<![CDATA[Irune Lasa | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 19 Sep 2019 21:06:13 +0200 hourly 1 <![CDATA[Irune Lasa | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Beste lau greba egun egingo dituzte Gipuzkoako arte grafikoen alorrean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/009/001/2019-09-19/beste_lau_greba_egun_egingo_dituzte_gipuzkoako_arte_grafikoen_alorrean.htm Thu, 19 Sep 2019 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1877/009/001/2019-09-19/beste_lau_greba_egun_egingo_dituzte_gipuzkoako_arte_grafikoen_alorrean.htm
Horregatik, ekainean eta uztailean lau greba egin ostean, Adegi patronalak ituna negozia dezan eta euren eskariak aintzat har ditzan, sindikatuek beste lau greba egunera deitu dute orain, irailaren 25 eta 26rako eta urriaren 2 eta 3rako. «Ez dira azkenak izango», ohartarazi dute, «sektorearentzat justua eta onargarria den hitzarmen bat lortu arte mobilizatzen» jarraitzeko asmoa dutelako.

Otsailean osatu zen Gipuzkoako arte grafikoen sektoreko negoziazio mahaia, eta hiru sindikatuek salatu dute zortzi hilabeteotan Adegik eskaintza soil eta bakarra egin diela, inflazioaren adinako soldata igoera, eta langileen eskaera guztiak baztertu dituela. Sektorearen egoera ona ikusita, sindikatuei «ulertezina eta onartezina» egiten zaie Adegiren jarrera, uste baitute enpresen aldeak baduela tartea bere proposamena hobetzeko. «Adegiren borondate falta eta arduragabekeria salatu nahi ditugu».

LABeko Laida Zubillagak, ELAko Eneko Agirreurretak eta UGTko Angel Ramosek hitzarmenerako dituzten eskaeretako batzuk azaldu zituzten atzo, Donostian. KPIa gaindituko duen soldata igoeraz gain, haien ustez ezinbestekoa da lan baldintzak hobetuko dituzten puntuak sartzea. Besteak beste, lizentzien egokitzapena eta hobekuntza nahi dituzte; adibidez, lanegunak hartzea aintzat senideen heriotzagatik har daitezkeen bi lizentzia egunetarako, eta kontuan izatea guraso bakarreko familiak.

LABek, ELAk eta UGTk uste dute garrantzitsua dela kontratazioetan ere hobekuntzak izatea, batez ere behin-behinekotasuna murrizteko eta kontratazio berrietan gertatzen diren bidegabekeriak eragozteko. Esaterako, ez dadin gerta besteek bezala eta bezainbat lan egiten duen behargin berriari dagokiona baino kategoria txikiagoa aitortzea. Hiru sindikatuek lan hitzarmena blindatzea eta errelebo kontratuaren aukera ematea ere nahi dute lan hitzarmen berrian.]]>
<![CDATA[Beste lau greba egun egingo dituzte Gipuzkoako arte grafikoetan]]> https://www.berria.eus/albisteak/171259/beste_lau_greba_egun_egingo_dituzte_gipuzkoako_arte_grafikoetan.htm Wed, 18 Sep 2019 08:14:40 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/171259/beste_lau_greba_egun_egingo_dituzte_gipuzkoako_arte_grafikoetan.htm <![CDATA[Prekaritate berriei aurre egiteko borroketan jarriko du indarra LABek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1847/012/001/2019-09-18/prekaritate_berriei_aurre_egiteko_borroketan_jarriko_du_indarra_labek.htm Wed, 18 Sep 2019 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1847/012/001/2019-09-18/prekaritate_berriei_aurre_egiteko_borroketan_jarriko_du_indarra_labek.htm uberizazioa eta halako fenomenoei— erantzun nahian; edota «inoiz baino mobilizazio sozial handiagoa eragin duten borrokak egituratzeko».

Aranburu idazkari nagusiak gogoratu zuen iaz hainbatetan aipatu zela pentsiodunen, feministen, gazteen, migratzaileen eta langileen borrokak uztartzeko aukera. LABek, ildo horretan, mugarri bat jarri nahi du aurten, uste duelako iritsi dela «planto egiteko, Euskal Herria gelditzeko garaia».

Hori bai, sindikalismoaren betiko helburuekin, LABek «lantokietako borroka sindikala hauspotzen» ere jarraituko du. «Negoziazio kolektiboaren suspertzea borroka horren emaitza delako, eta ez beste ezerena». Bestalde, sindikalismo feministan sakondu eta lan arloko «diskriminazio sistemikoari aurre egiten» ere segituko du sindikatuak, lana areagotuz sektore feminizatuetan.

Era berean, «lanetik osasuntsu eta bizirik itzultzeko eskubidea» xede garrantzitsua da LABentzat. «Eskandalu bat da diruzalekeriak langileon bizitza arriskuan jartzea». Laneko istripuak eta heriotzak ekidin daitezkeela sinistuta, prebentzioan ariko da, orain arte legez. Hala ere, Aranburuk helburu zehatzago bat aipatu zuen, joan den ikasturtean ere landu zutena: laneko gaixotasunek eragindako heriotzen erregistro bat eskatzen segituko du sindikatuak, «datu horiek ezkutatzen ari direlako». Xede horrek garrantzi berezia du gaur egun; orain iritsi da goraldia lanean ari zirela urte batzuk lehenago amiantoa arnastu zuten langile haien gaitz eta heriotza kasuetan.

Uberizazioari aurre egiten

Lan harreman berriek dakarten prekaritate berriei erantzuteko bere burua prestatzen ere jarraituko du LABek datozen hilabeteetan. «Sindikalismoa etengabe birpentsatu behar dugu», azaldu zuen Aranburuk uberizazioaren fenomenoa gogora ekarrita. Haren ustez, eredu berri horien helburua ez delako soilik kostuak langileen kontura murriztea, baizik eta borroka sindikala bera ere murriztea. Horregatik, «langile horiei egin beharreko eskaintza prestatzeko» lana jarri dio sindikatuak bere buruari. Nafarroan, dagoeneko, LABek Glovo auzibidera eramanda dauka.

Sindikalismoa birpentsatzeari buruzko gogoeta berbera baliagarria da, Aranbururen aburuz, sindikalismo tradizionaletik urrun gelditu diren sektoreetara hurbiltzen segitzeko ere. Arlo horretan, iaz hasitako lanari eutsi, eta etxeko langileek negoziazio kolektiboa izan dezaten borrokatuko da.

