<![CDATA[Irune Lasa | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 25 Sep 2018 03:19:05 +0200 hourly 1 <![CDATA[Irune Lasa | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Klima aldaketa azkenean iritsi da fakturara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1937/002/002/2018-09-20/klima_aldaketa_azkenean_iritsi_da_fakturara.htm Thu, 20 Sep 2018 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1937/002/002/2018-09-20/klima_aldaketa_azkenean_iritsi_da_fakturara.htm
Eskari handia eta eskaintza txikia aurrez aurre —haize faltagatik eolikoek ere gutxi ekoitzi dute—, prezioak gora. Igoera horri unean garestiagoak izan diren erregai fosilen ekarpena ere gehitu zaio. Eta, nola ez, argindarraren merkatu marginalistaren beraren ezaugarriak ere, horiek ere baldintzatzen dutelako merkatuko azken prezioa, eta, beraz, fakturaren zati handi bat.

Baina klima aldaketara itzuliz, fenomenoaren beste alderdi bat ere atzeman da lehen aldiz argindarraren fakturan; beroketaren kontrako borrokaren eragina. Zehatzago, karbonoa isurtzeko eskubideen merkatuaren eragina. 2005ean eratu zen zen Europako Batasunean CO2 isurtzeko eskubideen merkatua. Antzekoak daude beste hainbat herrialdetan ere, Kalifornian (AEB), Australian, Hego Korean, eta orain gutxi eratu da halako merkatu bat Txinan ere. Merkatu horien eremuetan karbono igorle nagusiek eskubide horiek behar izaten dituzte euren jardueretarako. Eta horien artean argindar sortzaileak ere badaude; ikatz edo petrolioarekin dabiltzan zentral termikoak eta gasarekin dabiltzan ziklo konbinatuko zentralak.

Kanpokotasun negatiboa

Eskubide merkatu horien oinarrian kanpokotasun negatiboaren kontzeptua dago. Wikipediak (euskarazkoak) azaltzen duen bezala, «kanpokotasunak sortzen dira ekonomia eragile batek bere jardueraren ondorioz kostu eta prezioetan islatu edo kontabilizatzen ez diren onurak eta kalteak ekartzen dituenean». Zein da kanpokotasun negatiboen adibide argi bat? Kutsadurarena. Adibidez, argindarra sortzerakoan hainbat sortzailek atmosferaratzen duten CO2-ak jarduera horretatik at dagoen jendeari egiten dio kalte; mundu guztiari, finean.

Gizakiak Lurreko batez besteko tenperatura dagoeneko gradu bat igo duela kontuan hartuta, neurriak hartu behar direla inor gutxik jartzen du zalantzan. Eta zein da halako kanpokotasun negatiboei muga jartzeko egiteko modu bat? Haiek nolabait atzera jardueraren kontabilitatean barneratzea, kalte horren sorkuntza ekonomikoki zigortuz, ahal bada kaltearen balioaren adina. Kutsatzen duenak ordain dezala, alegia.

Helburu hori lortzeko bide bat zergak izan daitezke. Kutsadura sortzen duen argindar horretatik onura ateratzen duenak —sortzen, saltzen, erabiltzen duelako— zerga bat ordain dezala. CO2 igorpenak egiteko eskubideen merkatuarekin, ordea, beste pauso bat eman nahi da kanpokotasun negatibo horrekin. Helburua ez da konpentsatzea soilik, baizik eta ahalik eta gehiena murriztea. Zikinari penalizazio ezarriz, efizientzia sarituz eta argindar garbiagoen bidea erraztuz.

Horrela, igorpen eskubideen merkatua da Europako Batasunaren giltzarrietako bat CO2 isuriak murriztu eta bere buruari jarritako helburuak betetzeko —2030erako igorpenak 1990. urteetakoak baino %40 txikiagoak izatea—. 2005ean, merkatua abiarazteko, isuri gehien egiten zituzten fabrika eta zentralei eskubide horiek doan banatu zitzaizkien. Eraginkorrak izan eta eskubide horiek xahutzen ez bazituzten —CO2 gutxiago atmosferaratzen bazuten— lantegi eta zentralek sobera zituzten tituluak saldu zitzaketen merkatuan, eta dirua irabazi. Baina, krisi ekonomikoa eta jardueren beheraldiak zirela tarteko, ez da eskubide eskari esanguratsurik izan orain arte. Gehiegizko eskaintza mugatzeko 2013. urtean moldaketa bat egin zen merkatuan, eta, orduz geroztik, estatuek enkantean banatzen dituzte eskubide horiek. Urtero eskubide kopurua murriztu egiten da, baina gutxi, eskubide guztien %1,74.

Hain zuzen, OCDEk berak aste honetan eman du datua, murrizketarako eragingarria izateko CO2 tona bat isurtzeak zenbat balio beharko lukeen, dela zergen bidez, dela eskubideetan: 30 euro aurten, 60 euro 2020an.

Orain, garestiago

Eskubideei dagokionez behintzat, Europa kopuru horietatik urrun dago. Bitarte honetan, eskubideek nekez gainditu izan dute tonako bost euroko prezioa, eta, beraz, akuilu eskasa izan dira igorpenak murrizteko. Europako Batasunaren beste moldaketa bat iritsi den arte. 2017an onartutako aldaketa bat ezarriko da indarrean 2019. urtearen hasieran: sobran dauden eskubideak merkatutik erretiratzen hasiko dira.

Zenbait analistaren arabera, horrek esan nahi du merkatutik 390 milioi tona CO2 isurtzeko eskubide erretiratuko direla, eta 2023. urtera artean guztira 1.500 milioi eskubide izan daitezkeela kanporatuak. Ez hori bakarrik, 2021etik 2030era artean eskubide kopuruen murrizketa handiagoa izango da, urtero eskubide kopuru osoa %2,2 gutxituko baita.

Eta eskaintza murrizketarekin lortu nahi den prezioen igoerak, nola ez, salerosketak areagotu ditu azken hilabeteetan. Irailaren 10ean inoiz ikusi gabeko prezioa iritsi zuen eskubideak, 24,85 euro. Hurrengo egunean atzera 21 euroren ingurura apaldu zen prezioa, Poloniaren ezinegonak —isurketa handiak egiten ditu herrialdeak eta bat-bateko garestitzeak kalte handia egin diezaioke— agerrarazi baitzuen Europako Batzordeak badituela gordeak espekulazioak mugatzeko mekanismoak.

Edonola ere, karbono dioxidoa isurtzea gero eta garestiagoa izango da, hori da-eta finean merkatu horren helburua, Trantsizio energetikorako akuilua izatea. Eta lehen aldiz, aurten, hori nabaritzen hasi da argindarraren fakturan.

Jakina, eztabaidagarria izan daiteke zenbateraino pagatu behar duen hori herritar soilak. Prezioa dela-eta argindarra erabiltzerakoan kontsumitzaileek eraginkortasunez jokatzea izan daiteke isurtze eskubide garestien eta faktura garestiagoen ondorioetako bat.

Baina horren aurretik, merkatuen jokoan sartuta, haien efizientzia eta zuzentasunean ere asko dago egiteko.

