<![CDATA[Irune Lasa | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 26 Mar 2019 17:47:35 +0100 hourly 1 <![CDATA[Irune Lasa | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Levi's-ak garbitzeko manerak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/017/001/2019-03-24/levis_ak_garbitzeko_manerak.htm Sun, 24 Mar 2019 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1917/017/001/2019-03-24/levis_ak_garbitzeko_manerak.htm
1.Levi's-ak galtza guztiak bezala garbituko dira, ala? Anatema! Halako bitxiak behar bezala zaindu behar dira, eta ezin dira edozein modutan tratatu. Behintzat hori esaten zen orain urte batzuk, jeans galtzak,eta batez ere Levi's garestiak, estatus jakin baten ikur zirenean. Markako jeansak Baby boom belaunaldiaren prakak izan ziren. Baina, oraingo gazteak ohituago daude arropa merke eta eskasa erosi, jantzi eta berehala botatzera, eta jeans garestien inguruko jakinduria pikutara joan da.

2. Baina Levi's-ak salerosten dira oraindik. Jeans gutxiago saltzen dira garai batean baino. Joera batez ere AEBetan antzeman da, 90eko urteez geroztik.

3. Jeansak ez daude modan? Ez daude horren modan. Azken urteetako moda joerak, gainera, jeansekin kontrajarriak izan dira, batez ere emakumeen artean.

4.Emakumeek utzi diote Levi'sak erosteari? Baita gizonezkoek ere. Jeans galtzen salmenten jaitsieraren errua athleisure moda joerari egozten zaio. Kirol arropa gero eta gehiago janzten da, material berriak, erosoagoak... Eta Levi Straussek igarri dio. «Ulertu dugu emakumeek praka elastikoak jantzita esaten zigutena», azaldu du Chip Bergh Levi Strauss konpainiaren buruak. Ulertu omen dute emakumeek dotore zein informal janzteko moduko material elastikoak nahi dituztela.

5. Eta asmatu dute? 2018an aurreko urtean baino %14 gehiago saldu du Levi'sek. Txanpa hori baliatu du 1984an utzitako burtsara itzultzeko. Hazi egin nahi du konpainiak, emakumeen artean, sareko salmentetan eta garabidean diren herrialdeetan. Eta xede horretarako, Bergh-ek Levi'sak garbitzeko moduei buruzko mitoekin jarraitzen du, galtza soilak direnak harribitxiak balira bezala tratatu behar direla iradokiz.

6. Baina nola demontre garbitu behar dira, orduan, Levi's galtzak? Berghen aholkuetako asko ezagunak egingo zaizkie gaur egun 40-50 urte dituztenei: Hondatu nahi ez badituzu, Levi's-ak ez dira garbigailuan sartu behar; ez zaie leungarririk bota behar; ez dira lehorgailuan sartu behar, eta ez dira lisatu behar. «Mantxa bat badute, bakarrik mantxa garbitu beharko litzateke; hori egiten dut nik. Oso zikinak badaude, aukera bat da ur hotzetan eskuz garbitzea. Edo haiek jantzita dutxan sartu eta bustitzea. Hala ere, gorputzaren forma har dezaten onena ez garbitzea da», dio Berghek.

7. Milurtekoaren bukaerako urteak ez ziren errazak izan, ezta? ...Gazte ginen gazte.]]>
<![CDATA[Zerua ez da garbitzen Hondarribiarentzat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/010/001/2019-03-21/zerua_ez_da_garbitzen_hondarribiarentzat.htm Thu, 21 Mar 2019 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1913/010/001/2019-03-21/zerua_ez_da_garbitzen_hondarribiarentzat.htm
Aurten, gainera, zaila izango du kopuruak askoz gehiago hobetzea: aireportuan lan egiten duten bi konpainietako batek, Iberiaren Air Nostrumek, Donostia-Madril lineako sei hegaldi bertan behera utziko ditu, apiriletik aurrera. Astelehenetik ostegunera, Madrilera egunero dozena bat joan-etorri egiten jarraituko du Air Nostrumek, baina zortzira mugatuko ditu ostiral, larunbat eta igandeetan.

Iberiaren AIG taldeko beste konpainia bat da modu egonkorrean Hondarribian aritzen den beste konpainia:Vueling. Bartzelonarako bidaiak egiten ditu, egunean lau joan-etorri. Madrilekin eta Bartzelonarekin dituenez gain, aurtengo udan ere Hondarribiak ez du beste aparteko loturarik izango. Halakoak Lutonera (Londres) eta Palmara (Balear Uharteak) egiten ziren aireportuan, baina bi hegaldiak bertan behera gelditu ziren 2017an, pista txikitu zenean.

Premiazko bilera

Hain zuzen, udarako hegaldiak lortzeko lan horretan aritu da Ortzibia, aireportua sustatzeko sozietatea -Donostiako, Hondarribiko eta Irungo udalek, Gipuzkoako Aldundiak, Gipuzkoako Ganberak eta Jaurlaritzak osatua-. Baina, oraingoz, hainbat aire konpainiarekin egindako saiakera guztiak antzu izan dira Ortzibiarentzat. Sozietateak esan du ez duela itxaropenik galtzen, eta hurrengo azoka nagusietan hegaldiak lortzeko saiatzen segituko duela.

Dena den, Ortzibia kezkatuta dago azken hegaldi murrizketarekin. Joan den asteazkenean plazaratu zuen agirian dioenez, presazko bilera eskatu dio Iberiari, Air Nostrumen hegaldien gutxitzeaz hitz egiteko.

Hondarribik zaila izango du, hala ere, aurreikusitako hegaldi kopurua handitzea, besteak beste, bere pistaren luzerarekin erabat baldintzatuta dagoelako eta, oraingoz, hura handitzea erabat bazterturik dagoelako.

Aerodromoak soilik hiru motatako hegazkinak har ditzake: Air Nostrumek erabiltzen dituen ATRak, Embraer 190ak eta Airbus A319ak. Air Nostrumek, adibidez, ATR hegazkin kopurua mugatua du, eta hegazkin horiek beste zenbait hegalditarako ere erabiltzen ditu, esaterako, Bartzelona-Melilla egiteko. ]]>
<![CDATA[Urrats bat gehiago Forondan, 24 orduz zabalik izatera itzultzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1947/011/001/2019-03-21/urrats_bat_gehiago_forondan_24_orduz_zabalik_izatera_itzultzeko.htm Thu, 21 Mar 2019 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1947/011/001/2019-03-21/urrats_bat_gehiago_forondan_24_orduz_zabalik_izatera_itzultzeko.htm
2012. urtean galdu zuen Forondak 24 orduko ordutegia, AENak hainbat aireporturen baliabideak oinarri-oinarrizko mailan utzi zituenean, langileria 120 beharginetatik 30era txikituz, eta gaueko ordutegia praktikoki merkantzia garraiora mugatuz, hots, gauetara.

Azken zazpi urteetan gorabehera handiak izan dira Forondako aireportuaren orduetan, eskariaren araberako irekitzeekin eta abarrekin. Mariano Rajoyren gobernuaren 2018ko aurrekontuak babesteko EAJk PPrekin hitzartutako akordioan jaso zen Forondaren ordutegia handitzeko diru saila, baina aurrekontu haiek ez ziren aurrera atera, ezta 2019rako Pedro Sanchezenak ere. Gauzak horrela, azkenean Aenak jarri du dirua. Apirilaren 25etik aurrera, hamabost langile gehiago izango ditu aerodromoak -42 orotara-, hamar suhiltzaile, zentral elektrikorako hiru behargin eta eragiketetarako bi teknikari gehiagorekin.

Forondak atzean utzi ditu urterik okerrenak. Ryanairren etorrerak 2006. eta 2007. urte oparoak ekarri zituen, baina aire konpainia irlandarra joan zen, eta horri krisia gehitu zitzaion. 2013. urtean jo zuen hondoa: bidaiari kopurua ez zen 7.000 lagunera iritsi.

Ryanair

Baina, orain, nahiz eta 2007. urteko 173.000 bidaiariak ez dituen oraindik berreskuratu, Forondak azken hiru urteetan igoera ikusgarria izan du kopuruetan, iazko ekitaldia 140.000 bidaiarirekin ixteraino. Ryanairren itzulera dago horren oinarrian. Konpainia 2017ko martxoan itzuli zen, eta astean bitan hegaldiak egiten ditu Bergamora (Italia), Koloniara (Alemania), Sevillara (Espainia) eta Palmara; eta hirutan Tenerifera (Espainia). Horiei charter hegaldiak ere gehituko zaizkie Aste Santuan eta San Prudentziotan. Gero, ikusi beharko da, ordutegi zabalagoa izatea Forondari zenbateraino izango zaion baliagarri hegaldi gehiago erakartzeko.]]>
<![CDATA[«Trantsizio energetikoak politikaz harago doan adostasuna beharko du»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/012/001/2019-03-14/trantsizio_energetikoak_politikaz_harago_doan_adostasuna_beharko_du.htm Thu, 14 Mar 2019 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1870/012/001/2019-03-14/trantsizio_energetikoak_politikaz_harago_doan_adostasuna_beharko_du.htm
Trantsizio energetikoa egin behar da, nahitaez, ezta?

Zalantzarik gabe, eta bi arrazoi daude. Klima aldaketa da bat; Euskal Herrian isurtzen ditugun berotegi efektuko gasen %80 gure eredu energetikotik datoz, erretzen ditugun baliabide fosiletatik. Beste arrazoia da baliabide fosilak mugatuak direla. Ondorioz, etorkizuna baliabide fosilik gabe irudikatzea, ez dago beste modurik. Trantsizio energetikoa egin behar da, eta ahalik eta azkarren egiten bada orduan eta hobeto.

Energia berriztagarriek egingo dute posible Europan eta munduan isuriak murriztea.

Energia berriztagarriak premiazkoak dira, eta jarri behar ditugu. Baina energiaren kontsumoak handitzen jarraitzen badu, nahiz berriztagarriak jarri, ezingo dira helburu klimatikoak lortu. Alegia, energia berriztagarriak soluzioaren parte bat dira.

Efizientzia litzateke beste bat.

Dudarik gabe. Efizientzian aurrerapen asko egin dira 1980ko urteetatik, baina, hala ere, isuriak ez dira asko jaitsi. Bere horretan, efizientziak ez dauka zertan ekarri gutxiago kontsumitzea. Errebote efektu bat ere eragin dezake: efizienteagoa bazara, lehiakorragoa zara, eta lehiakorragoa izanda, produktu gehiago salduko duzu, eta energia gehiago kontsumitu.

Nola ikusten duzu zuk Euskal Herria bi aldagai horietan?

Berriztagarrietan, datuak oso kaskarrak dira. Nafarroak beste zenbaki batzuk ditu, baina Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan kontsumitzen dugun energiaren %7-8 dator bertako berriztagarrietatik. Azken kopurua %14ra igotzen da, batik bat Espainiatik datorren argindar berriztagarritik. Oso kopuru txikiak dira EBk ezarritako helburu berrietarako, zeintzuek dioten 2030. urterako kontsumituko dugun energiaren %32k berriztagarria izan behar duela. Helburu hori, gainera, ahots kritikoenentzat, oraindik ere anbizio gutxigokoa da.

Zailtasun hori guztiagatik eskatzen duzue energia itun bat?