Lan harreman berriek eta babes sozialeko sistema berriak euskal esparrutik aztertzeko ariketa ere iragarri du LABek, eta, horretarako, sindikatuak bere programa soziopolitikoa berritzeko asmoa du ikasturte honetan. Datozen hilabeteetarako lanak ezartzerakoan, Arroyok Miarritze eta Hendaia jarri ditu irudi, munduan dauden bi eredu kontrajarrien adibide: batetik, G7ko taldeak sinbolizatzen duen eredu kapitalista, militarismoan, elitismoan eta sekretismoan oinarritutakoa; bestetik, Hendaian eta Irunen agertutakoa, bizitza erdigunean jartzen duen eredua, ekosozialismoan eta feminismoan oinarritutakoa.]]>
<![CDATA[Prekaritate berriei aurre egiteko prestatzea, LABen xedeetako bat urte berrian]]> https://www.berria.eus/albisteak/171217/prekaritate_berriei_aurre_egiteko_prestatzea_laben_xedeetako_bat_urte_berrian.htm Tue, 17 Sep 2019 07:44:30 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/171217/prekaritate_berriei_aurre_egiteko_prestatzea_laben_xedeetako_bat_urte_berrian.htm <![CDATA[Gutxieneko soldataren turismo eredua salatuko du ELAk Gipuzkoan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1834/017/001/2019-09-14/gutxieneko_soldataren_turismo_eredua_salatuko_du_elak_gipuzkoan.htm Sat, 14 Sep 2019 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1834/017/001/2019-09-14/gutxieneko_soldataren_turismo_eredua_salatuko_du_elak_gipuzkoan.htm
«Hori al da politikariek eta enpresaburuek Gipuzkoarentzat nahi duten eredu turistikoa? Hori al da garapenean eta jasangarritasunean oinarritutako euren turismo eredua? Gutxieneko soldatarena? Lanaldi amaigabeena?», egin zuen galdera atzo, ELAko Ane Alberdik, Mari Luz Rodriguezekin batera, sindikatuak Gipuzkoako ostalaritzan abiatuko duen kanpainaren berri ematean.

Turismo lehiakor, arduratsu eta jasangarria bultzatzeagatik Munduko Turismoaren erakundeak Donostiari emandako saria jasotzean Eneko Goia alkateak esandakoak ere aipagai izan zituzten ELAko ordezkariek. «Pertsonak turismo ereduaren erdigunean jartzen dituen ereduaz hitz zuen, urte osoan hirian bizi diren donostiarrak zaindu nahi dituela. Baina zein donostiarrez hitz egiten du?».

«Oihaneko legea»

Ostalaritzako beharginak Gipuzkoan batik bat tabernetan, jatetxeetan, diskoteketan eta arlo publikotik at janari zerbitzuak ematen dituzten kolektibitateetan jarduten dira. 13.800 langile inguru daude alta emanda, eta horietatik 8.000 inguru emakumeak dira. Ezin jakin, ordea, zenbat pertsona ari diren lanean ostalaritzan kontraturik gabe.

ELAk ostalaritzako beharginek nozitzen dituzten lan baldintza eskasak ikusarazi nahi ditu: lanaldi amaigabeak, kontratu partzialak, egutegirik gabeko lanaldiak, aparteko orduen kontrol falta... Kontraturik eta kotizaziorik gabeko langileak ere ez dira gutxi. «Oihaneko legea da nagusi Gipuzkoako ostalaritzan», deitoratu du Alberdik.

Sindikatuaren ustez, iritsi da ostalaritzako lan baldintzak hobetzeko garaia, eta negoziazio horrek azkarra izan behar du. Etenaldi luze baten ostean, berriz ere irekita dago Gipuzkoan hitzarmena berritzeko negoziazio mahaia. Baina badirudi gauzak geldo doazela; otsailean osatu zen mahaia, geroztik bost bilera egin dituzte —uztailean azkena—, eta oraingoz patronalak, Gipuzkoako Ostalaritza Elkarteak, ez du irailerako hitzordurik eskaini.]]>
<![CDATA[Gutxieneko soldataren turismo eredua salatuko du ELAk Gipuzkoan]]> https://www.berria.eus/albisteak/171065/gutxieneko_soldataren_turismo_eredua_salatuko_du_elak_gipuzkoan.htm Fri, 13 Sep 2019 08:15:50 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/171065/gutxieneko_soldataren_turismo_eredua_salatuko_du_elak_gipuzkoan.htm <![CDATA[Ezberdintasuna eta haren jatorri ideologikoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/015/002/2019-09-13/ezberdintasuna_eta_haren_jatorri_ideologikoa.htm Fri, 13 Sep 2019 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1917/015/002/2019-09-13/ezberdintasuna_eta_haren_jatorri_ideologikoa.htm Le capital au XXIème siècle (Kapitala XX. mendean) liburuari jarraipena eman dio Thomas Piketty ekonomista frantziarrak Capital et idéologie (Kapitala eta ideologia) liburu berriarekin eta zeresana emango du, ziur hurrengo hilabeteetan. Ezberdintasunaren hazkundea aztertuz jarraitu du Pikettyk orain ere; hori bai, haren arabera, aurrekoan egindako bi hutsune bete ditu: batetik, Mendebaldeko ekonomiaz gain, historiako beste une batzuk eta munduko beste ekonomia batzuk ere aztertu ditu. Bestetik, ezberdintasunaren iturri diren ideologia politikoak ere oso kontuan izan ditu. Horrez gain, 1.232 orriko liburuak desberdintasunari aurre egiteko proposamen berritzaileak ere baditu, langileen jabetzaz, aberastasunaren zergapetzeaz...]]> <![CDATA[Sindikatuak haserre daude Jaurlaritzak langile publikoentzat iragarritako %0,25eko soldata igoerarekin]]> https://www.berria.eus/albisteak/170952/sindikatuak_haserre_daude_jaurlaritzak_langile_publikoentzat_iragarritako_025eko_soldata_igoerarekin.htm Wed, 11 Sep 2019 10:06:49 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/170952/sindikatuak_haserre_daude_jaurlaritzak_langile_publikoentzat_iragarritako_025eko_soldata_igoerarekin.htm <![CDATA[Agurraren aurreko azken lanak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1905/014/001/2019-09-11/agurraren_aurreko_azken_lanak.htm Wed, 11 Sep 2019 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1905/014/001/2019-09-11/agurraren_aurreko_azken_lanak.htm
Frantziarrak ez du lema hartzeko abagunerik onena izango. Merkataritza gerrekin, brexit-arekin, tentsio geopolitikoekin eta beste hainbat mehatxurekin betetako agertokia, atzeraldian sartzear dagoen Alemania... Dena den, Lagardek bizkar zorro arinarekin hasiko du bere ibilbidea, Draghik hartuko duelako bere gain berriz EBZren makineria bizkortzeko, euroguneko ekonomia suspertzeko, neurriak ezartzeko ardura. Hori esan zuen, behintzat, italiarrak uztailean.

Gauzak horrela, Draghiri areagotu zaio presioa azken asteetan, eta gero eta ahots gehiago entzun dira, politika hedakorregien kontra. Austeritatearen eta zorroztasunaren belatzen eta jarrera bigunagoko usoen arteko lehia piztu da beste behin ere. Oraingoz, Mario Draghi usoa da EBZko presidentea.