Adibidez, argindarraren Espainiako merkatuaren ezaugarriak direla-eta, analista zenbaiten ustez, CO2-rik isurtzen ez duten sortzaile tradizionalek —nuklearrek eta hidroelektrikoek— gehiegizko onura lortzen dute isurtze eskubide garestietatik. Energia berriztagarri gutxi dagoenean —adibidez haize gutxi egin duelako— iturri desberdinen handizkako pool horretan iturri garestiagoak sartzen dira —termikoak eta ziklo konbinatuak— eta azken haien prezioan erosten da argindar guztia. Termiko eta ziklo konbinatuek CO2 isurtzen dute eta horretarako eskubideak erosi behar dituzte. Baina halako kosturik ez dute argindarra salneurri berean saltzea lortu duten nuklearrek eta hidroelektrikoek.

Zentral nuklearrek zailagoa dute merkatuak ematen dien aukera horretaz baliatzea, itzali eta piztu ibiltzeak kostu handiegia duelako haientzat. Baina zentral hidroelektrikoek gorde dezakete ura hilabete komenigarriagoetarako, adibidez, haize gutxiko eta CO2 garestiagoko boladetarako. Eta hori egin izan dute. CNMCko analista baten arabera, 2018ko lehen zortzi hilabeteetan soilik, Espainiako nuklearrek eta hidroelektrikoek 673 milioi euroko onurak izan dituzte CO2 isurketen kalteen barneratzetik.

Baina ez dira haiek karbono eskubide garestiagoetatik onura duten bakarrak. Aurten Espainiako Ogasunak 1.400 milioi euro jasoko ditu eskubideen enkantetik.]]>
<![CDATA[Autoentzako sabaiak egiten dituen taldea erosi du CIE Automotivek]]> https://www.berria.eus/albisteak/156724/autoentzako_sabaiak_egiten_dituen_taldea_erosi_du_cie_automotivek.htm Mon, 17 Sep 2018 08:09:33 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/156724/autoentzako_sabaiak_egiten_dituen_taldea_erosi_du_cie_automotivek.htm <![CDATA[Mundua astindu zuen krisiaren kronologia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1923/008/001/2018-09-16/mundua_astindu_zuen_krisiaren_kronologia.htm Sun, 16 Sep 2018 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1923/008/001/2018-09-16/mundua_astindu_zuen_krisiaren_kronologia.htm 2006


Likidezia handiak eta interes tasa txikiek AEBetako etxebizitza merkatua puztu zuten 2004-2006ko urteetan. Baina, petrolio garestiak eragindako inflazioari eutsi nahian, Erreserba Federala tasak igotzen hasi zen, puntu laurden orain, puntu erdi gero, etengabe. Bi urtean 4,25 puntu igota, 2006ko ekainean interes tasak %5,25ekoak ziren. Eta etxebizitza burbuilak eztanda egin zuen. Hilabeteek aurrera egin ahala, etxegabetzeen kopurua gora joan zen AEBetan.

2007




Gero eta argiago zegoen: Hainbat mailegu kobratzea ezinezkoa izango zen. Horien artean erabat ustelak ziren bi hipoteka mota zeuden: batetik, interes handiagoa ordaintzearen truke kreditu historia edo kaudimen eskaseko jendeari emandako subprime maileguak. Eta bestetik, bi urtetan interes finkoa (txikiagoa) ordaindu eta gero tasa aldakorrera aldatu behar ziren ARM (Adjustable-Rate Mortgages) maileguak; hots, bat-batean interes oso handiak ordaindu behar zituen jendearen hipotekak.

Hipoteka horien inguruko aktiboak ustelak ziren, eta ez ziren gutxi. 2007an hasi zen azaleratzen aktibo toxiko horiek hainbat banku eta funtsetan egindako zuloa zenbaterainokoa zen.

Otsailaren 27a: Freddie Mac AEBetako hipoteka emailerik handienetakoak uko egin zion subprime maileguak erosteari.

Uztailaren 31: Bear Sterns bankuak bi hedge fund inbertsio funts geratu zituen subprime hipotekekin bermatuta zeudelako.

Abuztuaren 9a: Kezkak Atlantikoa zeharkatu zuen. BNP Paribasek hiru inbertsio funts gelditu zituen, ez zelako gai haien egiazko balioa kalkulatzeko.

Irailaren 4a: Bankuen kontuetan zulo handiak zeudela gero eta argiago zegoen: bankuak ez ziren fidatzen beste bankuen kaudimen gaitasunaz; edo eurak zeuden diru behar gorrian: bankuarteko maileguetarako tasak % 6ko langa pasatu zuen. Banku zentralak sisteman dirua sartzen hasi ziren.

Irailaren 13a

Alan Greenspan




(Erreserba Federaleko presidente ohia) subprime hipotekei buruz:

«Banekien halako gauzak egiten ari

zirela, baina hartu zuten neurriaz ez nuen

arrastorik izan oso berandu izan zen arte»

Irailaren 14a: Lehen SOS seinalea. Erresuma Batuko Northern Rockek erregu egin zion Ingalaterrako Bankuari, likidezia arazoak zituela. Laguntza lortu, baina bezeroen konfiantza galdu zuen. Aurreztaileek ilara luzeak egin zituzten euren dirua ateratzeko, gobernuak gordailu guztiak bermatu eta gauzak baretu aurretik.

Irailaren 18a: Erreserba Federalaren lehen jaitsiera interes tasetan, %4,75eraino. Murrizketa gehiago etorriko ziren gero, bata bestearen atzetik, 2008ko abenduan tasak %0an uzteraino.

Urriaren 1a: UBS izan zen nazioarteko banku handien artean lehena subprime hipoteken erruz pilatutako galera itzelak aitortzen -aurretik irailean Alemaniako IKB-. Egun berean, Citigroupek ere zulo handia zuela aitortu zuen, eta hurrengo bi hilabeteetan galeren jakinarazpenak errenkan etorri ziren Atlantikoaren bi aldeetan: Merril Lynch, Wachovia, Barcklays, Swiss Re aseguru etxea, RBS, Morgan Stanley...

Abenduaren 13a: Aurretik ere sisteman dirutza sartu zuen Erreserba Federalak, baina konfiantza krisia sekulakoa zen, eta banku arteko merkatua izoztuta zegoen. Beraz, euriborra %5a jotzear zegoen. Fed-ek bultzatuta, munduko bost banku zentral nagusiek ahalegin bateratua egin zuten, bankuei milaka milioi dolar eskainiz maileguan. Hurrengo hilabeteetan diru gehiago injektatzen jarraitu zuten banku zentralek, bakoitzak euren kabuz edo elkarrekin batera.

2008




Banku eta aseguru etxeek euren zuloen berri ematen jarraitu zuten, eta, aldi berean, milaka lanposturen suntsiketa iragarri. Burtsak asaldatuta zeuden. Bankuetako batzuk erreskatatu egin ziren, beste batzuk ia dohainik xurgatu zituzten beste bankuek -gobernuen bermeekin-, eta beste batzuk hondoratu egin ziren.

Urtarrilaren 22a: Erreserba Federalak larrialdiko tasa jaitsiera bat egin zuen, hiru puntu laurdenekoa. Hurrengo egunean, EBZk uko egin zion gauza bera egiteari .

Urtarrilaren 23a

Jean Claude Trichet



EBZko presidentea:

«Nire kezka handiena inflazioa da»

Otsailaren 17a: Erresuma Batuko gobernuak Northern Rock bankua nazionalizatu zuen, ez zutelako harentzat eroslerik topatu.

