<![CDATA[Irune Lasa | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 08 Mar 2021 15:49:59 +0100 hourly 1 <![CDATA[Irune Lasa | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Ezin eutsizko behin-behinekotasuna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1949/016/001/2021-03-07/ezin_eutsizko_behin_behinekotasuna.htm Sun, 07 Mar 2021 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1949/016/001/2021-03-07/ezin_eutsizko_behin_behinekotasuna.htm
Gaur egun, Hego Euskal Herriko administrazio publikoetan langileen %40 inguru ari da behin-behinekotasunean lanean, 65.000 langiletik gora. Hainbestekoa da arazoa, Espainian ere, non badirudi inflexio puntu bat iristear baitago, behin-behinekotasuna murrizteko neurrien inguruan. Besteak beste, Europatik ere eskaera gero eta ozenagoa delako. Eta erabakitzeko orduan, zenbait euskal sindikatuk bat egin dute erakundeei eta indar politikoei presio egiteko, euren aldarrikapenak aintzat hartuak izan daitezen erabakiguneetan, eta batez ere Madrilen egin daitezkeen lege aldaketetan. Hala, ELA, LAB, CCOO, SATSE, Steilas eta ESK sindikatuek greba eguna deitu dute apirilaren 22rako, EAEko sektore publiko osoan, behin-behinekotasun mailak salatzeko, langile taldea handitu eta ratioak hobetzeko galdeginez, eta aldibaterakotasuna gehien nozitu duten sailetan langileentzako salbuespenezko kontsolidazio prozesuak eskatzeko.

Kontsolidazioen beharra

Kontsolidazien puntu horrek garrantzi berezia du oraintxe, sindikatuen iritziz, lan eskaintza publiko handiagoek bere horretan bakarrik ez liokeelako konponbide egokia ematen azken urteetatik eratorri den arazoari. Hainbat eremutan, Espainiako Aurrekontuek hala behartuta, euskal administrazioetan ez da ganorazko LEPik egin urteetan, eta hutsuneak behin-behineko langileek bete dituzte. Bost-hamar-hogei urte behin-behinean ari diren bitarteko langile horiekin zer gertatuko da postu horiek eskaintza publikora ateratakoan? Eusko Jaurlaritzak, adibidez, iragarri du datozen lau urteetan 10.000 lanpostutarako LEPak egiteko asmoa duela.

Behin-behinekotasun tasen murrizketarako erabakigune horietako bat Eusko Legebiltzarra da. Hantxe dago tramitean Eusko Jaurlaritzatik Olatz Garamendi Gobernantza Publiko eta Autogobernuko sailburuak proposatuko Kidego eta Eskalen legea.

Haren bi xedapen iragankorretan jasotzen da arlo publikoko behin behinekotasuna murrizteko asmo zehatz bat, zeinak aukera zabalduko lukeen LEP lan eskaintza publikoetan txanda bereziak egiteko zortzi urteko antzinatasuna egiaztatzen duten interinoentzako. Haiek ez lukete proba teorikorik egin behar, nahikoa lukete azterketa praktiko bat gainditzea. Txanda bereziak zabaltzeko aukera, hori bai, behin-behinekotasunak langile zerrendaren %40tik gora hartzen duen administrazioko eremuetara mugatuko litzateke.

Bi xedapen horiek CCOO eta UGT sindikatuen babesa duten bitartean, ELA eta LAB kontra daude, haien iritziz ez direlako nahikoa.

EAJren eta PSEren botoekin, legeak aurrera egin beharko luke Legebiltzarrean. Baina gerta daiteke xedapen jakin horren ezarpenak oztopoa topatzea auzitegietan, gertatzea Poliziaren Legearekin jazotako gauza bera. Otsailaren 18an Auzitegi Konstituzionalak Espainiako Gobernuaren helegitea aintzat hartu du, eta baliogabetu du Poliziaren Euskal Legearen hamargarren xedapen iragankorraren bigarren atala, zeinetan, hain zuzen, txanda bereziak aurreikusten ziren zortzi urtetik gorako antzinatasuneko bitarteko langileentzat.

Txanda bereziak, Konstituzionalaren arabera, EPOE Enplegatu Publikoaren Oinarrizko Estatutuak dioenaren aurka doaz, han bermatutako konkurrentzia askearen oinarrizko printzipioaren kontrakoak dira, itxiak direlako eta administrazio horrekin loturarik izan ez duen hautagaiei eragotzi egiten dielako parte hartzea polizia lanpostu horietarako hautaketa prozesuan.

Lege batean baliogabetuta, berdina gertatuko al da Kidego eta Eskalen Legeak jasotakoarekin? Besteak beste, horri buruz hitz egin dute, aste honetan bertan egindako bileran, Olatz Garamendik eta Miquel Iceta Espainiako Lurralde Politika eta Funtzio Publikoko ministro izendatu berriak. Sailburuaren arabera, Icetak konpromisoa hartu du bere gain, «administrazioaren zerbitzura ibilbide luzea egin duten bitarteko langileen esperientzia aitortzen laguntzeko». Eta Garamendik jakinarazi du Kidego eta Eskalen lege proposamenari bere horretan eusteko asmoa duela, aldaketarik egin gabe interinoentzat txanda bereziak jasotzen dituzten xedapenetan.

EPOEren moldaketa

Jada hamalau urte dituen EPOEren erreformarako aukera ere zabaldu da Madrilen. Eta hor dago erabakigune nagusia. Izan ere, Enplegatu Publikoaren Oinarrizko Estatutuak baldintzatzen ditu beste legeak, Poliziaren Euskal Legearekin ikusi den moduan.

Espainiako Gobernuaren asmoa, El Pais-ek argitaratu duenez, estatutuaren 10. artikulua aldatzea da, arlo publikoan bitarteko langileen mugatzeko, eta muga hausten administrazioak zigortzeko. Asmo horren jatorrian Europaren presioa dago, Europak eskatzen dio Espainiari behin-behinekotasun tasak jaisteko, eta, hain zuzen, arlo publikoan tasa horiek oso handiak dira.

Apirilaren 22rako grebara deitu duten euskal sindikatuek ere nahi dute EPOEren moldaketa, baina beste helburu batekin, eta bizkor, izatea gainera. Nahi dute EPOEk salbuespenezko prozesuentzat tarte handiagoa uztea, administrazioetan behin-behinean aritu diren langile horien egoera aintzat hartzea. Behin-behinekotasunak halako tamaina eta iraupena hartu duen salbuespenezko egoeraren aurrean, salbuespenezko prozesuak ahalbidetzea.

EPOEren moldaketa horrekin soilik lortuko litzateke legezko bermea erkidegoetan erabakitako kontsolidazio prozesuentzat. Eta Madrilgo erabakigune horretan, Espainiako Parlamentuan Pedro Sanchezen gehiengoa eusten duten euskal indar politikoek zeresan handia dutela uste dute ELAk, LABek, CCOOk, Steilasek, SATSEk eta ESKk. Horiei ere galdegiten die greba.

Grebaren deitzaileek Interinok Taldearekin hitz egiten ari direla esan dute. ELAk, LABek, eta CCOOk diote ez luketela ulertuko haiek deialdiarekin bat ez egitea.

Jaurlaritzaren Administrazio Zentralean, Lakuan, eratutako taldeak, ordezkaritza handia lortu zuen 2019ko hauteskunde sindikaletan. Bitarteko langile horiek ez dute bat egitenkontsolidazio prozesuekin; zuzeneko finkotasuna eskatzen dute, Europako auzitegien ebazpenetan oinarrituta.]]>
<![CDATA[Sarrallek puntako teknologiako altzairutegi bat jarriko du AEBetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/015/001/2021-03-02/sarrallek_puntako_teknologiako_altzairutegi_bat_jarriko_du_aebetan.htm Tue, 02 Mar 2021 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1891/015/001/2021-03-02/sarrallek_puntako_teknologiako_altzairutegi_bat_jarriko_du_aebetan.htm
Sarrallek azaldu du munduko altzairutegi aurreratuenetako bat izango dela, «bai produktibitatean bai ingurumen inpaktuan». Asmoa da puntako teknologiak erabiltzea, «lantegi adimentsuagoa, automatizatuagoa, ekologikoagoa, efizienteagoa eta seguruagoa» egiteko.

Sarralleren beraren Blue Efficient Arc arku elektrikozko labe baten inguruan eraikiko dute lantegia, eta euskal taldeak hornituko du beharrezko beste osagarri ugariz ere: besteak beste, koilara-labe bikoitza; materialak manipulatzeko planta bat, operaziorako estazioak elikatzeko eta, besteak beste, aurrez erreduzitutako materialak labean sartzeko; Sarralleren beraren keak ateratzeko puntako sistema bat, eta sare elektrikoaren baldintzarik zorrotzenak betetzeko sistema bat.

Sarraillek kalkulatu du eraikuntza prozesuak 500 langile enplegatuko dituela. Behin irekita, 200 langile inguru izango ditu, eta beste ehunen bat beharko dira zeharkako lanetarako.

1965ean sortutako enpresa

Alabamakoa ez da izango industria ingeniaritzako enpresa gipuzkoarrak Arcelor Mittalentzat egiten duen lehen lana, harentzat 50 proiektu baino gehiago egin baititu azken 55 urteetan.

Sarrallek, siderometalurgian ez ezik, ingurumenaren eta energiaren sektoreetan ere jarduten du. 1965ean sortu zuten, eta Azpeitiko Landeta auzoan du egoitza eta lantegi nagusia. Beste lantegi bat du Zumaian (Gipuzkoa), bi Espainian (Madrilen eta Venta de Bañosen), beste bat Indian eta beste bat Mexikon. Gaur egun, 500 langiletik gora ditu. Aurreko astean aurkeztutako Hidrogenoaren Euskal Korridorean parte hartuko duten 76 enpresa eta erakundeetako bat da.]]>
<![CDATA[Sarrallek puntako teknologiako altzairutegi bat instalatuko du AEBetan]]> https://www.berria.eus/albisteak/194350/sarrallek_puntako_teknologiako_altzairutegi_bat_instalatuko_du_aebetan.htm Mon, 01 Mar 2021 12:25:09 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/194350/sarrallek_puntako_teknologiako_altzairutegi_bat_instalatuko_du_aebetan.htm <![CDATA[Hidrogenoaren Euskal Korridorea eratu dute 75 erakunde eta enpresak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/011/001/2021-02-23/hidrogenoaren_euskal_korridorea_eratu_dute_75_erakunde_eta_enpresak.htm Tue, 23 Feb 2021 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1877/011/001/2021-02-23/hidrogenoaren_euskal_korridorea_eratu_dute_75_erakunde_eta_enpresak.htm
BH2C egitasmo handia da, 1.300 milioi euro inguruko inbertsioa egingo baitu 2020 eta 2026 bitartean. Zuzenean gutxienez 1.340 enplegu sortu nahi ditu, eta zeharka, beste 6.700. Asmoa da urtean 20.000 tona hidrogeno ekoiztea, eta karbono dioxido isuriak urtero milioi eta erdi tona murriztea.