Herri akordio bat guztiz beharrezkoa da. 2030. urtera begira soilik ez, aurrerago ere begiratu behar dugu, eta ehun produktibo guztiak karbono neutroa izan beharko du. Gaur egun inork ez dauka helburu horretara iristeko bide orririk. Lan multidiziplinar bat behar da, adituak lanean eta pentsatzen jarri, baliabideak eman, eta hortik txosten sinesgarri bat egin, gero politika publikoak alor horretara bideratzeko. Ez zait iruditzen inor dagoenik hori bakarrik egiteko. Gainera, ezin gara bi, edo lau urtera begirako gatazketan ibili, politiken lema hara eta hona aldatzen.

Begirada altxatu behar da.

Hori da. Umiltasunetik, hau guztien artean pentsatu behar da, eta lantaldean adosten diren gidalerroak indarrean jartzeko konpromiso politikoa hartu. Bestela, ez dugu lortuko. Espainiako politikan hori oso argi ikusi da: noraezean ibili dira. Gauzak ondo egiten ari diren herrialdeak, berriz, Danimarkak eta besteek, horrela egin dute: hausnarketa egin, plan bat atera eta hori betetzeko konpromiso politikoa sinatu. Gero ikusiko da alderdi politikoek mo-du diferentean ikusten ditugula energiaren ingurukoak.

Trantsizio horren eraginak ere aztertzeko daude. Nonbait jarri beharko dira plakak edo eolikoak, eta inork, printzipioz, ez du nahi halakorik bere etxe parean.

Politikaz harago joan beharko diren kontsentsuak eskatuko ditu. Akordio soziala ere beharko da. Jendeari azaldu behar zaio energia trantsizio bat egiteak, eta berriztagarrietan oinarritutako eredu bat izateak, eragin bat izango duela. Energiaren kontu guztiak enpresa gutxi batzuen kontrolpean dauden tradizio batetik gatoz, eta horri buelta eman behar zaio. Hor berriz ere Danimarka jarriko dut adibide gisa. Edo Alemaniako eguzki energia, non Espainian halako hamabi fotovoltaiko ezarri diren, eta horien guztien erdiak herritar xumeenak diren.

Sare zentralizatuak, sorkuntza banatua... Badira aukerak.

Horrexegatik da beharrezkoa bide orria integrala izatea. Kontua ez da soilik berriztagarriak non jarriko ditugun;ikusi behar da zein sektoreri eragiten dion, jabegoa nolakoa izango den, zergak, legeak... Eta eskumenak nola eskuratu, energiari buruzko gehienak estatuaren menpe daudelako.

Nahiko lan izango du zuek proposatutako adituen taldeak.

Mamitsua izan da haien lana, oso multidiziplinarra; azkenean, energiak politika guztiak ukitzen ditu. Gainera, gaur egun dauzkagun arazoetarako ez dago batere argi zein izango den irtenbidea. Gaur egungo merkataritza ezin da imajinatu hegazkinek edo itsasontzi handiek erretzen duten erregai fosilik gabe. Hor kontu tekniko konplikatuak daude. Hori bai, aldi berean iruditzen zaigu, eta hala esaten diogu aditu taldeari, hori guztia aukera moduan har dezatela berrikuntza eta garapenerako eta gure industriaren eraldaketarako. Eta lan honetatik ondo ateratzen den herrialdeak zutoin eta oinarri onak izanda begiratuko dio etorkizunari. Garaia da hori egiteko.

Motelegi, eta bide okerretik Ziabogarik ez Lurrarentzat Greban klimaren alde ]]>
<![CDATA[Aberatsenetan aberatsenak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2049/002/002/2019-03-10/aberatsenetan_aberatsenak.htm Sun, 10 Mar 2019 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/2049/002/002/2019-03-10/aberatsenetan_aberatsenak.htm
Azken urteetan Forbes aldizkariaren zerrendak izan duen bilakaerari begira, ekonomia digitalaren erraldoi berrien etorrera da aldaketarik deigarriena. 2008an, munduko 25 pertsonarik aberatsenen artean zeuden, jada, Bill Gates (Microsof) eta Larry Ellison (Oracle), teknologia berriek zekarten munduaren erakusgarri. Eta hor jarraitzen dute biek 11 urte geroago, hamar aberatsenen artean.


Jeff Bezos Hori bai, 2019ko zerrendan jaun eta jabe Jeff Bezos da, Amazonen sortzailea. Gaur egun, plataformaren %16 du, eta hortik pilatu du estatubatuarrak 131.000 milioi dolarreko dirutza (116.000 milioi euro), Forbes-ek inoiz jasotako aberastasunik handiena. Dibortziatzen ari da Amazoneko burua, eta horrek agian aldaketak ekar ditzake 2020ko sailkapenean, batez ere bikotearen aberastasunaren erdia Mac Kenzie Bezos emaztearen esku geratzen bada. Balizko galeratik bizkor suspertuko da Bezos, dirutza irabazten jarraituko baitu: batez beste, Amazonen sortzaileak 5.800 milioi euro irabazten ditu hilero.

Marc ZuckerbergBezosekin batera, zerrendaren lehen hogeikoan agertu dira Facebooken fundatzaile Mark Zuckerberg (8.) eta Googleren sortzaileak, Larry Page (10.) eta Serge Brin (14.). 2008ko zerrendan, 32.a zen Brin, eta 33.a Page; Bezos, berriz, 110.a.

Lehen hogei aberatsenen zerrenda Ma Huatengek ixten du, Pony Ma ere esaten diotenak, Tencent Interneteko zerbitzuen enpresako nagusiak (34.500 milioi). Haren atzetik, 21. lekuan, Jack Ma Alibabako burua (33.200 milioi). Biak txinatarrak dira.

Jack MaSare sozial eta plataforma handi horien ezaugarri bat beren jabetza da. Zer daukate, zein da haien balioa? Tom Goodwin guruak azpimarratu izan duen moduan, Uberrek ez du ibilgailurik, Facebookek ez du edukirik sortzen, Alibabak ez du inbentariorik, eta Airbnbk ez du etxebizitzarik. Konpainia horietako bakoitzak daukana plataforma bat da, soil-soilik. Hori bai, jende mordoak erabili nahi dituen plataformak dira, eta sektore osoak ari dira irensten: taxiak, hotelak, publizitatetik bizi den prentsa... Multinazional berri horien inguruan -Txinakoen kasua aparte utzita- bi auzi bizi-bizirik daude gaur egun: erraldoi horien praktika monopolistikoak batetik, eta haiek tokian tokian zergapetzeko modua, bestetik.

Pribatizazioen abaroan sortuak

<em>Oleg Deripaska</em>2019ko Forbes-en zerrendako 25 pertsonarik aberatsenen artean ez dago jada errusiarrik, baina gauzak oso desberdinak ziren 2008koan: zazpi ziren errusiar oligarkak, guztiak aberastu zirenak Mikhail Gorbatxovek, Boris Jeltsinek eta Vladimir Putinek herrialdearen baliabide naturalekin egindako pribatizazioak tarteko, euren harremanei esker: Oleg Deripaska (Rusal), Roman Abramovitx (Sibnet), Alexei Mordaxov (Severstal), Mikhail Fridman (Alfa Group), Vladimir Lisin (NMLK Novolipetsk), Mikhail Prokhorov (Norilsk Nickel-Onexim) eta Vladimir Potanin (Norilsk Nickel). Errusiako oligarka gehientsuenak aberats dira oraindik ere, baina zerrendan beherago daude, besteak beste, 2008ko finantza krisian galera handiak izan zituztelako, edota Moskun historiara pasatuko ez den garbiketaren bat nozitu zutelako. Lisin dago aurrena 2019ko Forbes-en zerrendan (45.a da, 19.000 milioi eurorekin).
Vladimir Lisin
Telmex Mexikoko telefonia konpainiaren pribatizazioa ere mugarria izan zen Carlos Slimentzat (America Movil). Munduko pertsonarik aberatsenetan bosgarrena da gaur egun, 57.000 milioi euroko aberastasunarekin.

Pribatizazioaren kontzeptuarekin lotuta, bada zenbait sektoreri leporatzen zaien jokaera bat: multinazional askok sos publikoarekin finantzatuak izan diren ikerketei eta sorkuntzei esker irabazten dutela dirua, eta erakunde publikoek ez dutela mozkinik ikusten. Horren adibide izan daitezke sendagaien industria eta zientzia argitalpen garrantzitsuak.

Carlos SlimOinarrizko zerbitzu publikoen pribatizazioa arazo handia da hainbat herrialdetan. Oxfamek hala uste du: desberdintasuna murrizteko biderik eraginkorrena zerbitzu publikoak direla argi izan arren, «aberatsek inoiz baino zerga txikiagoak dituztenean, zerbitzu publikoek funts gabezia kronikoa sufritzen dute, eta jenderik txiroena kanpoan uzten duten enpresa pribatuei azpikontratatzen zaizkie. Herrialde askotan, itxurazko hezkuntza edo kalitatezko osasun zerbitzuak aberatsek soilik ordain ditzaketen luxu bilakatu dira».

Aberatsen oinordeko aberatsak

Bernard ArnaultZenbat diru eta nola irabaz daitekeen erakutsi nahi duten aberatsekin batera, badira lezioak emateko moduan ez daudenak ere. Berriz ere Forbes zerrendari begira, lehen hogei postuetan ez dira gutxi euren aberastasunaren iturrian gurasoen ondarea dutenak. Pertsonarik aberatsenetan laugarrena Bernard Arnault frantziarra (LVMH) da, Louis Vutton, Christian Dior eta Sephoraren jabea. 67.600 milioi eurotik gorako ondarearen zatirik handiena bere bizitzan zehar pilatu badu ere, Bernard Arnaulten aberastasunaren iturria Jean Leon Arnault aitaren eraikuntza enpresan dago.

David KochPertsonarik aberatsenen artean hamaikagarren postuan, bi Koch daude, 45.000na milioi eurorekin. Koch Industries diru sarreretan AEBetako enpresarik handienetan bigarrenaren akzioen %42 dituzte Charles eta David Koch anaiek. Petrolio findegiak eraikitzen zituen konpainia oinordekotzan jaso zuten.

Beste abizen bat ere errepikatzen da zerrendako lehen postuetan: aberatsenetan 16.a da Jim Walton, 17.a Alice Walton eta 18.a Rob Walton. Laugarren neba, John Walton, 2005ean hil zen. Lau anai-arreben aitak, Sam Waltonek, sortu eta garatu zuen Wallmart saltoki handien kate itzelezkoa. Walmart da gaur egun AEBetan jende gehien enplegatzen duen enpresa, milioi eta erdi langilerekin.

2016an, Italiako Banku Zentraleko bi ekonomistek ikerketa bat plazaratu zuten, 1472ko eta 2011ko Florentziako zergapekoak konparatuz. Ikusi zuten hiriko dirudunenak duela 600 urteko aberatsen senideak zirela. Azterketa horrek berak zioen Forbes-en zerrendako europarren erdiak oinordekotzan jaso zituztela beren fortunak.