DRAGHIK EGIN NAHI DUENA



Euroguneko ekonomiarentzako bultzagarriak aipatzeaz gain, EBZko presidenteak ez zuen zehaztasun askorik eskaini oporren aurretik uztailean egindako bileraren osteko agerraldian. Dena den, aditu eta analista gehienek espero dute bizpahiru neurri jakin iragarriko dituela.

Batetik, Draghik gordailuentzako bere tasak jaitsi nahi ditu: bankuek euroguneko banku zentralean gordea duten diruaren gaineko interes tasak negatiboak (-%0,4) dira gaur egun (hots, bankuek ordaindu egin behar dute dirua EBZn gordetzeagatik). Tasa hori are gehiago apaldu nahi omen du Draghik (-%0,5 era). Eta posible da urtea amaitu aurretik Christine Lagardek beste koska bat jaistea (-%0,6ra).

Jaitsiera horien helburua da finantza entitateek dirua EBZn ez, baizik eta hiritarren eta enpresen eskura (mailegu bidez) izatea, horrek, besteak beste, kontsumoa eta inbertsioa bultzatzen dituelakoan. Dena den, Draghiren aukera izan daiteke zigor hori nolabait pertsonalizatua izatea, eta banku batzuek gutxiago ordaintzea, betiere egiazko ekonomiara bideratzen duten diru kopuruaren arabera, edo maileguak ematen dituztenak saritzea.

Aktiboen -eta batez ere zor publikoen- erosketarako programa da Draghik ia seguru iragarriko duen beste neurria, QE quantitative easing delakoa. Dirua egiteko makina piztea dakarren mekanismo hori erabili izan du EBZk lehenago ere, euroguneko hegoaldeko herrialdeetako -Grezia, Italia, Portugal, Espainia- bonuak erosi eta zor subiranoen krisiari aurre egiteko. Lau urte iraun zuen programak eta 2019 hasieran itxi zen. Orain, urrian beste programa bat abiatuko luke EBZk, eta hilero 30.000 milioi euroren erosketak egingo lituzke (45.000 milioi euroko kopurua aipatu duen analistarik ere). Zalantzan dagoena da programak zenbat iraungo duen, urtebetera iritsiko den edo gutxiago.

DRAGHIK EGINGO EZ DUENA



Erreferentziazko interes tasak %0an ditu EBZk 2016ko martxoaz geroztik. Eta zantzu guztien arabera, horrela jarraituko dute biharko bileraren ostean ere. Azken hilabeteetan tasa horiek igotzeko unea atzeratzen joan da EBZko kontseilua, hastapenetan 2019 hasieran iritsi behar zen, gero bukaeran... Draghik agertoki hori 2020. urtearen erdialdean irits daitekeela esan lezake biharko bilkuraren ostean.

ZERGATIK NEURRIOK?



Draghik berak pisuzko arrazoi batzuk eman zituen uztailean, eta haren hitzen oinarri ziren datuek okerrera egin dute geroztik. Orduko hartan, esaterako, inflazioarekin oso kezkatuta agertu zen EBZko presidentea. «Inflazioa aztertzen dugunean ikusten ari garena ez zaigu batere gustatzen, ezta inflazioari buruz ditugun aurreikuspenak ere».

Kontsumo gaien prezioen hazkunde ideala %2 da, EBZrentzat; hori dauka ezarrita helburutzat, %2tik oso behera edo oso gora ez egotea. Baina euroguneko inflazioa gaur egun hurbilago dago %1etik %2tik baino (%%1,1 uztailean). Eta hurrengo urteetarako inflazio aurreikuspenak ez dira askoz handiagoak. Inflazioa suspertzeko (betiere, %2 horretara), kontsumoa areagotu nahi du EBZk, dirua merkatura bultzatuz.

Zenbait herrialdetako ekonomiaren bilakaerak ere bultzatzen du Draghi neurriak hartzera. Alemania atzeraldian sartzear da, eta AEBn eta Txinaren arteko merkataritza gerraren ondorioak hasiak dira nabaritzen beste hainbat ekonomietan ere. Ziurgabetasunak ez ditu gauzak errazten hazkunderako.

EZKUTUKO ARRAZOIA



EBZk izan lezake beste motibo on bat aktiboen QE erosketa programa bat abiatzeko, nahiz eta Draghik publikoki ez aipatu. Azken hilabeteetatik jokoan dago euroaren balioa bera. Suitzako frankoarekiko eta Japoniako yenarekiko aspaldiko ahulen dago euroa; baina aldiz, indartu egin da libera esterlinarekiko, eta, batez ere Txinako yuanarekiko, eta horrek kalte egin die euroguneko esportazioei. Dolarrarekiko, oraingoz pixkana ahuldu egin da euroa, baina horren atzean, batez ere, dolarra bera erakusten ari den sendotasuna dago.

Dolarraren truke balioak behera egingo balu -adibidez, Erreserba Federalak interes tasak jaitsi dituelako eta EBZk ez-, euro garesti batek ez lioke mesederik egingo euroguneko hazkundeari. Aldiz, EBZren neurrien ondorioz (beste diruekiko) ahuldutako euroak esportazioak lehiakorrago bihurtzen ditu.

BELATZAK



Baina aktiboen erosketa programa berri batek ez lituzke guztiak lagun eurogunean. Nola ez, Alemaniako Bundesbanketik dator jarrera gogorrena, haren presidente Jens Weidmannek «zuhurtzia berezia» eskatu dio EBZri zorraren erosketan. EBZko ordezkari alemaniarrak, Sabine Lautenschlaegerrek, adierazi du QE programa deflazioa saihesteko erabili beharko litzatekeela soilik, eta eurogunean ez dagoela deflazio arriskurik. Austriako, Estoniako, Frantziako eta Herbehereetako gobernadoreek ere ez dute ikusten beharrezko aktiboak erosteko programa. Aldiz, Finlandiak eta Espainiak sostengua eman diete Draghiren asmoei.

Belatzek egiten diotenaz gain, EBZk badu beste presio indartsu bat gainean: iragarri, iradokitakoa betetzen ez badu, ez bada aktibo erosketarik abiatzen, zein litzateke EBZk horrekin emango lukeen mezua? Merkatuek pentsa lezakete EBZri agortu zaizkiola tresna eraginkorrak. Hori ere aintzat hartu beharko du Draghik.

ATLANTIKOAREN BESTE ALDEAN



Donald Trumpek ere ez lieke abegi onik egingo euro ahulago (eta ondorioz dolar indartsuagoa) ekarriko luketen neurriei. Ekainean, Draghik haiei aipamena egin zuen lehen aldian bertan, Trump jada muturtu zen Twitter sare sozialean. Abuztu amaieran, euroaren dolarrarekiko beherakada aipagai izan zuen berriz sare berean, nahi izan zuenean Erreserba Federala tasak jaistera bultzatu: «Euroa jaisten ari da dolarrekiko 'ero moduan', haiei esportazio handiak eta manufakturarako abantaila emanez... Eta Fed-ek ez du EZER egiten!», kexatu zen txio batean. Ez da baztertu behar Trumpek berriz ere aipamen zuzenen bat egitea Draghiri edo EBZari, espero zena baieztatu eta aktiboen erosketa programa abiatzen bada. Eta, aditu batzuen arabera, gerta liteke Trump hitzetatik harago joan, eta eurogunearen kontrako neurriak hartzen hastea.