Martxoaren 16a: JP Morgan Chasek Bear Sterns erosi zuen. Antzeko operazio gehiago etorri ziren gero urte osoan. JP Morganen eskuetan amaitu zuen Washington Mutualek ere. Bank of Americak, berriz, Countrywide Financial eta Merril Lynch erosi zituen. Wachoviaren eroslea azkenean Wells Fargo izan zen.

Uztailaren 4a: Erreserba Federal tasak jaisten jarraitzen zuen, baina Europako Banku Zentralak interes tasak igo zituen, %4,75era.

Uztailaren 30a: Etxegabetzeek ez zuten etenik AEBetan. George W. Bushen gobernuak erreskate modukoa onartu zuen, etxejabeei maileguak ordaintzea errazteko.

Irailaren 7a: AEBetako hipoteka emaile nagusiak Fannie Mae eta Freddie Mac erreskatatu zituen gobernuak, aurretik -uztailean- Indy Macekin egin zuen moduan.

Irailaren 15a: Bank of Americak Merril Lynch erosten zuen egun berean kiebra jo zuen Lehman Brothersek. Hura erosteko hautagai ziren Barclays eta Bank of America baina, bezperan AEBetako Altxorrak uko egin zion operazio horiei bere bermea emateari; Lehman erortzen utzi zuten.

Irailaren 16a: AIG American International Group munduko aseguru konpainia handiena erreskatatu zuen AEBetako gobernuak. Hilabetea amaitu aurretik berdin egin zutene Europan Fortisekin (Belgikako, Herbehereetako eta Luxenburgoko gobernuek), Hypo Real State-ekin (Alemaniako gobernuak) eta Dexiarekin (Frantziako gobernuak).

Irailaren 20a: AEBetako gobernuak finantza sistema erreskatatzeko bilioi erdi euroko plana aurkeztu zuen, Kongresuak onar zezan. Konpainia pribatuak salbatzeko diru publikoa erabiltzea beste erremediorik ez zegoela esan zuen Henry Paulson Altxorreko idazkari eta Goldman Sacheko bankari oihak: «Alternatiba hondamendia da». Hasieran, Kongresuak ez zuen plana onartu.

Irailaren 21a: Hamarkadatan Wall Streeten nagusi izan ziren inbertsio bankuen aroa amaitu zen. Azken bi inbertsio bankuek, Goldman Sachek eta Morgan Stanleyk, uko egin zioten izaera horri, eta banku arrunt bihurtu ziren.

Irailaren 25a

Nicolas Sarkozy




Frantziako presidentea:

«Krisi honek kapitalismoa birfundatzera

bultzatu behar gaitu, etikan eta lanean

oinarrituta... Bukatu da arazo guztiak

konpontzeko modua autorregulazioa

izatea. 'Laisser-faire' amaitu da».

Irailaren 30a: Herrialdeko sei banku nagusietako gordailuak bermatzeko erabakia hartu zuen Irlandak.

Urriaren 3a: AEBetako Kongresuak Paulson planaren bigarren bertsioa onartu zuen.

Urriaren 4a: Alemania, Frantzia, Erresuma Batua eta Italiako gobernuburuak Parisen bildu ziren. Bankuak erreskatatzeko Europa mailako plan bateratu bat aztergai izan zuten, baina, azkenean, bankuen erreskateak eta gordailuen bermeak gobernuen esku gelditu ziren.

Urriaren 8a: Banku zentral handiek diruaren prezioa jaitsi zuten batera. Alferrik. Pare bat egunetara burtsak amildu egin ziren, eta euriborra %5,3tik gora kokatu zen.

Urria 24a: Islandiaren erreskate eskaera. Islandiak 2.000 milioi dolar eskatu zizkion Nazioarteko Diru Funtsari, bankuen erreskateek herrialdea bera porrotera eramango ez bazuten.

Azaroaren 14a: Europako ekonomia atzeraldian sartu zela egiaztatu zuen Eurostatek. Finantza krisia ekonomia errealera hedatu zela argi uzten hasi ziren estatistika erakundeak mundu zabalean.

Azaroaren 15a: G20 taldeko herrialdeek bilera egin zuten Washingtonen, krisiari erantzun globala emateko asmoz.

2009



Herrialde gehienak atzeraldian zeuden, eta dirutza behar zen bankuak erreskatatzeko. Balantze publikoak gero eta egoera eskasagoan zeuden, batez ere horren aberatsak ez ziren Europako herrialdeetan. Ekonomia erreala krisian eta langabezia gora, Irlandan eta Espainian etxebizitza burbuilen leherketa zetorrenaren lehen zantzuak agertu ziren. Politikariek kudeatutako aurrezki kutxen gehiegikeriak hasi ziren azaltzen Euskal Herrian eta Espainian. Grezian alfonbrapetik zikin guztiak atera zituen gobernu berriak, herrialdearen kontu publikoak gezurrezkoak zirela azaleratuz.

Martxoaren 29a: Espainiako Gobernuak Caja Castilla La Mancha erreskatatu zuen.

Ekainaren 28a: FROB Bankuen Moldaketa Ordenaturako Funtsa sortu zuen Espainiak, arazoak zituzten entitateei banku sistema berregituratzeko erakunde publikoa.

Urriaren 20a: Eurorako sarrera, Atenasko Olinpiar Jokoak, klientelismoa, ustelkeria, zerga iruzur masiboak... Greziaren kontu publikoak aspalditik makillatuta zeudela jakinarazi zuen Georgios Papandreu (Pasok) lehen ministroak, kontserbadoreak boteretik bota eta gobernura iristean. Zor handia finantzatzeko arazoak izaten hasi zen herrialdea, ekonomia hondoratu egin zen, lehen murrizketa handiak iritsi ziren Greziara. Eta Europan alarmak piztu ziren.

2010



Herrialdeak erreskatatzeko abagunea iritsi zen. Eta finantza laguntzarekin batera austeritate neurri gogorrak zetozen.

Apirilaren 23a: Murrizketa handiak egin arren, Grezia ez zen gai merkatuetan dirua lortzeko. Papandreuk erreskatea eskatu zuen ofizialki eta finantzaketaren truke, troikak eskatutako austeritate neurri gogorrak ezarri behar izan zituen. Eztanda soziala -eta politikoa- erabatekoa zen.

Maiatzaren 8a: Greziakoaz gain erreskate gehiago beharko ziren beldur, euroguneak erreskate funtsa eratu zuen.

Azaroaren 21a: Irlandak ere erreskatea eskatu zuen. Etxebizitza burbuilaren eztanda, bankuen erreskatea... Tigre zeltak kontu publikoak itota zituen. Troika Irlanda iritsi zen, eta harekin austeritatea.

2011




Erreskateek eta haien beldurrak ekarritako artazi zorrotzek erantzun soziala piztu zuten. Gobernu ahulen erorketa eta teknokraten etorrera txalotu zuten merkatuek. Europa krisi betean zegoen.

Apirilaren 7a: Portugalek erreskatea eskatu zuen.

Maiatzaren 15a: Madrilen M15 mugimendua eratu zen, austeritatearen aurka, banku eta korporazioen aurka, demokrazia parte hartzaileago baten alde deitutako manifestazio baten inguruan.