«Industriaren aldeko apustua da», esan zuen Emiliano Lopez Atxurra Petronorreko presidenteak, «elkarrekin egin beharrekoa». Onartu zuen ez dela erraza hidrogenoaren inguruko ekonomia bat sendotzea, eta ahalegina eta bultzada publikoa eskatuko duela. «Ez da marketin distiraldi bat; eta ez gara ekonomia finantzarioaz ari». Lopez Atxurraren arabera, «jabetuta egon behar dugu kokapen geografiko pribilegiatua dugula. Atlantikoko euroeskualde baten ardatz teknoindustriala gara».

Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapenerako sailburuak ere azaldu zuen Europan gertatzen ari den mugimenduaren parte gisa ulertu behar dela korridorea. Europako funtsetarako hautagai sendoa da BH2C, «eta hortik dirua badator, ondo etorriko da aurrera bizkorrago egiteko, baina egin egingo da dirurik ez badator ere».

Europako funtsei dagokienez, baikor egoteko arrastoak eman ditu Raul Blanco Espainiako Industriako idazkari nagusiak, esan baitzuen Euskal Korridorea «mugarri bat» dela, eta «lehen lerroan» egongo dela «Errekuperazio, Eraldatze eta Erresilientziarako Planaren esparruan gertatuko den guztian.]]>
<![CDATA[Eratu da Hidrogenoaren Euskal Korridorea]]> https://www.berria.eus/albisteak/194014/eratu_da_hidrogenoaren_euskal_korridorea.htm Mon, 22 Feb 2021 15:05:12 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/194014/eratu_da_hidrogenoaren_euskal_korridorea.htm <![CDATA[UNE ERABAKIGARRIAN]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1984/002/001/2021-02-21/une_erabakigarrian.htm Sun, 21 Feb 2021 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1984/002/001/2021-02-21/une_erabakigarrian.htm
Galdera horri behar bezala erantzuteko beharrezko lehen gauza hidrogeno gasa bezain iheskorra da: denbora. 30 urteko denbora tartea dago zabalik, 2050. urterako zero karbono emisioko egoera lortzeko; Parisko Akordioaren ildotik, beroketa globala 1,5 gradu zentigradura mugatzeko. Eta helburu horretan berebizikoak izango dira datozen hamar urteak, alferrik galdu ezin direnak.

Horri begira, erabakien garaia orain da Europan, munduan, Euskal Herrian; orain dago eztabaidan zein bide hartuko diren beroketa globala mugatzeko, zer sustatu behar den, zein apustuk ez duen merezi... Etorkizunean damurik ez izateko, klima larrialdiari begira eta baita euskal industriaren eta ekonomiaren geroari begira ere. Energia iturri berriztagarriekin, mundua aldatzera doalako.

ZERGATIK ORAIN?

Aldatzera doan mundu horretan, berriztagarrien hedapena eta harekin egindako elektrifikazioa da estrategia nagusia deskarbonizaziorako. Baina hainbat sektoretara elektrifikazioa ezingo da zuzenean iritsi, eta horietan izango du tokia hidrogenoak, energia bektore izanda. Hain zuzen, eguzkitik eta haizetik lortutako argindarrak aukera emango diolako berdetzeko.

Gaur egun, jada hidrogenoa ekoizten da, hemen, Euskal Herrian ere, petrolioa fintzeko (Muskizen, Bizkaian) eta amoniakoa ekoizteko (Hernanin, Gipuzkoan). Baina hidrogeno hori grisa da, gas naturaletik ateratakoa. Haren ekoizpenean karbono dioxidoa atmosferaratzen da. Erregai fosilekin hidrogeno gris horrek beste erabileratarako aukera gutxi izan du orain arte.

Baina, isuririk gabeko hidrogenoa dator energia bektorearen aukerak zabaltzera. Argindar berriztagarriarekin, nagusiki elektrolizagailu bidez, uretatik ateratako hidrogeno berdearen ekoizpenak ez dauka karbono aztarnarik. Erregai pila batean sartuta, hidrogeno berde horretatik berriz argindarra sor daiteke, edo beroa, ibilgailu bat mugitzeko edo galdara bat berotzeko, eta airera isuriko den gauza bakarra ura izango da. Energia berriztagarria biltegiratzeko modu bat ere eskain dezake hidrogeno berdeak.

ERRONKA

Ederra dirudi, ezta? Baina horrek ez du esan nahi hidrogeno berriztagarriak mugarik ez duenik. Hasteko, ikuspegi teknologikotik oraindik asko dago egiteko, garatzeko eta frogatzeko haren ekoizpenean, biltegiratzean, garraioan... Horregatik, hidrogeno berdeari lotuta Euskal Herrian aurkezten ari diren egitasmo gehienak demostraziokoak dira, probatzeko gerora negozio izan daitekeena.

Enpresek laguntza nahi dute horretarako. Elias Unzueta Petronorreko berrikuntzaburu eta Energia Klusterreko Hidrogenoaren sektore foroko koordinatzailea da. Haren ustez, «unea kritikoa da, eta krisia baliatu behar baldin badugu gure industria egitura transformatzeko, hasieran laguntza behar dugu. Izan ere, erronka ez da izango teknologikoa bakarrik, eskalak lortzea ere bai; eta erronka izango da zelan partzuergoak egin enpresa askoren artean, zentro teknologikoekin, unibertsitateekin behar bezala koordinatzea. Dirua etorriko da, baina erakutsi beharko dugu zertan gastatzen dugun, gauzak azaldu beharko ditugu, eta gobernantza bat izan beharko da».

INBERTSIO HANDIAK

Dirutza beharko; eta bizkor, besteak beste, Europako Batasunak bere buruari ezarritako helburuak betetzeko. EBren Hidrogenoaren Estrategiaren helburua da 2024. urterako sei gigawatt elektrolizagailu izatea, eta milioi bat tona hidrogeno berriztagarri ekoiztea.

Hemendik hamar urtera, 2030erako, hidrogenoa bere energia sistemaren barne-barnean egotea nahi du EBk, 40 GW elektrolizagailurekin eta hamar milioi tonako hidrogeno ekoizpenarekin. Eta, hortik aurrera, hidrogeno berriztagarriak hedatuta egon beharko luke Europako Batasunean deskarbonizatzeko zailak diren sektore guztietan.

EBren bide orriaren arabera, 2050era bitartean 180.000 eta 470.000 milioi euro bitarteko kopuruetan ibiliko dira hidrogeno berdearen inguruko inbertsioak. Eta 3.000-18.000 milioi euro bitartean joango dira hidrogenoan oinarritutako karbono emisio txikiko erregaietara.

Erregai fosilak ez direlako erabat desagertuko, ez behintzat bat-batean. Horregatik, badirudi hidrogeno urdinak eta CO2 harrapatuta ekoitzitako erregai sintetikoek izango dutela lekua ekonomia deskarbonizatzeko trantsizioan. Dena den, hor ere badago eztabaida: noraino inbertitu horietan, zenbateraino lagundu, argindar berriztagarri nahikoa edo hidrogeno berde-berde eta merkea iritsiko badira?

EUROPAREN APUSTUA

Zalantza horiek argitu bitartean, argi dago Europak ere aukera ona ikusi duela hidrogenoan. AEBen eta Txinaren atzetik doa baterietan, halaber, itxura guztien arabera, elektrolizagailu alkalinoetan ere. Baina gerra emateko prest dago hidrogenoarekin, lasterketa buruan jartzeko. Europako ekonomia suspertzeko Hurrengo Belaunaldia funtsen eta Itun Berdearen parte ere izango da hidrogenoa, energia deskarbonizatzeaz gain, besteak beste, altzairugintza eta beste sektore giltzarri batzuei arnasa emateko. Eta zer esanik ez, baliagarria izango da Europarentzat, energia menpekotasuna murrizteko.

Denborak esango du nork asmatu duen. 2050. urteari begira BNEF Bloomberg New Energy Finance da iragarle baikorrenetakoa; uste du munduak energia garbien alde egiten badu, hidrogenoak beteko duela energia eskari globalaren %24. Hydrogen Council-en bildutako konpainiek %18 aipatzen dute, eta azpirago dabiltza Wood Mackenzie eta Irena Energia Berriztagarrien Nazioarteko Agentzia; haiek uste dute hidrogenoarekin energia eskariaren %6 edo %7 beteko dela 2050. urtean. IEA Nazioarteko Energia Agentziak ere, uste du urte horretan munduaren energia eskariaren %7 hartuko duela hidrogenoak, baina, luzerago begira, irits daitekeela %13ra.]]>
<![CDATA[Hidrogenoaren tokia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2032/004/001/2021-02-21/hidrogenoaren_tokia.htm Sun, 21 Feb 2021 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/2032/004/001/2021-02-21/hidrogenoaren_tokia.htm
Industria kimikoan, zalantzarik ez

Gaur egun hidrogeno grisak betetzen duen tokia ziurtatua luke hidrogeno berdeak, batez ere lortzen badu merkeagoa izatea erregai fosiletatik ateratakoaren aldean. Hidrogenoa ezinbestekoa da hiru sektoretan: petrolioa fintzeko; lehengai gisa, ongarrietarako amoniakoa ekoizteko; eta disolbatzaileetarako eta itsasgarrietarako behar den metanola sortzeko.

