<![CDATA[Itziar Ugarte Irizar | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 20 Jan 2019 12:12:23 +0100 hourly 1 <![CDATA[Itziar Ugarte Irizar | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Kontrakultura sortzeko kultura]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1978/010/001/2019-01-20/kontrakultura_sortzeko_kultura.htm Sun, 20 Jan 2019 00:00:00 +0100 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1978/010/001/2019-01-20/kontrakultura_sortzeko_kultura.htm
Autogestioa eta eredu parte hartzailea. Bi zutoin horiek eusten diote gaztetxeetako kultura alternatibotzat jotzearen ideiari, Oier Guillan idazle eta antzerkigilearentzat. Zutoinen barruan, ardatz gehiago: publiko aktiboa bilatzea; kultura salerosketa soil bat barik, truke modura ulertzea; edonork parte hartu ahal izatea kulturaren kudeaketan, programazioan, komunikazioan. Horrek denak talka dakar erakunde publikoek historikoki bultzatu duten ereduarekin, Guillanen ustez, «goitik beherakoa» baita, «oso elitista, eta hartzailea kontsumitzaile huts izatera bultzatzen duena».

Eduki eta estetikei lotuta, halaber, uste du gaztetxeek leku egiten diotela «zentsura eta zuzentasun politiko ofizialetik at sortu eta erakutsi ahal izatearekin zerikusia duen proposamen bati», eta hori ezinbesteko ezaugarritzat dauka «edozein jendarteren oreka eta osasun politikoarentzat».

Giro horretan eraiki dira gaztetxeak kultur gune moduan. Baina bada gelditu eta uste hori kolokan jarri duenik ere. Azpeitiko gaztetxe barruan antolatu direnen kasua da. Kontrakultura taldea deitu diote bilguneari. «Izen bat jartzeagatik», dio Ibon Guerra bertako kideak. Hain justu, kontrakultura zer den eta gaztetxeek hari benetan aterpe egiten dioten eztabaidatzen baitihardute. Ez daude oso ziur hala denik. «80ko hamarkadan, gaztetxeen mugimendua hasi zenean, definizio hori eman zitzaion, sinpleki, ezarritako kulturarekin kritikoak zirelako. Gaur arte kontrakulturatzat hartu dena kontrako posizionamendu bat izan da, baina ez da kontra-hegemonia bat eraiki». Guerraren arabera, gaztetxeek ez dute izan horretarako botererik, ez dutelako «agente politiko baten egitura izan eta ez dutelako ildo politiko jakin bat inoiz markatu».

Hori hala, ekintza kulturalak antolatzeko soilik ez, analisi kulturala egiteko ere baliatzen dute haiek espazioa. Gaztetxe askotan nola, eurek ere hitzaldiak, zinema zikloak, zirkua, kontzertuak eta beste hamaika ekintza antolatzen dituzte, «produkzio artistikotik harago doazenak». Beste gaztetxe batzuen aldean, «praktikoki» ez du ikusten, halere, argi bereizketa. «Diferentzia da, izatekotan, gu saiatzen garela hor eduki politikoa sartzen. Uste dut Azpeitiko gaztetxea azken bi urteetan gai izan dela eragile politiko moduan zerbait esateko». Hor dago gakoa Guerrarentzat, «posizionamendu politiko argi bat» hartzean. «Argi dut, hala ere, artea oso espresio bide subjektiboa dela. Baina kultura, batzuetan, terreno zingiratsu batean erortzen da, non kritika oso lausoa den. Eta guretzat oso lotuta dago gure bizien perspektibatik hartzera; inguruko miseriak ikusita, une batean, arteak hori adierazi behar du alternatiboa izateko».

Etenik gabeko plaza

80ko urteetan gaztetxeen mugimendua gertutik ezagutu zutenetako bat da Okene Abrego. Andoaingo (Gipuzkoa) gaztetxearen okupazioan aritu zen bera, eta giro horretan sortu zuen BAP taldea, beste kide batzuekin batera. «Gure kasuan, musika arloan genuen beharra betetzeko sortu genuen batez ere, baina, gero, kultura landu genuen —niretzat, kontrakultura—; liburuak, bertsoak... bilgune kultural bat sortu genuen, instituzioetatik oso urrun». Ordutik hona, gaztetxe asko eraldatuz eta ereduak ugarituz joan direla iruditzen zaio, eta denak ikusten ditu garrantzitsu. «Gaurko aniztasuna ere beharrezkoa da, ze denetan dago ildo bat: kontrakultura —edo deitu beste kultura bat— lantzekoa; guri erantzuten digun kultura bat».

Zea Mays taldearen kasua beranduagokoa da, baina ez dago urruti. 1997an abiatu zen taldea, eta, Aiora Renteria abeslariaren esanetan, «gaztetxez gaztetxe hasi den talde bat» da haiena. «Horri esker gara garen bezalakoak», dio. Bilboko Rekalde auzoko Kukutza gaztetxearekin izan du bereziki lotura taldeak. Auzotik hasi eta Euskal Herriraino, Kukutzak «askorako» eman zuela uste du, kolektibo ugari bildu zirelako haren inguruan. «Sinestezina zen jendeak zenbat lan egiten zuen han! Kukutza nola handitzen zen ikustea sekulakoa izan zen; espazio fisikoa hobetuz, askotariko ekintzekin pentsamendua zabalduz».

Zirkuitu horretan abiatuta, hogei urteko ibilbidearen ostean, areto handiagoetara ere heldu da Zea Mays. Horietan jotzen gozatzen dutela dio Renteriak, baina ez dietela ematen gaztetxeen zirkuituari baino garrantzi handiagoa. Espazio autogestionatuetako kideen ilusioa eta berotasuna lehenetsi ditu berak. «Askotan, ez dute diru laguntzak jasotzen dituzten lekuen erosotasuna, baina borondatez egindako lanaren maitasuna dute».

Abregorentzat, «hautu kontziente bat» izan da gaztetxeetatik hurbil garatzea jarduna; BAPekin hasieran, Inoren Ero Ni-rekin gero. «Gero eta gehiago lantzen dugu espazioa, sentitzea zauden tokian lan bat egiten ari zarela; kobratu edo ez, benetan ari zarela lurpetik doan kultura hori babesten. Zaila dugu, baina gure musika gero eta askeagoa da, eta horrelako lekuetan sentitzen gara benetan aske». Onartu du, aitzitik, «borroka txiki batzuk» ere izan dituztela azken urteetan. «Urte asko egin ditugu doan eta kausa askoren alde jotzen, baina, gaur egun, baldintza batzuen aurrean, zalantza pizten da. Inoiz behartuta ere sentitu gara, mugimenduarekin bat egiten dugulako; muga non dagoen ikusi behar da». Zenbaitetan, baldintza «prekarioagoak» eskaini izan dizkiete toki pribatuetan, eta, kasu horietan, errespetu faltatzat hartu izan ditu. «Halako lekuetan jo ahal izateko, askotan, gutxieneko bat negoziatzen aritu behar dugu oraindik. Horrekin pixka bat nazkatuta gaude. Nik gero eta garbiago ikusten dut zeintzuk diren salduak dauden lekuak; babesleei, instituzioei eta logika merkantilistei. Saltzen ari dira musika, eta saltzen kultura. Eta ez ditut maite».

Entzule moduan ere, bizi du deserosotasun bat sarri «toki ofizialetako» kultur eskaintzan. «Saiatzen naiz horietara ere joaten, baina, azkenean, gaizki pasatzen dut. Ez dut ondo arnasten horrelako tokietan; hainbat gauzak molestatu egiten didate».

Musikak pisu nabarmena hartu izan du gaztetxeetako plazan, baina, bistan da, ez da izan bakarra. Bere antzerki ibilbidean «habitat naturaltzat» du gaztetxeena Guillanek; «memoria eszenikoa» duenetik aritu da bertan, eta zirkuitu garrantzitsutzat du egun ere. Hasieran, «lanak probatzeko, esperientzia hartzeko, mugitzeko» leku bat topatu zuten; eta, denborarekin, euren harremanen sarea gaztetxeetatik urrunduz joan dela sentitu arren, aukera duten artean hor segitu nahi dutela dio. Ia obra guztiak, antzokietan egin dituztenak ere, erakutsi izan dituzte gaztetxeren batean. Salbuespena da Miss Karaoke, azkena, fisikoki kabitzearen zailtasunengatik ez dutena gaztetxeetan egin. Obra bera gaztetxean edo antzoki handiago batean eman, diferente bizi izan dute: «Izan dugu inpresioa antzokietako emanaldiak ekonomikoki irauteko egin izan ditugula sarri; eta gaztetxeetan, berriz, obra berarekin publiko gehiago eta interesatuagoa topatzen genuela». Antzokietan, publikoa «motibatzeko» lanak eskas direla uste du, eta alderantziz gertatzen dela gaztetxeetan. «Oso saio jendetsuak eta beroak egin izan ditugu gaztetxe askotan. Horiek zentzua eman diezaiokete obra bati».

