<![CDATA[Irune Lasa | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 28 Oct 2021 09:36:58 +0200 hourly 1 <![CDATA[Irune Lasa | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Iberdrolak 2.408 milioi euro irabazi ditu urte hasieratik, %10,2 gutxiago]]> https://www.berria.eus/albisteak/205111/iberdrolak_2408_milioi_euro_irabazi_ditu_urte_hasieratik_102_gutxiago.htm Wed, 27 Oct 2021 13:26:21 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/205111/iberdrolak_2408_milioi_euro_irabazi_ditu_urte_hasieratik_102_gutxiago.htm <![CDATA[Enplegu publikoak finkatzeko eskatu du ELAk]]> https://www.berria.eus/albisteak/205069/enplegu_publikoak_finkatzeko_eskatu_du_elak.htm Tue, 26 Oct 2021 18:45:40 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/205069/enplegu_publikoak_finkatzeko_eskatu_du_elak.htm <![CDATA[«Nire ama bizi izan da Google gabe, baina gu jada ezin gara»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2004/016/001/2021-10-24/nire_ama_bizi_izan_da_google_gabe_baina_gu_jada_ezin_gara.htm Sun, 24 Oct 2021 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/2004/016/001/2021-10-24/nire_ama_bizi_izan_da_google_gabe_baina_gu_jada_ezin_gara.htm Tecnofeudalismo. Critica de la economia digital liburua. Eta haren aurkezpenarekin Donostiako Kaxilda liburu denda bete aurretik, Cedric Durand egileak (Clermont Ferrand, Frantzia, 1975) tarte bat eskaini dio BERRIAri. Genevako Unibertsitateko irakasleak diskurtso mamitsua eta mamitua du ekonomiaz, politikaz eta ekonomia politikoaz; ez etorkizuna iragartzeko, ez zer gertatuko den esateko, baizik eta zer gertatzen ari den ikusarazteko, eta «mekanismoak» ulertarazteko.

Feudalismoan, lantzen zuten lurrari lotutako jopuek osatzen zuten gleba edo joputza. Eta zure liburuan joputza digitalaz hitz egiten duzu, teknofeudalismoaz. Mundu ziberpunk batera goaz?

Ekonomia digitalaren inguruko ideia dominantea da kapitalismoaren aldaera gaztea dela, informazioa hobeagoa dakarrena, lehiaren eta merkatuaren funtzionamendu dinamikoagoarekin eta abarrekin. Baina ez da erreala. Mundu errealean start-up horiek munstro bilakatu dira, monopolio. Eta orain arte ezagututako monopolio guztiak baino askoz ere indartsuagoak dira. Batetik, globalak direlako, edo gutxienez Mendebalde guztia hartzen dutelako, Txina beste mundu bat eta. Baina ia globalak dira.

Bigarren arrazoia da arlo digitalean monopolizazio dinamika askoz ere indartsuagoa dela mundu materialekoa baino. Zuk makina enpresa handia baduzu, zure makineriaren indar mekanikoa da zure monopolioa; baina indar materiala izan beharrean, enpresa teknologiko handien indarra intelektuala da: datuak lortzeko eta antolatzeko gaitasuna. Eta horrek ematen duen nagusitasuna askoz handiagoa da.

Feudalismo garaikoen antzeko dinamikak ikusten dituzu ekonomia digitalean. Dependentzia da horietako bat, feudalismoan jopuek pairatzen zuten mendekotasuna.

Bai. Nire ama bizi izan da Google-rik gabe, eta oraindik ere ia Googlerik gabe bizi da. Baina gu jada ezin gara Googlerik gabe bizi. Hainbeste datu utzi ditugu zerbitzu digitaletan, gure ohiko bizitzarako, gure bilaketetarako, gure erosketetarako erabiltzen baitugu... Izugarri zaila da hortik ateratzea. Badago jendea saiatu dena ateratzen. Udan, The New York Times-en kazetari batek azaldu zituen lotura horretatik askatzeko egindako guztiak, eta ondorioztatu zuen ezinezkoa zela, besteak beste, ez dagoelako zure mende bakarrik.

Eta feudalismoan halako zerbait gertatzen zen?

Bai, feudalismoan jopuak ezin ziren lurretik askatu. Lotura horretatik ateratzen zenaren bizitza erabat marjinala zen, gizartetik at, oso bizitza zaila.

Dominazioa da beste dinamika bat, feudalismo garaikoa, gaur ere ikusten duzuna.

Feudalismo klasikoan jaunaren jopuarekiko dominazio harremana agerikoa zen. Orain halako harremanak daude, baina sotilagoak dira, ulertzeko konplikatuagoak. Jacques Derrida filosofoak espektroaz hitz egiten du. Zuri begira duzun zerbait da, baina zuk ezin ikusi dezakezuna. Mundu digitalean hori gertatzen da: badakigu badagoela guri begira dagoen zerbait, baina guk ezin dugu ikusi; hain da handia, ezin baitugu ulertu. Harreman asimetrikoa da, gaindiezina. Eta feudalismoko dominazioaren antz handia dauka. Menpekotasunarekin konektatu behar da, gainera. Dominazio ekonomikoa izateaz gain, politikoa ere badelako. Kontua ez da soilik aberastasuna kontrolatzea, baita portaerak eta bizitzeko moduak kontrolatzea ere. Antoinette Rouvroyk hitz egiten du gobernabide algoritmikoaz. Nola datu baseak erabiliz aurreikus daitezkeen portaera batzuk, baina baita portaera batzuk bultzatu ere.

Facebookek Cambridge Analytica zuen bezala. Facebookez ari garela, teknofeudalismorako beste dinamika bat ere ikusten duzu: harrapaketa.

Kapitalismoaren logika oso laua da. Kapitalistek kapitala pilatzeko, inbertitu egin behar dute, bestela ez direlako lehiari eusteko gai. Baina feudalismoan, eta nire ustez baita teknofeudalismoan ere, lehia ez datza produkziorako inbertsioan eta efizientziaren hobekuntzan. Feudalismoan egon badago jaunen arteko lehia, baina lurrarengatik lehiatzen dira. Eta horregatik inbertitzen dute gerran, eta luxuan, botere sinboliko indartsua izateko; baina ez dute inbertitzen produkzioan.

Orain teknofeudalismoan, datu iturri originalak kontrolatzea da inportantea. Horiek kontrolatzean, bereizketa gertatzen da, inbertsioaren eta errentagarritasunaren arteko bereizketa. Google duzu adibidea: inbertsio garrantzitsuak behar izan ziren abiatzeko, baina behin bilaketa motorra existitzen dela, jada ez dira beharrezko inbertsio askoz gehiago, eta izugarrizko etekinak lortzen ditu informaziorako sarbidea kontrolatzen duelako.

Feudalismoan gauza bera gertatzen zen lurrarekin?

Lurra zen aberastasun eta botere politiko guztiaren iturria, eta lehia lurrarengatik zen. Eta orain lehia datuengatik da, hori delako ekonomiaren organizazioa kontrolatzeko gaitasunaren iturria.

Kontrol botere horrekin, teknologiko erraldoiak estatu asko baino indartsuago bilakatu dira.

Hori da joera. Nik liburuan, zehazki, joerez hitz egiten dut, horiek azaltzen ditut. Baina joerak ez dira aurreikuspenak, historia zabalik dagoelako, erreakzioak egon daitezkeelako, konfrontazio estrategiak. Baina joera argia da, teknologiko handiek datuekin biztanleriak gobernatzeko aukera dute. Pandemian Googlerenn mugikortasunari buruzko datuekin gertatutakoa ikusi besterik ez. Konpainia pribatu batek informazio izugarri garrantzitsua zuen, zeinetarako estatuek ez zuten sarbiderik. Hala ere, estatuak erreakzionatzen ari dira. Hor, bereziki garrantzitsua izan zen Librarekin gertatukoa, Facebookek diru digital pribaturako proiektua; estatuek erabaki zuten ez zutela baimenduko.

Txinan ere azkenaldian enpresa teknologiko handiak bezatu beharra ikusi du Xi Jinpingek.

Bai,bai. Txinan orain finantza arloko konpainia digitalei ateak zorrotz ixten dizkien araudiak daude, eta, hain zuzen, banku zentralak konpainiei exijitu die datu guztiak entregatzeko; hain dira garrantzitsuak ekonomiaren antolakuntzarako, ez baitute nahi konpainiak haiekin geratzerik.