BESTE BANKU ZENTRALAK



Hain zuzen, Erreserba Federalaren bilkura hurrengo astean izango da, irailaren 18an. Uztailean hasi zen Fed-eko presidentea, Jerome Powell, erreferentziazko interes tasak jaisten %2,5etik %2,25era. Orain beste jaitsiera bat egingo duela - %2,25etik %2ra- espero dute analistek, besteak beste, ekonomia estatubatuarrak errazago eutsi ahal diezaion Trumpek piztutako merkataritza gerren ondorioei.

Hurrengo egunean, irailaren 19an, dituzte euren bilkurak Japoniako Bankuak eta Suitzako Banku Nazionalak. Baina bi erakundeek jada negatiboan dituzte euren erreferentziazko tasak Japoniakoak -%0,1ean ditu, eta Suitzak, askoz beherago, -%0,75ean. Argi dago suitzarrek ez dutela e gerri handirik diru politika hedakorrago baten alde egiteko.

Suediak ere negatiboan izan zituen interes tasak, -%0,5ean, baina uztailean haiek igotzeari ekin zion, %0ra. Hala ere, joan den asteko bileran asmo horiek utzi eta tasak gehiago ez igotzeko erabakia hartu zuen. Haien tasei eutsi diete ere Kanadako Bankuak (%1,75) eta Australiakoak (%1).]]>
<![CDATA[Amica urtea amaitu aurretik hasiko da Fagor markako etxetresnak saltzen]]> https://www.berria.eus/albisteak/170729/amica_urtea_amaitu_aurretik_hasiko_da_fagor_markako_etxetresnak_saltzen.htm Thu, 05 Sep 2019 09:44:43 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/170729/amica_urtea_amaitu_aurretik_hasiko_da_fagor_markako_etxetresnak_saltzen.htm Joan den abenduan jada akordiorako oinarri bat lortu zuten lizentziaren inguruan, markaren jabearekin, Fagor Kooperatibarekin, baina akordioa itxi dutela gaur jakinarazi du Amicak. Poloniako taldearen arabera, Espainiako merkatuari dagokion akordioa giltzarri izango da Europan hazten jarraitzeko. Espainiako merkaturako etxetresnen bi linea erabat berri prestatu dituztela ere iragarri du. Ez da lehen aldia Amicak tokiko marketan inbertitzen duela bere produktuak saltzeko. Europa erdialdean erabiltzen duen Amica markaz gain, baditu beste batzuk ere: Hansa (ekialdeko Europan), Gram (Eskandinavian), eta CDA (Erresuma Batuan). 3.000 pertsonako lantaldearekin, urtero bost milioitik gora etxetresna saltzen ditu 60 herrialdetan. Fagor Etxetresnak-ek kiebra jo zuenean, haren likidazioko aktibo gehienak Kataluniako CNA Groupen esku gelditu ziren, baita Fagor marka erabiltzeko baimena ere. Baina CNAk ere porrot egin zuenean, Fagor marka erabiltzeko baimenaren inguruan gatazka piztu zen. Auzibideetan zegoen korapiloa abenduan askatu zen, Fagor Kooperatibak eta CNA Group ados jarri baitziren eta Fagor Kooperatibak marka berreskuratu baitzuen. Horrek posible egin zuen Amicak zuzenean akordiorako oinarria -orain gauzatu dena- hitzartzea Fagor Kooperatibarekin, eta markaren lizentzia lortzeko CNArekin hasia zuen negoziazio zeharkakoa baztertzea. Joan den otsailean Fagor Kooperatibak beste akordio bat sinatu zuen Kantabriako (Espainia) Cantra konpainiarekin, Kantabriakoari Fagor markako sukaldeko ontziteria egin eta saltzea baimentzen diona.]]> <![CDATA[Rafael Sterling da Irizar Taldeko zuzendari nagusi berria]]> https://www.berria.eus/albisteak/170683/rafael_sterling_da_irizar_taldeko_zuzendari_nagusi_berria.htm Wed, 04 Sep 2019 14:13:55 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/170683/rafael_sterling_da_irizar_taldeko_zuzendari_nagusi_berria.htm <![CDATA[Enpleguak aspaldiko abuzturik kaskarrenetako bat izan du aurten]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/010/001/2019-09-04/enpleguak_aspaldiko_abuzturik_kaskarrenetako_bat_izan_du_aurten.htm Wed, 04 Sep 2019 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1877/010/001/2019-09-04/enpleguak_aspaldiko_abuzturik_kaskarrenetako_bat_izan_du_aurten.htm
Gauzak horrela, Hego Euskal Herrian uztailean baino 3.075 pertsona gehiago daude orain langabe gisa zerrendatuta, eta horietatik ia erdiak (1.554) Bizkaian erregistratu dira. Langabe kopuruaren igoera handiena zerbitzuen alorrean gertatu da, hor 2.525 pertsona gehiago erregistratu baitira langabezian. Apalagoak izan dira igoerak industrian (+680) eta eraikuntzan (+332).

Guztira, SEPEren arabera, langabeen kopurua 147.161 pertsonakoa da Hego Euskal Herrian, eta %58 emakumezkoak dira. Langabeen %31k soilik jasotzen dute langabezia saria, eta beste %15,69k subsidioa. Aldiz, langabeen erdiek (%50,83k) ez dute jasotzen ez saririk ez subsidiorik.

Afiliatuek ere behera

Kontratuen ikuspegitik ere, aurtengo emaitzak kaskarragoak dira iazko abuztukoak baino, kopuru osoa %2,64 txikiagoa izan baita. Kontratu guztietatik mugagabeak %6,4 izan dira, eta horrek esan nahi du gainerakoak —kontratazioen %93,6—, aldi baterakoak izan direla.

Gizarte Segurantzarako afiliazio zenbakiak ere kaskarrak izan dira, uztailean 13.642 afiliatu gutxiago zenbatu baitira. Jaitsiera handiena soldatapekoetan izan da (-12.239), baina baja eman duten autonomoak ere ez dira gutxi izan (-1.342).

Iraileko jardun eta kontratazio berriek zenbaki hobeak ekartzea espero da. Gero, oraindik ere, eta urte osoko bilakaerari begira, langabeziari buruzko datuak positiboak dira. Iazko abuztuan baino 8.029 langabe gutxiago daude erregistratuta.

Datu positibo horiei begiratu nahi izan die Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Enplegu sailburuak, eta azpimarratu du azken hiru urteen ondoren 27.000 langabe gutxiago daudela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Era berean, Artolazabalen ustez, merezi du begiratzea langabezian denbora asko daramaten pertsonen kopuruak behera egin duela abuztuan —687 pertsona— eta urte baten bueltan(-%12,47). «Epe luzeko langabeziaren bilakaera onak erakusten du susperraldi ekonomikoa ari dela aukerak ematen haiei ere».