Ereduak, talkak

Gaztetxeetako eredua defendatu arren, «idealizatzerik» ere ez du nahi Guillanek. «Funtzionamendu ezberdinak dituzten gaztetxeak daude, baita gaztetxeen barruan etapa ezberdinak ere denboran». Gainera, iruditzen zaio gaur egun zenbait erakunde publikok ere egiten dutela bestelako kultur eredu bat bultzatzeko saiakera. «Prozesu oso mantsoa da hori. Autogestioa ere lantzen da gaztetxeak ez diren hainbat espaziotan, baina beldur naiz ez ote diren gero eta gutxiago. Akaso, proiektu autogestionatu gehiago daude, baina ez espazioak; kontrastatu gabeko sentsazio bat da». Edonola ere, gaztetxeena beti izango da sortzaileentzako eremu garrantzitsua Guillanen ustez, «lotura gutxiago eta esperimentatzeko tarte gehiago dagoelako».

Autogestioa oinarri, gaztetxe hitzaren zentzua ere zabaldu daitekeela iradoki du. «Azkoitiko [Gipuzkoa] Matadeixe, Gernikako [Bizkaia] Trinkete eta halako espazioetan adin ezberdineko jendea dabil, eta egiteko oso garrantzitsua jokatu dute arte eszenikoetan». Errenteriako (Gipuzkoa) Mikelazulo eta Gasteizko Monstrenka ere ildo horretan kokatu ditu, gaztetxeak ez izan arren.

Hain justu, hasieran gaztetxe ziren zenbait proiekturen garapena kulturan ardaztu denean —Matadeixe eta Gernikako Astra aipatu ditu— gaztetxe izateari utzi diotela uste du Guerrak, eta horrek birdefinizio une batera eraman dituela asko. «Gaur, gaztetxeak jarrera politiko autonomo bat hartzen ari dira. Hala ere, garrantzitsua da gaztetxeen bilakaera ez ulertzea kulturatik aldentzen: orain, gaztetxeak gune kultural batetik harago berrikusiak izaten ari dira. Hor erabat beharrezkoa izango da pentsatzea nolakoa izango den gure guneen produkzio kulturala, eta horretan gaude».

Bai Arangurenek eta bai Guerrak uste dute gaztetxeak elkarlanean aritzen saiatzen direla inguruko kultur eragileekin. Arangurenek zehaztu du, baina, erakundeek ez dituztela beti hain erraz onartzen halako espazioak, eta «mehatxu gisa» ikusten dituztela maiz. Putzuzuloren kasua hala sumatzen du. Gogora ekarri du Zarauzko Udalak gaztetxea dagoen lekuan etxebizitzak eraikitzeko proiektu bat duela martxan, non Putzuzulo botatzea aurreikusten den.

Azpeitiko kasuan, Guerrak dio ona dela herriko beste kultur eragileekiko harremana. Garbi du, baina, euren eskaintzak bestelakoa izan behar duela. «Instituzioak masa kulturaren eta elite kulturaren arteko borrokan ari dira. Gu ez gara kokatzen ez batean, ez bestean; parametroak beste batzuk dira. Logika merkantilistak agintzen duenean, ez du inporta obra zertarako egin den: horrek merkatuan duen balioak inporta du».

Begia geroan, bi erronka nabarmendu ditu Arangurenek: belaunaldien arteko kohesioa eta transmisioa lantzea, eta konpromisoa birpentsatzea. «Kosta egiten da proiektu kolektiboetan konprometitzea. Lehen, sakrifikatu egin behar zenuen, eta hori ez dugu nahi orain. Baina hortik 'libre banago, azalduko naiz' batera, salto handia dago».

Beste eginbehar handi bat ere sumatzen du: «Toki hauek aitortu eta maitatzea. Denok esaten dugu 'Maravillas aurrera', baina, Maravillasek edo edozeinek aurrera egiteko, behar da egon, lan egin, pentsatu... Ditugun bitartean, maitatzeko eta erabiltzeko dira».]]>
<![CDATA[PANTAILEZ JABETZETIK PANTAILA IZATERA?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/032/001/2019-01-20/pantailez_jabetzetik_pantaila_izatera.htm Sun, 20 Jan 2019 00:00:00 +0100 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1938/032/001/2019-01-20/pantailez_jabetzetik_pantaila_izatera.htm Roma, zuzenean online estreinatu da ia, apenas areto gutxi batzuetan erakutsita. Berdin Coen anaien azken lanarekin ere, The Ballad of Buster Scruggs-ekin. Eta hasiera baino ez dirudi; aurten, besteak beste, Martin Scorseseren azken bi proiektuek Netflixen zigilua izango dute: The Irishman filma eta Rolling Thunder Revue dokumentala —bada pantaila handian erakutsiko ez direla aurreratu duenik—. Hala, zinema aretoak eta banatzaileak kolpatu ditu gogorren egoera berriak. Sektore osoa dago, ordea, gaiaren gainean.

«Hau da orain gaia, toki guztietan; baina, egia esan, niri nagikeria handia sortzen dit». Horra, barre txikiz, Marian Fernandezen aitortza, Txintxua Filmseko ekoizle eta Ibaia Ikus-entzunezkoen Euskal Ekoizle Burujabeeen Elkarteko presidentearena. «Denon ahotan daude plataformak; baina gure eguneroko lanean oraindik ez du askorik eragin». Bestela heltzen dio auziari Coro Odriozolak, EZAE Euskadiko Zinema Aretoen Elkarteko idazkari nagusiak: «Sektore osoari eragin digu. Alde ona da pirateriak behera egin duela. Baina, bistan da, halako eskaintza eskura izanda, jendea gutxiago doa zinemara».

Azkar heldu da aldaketa, eta abiadura horrek jartzen du zalantzati sektorea plataformen eraginaz aritzerakoan. Hauen aurretik ere bazegoen pelikulak etxean ikusterik, Internetek bideokluben gainbehera ekarri zuen; aurrena pirateriarekin, eta nahierako bideo zerbitzuekin gero. Aldea da plataformek hortik negozio bat egiten jakin dutela, denen buru Netflix dela —Google, Facebook eta sareari lotutako multinazional gehiago ere batu dira zerrendara—.

DVD fisikoak etxeetara postaz bidaltzen zituen webgune bat zen Netflix hasieran. 2007an ekin zioten nahierako bideoen negozioari, eta 2013an eduki propioak ekoizteari; House of Cards telesail entzutetsua horien artean. Atal guztiak ikusgai batera jartzea erabaki zuten, eta hala definitu euren negozio eredua: edukia multiplikatzea eta hartzailea ahal beste ezagutzea. «Hau ikusi baduzu, beste hau ere gustatuko zaizu». Orduan 33 milioi harpide zituen, AEBetan denak. Baina asmoa globala zen ordurako, eta besteen lanen eskubideak erosi soilik ez, buru-belarri sartu zen edukien ekoizpen eta banaketan. Gaur 130 milioi etxetara heltzen da plataforma, munduko 190 herrialde baino gehiagotan. Datu gehiago: 2018an, Netflixek 83 film ekoitzi zituen—Warner Brosi, Hollywooden gehien ekoizten duen etxeari, 23 lanetarako eman zion urteak—, eta Interneten dagoen streaming zerbitzuaren %20 inguru kontrolatzen du.

Bada Netflix telebista berria dela titulatu duenik ere.

Industria bat trantsizioan

«Streaming zerbitzua nagusituz doan trantsizio une batean gaude. Ez dago oso garbi zertara goazen». Hala laburtu du sektoreak bizi duen unea Eneko Olasagasti zinemagile eta antzerkigileak. Plataformen eragina hiru aldetan aztertu behar dela dio: kontsumoan, ekoizpenean eta sorkuntzan. Zinemazalearentzat abantaila da, hori argi du. «Askoz merkeagoa da; hamar bat euro ordainduta, produktu pila bat ditu eskura».

Ekoizle ere bada, eta hor ez du hain baikor ikusten egoera. Merkatua gehiago globalizatzeak ekoizteko aukerak murriztea dakar, haren ustez. «Lehen finantzazioa alde diferentetatik lortu behar zenuen; gaur, ekoizle bakarrak ekoitzi dezake produktu bat. Besterik da eurengana iristea. Gauza hauek beti mugitu dira pasilloetan: hor ondo mugitzen dakienak aterako ditu lanak aurrera». Bada, plataformek «handien eta txikien arteko arrakala» handitzen dutelakoan da Olasagasti. «Lehen, bi milioi euroko film gehiago zeuden; orain, zortzitik gorakoak edo milioi batetik beherakoak egingo dira. Ni bezalako batek aukera gutxi ditu horra heltzeko».

Oraingoz euskarazko hiru film iritsi dira, esaterako, Netflixera: Loreak, Errementari eta Handia. Azkenaren kasuan, gainera, proiektuaren aurre finantzaketan sartu zen plataforma. Hori horrela, plataformak «aliatu» ere izan daitezkeela uste du Fernandezek. «Nik lortzen badut nire pelikularako Netflixek dirua jartzea, kolpetik jasotzen dut pelikula». Finantzazioa bilatzerakoan aintzat hartzeko pieza bihurtu da plataformena harentzat, «baina oraindik ez behin betiko pieza bat». Antzeman du beste alde on bat inguruan. «Plataformek ekoitzitako telesailak datoz orain, eta horrek hemengo teknikoentzat lana dakar; lagun asko ditut urtea egin dutenak horiei esker».