Hidrogeno berdea eta karbono harrapaketa baliatuz ekoitziko diren gai kimiko berriak ere aukera bat izango dira, petrolioaren eta gasaren erabilera eta haien deribatuak murrizten eta isuriengatik garestituz doazen heinean. Europako Hidrogenoaren Estrategiaren arabera, nahiko erraza izan daiteke hidrogeno grisak betetako behar horiek hidrogeno berdearekin betetzea, eta EBko CO2 isuriak %2,2 murriztuko lirateke.

Ongarri ekoizpenarekin lotura du Iberdrolaren proiekturik handienetako batek: Fertiberiarekin batera, hidrogeno berdea ekoizteko lantegia egingo dute, haren Puertollanoko (Ciudad Real, Espainia) ongarri fabrika elikatzeko.

Altzairugintzan, ziurrenez

Hidrogeno berdeak isuririk gabeko siderurgia ekar dezakeela uste dute altzairugile batzuek. Lorpen itzela litzateke, kontuan izanda altzairugintza dela EBen CO2 isurien %8en erantzule. Dagoeneko hasi dira eraikitzen teknologia berri horiek probatzeko lantegiak. Altzairua fabrikatzeko, burdin minerala labe garai batean prozesatzen da, kokea erabiliz erregai gisa eta erreduzitzaile moduan. Prozedura horretan isuriak ezabatzeko ezinbestekoa da kokea ordezkatzea, edota CO2 igorpenak harrapatzea.

ArcelorMittal ere ari da altzairua hidrogenoarekin ekoizteko teknologiak probatzen, Alemanian. Hidrogenoa, kasu horretan, erredukzio gas gisa erabili nahi dute, zuzeneko erredukzioko burdina lortzeko (DRI), zeinarekin gero altzairua ekoitziko litzatekeen arku elektrikozko labeetan. Labe garai kutsagarririk ez litzateke beharko, beraz. Hasiera batean hidrogeno hori ez da berdea izango, grisa baizik, gaur egun merkeagoa delako.

Labe garaietarako kokea hidrogeno berdearekin eta berriztagarrietako argindarrarekin ordezkatzeko Hybrit teknologiak probatzen hasia da Swedish Steel Suedian eta Finlandian. 2026rako espero du altzairu berde lehiakorra ekoizten hastea.

Altzairu berdearen ibilbidea dezente baldintzatuko du hidrogenoaren beraren prezioak eta karbonoa isurtzeko eskubideenak, baina baita EBk karbonoari ezar diezaiokeen muga zerga ere. BNEFren arabera, hidrogeno berdeak kiloko 0,5 euroko prezioa izan beharko luke munduko altzairurik merkeena gainditzeko.

Jakina, ez da baztertu behar altzairu garbia ekoizteko teknologia berriek izan dezaketen ibilbidea. Orain arte ezinezkoa izan da altzairugintza erabat elektrifikatzea, baina hori alda dezake, agian, Boston Metal lantzen ari den teknologiak, zeinak argindar bidezko zuzeneko erredukzioa lortu nahi duen.

Berokuntza industrialean, zaila

Gaur egun, gas naturala erabiltzen dute porlana, beira eta berokuntza handia behar duten beste produktu batzuk egiteko. Hidrogeno berdeak denbora asko beharko du prezio lehiakorra izateko gasaren aldean, nahiz eta karbono emisio eskubideek gora egin.

Hala ere, zertarako hidrogeno berdea erabili zuzenean argindar berriztagarri merke efizienteagoa erabil badaiteke? Argindarrarekin elikatutako bero ponpek badituzte mugak prozesu batzuetan beharrezko diren tenperaturak lortzeko. Gaur egun, 160 gradu zentigradura iristen dira, eta hidrogeno berdearekiko %80ko energia aurrezten dute. Ikusteko dago bero ponpen erabilera industriala noraino iritsiko den, baina, zenbait azterketaren arabera, sektoreen bi herenetan izango da eraginkorragoa argindar berriztagarria baino.

Argindar sisteman, gauza zehatzetarako.

Hidrogeno berdea ekoizteko arrazoien artean indartsuenetakoa da energia biltegiratzeko balio duela. Haize eta eguzki handiko uneetan ekoitzitako gehiegizko argindar berriztagarria erabiltzeko aukera emango luke, hidrogeno berde gisa biltegiratuz gero, eta behar denerako erabili. Horretarako, giltzarria izango da elektrolizatzaileen prezioa.

Biltegiratzea baterien bidez ere egin daiteke; berez, bide hori efizienteagoa da energiaren ikuspuntutik, baina denborarekin bateriak deskargatu egiten dira. Gainera, hidrogenoarekin energia askoz kopuru handiagoa gorde daiteke gatz haitzulo erraldoietan, edo jada ustiatutako gas putzuetan.

Ura eta etxea berotzeko, lehia handia

Munduko CO2 isurketen %60 sortzen ditu ura eta etxea berotzeak. Alor horretan hidrogeno berdea baino lau aldiz eraginkorragoa da argindar berriztagarria eta bero ponpak erabiltzea. Baina, hor, oso kontuan hartzekoa da etxebizitza eta eraikuntza guztietan bero ponpak jartzea zenbat kosta daitekeen. Gainera, teknologia hori oraindik ez dago erabat heldua, eta kezka dago zer gertatuko den hotzaldi handietan, bero ponpentzako argindar eskaera izugarri handituko denean. Zalantzan dago sarea gai ote den eskari horri erantzuteko.

Eta gas naturalerako tutueria hidrogenora egokitzea? Aukera bat izan daiteke, batez ere, gas banatzaileentzat. Badu bere logika: gasarentzat jarrita dauden hodiak molda daitezke, gai izan daitezen hidrogenoa garraiatzeko. Dena den, aldaketa ez da erraza, konpresoreak egokitu beharko lirateke, eta tutueria zaharra moldatu... Denbora eskatuko luke, eta, bitartean, bero ponpak asko garatu daitezke.

Joan den uztailean, Europako 11 gas garraiatzaile nagusiek Hidrogenoaren Europako Bizkarrezurra proiektua aurkeztu zuten. 2040. urterako 23.000 kilometroko gasbide sarea aurreikusten dute, hidrogenoaren ekoizpen guneak lotuko dituena industrialdeekin, biltegiratze guneekin, eta argindar ekoizleekin. Gasbide sare horren %75 tutueria moldatua litzateke.

Eztabaida mahai gainean dago, interes asko dagoelako tartean. Askoren ustez, proiektu horren atzean gas natural kutsatzailearentzat denbora irabazteko estrategia bat besterik ez da, gas konpainia handiek euren aktiboen bizitza luzatzekoa. Hidrogeno berdea ekoitziko duten eskualdeetan hura berokuntzarako erabiltzea izan dezake zentzua.

Errepide garraioan, konplikatua

Jaun-andreok, ongi etorri momentuko eztabaidarik sutsuenetako batera, baterien eta erregai pilen arteko borrokara. BNEFko Michael Liebreich nahiko kategorikoa da hidrogenozko erregai piladun autoekin: «Ez dute tamaina bereko bateriadun auto elektrikoek baino autonomia handiagoa. Ez dira arinagoak. Bagajerako toki gutxiago dute. Azelerazioaren erdia dute, eta gehieneko abiadura txikiagoa. Osagai mugikor gehiago dituzte, alegia, mantentzeko kostu handiagoa. Eta auto elektriko baliokideak baino %20 garestiagoak dira».

Efizientzia da hidrogenozko erregai piladun autoen kontrako beste argudioa. Hala, 100 kilometro egiteko, auto batek orduko hamabost kilowatteko energia behar badu, bitarteko galerak aintzat hartuta, bateriadun autoetarako argindar hori ekoiztea orduko 25 kilowatt kostatuko da. Hidrogeno hori ekoiztea, berriz, orduko 50 kilowatt, tarteko prozedurarengatik: elektrolisia, konpresioa, biltegiratzea, garraioa...

Europan, VWek baterien aldeko apustua egin du. Stellantisek, Daimlerrek, Renaultek eta BMWk badituzte proiektuak erregai piladun autoak egiteko, baina hidrogenoan gehien inbertitzen ari direnak Toyota eta Huyndai dira. Haienak dira gaur egun munduan dauden hidrogenozko erregai piladun 20.000 autoetako ia guztiak.

Hidrogenoaren aldekoek nabarmendu dute erregai pilak merkeagoak direla bateriak baino, eta arinagoak direla. Gainera, Toyotaren ustez, zalantzan dago bateriek zenbaterainoko gaitasuna izango duten arinago bihurtzeko eta autonomia handiagoa eskaintzeko. Apustu guztiak zenbaki berera ez egiteagatik edo, Toyota hasia da auto elektrikoetan gehiago inbertitzen.

Auto elektrikoak heda daitezen kargalekuen barreiatzeak garrantzia badu, arazoa are handiagoa da erregai piladun autoentzat, ez dagoelako haiek etxeko garajean kargatzeko aukerarik.

Kamioiak eta autobusak

Kargalekuen zabalkunde eskasa muga da erregai piladun kamioientzat. Halere, kamioi ekoizle handiak ari dira erregai piladun ibilgailuak garatzen, uste dutelako ekonomikoagoak izan daitezkeela distantzia handietarako, autonomia handiagoa izan dezaketela, eta arinago kargatuko direla.

Dena den, kamioi egile batzuek jada baterien aldeko apustua egin dute. VW taldeko Scaniak, adibidez, urtarrilean adierazi du erregai pilen potentziala «mugatua» dela, energia efizientziaren herena dutelako eta mantentze kostu handiagoa.

Autobusekin ere, eztabaida dago, noraino iris daitezkeen bateriak eta noraino ez. Oraingoz, erregai pila bidezko autobusek harrera ona dute, batez ere hiri barruetarako. CAFen Solaris filialak, esaterako, jada ehundik gora Urbino 12 hidrogeno autobus saldu ditu.

Trenetan, dieselaren ordez

Orografiarengatik eta dentsitate demografikoarengatik elektrifikatzeko zailak edo garestiegiak diren trenbideetan orain arte dieselak betetzen zuen tokia, bestalde, hidrogenozko erregai piladun trenek bete dezaketela uste dute askok. Eta ez da toki txikia. Europan tren trafikoaren bosten bat dieselez mugitzen dira gaur egun.