Abuztuaren 24a: Espainiako Konstituzioa aldatu zuten herrialdeko bi alderdi nagusiek, non gobernua defizit sabaia izatera derrigortzen zen.

Abuztuaren 31: Islandiaren erreskatea amaitutzat jo zuen NDFk, herrialdeak nazionalizatutako bankuak erortzen utzi, kapitalen kontrol zorrotza ezarri eta gastu publikoan murrizketa handiak egin ostean.

Azaroaren 6a: Grezian Papandreu dimisioa ematera behartu zuten Europatik eta haren ordez Lukas Papademos teknokrata buru zuen koalizio zabala jarri zen boterean, hauteskunde berriek gobernu berri bat ekarri artean. Italian, Silvio Berlusconik garesti ordaindu zuen austeritate neurriak ezartzeko Europaren gomendioei uko egitea. Gehiengoa eta gobernua galdu zituen eta Mario Monti teknokrata bihurtu zen lehen ministro.

Azaroaren 20a: Jose Luis Rodriguez Zapaterok hauteskundeak galdu eta PPko Mariano Rajoy iritsi zen gobernura.

2012




Euroguneak behartutako austeritatea larrutik ordaintzen ari ziren herritarrak Europa hegoaldean. Langabezia, kaleratzeak, murrizketak soldatetan eta pentsioetan, murrizketak oinarrizko gizarte zerbitzuetan... Eta etxegabetzeak. Hipoteka ordaindu ezinda kalean gelditzen ziren familiak, baina, lehentasuna bankuak ziren.

Martxoaren 14a: Zulo beltzean jarraitzen zuen Greziak. Ezinezkoa zitzaion merkatuetan finantzaketa lortzea eta bigarren erreskate bat behar zuen. Baina haren truke troikak oraindik eta austeritate neurri gogorragoak eskatu zizkion. Greziak amore eman zuen baina lortu zuen bankuek 100.000 milioiren zorra barkatzea.

Apirilaren 4a: 77 urteko pentsiodun batek bere buruaz beste egin zuen tiro batekin Atenasko Sintagma plazan. Pentsiodunak idatzita utzi zuen, erreakzio aktiboago baterako adinik ez zuenez nahiago zuela hil jateko bila zaborretan hastea baino. Milioika greziarren etsipenaren ikur bihurtu zen Dimitris Christoulas.

Maiatzaren 9a: Espainiako gobernuak Bankia nazionalizatu zuen. Aurreko urteko uztailean burtsaratutako Bankiaren eta haren sozietate nagusi BFAren zuloaren egiazko neurria egun gutxitara ezagutu zen: 40.000 milioi eurotik gorakoa zen.

Ekainaren 9a: Espainiako gobernuak Europaren laguntza eskatu zuen Bankiaren eta beste bankuen zuloa tapatzeko.

Uztailaren 6a: Austeritatea, atzeraldi ekonomikoa, euroaren hausturaren beldurra... Mario Draghi EBZko presidentearen abagunea izan zen.

Mario Draghi





EBZko presidentea:

«Euroa salbatzeko, beharrezkoa den

guztia egingo dut, eta sinets iezadazue,

nahikoa izango da».

Azaroaren 9a: Epaitegiko batzordea etxegabetzera etorri zitzaionean, Amaia Egañak leihotik salto egin zuen, eta bere buruaz beste egin Barakaldon. Gauean, Euskal Herriko hainbat hiri eta herritan protesta ekitaldiak egin ziren.

2013





Martxoaren 16a: Greziaren zorraren zati baten barkamenak Zipreko bankuen kontuak aldrebestu zituen. Errusiaren laguntzaz gain Europarena ere eskatua zuen herrialdeak. EBtik, oraingoan, zuloaren zati ahalik eta handiena bezeroek ordaintzea eskatu zuten. Corralito-a egun batzuez luzatu zen. Azkenean, 100.000 eurotik gorako gordailuei soilik eragin zien neurriak.

Abenduaren 4a: Irlanda erreskatetik irten zen.

2014





Maiatzaren 17a: Portugalek ere agur esan zion troikari.

2015





Urtarrilaren 25a: Syriza ezkerreko koalizioak hauteskundeak irabazi zituen, austeritatea amaitzeko promesarekin.

Uztailaren 5a: Alexis Tsipras lehen ministroak erreferenduma egin zuen, erreskatea luzatzeko troikaren eskaintzari buruz. Greziarrek ezetz (oxi) esan zuten.

Uztailaren 13a: Europa samurtzerik ez zuen lortu Greziak. Herrialdea eurotik aterako ez bazen alternatiba bakarra zuen Tsiprasek: Hirugarren erreskateari men egin zion.





Gerta daiteke berriro?

Wall Street hil zenekoa

Tsunamia bazetorrela ohartu ezinik

«Ez zen arazo bat merkatu batean; kataklismoa orokorra zen»

]]>
<![CDATA[Langile bat hil da Ondarroan, laugarren solairu batetik erorita]]> https://www.berria.eus/albisteak/156641/langile_bat_hil_da_ondarroan_laugarren_solairu_batetik_erorita.htm Fri, 14 Sep 2018 09:48:57 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/156641/langile_bat_hil_da_ondarroan_laugarren_solairu_batetik_erorita.htm <![CDATA[Prezioen hazkundea %2,2ra apaldu da abuztuan]]> https://www.berria.eus/albisteak/156547/prezioen_hazkundea_22ra_apaldu_da_abuztuan.htm Wed, 12 Sep 2018 14:00:06 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/156547/prezioen_hazkundea_22ra_apaldu_da_abuztuan.htm <![CDATA[Saltoki txikien itxiera kopurua «historikoa» izan daitekeela uste du Cecobik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1846/009/001/2018-09-12/saltoki_txikien_itxiera_kopurua_historikoa_izan_daitekeela_uste_du_cecobik.htm Wed, 12 Sep 2018 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1846/009/001/2018-09-12/saltoki_txikien_itxiera_kopurua_historikoa_izan_daitekeela_uste_du_cecobik.htm online salerosketek irauli egin dituzte kontsumitzaileen erosketa ohiturak, eta saltoki fisiko guztiek zuzenean nabaritzen dute hori. Saltoki handietako merkataritza talde tradizionalak, esaterako, oso kezkatuta daude Amazonen gero eta esparru zabalagoak estu hartzen dituelako. Baina saltoki txikiek ere nozitzen dute erosketa ohituren iraultza: adibidez, joan den astean The New York Times egunkariak zioen kaleko lokalen %20 hutsik zeudela Manhattanen (New York, AEB).

Txinatik hasi eta mundu osoraino hedatzen ari da retail apocalypse (saltokien apokalipsia) delakoa, eta Euskal Herrian ere nabaritzen dira haren eraginak. Hori uste du, behintzat, Cecobi Bizkaiko merkataritza enpresarien konfederazioak; patronalak azaldu duenez, herrialdeko merkataritzak udan orokorrean izan dituen datu onak —urteen arteko %0,6ko hazkundea salmentetan— ez dira saltoki ertain eta txikietara iritsi. Alderantziz: ekainera arte, denda horiek iazko epe berean baino %1,8 gutxiago saldu zuten. Eta joera hori ez da berria, Cecobiren arabera; «otsailaz geroztik, beherakada etengabea izan da».