Eta kontatzeko eran? Izan dute eraginik? Ezezkoan dira Olasagasti eta Fernandez; ez behintzat modu nabarmenean. Olasagasti: «Sortzailea beti dabil egin nahi duenaren eta jendeari gustatuko zaionaren artean. Baina zerk funtzionatuko duen ez dago jakiterik; zorionez, sorkuntzak ez du algoritmoen arabera funtzionatzen». Roma-ren kasura jo du Fernandezek: «Netflixek ekoitzi arren, ikusten da Cuaronek askatasun osoa izan duela: zuri beltzean, aktore ezezagunekin... Hori bai, Netflixek kamera eta laborategi batzuk onartzen ditu, eta horrek markatzen ditu forma batzuk».

Eztabaidaren adabakiak

Batez ere, zinema jaialdien ingurumarian berotu da plataforma digitalekiko eztabaida azken urteetan. 2017an, jendeak txistu jo zion Netflixen logoari Cannesen Okja filmaren kredituetan azaltzean. Hurrengo urtean, jaialdiak lehiaketatik kanpo utzi zituen Netflixek eramandako lanak, plataformen aurretik aretoetan erakutsiko ez zirela argudiatuta.

Iazko urteak aldaketa bat ekarri duela uste duenik bada, ordea. Batik bat, Roma-k Veneziako Mostran Urrezko Lehoia irabazi izanak. Donostiako Zinemaldian ere Netflixek ekoitzitako lan bat izan zen sari nagusirako lehian. Odriozolak ez du dudarik: «Beti defendatuko dugu pelikulak zinema aretoetan estreinatu behar direla». Txarteldegietako beherakada mailakatua izaten ari dela dio, baina eusten diola beheranzko joerak. «Beti daude zinemafiloak, eta pantaila handian ikusi nahi diren filmak, baina, oro har, estreinaldiak, zeinetara lehen jendea masan joaten zen, nabarmen jaitsi dira». Etxean geratzearen «erosotasuna» eta eskaintza kultural gero eta zabalago bat dira kausa nagusiak harentzat. Horren aurrean, aretoak bide berrien bila ari dira. «Pelikula erakusteaz gain, esperientzia ezberdin bat eskaini beharko dugu».

Ikus-entzunezkoen kontsumo indibidualago bat gailentzen doala, hor ados da sektorea. Odriozolaren hitzetan, «bakoitzak nahi duena ikusten du, nahi duenean». Horrek, hein batean, «tristura» eragiten dio Fernandezi, zinemak esperientzia kolektibo modura indarra galtzeak. «Denontzat da ona aretoak zinemaren kontsumorako erreferenteak izaten segitzea».

Hizkuntza gutxituetako industriak non geratzen diren egoera berri honetan; horra zintzilik den beste auzi bat. Edo ez hainbeste. Euskara heldu den bezala, beste hizkuntza ez hegemoniko batzuk ere heldu dira plataforma horietara. Olasagastik garbi ikusten du: «Plataformei hizkuntzarena bost axola zaie; arrakasta duten produktuak interesatzen zaizkie. Halere, hizkuntza txikientzat ez da erraza merkatu horietara heltzea; hor ere baliabideak jarri beharko dira ikusgarritasuna lortzeko». Antzera Fernandez ere: «Honezkero, jakin behar genuke hizkuntza ez dela traba bat munduko edozein tokitara heltzeko».

Etor litekeena haztatzen

Sareko erabiltzaile batek idatzi zuen: «Hau mundu aldrebesa: Amazon zentro komertzial ohiak erosten, eta orain Netflix zinema aretoak erosten. Lehendabizi hondoratu zure etsaia, eta gero erosi hilotza, ea probetxurik atera ahal diozun». Zaratak heldu dira, eta prentsan ere argitaratu da plataforma erraldoi hauen hurrengo urratsa zinema aretoak erostea izango dela, beraiek ekoitzitako lanak erakusteko. Ezin jakin, baina pista eman du Fernandezek: «Botere asko dute, apustu ekonomiko handia egiten ari direlako. Horrek ahalbidetzen die erabakiak hartzen egotea».

Botereaz ari, irabazien kudeaketaz ohartarazi du Olasagastik. «Kasu hauetan, sortzaileen eskubideak kudeaketa elkarte handiek kontrolatzen dituzte. Nik kobratu ditzaket 100 euro sesio bat egiteagatik, baina arrakasta badu, etekinak sortzen ditu, eta sortzaileak ez du irabazi hori ikusten». Sortzaileak merkatu globalean jokatu behar badu, ordainketei begira ere «neurri globalak» defendatu ditu zinemagileak. «Hori guztia lehenbailehen arautu beharko da».

Gaur-gaurkoz, alarmak behar baino gehiago ez pizteko deia egin du Fernandezek. «Aspaldi hasi zen aldaketa; orain kontziente gara serio doala guztiz. Hala ere, sentsazioa dut orain denok honen inguruan aritu arren, bi urte barru, beste zerbait izango dela. Baina zinema zuzenean etxera heltzea? Hori bada aldaketa nagusia, hori jada hemen dago».]]>
<![CDATA[«Artistaren eskubidea da lana bere modura egin ahal izatea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1864/023/001/2019-01-11/artistaren_eskubidea_da_lana_bere_modura_egin_ahal_izatea.htm Fri, 11 Jan 2019 00:00:00 +0100 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1864/023/001/2019-01-11/artistaren_eskubidea_da_lana_bere_modura_egin_ahal_izatea.htm Duck Soup (1933) filmetik fikziozko herrialdeari izena hartu, eta 2006an sortu zuten taldea. Hondartzaz hondartza jo zituzten lehen kantuak, eta hirugarren lanarekin ari dira orain agertokietan: Shenobi (2017), emakumearen aldeko borrokaz diharduen hogei kantuko diskoa. Hura aurkezten izango dira egunotan Euskal Herrian: gaur, Azpeitiko (Gipuzkoa) San Agustin kulturgunean; eta, bihar, Bilboko Kafe Antzokian. Hil amaieran Iruñetik ere igaroko dira; Zentralen joko dute, urtarrilaren 25ean.

Hondartzan jotzen hasi zineten, orduan.

Lehen bi urteak hala joan ziren, bai. Musika beltzaren inguruan batzuk elkartu, eta oporretan Cadiz (Espainia) inguruko hondartzetara joaten hasi ginen. Lagunak hurbiltzen hasi ziren, eta hasierako boskotea bikoiztu egin zen. Gero hasi ginen areto handiagoetan jotzen. Eta lagunak bakarrik ez, gu ezagutzen hasi zen jendea ere hasi zen etortzen.

Handik sei urtera etorri zen lehen lana, Freedonia (2012). Ezinbesteko epea zen estudiora sartu aurrekoa gero etorriko zenerako?

Bai, hor hasi zen dena egosten. Egia da, halaber, ez genuela nahikoa baliabide disko bat grabatzeko. Tira, egun ere ez daukagu. Baina ikusten genuen gero eta zale gehiago etortzen zela kontzertuetara, eta haiek zirela diskoa eskatzen ari zitzaizkigunak. Orduan planteatu genuen lehen finantzaketa kolektiboa egitea, eta zaleek eurek egin zuten posible hura ateratzea. Bigarrena guk ekoitzi genuen, eta Shinobi-n berriz itzuli gara finantzaketa kolektibora.

Apurka hazten joate horrek nola eragin du taldearengan?

Joan-etorriak egon dira. Urte asko dira, eta esan dezagun elkarrekin ikasi dugula dena; autogestionatuak gara, eta guk geuk egiten dugu musikari dagokion alorra zein hortik kanpokoa.

Zeuen kasa antolatzeagatik irabazi duzue han-hemen «sistema ezarriaren aurka doan talde borrokalaria» izatearen ospea?

Gure ispilua, geure burua ikusteko darabilguna, errealitatea da, bizi garen gizartea. Aldarrikatu bainoago, giza eskubideez hitz egiten dute gure kantuek. Egia da disko honetan urrats bat aurrera egin dugula, eta emakumea lehen lerroan jarri, giza eskubide guztien artean, genero berdintasuna abiapuntu delako. Atzera goazela dirudi, ordea.

Igartzen da emakumearen aldeko mugimendua oholtza gaineko zein osteko jardunean?

Baietz esango nuke, eztabaida alde guztietan ireki dela. Uste dut musikan, nolabait komunikaziorako ezaugarri sentiberago bat edukitzean, kontzientzia handia dagoela. Asko dago egiteko, halere; bistan da.

Shenobi deituriko figura asmatu duzue, emakume gerlari bat.

Bai. pantailak gainditzen dituen emakume borrokalari bat da, komiki modura kontzeptualizatua. Nolabait, bideo jokoetako pantailak igaro, eta berdintasunik ezaren dramaren hainbat alderdi ezagutzen ditu: errefuxiatuak, betiko ahaztuak... Disko bikoitzak aukera eman digu sentitzen dugun hori dena kontatzeko.

Disko luzea da, hogei kantukoa. Hainbeste izanik, nola joaten da abestien sortze lana?

Taldeak duen ona da denok batera sortzen dugula. Denok botatzen dugu guretik eltzera, eta denon artean kozinatzen dugu. Musika bide askotatik heltzen da: hutsetik lokalean edo itxiago etxetik. Baina, bai, bederatzi izanik, lanerako bere era du bakoitzak. Kontua denon artean eratzea da.

Analogikoan grabatzen duzue. Soinu kontua da soil-soilik?