Alemanian 2018tik ari dira erregai piladun trenak probatzen, eta tren gehiago enkargatu dizkio Deutsche Bahnek Siemensi. Italia iparralderako ere Ferrovie Nord Milanok sei hidrogeno tren eskatu dizkio Alstomi. Hidrogenoa baino efizienteagoak izan daitezkeen bateriekin bete daiteke toki hori? Batzuen ustez, bai. Tren ekoizleek badirudi ez dutela aukerarik baztertzen. CAFek eta Talgok, biek iragarri dute hidrogeno trenak ekoizteko asmoa.

Itsasontzietan, aukera ona

Bateriekin dabiltzan ferryak egon badaude, baina haien energia dentsitatea txikiegia da 75 kilometrotik gorako itsas ibilbideentzat. Liebreichen arabera, «baterien kimikan aurrerapauso handiren bat iritsiko balitz ere, zaila izango da 150 milia nautikoren (280 kilometro) muga argindarrarekin gainditzea». Hortik gora, itsas garraioa deskarbonizatzeko modua karbono gabeko erregaiak izango dira.

Zuzenean hidrogenoarekin edo bestela erregai pilez ibiliko liratekeen kargaontzi handiek itsasaldi luzeetarako oso toki handia beharko lukete erregaiarentzat, kargaren eta, beraz, errentagarritasunaren kaltetan.

Amoniako likidoa erregai gisa erabiltzea praktikoagoa dela uste du, adibidez, Maerskek. Amoniakoren energia dentsitatea handiagoa da, eta dagoeneko garraiatzen da. Hidrogenoa baino errazagoa da likidotzeko, eta hura biltegiratzeko beharrezko presio eta tenperatura beharrak txikiagoak dira. Metanolak ere antzeko ezaugarriak ditu.

Hegazkinetan, bizkor

Sektore honetan, bai, hidrogenoak zeresan handia izan dezake, bateriek pisuaren muga dutelako. Beharbada, distantzia txikiko hegaldietarako erabili ahal izango dira bateriak, eraginkorrak direlako, baina distantzia luzeetarako hidrogenoa giltzarria izango da. Bi modutan gerta daiteke hori. Batetik, hidrogenoarekin berarekin, hidrogenoarekin sortutako amoniakoarekin, edota erregai sintetikoekin, zeintzuek sor daitezkeen hidrogeno berdea konbinatuz, harrapatutako karbonoarekin edo biomasa bidez sortutako karbonoarekin.

Airbusek jada iragarri ditu emisiorik gabeko hiru hegazkin kontzeptu, 2035erako. Hala ere, zortzi herrialdek jada eskatu diote Bruselari hasteko abiaziorako erregai jasangarriak sustatzen. Haien ustez, dagoeneko badago modua hegazkin konpainiei eskatzeko, moldaketa handirik egin beharrik gabe, erregai jasangarri horiek kerosenoarekin nahasteko. Hidrogeno berdearen eskaria lagunduko luke horrek.]]>
<![CDATA[Hidrogenoa, euskal erara prestatzen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1945/006/001/2021-02-21/hidrogenoa_euskal_erara_prestatzen.htm Sun, 21 Feb 2021 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1945/006/001/2021-02-21/hidrogenoa_euskal_erara_prestatzen.htm
Eraikitzekoak diren lantegi gehienak demostraziorako izango dira, hainbat konpainiak teknologiak eta prozedura berriak ikertu eta frogatzeko. Gero ikusi beharko da negoziorako balio dezaketen ala ez. Hala ere, abiatzeko prozesuak inbertsio handiak behar ditu.

Hidrogenoaren azken bolada honetan, zerikusi handia izan du Europako funtsetatik dirua etortzeko aukerak. Euskadi Next barruan daude proiektuetako asko, hautagaitza publiko-pribatuetan. Beste zenbait egitasmo pribatu gisa aurkeztu dira Madrilen.

Nafarroan, Tuteran ongarria hidrogeno berdearekin ekoizteko proiektu bat badago martxan, baina oraindik zehaztazun gutxi dago haren inguruan. Bizkaian daude egitasmoetako asko, itxura guztien arabera han hidrogenoaren haran bat eratuko delako. Eta hari zerbitzua ematen, balio kate osora gehituko dira, ziurrenez, Euskal Herriko beste herrialdeetako konpainia eta erakunde asko.

PETRONOR
Hidrogenoaren Euskal Korridorearen gidari

Hidrogenoaren Euskal Korridorearen gidaria da Repsolen filiala. Aurreikusten da proiektu horren inguruan beste hainbat enpresa batuko direla, azpiproiektuen bidez. Bihar bertan aurkeztuko da ofizialki.

Petronorrek dagoeneko ekoizten du hidrogenoa (gas naturaletik), petrolioa fintzeko behar duelako. Baina orain hidrogeno berdea egiten hasi nahi du, eta, hura erabiliz, karbonoan neutroak izango diren erregai sintetikoak ere. Bi proiektu handiak, batetik H24All deiturikoa: Muskizen (Bizkaia) duen findegian bertan hidrogeno berdea ekoizteko lantegia altxatu nahi du, beste hamalau bazkiderekin batera, Europako funtsak baliatuz.

Eskala handiko, 100 megawatteko, presio handiko elektrolizagailu alkalinoa erabiliz argindar berriztagarriarekin uretik hidrogenoa modu garbian bereiztea da asmoa; ahalik eta bizkorren hidrogeno berde kiloa hiru eurotan ekoiztea. Eta, bitartean, ekoizpen prozesu osoa frogatu eta garatzea.

Horrez gain, Bilboko portuan demostraziorako kokatu behar dituen bi lantegietako batean findegian harrapatutako CO2 eta hidrogeno berdea nahastuko ditu erregai sintetikoak egiteko. Erregai horiek hegazkinetan, itsasontzietan eta halakoetan erabiltzeko aukera ikusten da. Erretzean isuriak eragiten dituzte -erregai fosilek baino dezente gutxiago-, baina jatorrian CO2aren harrapaketa dutenez, esaten da karbonoan neutroak direla.

INGETEAM-IBERLYZER
«Erronka hidrogeno berdea ekoizteko kostuak murriztea da»
David Sole Ingeteameko zuzendari nagusi eta operazioburua

Elektrolizagailuek ekarriko dute hidrogeno berdearen iraultza. Eta Euskal Herrian elektrolizagailuak eta haien instalazioak produzitzeko lantegi bat eraiki nahi du Iberlyzer konpainiak, zeina osatu duten Iberdrolak eta Ingeteamek. David Sole Ingeteameko zuzendari nagusi eta operazioburuak BERRIAri azaldu dio nola negozioa ez zaion faltako Iberlyzerri: «Europaren bide orriak dio 2030erako 40 gigawatteko ekoizpena nahi duela elektrolisi bidez, eta horietatik lau gigawatt lirateke Espainiarentzat. Bai, merkatu oso handia da, eta erronka hidrogeno berdea ekoizteko kostuak murriztea da, gaur egungo kiloko zazpi euroetatik euro bat, euro bat eta erdi ingurura, hidrogeno grisaren aurrean lehiakorra izateko. Horrek eskatzen du argindarraren kostua optimizatzea, eta baita elektrolisi planten eraikuntzarako inbertsioa eta haien jarduera eta mantentzea». Elektrolizagailuak halako planta bateko kostuaren %30 hartzen du.

Europak interes berezia du elektrolizagailu belaunaldi berrietan, Txinak aurrea hartuta duelako elektrolizagailu alkalinoetan. «Europarrak eta estatubatuarrak aurretik doaz, PEM elektrolizagailuetan, zeintzuek erregai pilen antzeko teknologia darabilten». Horiek abantailak dituzte, besteak beste, konpaktuagoak direla. Dena den, Yberlyzerrek diseinatuko dituen plantek kasu bakoitzerako teknologia lehiakorrena izango dutela dio Solek, «direla PEM, alkalinoak edo beste hirugarren edo laugarren teknologia batekoak».

TECNALIA
«2002-2003 urteetan izan zen beste bolada bat hidrogenorekin»
Fernando Espiga Tecnaliako trantsizio energetikorako arduraduna

Elektrolizagailu belaunaldi berrien ikerkuntzan ere ari da Tecnalia, baita oraingo teknologien garapena eta optimizazioan ere. Baina horiek Tecnalia hidrogenoaren inguruan egiten ari den lan guztien artean batzuk bakarrik dira. Ia kate guztian ditu proiektuak martxan, ekoizpeneko unetik hasita, biltegiratzean, garraioan, hidrogenoaren aplikazioetan, erregai piletan, mugikortasunean...

Izan ere, hidrogenoarena ez da gauza berria haientzat. Fernando Espiga Tecnaliako Trantsizio Energetikorako buruak gogoan du nola aurretik ere modan jarri izan den hidrogenoa. «2002-2003 urteetan izan zen beste bolada bat hidrogenorekin. Jardun ginen proiektuak garatzen, baina ordutik orain bi urtera arte basamortua igarotzea izan da».

Tecnaliaren lanketa guztien artean, Espigak hidrogenoaren eramaileetan egiten ari diren azterketak aipatu ditu. Nola, adibidez, hobetu nahi dituzten prozesuak hidrogeno amoniako bihurtzeko eta berriz hidrogeno bihurtzeko teknologiak. Eta asko ari dira ere hidrogenoarentzat oso baliagarriak izan daitezkeen gasen banaketarako mintzen teknologietan.

CAF
«Teknologia orokortzeko ezinbestekoa izango da bultzada politikoa»
Imanol Iturrioz CAFeko I+Gko zuzendaria

Tren garraioa deskarbonizatzeko hiru modu daudela esplikatu du Imanol Iturriozek, CAFeko ikerketa eta garapeneko buruak. Batetik katenariak daude: «Baina arazoa haien kostua da. Ez da irtenbide errentagarriena trafiko gutxiko lineetarako eta are gutxiago linea luzeak badira». Eta hor sartzen dira beste irtenbideak jokoan.

Horietako bat bateriak dira, eta CAFek dagoeneko ekoitzi ditu bateriekin dabiltzan zenbait tranbia. «Baina haien arazoa da autonomia mugatua dutela, eta 100 kilometrotik gorako autonomiak ez dira egingarriak bidaiarien trenetarako». Eta hidrogenoak bete dezake behar hori. «Bateriak iritsi ezin diren kasuetarako da aukera hori, alegia, gaur egun dieselarekin egiten diren operazioetarako. Baina hidrogenozko trenak garestiak dira, eta teknologia hori orokortu dadin, ezinbestekoa izango da bultzada politikoa».

