[Erregulazioak mailaka utzi ahalko dituzte gobernuaren neurriek baldintzatutako enpresek]]> https://www.berria.eus/albisteak/180793/erregulazioak_mailaka_utzi_ahalko_dituzte_gobernuaren_neurriek_baldintzatutako_enpresek.htm Fri, 01 May 2020 18:25:11 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/180793/erregulazioak_mailaka_utzi_ahalko_dituzte_gobernuaren_neurriek_baldintzatutako_enpresek.htm <![CDATA[Apirila badoa, maiatzaren beldurrez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/008/001/2020-04-29/apirila_badoa_maiatzaren_beldurrez.htm Wed, 29 Apr 2020 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1872/008/001/2020-04-29/apirila_badoa_maiatzaren_beldurrez.htm
Horren esplikazioa nahiko sinplea da: herritar gehienen gastua asko jaitsi da konfinamenduarengatik, eta, bestela ere, saltoki gehienak itxita daudelako. Jendea oinarrizko kontsumora ari da mugatzen. Ez bidaiarik, ez jatetxerik, ez ile apaindegirik... Jatekoak, edatekoak, komuneko papera, eta, asko jota, gutiziaren bat.

Egia da kreditu eta ordainketa txartelen erabilera igo egin dela. Baina eragiketa kopuruetan soilik izan da hazkundea, eta ez da antzeman kreditu txartelak gastua geroratzeko erabiltzeko joera garbirik.

Eskudiruaren erabileraren jaitsieraren ondorio dira, gehienbat, txartelekin egindako operazioen hazkundeak. Kutxanbanken bezeroek, esaterako, askoz ere diru gutxiago atera dute kutxa automatikoetatik (-%45). Izan ere, udaberri arraroarekin, contactless txartelen loraldia iritsi da —entitate gehienek gainera, sinadurarik gabeko diru muga handitu dute, hogei eurotik 50era—. Ia ziur, esku diru gutxiago erabiltzea izango da koronabirusak behin betiko aldatuko duen ohituretako bat.

Saltokiak itxita

Operazio gehiago, baina gastu gutxiago. Laboral Kutxaren bezeroen artean txartelen bidez bezeroek egindako operazioen kopurua %1,7 baizik ez zen handitu martxoan, baina fakturazioa, txartelen bidez mugitutako dirua, %5,8 jaitsi zen.

Txartelen operazioek ere islatzen dute enpresa mordoa daudela itxita. Izan ere, merkataritza bezeroetan, joera bera izan da. Laboral Kutxaren merkataritzako bezeroen operazio kopuruak handitu egin ziren (+%12,5) aurreko urteko martxoarekin alderatuta, baina fakturazioa jaitsi egin zen (-%5,5), saltoki mordoa itxita dauden seinale.

Komertzioek txartelekin egindako operazioen zenbatekoak ere ematen du alarma egoerak sektoreetan jada martxoan izan zuen eraginaz eta geldialdiaz. Espainian, txartel bidez fakturatutako kopurua %58 handitu zen supermerkatuetan, eta %35, berriz, farmazietan. Aldiz, bidaia agentzien txartel bidezko fakturazioa %65 jaitsi zen, hotelena %66, jatetxeena %47, eta garraioena %67.

Hipoteken moratoria

Hilabetea bukatzen ari dela, jendea estu dabilenetz ikusteko beste aldagai bat hipoteka maileguen kuoten geroratzeak izan daitezke. Espainiako Gobernuak egoera zaurgarrian zeuden pertsonei ordainketa horiek geroratzeko aukera eman zien, hasieran hilabete batez (martxoaren 17ko dekretuan) eta gero hiru hilabetera luzatu zuen epea (martxoaren 31n).

Finantza entitateek adierazi dute jaso dituztela kontsultak, eta ez gutxi; bezeroek informazioa eskatu dute hipotekaren ordainketak atzeratzeko dituzten aukerez. Kutxanbankek, esaterako, izan ditu bezeroak galdezka, baina ez du daturik eman ez jaso dituen eskaera formalei, ezta onartu dituen eskaeren kopuruei buruz ere. Dena den, Kutxabankek azaldu du gaiaz galdetu duten bezero gehienek ez dituztela betetzen hipotekak geroratzeko Espainiako Gobernuaren dekretuak ezarritako baldintza guztiak.

Maileguen geroratzea eskatu ahal izateko, eskatzaileak «egoera zaurgarrian» egon behar du. Norbait egoera zaurgarrian dagoela aitortzeko lau baldintza bete behar ditu: langabezian gelditu izana, edo, autonomoen kasuan sarreren %40tik gora galdu izana; familia osoaren diru sarrerek ez gainditzea IPREM errenta adierazle publikoaren hirukoitza, 1.613 euro —muga handiagoa izango da familian haurrak eta ezinduak badaude—; familiaren diru sarrera guztien %35etik gora hartzea etxebizitza gastuek hipotekaren kuotak eta gastu zein hornikuntza orokorrek—; eta, azkenik, erakutsi behar da hipotekak familiaren errentan duen zama 1,3 biderkatu dela.