Bai, batez ere. Biniloan grabatzea eta editatzea gustatzen zaigu: estudioan sartu, eta denok batera grabatzea. Aurreko lana atalka egin genuen, baina orain bederatziok batera grabatu ahal izan dugu; kantu batzuetan, baita ahotsa ere. Analogikoaren freskurak eta elkarrekin grabatzeak zuzenekotik antzekoago egiten du musika, analogikoari dagokion hori ematen dio. Binilora pasatutakoan, begiak itxi eta estudioan egotea bezala da. Bero hori liluragarria da.

Finantzaketa kolektibo bidez ekoitzi, eta Creative Commons lizentziapean atera. Musika ulertzeko modu bat erakusten du?

Lehen lanetik ohartu ginen ez ginela bateragarriak, besteak beste, SGAEren politikarekin. Inoiz ez zaigu gustatu nola kudeatzen dituen egile eskubideak. [Espainiako] Kultura Ministerioak soilik hari ematen dio lizentzia, gauza erabat legez kanpokoa: ezin da eskubideen monopolio bat eduki. Artistaren eskubidea da lana bere modura egin ahal izatea. Gure kasuan, Creative Commonsekin, gainera, kantuak gure neurriaren arabera erregistra ditzakegu, bederatzientzat modu berean. SGAEn gehienez hiru figura onartzen dituzte: hitzen egilea, konponketak egiten dituena eta konpositorea.

Soulera etorrita, topatu duzue aski zirkuitu inguruan?

Egia esan, ez gara gelditu ere egiten. Lehen diskoarekin soul gordinago bat egiten genuen, klasikoagoa. Gaur, konposatzen urte batzuk eman ondoren, eta askotariko eraginak jasota, soulak hor jarraitzen du, baina jantzita dago. Planete imaginaire kantua, esaterako, lasai asko izan zitekeen kantu inpresionista bat. Zinemako erreferentzia asko ere baditugu: western filmak, soinu banda asko, edo komikira gerturatzen den mundu bat. Hori guztia soulera ekartzea, bide hori gustatzen zaigu orain gehien. Zortekoak gara jendeak ontzat jo duelako.

Zuzenekoen energia nabarmentzen dizue gehien kritikak. Hori da une gailena?

Disko bat beti da zerbait baketsuagoa, bihotza beste pultsazio batzuetan duzula entzuten da. Zuzenekoa beste gauza bat da; hiru lanak nahasten ditugu une hori berezia izan dadin eta abestiek duten energia benetan izan dezaten. Ezin dugu Dignity and Freedom suabe abestu, ondo ozen oihukatu behar da. Ideia horrekin goaz zuzenekora. Gero, ñabardurak daude; baditugu min handiena ematen duten lekuan jotzen duten kantuak ere, eta horiek ikuspuntu baikor batetik kontatzea ere polita da. Maikak [Sitte] lehen lerroan erakusten duen indarrak biltzen du ondo dena.]]>
<![CDATA[Zeluloidea, musikaren erritmoan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/032/001/2019-01-06/zeluloidea_musikaren_erritmoan.htm Sun, 06 Jan 2019 00:00:00 +0100 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1946/032/001/2019-01-06/zeluloidea_musikaren_erritmoan.htm
Bederatzi lan izango dira aurten musika dokumental onenaren Dock of the Bay saria lortzeko lehian. Askotarikoa da zerrenda. 1980ko hamarkadan, Euskal Herriko rock eszenan, lehenengotako emakume abeslaria izan zen Lou Olangua; haren istorioa ardatzean, emakumeek Euskal Herriko eszenan hartu zuten lekuaz hitz egiten du Louk. Zuberoako kantuen kultura lantzen du, bestalde, Elsa Oliarj-Inesen Basahaideak lanak. AEBetatik bi ekoizpen helduko dira: Lee Renaldoren Electrim Trim albuma sortzeko prozesua jasotzen duen Hello Hello Hello dokumentala; eta Milford Graves: Full Mantis, izen bereko perkusionistaren ibilbidea erakusten duen filma.

Brasilgo abeslari eta artista transgeneroa da Linn da Quebrada; haren eskutik, gorputzaren eta bere irudikapenaren gaineko gogoeta bultzatzen du Bixa Trabesti lanak. Oso bestela, Nacho Vegasen urratsetatik, Asturiasko langile eta nekazarien 1934ko altxamendura helduko da ikuslea Cantares de una Revolución-en.

Atala ixteko, Los Fiambres punk taldeko Rober El lado oscuro del rocanrol diskoa grabatu zuten lekura itzuliko da La estrella errante filmean; El ulls no saturan-ek Miguel Serra musikariaren erretratua egingo du; eta O Espirito de Pucho Boedo-k Novedades Carminha taldearen hiru grabaketa egunen lekuko egingo du ikuslea.

Proiekzioak, eta gehiago

Nazioarteko azken musika dokumental aipagarrienen hautaketa bat erakutsiko du Perfekt Day sailak; zazpi lan. Horian artean, ezohiko da I Used to be Normal; zenbait emakumek The Beatles, Backstreet Boys, Take That eta One Direction taldeekin izan duten harremanaz ari da. Matangi Maya M.I.A.-k, izen bereko kantariaren bizitza azalduko du, Sri Lankako gerratik ihes, Londresera alde egin, eta izar bilakatu arteko bidea.

Madrilgo Zombies taldeko abeslaria izan zen Tesa Arranz, eta harekin dago lotuta Aliens film laburra. Trojan Recors zigiluaren ikuspegitik, Jamaikako eta Britainia Handiko gazteen uztartzea kontatzen du Rudeboys a story of Trojan Records-ek. Eta Britainia Handiarekin segituta, bertako Michael Caine zinemako izarra da My Generation laneko protagonista, 1960ko urteetan egindako bidaia bat azalduko du, garai hartako zenbait talderengana itzulita.

Matt Tyrnaurren Studio 54 eta Alexis Moranteren Cameron: flamenco y revolución filmek osatuko dute saila.

Atzera begirakoari gordetako Paint it Blac atalak, aldiz, lan bakarra hartuko du aurten: Fernando Truebaren Mientras el cuerpo aguante, 1982koa. Chicho Sanchez Ferlosio egile anarkistaren figurara egindako hurbilketa bat da, haren kantu eta lekukotzen bidez ondua.

Forma narratibo berrien aldeko apustua egin nahi izan du aurten Donostiako jaialdiak, eta Dock Live saila sortu dute hartara. Hiru film proiektatuko dituzte, zuzeneko musikarekin. Ostiralean izan zen lehena, eta hauek izango dira hurrengo biak: Respirar, correr, mirar filma interpretatuko du Mursegok, urtarrilaren 8an; eta In The Middle of Norway lanaren ondoan joko du, akustikoan, La Habitacion Roja bikoteak, hurrengo egunean, hilaren 9an.

Ohikoa denez, proiekzioez gainera, bestelako jarduerek osatuko dute jaialdia: kontzertuak, mintegi bat eta ikusle gazteentzako saio bat prestatu dituzte.]]>
<![CDATA[Oholtza gainekoa hormetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1901/024/001/2019-01-05/oholtza_gainekoa_hormetan.htm Sat, 05 Jan 2019 00:00:00 +0100 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1901/024/001/2019-01-05/oholtza_gainekoa_hormetan.htm Urtaroen azalak gaueko lubakian erakusketan. Konpainiaren 50. urtemugaren aitzakian prestatu dute, baina Aranzabalek —komisariotza lanetan ere aritu denak— argi utzi du ez dela atzera begirakoa, alderantziz baizik: «Etorkizunera begira dago, iparra non dugun erakusteko». Donostiako Okendo kultur etxean bisitatu ahalko da, hilaren 26ra bitartean.

Oholtza gaineko emanaldietan ateratako argazkiek osatzen dute erakusketaren eduki nagusia. Berrogei dira denera, Juan Carlos Ruiz argazkilariak eginak gehien-gehienak. Kulunka, Soka, Oteizaren kaxa beltza, Zeruko... Kresalaren aro ezberdinetan sortutako piezak ageri dira irudietan; azken urteetan zein duela hiru-lau hamarkada sortutakoak dira dantzak, baina argazki denak dira azken urtekoak. Horrek erakusketari «koherentzia estetiko bat» ematen diola uste du Aranzabalek, baita irudi ia denak argazkilari berarenak izateak ere. «Zuzendaritza eta irakaskuntza lanetan gabiltzanok perfekzioa bilatzen dugu, eta hori ez da existitzen. Niretzat, hemen irudi inperfektu asko daude, baina Juan Carlosen begirada inperfektu horretan egia dago; benetakotasuna».

Aspaldi sortutako piezak Kresalako egungo dantzariek erakusten jarraitu ahal izatea ere garrantzitsutzat du Aranzabalek. Baita taldearen bereizgarritzat ere: «Gure lan egiteko modua epe ertain eta luzera begirakoa da, egiten duguna ez dadin izan efimeroa, moda baten menpekoa». Denboran arrastoa uztearen ideia horri zor zaio, hain zuzen, erakusketaren izenburua. Gaua ere ezinbestez aipatu beharra zuten: «Hori da gure babeslekua, batez ere sorkuntza mailan askorako ematen digulako».

Antonio Gades dantzariaren aipu batek zabaltzen du erakusketa. Dantzaren etikaz ari da, eta hori defendatu du Aranzabalek, dantzak baduela bere zentzu etikoa. «Gu bide motzetatik, txalo errezetatik urruntzen saiatzen gara, lehen inpresio horretatik harago lan egiten; horretarako, begirada pausatua behar da».