Plutokratak

Botere ekonomikoak botere politikoa dakar. Diru asko izateak botere asko dakar, eta izugarrizko dirutza izateak izugarrizko boterea ematen du herrialde bateko erabaki politikoak nahierara bideratzeko. Ikusi besterik ez dago nor dagoen AEBetako presidentetzan. Anekdotikoa izan daiteke agian, baina Donald Trumpen gobernuak orain bi urte zerga kenkariak onartu zizkien hegazkin pribatuen jabeei.

«Hemen, arazo giltzarria da plutokrazia bat garatzen ari garela», ohartarazi zuen Paul Volckerrek, iaz The New York Times-en. AEBetako Erreserba Federaleko presidente (1979-1987) izandakoaren ustez, «[AEBetan] izugarri aberatsak diren pertsonen kopuru itzelezkoa dugu, eta konbentzituta daude oso bizkorrak eta eraikitzaileak direlako direla aberatsak. Ez dute gobernua gustuko, eta ez dute zergak ordaintzea atsegin». Zergekiko zaletasun txikia dutenen artean daude waltondarrak, eta, beste zenbait familia aberatsekin batera, lobby lan handia egin zuten 2006. urtean, AEBetako Kongresuak ondarearen gaineko zerga federal bat bertan behera utz zezan.

Michael BloombergErabaki politikoetan eragina izateko bide bat politikan zuzenean parte hartzea da. Horren erakusgarri da Trump, baina baita AEBetako Alderdi Demokratako Michael Bloomberg ere (aberatsenetan 9.a, 50.000 milioirekin). New Yorkeko alkate izandakoa (2002-2013) orain aztertzen ari da Etxe Zuriko maizter izan nahi ote duen. Finantza informazioan espezializatutako hedabideak biltzen ditu Bloomberg LP konpainiak. Bide batez, Forbes-eko aberatsenetan hedabide jabe gehiago daude. Bezos Washington Post-en jabea da, eta Slimek The New York Times-eko akzioen %17 ditu.

Influentzia izateko zeharkako beste modu bat dira alderdiei egiten dizkieten donazioak. Eta horren adibide bila, hara non izen ezagun batzuk agertzen diren: Koch anaiek urte luzez dirutza eman diete Alderdi Errepublikanoko hautagaiei, eta diru emaile aberatsez osatutako kate bat eratu dute. Merkatuen desregulazioaren bultzatzaile porrokatuak izanik, gobernu «handiegiari» eta klima aldaketaren kontrako borrokari mugak jartzea izan dute helburu.

Sheldon AdelsonSoka horretakoa da Sheldon Adelson. Forbes aldizkariaren zerrenda munduko dirudunetan 24.a. Kasino jabe eta errepublikanoen finantzatzaile ezaguna, helburu nagusiak «merkatu askeko gizartea» eta Israel ditu.

Filantropoak

Michael Dell (Dell Technologies) munduko pertsonarik aberatsenetan 25.a da, 30.000 milioi dolarreko jabetzarekin. Urtarril honetan, Davosko Foroan galdetu zioten ea zer iruditzen zitzaion hamar milioi dolarretik gorako irabaziei %70eko zerga tasa ezartzea -Michael DellAlexandria Ocasio-Cortezen proposamena-. Barre urduriak nagusitu ziren aretoan, eta Dellek erantzun egin zuen: «Emazteak eta biok fundazio bat sortu genuen duela hogei bat urte [haur txiroei laguntzeko], eta uste dut horretan nire urteko sarreren %70 baino gehiago jarri izan dudala. Erosoago sentitzen naiz fundazio pribatu gisa funts horiek emateko dugun abileziarekin, diru horiek gobernuari ematearekin baino».

Eskuzabaltasuna, gizartearekiko kezka; inor baino argiago eta eraginkorrago izatearen ustea; euren ongizatea, edo boterea, edo sistema bera bermatzeko beste modu bat; zerga kenkari bila aritzea... Filantropiaren inguruko eztabaidak luze jo dezake, baina ultradirudun askok beren curriculumetan harro aipatzen dute filantropoak direla -baita oligarka errusiarren kasuan ere-, eta halako eta besteko kausetara milioiak bideratzen dituztela, euren fundazioen bidez.

Amancio OrtegaEuskal Herrian ere bada emaitza horien berri: munduko pertsonarik aberatsenetan seigarrenak, Amancio Ortega galiziarrak (Inditex), hitzarmenak egin ditu Eusko Jaurlaritzarekin eta Nafarroako Gobernuarekin; haren fundazioaren bidez, Osakidetzari 14,7 milioi eman zizkion, eta beste 5,7 milioi Osasunbideari, minbizia artatzeko hainbat makina, azeleragailuak eta mamografoak eros zitzaten.

Filantropia aberastasuna banatzeko modu berezia dela alde batera utzita, egia da filantropo guztiek ez dutela neurri Bill Gatesberean ematen ere. Forbes-en zerrendan bigarrenak, Bill Gatesek, bere ondarearen %37 eman du jada ongintzarako dohaintzetan (32.000 milioi); ez du urrun aberatsenetan hirugarrena, Warren Buffet (Berkshire Hathaway): 26.500 milioi eurotik gora eman ditu, bere ondasunen %36. Aldiz, Mark Zuckerbergek soilik %4 eman du (1.800 milioi dolar), eta Bezos da agerian gehien gelditu dena, bere fortunaren %0,9 baino ez duelako eman.

Gates eta Buffet The Giving Pledge (Emateko promesa) kanpainaren sortzaileak dira, non aberatsenek euren fortunaren erdia emateko konpromisoa lortu nahi duten. Oraindik gutxi dira, ordea, promesa horri heldu diotenak.

Euskal Herrian, industriari lotutako izenak

Forbes-en zerrendan bi euskal herritar agertzen dira euren fortuna 1.000 milioi dolarretik gorakoa delako. Donostiarra da bat, Daniel Mate Badenes. Aldizkariaren arabera, munduko aberatsenetan 1.116.a da Mate, eta Suitzan bizi da Daniel Mate(1.870 milioi euro), batez ere Glencore meatzaritza taldean duen parte hartzearengatik (%3). Mate 1988an hasi zen Marc Rich & Co enpresarentzat lanean, eta gerora, enpresako zuzendariek konpainia erosi zutenean, konpainiak Glencore izena hartu zuen. Multinazionalaren zink atala donostiarraren ardurapean dago gaur egun. Marc Rich & Co berak eta Glencorek ere hainbat salaketa izan dituzte ustelkeriagatik eta eroskeriagatik, eta zerga ihesagatik. Paradise Papers kasuan ere agertu dira taldearen inguruko informazioak.

Jose Maria Aristrainek (Olaberria, Gipuzkoa) ozta-ozta eutsi dio aurten Forbes-en zerrendan presentziari, doi-doi mila milioi dolarreko balioa (890 milioi euro) eman baitio aldizkariak bere akzioei eta beste jabetzei. Haren aita Jose Maria Aristrain Noainek sortutako altzairutegien ardura 24 urterekin hartu zuen Jose Mariak, aita helikoptero istripuan hil zenean. Altzairutegi haiek Aceraliak erosi zizkion, eta gero Arcelor Mittalen esku gelditu ziren. Ondorioz, Aristrain Arcelor Mittalen %2aren jabea da. Parte hartzeak ditu, besteak beste, Tubacexen (%16) eta Haizea Winden. Ofizialki Suitzan bizi da Aristrain, baina Espainiako agintarien arabera, Madrilen bizi izan da. Hori gorabehera, Olaberriakoa laster epaitzekotan dira Madrilen. Estatuko abokatuak 210 milioi euroko iruzurra egitea leporatu dio, eta fiskaltzak 1.408 milioi euroko Jose Maria Aristrainisuna eta 60 urteko kartzela zigorra eskatu ditu harentzat. Espainiako bere jabetza asko bahimendupean ditu, eta beste batzuk salgai jarri ditu: besteak beste, yate bat -29 milioi euroan- eta Ferrari 250 GTO autoa - 60-70 milioi euroan-.

Euskal herritarrik aberatsenen bila, El Mundo egunkariak egiten duen Espainiako aberatsenen zerrenda ere baliagarria da. SendagprtaMate da zerrendan lehena, Aristrain ez da ageri, baina badira hainbat familia entzutetsu, XX. mende bukaeran hazitako talde industrialei zuzenean lotutakoak. Kontuan izan behar da haien fortunen barne kontatzen dira enpresa horietan dituzten parte hartzeak. 1.000 milioi eurotik gorako fortuna biltzen du, esaterako, Sendagorta familiak (Senerren akziodunak). Neguriko dirudun historikoen ordezkari, Ibarra Kareaga familiaren parte hartze poltsa ere ikusgarria da: Mas Movil, Viscofan, Solarpark...





]]>
<![CDATA[GUZTIA DENEKOA IRABAZLEARENTZAT]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2023/002/001/2019-03-10/guztia_denekoa_irabazlearentzat.htm Sun, 10 Mar 2019 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/2023/002/001/2019-03-10/guztia_denekoa_irabazlearentzat.htm billionaire] AEBetan botere gehiegi dutela?». «Um... Mila milioidun izengoiti hori eslogan huts bihurtu dela uste dut», erantzun zuen Howard Schultzek, Starbucks kafetegien multinazionaleko jabeak. «Egia da baliabideak dituen jende bat gai izan dela bidezkoak ez diren moduak erabiltzeko beren aberastasunaren eta interesen mesederako, eta horrek desberdintasuna eragiten duela», gaineratu zuen. Hots, aberatsetan aberatsen horiei «billionaire» deitu beharrean hobe «baliabideak dituzten jendea» esatea. Starbucksen jabeak 3.500 milioi euroko fortuna du, eta asmoa agertu du zentroko hautagai independente gisa 2020ko AEBetako lehendakaritzarako hauteskundeetara aurkezteko.

Ultraaberatsak, mila milioidunak, AEBetan izen txarra hartzen ari direla esatea gehiegitxo litzateke agian, irabazleak horrenbeste maite dituen eta meritokrazian sinesten duen herrialdean. Baina egia da aberatsak euren distiraren zati bat galtzen ari direla, herritar gero eta gehiago direlako pentsatzen dutenak mugak ezarri behar zaizkiela dirudun horietako askoren gehiegikeriei eta nagusikeriei.

Donald Trumpen agintaldiak ere izango zuen zerikusirik, baina eztabaida azken urteetan joan da mamitzen, eta indartu egin da Alexandria Ocasio-Cortez kongresista demokrata gazteak hamar milioitik gorako errenta sarrerei %70eko zerga tasa ezartzea proposatu baitu -horrek esan nahiko luke lehen hamar milioiak ez liratekeela maila horretan zergapetuko, bai hortik aurrera irabazitakoak-.

Trump ordezkatzeko orain arte aurkeztu diren hautagai demokrata ezkertiarrenek ere aberatsak zergapetzeko proposamenak egin dituzte. Elizabeth Warrenek aberastasunaren eta ondarearen gaineko urteroko zerga federal bat nahi du, %2ko tasarekin 50 milioi dolarretik 1.000 milioiko ondareentzat, eta %3koarekin hortik gorako fortunentzat. Bernie Sandersek, berriz, ondarearen gaineko zerga federala proposatu du, %77ko tasarekin 1.000 milioitik gorako jabetzentzat.