Dendarien patronalaren ustez, «tokiko merkataritza laguntzeko neurririk hartzen ez bada, negozioen itxiera kopurua aurten historikoa izan daiteke», eta horrek «egoera korapilatsu eta etsigarrian» utziko lituzke enpresaburu, autonomo eta langileak.

Arrisku larrian

Patronalaren ustetan, kontsumitzaileen erosketa ohitura berriak eta batez ere sareko salerosketak dira saltoki txikien emaitza eskasen eta irauteko arrisku larriaren sorburu. Cecobik uste du «berehalako neurriak» behar direla «hurbileko merkataritza salbatu nahi bada».

Neurri horien artean egon beharko luke, besteak beste, merkealdi eta sustapenen politika ordenatu batek; saltoki ertain eta txikien kalterako izaten den arrakala digitala ere murriztu egin beharko litzateke, eta baita sektorearen gaineko zerga sistemaa berrikusi ere, azken horrek, patronalaren ustez, «lehiakortasuna kentzen baitie saltoki txikiei eta ertainei».

Cecobik argi dauka: «Ekintza horiek lehentasun izan beharko lirateke gobernu zentralarentzat eta erkidegoetako eta tokiko administrazioentzat».

Aurreko neurri horiez gain, Bizkaiko dendarien patronalak hirietako barneko merkataritza «dinamizatzeko estrategiak» ere eskatu dizkie administrazioei. Cecobiri beharrezko iruditzen zaio, halaber, merkataritzako ETEen profesionalizaziorako estrategia bat, gabeziak dauden alorretarako formakuntza teorikoa eta praktikoa bilduko duena. Adibidez, formazioa hizkuntzetan, turistak tokiko saltokietara erakartze aldera.]]>
<![CDATA[Cecobik dio aurten "historikoa" izan daitekeela hurbileko saltokien itxiera kopurua]]> https://www.berria.eus/albisteak/156508/cecobik_dio_aurten_historikoa_izan_daitekeela_hurbileko_saltokien_itxiera_kopurua.htm Tue, 11 Sep 2018 20:41:44 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/156508/cecobik_dio_aurten_historikoa_izan_daitekeela_hurbileko_saltokien_itxiera_kopurua.htm <![CDATA[Mikel Aranbururen ustez, "bete dira" errenta zergaren erreformaren helburuak]]> https://www.berria.eus/albisteak/156504/mikel_aranbururen_ustez_bete_dira_errenta_zergaren_erreformaren_helburuak.htm Tue, 11 Sep 2018 14:23:44 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/156504/mikel_aranbururen_ustez_bete_dira_errenta_zergaren_erreformaren_helburuak.htm <![CDATA[Tubos Reunidosek zorra berriro negoziatu beharra dauka bankuekin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1846/010/001/2018-09-08/tubos_reunidosek_zorra_berriro_negoziatu_beharra_dauka_bankuekin.htm Sat, 08 Sep 2018 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1846/010/001/2018-09-08/tubos_reunidosek_zorra_berriro_negoziatu_beharra_dauka_bankuekin.htm
Tubos Reunidosek salmenten %45 egiten ditu AEBetara, eta muga zergek pisu handia dute taldearen emaitzetan. Dolar-euro trukearen bilakaerak berak ere asko baldintzatu ditzake taldearen kontuak, bai salmenten aldetik, bai lehengaien erosketaren ikuspegitik.

Horiek horrela, Tubos Reunidosek negoziazioa abiatu du bankuekin, 212 milioi euroko zorraren zati handiena hartzen duen 207 milioi euroko mailegua pagatzeko baldintzak berritu nahian, atzo CNMV Balore Merkatuaren Espainiako Batzordeari bidalitako agirian azaldu duenez. Joan den urte hasieran lortu zuen bankuekin azken akordioa, eta 2022. urteraino luzatu zuen mailegua ordaintzeko epea.

Apirilean, Trapagarango Productos Tubulareseko 157 langile kaleratu nahi izan zituen Tubos Reunidosek, baina, sei asteko grebaren ondoren, erregulazio txostena atzera bota zuen. Oraindik argitzeko dago galera handiak dituen taldeak Traparango lantegiarekin zer egin nahi duen.]]>
<![CDATA[CCOOk ere baztertu egin du Jaurlaritzaren elkarrizketa sozialerako proposamena]]> https://www.berria.eus/albisteak/156381/ccook_ere_baztertu_egin_du_jaurlaritzaren_elkarrizketa_sozialerako_proposamena.htm Fri, 07 Sep 2018 14:14:23 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/156381/ccook_ere_baztertu_egin_du_jaurlaritzaren_elkarrizketa_sozialerako_proposamena.htm ELAren eta LABen ezezkoen ondoren, CCOOren ukoa ere jaso du elkarrizketa soziala instituzionalizatzeko Jaurlaritzaren dekretu proposamenak. Sindikatuaren ustez, "harrigarria da [Jaurlaritzak] halako dekretu bat ateratzea enpresa erakundeekin esklusiban aldebiko akordioetarako hautua egin duenean. Ez du, gure ustez, inolako birtualitaterik". CCOOk gogoratu du 2016ko uztailean elkarrizketa sozialerako mahaian iritsitako akordioetatik datorrela Jaurlaritzaren proposamena. Adostasun haietan gobernuak konpromisoa hartu zuela "Euskadin elkarrizketa soziala garatzeko". Hori azalduta, sindikatuak argi utzi du dekretu proposamenaren aurkezlea Jaurlaritza dela eta ez mahaia. Mahai hori utzi egin zuen CCOOk, Jaurlaritzak Confebask patronalarekin enpleguari buruzko akordio zabal bat itxi zuenean. "Inkongruentzia da Jaurlaritzak Confebaskekin itxi ostean elkarrizketa mahai bat osatu nahi izatea, ezer gertatu ez balitz bezala. Ezin da sostengatu gizarte kontzertaziorako apustu bat elkarrizketa sozialari bere forma eta edukietan eraso egiten dion akordioa indarrean dagoela". Era berean, CCOOk esan du parte hartze instituzionalerako lege bat aldarrikatzen jarraitzen duela, "non argitasunez eta gardentasunez zehaztuko den Euskadin. Legebiltzarrak eztabaidatu eta babestuko duen legea, hori delako modu bakarra Jaurlaritzak solaskideak bere apetaren arabera hautatzea saihesteko eta askatasun sindikalerako eskubidea bermatzeko". ]]> <![CDATA[Salmenten igoerarekin, gorantz doaz etxebizitzen prezioak ere]]> https://www.berria.eus/albisteak/156377/salmenten_igoerarekin_gorantz_doaz_etxebizitzen_prezioak_ere.htm Fri, 07 Sep 2018 11:58:02 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/156377/salmenten_igoerarekin_gorantz_doaz_etxebizitzen_prezioak_ere.htm <![CDATA[Tubos Reunidos zorra negoziatzen hasi da bankuekin]]> https://www.berria.eus/albisteak/156385/tubos_reunidos_zorra_negoziatzen_hasi_da_bankuekin.htm Fri, 07 Sep 2018 06:34:26 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/156385/tubos_reunidos_zorra_negoziatzen_hasi_da_bankuekin.htm <![CDATA[Abuztuan, azken urteetako hazkunde handiena izan da autoen salerosketan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1907/002/001/2018-09-04/abuztuan_azken_urteetako_hazkunde_handiena_izan_da_autoen_salerosketan.htm Tue, 04 Sep 2018 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1907/002/001/2018-09-04/abuztuan_azken_urteetako_hazkunde_handiena_izan_da_autoen_salerosketan.htm
Joan diren asteotan irailaren lehena izan dute ikusmiran alorreko eragile guztiek. Hori zen epemuga. Joan den larunbatetik Europan matrikulatzen diren auto guztiek kontsumoak eta gas igorpenak WLTP (Worldwide Harmonised Light Vehicle Test Procedure) moduarekin neurtuak izan behar dituzte. Azterketa modu berri hori errealistagoa dela uste dute Europan, eta ez soilik autoek atmosferaratzen dituzten gasen zenbatekoari dagokionez. Autoek zenbat erregai kontsumitzen duten jakiteko ere baliagarriagoa izango da aurreko NECD (New Europan Driving Cycle) neurketa baino, sinesgarriagoa.