CAFek FCH2RAIL Europako proiektuaren gidaritza hartu berri du bi modutara, katenariarekin eta hidrogenoz bultzatuta ibil daitekeen prototipo bat garatzeko, zeinak, gainera, bateria ere izango duen.

Hidrogenoarekin arrakasta izaten ari diren konpainien artean dago, hain zuzen, CAFen Solaris filial autobusgilea. Solarisek ehundik gora autobus salduak ditu Europan, eta Iturriozen ustez, Euskal Herrian ere ikusiko dira Solarisen hidrogenozko autobusak. «Ziur laster probatuko dugula teknologia hori etxean». CAFeko I+G arduradunaren arabera, bidaiarien garraioan hidrogenoak badu tokia, «autonomia eskakizunak handiagoak dituzten hiriko eta hiri arteko zerbitzuetan. Gaur egun, gaueko kargako bateriako autobusen autonomia 250 kilometrokoa da».

ITSAS FOROA
«Ekoizle, garraiatzaile eta kontsumitzaile izango da itsas sektorea»
Angel Santurtun ADIMDEko Kabinete burua

Itsas sektorea deskarbonizatzeko hidrogenoa giltzarri izango dela uste du Angel Santurtunek Adimde Euskal Herriko Itsas Industrien Elkarteko kabinete buruak. Erregai puru bezala, erregai sintetiko moduan edo beste bektoreetan... Erabilera guztiak izango dira baliagarri, batez ere potentzia handientzako.

«Itsas sektorea ekoizle, garraiatzaile eta kontsumitzailea izango da». Eta hor hiru aukera handi zabalduko dira euskal konpainientzat: «Itsasoan (sorgailu eolikoen ondoan) hidrogenoa ekoizten duten itsasontziak eraikiko ditugu, eta hidrogenoa garraiatzen duten ontziak eta baita hidrogenoa kontsumitzen dutenak. Zabaltzen ari den merkatua da eta Balenciaga ontziola hasia da hidrogenoz bultzatutako ontziak ekoizten».

Santurtunen arabera, euskal portuek ere trafiko berria irabaziko dute hidrogenoaren eta haren deribatuen logistikaren ondorioz.]]>
<![CDATA[«Erakutsi nahi dugu zer egin dezakegun deskarbonizazioan»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2014/007/001/2021-02-21/erakutsi_nahi_dugu_zer_egin_dezakegun_deskarbonizazioan.htm Sun, 21 Feb 2021 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/2014/007/001/2021-02-21/erakutsi_nahi_dugu_zer_egin_dezakegun_deskarbonizazioan.htm
Zer egin nahi duzue Boroan? Ez da soilik hidrogeno berdea ekoiztea.

Hidrogenoaren ziklo osoa landu nahi duen demostraziorako proiektu pilotua da, ziklo hori hasieratik bukaeraraino lantzeko asmoa duena. Elektrolizagailu bidez, berriztagarri ziurtagiriko argindarrarekin eta urarekin hidrogeno berdea sortuko dugu. Eta, besteak beste, orain argindarra gas naturalarekin sortzen duen zentralaren jarduera deskarbonizatzen joango gara, hidrogenoa sartuz mixean, pixkanaka-pixkanaka. Biltegiratze koskor bat ere izango da, nolabaiteko birika izango dena, ekoizpenaren eta kontsumo unearen artean.

Hori Boroan egiteak badu zentzua, zentralak dagoeneko badituelako bai lotura argindar sarera baita beharrezko baimen guztiak ere; hor kostuetan eta denboran abantaila dagoelako. Zentralak argindar eta gas sareetarako sarbidea du, ura eskuragarri dauka... Eta ibilgailuentzako hidrogeno kargaleku bat ere jarriko dugu mugikortasunaren deskarbonizazioan laguntzen.

Gure ustez, efizienteagoa izan daiteke hidrogenoa eskaria dagoen tokian ekoiztea. Gainera, gure eskualdea kokatu nahi badugu hidrogenoaren ekoizle bezala, gure energia eskaria deskarbonizatzeaz gain, eta kanpora begira negozioa egin nahi badugu, adibidez, hidrogeno eskaintzaren zati bat esportatuz, zentzuzkoa da argindar berriztagarria erostea eta erabiltzea jada badauzkagun azpiegiturak, besterik gabe hasieratik berriak egiten hasi gabe.

Baina eztabaida badago hidrogenoaren inguruko inbertsio jakin batzuekin hemendik hamar urtera ez ote dugun geure burua lotuta aurkituko, ordurako baliabide egokiagoak egon daitezkeenean. Gasbideekin, adibidez.

Gas banatzaile ikuspegitik, argi dago deskarbonizazioa iritsiko dela, helburu batzuk bete behar direla, eta hori ulertzen ez duena bidean hilko da, bere aktiboek ez dute ezertarako balioko eta Kodaki gertatu zitzaiona gertatuko zaio. Gure ikuspuntua da herrialdeak azpiegitura jakin batzuetan apustua egin duela, herritar guztien artean ordaindu direla eta behar bati erantzuten diotela, eskariari. Eskari horrek orain, une honetan, ez dauka irtenbide elektrikorik.

Eta uste dugu apustua egin behar dela azpiegitura horiek erabiltzeko. Biometanoa, adibidez, ehunekoan ehunean berdea da, eta gas naturala ordezkatzeko balio dezake, eta banatzaile aritzeaz gain, biometanoa ekoizten hasteko asmoa ere badu Nortegasek, eta hidrogenoak ere toki berdintsua izan dezakeela uste dugu. Soilik neutraltasun teknologikoa nahi dugu, utz diezagutela demostratzen, erakutsi nahi dugu zer egin dezakegun deskarbonizazioan.

Hidrogenoarekin lotutako beste proiektuak ere badituzue, Hidrogenoaren Euskal Korridorean.

Hor badaukagu asmoa demostrazio tekniko baterako, balioko diguna aztertzeko portzentajeak blending-ak egiteko, gas sarean gas naturala hidrogeno berdearekin nahasteko. Gaur egun hidrogenoa soilik %5eraino dago baimenduta, baina gure ustez portzentaje hori handitu daiteke %20raino edo gehiago. Hori frogatu eta erakutsi nahi diegu agintariei eta arau egileei. Sare bat egingo dugu, gurearen simulazioa izango dena, eta egun erabiltzen ditugun elementuak izango ditu. Bi fasetan joango da, dagoeneko lanean gaude, lehen fasean, ari gara inbertsioak egiten. Bigarren fasean Abantora eramango dugu, Energy Intelligence Center-era, behin parkea prest dagoenean, eta han Petronorrek sortutako hidrogeno berdea erabiliko dugu. Eta ez gara joango bakarrik, ekoizpen puntutik behera dagoen jendearekin joango gara, sarean dauden gauza guztiak frogatzera, RMak, konpresoreak, junturak frogatzera.]]>
<![CDATA[Kutxabankek soilik 27 milioi euro banatuko dizkie banku fundazioei]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2021-02-06/kutxabankek_soilik_27_milioi_euro_banatuko_dizkie_banku_fundazioei.htm Sat, 06 Feb 2021 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2021-02-06/kutxabankek_soilik_27_milioi_euro_banatuko_dizkie_banku_fundazioei.htm
EBZk gehienera irabazien %15 banatzea baimentzen die kapital sendotasuneko baldintzak betetzen dituzten euroguneko bankuei, zeintzuek banaka jaso duten baimena. Oniritzirik jaso ez edota eskatu ez duten bankuek debekatua dute dibidendurik banatzea eta akziorik berrerostea.

Printzipioz urrian erabakiko du EBZk %15eko muga kenduko duen. Hala bada, eta dibidenduak partitzeko debekua erabat indargabetzen bada, orduan banatu ahal izango ditu Kutxabankek 2019ko dibidenduetatik banatu gabe gelditutako 42,5 milioi euroak. Eta baita gaurko 27 milioi euroez gain akziodunen artean 2020ko emaitzetatik banatzea hobesten duen kopurua ere.

Zergatik galarazi zituen dibidenduak EBZk?

Koronabirusak zekarrena ikusita, EBZk nahi zuen euroguneko bankuak gai izatea galerei aurre egiteko eta ekonomiari sostengua emateko. Bankuek zuhur jokatzea nahi zuen, beren kapital ratioak sendotu zitzatela, ordaindu ezineko kredituen olatu bat iristeko arriskua handia zelako.

Horretarako, banku zentralak gomendio bat egin zuen 2020ko martxoren 27an, bankuei praktikoki galaraziz dibidenduak banatzea eta akzioak berrerostea. Bankuen atsekaberako, urrira artekoa zen «gomendioa» 2020. urtearen bukaerara arte luzatu zuen EBZk uztailean.

Nori eragin dio?

Banku bakoitzari desberdin eragin dio neurriak. Entitateetako batzuek 2019ko dibidendu guztiak banatuak zituzten 2020ko martxoaren aurretik; batzuen dibidenduen zati bat banatu gabe geratu zen; eta beste batzuek ez zuten tarterik izan aurretik dibidendurik banatzeko, eta, ondorioz, iazko urte osoan ez dute aukerarik izan diru horiek banatzeko edo akzioak berrerosteko.

Bankuak, hori bai, oro har ez zeuden batere gustura EBZren debekuarekin: haiek dibidendurik ezin banatu zeudela, beste sektoreetako konpainiek partitu zitzaketen, eta azken horiek teorian erakargarriago bihurtu ziren inbertsiogileentzat. Gainera, AEBetako bankuek ez zuten dibidenduak pagatzeko mugarik.

Bankuen presioa areagotuz joan zen Frankfurtera begira. Besteak beste, Erresuma Batuko banku zentralak jada kendua zuelako banku britainiarren gaineko debekua ere.

Zer erabaki da orain?