Halako egitasmoen kontrako ahots asaldatuak agertu dira, jakina, baina ekonomista prestigiotsuen babesa ere jaso dute proposamen horiek. Adibidez, Paul Krugman Ekonomia Nobel saridunak nabarmendu du Ocasio-Cortezek esandakoa oso zentzuduna dela ekonomiaren ikuspegitik. Eta aberastasunaren banaketa desorekatua ikertzen urteak daramatzaten Emmanuel Saez eta Gabriel Zucman ekonomistek landutakoa da Warrenen proposamena.

'Belle epoque'

Izan ere, inor gutxik uka dezake zer dagoen aberatsen distira galeran; zer dagoen haiek gehiago zergapetzeko proposamenen eta monopolioen kontrako araudia gogortzeko eskakizunen oinarrian: aberastasunaren banaketa desberdintasuna- ren maila handia. Gabriel Zuckmanen arabera, gaur egun, AEBetako %1 aberatsenen esku dago herrialdearen aberastasun guztiaren %20; 1978. urtean, berriz, %7 zuten.

Horrek esan nahi du AEBetan aberastasunaren banaketa XX. mendearen hasierakoaren parekoa dela desberdintasunean. Urte haiek Gilded Age (Aro Urrekara) edo belle epoque izena hartu bazuten ere, desberdintasun soziala sekulakoa zen, eta gutxi batzuk soilik bizi ziren esne mamitan. Gaur egun, Depresio Handiaren eta mundu gerren atarian zegoen gizarte horren desberdintasun maila bera dute AEBek.

Desberdintasunari buruz urtero txostena ateratzen du Oxfamek, Davosko Foroaren hasiera baliatuz. Txosten horren arabera, aberastasun are gehiago bildu dute dirudunetan dirudunenek. Murriztu egin da munduko biztanleen erdiek bezainbesteko jabetza duten aberatsen kopurua. Gaur egun, 26 pertsonak biltzen dute 3.800 milioi txiroenek bezainbeste ondasun; 43 pertsona ziren 2017an, eta 61, 2016an. Jakina, aberatsenen artean ia gehiengoa dira gizonezkoak. Eta pobreenetan pobreenak, gehienak emakumeak.

Zikloak

Aberastasunaren kontzentrazioaren inguruko debatea «ez da berria», onartu du Jesus Mari Valdaliso Historia eta Erakunde Ekonomikoetan EHUko katedra- dunak. «Aldiro sortzen da, batez ere krisi eta depresio garaietan. XIX. mendearen amaieran, John Rockefellerren eta enparauen aroan, eskala ekonomia handiak baliatuz izugarri handitu ziren enpresei mugak jarri zizkieten, monopolioen aurkako legediarekin. Eztabaida oso antzekoa izan zen Depresio Handiaren garaian. Estatuaren parte hartzea eskatu zuten, eta horrela mugatu zuten enpresa eta banku handien boterea. Baina, batez ere, finantza merkatuak kontrolatu eta arautu zituzten». Gero etorri ziren gerrak, besteak beste, aberastasuna oso gaizki banatuta zegoelako. «Zer izan zen bada iraultza boltxebikea bera ere?», ohartarazi du Oskar Arantzabal ekonomistak eta UEUko ekonomia saileko buruak.

II. Mundu Gerra osteko urteak, ordea, oso bestelakoak izan ziren AEBetan eta, oro har, Mendebaldeko Europan. Hori baieztatu du Valdalisok: «Berdintasunaren hazkunde bat izan zen garatutako herrialdeetan. Soldatek BPGan zuten pisua handitu zen, progresibitate fiskalaren garaia zen, eta zergak handiagoak ziren... Ongizate estatuaren garaia izan zen, oso garai ona garatutako munduarentzat».

Branco Milanovic ekonomistak ere antzeko analisia egin du. Munduko Bankuko ekonomistekin desberdintasunari buruzko hainbat azterketa egina denaren arabera, indar gaiztoek eta indar onberek bultzatuta egiten du gora eta behera desberdintasunak. Sakonagoa izan zen XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran, hiperinflazioak eta gerrek -indar gaiztoek- aberastasuna suntsitu zuten arte.

Gero, II. Mundu Gerraren ostean, zerga progresiboek, sindikatu indartsuek eta hezkuntza eskuragarriagoak desberdintasunari behean eutsi zioten. Valdalisok beste faktore bat ere gehitu die AEBetan eta, beranduxeago, Europan 50eko, 60ko, eta 70eko hamarkadetan izan ziren urte on haiei: «Kontrabotere bat, eredu alternatibo bat zegoen, Sobietar Batasuna. Langile sobietarrentzat desastrea izan zen, baina eredu harekiko beldurra Mendebaldeko langileen mesederako izan zen».

Kapitala eta irabazleak

Thomas Piketty ekonomista frantziarrak Aldi Berezia deitzen die mundu gerren osteko urrezko urteei. Ekonomiaren historia osoan urte haiek salbuespenezkoak izan zirela uste du. II. Mundu Gerraren kapital suntsiketak, eta kapitalaren errendimendua handitzeko gaitasuna txikiagoa izateak esplikatzen du, hein batean, hurrengo urte haietako berdintasuna.

Izan ere, Pikettyren arabera, kapitalismoan ezinbestez areagotzen da desberdintasuna: kapitalaren errendimenduen hazkunde tasa handiagoa eta epe luzeagokoa delako beti errenten eta produkzioaren hazkunde tasa baino. Alegia, soldata errenten aldean kapitalaren errentak beti irabazle dira, eta aberastasuna gero eta esku gutxiagotan pilatuz joaten da. «Irabazleak guztia eramaten du».

Piketty neomarxista da batzuentzat, eta hainbat kritika jaso ditu, baina ekonomiaren eta desberdintasunaren inguruan azken urteetan plazaratutako liburuen artean eraginik handienetakoa izango da datuz jositako Le Capital au XXIe siècle (2013) haren liburua (Kapitala, XXI. mendean).

Ongizate gizartearen urte haien amaiera 80ko hamarkadan etorri zen, Valdalisok azaldua duenez. Ronald Reaganen eta Margaret Thatcherren garaia iritsi zen, enpresa handiek sindikatuen kontra egitea erabaki zuten, haien botere handia murrizteko. Estatuaren esku hartze ahalik eta txikienaren alde jokatzen hasi ziren. «Sindikatuek boterea galdu zuten, estatuaren esku hartzea ere nabarmen txikitu zen, zergak jaitsi zituzten, eta finantza merkatuen desarautze handia izan zen. XX.aren hasieran, desberdintasuna handituz zihoala, lehen eskandaluak iritsi ziren, Arthur Andersen, Enron... 2008ko amiltzea iritsi zenean, desberdintasun ekonomikoa gehiago handitu zen, eta, gaur egun, %1 aberatsenek gero eta ondare gehiago biltzen dute; aldi berean, hazkunde ekonomikoa izanagatik ere, soldatak nekez igotzen dira.

Zerk ekar dezake horri buelta ematea? EHUko katedradunaren aburuz, gaur egun botere handia du iritzi publikoak, eta zeregin garrantzitsua izan dezake banaketa orekatuago baten aldeko borrokan.

Ezinegona

Mende bat geroago, atzera desberdintasun maila bera iritsita, egia da gizartearen ezinegona gero eta gehiagotan agertzen hasia dela. Aberastasuna gero eta okerrago banatuta egoteak jendea haserretzen du, eta horri ezinegona, beldurra eta ziurgabetasuna areagotzen duten aldagaiak gehitzen zaizkio. Globalizazioak herrialde garatu askotan eragin duen desindustrializazioaren ondorioz bazterrean gelditu diren langileak, automatizazioak mehatxupean jartzen dituen lanpostuak, immigrazioa... Populismoak eta natibismoak areagotu dira, eta faxismoa bera ere begi bistan indartzen ari da.

Aberastasunaren banaketa gaiztoari muga jarri behar zaiola esaten gero eta ahots gehiago entzuten dira. Ahots horiek sinesgarriak diren ala ez alde batera utzita, demokrazien oinarri den kontratu soziala bera arrisku larrian jarri dute aberastasunaren banaketa gero eta okerragoak, eta oparotasunaren kontzentrazioak.

Iritzi horiek sistemaren muinean ere badira. Klaus Schwab Davosko foroaren sortzaileak aitortu du aldaketak behar direla: «Sistema sozioekonomikoetan beharrezkoak dira zerga politikei buruzko arau berriak. Irabazleak dena hartzen du moduko konpainiekin, ia ziurra da aberastasunaren gaineko zergak igo beharko direla, eta lan errenten gainekoak txikitu; lehia eta aukerak errespetatuak izango direla ziurtatzeko, monopolioen kontrako ekimenak ere hartu beharko dira».

Pikettyk ere zergen bidea proposatu du: kapitalaren gaineko urteroko zerga progresibo bat eskatu du fortunen kontzentrazioa geldiarazteko. Hori bai, globalizazioaren garaian, zerga herrialdeka ezartzea ez litzateke nahikoa izango; mundu osorako zerga progresibo bat beharrezkotzat du, hori «utopia bat» dela onartu arren.

Pikettyren ezberdintasunari buruzko deskripzioa ontzat jo arren, hark aurkeztutako konponbideei nazio ikuspegitik ekarpen kritiko bat egin die Arantzabalek. Irakaspen sozioekonomikoak Eskozia eta Kataluniako prozesuetatik (UEU, 2017) liburuan. Arantzabalen ustez, Pikettyk ez ditu estatu txikiak asko atsegin, dumping fiskala egin dezaketelako, zerga globala eragotziz. Frantziarra jakobinismoaren arrastoan ikusten du hor Arantzabalek. Eta, ezberdintasun txikiagoaren bila, beste ideia batzuk ekartzen ditu. «Aberastasuna neurtzen duen Gini koefizienteari begira, herrialde handietan -AEBetan, Mexikon, Erresuma Batuan, Espainian bertan ere-, oso desoreka handiak sortzen dira; estatu txikietan, berriz, kohesio soziala handiagoa delako edo homogeneoagoak direlako, ezberdintasuna txikiagoa da».

Independentziaren gakoa

Arantzabalek jaso duenez, «Flandriako Vives institutuak egindako azterketa baten arabera, herrialde txikiak aberatsagoak dira per capita BPGan, gobernu handiagoak dituzte, zuhurragoak dira zerga politikan, lehiakorragoak dira, inflazio txikiagoa dute, kanpo merkataritzara irekiagoak dituzte, eta atzerriko inbertsio gehiago jasotzeko gai dira». Hor dago, haren iritziz, eskoziar askok estatu independentea nahi izateko giltzarrietako bat: aberastasuna hobeto banatuko dutela uste dute.

Eztabaida hor dago: nola geldiarazi aberastasuna pilatzeko kapitalak, aberatsenek, duten ahalmen gero eta handiagoa? Zaila dirudi hitzetatik ekintzetara pasatzea. Besterik ez bada ere, aberats irabazle horien artean ez daudenek, gehiengoak, orain arte irabazitako gutxiak galtzeko beldur direlako.]]>
<![CDATA[Oligopolioen itzala]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2123/005/001/2019-03-10/oligopolioen_itzala.htm Sun, 10 Mar 2019 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/2123/005/001/2019-03-10/oligopolioen_itzala.htm
Zenbaiten ustez, monopolioen kontrako mugimenduen eta politiken momentua iritsi da, besteak beste, oligopolio gero eta indartsuagoak hazkundea eta berrikuntza mugatzen ari direlako, eta desberdintasuna areagotzen ari direlako, azken buruan, soldata arrunten igoera eragozten ari direlako.