Fabrikatzaile guztiak joan den urte bukaeran hasi ziren modelo berrietan WLTP neurketa modua erabiltzen. Beharko: WLTPren ezarpena bultzatzeko xedez, NECD neurketari muga jarri zitzaion eta. Zer gertatu behar zuen aurreko metodoarekin neurtu eta fabrikatzaileek oraindik saldu gabe zituzten autoekin? Gehien-gehienek, derrigorrez, matrikulatuta egon behar zutela abuztua amaitzerako; hots, fabrikatzaileen eta saltzaileen stocketatik kanpo.

Akuilu horren ondorioz etorri dira lehenbailehen erosle ahalik eta gehien erakartzeko deskontuak. Eta hortik, Faconauto Espainiako patronalaren hitzetan, «azken hogei urteetako abuztu bateko hazkunderik handiena». Espainian 100.000tik gora auto saldu dira.

Hego Euskal Herrian ere, fabrikatzaile eta saltzaileek egindako deskontuek erantzun ona izan dute normalean salmenta pattalekoa izaten den hilabetean. Abuztuan 4.451 auto matrikulatu dira, iaz hilabete berean baino %36 gehiago -2.834 auto saldu ziren 2017ko abuztuan-.

Automatrikulazioak

Faconautok ez du argitu auto guztietatik zenbat izan diren kontzesionarioek euren buruei saldutakoak (automatrikulazioak). Enpresen kanaletik matrikulatutako autoek, dena den, arrasto bat ematen dute. Espainian, iaz saldutakoen halako bi izan dira bide horretatik saldu diren autoak. Hego Euskal Herrian, oro har, hazkunde hori apalagoa izan da -Bizkaian %15 gehiago; Nafarroan %20, eta Gipuzkoan %43-, Araban izan ezik. Araban salmenta horien hazkundea %213 izan da.

Auto horiek bigarren eskuko merkatura pasatuko dira, zero kilometroko gisan. Patronalaren arabera, horregatik ezin daiteke esan abuztuko datuak onak direnik, «automatrikulazioek eragina izango dutelako kontzesionarioen errentagarritasunean».

Abuztuan Renault autoak saldu dira gehien Hego Euskal Herrian (405); Seat (309), Peugeot (37) Hyundai (300), VW (292) eta Opel (282) izan dira atzetik.

«Azken bi asteetan ziztu bizian igo dira salmentak»]]>
<![CDATA[«Azken bi asteetan ziztu bizian igo dira salmentak»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1955/003/001/2018-09-04/azken_bi_asteetan_ziztu_bizian_igo_dira_salmentak.htm Tue, 04 Sep 2018 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1955/003/001/2018-09-04/azken_bi_asteetan_ziztu_bizian_igo_dira_salmentak.htm
Eskaintza bereziko auto hauekin batzuk nahastuta dabiltzala diozu.

Hau da gertatu dena; urtarriletik hona autoen igorpenen neurketarako irizpideak homogeneizatu egin dira. Horrek esan nahi du igorpen horiek modu berean neurtzen direla mundu guztian. Urtarrilean ezarri zen indarrean neurketa berri hori. Zer gertatzen da? Europan, irail honetatik aurrera, auto fabrikatzaileek dauzkaten auto berrien stock horietan %10tik azpira egon behar du aurreko metodoarekin neurtutako autoen kopuruak. Baina horrek nahastea sortu du. Batzuek uste dute auto hauek merkeago erosten direla autoa okerragoa delako. Ez, kontua ez da hori. Stocka likidatzeko helburuarekin baldintza bereziak ezarri zaizkien autoak dira. Autoa berdina da. Abenduan fabrikatu zen autoaren gasak modu batera neurtu ziren, eta urtarrilean egindakoarenak, beste modu batera. Baina autoa berdina da.

Asko dira baldintza horietan merkaturatu eta saldu diren autoak?

Bazeuden stockean modu zaharrean neurtutako auto gutxi zituzten fabrikatzaileak, eta bazeuden asko zituztenak, baina guztiek gainditzen zuten %10eko kopurua stockean. Hortik datoz ahalegin bereziak eta baldintza hobeagoak. Eta ahalegin hori handiagoa izan da abuztuan, irailean %10 horretatik gora egoteak isunak ekarriko zituelako. Horregatik igo dira salmentak hainbeste. Uztailean hasi zen gorakada, eta abuztuan %40 hazi dira salmentak iazko abuztuarekin alderatuta. Lehen hamabostaldian ez da hainbesteko jauzia izan; hazkundea %10 zen. Baina azken bi asteetan ziztu bizian igo dira salmentak. Asko matrikulatzen ibili gara, espektatiba handia sortu delako eta jendea etorri delako mauka hauen bila. Urtean, gutxi gorabehera, hazkundea %14 izan da. Eta fabrikatzaile gehienek lortu dute %10eko kopuru horretatik azpira gelditzea.

Zein kanaletan egin dira salmenta gehienak? Enpresetan, norbanakoetan, automatrikulazioetan?

Gehienak partikularrei saldu zaizkie, eta, gero, automatrikulazioak ere bai.

Asko izan dira orduan automatrikulazioak, hots, gero zero kilometroko gisan salduko diren autoen matrikulazioak?

Hemen, Gipuzkoan, ez hainbeste. Madrilen-eta bai. Azkenean, kontzesionariook gure stockekoak saldu ditugu. Baina stockaren pisu handiena fabrikatzaileek badute eta auto horiek Madrilen baldin badaude... Madrilen automatrikulazio oso potenteak izan dira. Adibidez, orain, abuztuan, sailkapenean lehenengo zihoan fabrikatzaileak 8.000 auto zeramatzan salduak, eta horietatik 5.000 automatrikulazioak ziren. Gipuzkoan automatrikulazioak egin dira, baina eragina txikiagoa izan da.

Eta zenbatekoak izan dira mauka horiek?

Auto modeloaren araberakoak izan dira, baina esan daiteke %20tik %30erako deskontuak izan direla.

Zenbat deskontu zeuden lotuta finantzaketari?

Denak.

Izan da %10 horretara jaisteko larri ibili denik?

Ez. Kontzesionarioek ez dugu presio edo larritasun berezirik izan. Ez da problema izan. Aukera ona izan da, fabrikatzaileek oso baldintza onak ipini dituztelako, eta horrek autoen prezioak ondo kokatzea ekarri du, eta ondo saltzea.

Eta hemendik aurrera...