Txinan, hala ere, kreditu sozialaren sistema daukate... Hor estatua da jaun.

Nahasketa bat da. Kreditu sozialaren sistema, berez, AEBetan existitzen da. AEBetan, auto bat erosteko kreditua lortzeko, zure kreditu historia begiratzen dute. Txinan gauza bera egiten hasi ziren, oso ahula zen finantza sistema indartzeko. Baina hainbeste hasi da kontua, kreditu portaeratik portaera sozialetara ere zabaldu baita, eta epaitzen da zure jokamoldeak gizartearentzat onak diren ala ez. Dirudienez, txinatarrek ongi onartzen dute sistema. Mendebaldetik sistema hori kontrol politiko gisa ikusten da, eta argi dago baduela izaera hori. Baina badago beste ikuspegi bat: merkatua ez dela ona jendearen artean konfiantza eraikitzeko. Eta kreditu sozialaren sistemak horrek jendeari informazioa eskuragarri egiten dio besteen ekintzei balioa emateko.

Baina hori Mendebaldean ere gertatzen da, modu asko daude jendea eta zerbitzuak ebaluatzeko. Hori gertatzen da, adibidez, Airbnb-n jatetxeari notak jartzen dizkiozunean.

AEBetan ere badago antitrust mugimenduaren berpizte bat, baina zuk diozu ez dela nahikoa.

Eta ez dela bide egokia. Argi dago, badagoela zerbait ona antitrust mugimenduan; azkenean konturatu gara erraldoi teknologikoena ez dela ona, arriskutsua dela. Baina, hala ere, arazoak ikusten ditut botere sozial hori zatitua zegoen garaira itzultzeko ideiarekin. Kostuak handitzeaz gain, erraldoien zatiketa ez da horren baliozkoa izango jendearentzat. Erraldoi teknologikoek beste konpainiak erosten eta integratzen dituzte, haien gaitasunak osatzeko eta gehitzeko. Zuk hori mugatzen baduzu, zerbitzua okerragoa izango da, eta, gainera, ez zara babestuago egongo. Zerbitzu txiki guztien merkantilizazio prozesuarekin, are gehiago erabiliko dira datuak, eta zure pribatutasunaren eta zerbitzuaren neutraltasunaren kaltetan.

Ez dago irtenbide perfekturik, diozu. Baina egin daitekeela zerbait, demokrazia digitalaren eta teknofeudalismorako joeren arteko norgehiagoka horretan.

Bai. Hala ere, aurretik beste ideia bat azaldu nahi nuke, ideia txikia baina inportantea, nire ustez. Jakin behar dugu dominazio digitaletik ezin dugula askatu erabat. Eta sortu behar ditugu teknologia baxuko eremuak; izan daiteke auzo bat, parke naturalak... Esku hartze digitalik gabeko bizimodurako hala moduzko erreserba batzuk.

Zertarako?

Esku hartze digitalik gabe antolatzeko, sozializatzeko, atseden hartzeko gaitasuna ez galtzeko; Askatasun pribatua eta politikoa izateko. Uste dut erabaki behar dela horrelako espazioak egotea eta zehaztea. Baina, jakina, bizitza orokorra eremu digitalera lotuta egongo da. Eta hori hiru norabidetan sakontzeko beharra ikusten dut.

Teknofeudalismorako joerei demokrazia digitalarekin aurre egiteko.

Hori da. Lehen norabidea algoritmoen ardura da. Enpresa teknologiko handiek algoritmoekin egiten dutena ebaluatzeko kapazitatea eduki behar dugu, algoritmo horiek onartzeko edo errefusatzeko eskubidea izan. Baldin badakigu Facebooken algoritmoek nerabeen osasun mentalari kalte egiten diola, ezin dira onartu. Algoritmoak ebaluatu behar egin behar dira, eta erabaki zer den onargarria eta zer ez. Hori, algoritmoen ardura da, eztabaida politiko bat, eta inportantea da.

Bigarren norabidea: datuak.

Bigarren ideia da datuak ez direla konpainienak, eta ez dira norbanakoenak ere. Adibidez, gure datuak saltzearen ideia hori lelokeria hutsa da. Norbanakoen datuek berez ez dute ezer balio, balioa dute besteen datuekin elkartzen direnean. Orduan, enpresa handi horiei datuen monopolioa kendu behar zaie, eta datu horietarako sarbideak eratu behar dira, ondasun komunak direlako, horrela ulertu behar direlako. Eta hala, zerbitzu publikoek, kooperatibek, udalek haiek erabil ditzakete zerbitzu berriak eraikitzeko, edo hobeto lehiatzeko. Datuak, betiere anonimizatuta, komunalizatu behar dira.

Eta hirugarren bidea, merkatua gainditzea.

XX. mendeko eztabaida ekonomiko handia planifikazioaren eta merkaturen artekoa izan zen; [Friedich] Hayek Sobietar Batasuneko proiektuaren kontra. Merkatua omen zen ekonomia antolatzeko modurik onena, informazioa maneiatzeko modurik onena zelako. Baina zer gertatu da? Merkatuak baino askoz hobea den modua dugula informazioa maneiatzeko: algoritmoak. Eta hortik berrasmatu behar dira ekonomia planifikatzeko modu berriak, ez direnak zertan izan modu burokratikoak.

'Gaiztoez' hitz egingo dugu pixka bat? Baduzu kezkarik erraldoi teknologikoen jabetzari eusten dioten pertsona horien inguruan? AEBetarako lehendakari izan nahi duen Mark Zuckerbergekin; Jeff Bezosen eta Elon Musken espaziorako lehia horrekin. Joputza digitalaz hitz egitean jauntxoez ere hitz egin beharko.

Jende horrek arrakasta sinestezina izan du maila indibidualean, eta topatu du ideologia bat esaten diena gure garaiko heroiak direla. Haiek legitimatzeko orduan rol garrantzitsua izan du pseudofilosofia batek, Ayn Rand autorearenak. Rand ultraindibidualista bat da; harentzat, jabetza pribatua soilik da inportantea, eta aurkikuntzak egiten dituzten supergizonez hitz egiten du, ezer errespetatu beharrik ez duten supergizonez, haiek direlako gizateria aurrera eramaten dutenak. Aipatzen dituzun horiek, euren buruak supergizakitzat dituzte, eta hainbat aldiz ez dute legea errespetatu, pentsatzen dutelako eskubidea dutela gizakien gainean. Kezkagarria da. Posthumanismoarekin ere txundituta dabiltza. Beren buruak gizateriatik bereiziko diren gizaki gisa ikusten dituzte, eta hori... oso arraroa da.]]>
<![CDATA[2010. urteaz geroztiko langabezia tasarik apalena neurtu du Eustatek, %8,9]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/003/001/2021-10-23/2010_urteaz_geroztiko_langabezia_tasarik_apalena_neurtu_du_eustatek_89.htm Sat, 23 Oct 2021 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1928/003/001/2021-10-23/2010_urteaz_geroztiko_langabezia_tasarik_apalena_neurtu_du_eustatek_89.htm
Uztailetik irailera, 15.900 pertsona gutxiago daude hiru lurraldeetako langabeen zerrendan. Horrela, 92.700 pertsona daude orain langabeen kolektiboan, enplegua bilatzen ari diren, bilaketarako kudeaketa aktiboak egiten dituzten, eta gainera, lan egiteko aukera dutenen zerrendan. Horietatik 48.200 dira gizonezkoak (aurreko hiruhilekoan baino 7.400 gutxiago), eta 44.600 emakumeak (-8.400).

Langabezia tasarik txikiena Gipuzkoak du, %7koa, 24.100 langaberekin. Araban, tasa %9,2koa da, eta langabeak 14.900. Eta Bizkaian langabezia tasa %9,9ra apaldu da, 53.800 langaberekin.

Eustatek langabeen nazionalitateari ere begiratu dio. 92.700 langabeetatik 71.100ek dute nazionalitate espainiarra, eta 21.600ek hortik kanpokoa.

Okupazioak gora

Edonola ere, landunen kopurua nabarmen handitu da hirugarren hiruhilekoan, 9.300 okupatu gehiagorekin; aurreko hiru hilabeteetan zenbatutakoa baino %1 gehiago. Horrekin, okupazio tasak 0,6 puntu egin du gora, %68,3raino. Emakumezkoen jarduera tasa %65,2koa da, eta gizonezkoena, berriz, %71,4koa.