Lan egiteko modu horretan, haurrekin egiten duten jarduna lehen lerrora ekarri, eta erakusketan horma oso bat eskaini diete Buba eta bubu ikuskizuneko argazkiei. Umeen dantza irakaslea ere bada Aranzabal, eta eremu horretan hutsuneak nabari dituela aipatu du: «Haurren inguruan askotan esaten da gerora izango ditugun ikusleak sortzen ari garela. Baina ez; haurra une honetan da ikuslea».

Dantzaren bueltako paperak

Argazkiekin batera, ikuskizunetako maskarak eta elementu eszeniko gehiago ere erakutsi nahi izan dituzte. Xabier eta Benito Garate anai artisauek egindako lanak dira, eta haiei ere «ikuspuntu artistikotik» begiratzeko aukera ireki nahi izan dute.

Hiru beira arasek biltzen dute gainontzeko materiala, Kresalaren inguruan sortu den paper euskarriko materiala: kartelak, eskuizkribuak, maketak, liburuak... Bilduma pribatuetatik lortu duten materiala da hein handi batean; Euskal Ballet Nazionala sortzeko proiektuaren 1981eko dokumentua, esaterako, azkenean aurrera egin ez zuena. Beira arasetako batean Gene Yurreren figura nabarmendu dute, Kresalaren sortzailea izan zena. «Dantzari profesionala zen, 1968an Paristik etorri berria. Kanpoko dantza joeretatik asko jaso zuen, hau basamortua zenean». Jorge Oteiza eta Mikel Laboaren alboan ageri da, hala, zenbait argazkitan. «Perspektibatik ikusita, oraindik ere, handik edaten dugu», erantsi du Aranzabalek. Haren hitzetan, «etengabe berrasmatzearen zentzutik» ulertzen du tradizioa Kresalak. Bada, horren «irakurketa poetiko bat» egin dute erakusketan.]]>
<![CDATA[Berri Txarrak-en azken-aurreko kontzerturako sarrerak ere, kito]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/025/001/2019-01-05/berri_txarrak_en_azken_aurreko_kontzerturako_sarrerak_ere_kito.htm Sat, 05 Jan 2019 00:00:00 +0100 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1890/025/001/2019-01-05/berri_txarrak_en_azken_aurreko_kontzerturako_sarrerak_ere_kito.htm
Segundoko 3.000 eskaera baino gehiago izan ziren azken kontzerturako sarrera lortzeko, eta guztiz blokeatu ziren plataformak. Halakorik berriz gerta ez zedin, Interneten ez ezik, zenbait leku fisikotan ere eskuragai jarri zituzten atzo txartelak. Ondorengo herri hauetan izan zen erosteko aukera, eta denetan bukatu ziren egun erdirako: Iruñean, Lekunberrin, Altsasun, Elizondon, Lizarran, Gasteizen, Bilbon, Donostian eta Baionan. Pistarako sarrerak soilik saldu zituzten leku horietan.

25 urteren ostean, 'Ikusi arte'

1994an sortu zuten Berri Txarrak Gorka Urbizuk, Aitor Goikoetxeak eta Mikel Lopez Rubio-k, Lekunberrin (Nafarroa). Urbizuk jarraitzen du egun jatorrizko talde hartatik. Azken urteetan, David Gonzalezekin eta Galder Izagirrerekin batera osatu du taldea, eta eurak ariko dira datozen hilabeteetan Ikusi Arte Tour 2019 biran, agurra eta 25. urtemuga, biak ospatzen.

Oraingoz ez dute biraren inguruko xehetasunik eman. Baina jarria dute hurrengo data: otsailaren 16an izango da, Miarritzen (Lapurdi), Seaskaren 50. urteurreneko jaialdian.]]>
<![CDATA['¡Shot!U' jaialdia, bi gautara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2037/025/001/2019-01-04/shotu_jaialdia_bi_gautara.htm Fri, 04 Jan 2019 00:00:00 +0100 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/2037/025/001/2019-01-04/shotu_jaialdia_bi_gautara.htm Shot! estudioak. Grabazioetarako hainbat aparatu kiskali, eta 25 urtetan egindako hainbat grabaketaren master kopia galdu ziren. Ezusteko kolpea izan zen Euskal Herriko musikari eta zale askorentzat, eta laster hasi ziren estudioa berriz martxan jartzeko ekinbideak antolatzen. Horietan hurrengoa ¡Shot!U elkartasun jaialdia zen izatekoa, bihar, Arrasateko kiroldegian. Baina bertan behera geratu da azkenean, «azken orduko tramite administratiboak» tarteko. Haren ordez, bi kontzertu gau antolatu dituzte asteburu honetarako, herriko gaztetxean: gaur, Glaukoma eta Itziarren Semeak taldeek joko dute; eta, bihar, larunbatez, La Furiak eta Pikete Lerroak -Fermin Muguruzak eta Deskontrolek Kortaturen kantuak joko dituzte-. Talde horiek berak ziren ¡Shot!U jaialdian parte hartzekoak, baita Soziedad Alkoholika ere.

Antolatzaileek, bestalde, barkamena eskatu dute sortutako eragozpenengatik, eta jaialdirako sarrera erosita zutenei ordaindutakoa itzuliko zaiela jakinarazi dute.

Musikarien elkartasunez

1994an zabaldu zen Shot! grabazio estudioa, eta asko izan dira ordutik euren lanak han grabatu dituzten taldeak; horien artean daude, besteak beste, RIP, Potato, Gose, Petti, Betagarri, Leihotikan, Eraso, Su ta Gar, Audience, Sharon Stoner eta Occhi di Farfalla.

Iñaki Bengoa Shot!-eko arduraduna aritu da musikari horiekin denekin grabaketetan, eta baita teknikari lanetan ere, hainbat kontzertutan. Hala Bengoaren nola estudioaren aldeko hitzak helarazi dituzte gaur-bihar Arrasaten izango diren musikariek. Ondorengoa idatzi du, esaterako, La Furiak, bere lehen diskoa han grabatu zuenak: «Shot!-en giza kalitatea aurkitu dugu, istorio asko, eta, batez ere, musikarenganako maitasuna; egia asko dago han, eta hori ez du suak eramango».

Shot! berriz martxan jartzera bideratuko dute bildutako dirua. ]]>
<![CDATA[Musikenek jazza ardatz duen lehen ikerketa aldizkaria kaleratu du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2014/021/001/2018-12-28/musikenek_jazza_ardatz_duen_lehen_ikerketa_aldizkaria_kaleratu_du.htm Fri, 28 Dec 2018 00:00:00 +0100 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/2014/021/001/2018-12-28/musikenek_jazza_ardatz_duen_lehen_ikerketa_aldizkaria_kaleratu_du.htm Jazz-Hitz. «Eremu anglosaxoitik kanpo» apenas dagoen jazza ardatz duen argitalpen zientifikorik; are, Espainiako Estatuan ez dago bat ere, Patricio Goialderen esanetan. Horri aurre egin nahi izan dio Musikene Euskal Herriko Musika Ikastegiko jazz departamentuak. «Estatuan jazza ardatz duen argitalpen zientifiko bakarra» dela azpimarratuz aurkeztu dute, horrenbestez, aldizkariaren aurreneko zenbakia. Goialdek zuzenduko du, Musikeneko jazz irakasle eta ikerlariak, eta urtean zenbaki bat plazaratuz «irauteko bokazioz» jaio dela adierazi du. Paperean eta bertsio digitalean argitaratu dute —Musikeneren webgunean—, eta doakoa izango da bietan.

«Aniztasuna». Hori da aldizkariaren ezaugarririk nabarmenena Goialderentzat. Batetik, gaietan: lehen zenbakian, esaterako, jazz musikari ezagun batzuei, zinemaren eta musika inprobisatuaren harremanari eta 1940-1950eko hamarkadetan kaleratu ziren musika aldizkariei egin diete leku. Eta aniztasuna, bestetik, egileen artean. Musikenek bultzatu badu ere, modu «irekian» osatuko da edukia: «Erredakzio taldean hurbileko pertsona eta entitateak daude, Eresbil eta Nafarroako Goi Mailako Musika Kontserbatorioa; baina badira urrunagokoak ere, tartean Valentziako Kultura Institutua eta Birminghamgo Unibertsitatea [Erresuma Batua]».

Irizpide berberekin osatu dituzte ebaluazio aldea eta zientzia batzordea, argitalpena gertutik zaindu dutenak. Gonzalo Tejada Musikeneko irakaslea zientzia batzordeko kide izango da. Kontrabaxu jotzailea ere bada Tejada, eta, hain zuzen, gogora ekarri du gogoeta lanak musikariarentzat duen balioa. «Interpreteak ikerketa serio bat behar du sortzen duenaz; praktika instrumentalak bakarrik ez, praktika intelektualak ere aberasten dio lana. Hausnarketa ezinbestekoa da, are gehiago orain, jazza bidegurutze betean dagoen honetan».

Nazioartekotzeko nahia

Nazioarteko komunitate zientifikoaren interesa ere piztu nahi du Jazz Hitz-ek; horregatik azpimarratu du Goialdek beste herrialde batzuetako egileek «ateak» zabalik dituztela. Artikuluen hizkuntzetan ere islatuko da hori. Lehen zenbakian, hamar artikuluetatik zazpi gaztelaniaz dira, eta hiru ingelesez. Baina testuen araberakoa izango da aurrerantzeko zenbakietan. «Normalean, ikerketa mailan erabiltzen diren hizkuntzetan argitaratuko dira artikuluak; beraz, ingelesez, frantsesez, gaztelaniaz... Baina euskaraz sortzen badira, sar daitezke».