Hipotekaren kuoten moratoria eskatzeko baldintzetan hirugarrena da eskatzaile eta galdetzaile gehienek betetzen ez dutena, etxebitza gastuek familiaren sarreren %35 gainditzearena.

Hori gertatu zaie Laboral Kutxan hipoteken geroratzeari buruz galdetu duten bezero askori. Gehien-gehienek ez zituzten betetzen dekretuaren baldintzak. Euskal Herriko eta kanpoko bezeroak aintzat hartuta, Laboral Kutxak apirilaren 23an 67 bezerori geroratu zizkien ordainketak —62 hipoteka mailegu eta bost mailegu pertsonal—. 67 eskaeretatik, 41 langile autonomoen hipotekei eta maileguei zegozkien.

Dena den, Laboral Kutxak nabarmendu du bere eskaintzan dituen hipoteka maileguetan gehienek badituztela sei hilabeteko gabealdietarako aukerak, eta hori alternatiba ona izan daitekeela dekretuaren baldintzak betetzen ez dituztenentzat. Gabealdi horiek indarrean jartzea eskatu dute Laboral Kutxaren 784 bezerok Hego Euskal Herrian. Hori bai, egoera horietako bakoitzaren atzean egon daitekeen dramaz aparte, kopuru horiek ez dira inolaz ere esanguratsuak, entitateak emanda dituen hipoteka maileguen kopuruak kontutan hartzen bada.

Pentsio planak

Estutasun zantzuak ikusteko beste datu bat izan zitekeen ea jendeak eskatu duen Borondatezko Gizarte Aurreikuspeneko Erakundeetatik eta pentsio planetatik aurrezkiak berreskuratzea, horretarako baimena eman dutelako administrazio publikoek.

Kutxabankek joan den astearen bukaeran ez zuen horrelako operaziorik batere zenbatu, nahiz eta kontsultak izan dituen. Egia da eragiketa horretarako agiri jakin batzuk aurkeztu behar direla, ez soilik eskaera, eta garaiak ez direla onenak burokrazian murgiltzeko. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, gainera, SEPEk ordaintzen ez duen soldataren partea da eskatu daitekeen bakarra (%30 inguru).

Laboral Kutxak joan den urtearekin alderatuta, halako eskaeren %5eko igoera bat izan du martxoan, baina kopuruak oso txikiak dira, bai eragiketenak, baita berreskuratutako aurrezkiaren zenbatekoenak ere. Ez da ahaztu behar, burokraziaz gain, aurrezki horiek berreskuratzeak zerga aitorpenean ondorioak dituela.

Martxoa shock batekin bukatu bazen, apirila ziurgabetasunean joango dela dirudi jendearen ekonomian. Ziurtasun handiagoa eta hodei beltzak benetan maiatzarekin batera iritsiko direla uste dute bankuek eta kutxek.

Izan ere, herritar gehienak gai dira bizpahiru hilabeteko kolpeari aurre egiteko, baina maiatzean jada hasiko dira askoren indarrak eta aurrezkiak ahitzen. Ziurgabetasunean ziurtasun bat: hurrengo hil bukaera gogorra izango da askorentzat.]]>
<![CDATA[Okupatuen eta langabeen kopuruek behera egin dute Hego Euskal Herrian]]> https://www.berria.eus/albisteak/180642/okupatuen_eta_langabeen_kopuruek_behera_egin_dute_hego_euskal_herrian.htm Tue, 28 Apr 2020 09:02:56 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/180642/okupatuen_eta_langabeen_kopuruek_behera_egin_dute_hego_euskal_herrian.htm <![CDATA[CAFek hidrogenozko 45 autobus egingo ditu Alemaniarako eta Herbehereetarako]]> https://www.berria.eus/albisteak/180597/cafek_hidrogenozko_45_autobus_egingo_ditu_alemaniarako_eta_herbehereetarako.htm Mon, 27 Apr 2020 13:49:54 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/180597/cafek_hidrogenozko_45_autobus_egingo_ditu_alemaniarako_eta_herbehereetarako.htm <![CDATA[Diru sarrerak bermatzeko errentaren eskaera berriak lehenesten ari da Lanbide]]> https://www.berria.eus/albisteak/180482/diru_sarrerak_bermatzeko_errentaren_eskaera_berriak_lehenesten_ari_da_lanbide.htm Fri, 24 Apr 2020 16:08:52 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/180482/diru_sarrerak_bermatzeko_errentaren_eskaera_berriak_lehenesten_ari_da_lanbide.htm <![CDATA[Autonomoentzako prestazioaren ordainketa berria, hilaren 30ean]]> https://www.berria.eus/albisteak/180477/autonomoentzako_prestazioaren_ordainketa_berria_hilaren_30ean.htm Fri, 24 Apr 2020 11:38:04 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/180477/autonomoentzako_prestazioaren_ordainketa_berria_hilaren_30ean.htm