Biztanleria okupatuak sektore guztietan egin du gora hirugarren hiruhilekoan, industrian izan ezik —1.700 landun gutxiago zenbatu dira sektore horretan—. Bestalde, zerbitzuen sektorean 8.600 okupatu gehiago daude; eraikuntzan, 1.900 gehiago; eta, lehen sektorean, 400 gehiago.

Hirugarren hiruhilekoan gizonen artean gertatu da okupazioaren gorakadarik handiena: 6.600 okupatu gehiago daude. Emakumeen artean, 2.700 okupatu gehiago daude. Okupazioa Bizkaian handitu da gehien, 5.000 pertsona okupatu gehiagorekin; Araban 3.000 okupatu gehiago daude; eta Gipuzkoan, 1.400 gehiago daude. Hiriburuei erreparatuz, Gasteizen 2.800 okupatu gehiago daude, Donostian 2.100 gehiago eta Bilbon 500 gutxiago.

Eustatek neurtu du hirugarren hiruhilekoan erkidegoan 902.200 etxe daudela, eta horietatik heren batek ez duela kide aktiborik —erretiratuak, ikasleak edo lan merkatutik kanpokoak—; aurreko hiruhilekoan baino 4.500 gehiago dira. Gainera, hamar etxetik ia seitan pertsona aktibo guztiek lana dute. Aurreko hiruhilekoan baino 7.400 familia gehiago dira. Eta, aldiz, etxeko kide aktibo guztiak langabezian dituzten 33.500 etxe daude, aurreko hiruhilekoan baino 2.400 gutxiago.]]>
<![CDATA[Araba, Bizkai eta Gipuzkoako langabezia tasa %8,9ra jaitsi da]]> https://www.berria.eus/albisteak/204896/araba_bizkai_eta_gipuzkoako_langabezia_tasa_89ra_jaitsi_da.htm Fri, 22 Oct 2021 16:51:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/204896/araba_bizkai_eta_gipuzkoako_langabezia_tasa_89ra_jaitsi_da.htm Edonola ere, landunen kopuruak igoera esanguratsua izan du hirugarren hiruhilekoan, 9.300 okupatu gehiagorekin; aurreko hiru hilabeteetan zenbatutakoak baino %1 gehiago. Horrekin, okupazio tasak 0,6 puntu egin du gora, %68,3raino. Emakumezkoen jarduera tasa %65,2koa da, eta gizonezkoena %71,4koa. Biztanleria okupatuak sektore guztietan egin du gora hirugarren hiruhilekoan, industrian izan ezik. Industrian 1.700 landun gutxiago zenbatu dira. Aldiz, zerbitzuen sektorean 8.600 okupatu gehiago daude; eraikuntzan 1.900 gehiago; eta lehen sektorean 400 gehiago. Hirugarren hiruhilekoan okupazioaren gorakadarik handiena gizonen artean gertatu da: 6.600 okupatu gehiago daude. Emakumeen kasuan, 2.700 okupatu gehiago daude. Okupazioa Bizkaian hazi da gehien, 5.000 pertsona okupatu gehiagorekin; Araban, 3.000 okupatu gehiago daude; eta Gipuzkoan, 1.400 gehiago daude. Hiriburuetan, Gasteizen 2.800 okupatu gehiago daude, Donostian 2.100 gehiago eta Bilbon 500 gutxiago. Eustatek neurtu du hirugarren hiruhilekoan erkidegoan 902.200 etxe inguru daudela, eta haietatik, heren batek pertsona aktiborik ez duela, aurreko hiruhilekoan baino 4.500 etxe gehiago; hamar etxetik ia seitan pertsona aktibo guztiak daude okupatuta, aurreko hiruhilekoan baino 7.400 familia gehiago. Eta, aldiz, etxeko pertsona aktibo guztiak langabezian dituzten 33.500 etxe daude, aurreko hiruhilekoan baino 2.400 gutxiago.]]> <![CDATA[Jaurlaritzaren apustua: mugikortasuna, datuak eta terapia berritzaileak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1874/016/001/2021-10-20/jaurlaritzaren_apustua_mugikortasuna_datuak_eta_terapia_berritzaileak.htm Wed, 20 Oct 2021 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1874/016/001/2021-10-20/jaurlaritzaren_apustua_mugikortasuna_datuak_eta_terapia_berritzaileak.htm
Espainiako Gobernuak hainbat bide ditu zabalik Europako funtsak banatzeko, eta orain gutxi eskualde mailako proiektuentzako nolabaiteko beste leihatila bat zabaldu zuen Calviñok. Erkidegoei gutun bat bidali zien, bi edo hiru proiektu estrategiko lehenetsi zitzaten eskatuz, traktoreak izan daitezkeenak haien lurraldeko ekonomiarentzat.

Berez, Eusko Jaurlaritzak eskualde mailako bederatzi proiektu estrategiko jada zehaztuta dauzka Next Euskadi programan. Baina orain, Calviñori aurkezteko entresaka bat egin du, neurri handi batean birdefinizio bat dena. Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapeneko sailburuak hori azaldu du Gobernu Kontseilu osteko agerraldian. «Ez dira proiektu berriak», zehaztu du, «jada Euskadi Next programan bazeuden. Egin dugun bakarra haiek berriz biltzea izan da, integratzea. Eta saiatu gara koherentzia pixka bat ematen ekinbideei, kontuan izanda haiek enplegua eta enpresak sortzeko izan dezaketen trakzio ahalmena».

Sailburuak azpimarratu duenez, aukeraketa horrek ez du esan nahi Euskadi Nexteko beste proiektuak ez direnik garatuko edota Europako funtsik ez dutenik jasoko. «Lan egingo dugu guztiak aurrera eraman daitezen, bai ekimen publikoarekin, bai ekimen publiko-pribatuarekin; Next Generationeko deialdi guztietara aurkeztuko dira, eta izango dute Jaurlaritzaren eta aldundien finantzaketa propioa, eta baita oso beharrezkoa izango den finantzazio pribatua ere».

Calviñori aurkeztuko dizkioten hiru proiektuek Europako funtsik jasoko duten ala ez, eta jasotzekotan zenbat diru lor dezaketen noiz jakingo den galdetuta, Tapiak onartu du ez da dakiela. «Datarik ez dakigu, baina kontuan izanda Europatik datozen baliabide horiek jada jasota daudela estatuko aurrekontu orokorretan, espero dugu urtea bukatu aurretik seinaleren bat izatea». Sailburuak gaineratu du orain arte egindako bilera eta harremanetan, proiektuok harrera «oso positiboa» izan dutela Madrilen.

Hauek dira Jaurlaritzak aurkeztu dituen hiru proiektuak:

BASQUE MOBILITY

750 milioi euroko inbertsioarekin, proiektu estrategiko horren helburua da industria mugikortasun berri, autonomo, konektatu eta jasangarrian kokatzea, bi ikuspegi landuz. Batetik, digitalizazioa eta mugikortasun konektatua eta autonomoa garatzea da asmoa, BasqueCCAM LABen koordinaziopean. Hor, garapen industrialez gain, mugikortasun berriari lotutako produktuak eta zerbitzuak probatzeko eta balioztatzeko moduak landu nahi dira.

Horretan, gainera, lurralde bakoitzak espezializazio bat eskaini dezake. Gipuzkoako errepide sarea, adibidez, mugaz gaindiko mugikortasuna lantzeko laborategia izan daiteke. Bizkaiak, berriz, jada abian duen simulazio sistema hobetu dezake, 5G-an oinarritutako teknologia.

Bestetik, erkidegoaren proiektu izarretako bat dago Madrilen aurkezteko proiektu estrategiko honetan: bigarren belaunaldiko bateriak egiteko Basquevolt gigafaktoria. Europako handiena izatea nahi du Jaurlaritzak. Araban egongo da, eta 237 milioiko aurrekontua du.

DATUAREN EKOSISTEMA

Trantsizio digitalaren inguruko egitasmo nagusiak bildu ditu Jaurlaritzak proiektu estrategiko honetan, eta 405 milioi euroko inbertsioa aurreikusi du horietarako. Hemen doaz Industriarako Adimen Artifizialeko Europako Zentroaren egitasmoa (165 milioi euro); Data Centerra (117 milioi euro), industria zibersegurtasun zentroen garapena (49 milioi euro), eta konputazio kuantikoaren potentzialtasuna lantzeko asmoak (74 milioi euro).