Musikeneko ikasleentzat ere garrantzitsua da proiektua, Miren Iñarga eskolako zuzendariaren hitzetan: «Artearen ikerketarekin konpromisoa dugu, ikasleek formazio integral bat jaso dezaten». Antzera, proiektuari «ongietorria» egin dio Miguel Martinek ere, Donostiako Jazzaldiko zuzendariak. Jazza «serio» hartzeko tresna gisa ikusi du proiektua. «Jazzetik, aurreneko aldian, musikak bera erakartzen gaitu; baina, denbora bat daramagunean entzuten, gehiago jakin nahi dugu. Jazzak modernitatea sortzen lagundu du, eta ikerketa hauek zaleoi lagunduko digute gehiago gozatzen, ulertzen zer den artistikoki zoriontsu egiten gaituen hori».]]>
<![CDATA[Gatazkak egindako jendea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/024/001/2018-12-27/gatazkak_egindako_jendea.htm Thu, 27 Dec 2018 00:00:00 +0100 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1891/024/001/2018-12-27/gatazkak_egindako_jendea.htm Nur eta ortzadar-txoria haur eta gazteentzako lana aurkezten aritu da, baina baita helduen literatura barruan katalogatutako eleberri berri bat ere: Malkoak lur antzuan. Ereinek argitaratu du, eta Martinez de Lezeak azken lanetan landu duen ildotik dator: «izenik ez dutenen istorio txikien» ildotik. 36ko gerra aurrean abiatzen da kontakizuna, Extremaduran (Espainia), eta Bizkaiko industrializazio urteetaraino heltzen da; tartean, maitasun istorio bati leku eginda. Ele bitan plazaratu du eleberria idazleak; ohi duenez, gaztelaniaz idatzi du jatorrizkoa, eta Miren Arratibelek itzuli du.

«Pertsonen istorio bat da, ez gerrako istorio bat», hori argi utziz abiatu zuen aurkezpena idazleak. «Gerra nozitu zuen» jendea eraman du erdigunera, eta, beste edozeren gainetik, hori nabarmendu zuen; ideiak eta idealak aparte, «pertsonen eguneroko bizimoduaz» ari dela eleberrian. Hala, nahita, ez ditu behin ere sartu frankismoa, sozialismoa, nazionalismoa, komunismoa, militarrak, Guardia Zibila, gudariak eta gisako izendapen zehatzak. «Zertaz ari naizen, orduan? Ba, gutaz. Herri xeheaz, kaleko jendeaz, eta, ez si eta ez no, ideologia batekin inplikatuta egon gabe, gure burua hondamendi baten barruan topatzen dugunoz, bakar-bakarrik bi bando elkarren aurka hasten direlako». Historian maiz gertatu da hori, idazlearen arabera. Eta, kasu honetan, historia hurbilean hori nola jazo den kontatu nahi izan du berak.

Bi jokaleku eta denboratan kokatu du istorioa Martinez de Lezeak. 36ko gerra aurreko Extremaduran, Damaso deituriko pertsonaia azalduko da: jauntxoen lurrak lantzetik bizi den nekazari bat. 30 urte geroago, haren seme Manuel agertuko da, Bizkaiko fabrika bateko langile. Frankismoan izan zen grebarik handienean hartuko du parte hark, eta Extremadurara itzuli beharko du, eta ezagutzen ez zuen familiaren istorioa jasotzen hasi.

Euskal herritar askoren jatorria han dagoelako eraman du istorioa Extremadurara Martinez de Lezeak. «Askoren aitona-amonek handik ihes egin behar izan zuten. Inork ez du bere etxea uzten gustuz; goseagatik eta beldurragatik uzten da etxea, eta biak daude nobelan». Horrez gain, 36ko gerran Extremaduran milaka fusilamendu egon zirela ere ekarri nahi izan du gogora idazleak; baita haietako gehienak nekazariak izan zirela ere, 20-50 urte bitarteko gizonezkoak gehien-gehienak. «Gizon langileen belaunaldi bat desagertu egin zen». Bizirik iraun zuten askok eta haien ondorengoek Euskal Herrira egin zuten ihes, Bizkaiko meatzeetara eta Gipuzkoako lantegietara. «Hemen ere izugarrikeriak bizi izan zituzten, eta kontatu egin behar dira».

Hurrengoa, bi urte barru

Idaztea «kostatu» zaion eleberrietako bat izan dela aipatu zuen egileak lana aurkezterakoan. Idaztera jartzean «gozatzea» helburu duela gaineratu zuen, baina azken lan honekin ez duela halakorik sentitu. «Hala ere, kontatu beharra igartzen nuen».

Isilpean gordea (Erein, 2015) eleberriarekin abiatutako bideari eusteko gogoa ere berretsi zuen, nobelagintzak iragan hurbila kontatzeko balio diolakoan.]]>
<![CDATA[«Pulpitu ez, plaza izan da Jakin»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/030/001/2018-12-20/pulpitu_ez_plaza_izan_da_jakin.htm Thu, 20 Dec 2018 00:00:00 +0100 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1877/030/001/2018-12-20/pulpitu_ez_plaza_izan_da_jakin.htm
Atzo iluntzean izan zen hura banatzeko ekitaldia, diputazioaren egoitzan, Donostian. Azurmendi bakarrik falta izan zen; Alemanian bizi da, eta, duen gaitza dela medio, ez zuen etortzerik izan; bideo bidez bidali zituen esker oneko hitzak: «Intelektualki, Jakin izan da nire etxea eta familia. Lau mosketari zaharrak ohoratzen dituzuen festan, ezin hor egon, berriro gaixotasunak ustekabean harrapatua, baina zuekin nago». Beren-beregi, Markel Olano ahaldun nagusiari eman zizkion eskerrak, umorez, haren doktore tesia zuzendu zuela gogora ekarriz.

Beste hiru jakinlariei ezpata dantzarekin egin zieten harrera, eta dantzariek osatutako arkuaren azpitik sartu ziren foru jauregira. Instituzioetako eta kulturgintzako hainbat ordezkari zituzten zain barruan, senitarteko eta lagun ugarirekin batera.

Asier Odriozolak aurkeztu zuen ekitaldia, eta Alaitz Aizpurua gaurko Jakineko kideak irakurri zuen laudatio-a, domina banatu aurretik. Torrealdaik hartu zuen gero hitza, lau omenduen izenean. Irribarretsu eta esker oneko, iraganera begiratu bat eginez abiatu zen. Gogora ekarri zituen Jakinen hastapenak, nola sortu zen 1956an, Euskaltzaindiak Arantzazun egin zuen Euskaltzaleen gerraosteko lehen biltzar irekira begira. «Arantzazun sortu zen, bai, baina ez Arantzazurako», egin zuen ñabardura, eta erantsi 30 urte geroago sortu izan balitz unibertsitate giroan kokatuko zuela. Inon sortzekotan, «euskararen lurralde askean» sortu zen Jakin, eta Arantzazu zen orduan lurralde horren sinbolo. Hamar urte egin zituen han, harik eta 1967an hiritartu zen arte; pentsamoldez, laikoagoa bihurtuz, baita fisikoki ere, Donostiara lekualdatuta.

«Etengabe berregokitu beharra». Zentsurarekin ikasi zuten lezio hori, eta behin eta berriro berrasmatzea «ezaugarri propio» bihurtu da, hala, Jakinentzat, Torrealdairen hitzetan. Baita «taldearen indarra» ere. Azpimarratu zuen talde izaerari eusten asmatu zutela ikasle zirela, bakoitza alde batean, Katalunian, Italian, Frantzian edo Alemanian zebiltzala, eta bi ezaugarri aipatu: «Talde irekia eta askea izan da, integratzaile eta integratua». Datuekin berretsi zuen: Jakinek 3.100 lankidetza eta 1.250 lankide izan ditu aldizkarian bakarrik.

Bada, aldizkaritik at ere, hamaika lanetan izan da Jakin; euskalgintzan eragile, zubigile, bidelagun. Alfabetatze mugimendua, Kontseilua, UZEI, Euskaldunon Egunkaria eta unibertsitatea hartu zituen gogoan, besteak beste.

Baina Jakinen «ikur nagusia» aldizkaria izan da, eta «plaza» gisa bizi izan dute sortzaileek. «Jakin ez da izan pulpitu, ez katedra. Plaza izan da. Herriko plaza, gogoetaren plaza eta lankidetzarako elkargunea. Horregatik, pentsamenduaren geografia zabaletik hurbildu zaigu jendea».

Euskararen lurraldean sortua izanik Jakin beti «euskaltzaleekin eta herritar guztiekin egoten» ahalegindu dela azaldu zuen Torrealdaik; era kritikoan, ikuspegi zabaletik. «Jakinek erreferentzialtasuna, independentzia eta sinesgarritasuna erdietsi baditu, bateragune izateko bokazioagatik izan da». Eta iparrean ideia batekin: herrigintza euskalgintzatik egitea. «Euskalgintzaren zentraltasuna ez da eslogan hutsa. Gure proposamen nagusia da herrigintzaren eraikuntzan». Era askotara azaldu du hori Jakinen historikoki; hasieran, literatura eta filologia ziren nagusi, baina inguru politikoak hartu zion lekua 1960tik aurrera. «Politika kultura inbadituz joan da». Horren aurrean, «kulturaren autonomia» defendatzea izan da jakinlarien politika.