Irailetik aurrera zer gertatuko da? Gaurtik [atzotik] jarraituko dugula aurreko modu hartara neurtutako autoak stockean izaten. %10 hori oraindik hor dago, eta horiek saltzeko epe muga 2019eko abuztuaren 31 da. Beraz, urtebete daukagu auto horiek saltzeko, ziurrenez prezio interesgarrietan eta orain arte bezala, kontuan izanda ez direla auto okerragoak, soilik neurketa desberdina egin zaiela.

Gainera, auto horiek badute beste abantaila bat ere. Lehenago matrikulazio zergarik ordaindu behar ez zuen autoren bat badago orain, neurketa era berriekin zerga hori pagatzera behartuta egongo dena. Auto berriak, berdin diesel edo gasolina, lehen zergarik ez eta orain pagatu beharko dutenak. Edo %4,75eko zerga pagatzen zutenak, eta orain %9koa izango dutenak. Aldiz, aurreko moduan neurtutako autoak, auto modelo berdinak, likidatzeko xedez fabrikatzaileak jarritako baldintza hobeak izateaz gain, ez du ordainduko zerga hori.

Eta orain zero kilometroko auto mordoa egongo da?

Egongo dira, bai. Aukera egongo da. Gipuzkoan ere bai, azkenean, guk matrikulatu ditugulako batzuk, eta fabrikatzaileek Madrilen automatrikulatutakoak ere banatu egiten dira. Aukera oso onak izango dira.

Zero kilometroko horietako asko izango dira dieselak?

Bai, denetarik egongo da, baina, berriz diot: kontua ez da dieselak direlako gehiago kutsatzen dutela eta horregatik automatrikulatu direla. Ez, ez. Aurreko araudiaren arabera neurtu zirela, hori bakarrik da arrazoia.

Dena den, zero kilometroko horiekin, neurri batean, ez diozue zeuen buruari kalte egiten?

Autoa saltzen baldin badugu eta tailerrera etorriko diren bezeroak lortu...

Urte bukaerara bitartean ez duzue uste salmenten beherakada handia izango denik?

Nik uste dut urtea oso ondo bukatuko dugula, hemendik urte bukaerara salmentak egonkortu egingo direla. Abuztuaren aurretik %13ra igotzen ari ginen, eta uste dut %13-%15 horretan mugituko garela urte amaieran. Iraila iazkoa baino apalagoa izango dela? Izan daiteke, baina nik uste dut ezetz, oraindik erosleentzako aukera onak izango ditugulako.

Matrikulazio zergak mugatu dezake neurketa berria duten autoen salmenta?

Ez dut uste. Auto gehienek ez dute matrikulazio zergarik ordaintzen. Pagatzen dutenak gama altuko edo zilindroen edukiera handiko autoak izaten dira.

Oraindik ere diesel gutxiago eta gasolina gehiago saltzen dira?

Bai, azken urtean hori asko aldatu da. Baina lehen ere ez zen normala %90 dieselak saltzea, eta orain hori aldatu egin da. Baina orain kontrara joan da gauza. %40 bakarrik gabiltza saltzen diesela. Edo gutxiago hilabete honetan. Abuztuan %70 inguruan ibiliko da gasolina. Urtean pilatua txikiagoa da, ez da heltzen %60ra.

Eta espero duzue joera hori areagotzea?

Ez. Nik uste dut ez dela gehiagora joango. Beste arau bat ere badago, 2020ko amaieran ezarriko dena: fabrikatzaile bakoitzak urtean zehar ekoitzitako auto guztien igorpenen batezbestekoa ezingo da 0,95 gramotik gora egon. Eta, horregatik, fabrikatzaileak gai horretan buru-belarri jarri dira, eta orain egiten diren dieselek, Euro 6 motorrekin, gasolina askok baino partikula gutxiago igortzen dituzte ia: 0,6-0,7 gramo, eta batzuek, 0,5 baino pixkatxo bat gehiago bakarrik. Beraz, diesel auto berriek ez daukate arazorik saltzeko. Beste gauza bat da komenigarria izango litzatekeela errepidean dabiltzan hamabost urteko diesel zaharrak kentzea. Eta gu, jakina, horrekin gustura, auto zaharrak kendu eta berriak saldu...

Abuztuan, azken urteetako hazkunde handiena izan da autoen salerosketan]]>
<![CDATA[Industrialde eta enpresa poligonoak berritzeko laguntzak emango ditu Eusko Jaurlaritzak]]> https://www.berria.eus/albisteak/156083/industrialde_eta_enpresa_poligonoak_berritzeko_laguntzak_emango_ditu_eusko_jaurlaritzak.htm Wed, 29 Aug 2018 14:06:04 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/156083/industrialde_eta_enpresa_poligonoak_berritzeko_laguntzak_emango_ditu_eusko_jaurlaritzak.htm <![CDATA[Hil egin da Gasteizko Michelinen ezbeharra izandako langilea]]> https://www.berria.eus/albisteak/156042/hil_egin_da_gasteizko_michelinen_ezbeharra_izandako_langilea.htm Tue, 28 Aug 2018 07:28:40 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/156042/hil_egin_da_gasteizko_michelinen_ezbeharra_izandako_langilea.htm <![CDATA[AEBek eta Mexikok NAFTA berritzeko urratsa egin dute, gai giltzarri batzuk adostuta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/010/001/2018-08-28/aebek_eta_mexikok_nafta_berritzeko_urratsa_egin_dute_gai_giltzarri_batzuk_adostuta.htm Tue, 28 Aug 2018 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1877/010/001/2018-08-28/aebek_eta_mexikok_nafta_berritzeko_urratsa_egin_dute_gai_giltzarri_batzuk_adostuta.htm Hello, Enrique... Hello?». Telefonoko bozgorailua piztua zuen Donald Trumpek atzo Etxe Zuriko Gela Obalean. Kazetariek Mexikoko jarduneko presidentearekin izango zuen elkarrizketa entzun zezaten nahi zuen; Trumpek oihartzuna eman nahi zion bere administrazioak Mexikokoarekin merkataritzari buruz adostutako aurreakordioari. Baina hariaren beste aldean falta zen Enrique Peña Nieto. Pare bat minutuz Trump zer egin jakin gabe gelditu zen, besoak gurutzatuta, zapuztu aurpegiarekin, «akordio handia da, akordio handia herrialdearentzat» esanez, presidenteari John McCain senatariaren heriotzaz galdetzeko irrikan zeuden kazetariei. Telefonoaren beste aldean Mexikoko presidentearen itzultzailearen ahotsa entzun zen arte. Bi agintariek elkar zoriondu zuten lortutako akordioarengatik, baina itzultzailea zela tarteko, elkarrizketa nahasia izan zen.

Trumpek: «Lan handia egin dugu. Bi herrialdeentzat ezin hobea». Nietok: «Gure nahia, presidente jauna, orain Kanada honetara guztira gehitu ahal izatea da». Trumpek: «Ikusiko dugu Kanada honen parte izan daitekeen». Urtebete baino gehiago daramate AEBek, Mexikok eta Kanadak, Trumpen ekimenez, NAFTA Ipar Amerikako Merkataritza Libreko Itunaren moldaketa negoziatzen.