BASQUE ADVANCED THERAPIES

462 milioi euroko inbertsioarekin, proiektu estrategiko honetan lau egitasmo doaz zerrendatuta, osasun terapia berritzaileen ingurukoak guztiak. Batetik, asmoa dago genetika eta biomedikuntzako laborategien azpiegitura handitzea. Bestetik, Osasunberri proiektua dago, COVID-19aren pandemia eta etorkizuneko pandemiak kudeatzeko diagnostiko-soluzioak eta terapiak bilatzen dituen proiektu integrala. Osasunberri partzuergo gisa antolatu da, eta Nafarroako Gobernuak ere parte hartzen du egitasmoan. Hirugarren asmoa Arabako nodo farmazeutikoa garatzea da; eta laugarrena Gipuzkoa Advanced New Therapies bultzatzea. Horretan, besteak beste, terapia genikoa, zelularra eta tisularra ikertzen dituzte.]]>
<![CDATA[Eusko Jaurlaritzak mugikortasuna, datuak eta terapiak lehenetsi ditu]]> https://www.berria.eus/albisteak/204748/eusko_jaurlaritzak_mugikortasuna_datuak_eta_terapiak_lehenetsi_ditu.htm Tue, 19 Oct 2021 15:46:46 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/204748/eusko_jaurlaritzak_mugikortasuna_datuak_eta_terapiak_lehenetsi_ditu.htm <![CDATA[«Trantsizioa azkartu egin behar da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/018/001/2021-10-14/trantsizioa_azkartu_egin_behar_da.htm Thu, 14 Oct 2021 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1944/018/001/2021-10-14/trantsizioa_azkartu_egin_behar_da.htm
Larrialdia mugatzeko garai erabakigarrian, Glasgowko COP26 bilkuraren aurreko egunetan, eta munduko ekonomia energia krisia nozitzen ari den honetan, IEA Nazioarteko Energia Agentziak atzo emandako mezua garbia izan zen: energia garbiak dira bidea; gauzak aldatzen ari dira, baina munduak hobetu dezake; konpromiso gehiago eta haiek betetzeko inbertsio gehiago behar dira, beroketa 1,5 gradutan gelditzeko.

IEAk urtero argitaratzen duen World Energy Outlook txostena aurkeztu zuen atzo; hainbat berritasun dakartza, garai erabakigarriaren erakusle. Esanguratsua da, esaterako, txostenaren aurkezpena aurreratu izana, COP26a baino lehenago egiteko. Esanguratsua da lehen aldiz txostenean energia balioak exajouletan (EJ) adieraztea, eta, hala, orain arte erabilitako neurria, petrolio milioi tona baliokidea (Mtoe), ordezkatzea ere. Berritasunik handiena, hala ere, txostenean munduko ekonomiarentzat landutako agertokietan dago. IEAren agertoki normatiboa Net-Zero da, beroketa 1,5 gradura mugatuko lukeena. Agertoki horretarako baldintzak beteko balira, erregai fosilek 2025. urtean goia joko lukete.

Gasa ez da bidea

Alde horretatik, IEAko zuzendari Fatih Birolek argi utzi nahi izan du egungo energia krisiaren eragileak ez direla energia garbiak: «Batzuek esan dute energia garbietarako trantsizioaren lehen krisia dela hau. Hori ez da zuzena. Ez gaude ados horrekin. Loturarik izatekotan, arazo hau ez daukagu energia garbi gehiegi daukagulako, baizik eta gutxiago daukagulako». Eta ezbaian jarri du zenbait sektoretan gas naturalari trantsizioko energia gisa ematen ari zaion garrantzia. «Gas naturala energia fidagarri eta energia garbiaren osagarri gisa irudikatzen ari dira, baina haren prezio aldakorrak ez dira albiste ona».

IEAren arabera, erregai fosiletan egindako inbertsioen geldotzea adierazten du egungo krisiak; eta irtenbidea energia garbietan gehiago inbertitzea dela uste du. «Ez gara behar adina inbertitzen ari etorkizuneko energia beharrak asetzeko, eta ziurgabetasun horren ondorio dira egungo prezioak». Desoreka horri aurre egiteko modua argia da, IEAren arabera:«Energia garbietan inbertitzeko bultzada handiagoa eta azkarragoa behar da».

Urtero 3,5 bilioi euro inbertitu beharko direla aurreikusten du. Eta ahalmen txikiagoa duten herrialdeei lagundu beharko zaiela. IEAren arabera, 2050ean neutraltasuna lortzeko, gobernuek egun jartzen duten diruaren halako hiru bideratu beharko dute hamarkada honetan. «Trantsizioarekin lotutako inbertsioak pixkanaka handitzen ari dira, baina gutxiegi dira oraindik», azpimarratu du.

Ekonomia berri bat

Ekonomia global berri bat agertzen ari dela ere esplikatu du Tim Gould IEAko Energia ekonomistak. «Elektrifikatuagoa, efizienteagoa, lotuagoa, digitalagoa, eta garbiagoa» izango den ekonomia bat, hazkunderako eta enplegurako potentzial ikusgarriarekin. Munduak 2050erako deskarbonizaziorako bideari jarraitzen badio, industriarentzako aukerak handiak izango dira. Hala, agertoki horretan, bost sektorek soilik —erregai pilak, elektrolizagailuak, bateriak, turbina eolikoak, eta modulu fotovoltaikoek— gaur egun petrolioak duen adinako merkatua izango lukete mende erdirako.

Urriaren 31n hasiko den Glasgowko bilerara begira, mezu argia eman du IEAk. «Energia trantsizioak hainbat talderen mende daude: komunitateak, konpainiak, gizarte zibilak, inbertsiogileak... baina haietako inork ez du gobernuek bezainbesteko ahalmenik eta eraginik gure energia patuari forma emateko. Horregatik, han bilduko diren liderrei eskatzen diegu seinale nahasezina eman dezatela teknologia garbi eta erresilienteen hazkunde bizkorrerako».]]>
<![CDATA[Energia garbietarako «seinale nahasezina» eskatu die IEAk Glasgown bilduko diren liderrei]]> https://www.berria.eus/albisteak/204452/energia_garbietarako_seinale_nahasezina_eskatu_die_ieak_glasgown_bilduko_diren_liderrei.htm Wed, 13 Oct 2021 18:29:57 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/204452/energia_garbietarako_seinale_nahasezina_eskatu_die_ieak_glasgown_bilduko_diren_liderrei.htm <![CDATA[«Proiektu estrategikoak adosteko espazio bat» eskatu dio EH Bilduk Eusko Jaurlaritzari]]> https://www.berria.eus/albisteak/204136/laquoproiektu_estrategikoak_adosteko_espazio_batraquo_eskatu_dio_eh_bilduk_eusko_jaurlaritzari.htm Tue, 05 Oct 2021 16:00:42 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/204136/laquoproiektu_estrategikoak_adosteko_espazio_batraquo_eskatu_dio_eh_bilduk_eusko_jaurlaritzari.htm <![CDATA['Pandoraren paperek' agerian utzi dute aberatsen zerga ihesa, beste behin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1846/013/001/2021-10-05/pandoraren_paperek_agerian_utzi_dute_aberatsen_zerga_ihesa_beste_behin.htm Tue, 05 Oct 2021 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1846/013/001/2021-10-05/pandoraren_paperek_agerian_utzi_dute_aberatsen_zerga_ihesa_beste_behin.htm
ICIK kazetarien elkartea ezkutatutako aberastasunaren eta aberatsen arteko soka bihurri horiek azaleratzen jardun da azken urteotan. Filtrazioetatik lortutako milioika agirietatik informazioa aztertzen ibili izan dira hainbat hedabide eta kazetari. Lan horietatik atera ziren Panamako paperak, eta orain, Pandoraren paperak iritsi dira.

Oraingo honetan isuritako agi,riak sozietate aholkularitzan aritzen diren hamalau offshore zerbitzu bulegotatik datoz eta ia hamabi milioi paper dira, 2,94 terabyte informazio konfidentzial. Paper horiek deszifratzen jardun dira munduko 150 hedabidetako 600 kazetari inguru.