Abenduan, presioei men egin eta EBZk erabaki zuen soka pixka bat lasaitzea, arnasa pixka bat ematea. Debekua kendu zuen, baina soilik banku sendo eta prestatuei, «kapital ibilbide sendoko banku errentagarriei», eta modu mugatuan. Horrela, banku bakoitzak bere planak aurkeztu behar izan zituen Frankfurten, eta banan-banan azterketa bat egin ondoren, orain EBZk entitate batzuei 2019ko eta 2020ko mozkinen gehienez %15 banatzeko baimena eman die. Horien artean daude, Kutxabankez gain, BBVA, Caixabank eta Santander eta Europako beste hainbat banku handi.

Salbuespen horiek kenduta, 2021eko irailera arte behintzat, indarrean egongo da dibidenduak banatzeko eta akzioak berrerosteko debekua. Beraz, baimenik lortu ez duten bankuek eta baimenik eskatu ez dutenek galarazia dute dibidendua banatzea.

Zenbat da %15?

Kontuan izan behar da entitateek normalean irabazien %40-50 banatzen dituztela akziodunen artean; %15 gutxi da. Are gutxiago koronabirusaren eraginez eta batez ere hornidura handiagoek uzkurtutako 2020ko emaitzen %15 bada.

2019. urteko ekitaldiko emaitzen kargura, Kutxabankek 133,5 milioi euro banatu zituen (konturako) dibidendutan 2019aren bukaeran bertan. Banatzeko beste 42,5 milioi gelditzen zitzaizkiola iritsi zen EBZren erabakia, eta ordainketa etenda geratu zen. Kopuru hori akziodunen artean banatzeko, orain, printzipioz, aurtengo urrira arte itxaron beharko du Kutxabankek, orduan amaituko delako, teorian, EBZren debekua.

Teorian, orduan banatu ahalko du, gaurko 27 milioiez gain, 2020ko emaitzetatik banatzea erabakitzen duen gainerako kopurua ere.

Zergatik da garrantzitsua dibidendua?

Kutxabanken akziodun bakarrak hiru banku fundazioak dira: BBK (%57), Kutxa (%32) eta Vital Kutxa (%11). Haien gizarte ekintzarako diru iturri nagusia, hain zuzen, Kutxabanken dibidenduak izanda, argi dago sarrera txikiagoek eragina izango dutela hiru fundazioen ekintzetan.

Baina dibidenduak garrantzi handiagoa du BBKrentzat: Kutxabanken erdia baino gehiagoren jabe denez, behartuta dago 2024rako 235 milioi euroko erreserba funts bat osatzera. Espainiako Bankuak ezarritakoa da baldintza, Kutxabank burtsara ez ateratzearen truke. Erreserba funtsa, erabiltzekotan, Kutxabanken kapitala sendotzeko erabili behar du. Eta horrek ondorioa orain arte izanda, BBK-k urtero 25 milioi euro jarri dituela erreserba funtsean.

Dena den, badirudi aurten ere erreserba funtsa elikatzeko moduan izango dela BBK, beste diru iturri eta gordekinetatik aterarako diruarekin.]]>
<![CDATA[Kutxabankek 27 milioi euro banatuko ditu dibidendutan 2020ko emaitzen kontura]]> https://www.berria.eus/albisteak/193229/kutxabankek_27_milioi_euro_banatuko_ditu_dibidendutan_2020ko_emaitzen_kontura.htm Fri, 05 Feb 2021 16:41:19 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/193229/kutxabankek_27_milioi_euro_banatuko_ditu_dibidendutan_2020ko_emaitzen_kontura.htm <![CDATA[Parisko kontratua betetzeko asmoari eusten dio CAFek]]> https://www.berria.eus/albisteak/193220/parisko_kontratua_betetzeko_asmoari_eusten_dio_cafek.htm Fri, 05 Feb 2021 15:13:10 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/193220/parisko_kontratua_betetzeko_asmoari_eusten_dio_cafek.htm erabakiak, eta oraingoz ez du iritzirik eman nahi izan Alstomek atzo erakutsitako jarreraz. Alstomek, behin Bombardier eskuratu duenean, bere kabuz erabaki du bertan behera uztea orain gutxi CAFek Bombardierrekin batera Parisen irabazitako kontratu bat. 2.560 milioi euroko kontratu hori urtarrilaren 14an irabazi zuten elkarrekin CAFek eta Bombardierrek. Parisko RER B linearako 146 aldiriko tren egiteko lana da, RATPk (Parisko garraio publikoaren kudeatzailea) eta SNCF esleitua. Kontratu hori betetzeko asmoari eusten diola adierazi dio gaur CAFek Efe albiste agentziari:aurrera jarraitu nahi duela, Frantziako agintariek auzia argitzen duten bitartean. Izan ere, RATPk eta SNCFk iragarri dute auzitara eramango dutela Alstom. Alstomek atzo esan zuen ez duela izan eskaintza erretiratubeste aukerarik. «Bombardier-CAF partzuergoareneskaintzako baldintza tekniko-finantzarioak ez datoz bat merkatuko prezioarekin, eta ez dute kontratua betetzen uzten arrisku garrantzitsurik izan gabe finantzatzailearentzat, ustiatzailearentzat, bidaiarientzat eta gure enpresarentzat».]]> <![CDATA[Alstomek erretiratu egin du Bombardierrek CAFekin Parisen egindako eskaintza garailea]]> https://www.berria.eus/albisteak/193181/alstomek_erretiratu_egin_du_bombardierrek_cafekin_parisen_egindako_eskaintza_garailea.htm Thu, 04 Feb 2021 08:08:25 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/193181/alstomek_erretiratu_egin_du_bombardierrek_cafekin_parisen_egindako_eskaintza_garailea.htm urtarrilaren 14ean irabazi zuten elkarrekinRATPk (Parisko garraio publikoaren kudeatzaileak) eta SNCFk deitutako lehiaketa, 146 aldiriko tren egiteko, Frantziako hiriburuko iparraldea eta hegoaldea eta haren aireportuak lotzen dituen RER B linearako. Zurrumurruen arabera, Alstomen eskaintza galtzailea 500-600 milioi euro garestiagoa zen. Lehiaketaren emaitza erabakita, 11 eguneko epea zabaltzen zen kontratuaren sinadurarako, baina ez da sinadurarik izan, Alstom galtzaileak helegiteak aurkeztu zituelako Parisko Administrazio Auzitegian, RATPren eta SNCFren haserrerako. Eta bitartean Alstomek Bombardierren garraio atala eskuratu du ofizialki(5.500 milioi euroko operazio baten ostean). Eta orain, konpainia frantziarrak erretiratu egin du eskaintza irabazlea, auzitegiek helegiteari buruzko lehen ebazpena eman behar zuten egunaren bezperan. Alstomek esan du ez duela beste aukerarik. «Bombardier-CAF partzuergoakeskaintzako baldintza tekniko-finantzarioak ez datoz merkatuko prezioarekin bat, eta ez dute kontratua betetzen uztenarrisku garrantzitsurik izan gabe finantzatzailearentzat, ustiatzailearentzat, bidaiarientzat eta gure enpresarentzat». Alstomek azaldu du esleipen horren gainean kanpotik eta barnetik egindako auditorietan desadostasunak antzeman dituztela, zeintzuek eraman beharko zuten RATP uko egitera Bombardier-CAFen eskaintzari. Bezeroak, haserre CAFen eta Bombardierren kontratua esleitu zuten RATP eta SNCF ez daude batere pozik Alstomen jokaldiarekin. Konpainia frantziarrak eskaintza erretiratzen zuela jakinarazi eta gutxira, 2.650 milioi euroko kontratuaren bezeroek agiri batean «gogor salatu» dute Alstomen erabakia, eta adierazi dute Alstom-Bombardierren kontra «auzibidera jotzeko prest» daudela, Bombardierrek eta CAFek «eskaintza aurkezterakoan» konpromisoa hartu zutelako. Egunak zeramatzan Alstomek eskaintza eta kontratua auzitan jartzen. Atzo, asteazkenez, Henri Poupart-Lafarge Alstomeko kontseilari ordezkariak adierazi zuen beldur zirela, «diru asko» gal zezaketela «gaizki landutako» kontratuarekin. Eta gaur ostegunez Le Figaro egunkariari emandako elkarrizketan «egiazkoa izateko onegia» dela esan du, Bombardierrek eta CAFek egindako eskaintzaz. «Arrazoizkoa ez duen erasokortasuna dauka kostuetan». «Baldintza hauek onartuz gero, seguru oso bezero zorrotza den RATPek dena berriz egiteko eskatuko ligukeela, eta atzerapenengatik zigortu». Alstomeko buruzagiaren arabera, oraindik aukera dago kontratuaren finantza baldintzak berriz negoziatzeko, hots, prezio garestiagoa ezartzeko trenengatik. Bezeroak, hori bai, ez daude oso konforme Alstomen jarrerarekin. Oraingoz ez dute ezer esan eskaintza bertan behera uzteko erabakiaz, baina behin baino gehiagotan salatu dute Alstomen jarrera «obstrukzionista». Ile-de-Franceko presidente Valerie Pecressek goizean bertan eskatu dio Alstomi «uzteko bere eskandaluzko jarrera obstrukzionista» eta «betetzeko emandako hitza».]]> <![CDATA[Jeff Bezosek pauso bat atzera egin du Amazon erraldoiaren gidaritzan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/011/001/2021-02-04/jeff_bezosek_pauso_bat_atzera_egin_du_amazon_erraldoiaren_gidaritzan.htm Thu, 04 Feb 2021 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1877/011/001/2021-02-04/jeff_bezosek_pauso_bat_atzera_egin_du_amazon_erraldoiaren_gidaritzan.htm
Bezosek gutun batean azaldu zuen herenegun gauean bere beste «pasioetan» jarri nahi dituela indarrak, hots, filantropiarekin zerikusi handiagoa duten bere egitasmoetan. «Amazoneko kontseilari ordezkari izatea ardura handia da, neketsua. Horrelako erantzukizuna duzunean, zaila da beste ezertan energia jartzea. Presidente gisa, oraindik lotuta egongo naiz Amazonen ekintza inportanteetan, eta, aldi berean, beharrezko astia eta energia izango ditut arreta jartzeko Day 1 Fund-en, Bezos Earth Fund-en, Blue Originen, The Washington Post-en eta nire beste pasioetan».