Nahasia izan zen bi presidenteen arteko telefono bidezko elkarrizketa, eta nahasiak ondoren Trumpek emandako azalpenak ere; batez ere, Kanadaren parte hartzeari buruzkoak. Esaterako, Mexikorekin adostutakoa AEB-Mexiko merkataritza akordioa deituko dela esan zuenean, NAFTA izenak «estatubatuarren artean duen konnotazio txarrengatik».

Horrela, AEBetako presidentea alde biko akordio bati buruz ari zela ematen zuen, NAFTAko hirugarren aldea, Kanada, bazter batera utzita. Ia berehala, ordea, Kanadarekin «laster» hasiko dela hitz egiten esan zuen Trumpek; eta, gero, kanadarrek AEBetako esnekiei jarritako muga zergak gaitzetsi zituen, jarraian muga zerga gehiagoren aukeraz hitz egiteko, eta, gero, Kanadarekin beste alde biko akordio baten aukera aipatzeko.

Enrique Peña Nietok, dena den, Twitter sare sozialean berean jarraitu zuen: «AEBetako presidente Donald Trumpekin hitz egin dut. Mexikok eta AEBek merkataritzan elkar aditze bat lortu dute. Kanada negoziazioetara itzultzea nahi dugu, merkataritza libreko itunaren hiru aldeko negoziazio arrakastatsua aste honetan bertan lortzeko». Abenduan hartuko du Mexikoko presidentetza Andres Manuel Lopez Obrador ezkertiarrak, eta, ordurako, NAFTA berria itxita eta Mexikoko Kongresuak onartuta izan nahiko luke Peña Nieto jarduneko presidenteak. Edonola ere, Lopez Obradorren jendeak parte hartu du azken negoziazioetan.

Lanak, oraindik

Negoziatzaileek oraindik lan pixka bat beharko dute aurrera egiteko, ordea. Aditu zenbaiten arabera, adostasun bat merkataritza akordio handi gisa saltzea, ezer baino gehiago, Trumpen amarru bat da, presidenteak etxeko arazoak ezkutatzeko modua. Beste batzuen ustez, atzoko telefono deiaren helburua Kanadari presio egitea izan daiteke, eta berdin ulertu behar dira herrialde horren parte hartzeari buruzko Trumpen zalantzazko hitzak ere.

Azkenean, nahiko argi dago bai Mexikoko bai AEBetako negoziatzaileek une oro hiru aldeko merkataritza akordio bat dutela buruan, berdin dio NAFTA edo beste izen bat hartu. Eta Kanadakoekin batera, oraindik lana dutela aurretik.

Izan ere, atzo Robert Lighthizer AEBetako merkataritza idazkariak azaldutakoaren arabera, merkataritza itun berriak hamasei urteko iraupena izatea adostu dute aurreakordioan, eta sei urtean behin hura beste hamasei urtez luzatu edo ez aztertzea. Berrikuspen horren erabat kontrakoa izan da orain arte Kanada, baita iraupen mugaren aurkakoa ere.

Chrystia Freeland Kanadako Atzerri ministroa, dena den, jada Washingtonen da negoziazioei ekiteko. Hori bai, atzo esan zuen «Kanadarentzat eta klase ertainarentzat ona bada soilik» sinatuko dutela NAFTA berri bat.

Mexikok eta AEBek adostutako gai giltzarrietako bat autoen merkataritzari buruzkoa da: autogintza konpainiek muga zergarik nahi ez badute hiru herrialdeen arteko auto salerosketan, auto horien balioaren %75ek Ipar Amerikan manufakturatutakoa izan beharko du —orain arte, muga %62,5 zen—. Era berean, autoetarako hango aluminio, altzairu eta osagai gehiago erabili beharko dituzte, eta auto guztien zati jakin bat orduko gutxienez hamasei dolar (hamahiru euro) irabazten duten langileek egin beharko dituzte. Horrek, printzipioz, mesede egiten die AEBetako eta Kanadako lantegiei, eta ekoizpena Mexikora aldatzea zailtzen.]]>
<![CDATA[NAFTA berritzeko aurreakordioa adostu dute AEBek eta Mexikok]]> https://www.berria.eus/albisteak/156007/nafta_berritzeko_aurreakordioa_adostu_dute_aebek_eta_mexikok.htm Mon, 27 Aug 2018 07:38:22 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/156007/nafta_berritzeko_aurreakordioa_adostu_dute_aebek_eta_mexikok.htm <![CDATA[BSHren Gasteizko lisaburdina fabrika B&B Trendsek erosi du]]> https://www.berria.eus/albisteak/155856/bshren_gasteizko_lisaburdina_fabrika_bampb_trendsek_erosi_du.htm Wed, 22 Aug 2018 07:33:08 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/155856/bshren_gasteizko_lisaburdina_fabrika_bampb_trendsek_erosi_du.htm <![CDATA[Tsiprasek Itakan eman dio amaiera Greziaren odiseari]]> https://www.berria.eus/albisteak/155809/tsiprasek_itakan_eman_dio_amaiera_greziaren_odiseari.htm Tue, 21 Aug 2018 09:41:49 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/155809/tsiprasek_itakan_eman_dio_amaiera_greziaren_odiseari.htm erreskateak atzean utzi zituen atzo Greziak, hirugarren finantzaketa programaren amaierarekin, eta sinbolismoz betetako adierazpen laburrarekin aro berri bati hasiera eman nahi izan dio gaur Alexis Tsipras lehen ministroak, Itaka uhartean. Greziak azken urteetan bizitakoak Ulisesen Odisearekin behin eta berriz alderatu ditu Tsiprasek bere hitzetan. "2010etik Greziak Odisea moderno bat bizi izan du. [Tsipras gobernura iritsi aurreko ] Bost urtetan herrialde batentzat bake garaian pentsaezinak ziren gauzak gertatu ziren: barne produktu gordinaren %25 galdu zen; hiru pertsonetatik batek bere lanpostua galdu zuen; demokrazia murriztu egin zuten; bankariak lehen ministro bihurtu ziren eta ministroak bankari; eta 60 urte pasa eta gero, faxista taldeak agertu ziren berriz kaleetan". "Ez ditugu sekula ahaztuko herrialdea memorandumetara eraman zuten kausak eta aurpegiak", esan du Tsiprasek eta lehen bi erreskate programek ezarritako austeritate neurriak 65.000 milioi eurokoak izan direla gaineratu du, Georgios Papandreuren (Pasok) eta Andonis Samarasen (Demokrazia Berria) gobernuak aipatuz. Lehen ministroaren ustez, orain Greziak bere erabakitzeko eskubidea berreskuratu du "Europako beste herrialdeen gisan", eta ez da gehiago "kanpotik ezarritako obligaziorik izango ezta sakrifizio gehiago herriarentzat ere". Edonola ere, herrialdeak "ikusmiran bataila gehiago" dituela iragarri du. 2010eko apirilean ere Odisea aipagai izan zuen, hain zuzen, orduko Greziako lehen ministro Papandreuk, noiz eta lehen erreskatea eskatu zuenean. "Odisea berri batean aurrean gaude", esan zuen orduko hartan. Homeroren lanaren aipamen horregatik kritikak jaso zituen Papandreuk. Gehiegizkoa izan zela esan zioten, Ulisesek jaioterrira itzultzeko hamar urte behar izan zituelako eta bere eskifaiako kide guztiak hil zirelako Itakarako bidean. ]]>