Beste behin ere, deigarriak dira ikerketari esker azaleratutako izen eta jabetzak. Boterean dauden edo egon diren hainbat liderren eta kargu politikoren izenak agertzen dira agiri horietan. Adibidez, Txekiako lehen ministro Andrej Babis, zeinak Frantziako Rivieran 22 milioi euroko jauregia erosi duen. Edota sozietate bati etxe bate erosi dioten Blair senar-emazteak.

Baina badaude artistak ere; eta kirol munduko jokalari eta entrenatzaileak, eta enpresaburuak, eta koroadunak, eta beste batzuen ustezko maitaleak... Koroadunen artean Abdala II.a Jordaniakoa dago, zeinak Malibun (Kalifornia, AEB)106 milioi dolarren balioko hamalau etxebizitza erosi zituen Suitzako kontularien eta Birjina Uharteetako abokatuen laguntzarekin. Elizabeth II.a Erresuma Batuko erreginak, berriz, 91 milioi euroko jabetza bat erosi dio hamahiru urtez Azerbaijango presidente izandako Ilham Aliyeven familiari. Juan Carlos I.a Espainiako errege emerituaren izena ere agertu da, harekin erlazio bat izan zuen Corinna Larsenen fideikomiso batean.

Beste adiskide berezi bat ere badago Pandoraren paperetan: Vladimir Putinekin harremana izandako Svetlana Krivonogikh, zeinaren izenean dagoen Birjina Uharteetako konpainia batek Monte Carlon (Monako) 3,6 milioi eurotan erositako jauregi bat. Artisten artean, Shakira, Julio Iglesias, Elton John, Ringo Starr agertu dira Pandoraren paperetan.

Orain arte ezagutarazitako izenen artean ez dago AEBetako lider edo kargu politikorik. Hori bai, AEBetako estatuak bai agertzen dira, non eta paradisu fiskalen zerrendan. Delaware paradisu ezagunaren pareko araudiak ezarri dituzte, esaterako Hego Dakotak eta Nevadak.]]>
<![CDATA[Energia, kosta ahala kosta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1948/014/001/2021-10-03/energia_kosta_ahala_kosta.htm Sun, 03 Oct 2021 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1948/014/001/2021-10-03/energia_kosta_ahala_kosta.htm
Energian oso intentsiboak diren industriek nozitu dituzte gehien etenaldiak. Yunnan Aluminiumek, adibidez, aitortu du argindarraren errazionamenduak eragina izan duela bere ekoizpenean, eta ez da nornahi: haren fabriketatik dator Txinako aluminio produkzioaren %10. Beste sektoreetan ere lantegiak gelditu dira, hala nola multinazional handiak hornitzen dituzten elektronika sektoreko lantegi handiak.

Energia egarri gero eta handiagoaz gain, bi dira energia krisiaren eragile nagusiak Txinan. Batetik, Pekinek ezarritako deskarbonizazio helburuak daude. Planifikazio zentralizatuko herrialde horretan, abuztuan Garapen eta Erreformarako Batzordeak errieta egin die bederatzi eskualderi, energia intentsitateen helburuak ez betetzeagatik. Ondorioz, tokiko gobernuek nahiago izan dute mozketak egin, argindarra sortzeko ikatz gehiago erosi-erabili eta Pekinen errieta entzun baino.

Bestetik, badago ikatz zentralek argindar gutxiago ekoizteko beste arrazoi bat: ikatz garestia. Ia Txina osoan argindarraren prezioak ezarrita daudela —probintziek gehienez %10 igo ditzakete—, ikatz garestiarekin argindarra ekoiztearen errentagarritasuna murriztu egin daiteke, ekoizleak dirua galtzeraino. Analista batzuen arabera, jada hori gertatzen ari zitzaien sorkuntza konpainia zenbaiti Txinan; eta, jakina, ez zeuden oso prest ekoizpena handitzeko. Baina aste honetan Pekinek heldu dio gaiari. Kontsumitzaile industrialei argindarraren tarifak igotzea aztertzen ari dela esan du Garapen eta Erreformarako Batzordeak. Eta horrekin ez balitz egoera gaindituko, kontsumitzaile arruntei ere argindarra garestitzea ez du baztertu.

Txinako Gobernua ez da horretara mugatu. Negua gero eta hurbilago, Pekinen planifikazio agentziak iragarri du ikatz, petrolio eta gas gehiago inportatzen hasiko dela. Han Zheng presidenteordeak berak agindu die estatuaren jabetzako energia konpainiei gai horien erosketak «kosta ahala kosta» handitzeko.

Zabalduko dira Txinaren energia krisiaren oihartzunak mundura? Ari dira zabaltzen dagoeneko. Negurako gas erreserbak handitzeko norgehiagoka betean daude munduko ekonomiak. Europa Txinarekin eta Asiako beste herrialdeekin ari da lehian, nork erakarriko gas likidotua daramaten itsasontzi gehiago. Prezio gerra horretan, Txina gogor ari da jokatzen, eta gehienetan, irabazten. Eta Txina hasten bada, adibidez, «kosta ahala kosta» ikatza erosten kanpoan, ikatza are gehiago garestituko dela iragarri daiteke, Europarentzat berarentzat ere. Europako hainbat herrialdetan, gas garesti urriaren ondorioz, azken asteetan ikatz gehiago erabili da argindarra sortzeko, eta horrek, era berean, karbono eskubideak garestitu ditu, eta beste koska handi bat gehitu argindarraren prezioari.

Gasa, ikatza, eta bai, petrolioa ere bai. Petrolio hornikuntza ere ziurtatu nahi duela esan du Txinako Gobernuak. Petrolioarekin gasarekin dagoen lehia bera izango den, hori ez da erraza jakitea. Galdera horren erantzunaren parte bat LPEEk eta bere aliatuek izango dute, bihar egitekoa duten bilkuran. Kartela hilero bere ekoizpena eguneko 400.000 upel handitzen ari da, baina oso posible da bihar hazkunde handiago bat adostea, ikusita upelaren prezioari eutsi diezaiokeela.

Beste bilkura batean ere hizpide izango dute energia iturri fosilak eskuratzeko asteotako norgehiagoka, Glasgowko COP26an. Europaren eta AEBen asmoa munduak ikatzari adio data jartzea zen. Baina hainbat herrialdek oraintxe zailtasunak dituzte beren energia segurtasuna ziurtatzeko, eta horrek ez ditu errazten gauzak.

Bestalde, Txinako argindar etenak hornikuntzetan ere nabarituko ditu munduak. Pandemia osteko ekonomia guztien suspertzeak jada hainbat osagairen eta lehengai industrialen gabeziak eragin ditu, eta argindar etenek okertu egin dute egoera. AP agentziaren arabera, Apple, Tesla, Intel, Nvidia, Qualcomm, NXP eta halakoak osagaiz hornitzen dituzten lantegietako asko geldirik daude. Eta, laster, neguko hotzaldiekin batera, kontsumo handiko egunak datoz, black friday-ak eta Eguberriak. Ziurrenez, kontsumo gaien hornikuntzan eta prezioetan ere igarriko da «munduko fabrikaren» kosta ahala kostako jarduna.]]>
<![CDATA[Iberdrolak bezero handiei argindarra garestituko die, Madrilen neurriengatik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1856/011/001/2021-09-30/iberdrolak_bezero_handiei_argindarra_garestituko_die_madrilen_neurriengatik.htm Thu, 30 Sep 2021 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1856/011/001/2021-09-30/iberdrolak_bezero_handiei_argindarra_garestituko_die_madrilen_neurriengatik.htm
Egungoetatik baino askoz merkeago dauden argindar prezioekin, kontratu horietan dagoen «ageriko desoreka» aipatu du Iberdrolak bezeroei bidalitako gutunetan. «Ezohiko, ustekabeko, gaineratutako zirkunstantziek», konpainiaren arabera, «ezin eutsizko bihurtzen dituzte ezarritako baldintza ekonomikoak».

Ez Iberdrolak eta ez Endesak ez dute ezkutatu mugimendu horren arrazoia: ez daudela konforme Espainiako Gobernuaren azken neurriekin. Ez da berria, Espainiako Gobernua auzitara ere eraman dute arrazoi horrengatik.