AEBetako XIX. mende bukaerako Gilded Age hartako desberdintasun sozialak soilik ez, oligopolioak eta haien praktika monopolistikoak errepikatzen ari dira? Zenbateraino dago merkatuen kontzentrazio hori aberastasunaren kontzentrazioaren -eta, beraz, desberdintasunen- oinarrian? AEBetan galdera hori zabaltzen ari da hainbat forotan. Ikerketa batek 2017an ondorioztatu zuenez, AEBetako industria sektoreen %75etan kontzentrazioa handitu egin da azken hogei urteetan.

Joseph Stiglitz ekonomista da monopolioen kontrako araudia berritu eta zorroztu beharraren alde egiten dutenetako bat. Haien aberastasuna monopolioen bidez bildu duten aberatsen portaera, besteak beste, eraginkortasunaren kontrakoa dela esan du: «Merkatuan duten posizio pribilegiatua erabiltzen dute existitzen den balioaren gero eta zati handiagoak eskuratzeko. Ekonomia distortsionatzen dute, eraginkortasuna eta hazkunde ekonomikoa murriztuz».]]>
<![CDATA[Dirudunak, zergak eta uste ustelak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2146/006/001/2019-03-10/dirudunak_zergak_eta_uste_ustelak.htm Sun, 10 Mar 2019 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/2146/006/001/2019-03-10/dirudunak_zergak_eta_uste_ustelak.htm
Erik Brynjolfsson MIT Massachusetts Institute of Technologyko ekonomistak xehetasun gehiago ere eman zizkion mahaikide multimilioidunari. «AEBetan 1930eko urteetatik 1960ko urteetara errentaren gaineko zergaren tasarik handiena, batez beste, %78 izan zen, eta, zenbaitetan, %90era iritsi zen. Eta urte horiek oso onak izan ziren hazkunde ekonomikoarentzat». Sare sozialetan esango litzatekeen bezala, zaplaztekoak dardarka utzi zituen Suitzako elurrak, eta oihartzuna Bahametan ere entzun zen.

«Zergak, zergak, zergak»

Davosko azken foroko beste eztabaida batengatik ezaguna egin da Rutger Bregman historialaria. Filantropiaz eta halakoez aritu beharrean, zergei eta paradisu fiskalei buruz hitz egin beharko litzatekeela esan zuen. «Zergak, zergak, zergak», haren leloa.

Aberastasunaren kontzentrazioa eta banaketa desberdin eta desorekatua geldiarazteko modua zergetan ikusten du Thomas Pikettyk ere: errenta zergan eta aberastasunaren mundu mailako zergapetze utopiko batean.

Piketty ez dago bakarrik. Haren eskolakoak dira Elizabeth Warren hautagai demokrataren ekonomia aholkulariak ere. Berez, AEBetan Alexandria Ocasio-Cortezen proposamena izan zen lehenetakoa, eta, kongresista demokrataren mediatikotasuna bitarteko, oihartzun handia izan zuen. Ocasio-Cortezek %70eko tasa nahi luke zergapetu daitezkeen hamar milioi dolarretik gorako irabazien gainean. Gaur egun, tasa %37 da milioi erditik gorako banakoen irabazientzat.

Warrenek proposatu du 50 milioi eta 1.000 milioi dolarren arteko aktibo garbien balioaren %2 zergapetzea urtero; eta %3, hortik gorakoei. Zucman eta Saezen ustez, zergak AEBetako familien %0,1ek ordainduko lukete. 75.000 etxe inguruk, eta hamar urtean 2,7 bilioi dolar bilduko lituzke.

Errenta zerga, sozietate zerga, ondarearen edo aberastasunaren gaineko zerga, oinordekotza zergak, finantza transakzioen zerga... Aberastasuna banatzeko zeerga guztiei topatu dizkiete erreparoak. Baina, kasu askotan, erreparo horiek uste usteletan daukate oinarria, Ignacio Zubiri EHUko Ogasun Publikoko katedradunak argitu duenez. «Gai horri buruz, argudio borroka bat dago, eta hor aberatsenak eraginkorragoak dira. Batetik, jendeak dituen intuizio oso sinple eta okerrez baliatzen direlako; eta, bestetik, baliabide gehiago dituztelako argudio horiek giltzarri diren tokietara helarazteko.

Argudio horietan falazia ugari daudela ohartarazi du Zubirik. «Adibidez, ez omen da etikoa gauza bera birritan zergapetzea, eta errentaren gaineko zergarekin zergapetutakoari aberastasun zerga ezarriz, gero hori gertatzen dela. Ergelkeria bat da hori. Bestela, esan daiteke BEZak ere errenta birritan zergapetzen duela, zuk erosketak egiteko erabiltzen duzun diruak jada PFEZa ordaindu duelako».

Brynjolfssonek Delli esandakoaren ildotik, aberatsei zergak igotzeak hazkunde ekonomikoa moteltzen duela ere ez da frogatu enpirikoki. «Beti diote 'zergak jaitsi egin behar dira, dirua esku pribatuetan utzi, ekonomia mugi dadin'. Ehun duenari zergekin ehun kentzen badiozu, jendeak utziko dio kontsumitzeari, jakina. Baina gogoan izan behar da jasotako dirua kontsumituko duen jendeari eman diozula. Are gehiago, errenta handiko norbaiti 80 kenduta, ziurrenez ez dio kontsumitzeari utziko, eta, aurrezkiak dituenez, azkenean 100 gastatuko dituela. Bildutako diru hori, adibidez, 100 kontsumitu dituen funtzionario bati emango diozu».

EHUko katedradunaren ustez, «ez da egia zergek ekonomiaren eskaera agregatua murrizten dutela; aitzitik, gehienetan, handitu egiten dute. Gobernuek ez dute bildutako dirua zirkuitutik ateratzen, baizik eta gastatu egingo duen jendeari ematen diete».

Beste bi falazia arriskutsu Lafferren kurba ezagunarekin lotuta daudela dio Zubirik. Arthur Lafferren teoriaren arabera, zerga tasa handiek jendea lan gutxiago egitera bultzatuko dute, «ez du merezi horrenbeste lan egitea, erdia zergatan joango bazait» tesia nagusituko baita. «Jakina, norbaiti lan errenten gaineko ehuneko ehun kentzen badiozu, ez dio mereziko lan egiteak», dio Zubirik. «Baina muturreko adibideetatik tasa errealekin gertatzen denera oso alde handia egon daiteke. Gainera, hain zuzen, abera- tsek ez dute soilik diruagatik egiten lana; maiz jarduten dute boterearengatik, prestigioarengatik».

Zergak jaistearen falazia

Lafferren kurba ezagunak dio tasak jaitsita handitu daitekeela zerga bilketa. «Ez da egia. Zergak jaitsi zituzten Ronald Reaganek eta George W. Bushek, eta AEBetan inoiz ez bezalako defizit publikoak bildu zituzten. Espainian, PPk esango du Jose Maria Aznarren garaietan 90eko urteetan zergak jaitsi eta bilketa handitu zela. Baina hori gertatu zen hazkunde ekonomikoaren eta zergen progresibitatearen ondorioz. Zergak jaitsi izan ez balituzte, gehiago bilduko zuketen».

EHUko katedradunak bi arazo ikusten ditu aberastasunaren gaineko zergekin. Arazo normatiboa da bat: «Egia da bai aberastasunaren bai ondarearen gaineko zergetan likidezia arazoak izan daitezkeela. Horregatik, oso inportantea da zerga horiek behar bezala diseinatzea, halako kasuetan moduak egotea jabetza hori edo ondorengotza hori saltzera behartuta ez egoteko».

Deslokalizazioarena da beste arrisku nagusia. Batetik, herrialdeek euren artean daukaten lehia fiskalak bultzatzen du hori, eta, bestetik, jakina, paradisu fiskalek. Zerga ihesaren kontra mundu osoko lankidetza litzateke soluzioa, baina bide hori oso mantso ari dira urratzen herrialde eta erakundeak.

Estatuen aldebakarreko bideak ere badaude. «Erresuma Batuak badu deslokalizatutako enpresen mozkinen gaineko zerga bat. Jende bat joan egingo da, paradisu fiskalak erabiliko ditu, baina horrek ezin du eragotzi zergak ezartzea», uste du Zubirik. Haren ustez, badago tarte bat deslokalizazio nabarmenik izan gabe aberastasunaren gaineko zerga guztiak handitzeko. «Ezer egiten ez badugu, gauzek okerrera egingo dute, demokrazia bera arriskuan jartzeraino».

Bukatzeko, galdera sinplea: zertarako izan behar dute zergek? Ahalik eta diru gehiena biltzeko? Aberatsak zigortzeko? Zubirik argi dauka erantzuna: «Gizartearen helburuak lortzeko. Europan, helburua izan da biztanleria guztiak izatea bizi baldintza onargarriak».]]>
<![CDATA[Kutxabankek 332 milioi irabazi ditu iaz, %10 gehiago]]> https://www.berria.eus/albisteak/163522/kutxabankek_332_milioi_irabazi_ditu_iaz_10_gehiago.htm Sat, 02 Mar 2019 07:54:55 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/163522/kutxabankek_332_milioi_irabazi_ditu_iaz_10_gehiago.htm <![CDATA[Cie Automotivek %84 gehiago irabazi du iaz, Dominioneko gainbalioei esker]]> https://www.berria.eus/albisteak/163268/cie_automotivek_84_gehiago_irabazi_du_iaz_dominioneko_gainbalioei_esker.htm Mon, 25 Feb 2019 14:05:56 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/163268/cie_automotivek_84_gehiago_irabazi_du_iaz_dominioneko_gainbalioei_esker.htm <![CDATA[Iberdrola, 3.000 milioi eta eskeletoak armairuan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/018/001/2019-02-24/iberdrola_3000_milioi_eta_eskeletoak_armairuan.htm Sun, 24 Feb 2019 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1917/018/001/2019-02-24/iberdrola_3000_milioi_eta_eskeletoak_armairuan.htm
1. Askotan argia alferrik piztuta utzita ere, alde honetan Iberdrolaren akzio gutxi. Beraz, milioi mordo horretatik ere... Barkatu?

2. «Itzali argi hori, ezta Iberdrolan akzioak bagenitu ere!» Zenbat aldiz eta zenbat etxetan esango ote zen hori... Zaharrenek, agian, Iberdrola-ren ordez, Iberduero entzungo zuten. Gaur egungo gurasoek ez al dute halakorik esaten? Auskalo...

3. Hori alde batera utzita, zer dira izenburuko eskeleto horiek? Aldiro agertzen da auzi horren berri, baina aste honetan El Confidencial-ek argitaratu du Espainiako Auzitegi Nazionalean indartuz doala argindarraren prezioa igoarazteagatik Iberdrolaren kontra Ustelkeriaren Kontrako Fiskaltzak zabaldutako akusazioa. Urtarrilean, konpainiako zuzendaritzako lau kidek deklaratu zuten auzitegian. Eta Guardia Zibilak beste bi txosten aurkeztu ei ditu, zeinetan nabarmentzen den Iberdrolak kontsumitzaileen aurkako delitua egin zuela 2013. urteko abenduaren lehen hiru asteetan.