Maria Carmen Maeztu Nafarroako Gobernuko Eskubide Sozialen kontseilari berriak ere urteko kopuru positiboenei begiratu nahi izan die. Hala ere, haren ustez, «nahiko argi dago langabeziaren murrizketan moteltze bat» antzeman dela. Horregatik, «lehentasuna» eman dio foru erkidegorako Enplegu Plan berria onartzeari.

Sindikatuek, berriz, uste dute langabeziaren datu orokorrak «kezkatzeko modukoak» direla, eta haiek ere zenbaki jakin batzuei begiratu diete, horren positiboak ez direnei.

ELAk, adibidez, salatu du langabeen erdiek ez dutela langabezia prestaziorik jaso abuztuan, eta kotizaziopeko langabezia sarien batez besteko zenbatekoa jaitsi egin dela maiatzetik. Gaitzetsi egin du iaztik kontratazio mugagabea %12,5 murriztu izana ere. ELAren ustez, «langabeziak eta prekaritateak lotura zuzena dute».

«Lan eta bizi baldintzen prekarizazio prozesuak aurrera darrai Euskal Herrian», LABen ustez, eta «ematen du instituzioen papera datu estatistikoak ematea soilik dela, prekaritatearen notario balitz bezala».]]>
<![CDATA[Handienen artean ez egotea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/009/001/2019-08-22/handienen_artean_ez_egotea.htm Thu, 22 Aug 2019 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1872/009/001/2019-08-22/handienen_artean_ez_egotea.htm Enron auzia gogora, bere 170 orrialdeko txostenean, GErena hura baino zulo handiagoa dela esanez.

Bere garaian —2001. urtean—, esan zen Enron handiegia zela erortzeko, baina erori egin zen. Markopolosek dioena egia bada, General Electric are handiagoa litzateke erortzen uzteko, besteak beste 280.000 langile dituelako mundu osoan. Salaketak, hasieran merkatuak asaldatu bazituen ere, ez du indar gehiago hartu, oraingoz.

Dena den, erortzeko handiegia izan edo ez, General Electricek distira asko galdu du azken urteetan, eta jada ez dabil, garai batean bezala, handienen artean.

Finean, konglomeratu industrial erraldoiak, petrolio konpainiatzarrak eta banku boteretsuak jada ez dira kapitalismoaren ikur nagusiak. Aro hori pasatu zen, edo azkenetan da. Ikusi besterik ez dago milurtekoaren hasieran zeintzuk ziren munduko lehen konpainiak merkatu kapitalizazioaren araberako sailkapenean eta zeintzuk diren orain handienak.

Teknologikoen atzean

Egia da duela hogei urte lehen postu horietan agertzen hasiak zirela Microsoft, Cisco eta Intel teknologikoak, baina 2000ko urteetan oraindik General Electric bazen nor Bill Gatesen taldearen pareko izateko; GE hainbatetan izan zen konpainiarik handiena burtsako balioan, eta orpoz orpo zituen Exxon Mobil, Shell, Citigroup eta sokakoak.

Ia hogei urte pasatu direnean, Apple, Microsoft, Amazon eta Google (Alphabet) teknologikoak dira nagusi balio handieneko hamar konpainien sailkapenean, Warren Buffet-en funtsarekin (Berkshire Hathaway) eta Facebookekin batera, eta Txinako Alibaba eta Tencent ia gainean dituztela. Burtsan egongo balitz Saudi Arabiaren Aramcok izango lukeen balioa bazter utzita, petrolio konpainia bakarrak eusten dio noizean behin munduko balio handieneko lehen horietan agertzeari, Exxon Mobilek.

Eta General Electric ez dago hor. 2000. urtean, munduko konpainiarik handiena zen kapitalizazioan. Gero, azken bi hamarkadatan, urte askotan lortu du zerrendan egotea, baina 2009-2012 tartean erori zen lehen hamarretatik, 2008ko finantza krisiak GE Capital gogor kolpatu zuenean, baina konglomeratuak handienen artera itzultzea lortu zuen, 2017. urtean berriz jausi zen arte.

Beste data esanguratsua iazko ekainaren 26an iritsi zen, General Electric Dow Jones indizetik kanpo gelditu zenean. 1896an eratu zen Dow Jones Industrial Average indizea, eta AEBetako burtsan kotizatzen duten 30 konpainia inportanteenak —hasieran hamabi ziren— hartzen ditu. Hasierako haietako bat izan zen General Electric. Bi urteren ostean, indizetik kanpo geldituko zen, baina 1907an itzuli zen, eta konpainia ehun urtez jarraian egon zen Charles Dowk sortutako indizean; hasierako urte haietatik gelditzen zen bakarra zen.

Nahiko garbi dago azken urteetan gainbeheran joan dela General Electric. Haren negozioetako askok ez dute esperotako mozkinik ematen, akzioek erdia balio dute, eta, aldi berean, konpainiak 100.000 milioi dolarreko zorra du bere kontuetan; zor eramangarria ustiapen ratioari begira, eta betiere GEren kontularien arabera.

Egoerari buelta emateko asmoz, berregituraketa abiatu zuen, eta 2016az geroztik hainbat desinbertsio egin ditu General Electricek —Euskal Herrian ere Ortuellako (Bizkaia) GE Renewableren lantegia itxi zuen 2017an—. GEk, besteak beste, saldu egin du petrolio zerbitzuetako Baker Hughes enpresan zuen partea, eta martxoan saldu zuen, 21.400 miloi dolarren truke, botikagintzako bere alorra. Taldea arinduta, eraginkortasun handiagoa izatea espero dute GEren buruzagiek.

Bestalde, ikusteko dago oraindik Harry Markopolosen salaketak zer bide egiten duen, biderik hartzen badu. Analistaren arabera, osasun aseguruen negozioan aitortzen ez dituen galera itzelak lituzke General Electricek, eta konpainiaren kontuek ez dituzte behar bezala jasotzen petrolio zerbitzuen alorreko salmenta txarraren ondorioz izandako galerak. Zazpi hilabeteko ikerketan 34.000 milioi euroko zuloa atzeman duela dio Markopolosek, eta hori izozmendiaren punta bakarrik dela. General Electricek ukatu egin ditu guztiak. Markopolosen salaketaren atzean funts bat dagoela gaitzetsi du, argitalpena burtsan dirua irabazteko asmotan egin dela.

Burtsako jokaldia

Markopolosek aitortu du funts batekin adostu duela bere txostenaren argitalpena. Trukean, analistak partea jasoko du funts horrek burtsan zorpetze bidez egin dituen operazioen (short selling) etekinetatik.

Zorpetutako salmentetan inbertsiogileek akzioak maileguan hartzen dituzte epe jakin batean itzultzekotan, eta, berehala, saldu egiten dituzte. Akzioaren salneurria jaisten denean, akzioak merkeago erosi, eta itzuli egiten dituzte, hala, bi prezioen arteko aldea poltsikoratzen dute. Operazio arriskutsuak izaten dira, gerta daitekeelako behera egin beharrean akzioen balioek neurrigabe egitea gora, eta bat-batean dirutza bat balio duten akzioak zor izatea.