Ezohiko etekinak

Pedro Sanchezen gobernuak «larrialdiko behin-behineko neurriak» hartu ditu orain gutxi, kontsumitzaileek euren fakturetan ahalik eta gutxien igartzeko argindarraren eta gasaren izugarrizko prezioei. Eta neurri horien artean dago «ezohiko etekinak» izaten ari ziren konpainiei mozkinen zati bat kentzea, Iberdrola, Endesa, Naturgy eta halakoen haserrerako. «Ezohiko etekin» horiek pool sistemarekin sortu dira: handizkako merkatuan ordu edo egun hori itxi duen sorkuntza garestiena, haren prezioa da pool horretan sartu diren sorkuntza guztiek jasotzen duten prezioa. Horrela, orain arte, gas oso garestia eta karbono eskubide oso garestiak ordaindu behar dituen ziklo konbinatuko zentraletako argindarraren prezio —garesti— berean saldu da gasik behar ez eta karbono dioxidorik isuri —eta ordaindu— gabe lan egiten duten zentral hidrauliko eta nuklearretako eta berriztagarrietako argindarra.

Espainiako Gobernuaren kalkuluen arabera, 2.600 milioi euro bilduko dira etekin horietatik, eta dirutza hori argindar eta gas fakturak arintzeko neurrietan erabiliko da.

Iberdrolak eta Endesak argudiatzen dute gobernuaren neurri berrien aurretik hitzartutako pe luzerako kontratuetan jasotzen diren prezioak azken asteetako handizkako merkatukoak baino txikiagoak direla. Hori horrela, gobernuari bezeroak ordaindutakoa baino kopuru handiagoa itzuli beharko diotela diote.

Teresa Ribera Trantsizio Ekologikorako ministroa «kezkatuta» agertu da bezero handien tarifak aldatzeko Iberdrolaren mugimenduarekin, haren ustez «ez dagoelako justifikatuta». Riberak susmoa du argindar konpainiek aurretik egin nahi zutela kontratuen moldaketa, gobernuaren neurrien aurretik. Egia da ere merkaturatzaile asko larri dabiltzala, kontratuak berritzeko ordua iritsi artean kontsumitzaileei hitzartutako prezioan saldu behar dietelako argindarra, inoiz baino garestiago erosi behar dutenean.

Orain arte, kontsumitzaile arrunten artean, araututako merkatuan daudenek igarri diote argindar garestiari. Baina kontsumitzaile elkarteak jada antzematen hasi dira merkatu libreko kontratuak berritzeko ordua iritsi zaien kontratu askotan jada prezio igoera handiak izan direla.

Berriztagarrien proiektuak

Baina bezero handien kontratuak moldatzeko mugimenduarekin zalantzarik balego Espainiako Gobernuari presio egiteko Iberdrolaren eta besteen asmoez, dudarako tarte txikia uzten du beste erabaki batek: gelditu egin ditu berriztagarrietako proiektu berrietarako irekiak zituen lizitazioak, gobernuaren neurrien ostean proiektuak ekonomikoki bideragarriak diren aztertzeko.]]>
<![CDATA[Iberdrolak bezero handiei argindarra garestituko die, Madrilen neurriengatik]]> https://www.berria.eus/albisteak/203890/iberdrolak_bezero_handiei_argindarra_garestituko_die_madrilen_neurriengatik.htm Wed, 29 Sep 2021 20:40:46 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/203890/iberdrolak_bezero_handiei_argindarra_garestituko_die_madrilen_neurriengatik.htm <![CDATA[Europako Batasuna ere, Alemaniaren zain]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1988/006/001/2021-09-26/europako_batasuna_ere_alemaniaren_zain.htm Sun, 26 Sep 2021 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1988/006/001/2021-09-26/europako_batasuna_ere_alemaniaren_zain.htm
Eta, Wolfgang Schaueble gogoan, Batasunarentzat aldea dagoelako ere, nor izan Alemaniako Finantza ministroa. Azken aldagai horregatik da inportantea, alderdi nagusien programa ekonomikoak begiratzeaz gain, jakitea FDPko liberalek -liberal, betiere, alemaniar erara- ikuspegi ekonomikotik zer lehentasun dituzten. Izan ere, bere lehentasun nagusia ez du ezkutatzen Christian Lindner FDPren hautagaiak: Finantza ministroa izan nahi du. ?

Berez, Lindnerrek Finantza ministro izateko arazo gaindiezinik ez luke izango Jamaika koalizio batean (CDU+Berdeak+FDP), batez ere kristau demokratekin, gai ekonomikoetan ez daudelako urrun: ez CDUk, ez FDPk ez dute igoerarik nahi zergatan, alderantziz, jaitsieren aldeko agertu dira; eta zor balaztaren itzulera nahi dute.

Antzera gertatzen da EBko eta euroguneko gaiekin ere; hurbil daude: Europako Suspertze Funtsa behin eta bakarra izan dadila nahi dute bai liberalek, baita kristau demokratek ere; eta Batasuneko herrialdeentzako arau fiskalak, moldatzekotan, haiek estutzeko izan dadila. Azken horretan, batez ere FDP da zorrotzena, baina Armin Laschet hautagaitza kristau demokratak ere nabari du alderdiaren eskuineko hegalaren presioa.

Zor balazta

Zor balazta deiturikoa, 2009. urtean ezarri zen Alemaniako Konstituzioan, herrialdearen bateratzeak aurrena, eta finantza krisiak gero, kontu publikoetan sortutako zulo handia murrizteko helburuaz. Landerrei defizitak eragozten dizkie, eta egiturazko defizit federalari BPGaren %0,35 muga ezartzen, eta zor publikoa %60tik azpira egotera behartu. Doinua ezaguna da EB osoan, neurri handi batean, Alemaniaren arau horretan oinarritzen baita zorraren krisiari erantzun nahian 2012. urtean sinatutako Europako Batasuneko Egonkortasun Ituna, eta haren ondotik dator estatukideen araudietan zizelkatua egotea austeritatea.

Egonkortasun Itunaren zorpetze baldintzak -%3ko defizitaren eta %60ko zor publikoaren muga- etenda daude gaur egun EBn, pandemiak eztabaidaezina egin zuelako gastua handitu beharra. Eta gauza bera gertatzen da Alemaniako zor balaztarekin ere; etenda dago ofizialki 2023. urte hasierara arte. Baina berriz ere eztabaida dago Alemanian gerrikoa estutu ala ez, eta estutzekotan nola eta noiz. Zalantzarik gabe, erabakiak eragin zuzena izango du eurogunean.

Inbertsio berdea

Berdeek zeresan handia izan dezakete kontu horretan guztian. Gobernuan egongo dira, dela kristau demokratekin Jamaika koalizio batean, edo sozialistekin semaforo koalizio batean (SPD+Berdeak+FDP). Beste koalizio posibleek askoz ere aukera gutxiago dituzte irteteko. Ekologisten aldarri nagusietako bat da datozen hamar urteetan Alemaniak 500.000 milioi euroko inbertsioa egin behar duela karbono neutraltasuna atxikitzeko bidean, herrialdeko BPGaren %1,5 inguru. Horregatik eta horretarako, berdeek beharrezko ikusten dute zor balaztaren araua moldatzea.

Baina Berdeena da moldaketa hori aldarrikatzen duen alderdi bakarra. Haien balizko aliatuak, SDPk eta bere hautagai Olaf Scholzek, argudiatu dute bide antzua dela, konstituzioa aldatzeko parlamentuaren bi heren behar direlako, eta gaur-gaurkoz gehiengo hori ezinezkoa delako.

Hori bai, Scholzen alderdiak ere deskarbonizaziorako eta digitalizaziorako inbertsio publikoa handitu nahi du, BPGaren %1 ingururaino. Horretara letozke errenta handienentzako zergak handitzeko eta aberastasunaren gaineko zerga ezartzeko asmoak -zeinak Berdeek ere proposatzen dituzten-.

Momentu batean, Armin Laschet CDUko hautagaia bera ere inbertsio berde handi baten aldeko agertu zen, hurbileko think tank batek eskaera hori egin zuenean; alderdiko eskuinetik Friedrich Merz kontserbadoreak errieta egin, eta Laschetek atzera egin zuen arte.

Hori bai, zor balaztaren inguruko eztabaida, neurri batean, Alemaniako Gobernutik bertatik piztu zen, Angela Merkelen oso hurbileko aholkulari batek, Helge Braunek, otsailean argitaratutako artikulu batean datozen urteetako suspertzea ziurtatzeko balazta kendu beharraz hitz egin zuenean. Askok artikulu horretan Merkelen beraren eskua ere ikusi zuten.