4. Guardia Zibilaren txostenez... Utzi hori ere. Zer gertatu zen, bada, abendu hartan? Zer leporatzen diote Iberdrolari? Guardia Zibilak bakarrik ez, CNMC Merkatuen eta Lehiaren Espainiako Batzordeak ere gauza bera leporatu zion: Sil, Duero eta Tajoko zentral hidroelektrikoen ekoizpena izugarri murriztu zuen Iberdrolak, nahiz eta urtegiak beteta eduki, udazken hura aspaldiko euritsuena izan zelako. Eskaintza txikiagoak normalean merkeena den energia hidraulikoaren salneurria garestitu zuen, eta eskaria betetzeko pool delakoan energia garestiagoei sarbidea eman.

5. Argindarra garestitu zela, beraz. Izugarri garestitu zen. Abenduaren 19ko enkantean megawatt-orduak 91 euroak gainditu zituen; hiru aste lehenago, 40 euroan zegoen. Gainera, enkante horretan kontsumitzaile arruntek hurrengo hiru hilabeteetan ordaindu beharrekoa ezarri behar zen. Iskanbilaren ondorioz, Espainiako Gobernuak enkantea bertan behera utzi zuen; gerora, enkanteen sistema ere aldatu zuen. Fiskaltzaren arabera, kontsumitzaileei soilik ez, artekariei eta argindar merkaturatzaileei ere egin zien kalte, argindar merkeagoa aurreikusten zuten eskaintzak egin zizkietelako kontsumitzaileei.

6. Eskeletoa, beraz, armairuan ez, Auzitegi Nazionalean baizik. Eta CNMCn. Batzordeak 25 milioi euroko isuna ezarri zion Iberdrolari kontu honengatik, baina konpainiak helegitea jarri zion erabakiari, eta, hain zuzen, Auzitegi Nazionalak bertan behera utzi zuen zigorra 2016an, kautelazko neurri gisa.

6. Garestitzea gehiegizkoa izan ez balitz, inor ez zen konturatuko? Zenbat aldiz gertatuko ote zen horrelako zerbait? Espainian, beste behin gutxienez bai. Joan den ekainean, CNMCk sei milioi euroko isunarekin zigortu zuen Viesgo. 2014an, bere zentral termiko baten eskaintza eguneko merkatutik atera zuen, murrizketa teknikoen merkatuko prezio garestiagoa eskuratzeko.]]>
<![CDATA[2023rako, autorik zikinenak hiriguneetatik atera nahi ditu Espainiako Gobernuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2019-02-23/2023rako_autorik_zikinenak_hiriguneetatik_atera_nahi_ditu_espainiako_gobernuak.htm Sat, 23 Feb 2019 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2019-02-23/2023rako_autorik_zikinenak_hiriguneetatik_atera_nahi_ditu_espainiako_gobernuak.htm
Ildo horretan, Espainiako Gobernuak nahi du hamabi urteren buruan, 2030. urterako, herrialdearen argindar kontsumoaren %74 eta energia kontsumo osoaren %42 iturri berriztagarriekin betetzea. Horrez gain, energia iturri kutsatzaileena, ikatza, jada ez litzateke erabiliko ordurako. Dena den, Espainian ikatzaren amaiera lehenago iritsiko dela uste dute aditu askok.

Iturri garbi horien artean, azpimarratzekoa da Ministroen Kontseiluak atzo onartuko Espainiako Klima eta Energia Planaren zirriborroak energia eoliko gehiago aurreikusten duela, eguzki energia fotovoltaikoa baino: 2030ean, energia eolikoa litzateke argindar iturri nagusia, 50 GWeko instalatutako potentziarekin, eta fotovoltaikoak 37 GW izango lituzke —27 GW gasezko ziklo konbinatuko zentralek—.

Bost milioi auto elektriko

Garraioaren deskarbonizazioa da Espainiako Gobernuaren planaren beste apustu handi bat, hori betetzen ez bada nekez beteko baitira beste helburuak. Eta garraio moduak errotik aldatzeko neurri indartsua iragartzen du: 2023. urtetik aurrera auto kutsatzaileenei mugak jartzea hirien erdigunera sartzeko 50.000 biztanletik gorako hirietan. Biztanle kopuru horretatik gora daude Hego Euskal Herriko lau hiriburuak, Barakaldo (Bizkaia), Getxo (Bizkaia) eta Irun (Gipuzkoa).

Gaur egun, auto elektrikoak ez dira 37.000 aleetara iristen Espainian, baina hamabi urte barru bost milioi egotea aurreikusi du Teresa Ribera Trantsizio Ekologikorako ministroak.

2030erako herrialdearen interkonexio elektrikoa %15era handitzeko, berriz, Frantziarekin aurreikusitako goi tentsioko loturei eusten die Espainiaren planak. Horietatik bi pasatuko dira Euskal Herritik: tarte bat itsaspean eginez, Gatika (Bizkaia) eta Cubnezais (Frantzia) lotuko dituena, eta Iruñea eta Cantegrit (Frantzia) lotuko dituena. ]]>
<![CDATA[2050erako argindar guztia berriztagarria izateko xedea jarri du Madrilek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/012/001/2019-02-21/2050erako_argindar_guztia_berriztagarria_izateko_xedea_jarri_du_madrilek.htm Thu, 21 Feb 2019 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1872/012/001/2019-02-21/2050erako_argindar_guztia_berriztagarria_izateko_xedea_jarri_du_madrilek.htm
Sanchezek usteko zuen bere gobernuaren lege indartsuenetakoak, ezerezean geldituko den Klima Aldaketaren eta Trantsizio Energetikoaren legeak, ez zuela lortuko berak nahi beste oihartzunik biharkoan, eta horregatik ekitaldi berezia egin zuen atzo, hedabideetako tituluak lortzearren. Egia da ere kopuru biribila eman zuela Sanchezek, egoki-egokia kanpainari begira: «Energia eta Klima sortarekin abian jarriko diren neurriek 300.000 enplegu berri sortuko dituzte datozen hamar urteetan».

Espainiako presidenteak aipatzen duen sorta hori hiru testutan banatzen da. Batetik, Europara bidali beharreko Klima eta Energia Plan Nazionalaren zirriborroa dago, joan den urtean entregatu behar zuena. Zenbait hedabideren arabera, testu horretan Espainiako Gobernuak aurreikusten du 2030. urterako herrialdearen karbono isurketak 1990. urtekoak baino %20 txikiagoak izango direla. Horrek esan nahi du, gaur egun isurtzen duena baino heren bat CO2 gutxiago (-%38) atmosferaratu beharko duela, gaur egun isurketak 1990ekoak baino %17 handiagoak direlako.

Pedro Sanchezen arabera, 2030ean argindarraren %74 iturri berriztagarrietatik sortuko da Espainian —%40 dator hortik gaur egun—, eta 2050ean argindar guztia iturri berriztagarrietatik lortzea izango du helburu herrialdeak. Jomuga hori bat dator Europako Batzordeak dioenarekin.

Bestetik, atzo aipatutako testu sortan Klima Aldaketarako eta Trantsizio Energetikorako Lege proiektua eta Bidezko Trantsizio Baterako Estrategia ere badaude. Gobernu sozialistaren egitasmo handienetako bat izan nahi zuen trantsizio energetikoaren lege proiektua ezerezean geldituko da, martxoaren 5ean desegingo direlako Espainiak Gorteak. Edonola ere, hor jasotakoetatik ezingo da askorik urrundu apirileko hauteskundeetatik datorren gobernu berria, datorrena datorrela.

Dena den, Teresa Ribera Trantsizio Ekologikorako ministroak, dirudienez, amore eman behar izan du lege egitasmoaren puntu garrantzitsuenetako batean, eta bihar onartzekoa den testuan jada ez dago debekurik 2040tik aurrera diesel eta gasolinazko ibilgailuak matrikulatzeko. Testu berriak orain «CO2 isurketa zuzenak dituzten ibilgailuak matrikulatzeko debekua» soilik aipatuko du, zehaztu gabe zein motatakoak izan daitezkeen.]]>
<![CDATA[Ezohiko funts bat, ekarpenen korapiloa askatzeko lehen urratsa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/013/001/2019-02-15/ezohiko_funts_bat_ekarpenen_korapiloa_askatzeko_lehen_urratsa.htm Fri, 15 Feb 2019 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1878/013/001/2019-02-15/ezohiko_funts_bat_ekarpenen_korapiloa_askatzeko_lehen_urratsa.htm
2018ko zerga bilketaren kontuak ixtea zen, berez, zeregin nagusia Eusko Jaurlaritzaren Ogasun Saila, hiru aldundiak eta Eudel biltzen dituen foroan. Gai ordenan, behintzat, ez zegoen Ekarpen Legearen ingurukorik. Nahiko argi zegoen, ordea, atzokoan hizpide inportanteena 2011. urtetik luzatuta dagoen lege hori izango zutela.

Gipuzkoako Aldundia gehiago, eta Arabakoa pixka bat gutxiago, aspalditik kexu dira Ekarpen Legeak ezartzen dituen koefiziente horizontalekin, zeintzuek zergetan bildutako dirutik lurralde bakoitzak kutxa komunean zenbat diru jarri behar duen zehazten duten. Hainbat irizpide kontuan hartu eta koefiziente horiek aldatzea nahi lukete Gipuzkoak eta Arabak, 2012. urtetik luzatuta dagoen legearen erreforma baliatuz.

Baina Jaurlaritzak eta aldundiek ez dute bete erreforma adosteko euren buruei ezarritako epea —2018 urtea—. Eta 2019. urtearen hasiera honetan ere, erreforma orokorra oso zail begitantzen zen. Horregatik, azken asteetan Olanoren apustua Egokitzapenerako Funtsa handitzea zen; hots, koefizienteen eta diru bilketen arteko desorekak berdintzeko xedez bere garaian eratutako diru zorroa handiagoa izatea. Hori izan zitekeen Jaurlaritzak eta Bizkaiak diru gehiago jartzeko bidea.

Besteak beste, berriz gerta zitekeelako 2018an jazo dena, Egokitzapenerako Funtsa ez dela nahikoa izan berdintzeko Arabak zein Gipuzkoak kutxa nagusira egin beharreko ekarpena eta egiaz zergetan bildutakoa.

Jaurlaritzak proposatua

Baina, azkenean, akordioa ez da hortik joan. Gipuzkoako diputatuak berak azaldu zuenez, Jaurlaritzaren proposamena izan zen adostutakoa. Horren arabera, Egokitzapen Funtsa ez da handituko eta zergetan bildutakoaren % 1a izango da orain ere erreferentzia hornidurarako —Jaurlaritzak %70 jarrita eta aldundiek %30—. Baina Egokitzapenerako Funtsa ez denean nahikoa, lurralderen baten diru bilketa egin beharreko ekarpenaren azpitik gelditzen bada —koefizientearen %99 baino gutxiago bada—, Ezohiko Funtsa aktibatuko da. Funts hori diru baliabideen %0,45ekoa izango da (60 milioi inguru), Jaurlaritzak jarriko du diruaren erdia eta aldundiek beste erdia —koefiziente horizontalaren arabera—, eta ekitaldiaren likidazioan aplikatuko da.