Denbora gutxian egindako operazioetan, inbertsiogileek akzio baten balioak behera egingo duela egiten dute apustu, eta argi dago Markopolosekin hori izan dela kasua. Beste kontu bat da salaketa egiazkoa den ala ez.

Kiebra jotzeko moduko zuloa izan edo ez, ez da lehen aldia General Electrici leporatu diotela kontuak oso modu nahasian ematen dituela, eta burtsako agintarien ikerketaren bat ere izan dute horren kontura. Garai batean, handienen artean zegoenean, GEk pairatzen ez zituen ajeak.]]>
<![CDATA[Donald Trump eta Groenlandia, burutazio soil bat baino gehiago]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/010/001/2019-08-22/donald_trump_eta_groenlandia_burutazio_soil_bat_baino_gehiago.htm Thu, 22 Aug 2019 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1893/010/001/2019-08-22/donald_trump_eta_groenlandia_burutazio_soil_bat_baino_gehiago.htm
Egia da Frederiksenek argi hitz egin zuela igandean, Groenlandian zegoela. Trumpen proposamena «zentzugabekeriatzat» jo zuen, uhartea ez baitago salgai. «Groenlandia ez da danimarkarra, Groenlandia groenlandiarra da. Benetan espero dut hau ez izatea serio esandako zerbait».

Bazirudien, dena den, lehen ministroaren hitz gogorrak ez zirela urrunago joango; aste hasieran bertan, Artikoko herrialdean Trump Dorre bat jartzearekin txantxa egin zuen AEBetako presidenteak. Baina egun bat geroago, nonbait, gauzak serio jarri dira, AEBek NATOko eta Irakeko gerrako aliatu bati itsuskeria egiteraino.

Trumpek bisita ofiziala bertan behera uzteak ez du abegi onik izan Danimarkan; gobernuko iturriek zeharka haserrea agertu dute, eta errege etxeak «ezustea» dela esan du. Oposizioko alderdiek hitz gogorragoak izan dituzte, «errespetua» eskatuz. Frederiksen lehen ministroak gauzak baretzeko asmoa agertu du, elkarrizketarako deia eginez eta bisitarako gonbita oraindik hor dagoela esanez.

Bertan behera gelditutako bisitan, Trump Groenlandiako gobernuburu Kim Kielsenekin biltzekoa zen, eta, printzipioz, bai harekin eta bai Danimarkako buruzagiekin, NATO zuten hizpidea. AEBek ekarpen handiagoa eskatzeko asmoa zuten, beharbada Groenlandian AEBen bigarren hegazkin base bat ezarraraziz.

Lur arraroak

Baina joan den astean jakin zen AEBak Groenlandia erosteko aukera aztertzen ari zirela. Eta hasieran txantxetarako bidea eman bazuen ere, ideia astiroago aztertuta, Artikoko irlak izan dezakeen balioari begira, Trumpena burutazio huts bat baino gehiago izan daitekeela ondoriozta daiteke. Zertarako nahi lukete AEBek Groenlandia?

2,2 milioi kilometro koadroko irlaren lur azpian egon daiteke erantzuna. Financial Times-en arabera, Groenlandiak lur arraro oxidoetan 38,5 milioi tonaren erreserbak lituzke. Oso kopuru esanguratsua da, munduko gainontzeko herrialdeetan 120 milioi tonaren erreserbak baitaude.

Lur arraroak, gaur-gaurkoz, lehengai ezinbestekoak dira teknologien sektorean, eta berebiziko garrantzia hartu dute, urriak baitira eta erreserbarik handienak Txinan (%70 inguru) eta Afrikan —baina Txinaren esku— baitaude. Gainera, Txinan prozesatzen dira lur arraroen munduko ia mea guztiak, haietatik mineral berezi horiek ateratzeko.

Lur arraroen erreserba gehienen jabe izateak Txinari ematen dion boterearekin gero eta kezkatuago daude AEBak eta Europa, eta, ondorioz, joko horretan Groenlandiak badu bere garrantzia. Horregatik, orain gutxi AEBek eta Groenlandiako Gobernuak memoranduma sinatu zuten lur arraroen ustiapenerako inbertsioak sustatzeko.

Baina, Groenlandian ere, AEBen aurretik dabil Txina. Bi dira irlan meatzaritza proiektu handiak dituzten konpainiak: Greenland Minerals eta Tanbreez Mining. Greenland Minerals 2007. urteaz geroztik ari da inbertsioak egiten Kvanefjeld meategian, lur arraroen munduko gordailu handienetakoan, eta Txinako Shenghe Resources da enpresa haren akziodun nagusia.

Australiako Tanbreez Miningek, berriz, ez du Txinako jaberik. Gainera, esan du ez duela txinatarren beharrik bere baliabideetako mea prozesatzeko, oso garbia delako. Dena den, analisten ustez, haren lehengaiak balio katean lehenago edo geroago Txinatik pasatu beharko du, herrialde horretakoak baitira lur arraroak produktu komertzial bihurtzen dituen ia enpresa bakarrak, eta, gainera, han baitago lur arraroen merkatu nagusia.

Gauzak horrela, beharbada, Groenlandia bereganatuta, AEBek izango lukete irabaztekorik Txinarekin duten oilar jokoan. Eta guztia sal eta eros daitekeela pentsatzen duen Trumpen txioak ez lirateke burutazio soil bat.]]>
<![CDATA[Suhiltzaileak oraindik lanean ari dira Getariako gaztandegiaren sutean]]> https://www.berria.eus/albisteak/170202/suhiltzaileak_oraindik_lanean_ari_dira_getariako_gaztandegiaren_sutean.htm Wed, 21 Aug 2019 15:35:04 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/170202/suhiltzaileak_oraindik_lanean_ari_dira_getariako_gaztandegiaren_sutean.htm <![CDATA[Sute batek "kalte handiak" egin ditu Getariako Agerre Berri gaztandegian]]> https://www.berria.eus/albisteak/170176/sute_batek_kalte_handiak_egin_ditu_getariako_agerre_berri_gaztandegian.htm Tue, 20 Aug 2019 16:38:32 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/170176/sute_batek_kalte_handiak_egin_ditu_getariako_agerre_berri_gaztandegian.htm

Getariako AGERRE BERRI gaztandegian sekulako sutea. / Fatal incendio en la queseria del caserio AGERRE BERRI de Getaria pic.twitter.com/QAUtfIIVBq - ENBA (@ENBA_eus) August 20, 2019 Itsasegi markako gazta egiten dute Agerre Berri baserriaren gaztandegian, Getariako Askizu auzoan.]]> <![CDATA[Hipoteka daniar bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/011/001/2019-08-16/hipoteka_daniar_bat.htm Fri, 16 Aug 2019 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1877/011/001/2019-08-16/hipoteka_daniar_bat.htm
Dagoeneko 30 urterako hipotekak modu onean zituzten daniar bankuek, %0,5eko interesekin, baina finlandiar jatorriko Nordea finantza entitatea ere interes negatiboko 30 urterako mailegu hipotekarioak eskaintzekotan da, joan den astean bertan batere interes gabeko hogei urterako hipotekak saltzen hasi ostean.