Dena den, zorraren belatzak kenduta, ia mundu guztiak ikusten du deskarbonizazio helburuak lortuko badira ezinbestekoa izango dela inbertsioa asko handitzea, bai inbertsio pribatua, baita inbertsio publikoa ere. Bruegel think tank-aren txosten baten arabera, EBko herrialdeetan urtero BPGaren %2ko adinako inbertsioa beharko da klima gaietarako, eta horren erdiak etorri beharko luke iturri publikoetatik.

Goldman Sachsek berak ere aurreikusten du zorra handitu egingo dela, berdin du zein koaliziok agindu Alemanian: sozialisten lidergoa izango lukeen semaforo koalizioarekin zorra 75.000 milioi euro handituko litzateke lau urtean; CDU buru lukeen Jamaika koalizioarekin, 50.000 milioi euro.

Eta nola egin dezake hori Alemaniak, ez bada konstituzioan aldaketarik egin behar? Beste kontu askotan bezala, gauza bat da esaten dena (zorra ez dela handitu behar) eta bestea egiten dena (zorra handitzea zirrikituak bilatuz). Konstituzioan gehigarri bat, funts berezi bat... Aukerak ari dira agertzen mahai gainean.

Eta Europan?

Hala ere, Alemaniaren ikuspegitik etxerako malgutasunak ez du zertan balio Europako Batasunarentzat edo eurogunearentzat. Eta hor diferentzia handia izan daiteke kantziler berria nor izan, gobernu koalizioa zein izan, eta Finantza ministroa nor izan. Batasunean ere, Egonkortasun Ituna behin-behinean etenda dago 2023. urtera arte, baina hasiak dira lehen ahotsak defizitentzako eta zorpetzeentzako mugen itzulera eskatzen, nahiz eta suspertzearen neurria oraindik neurtzen zaila izan.

CDU buru izango lukeen koalizio batekin, Alemaniak zorrotz jokatuko luke Bruselan. Laschetek berak esan du Merz kontserbadoreak toki esanguratsua izango lukeela bere gobernuan, hain zuzen, ekonomia eta finantza gaietan. Gainera, Europarentzat zurruntasun fiskalaren bultzatzaileetako bat da Marcus Soeder CSUko burua -Bavariako alderdi sozialkristaua, CDUren bazkidea-. Soeder itzal handia da Laschetentzat, mehatxuzko itzala. Eta CDUren lidergoa eskuratzen birritan, aurrena Merkelekin eta orain Laschetekin, porrot egin duen Merz ere hor dago oraindik.

Egonkortasun Itunaz gain, Europako Batasunean beste hainbat kontu ere baldintzatu ditzake Alemaniako gobernu berriak. SPD buru lukeen semaforo koalizio gobernu batean zenbateraino gailenduko litzateke FDPko liberalen ikuspegia, zeinak nahi duen Next Generation funtsa behin eta bakarra izatea? Edota zein indar izango luke Next Generation iraunkor baten alde agertu diren sozialisten eta berdeen ikuspegiak. Bitxia da, semaforo koalizio batean elkarrekin egongo lirateke erabat europazale agertu den Annalena Baerbock (Berdeen hautagia) eta Lindner euroeszeptikoa.

Galdera asko daude erantzuteko. Gaurko hauteskundeetako irabazlea laster ezagutuko du Europako Batasunak, baina oraindik itxaron egin beharko da erantzun batzuk edukitzeko.]]>
<![CDATA[Austeritatearen ondarea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2034/007/001/2021-09-26/austeritatearen_ondarea.htm Sun, 26 Sep 2021 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/2034/007/001/2021-09-26/austeritatearen_ondarea.htm
Etxean, Merkel etxeko lanik gogorrenak eginda zeudela iritsi zen kantziler aulkira: SPDko Gerhard Schroederren Agenda 2010ak jada ezarriak zituen zerga jaitsierak, lan erreformak eta ongizate murrizketak. Txina erosle nagusien artean, esportazioak ziztu bizian, langabezia behera, krisiak krisi, Alemaniako barne produktu gordina %34 hazi da hamasei urteko tartean.

Urte gozoak izango ziren Alemaniarentzat, baina alemaniar askorentzat egoerak okerrera egin du Merkelen agintaldian. Soldata txikiak dituzte hainbat sektorek, hala nola osasungintzak. Hortik dator, esaterako, Olaf Scholz hautagai sozialdemokrataren proposamen izarretako bat: orduko hamabi euroko gutxieneko soldata.

Desberdintasun sozialak ere hor daude; bost beharginetik batek behin-behineko enpleguak ditu, eta hamahiru milioi alemaniar bizi dira pobrezian, tartean hiru milioi haur.

Oraindik hor dago ere Mendebaldeko eta Ekialdeko Alemaniaren arteko arrakala. Ekialdeko Alemania zenaren BPG per capita mendebaldekoaren hiru laurdena da oraindik.

Europako Batasunean, berriz, eurobonuak sekula ez zituela onartuko esan zuen Angela Merkelek azkenean iritzi aldatu zuen, eta pandemiaren shock-ak behartuta zor bateratua onetsi zuen. Azken krisi honetan austeritatea ez zen irtenbidea; izatekotan, CPVID-19ari aurre egiteko gobernuen ahuleziaren sorburuetako bat izan da austeritatea.

Ondare hori hor utziko du Merkelek. 2008. urtean piztutako finantza krisian aurrena, eta hiru urte geroago euroguneko zorraren krisian ondoren, Batasuneko hegoaldeko herrialdeekin Alemaniak erakutsitako aurpegia. Zehazki bi ziren austeritatearen aurpegi alemaniarrak, Angela Merkelena bat, eta urte haietako Finantza ministro Wolfgang Schaueble-rena bestea; iparraldeko inurri langile aurrezleak lezioa ematen hegoaldeko txitxar festazale xahutzaileei.Alemaniar askoren pentsamoldea zegoen hor atzean, ahazten duena zenbat onura lortzen dituen herrialdeak Europako Batasunetik.

Krisitik krisira, Merkel iritziz aldatuz joan da pixkanaka, erreskateekin aurrena, banku batasunarekin ondoren, garai kritikoan Mario Draghi babesten, eta gero Grezia eurogunean mantentzen Schauebleren iritziaren kontra. Eta, azkenean, zor bateratu bat babestera ere iritsi da. Beste kontu bat da Merkelena adina aldatu den alemaniarren iritzia.]]>
<![CDATA[Kriptodiruekin egindako transakzio guztiak legez kanpokoak dira Txinako banku zentralarentzat]]> https://www.berria.eus/albisteak/203643/kriptodiruekin_egindako_transakzio_guztiak_legez_kanpokoak_dira_txinako_banku_zentralarentzat.htm Fri, 24 Sep 2021 13:21:01 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/203643/kriptodiruekin_egindako_transakzio_guztiak_legez_kanpokoak_dira_txinako_banku_zentralarentzat.htm <![CDATA[Europako funtsetatik 538 milioi euro iritsiko dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoara]]> https://www.berria.eus/albisteak/203530/europako_funtsetatik_538_milioi_euro_iritsiko_dira_araba_bizkai_eta_gipuzkoara.htm Thu, 23 Sep 2021 11:52:38 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/203530/europako_funtsetatik_538_milioi_euro_iritsiko_dira_araba_bizkai_eta_gipuzkoara.htm <![CDATA[EAEra 538 milioi euro iritsiko dira erkidegoetarako EBren diruetatik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/010/001/2021-09-23/eaera_538_milioi_euro_iritsiko_dira_erkidegoetarako_ebren_diruetatik.htm Thu, 23 Sep 2021 00:00:00 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/paperekoa/1877/010/001/2021-09-23/eaera_538_milioi_euro_iritsiko_dira_erkidegoetarako_ebren_diruetatik.htm
Espainiak eta Europako Batasunak 2021-2023ko aldirako hitzartutako 70.000 milioi euroren laguntzetatik erdiak transferentzia bidez banatu behar dira erkidegoetara, eta beste erdiak Espainiako Gobernuak zuzenean banatuko ditu. Espainiak aparteko beste 70.000 milioi euro jaso ditzake Berreskuratze eta Erresilientzia Mekanismotik, baina, horiek maileguak dira, eta oraingoz ez dago zehaztuta zenbat hartuko diren, ezta nola banatuko diren ere.