2018ko ekitaldian, Araba eta Gipuzkoa %99 horretara irits daitezen, Jaurlaritzak eta Bizkaiak gehiago jarriko dute: 2,8 milioi bakoitzak. 1,6 milioi Arabarentzat izango dira, eta 4,04 milioi Gipuzkoarentzat.

Akordioa bera baino gehiago, akordio bat egin izana goraipatu zuten alde guztiek. Gipuzkoako ahaldun nagusia ere pozik agertu zen «negoziazio zintzoetatik» ateratako akordioarekin, «ezohiko funtsak leundu egingo dituelako lege zaharraren ondorio kaltegarriak» eta «neurri batean konponbidea emango diolako azken urteetako korapiloari». Arabako Ramiro Gonzalezek esan zuen ezin dela jakin etorkizunean zein lurraldek behar izango duen funts hori. Eta Pedro Azpiazu Ogasun sailburuaren arabera, akordioa «urratsa izan daiteke, «urgentzia gabe eta lasai» Ekarpen Legearen metodologia berritzen hasteko.]]>
<![CDATA[Ezohiko funts bat adostu dute Ekarpen Legearen korapiloa askatzeko]]> https://www.berria.eus/albisteak/162854/ezohiko_funts_bat_adostu_dute_ekarpen_legearen_korapiloa_askatzeko.htm Thu, 14 Feb 2019 07:06:47 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/162854/ezohiko_funts_bat_adostu_dute_ekarpen_legearen_korapiloa_askatzeko.htm <![CDATA[Erosleei eusteko Allen giltzaren bila]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/018/001/2019-02-10/erosleei_eusteko_allen_giltzaren_bila.htm Sun, 10 Feb 2019 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1917/018/001/2019-02-10/erosleei_eusteko_allen_giltzaren_bila.htm
2. Denda erraldoi horietako batean egon den askori gertatuko zaio gauza bera. Ez dakit, bada. Beste jende bati asko gustatuko zaio Ikeara joatea; suediar estiloko altzarien saltzailearen arrakasta ezin da-eta zalantzan jarri; 400dik gora saltoki ditu 52 herrialdetan. Ikearen arabera, 160.000 pertsona inguruk egiten dute lan taldearentzat, eta azken hamarkadan milioika apalategi, armairu eta halako saldu ditu.

3. Altzari merkeagoak nahi izanez gero, aukera bat da, ados. Arrazoiak asko izan daitezke. Prezioa, estiloa, tamaina... Hainbat erosleren beharrak edo baldintzak betetzen asmatu du. Adibidez, pentsatu, oinordekotzan jasotako aitona-amonen logelako altzaritzarrak nola sartu etxe ñimiñoko logela ñimiñoagoan. Etxeko altzari eta abarrak maiz aldatzea ere gustuko du jende askok. Hain zuzen, erosle mota horrentzat izan daiteke aproposa Ikearen azken ideia.

4. Apalategi berriren bat? Ez. Suitzan probatuko du zenbait altzari -aulki eta mahaiak eta agian sukaldeak- leasing bidez ere saltzea. Behin epea beteta, bezeroak produktua itzuli ahalko du, eta berria erosi, atzera leasing-ean. Erabilitakoa, beharrezko konponketak egin eta atzera salgai jarriko du Ikeak, mauken sailean. Taldearen arabera, ekonomia zirkularra bultzatzeko modu bat izango da, produktuen bizitza luzatuz edo haiek birziklatzea erraztuz.

5. Ekonomia zirkularra... Eta erosleak leasing-aren zirkuluan harrapatzea. Egia da azken urteetan Ikea, ohiko lan moldeez aparte, beste zenbait salmenta mota probatzen ari dela bezeroei eutsi nahian. Horren erakusle da online erosketak bultzatzeko apustua eta hiri handien erdiguneetan zabaldutako denda txikiagoak.

6. Suediar bati entzundakoa, bera Barakaldoko Ikeara izokin keztatua erostera soilik inguratzen zela. Izokina izango da, agian, Ikearen saltoki batean jatorriz suediarra den produktu bakanetako bat. Oro har, Ikeako altzairu eta abarren diseinu orokorra soilik egiten da Suedian. Ekoitzi, produktu gehienak beste herrialde batzuetan ekoizten dira. Hasteko, Ikearen egoitza nagusia Herbehereetan dago, ez Suedian.

7. Hara! Filial, konpainia eta fundazio sare konplexua da Ikearena. Hainbat salaketa izan dira -horietako bat Europako Parlamentuan- sare nahasi horren helburua ahalik eta zerga gutxien ordaintzea dela, Herbehereetako, Luxenburgoko eta Belgikako zerga sistema abegikorragoak baliatuz. Ikearen sortzailea bera ere -Ingvar Kamprad (1926-2018) - Suitzan bizi izan zen 1976tik 2014ra arte, ez zuelako Suediako zerga handiez ezer jakin nahi.

8. Ene, zenbat sekretu izango ote ditu gordeak Ikeak bere Pax armairuan. Batzuk atera dira: 80ko urteetan, Ekialdeko Alemanian presoen lan behartua erabili zuela, bere altzariek gas kaltegarriak isurtzen zituztela... Formaldehidoaren eskandalu horren harira hasi zen, neurri handi batean, Ikea ingurumenaren eta gizarte erantzukizunaren aldeko estrategiak eta irudia lantzen.

9. Irudiak irudi, leasing-aren ondorioa Ikeara gehiagotan joatea litzateke. Gauza okerragorik! Ikeako altzari gehiago muntatu behar izatea?]]>
<![CDATA[«Jendea ez da jabetzen, baina baserritar askok presioa sentitzen dute»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1855/010/001/2019-02-09/jendea_ez_da_jabetzen_baina_baserritar_askok_presioa_sentitzen_dute.htm Sat, 09 Feb 2019 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1855/010/001/2019-02-09/jendea_ez_da_jabetzen_baina_baserritar_askok_presioa_sentitzen_dute.htm
Gipuzkoako Enbak orain gutxi egin duen batzarraren goiburua #BaserritarrazHarro izan da. Autoestimu ariketa bat da? Aldarrikapen bat?

Iruditzen zait beti pena ematen ikusten gaituela gizarteak; beti eskean, beti negarrez. Badakigu gizartearen azken katebegia garela, baina ez dut uste hori denik errealitatea. Prestigioa izateko, aurrena norberak sinetsi behar du. Eta gu harro gaude, ez daukagu barkamenik eskatu beharrik: osasunaz hainbeste hitz egiten da, eta guk elikagai osasuntsuak ekoizten ditugu; ingurumenari halako garrantzia ematen zaio, eta guk lan hori ere egiten dugu. Denak ez dira ados egongo, baina... Ni harro sentitzen naiz baserritar izateaz.

Baina, aldi berean, gizartearen azken katebegia zaretela sentitzen duzu.

Hori ez da hemengo gauza bakarrik. Mundu guztian gauza bera gertatzen ari da, eta baserriak asko ari dira gutxitzen. Gero, jendea ez da jabetzen, baina baserritar askok presioa sentitzen dute; lurra lantzean, basoa kudeatzen ari denean, animaliekin dabilenean, kanpoko ikuspegi batetik esaten zaie: «Zu gaizki ari zara».

Presioa nabaritzen duzue, ala?

Bai, bai. Begira, gure baserri inguruan jende dezente pasatzen da eguneko buelta eginez, Andoaingoa eta Urnietakoa [Gipuzkoa], eta, adibidez, minda zabaltzen ari naizela, jendea sudurra tapatzen ikusten dut; ez bertan, bostehun metro harantzago. Eta horrek kulpadun egiten zaitu. Ni zer naiz hemen? Bazter guztiak kutsatzen ari naiz? Ez nago Donostiako kalean, lurra eta belazea besterik ez dagoen tokian nago. Gauzak ondo egin beharra dago; guk ere hanka sartzeak egin izan ditugu, baina hortik purina ez kudeatzeko eskatzera... Hernaniko kalean, paper fabrikarekin, haizeak nondik jotzen duen, sekulako kiratsa dago.

Aitortza ez, baizik jazarpena sentitzeraino?

Bai, hori esan dezakezu. Eta, ondorioz, horren aurka badago ernegazio pixka bat ere. Aralarko pistekin bezala. Zer joan behar dugu, mandoan lau orduan? Zu kalean bizi zara, bulegoan lan egiten duzu aire girotuarekin, eta zuk niri esan behar didazu zuk esaten didazuna egin behar dudala?

Nekazaritza Politika Bateratua aldatzear omen dago, eta diru gutxiago egongo ei da. Baduzue kezka horrekin?

Aurreko esperientzia ikusita, ez dakit asko aldatuko den. Lehen ere saiatu ziren dena aldatzen, aurrekoa bezala uzteko. Ez dago oso erraza. Jende askok jasotzen du laguntza hori, eta, guk dioguna egiteko, laguntzak baserritar aktiboek bakarrik jasotzea alegia, aldakuntza handia egin beharra dago [2002. urteko argazkia dute oinarri gaur NPBk banatzen dituen laguntzek. Ondorioz, gerta daiteke, adibidez, lurraren jabe izan eta jada hura lantzen ez duten erretiratutako nekazariek, oraindik ere, laguntza jasotzea].

Erretiratuek kezka daukate besteoi terrenoak uzteko ere. Gu prest gaude haiek alokatzeko. Nik hala esaten diot: «Zuk jasotzen duzun diru hori nik emango dizut», baina ez du utzi nahi izaten. Kasurik onenean hala esango dizu: «Nahi duzuna egin belardiarekin, baina, deklaratu, nik deklaratuko dut».

Baina aktiboak ez direnei laguntzak kenduta, diru gehiago legoke aktiboentzat eta gaur egun oinarrizko ordaina jasotzen ez duten sektoreentzat. Hemen eskatzen diegu agintariei laguntza emateko, Europaren zain egon gabe, baina, azkenean, nekazaritza politika bateratuak baldintzatu egiten du hemengo erakundeen finantzatzeko ahalmena.

Prezioak izaten dira nekazarien kezka handia. Esnearekin, adibidez, horrela da?

Gertatzen da esne likidoaren kontsumoa goitik behera etorri dela, eta hor ez da espero preziorik mugitzerik. Arazo larria daukagu esnearekin.

Esnearen prezio merkeak banaketa talde handien arma dira oraindik?

Zerbait gelditu zen hori, baina, oraindik ere, gaur egun Espainian saltzen den esnearen %40 inguru litroa 0,55 eta 0,65 euro artean saltzen da saltoki handi horietan. Ez dugu hori igotzea lortzen, eta horrek asko mugatzen du esne likidoaren errentagarritasuna.

Bizitzeko lain ateratzen duzu zuk esnearekin?

Orain hiru urteko prezioa daukagu, eta, bitarte horretan, gastuak handitu egin dira. Lehen, zer edo zer irabazten genuen, baina orain marraren azpitik gaude.

Eta zein da irtenbidea?

Prezioak mugitzea, baina oraintxe bertan ez da ikusten horretarako aukerarik.

Ipar Euskal Herrian eta Frantzian, nekazaritzako ekoizle txikiak eta haien negoziaziorako ahalmena sendotzeko Elikaduraren Legea sartu da indarrean. Halakoren bat beharko litzateke?