Ez dute inor kezkatzeko motiborik emango Danimarkako bankuek, oraindik dirua irabazten jarraituko dutelako mailegu hipotekarioekin. Batetik, mailegu hartzaileek komisio eta tasak ordaintzen jarraituko dute —interes negatiboak baino handiagoak izango direnak, jakina—. Eta bankuei beste aldetik ere dirua etorriko zaie bitartekaritza lanarengatik. Izan ere, Danimarkan mailegu hipotekarioetarako dirua ez da bankuena izaten; funts horiek inbertsiogile pribatuetatik datoz, zeintzuek enkante bidez maileguekin bermatutako bonuak erosten dizkieten bankuei.

Inbertsiogile horiek dira azken buruan dirua uzteagatik dirua galtzeko prest daudenak; edo 30 urteren buruan euren inbertsioaren truke soilik %0,5eko etekina espero dutenak. Argi dago, hori bai, ez dutela baikortasunik ekonomiak izan dezakeen bilakaeran. Pentsatuko dute, beharbada, ekonomiak deflaziorantz joko duela, eta negatiboagoa izango den inflazio tasaren ondorioz, mailegu hartzaileetatik hilero jasotakoaren erosketa balio handiagoak gaindituko duela etekin txikia edo galera.

Edo besterik gabe, ziurgabetasunez betetako garaiotan, eta gaur egun eskura dituzten beste alternatibak ikusita, pentsatuko dute danimarkarren hipotekak dirua edukitzeko toki seguru, erabilgarri edota merke samarrak direla.

Balio seguruen bila

Oraintsu arte, Danimarkako zor publikoa—edo Suitzako edo Alemaniakoak— ez zatekeen alternatiba txarra izango arriskua maite ez duten inbertsiogile horientzat euren dirua inbertitzeko-aurrezteko. Baina, eskari handiaren ondorioz, hamar urterako danimarkar bonuen errendimendua ere negatiboa da, -%0,55ean dabil. Suitzako zorraren etekina are negatiboagoa da, -%1etik hurbil. Eta merkatuko ikurra den Alemaniako bund-aren etekina ere zeroz azpikoa da, -%0,6 ingurukoa da.

Horrek esan nahi du oso garesti dauden —eta hain zuzen horregatik etekin negatiboa eskaintzen duten— zor horiek orain erosi eta hemendik hamar urtera kobratzen dituenak dirua galduko duela. Hori bai, trukean, nolabaiteko tasa baten truke —etekin negatiboa—, aurrezle horrek dirua herrialde seguruetan du gordeta, hots, arrisku oso txikiarekin. Eta, bestalde, ez du baztertu behar hamar urteak bete aurretik zor horiek bigarren mailako merkatuetan saldu eta dirua irabazteko aukera.

Izan daiteke beste arrazoi bat ere interes negatiboko gobernu obligazioak eta edo enpresen zorrak —Nestlek merkaturatu du horietako bat— erosteko: etorkizunean, errendimendu negatiboak ugaldu egingo direla eta horiek are negatiboagoak izan daitezkeela pentsatzea. Hori aurreikusteko motiboak eman dituzte hainbat banku zentralek —batez ere Europan—, bankuen gordailuei interes tasak negatiboak ezarrita. Eta horien guztien buru ari da Europako Banku Zentrala.

Interes negatiboko agertokia ez delako kasualitatea. Munduan arrisku eta gatazka fokuak ugalduz doazela, ekonomiaren bilakaerari buruzko ziurgabetasunak gero eta handiagoak direnean, eurogunean hazkundea eta inflazioa bultzatzeko xedez, EBZk dirua merkatuetan nahi du, bankuek kreditu gehiago ematea. Horregatik gaur egun bankuei ordainarazi egiten die EBZn dituzten gordailuengatik, -%0,4ko interes tasa negatiboarekin. Eta iraileko bilkuran, banku zentralak tasak beste hamar puntu jaitsiko dituela inork gutxik jartzen du zalantzan, hots, -%0,5era apalduko dituela.

Finean, azken krisi ekonomiko globaletik burua altxatzeko interes tasak nabarmen jaitsi ostean, maniobra ahalmena kamustua dauka EBZk, eta bankuentzako tasa negatiboak ditu euroguneko merkatuetara likidezia eramateko gelditzen zaion tresnetako bat.

Hodei beltzak

Etxe erosleen mesederako interes negatiboko hipotekak, beraz, ezer baino gehiago munduko ekonomiaren zeruan ugaltzen doazen hodei beltzen ondorio bitxia dira —higiezinen burbuilak sortzeko arriskua ahaztu gabe—.

Dirua inbertitu/aurreztu nahi duten herritar xumeen kolkoan jarrita, berriz, hodei beltzen mehatxupean gero eta zailagoa da epe luzean inflazioa gaindituko duten arrisku gabeko errendimenduak topatzea. Dirua bankuan gordeta edukitzeagatik ordaindu behar izatea ere pentsaezina zen orain arte, baina Suitzako UBS bankua %0,6ko tasa ezartzen hasi zaie euren bezero aberatsenen —milioi erdi eurotik gorako— gordailuei.

Non jarri dirua orduan? AEBetako Altxorra eta urrea izan ohi dira baliorik seguruenak, baina segurtasunak urrituz doaz mundu honetan. Herenegun bertan AEBetako zorraren errendimendu kurba irauli egin zen: normalean epe luzerako zorren etekinak handiagoak izaten dira epe motzekoak baino, inbertsiogileei zorra denbora luzeagoan hartzearen arriskua konpentsatzeko. Bada, AEBetako Altxorraren hamar urteetarako bonuek orain etekin gutxiago eskaintzen dute bi urterako obligazioek baino.

Alderantzikatutako errendimendu kurbak atzeraldi ekonomikoen iragarle izan daitezkeela dio historiak, inbertsiogileek eta merkatuek etorkizunari beldurrez begiratzen diotenaren adierazle. Bitxiak izan edo ez, interes negatiboko errendimenduak ez dira seinale ona. Ezta interes negatiboko hipoteka daniarrak ere.]]>
<![CDATA[Ekonomia zirkularra eta legearen akuilua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1901/011/001/2019-08-02/ekonomia_zirkularra_eta_legearen_akuilua.htm Fri, 02 Aug 2019 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1901/011/001/2019-08-02/ekonomia_zirkularra_eta_legearen_akuilua.htm
De Rugyk dimisioa eman behar izan zuen, baina aurrera doa ekonomia zirkularraren lege egitasmoa. Irailaren amaieran aurkeztuko dute ofizialki Asanblea Nazionalean, udazkenean eztabaidatu eta onartu dadin. Datek badute garrantzia, batetik, Emmanuel Macronen gobernuak 2020ko martxoko udal hauteskundeen aurretik nahi duelako legea onartua, eta, bestetik, hori izango delako gaiari buruzko 2018ko zuzentarauaren transposizioa egiteko bidea.