Munduko pertsonarik aberatsenen zerrendan, hainbat urte lehen postuan egin ditu Bezosek. Orain bigarrena da, Elon Musk Teslaren sortzaileak kendu dio-eta postua. Edonola ere, Bezosen ondarea 200 bilioi dolar da gaur egun (166 bilioi euro). Dirutza horretatik, ordea, orain arte zati oso txikia joan da ekintza gutxi gorabehera filantropikoetara.

Amazonez haragoko Bezosen proiekturik kuttunenetakoa Blue Origin da, berak sortutako espazio konpainia. Han 1.000 milioi dolar sartu izan ditu urtero Bezosek, Amazonen akzioen salmentatik zetozenak. Eta AEBetako hedabideek diotenez, azken urteetan bere lan agendan asteazkenak eta asteburuak Blue Originentzat erreserbatuak zeuden. Aurten aireratu du arrakastaz bere lehen suziria, baina lorpen eskasak dira beste espazio konpainia pribatu SpaceXek lortutakoen aldean, zeina, hain zuzen, Elon Muskek sortu zuen.

Dirudienez, orain suziri eta ego lehia kitzikagarriagoa da Bezosentzat, Amazonen lema baino. Egia da, era berean, beharbada azken urteak ez direla erabat gozoak izan Amazonen.

Negozioa ondo, oso ondo

Negozioa bikain dabil, Amazon haziz eta haziz doa, nagusitasun erabatekoarekin hainbat alorretan, eta olagarro erraldoiak bere garroak gero eta sektore gehiagotara zabaltzen jarraitzen du. Koronabirusa, gainera, mesederako izan dute. 1,3 milioi langile ditu gaur egun Amazonek. AEBetako merkataritza elektronikoaren %40 berea du Amazonek, eta Europako salerosketa elektronikoen laurdenak plataforma horretan egin ziren 2019an. Merkataritza elektronikoak oraindik ez du hartzen txikizkako merkataritza guztiaren %20 baino gehiago AEBetan, baina egia da gero eta gehiago direla online egiten diren transakzioak, pandemiak erosle asko jarri dituela online, eta hor Amazon nagusi dela.

Baina beste eremu batean ere oso handia da konpainiaren nagusitasuna. Amazon hiru adarretan dago banatuta: AEBetako adarra, nazioartekoa, eta AWS Amazon Web Services. Hain zuzen, orain arte AWSren lema eraman duen Andy Jassy izango da Amazonen kontseilari ordezkari berria. AWSk soilik 26.500 milioi euroko fakturazioa izan zuen iaz, baina bereak ditu munduko hodei azpiegitura publikoen ia erdiak. Horri esker, AWSk hodeiko konputazioarekin lotutako zerbitzu, baliabide eta aplikazio mordoa eskaintzen dizkie konpainiei, gobernuei eta norbanakoei.

Sekulako boterea du AWSk. Donald Trumpen presidentetzaren azken egunetan, Twitterrek eta Facebookek haren kontuak bertan behera utzi zituztenean, Trumpen zaleek Parler sare sozialera jo zuten; AWSek Parler bere zerbitzarietatik kendu zuen arte.

Baina irudia...

Negozioa bikain doa, baina irudi aldetik ez dute arrakasta bera ez Amazonek, ezta Bezosek ere, batez ere gero eta publikoagoa delako konpainiaren biltegietako langileak eta banatzaileak zer baldintzatan ari diren lanean. Koronabirusarekin, gainera, okertu egin zaizkie baldintza horiek, AEBetan behintzat.

Lan baldintza eskasak, sindikatuei jarritako oztopoak, nagusikeria... Ez dira Jeff Bezosen irudiaren mesederako izan. Horrez gain, graziarik ez zion egingo deklarazioa egin behar izateak Kongresuan, plataforma teknologikoen monopolio jokaeren inguruko auziak direla eta. Lege ikuspegitik ere, haizea kontra jarri zaio Amazoni.

Horrek guztiak, AEBetako hedabideen arabera, eragina izan du Bezosen filantropiarako egitasmoetan. Iaz, Bezosek 10.000 milioi dolar (8.300 milioi euro inguru) jarri zituen klima aldaketari aurre egiteko The Earth Fund fundazioa abiatzeko. Baina, dirudienez, diru horren zati bat jasotzeko eskaintza izan duten elkarte eta fundazioetako askok zalantzak izan dituzte, beren izena Bezosi eta Amazoni lotzeko.

Bere irudia eta egoa elikatzea izango da orain Bezosen asmoa, Amazonen lema utzita? Baina filantropia bera ere gai arantzatsua da. Gaiari buruz idatzi duen Anand Giridharadas kazetariak, eta txio batean azaldu du bere jarrera: «Bezos Amazonetik filantropiara igarotzera doala, gogoratu botere modu arduragabe, apetatsu eta antidemokratiko batetik bestera aldatzen ari dela egiaz».]]>
<![CDATA[Jeff Bezosek Amazonen lema utziko du]]> https://www.berria.eus/albisteak/193114/jeff_bezosek_amazonen_lema_utziko_du.htm Wed, 03 Feb 2021 17:21:22 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/193114/jeff_bezosek_amazonen_lema_utziko_du.htm <![CDATA[Game Stop eta txikien garaipentxoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/020/001/2021-01-31/game_stop_eta_txikien_garaipentxoa.htm Sun, 31 Jan 2021 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1917/020/001/2021-01-31/game_stop_eta_txikien_garaipentxoa.htm short selling) aritzen diren funts espekulatzaileak kikilduta dabiltza: matxinada piztu da Reddit sare sozialean; tratulari txiki mordoa koordinatu egin dira, Game Stopen akzioekin estualdi (short squeeze) bat eragiteko.

1. Matxinada sare sozialetan? Ba, ba... Sofako iraultzaileak... Zer gertatu da? Hasteko, onena, oso gainetik bada ere, zorpeko salmenta zer den azaltzea, horretara jokatzen duten funtsek nola irabazten duten dirua. Funts batek aurreikusten du akzio jakin baten prezioak behera egingo duela epe jakin batean. Orduan, funtsak akzioa hartzen dio maileguan beste eragile bati (interes baten truke); azken horri, epe jakin batean itzuli egin beharko dio akzioa. Bitartean funtsak merkatura joko du; maileguan hartzeko unean demagun 1.000 euro balio duen akzio hori saldu egingo du, 1.000 eurotan. Eta prezioak behera egin ostean, funtsak berriz erosiko du akzioa merkatuan (itzuli egin behar duelako), baina merkeago, beharbada, 800 eurotan. Tatxan! 200 euro irabazi ditu funtsak.

2. Nola dakite akzioak behera egingo duela? Berez, ezin da jakin. Batzuetan akzio horren prezioa jaistea logika hutsa da, adibidez online bideo jokoen loraldian, logikoa da pentsatzea Game Stop bezalako bideo jokoen denda sare batek ez duela etorkizun handirik, haren akzioen prezioak behera egingo duela. Dena den, beste zenbaitetan, beherakada hori ez da horren naturala izaten, eta gerta daiteke iritzi edo analisi batzuek jendea akzioak saltzera bultzatzea, eta ondorioz, prezioa jaistea. Halakoetan zaila gerta daiteke manipulazioaren (delituaren) marra noiz gainditu den ikustea. Gauza bat argi dago, informazioa izan eta maneiatzeko, arriskuak hartzeko, eta horrela dirua irabazteko botere eta diru maila jakin bat behar izaten da, normalean tratulari eta inbertsiogile xeheek ez daukatena.

3. Batzuek beti irabazten dute. Beti-beti ez! Batzuek oraingoan galdu egin dute! Zorpeko salmenta oso arriskutsua da, galerek ez dutelako mugarik. Akzio baten prezioa soilik zeroraino jaitsi daiteke, baina igoerarako ez du mugarik. Demagun, gerturatzen ari dela funtsak akzioak itzuli beharreko unea. Merkatuan erosi behar ditu, maileguan hartutakoak saldu zituelako. Baina, arraioa, prezioak, jaitsi beharrean, gora egin du. Dirutza ordaindu behar haien truke! Game Stopen akzioek %1.700eko gorakada izan dute urtarrilean, funts espekulatzaileen kontra Reddit sare sozialean elkar hartutako tratularien erosketa bateratuaren ondorioz. Funtsek milaka milioi dolar jarri behar izan dituzte akzioak erosteko. Gainera, erosketa horiekin, are gorago eraman dute prezioa. Halako funts baten sortzaile Leon Cooperman milioiduna haserre agertu zen CNBCn: «Bidezko burtsarena kaka zahar bat da! Jende aberatsari eraso egiteko modu bat da!».

4. Merkatua horrela da, adiskide! Aberatsa eta buruargia, gizona. Maitagarria, bai. Baina egia dio: kasu honetan funts espekulatzaileei min egitea izan da Redditeko Wall Street Bets foroko kide gehienen asmoa, eta baita askok Game Stop denda sareari dioten maitasuna ere. Akzioak erosi dituztenen artean, jakina, izango da dirua irabazteko asmoarekin aritu denik. Baina kontuz ibili beharko dute, prezioa edozein unetan amildu daitekeelako berriz, Game Stopen burtsako kapitalizazioa oso urrun dagoelako konpainiaren balio errealetik, burbuilak eztanda egingo duelako.

5. Eta inork ez die aurre egin? Tratulari txikien bilgune foroetan etenen bat izan da, teorian erabiltzaileen itzelezko hazkundearen ondorioz. Eta txikiek euren operazioetarako erabiltzen dituzten sareko bitartekariek, batez ere Robinhoodek, Game Stopen eta beste zenbait akzioren erosketa eten dute, aldakortasun handiegia zegoela argudiatuta.

6. Iraultzarik ez, orduan. Ez dirudi, behintzat. Baina ez dator gaizki noizean behin garaipentxo bat, arerioaren joko zelaian, haren armak erabiliz, ezta?]]>
<![CDATA[EAJk eta EH Bilduk Europako funtsei buruzko dekretua babestu dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1846/012/001/2021-01-29/eajk_eta_eh_bilduk_europako_funtsei_buruzko_dekretua_babestu_dute.htm Fri, 29 Jan 2021 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1846/012/001/2021-01-29/eajk_eta_eh_bilduk_europako_funtsei_buruzko_dekretua_babestu_dute.htm
Pedro Sanchezen gobernuak espero zuen tramite erraza izango zela, halako bozketetan orain arte izan dituen babesleek oniritzia emango ziotela dekretuari. Baina ERCk bezperan jakinarazi zuen ez ziola babesik emango erreformari, kontrako botoa emango zuela. PPren aurka zegoela ere jakina zen; Ciudadanosek ere kontrako botoa iragarri zuen. Eta gobernuak larri ikusi zuen bere burua. Azkenean, EAJren, EH Bilduren eta Mas Pais-Equoren aldeko botoekin eta Voxen abstentzioari esker egin zuen aurrera lege dekretuak.