Etorkizunari keinu eginez itxi zuen Torrealdaik gogoeta. 2014an, jauzi bat egin zuen Jakinek, eta fundazio bihurtu zen; Torrealdai bihurtu zen lehendakari, Lorea Agirre zuzendari, eta aldizkaria birmoldatu zen, azal eta mami. «Arantzazutik mundu zabalera egin dugun bidean, transmisio hau iraultza txiki edo handi den geroak esan beza. Baina, izan, bada esanguratsua: Arantzazuri jatorrian loturiko belaunaldi baten legatua da. Mundu baten bukaeratzat har daiteke. Guretzat ez da deus bukatzen, kontrara baizik. Sinetsita gaude etorkizuna iragana baino ederragoa izango dela. Hasia dago izaten».

Herria, hizkuntza, kultura

Azken bururako gorde zituen gorazarreko hitzak ahaldun nagusiak. Euskal kultura «modernitatearen bidean» kokatzeko lan eskergagatik agertu zien esker ona: «Mendebaldeko zibilizazioaren balio aurrerakoien gainean proiektu sortzaile iraunkor eta ireki bat eratzeko ahalegin handia egin duzue; eta, horrekin, Euskal Herri honentzat etorkizuna eraikitzen lanean jardun duzue».

Herria, hizkuntza, kultura. Jakinen hiru zutabe horietan egin zuen azpimarra: «Hiru hanka horietan zurkaiztu du Jakinek bere etxea, sinetsita euskal hiztunen komunitatearen geroa hiru eremu edo tasun horiek bermatuko dutela». Eta Jakinek garaian garaiko auziei erantzuteko erakutsi duen gaitasuna goraipatu zuen ondotik, baita euskalgintzari begiratzeko modu jakin bat garatu izana ere: «Militantziaren eta profesionaltasunaren uztarketa eraginkorra, euskaltzaletasunaren hobespena, taldearen independentzia, euskararen zeharkakotasunaren defentsa...».

Jakinlarientzat transmisioa «obsesioa» izan dela esan zuen Olanok, eta, hain zuzen, hori eskertu zion aldundiak, atzo, Urrezko Dominarekin: «Hizkuntza, kultura, herri sentimendua iraunarazi eta belaunaldi berriengana iritsarazteko bideak irekitzea».]]>
<![CDATA[Bigarren bizitza Mintxori]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1924/024/001/2018-12-19/bigarren_bizitza_mintxori.htm Wed, 19 Dec 2018 00:00:00 +0100 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1924/024/001/2018-12-19/bigarren_bizitza_mintxori.htm Ipurbeltz aldizkariko pertsonaia giltzarrietako bat izan zen Mintxo. 1977an atera zen aurrenekoz argitara, eta sei urtez, hilero-hilero, bere istorioek bi orri hartu zituzten komiki agerkarian. Miguel Berzosak sortu zuen, eta istorio guztiak bilduma batean jaso ditu orain Harriet argitaletxeak. «Baserritar bat da, inozentea, oso kuxkuxeroa eta baldarra, hanka sartu besterik egiten ez duena». Halakoxea da Mintxo, egilearen hitzetan. «Mutilzahar bat da», egin du azpimarra, «beti bere txakur bereizezinarekin doana hara-hona».

Hara-hona, batik bat, landa gunetik hirira eta hiritik landa gunera da Mintxorentzat. Hala ageri da bere joan-etorrietan, baserri eremuan askotan, eta arrotzagoa zaion hiriko zurrunbiloan besteetan. «Herri txiki batean bizi da, eta hiria esperpentikoagoa zaio, dena du berria hirian». Baina, bi-bietan, egoera korapilatsuetan nahasten da berdin; dela erromeria edo bolatoki batean, dela zinema areto, komertzio handi edo autoeskola batean. Horrek egiten du Mintxo, eta hor aztarrika bilatu zuen umorea Berzosak. «Gaizki-ulertuetan dago umorearen gakoa, eguneroko egoeretan jazotzen diren nahasteetan». Ez dago umore «absurdorik», Berzosak gaineratu duenez; izatekotan, «fantasiara hurbilpen bat».



Harrieten argitalpenari hitzaurre labur bat gehitu dio Koldo Azpitartek, eta Mintxorena «umore fisikotzat» jo du bertan, pertsonaia «zinema mutuaren heroiaren antzeko» bihurtzen duena. Bat dator Berzosa: «Umorea ez dago Mintxok esaten dituenetan, gertatzen zaizkion kontuetan baizik. Oso komiki bisuala da, elkarrizketa gutxikoa».

1977-1983 urte bitartean hartu zuten plaza Mintxoren aldrebeskeriek. Eta orain, lau hamarkada igaro direnean, espero ez bezala funtzionatzen dutela iruditu zaio egileari: «Bilduma egitea eskaini zidatenean, beldur handia nuen jada zaharkituta geratu ez ote ziren; ezustean, ordea, iruditu zait umoreak eutsi egiten diola, gaur ez nukeela hobeto egingo».

Lanak berrikustean lehen ikusten ez zuen beste puntu bat ere antzeman du Berzosak: ingurumenaren aldeko begirada bat. «Animaliak eta natura maite ditu Mintxok, animaliak defendatzen ditu eskopetarietatik, izeien salmenten aurka agertzen da... Alde horretatik, oso mezu aktuala du». Halere, gaur egungo gizarteari behatzeko baino gehiago, uste du 1970-1980 hamarkadetako giroa aztertzeko balio dutela. «Idazmakinak ageri dira, ez sakelakoak».

Ipurbeltz baten falta

Harrietek modu kronologikoan antolatu ditu Mintxoren istorioak. Garapen bat ikus daiteke hala, Azpitartek hitzaurrean dioenez. Garapenaren azken muturra, alta, azken istorioak erakusten du gehien: aurretik argitaratu gabeko istorio bat da, denetan luzeena, zortzi orrialdekoa. Mintxoren Ipurbeltz-eko zikloa itxi, eta urte batzuk pasatuta sortu zuen Berzosak. «Bi orriko istorioetan gag bat baldin badago amaieran, horretan ia gag bat dago orriko».

Mintxo utzi eta beste lan batzuetara jarri zen Berzosa, baina, dioenez, Mintxo beti izango da bere eskutik sortutako lehen pertsonaia. «Ordurako banenbilen marrazkilari lanean, baina ez zegoen argitaletxerik, eta benetako lehen aukera Ipurbeltz-ek eskaini zigun askori». Egun faltan nabaritzen ditu halako plataformak, «modu amateurrean» ari diren egileei leku egingo diotenak. Xabiroi aipatu du egungo argitalpen interesgarrien artean, baina han publikatzen diren lanek «maila profesionalagoa» dutelakoan da. «Ipurbeltz sortu zenean, [EAEko] Autonomia Estatutuaren garaian eta, dena egiteko zegoen, eta diru laguntza asko jasotzen ziren. Hori gutxituz joan zen, eta Ereinek azkenean utzi egin zion Ipurbeltz ateratzeari; ez zen sostengagarria».

Harrieten bildumak bigarren bizitza eman dio orain Mintxori. Batik bat, Ipurbeltz-en zuri-beltzeko zena koloretan datorrelako aurrenekoz. «Orduko lanak gaurko itxura hartu du».]]>
<![CDATA[Hitzaz beste eginda]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/030/001/2018-12-13/hitzaz_beste_eginda.htm Thu, 13 Dec 2018 00:00:00 +0100 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1893/030/001/2018-12-13/hitzaz_beste_eginda.htm Hegats. Ordutik, zenbaki bakoitzean idazle edo sortzaile bati eskatu ohi diote editore lana egiteko, eta Garazi Arrula idazle eta itzultzaileak bete du enkargua zenbaki berrian, 56. Hegats-en. Argazkiak, ostera, Sara Berasaluzek egin ditu.

Harkaitz Cano idazleari entzundako ideia batetik abiatu zuen argitalpenaren aurkezpena Arrulak: «Entzun nion kontestua dela testu berria. Eta galdetzen zuen gaurko egile mutantea ez ote den testuen kontestualizatzaile, testuen sortzaile izan beharrean». Galderari galdera gehiago erantsi zizkion, bada, Arrulak: «Zenbat testu kontestualizatzaile ote daude gaur gurean? Zer egiten duten ba ote dakigu? Testua, hitz multzoa, nola ordenatzen dute? Zer eragiteko? Gorde daiteke hitza pintzelekin, maskararekin batean? Zer gehitzen dio hitz batek trazuari, trazuak hitzari? Zergatik mugatzen dugu testua lerro zuzen, tinta beltz, atzealde zuri horretara?».

Hitza beste diziplina batzuekin harremanean, hori du Hegats berriak ardatzean. Hamaika sorkuntza lanen oinarrian dagoen harremana delako, Arrularen esanetan. «Aurpegi askoko jarduna da idazketa, maiz maskara zurrun beraren atzera mugatzen badugu ere. Elkar elikatzen dute hitzak eta Besteak; Besteak B maiuskulaz. Parez pareko izatetik urrun, elkarrizketan direla uste dugu. Beraz, hitzaz beste egin dugu».