Dena den, 2018ko apirilean Edouard Phillipe lehen ministroak iragarritako helburuez gain —zuzentarauak berak jasotzen dituenak—, legeak ez du xede berririk jaso. Eta, gainera, hainbat arlotan, erabakiak aplikazio dekretu bidez ezartzea aurreikusten du.

Gutxiago eta hobeto

Gutxiago eta hobeto ekoiztea, gutxiago eta hobeto botatzea, birziklatzea, konpontzea eta berrerabiltzea dira ekonomia zirkularraren azkenburuko helburuak. Eta xede horiek dituzte lege proiektuko neurriek ere.

Adibidez, kutsatzen duenak ordaintzen du printzipioari jarraituz, ekoizleen erantzukizun hedatua (REP, frantsesez) izenpean sektore gehiago sartuko dira —hamalau dira gaur egun—; alor horietako ekoizleek ere hasi beharko dute esku hartzen merkaturatzen dituzten produktuen hondakinen kudeaketan, eta horretan aritzen diren erakundeak finantzatzen. Ildo horretan, eraikuntza sektoreko materialen ekoizleek 2021ean euren ekarpena egin beharko dute eraikuntzako industriako hondakinak murrizteko eta berrerabiltzeko. Epe berean egin beharko du antzekoa industriak ere. Txanda urtebete beranduago —2022an— iritsiko zaie motorrei eta quadei; eta 2024an paper zapi bustiei.

Gaur egun ibilgailuekin erabiltzen den bonus-malus sistema ere zabalduko da REPeko sektoreetara. Ingurumen irizpideen arabera, produktu bat saritu edo zigortu egingo dute, haren prezioa gehienez %20 garestitu edo merkatu arte. Neurriok zenbateraino ordainduko ditu kontsumitzaileak? Ikusteko dago.

Dena den, erosleen mesederako izan daitekeen beste neurri batzuk jasotzen ditu lege proiektuak; besteak beste, kontsumitzaileek informazio gehiago izan dezaten. «Konpongarritasun indize» bat sortuko du gailu elektronikoentzat eta elektrikoentzat, energia tiketaren ereduari jarraituz. Gailu horiek dituzten matxuren %40 soilik konpontzen dira Frantzian, eta kopurua %60ra igo nahi dute.

Gailu horietako ordezko piezekin ere aldaketak izango dira: automobil konpontzaileek egiten duten moduan, behartuta egongo dira jada erabiliak izan diren piezak eskaintzera. Era berean, kontsumitzailea ordezko pieza horiekin hornitzeko epea murriztu egingo zaie: bi hilabetetatik hogei egunera.]]>
<![CDATA[Bakoitzari bere hondakinak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1933/011/001/2019-08-02/bakoitzari_bere_hondakinak.htm Fri, 02 Aug 2019 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1933/011/001/2019-08-02/bakoitzari_bere_hondakinak.htm
Uztail honetan, arrazoi beragatik, Indonesiak beste 49 hondakin kontainer bidali ditu jatorriko herrialdera, oraingoan Frantziara. Eta Indonesia ez da izan hala moduzko hondakinak jatorrira itzularazi dituen Asiako lehen herrialdea. Maiatzean, Malaysiak gauza bera egin zuen birziklatzeko zikinegia zegoen 100 tona hondakinekin; Australiara joan ziren. «Ez gara munduaren zabortegia», esan zuen Yeo Bee Yin Malaysiako Ingurumen ministroak.

Izan ere, gauza bat da hondakinak jaso eta haiek birziklatuz negozioa egitea -besteak beste langileen baldintza kaxkarrez baliatuta-, eta beste gauza bat da herrialdea birziklatu ezin daitezkeen hondakinen zabortegi bihurtzea. Hori pentsatuko zuten Filipinetako agintariek joan den hilean, Kanadara bueltan bidali zituenean 69 kontainer zabor. Asiako herrialdeek nahikoa lan daukate eurek sortutako hondakinekin eta zaborrekin, besteenak jasotzen hasteko.

Nahikoa dela esaten ari dira Asia ekialdeko herrialdeak. Azken hemezortzi hilabeteetan hondakin eta zabor inportazioak izugarri hazi dira eremu horretan, Txinak 2018ko urtarrilean hartutako erabakiaren ondorioz: Pekinek nahikoa zela deliberatu zuen, eta debekatu egin zuen plastiko hondakinen inportazioa.

Horrek kaosa ekarri zuen munduko birziklatzearen merkatura, eta, orduz geroztik, herrialde garatuek arazo handia dute lehen kanpora bidaltzen zuten zaborrarekin.

Egoera horrek, dena den, AEB, Europa eta Japonia behartu ditzake hondakin propioen kudeaketa hobe bat lantzera, badutelako zertan hobetu. Bestela, lurralde berriak esploratzea izan liteke alternatiba bat. Ari dira; Afrika izan liteke. Han ere nahikoa dela erabakitzen duten arte.]]>
<![CDATA[Iragarritakoa bete, eta beste 25 langile botako ditu kalera Euskaltelek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/011/001/2019-07-12/iragarritakoa_bete_eta_beste_25_langile_botako_ditu_kalera_euskaltelek.htm Fri, 12 Jul 2019 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1891/011/001/2019-07-12/iragarritakoa_bete_eta_beste_25_langile_botako_ditu_kalera_euskaltelek.htm
25 kaleratzeetatik gehienak —hamar— Galiziako R-n egingo ditu Euskaltelek; beste zazpi behargin bidaliko ditu kalera Asturiasko Telecablen; eta kalera joango diren gainerako zortzi langileak Euskaltelen beharrean jardun dutenak izango dira. Ez dira Garciak, Zegona funtsaren gizonak, egiten dituen lehen kaleratzeak, buruzagitzara iritsi eta gutxira zuzendaritzako hogei kide bota baitzituen.

Langile batzordearekin atzo egindako bilkuran, kontseilari exekutiboak ez zuen baztertu etorkizunean kaleratze gehiago egitea, eta ez du inolako bermerik eskaini horren inguruan. Kaleratzeak «antolaketa aldaketen barruan» kokatu zituen.

Langileak, haserre

Beharginen ordezkariek erabakia gaitzesteko elkarretaratzea egin zuten atzo eguerdian, Derion (Bizkaia), Euskaltelen egoitza nagusiaren atarian. Batzordeak ez du baztertzen beste neurriren bat ere hartzea.

Langile batzordeko presidente Javier del Blancoren (CCOO) ustez, «Euskaltelen egon badago jarduera, eta ez dago zergati edo arrazoi ekonomikorik kaleratzeok justifikatzeko».]]>