Dagoeneko, Madrilek banatu ditu erkidegoetara aldi osorako egin beharreko transferentzien %40 inguru (14.214 milioi euro), eta horietatik 538 milioi euro kudeatuko ditu EAEk. Jaurlaritzako Ekonomia sailburuaren ustez, kopuru horrek «agerian uzten du banaketa kohesio irizpideen arabera egiten ari dela», hots, politika publikoen garapenean posizio erlatibo hobea duten erkidegoen kaltetan, «hala nola Euskadiren kaltetan». 538 milioi euro orain arte banatutako diruen %3,78 dira, eta EAEko ekonomiaren pisua gutxi gorabehera %6,2koa da Espainiako ekonomiarekiko.

Sailburuak gaitzetsi zuen transferentziak kudeaketa agindu bidez egin dituela Espainiak, eta erkidegoek oso ahalmen txikia eta kasu batzuetan batere ez dutela izan laguntza horien diseinuan eta banaketa baldintzetan, «nahiz eta erkidegoen eskumenen esparruan garatu beharreko jarduerak izan». Laguntzen zenbatekoak, haiek jasotzeko irizpideak, guztia lotuta iritsiko da Jaurlaritzaren eskuetara, zeinaren zeregina kudeaketa eta betearazpena izango den soilik.

Gehiago jasotzeko bideak

Erkidegoetarako transferentzien banaketa ez da homogeneoa izaten ari, Jordi Campas Europako Funtsetarako sailburuordeak azaldu zuenez. Programa batzuetan aldi osorako laguntzak banatu dira, hots 2021-2023 artekoak, baina beste batzuetan soilik 2021. urterako banaketa egin da —horrek ez du esan nahi aurten gauzatu behar direnik—. Campasen ustez, urte baterako esleipen horietako batzuen oinarrian betearazpenaren jarraipena dago. «Kasu askotan, erkidegoek 2021eko laguntzekin erakusten duten betearazpen mailaren araberakoa izango da hurrengo urteetarako banaketa».

Jaurlaritzari aditzera eman diote «betearazpen pizgarriak» izango direla. «Osagaien [programen] mugarriak eta konpromisoak betetzen dituzten erkidegoek funts gehiago jasoko dituzte hurrengo ekitaldietan Bruselan onartutakoa betetzen ez dutenek baino», azaldu zuen Azpiazuk.

Transferentzia horiek orain artean erakutsitako izaera ere kritikatu zuen Azpiazuk. Haren ustez, funts horiek jasoko dituzten helburuak ez dira transformatzaileak. «Gehiago lotzen dira susperraldi ekonomikoarekin, Espainiako ekonomiaren beharrezko eraldaketarekin baino».

Ekonomia sailburua itxaropentsuago agertu zen Madrilek zuzenean kudeatuko dituen Europako diruekin. 35.000 milioi euro horiek lehia erregimenean egindako deialdien bidez bideratuko dira, batzuk Estatuko Aurrekontuetako ohiko funtsetarako deialdiekin, beste batzuk ESEPE ekonomia suspertzeko eta eraldatzeko proiektu estrategikoen bidez. 35.000 milioi horietatik, Azpiazuk azaldu zuen 3.300 milioiren inbertsioak egin direla proiektu estrategikoetan, baina Jaurlaritzak oraindik ez daki bide horretatik zenbat diru iritsiko den Arabara, Bizkaira eta Gipuzkoara.

Zuzeneko laguntzetara aurkez daitezke tokiko erakundeak, familiak, enpresak, zentro teknologikoak eta unibertsitateak. Deialdi horien diseinuan parte hartze handiagoa izateko aukera ikusten du Azpiazuk: «Espero dugu ateratzeko falta diren deialdiek gehiago eta hobeto erantzutea funtsek ekonomia osoaren gainean izan behar duten izaera eraldatzaileari».

Campasek adibide bat jarri zuen, nola ibilgailu elektrikoari eta konektatuari lotuta diru bat banatu den dagoeneko aurrekontuetatik, Moves3 planaren bitartez. «Baina oraindik ibilgailu elektrikoaren inguruko deialdi handien diseinua falta da, bateriena eta abarrena. Transformatzaileagoak izango diren deialdiak diseinatzeko fasean gaude oraindik, hala nola ibilgailu elektrikoarekin eta hidrogenoarekin». Dioenez, urte honen amaierara arte edo hurrengoaren hasierara arte itxaron beharko da deialdi handi horiek iristeko, izaera eraldatzaileagoarekin lanketa handiagoa eskatzen dutelako. Bitarte horretan, ministerioekin etengabeko harremanetan dago Jaurlaritza, haien diseinuan Euskadi Nexten jasotako proiektuek izan dezaketen bidea lantzeko.]]>
<![CDATA[Gutxieneko soldata hamabost euro igotzea ez da nahikoa ELAren eta LABen iritziz]]> https://www.berria.eus/albisteak/203274/gutxieneko_soldata_hamabost_euro_igotzea_ez_da_nahikoa_elaren_eta_laben_iritziz.htm Fri, 17 Sep 2021 15:47:40 +0200 Irune Lasa https://www.berria.eus/albisteak/203274/gutxieneko_soldata_hamabost_euro_igotzea_ez_da_nahikoa_elaren_eta_laben_iritziz.htm hamabost euroko igoerarekin. Igoera oso murritza dela uste du ELA sindikatuak, eta igoera inflazioa baino askoz txikiagoa denez galera dakarrela langile klasearen erosteko ahalmenera. ELAk SMI lanbide arteko gutxieneko soldataren inguruko orain arteko aldarriak ekarri ditu gogora: «Gutxieneko soldata 15 euro igotzea oso urrun dago PSOEk eta Unidos Podemosek 2019ko akordioan agindutakotik; izan ere, akordio horretan 2020an 1.000 eurora iristeko konpromisoa hartu zuten, eta are urrunago dago iazko urtarrilaren 30eko greba orokorraren eskaeratik, zeinetan 1.200 euroko gutxieneko soldata eskatzen zen». ELAren aburuz, «beste behin ere agerian geratu da elkarrizketa sozialak eta elkarrizketa hau osatzen duten sindikatuek ez dutela balio benetan langileen baldintza materialak hobetzeko. Elkarrizketa soziala, bai Hego Euskal Herrian, bai Espainiako Estatuan, lan eta gizarte eskubideak murrizteko (pentsioak murrizteko akordioetan bezala) edo, kasu honetan bezala, beharrezko lan eta gizarte aurrerapenei oztopoak jartzeko erabiltzen den tresna bat da». Atzoko akordioarekin aurrerapen sozialaren sentsazioa transmititu nahi izatea gaitzetsi du ELAk, «soilik patronalak ez duelako sinatu». Akordioarekin bat ez egiteko patronalaren arrazoiei buruz, ELAk gezurtatu egin du SMIaren igoerak kalte egiten dionik enpleguari. «2019an gertatutakoak erakusten du gutxieneko soldata igotzeak ez diola kalterik egiten enpleguari, kontrakoa baizik, eta, gainera, ondorio positiboak dituela Ogasunen eta Gizarte Segurantzaren diru bilketan». LAB: 1.400 euroko SMIa Hamabost euroko igoerak «ez die erantzuten Hego Euskal Herriko langileen beharrei», LABen ustez. Sindikatuaren arabera, SMI lanbide arteko gutxieneko soldatak «ezin dio erantzun bertoko bizitzaren kostuari», eta garaia iritsi da Hego Euskal Herriko lanbide arteko gutxieneko soldata ezartzeko. «2020ko greba orokorraren ondoren eta haren indarra baliatuz, gehiengo sindikalak SMI propioa ezartzeko proposamena egin zion Confebaski, lanbide arteko akordio baten bitartez. Pandemia etorri zen, eta proposamen horrek ez zuen garapenik izan. Orain, momentua da eztabaida horri berriz heltzeko. Euskal Herriko biztanleria osoak beharrezkoa du». Urteetan Europako Eskubide Sozialen Gutunaren irizpideen araberako aldarria egin du LABek gutxieneko soldataren inguruan; hots, izan dadila batez besteko soldataren %60. Hortik, urteetan 1.200 euroko SMIa eskatu izan dute, baina, irizpide berari jarraituz, LABek uste du garaia dela kopurua eguneratzeko. «2021ean Hego Euskal Herriko gutxieneko soldatak 1.400 euro gordin izan beharko luke, 14 pagatan». ]]>