Hori bai, kritika zorrotzak jasota pasatu zen, baita hura babestu duten alderdietatik iritsitakoak ere. EAJk esan zuen dekretua ez duela gustuko, baina «erantzukizunagatik» bozkatuko zuela baietz, eta gobernuari ohartarazi zion berak ere arduraz jokatu beharko lukeela. «Arauak idazterakoan gehiengo absolutua bazenute bezala jokatzen duzue, inor kontuan hartu gabe. Eta gero azken orduan babes bila zatozte», leporatu zion Idoia Sagastizabal parlamentario jeltzaleak.

«Aldatu txipa. Ekarri aurretik hizketatu eta adostu dekretuak; hori duzue modu bakarra azken orduan larri ez ibiltzeko». Sagastizabalen arabera, «ezin zaio beti alde berari eskatu amore emateko, nire taldearen pazientziak ere muga bat duelako». EAJk uste du lege dekretuarekin dituen erresalbu guztiek konponbidea izan dezaketela lege proiektu bidez, edo baita erkidegoak biltzen dituen sektore konferentziaren erregelamenduan ere.

EH Bilduk ere baiezko botoa eman zion lege dekretuari, Espainiako Gobernuarekin adostu ondoren «gardentasun eta kontrol handiagoa» izango dela Europako laguntza horiekin, eta auditoria bidez erraztuko zaiela eragile sozialei «orain arte ukatzen zitzaien parte hartzea». Adostutako bigarren puntua udalen finantzaketa gehitzea izan zen, «herritarren ongizatea hobetzeko». Oskar Matute EH Bilduko parlamentarioak azaldu zuenez, «gure taldeak aurretik ere esan du, ez datorrela hona adierazpenak egitera soilik, baizik eta eragina izatera eta erabakigarria izatera etorri dela. Eta EH Bilduren bost botoak erabakien eremuan egon dira».

Gobernantza zentralista

ERCk ezezkoa eman zion lege dekretuari; Gabriel Rufianen esanetan, «Florentino Perezentzat idatzia dagoelako».

Talde parlamentario gehienek salatu zuten erabat «zentralista» dela lege dekretuarekin onartu den administrazio egitura eta gobernantza, eta Europako funtsen kudeaketan ez diola inolako tarterik uzten erkidegoei eta tokiko erakundeei. Orain, funtsen gobernurako organo gorena Errekuperazio, Eraldaketa eta Erresilientzia Batzordea izango da. Batzorde hori soilik Espainiako gobernuko kideek osatuko dute: lau estatu idazkaritza (Ekonomia, Ogasuna, Aurrekontuak eta Gizarte Eskubideak); Ogasun Ministerioaren Europako Funtsetarako zuzendaritzak, eta Presidentetzako ekonomia bulegoak.]]>
<![CDATA[Europako funtsen dekretua baliozkotu dute Madrilen, EAJren eta EH Bilduren botoekin]]> https://www.berria.eus/albisteak/192892/europako_funtsen_dekretua_baliozkotu_dute_madrilen_eajren_eta_eh_bilduren_botoekin.htm Thu, 28 Jan 2021 12:03:31 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/192892/europako_funtsen_dekretua_baliozkotu_dute_madrilen_eajren_eta_eh_bilduren_botoekin.htm <![CDATA[Garcinuño: «Autonomo eta enpresa asko mugara iristear daude»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/012/001/2021-01-28/garcinuo_autonomo_eta_enpresa_asko_mugara_iristear_daude.htm Thu, 28 Jan 2021 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1872/012/001/2021-01-28/garcinuo_autonomo_eta_enpresa_asko_mugara_iristear_daude.htm
Enpresek pandemiaren hasieran likidezia krisi bati egin behar izan diote aurre. Eta, Cebeken ustez, ona izan da merkatuen zein administrazioen erantzuna. «Enpresak denbora tarte handi baterako zorpetu gara, baina, horrela, orokorrean, hornitzaileak eta nominak ordaindu ahal izan ditugu, atzerapen handirik gabe». Baina Garcinuñok uste du horrek arriskua ekar dezakeela, hainbat enpresatan likidezia krisia kaudimen krisi bihur daitekeela. «Sarreren murrizketa denboran luzatuz doa, balantzeak ahul daude aurreko zorpetzearekin, eta finantzaketa bilatu behar izateak gero enpresa itoaraz dezake, zorraren zenbateko nagusia kitatu behar denean».

Garcinuñok eta Cebekeko beste buruek agerraldi bat egin zuten atzo, Bilbon, Bizkaiko egoera ekonomikoaz beren analisia egiteko. Haien datuen arabera, 2020an Bizkaiko ekonomiak %10 egin zuen atzera, eta, haien ustez, 2021. urtean ez da gai izango hori guztia berreskuratzeko, BPGa %6,5 handituko dela kalkulatu baitu.

Garcinuñok aipamen berezia egin zion Alemaniako iazko datuari; haren ustez, «baikortasunerako datua da» herrialdearen %5 inguruko atzeraldi txikiagoa, baina kezka dauka ez ote den gehiegi handituko tartea Alemaniako enpresen eta Europako Batasuneko beste enpresen artean lehiakortasunari dagokionez.

Sektore kaltetuenak

Pandemiak bereziki zigortu ditu industria eta zerbitzuak. «Industria produkzioaren indizea amildu egin da». Cebeken datuen arabera, farmazia eta energia alorrek egoerari eutsi badiote ere, oso inportanteak diren automozio eta aeronautika sektoreen suspertzeak oraindik denbora asko beharko du. Eraikuntzak nozitu du gutxien krisia, baina eten egin da alorrak azken urteetan izandako suspertzea. «Zer esan merkataritzaz eta ostalaritzaz...». Garcinuñok kontsumoaren apaltze itzela azpimarratu du.

Horiek horrela, egin zaien galdeketari erantzunez, Bizkaiko enpresek uste dute errealitatea hobeagoa dela irailean ikusten zutena baino, baina, hala ere, egoera «oso kezkagarria» dela.

2021. urteari begira, koronabirusaren aurkako txertoa da «gizartearen eta ekonomiaren itxaropena», Garcinuñoren ustez. «Biztanleriaren zati handiena txertatzeko dosi nahikoa iritsiko balitz, logikotzat joko genuke mutualitateek erabiltzea, pandemiari denbora irabazteko». Cebekeko buruak jokaleku jakin batean kokatu du proposamen hori: «Botika ekoizleen produkzio ahalmena handitu egingo da, eta, dosi askoz gehiago iritsiko balira, 15.000 iritsi beharrean bat-batean 100.000 iritsiko balira, Osakidetzak aztertu beharko luke ea osasungintza pribatua behar duen txertatze erritmo ahalik eta handienari eusteko. Mutualitateak prest leudeke, erabat».

Patronalaren arabera, Bizkaiko enpresak, oro har, gustura daude izan diren laguntzekin, hala nola ICOren funtsek eta Elkargiren finantzaketa lerroek emandako likideziarekin. Baita hainbat ordainketa atzeratzeko aukerarekin ere (PFEZa, BEZa, kotizazi- oak...). Dena den, uste dute enpresa batzuek bizirik irauteko laguntza zuzenak beharko dituztela; «ordainketa atzeratzeak ez die balio».

Erregulazioekin, erdizka

Cebekek ere oso ongi ikusi ditu enplegua aldi baterako erregulatzeko txostenak, eta haiek luzatzea krisiak iraun bitartean. Garcinuñok, ordea, ez du iritzi bera erregulazio horiek dakarten kaleratze debekuari buruz: «Ez dugu ontzat jotzen kaleratzeko debekuak bere horretan jarraitzea, arriskuan jartzen dituelako ABEEei lotutako zein lotu gabeko enpresak». Bizkaiko patronaleko buruak ulertzen du laguntza publikoek baldintza batzuk izan behar dituztela, eta enplegua mantentzeko laguntzetatik ezin dutela onurarik izan kaleratzeak egiten dituenak. «Baina kaleratzeagatik itzuli beharreko kopuruak kaleratu gabeko pertsonengatik jasotakoari eragiteak ez du proportziorik; enpresa egoera oso delikatuan jar dezake. Debekuak are zentzu gutxiago du ABEEetara lotu ez diren enpresetan; haientzako saria da orain kaleratzeak bidegabeko bihurtzen direla».

Zerga sistemari buruz, Bizkaiko patronalak orain arteko jarrera berretsi du: «Uste dugu ez dela zerga presioa aldatzeko garaia, gorantz aldatu nahi bada behintzat. Zerga presio handiagoak ez dakar zerga bilketa handiagorik».

Cebekek EBren funtsei buruz ere galdetu die Bizkaiko enpresei. Ezinbestekoak direla uste dute, inbertsio publikoa eta pribatua sustatzeko. Baina gehienek ez dute uste funts horiek enpresa txikietara eta ertainetara iritsiko direnik. Hainbat gauza zehazten diren bitartean, proiektu askoren dimentsio publikoari begira, banaketa eta tamaina ikusita, enpresa askok uste dute funts horien onura zeharka iritsiko zaiela, jarduera ekonomikoa suspertzen duten heinean, edo enpresa handien trakzioaren bitartez.]]>
<![CDATA[Garcinuño: «Guztiak dauka muga bat, eta autonomo eta enpresa asko mugara iristear daude»]]> https://www.berria.eus/albisteak/192840/garcinuno_guztiak_dauka_muga_bat_eta_autonomo_eta_enpresa_asko_mugara_iristear_daude.htm Wed, 27 Jan 2021 14:49:24 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/192840/garcinuno_guztiak_dauka_muga_bat_eta_autonomo_eta_enpresa_asko_mugara_iristear_daude.htm