Badirudi Espainiako eta Frantziako lehia agintariek ez dutela araudi bera esku artean. Frantziakoak hainbat akordio onartzen ditu elikagaien kateko akordioak egiteko ekoizle, kooperatiba eta banatzaileen artean. Mahai batean biltzeko, adosteko. Frantziak dio Europako araudia duela oinarri horretarako. Aldiz, Espainiakoak dio Europako araudiak eragotzi egiten duela hori.

Haragiarenak hobeto doaz?

Ez. Errentagarritasunik handiena esneak ematen du. Egia da hemengo haragiak estimazio handia duela ere, batez ere Eroskik eta BMk, eta pixka bat gutxiago Carrefourrek, apustua egin dutelako horren alde, nahiz eta guk nahi adina ez pagatu.

Kontsumitzailea ere indar handia da.

Hala ere, haragiaren kontsumoa jaisten ari da, eta esnearen kontsumoa ere bai. Hirietan fruitu denda besterik ez dago, baina datuek diote fruituen kontsumoa ere jaisten ari dela. Zer demontre jaten dugu?

Saltoki handien apustu hori ez da kontsumitzaileek bultzatuta etorri?

Hori etorri zen Mercadonak esan zuenean hona zetorrela. Eroskik ikusi zuen Mercadonak, batez beste, merkatuaren %20 zeukala ia erkidego guztietan, Galizian izan ezik, non %12 bakarrik zuen. Eta ikusi zuten tokiko produktuak asko lantzen dituen Vegalsa katea zegoela han. Eta Eroskin aldaketa etorri zen.

Pinuaz ere galdetu beharko.

Niri iruditzen zait gaitzaren ondorioak begi bistakoak ez balira, ikusiko ez balira, inor ez litzatekeela ohartuko.

Baina egoera larria da, ezta?

Bai. Konponbide gutxi dago. Pixkana-pixkanaka, aurrera doa, eta joan den urtean izugarri aurreratu da. Ez dut uste zuhaitz horiek piztuko direnik. Baina ez dakigu, inork ez daki. Leheneratuko ote diren, beste motak banda marroiari eusteko gai izango ote diren... Fumigatzeko baimena izango denik ere ez dirudi. Eta baserritarra noraezean dabil. Hori bai, pinuarekin edo beste espezie batekin, urratsak egin beharko dira basoari etekina ateratzeko, eta ez soilik egurrarekin, baita biomasa eta halakoekin ere. Basoa uztea ez da konponbidea, orduan diputazioaren lanpostu berri guztiak suhiltzaileenak izango dira eta.]]>
<![CDATA[Diru sarrerak bermatzeko errenta erreformatzea, egiteke dagoen lana]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/003/001/2019-02-08/diru_sarrerak_bermatzeko_errenta_erreformatzea_egiteke_dagoen_lana.htm Fri, 08 Feb 2019 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1873/003/001/2019-02-08/diru_sarrerak_bermatzeko_errenta_erreformatzea_egiteke_dagoen_lana.htm
Ez da baliagarria izan, esaterako, errenta jasotzeko baldintzak zabaltzea proposatzen zuen herri ekinaldiari Eusko Legebiltzarrean bidea emateko. Eta, orain arte behintzat, ez du balio izan errentaren eguneratzerako bide nagusia izan beharko lukeenarentzat ere, legearen erreformarentzat. Jaurlaritzako bi alderdiek -EAJk eta PSEk- aurkeztutako erreformarako proposamenak ekainean egin zuen estropezu. Testua lege proposamen gisa iritsi zen ganberara, beste alderdien babesik gabe eta oposizioak osoko zuzenketarik egiteko aukerarik gabe. Abstentzio batekin -eta EAJren eta PSEren botoekin-, proposamena tramiterako onartuko zen, baina, azken unean, testuak aurrera egitea zaila zela ikusita, bi alderdiek gai zerrendatik atera zuten, eta erreformaren bide hori linboan sartu zen.

Linboan

Eta esan daiteke, neurri handi batean, hantxe, linboan jarraitzen duela. Beatriz Artolazabal Jaurlaritzako Enplegu eta Politika Sozialetako sailburuak bilera itzuli bat egin berri du alderdi guztiekin gai horri buruz, «euskal herritarrak modu egokienean babesteko xedez egungo legea hobetzeko adostasunetan aurrera egiteko».

Baina bilera horiek, dirudienez, ez dira zundaketa batetik harago joan, eta elkarrizketa guztietan EAJren eta PSEren ekaineko lege proposamena egon da mahai gainean. Hots, oposizioko alderdien babesik lortu ez zuen testua.

Honako hauek dira EAJren eta PSEren proposamenaren ildo nagusiak: onuradun izateko baldintza nagusiei eusten die -gutxienez, 23 urte eta hiru urte erroldatuta; bi urte kasu zehatz batzuetan-. Ordainaren kalkulua egiteko, lanbide arteko gutxieneko soldataren erreferentziarekin ordezkatuko luke, xede horretarako zenbatetsitako gutxieneko gastuen adierazle batekin. Oro har, DSBEa bakarra -elkarbizitza unitate bakarra- etxebizitzako. Hori bai, etxean haur adingabeak izateagatik, osagarriak igo egingo lirateke. Onuradunen inplikazioa neurtzeko tresna ezarriko litzateke; kontrolerako, onuradunak identifikatzeko sistema biometrikoak. Eta, gero, pentsio txikienak jasotzen dituzten pentsiodunei gutxieneko errenta bermatzeko errenta berri bat eratuko luke; hots, praktikan, gutxieneko bi errenta lirateke.

Baina proposamen horrek, joan den ekainean bezala, ez du oposizioko inor gogobetetzen. PPk «dei efektua»izatea leporatzen dio. Beste aldean, EH Bilduk, esaterako, argi dauka DSBEa berriak lortu behar duela gaur egun sistematik kanpo gelditzen direnak barneratzea. Eta errentaren zenbatekoak proposamen horretan jasotakoak baino handiagoa izan behar duela, gaur-gaurkoz gertatzen denari konponbidea emateko; alegia, errenta jasotzen duten hamar lagunetik zazpik soilik lortzen dutela pobreziatik ateratzea; hamarretik hiruk, familien kasuan.

Murrizketak

Gutxieneko errentaren zenbatekoa, gainera, azken urteetan behar zuena baino txikiagoa dela irizten diote bai EH Bilduk, bai Elkarrekin Podemosek. Ez da ahaztu behar 2012an DSBEari %7ko mozketa egin ziola Patxi Lopezen gobernuak, eta oraindik ez dela hori lehengoratu. Guraize horiei, gainera, beste batzuk gehitu zaizkie azken urteetan: gutxieneko errentak, berez, lanbide arteko gutxieneko soldataren araberakoa izan beharko luke -%88 errenta arruntak eta %100 osatutako pentsioak-. Baina xedapen bat dela medio, errenta ez du igo gutxieneko soldata hori igo denean.

Oraingoz, errenta handiago bat ikusteko aukera bakarra datorren ostegunean iritsiko da. Irakurketa bakarreko lege proiektuan, Jaurlaritzak %3,5eko igoera proposatuko du, %4,5ekoa pentsiodunentzat. Gobernuak nahikoa du abstentzio bat testua aurrera ateratzeko -aterako ez balitz, igoera %1,5 litzateke-. Halako zerbait beharko du, beste behin ere, horren garrantzitsua den, lehentasuna den DSBEak ez duelako adostasunik lortu.

Eusko Legebiltzarrak atea itxi dio pobreziaren aurkako herri ekinaldi legegileari ]]>
<![CDATA[Gipuzkoako enpresek urte «ona» espero dute, 2018a eztitan itxita]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/018/001/2019-02-02/gipuzkoako_enpresek_urte_ona_espero_dute_2018a_eztitan_itxita.htm Sat, 02 Feb 2019 00:00:00 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1877/018/001/2019-02-02/gipuzkoako_enpresek_urte_ona_espero_dute_2018a_eztitan_itxita.htm
Ia aldagai guztiek goia jo zuten iaz: salmentek gora egin dute; industria ekoizpena %5 handitu da; esportazioen marka hautsi egin da (+%5,2); ekoizpen ahalmena inoizko handiena da; eta eskari zorroen igoerak ere goiko mailetan egonkortu dira.

Enpleguan ere «albiste onak» eman ditu Jose Miguel Aierza Adegiko zuzendari nagusiak, urtea «historikoa» izan delako. 2018. urtean 7.000tik gora lanpostu garbi sortu dira Gipuzkoan, eta Gizarte Segurantzako afiliazioa gehieneko historikoetara iritsi da. Langabezia tasa %7,56ra murriztu da —INEren biztanleria aktiboaren inkestaren arabera—. Soldatapeko enpleguaren hazkunde hori, gainera, sektore guztietan gertatu dela nabarmendu du patronaleko buruak.

Aierzak azpimarratu duenez, abenduan Gizarte Segurantzak Gipuzkoan inoiz baino afiliatu gehiago zituen kontratu mugagabearekin, 150.383. «Behin-behinekotasuna bost hamarren murriztu da, eta lanaldi partzialak mantendu».

Soldata igoerak

Adegik uste du 2019. urtea enpleguarentzako ere «ona» izango dela; besteak beste, enpresen %96,6k aurreikusten dutelako langile kopuruari eustea edo langile gehiago kontratatzea. Patronalak iragarri du 2019an 5.500 lanpostu garbi gehiago sortuko direla. Enplegu sorrera horren garrantzia esplikatu du Aierzak: «5.500 lanpostu garbi horiek gainditu egiten ditu 2001-2008 tarte arrakastatsuko urteroko batez besteko 5.000 afiliaturen igoera».

Enpleguaz gain, Adegik uste du aurten soldatak ere handitu egingo direla. Adegiko enpresen datuen arabera, soldatak %2 handitu dira 2018an, eta % 2,2ko igoera izango dute 2019an.

Indarrean dagoen ekitaldiari baikor begiratzen diote Gipuzkoako enpresek, Junkeraren arabera: «Inkestako ia aldagai guztien emaitzak 2018an goia jo eta gero, 2019. urtean konfiantza, salmentak, eskari zorroak, produkzio gaitasunaren erabilera eta enplegua maila gorenetan daude. Urte on bat daukagu aurrean, ziurgabetasunekin, eta beharbada zailagoa».

Azkenean, ekonomia normaltzen ari dela uste du desazelerazioa inondik ere aipatu nahi ez duen Aierzak. «2014. urteaz geroztik susperraldi ekonomiko bizkor eta indartsua izan ondoren, apartekoak izan diren 2017arekin eta 2018arekin, ekonomia normalizaziorantz bideratu da, ziklo hedakorraren barruan, beharrezkoa eta osasungarria den moduan». Adegiren arabera, 2019an %2tik gorako hazkundearekin jarraituko du barne produktu gordinak, eta urteko batez besteko igoera %2,2 eta %2,6 artean ibiliko da.]]>
<![CDATA[Makina erremintak fakturazioa %2,4 handituta itxi du "urte konplexua"]]> https://www.berria.eus/albisteak/162242/makina_erremintak_fakturazioa_24_handituta_itxi_du_urte_konplexua.htm Wed, 30 Jan 2019 13:21:24 +0100 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/162242/makina_erremintak_fakturazioa_24_handituta_itxi_du_urte_konplexua.htm