Zehazki, hiru multzo zabaletara eraman dute hitza: irudiarenera, pentsamenduarenera eta gorputzarenera. Lehen atalean, kasurako, hitzarenean eta irudiarenean, Maite Mutuberria eta Mikel Santos Belatz marrazkilariak elkarrizketatu ditu Ander Perezek. Galderetara itzuliz, honako hau diote biek euren jardunaz: «Idazle? Istorio kontalariak bai, behintzat».

Atal berean, haur literaturaren gaineko iruzkin bana egin dute Miren Amurizak, Asun Agirianok, Juan Kruz Igerabidek eta Lore Agirrezabalek. Eta gidoigintzaz aritu dira, bestalde, Ximun Fuchs, Maider Oleaga eta Yurre Ugarte.

Idazketaren gaineko gogoetaren barruan, Nora Aurrekoetxea eta Laura Ruiz Saenz artista plastikoek «hitza balio estetikoarekin» erabili dute aldizkarian, eta galdera gehiago plazaratu ditu Arrulak: «Baldin eta idaztea hizkuntza helburu artistikoekin erabiltzea bada, eta hala dio literatura terminoen hiztegiak, Nora Aurrekoetxeak eta Laura Ruiz Saenzek egin duten hau ere idaztea izanen da. Edo, bestela, definizioa aldatu beharko dugu». Eta azken galdera airera: «Orduan, kazetariak, letragileak, hiztegigileak idazle dira? Jatetxeetako menuak idazten dituztenak?».

Hitza eta beste hiru zutaberen arteko loturez gainera, Hegats-ek ohi duenez, urteko ekoizpen eta gertakari nagusiei ere leku egin diete aldizkarian. Hala, Joan Mari Torrealdai elkarrizketatu du Arrulak berak, euskara batuaren 50. urtemuga eta Asedio al euskera (Elkar, 2018) liburua aitzaki.

Ibon Egañak heldu dio urteko beste gertakari nabarmen bati: ETAren desegiteari. «Asko idatzi da indarkeria eta literaturaren inguruan. Baina beste enfoke batetik begiratu diogu, feminismotik; emakumeek zein leku izan duten gatazka horretan, zein genero irakurketa egin daitekeen...». Hala, Traumari hitzak izenpean eta genero ikuspuntu batetik, hiru testu berrirakurri ditu Egañak: Agurtzane Juanena Alustizaren Esan gabe neukana (Elkar, 2003) lekukotza, Eider Rodriguezen Politika albisteak ipuina (Eta handik gutxira gaur, Susa, 2004) eta Uxue Apaolazaren Mea Culpa (Elkar, 2011) eleberria.

Kolaboratzaile gehiago ere badira zenbaki berrian, hala nola Bakartxo Arrizabalaga, Garazi Ugalde, Miel A. Elustondo, Danele Sarriugarte eta Mikel Ayllon. Ohiko liburu dendetan jarri dute eskuragai aldizkaria.

Eskaintzeko, prekaritatea

Urtean behin kaleratzen da Hegats, Euskal Idazleen Elkartearen argitalpena. «Baina ez da urtekari bat», argi utzi nahi izan zuen Ubedak. Argitalpena azalberritu zenetik, «ez du bide batere erraza izan», haren hitzetan, batez ere, baliabide faltagatik: «Elkarteak kolaboratzaile eta idazle hauei eskaintzeko duen bakarra prekaritatea da». Berdina aipatu zuen Hitzen Uberan webguneaz ere. «Hor ere ez dugu besterik eskaintzeko, eta, oraingoz, ez dakigu nola konpondu». Hala ere, bai webgunea eta bai Hegats «mamiz beti ondo hornituta» etorri ohi direla uste du Ubedak. «Eta hori, batez ere, asmo ona eta beharra dagoelako da. Bestela, nola da posible? Premia daukagulako da. Literatur gose handia dagoelako».]]>
<![CDATA[Gerediaga elkartea: «Beste behin ere, azoka euskal kulturaren plaza izan da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1840/032/001/2018-12-11/gerediaga_elkartea_beste_behin_ere_azoka_euskal_kulturaren_plaza_izan_da.htm Tue, 11 Dec 2018 00:00:00 +0100 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1840/032/001/2018-12-11/gerediaga_elkartea_beste_behin_ere_azoka_euskal_kulturaren_plaza_izan_da.htm
Gerediagak egin duen kalkuluaren arabera, 115.000 pertsona baino gehiago igaro dira abenduaren 5etik 9ra bitartean Durangotik. Baina alderdi kuantitatiboan soilik ez, kualitatiboan ere egin du azpimarra: «Beste behin ere, azoka euskal kulturaren plaza izan da. Sortzaile, ekoizle eta bisitariak elkartzeko gunea: proiektu berriak sortu, plazaratu edo erosteko plaza, hausnarketarako eta euskal kulturaz gozatzeko».

Ikasle Egunarekin hasi da aurten azoka, eta belaunaldi berriak bertaratzearen garrantzia azpimarratu du Gerediagak: «Etorkizuneko sortzaile, ekoizle edo bisitariak izango dira. Estrategikoa da euskal kulturaren transmisiorako».

Aurten, bigarrenez, irisgarritasuna eta inklusibitatea bultzatu nahi duen Kultura guztion eskura egitasmoa egin da, eta norabide horretan urratsak egiten jarraitzeko asmoa berretsi du azokak.

Guneak egonkortzen

Landakoz gain, azoka osatzen duten beste guneetan gora egin du aurten bisitari kopuruak, Gerediagaren arabera. Horien artean, Saguganbara haurren gunean areto handia bete egin da saio guztietan, eta Irudienean ere gorakada nabarmena igarri dute.

Heldu den urterako datak iragarriz itxi du aurtengoa Gerediagak: abenduaren 5etik 8ra artean izango da Durangoko 54. Azoka.]]>
<![CDATA[Nork zainduko du hau bihartik aurrera?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1924/029/002/2018-12-09/nork_zainduko_du_hau_bihartik_aurrera.htm Sun, 09 Dec 2018 00:00:00 +0100 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1924/029/002/2018-12-09/nork_zainduko_du_hau_bihartik_aurrera.htm Azokak ateak ixten dituenean, hau da geratzen dena: azken orduan taka-taka-taka-taka ari diren kazetariak, Totiren ilararen eguneko hondarra eta segurtasuneko gizon bat pasilloetan bueltaka. Gero, beste denak joatean, bera geratzen da denaren kargu. Prosegurreko langile bat euskal kulturaren zaindari.

Zer egingo ote du gizonak gau osoan? Jasoko ditu erakusmahaietako tapakiak? Hartuko du libururen bat, komikiren bat, eta etzango da atseden guneko sofatan luze? Har ditzake diskoak eta saiatu nonbait entzuten; ETBren gune gorriko ordenagailu puntakoenetan ziur posible dela. Ostu ditzake txapak, itsasgarriak, egutegiak edo agendak. Txalapartaren erakusmahaian ardo botilak izan dira, eta sagardoarenak Argia-renean; har dezake bana, eta, bakarrik egonda ere, disimuluan edan. Esan, zer egingo zenukete zuek Landakon gau batez bakarrik utziko bazintuztete?

Ateak ixten direnean, argiak itzali, gero eta hotz handiagoa egiten du azokan. Bada, orain kendu azokan eta jarri, oso-osoan, euskal kulturan.

Gaur itxiko ditu ateak Durangoko 53. Azokak. Heldu den abendura arte galduko ditu fokuak, galdu bisitariak. Sortzailerik ez du galduko. Beraz, nork zainduko ditu? Zaintzaz ari garenean, badakigu, bizitza bizigarriago egiteaz ari gara. Sormenaren zaintza nork egiten du? Kultura batena?

Sortzaileak beroa jaso dezake azokan, eta karga ditzake pilak, gogoarenak, afektuarenak. Baina agortu ere, agudo agortu ahal zaizkio gero. Ze, bai, hotza latza egiten du kanpoan, eta sumatzen da azoka egunetan ere. Josu Amezagari entzun genion aurten: «Katarro batek hil dezake euskal kultura».

Gehitxo irudi lezake, baina sintomak asko dira. Aurten jakin ditugun datuak dira hauek: euskarazko kultur lanen kontsumoa ez da heltzen 200.000 lagunera, eta, funtsean, 40.000 dira honi eusten diotenak. Xeheago, bi euskaldunetik bat baino gutxiago joaten da urtean, gutxienez, euskarazko talde baten kontzertu batera; hamar euskaldunetik hiruk baino gutxiagok erosten dute euskarazko diskoren bat urtean; euskaldunen erdiek baino gehiagok ez dute urtean euskarazko liburu bakar bat irakurtzen. Atxus!

Azken bost gauetan Landakon bueltaka aritu den gizona beste norabait bidaliko dute laster. Eta, atxus!, nor ariko da euskal kulturaren pasilloetan zaindari bihartik aurrera?]]>
<![CDATA[Soinujolearen familia osoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/033/001/2018-12-09/soinujolearen_familia_osoa.htm Sun, 09 Dec 2018 00:00:00 +0100 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1942/033/001/2018-12-09/soinujolearen_familia_osoa.htm Soinujolearen semea aurrenekoz ikusi ahal izan zen atzo Euskal Herrian, Durangoko Azokako Irudienea gunean.

Hirugarren Soinujolearen semea da filma. Nobela izan zen aurrena; 2003an kaleratu zuen Bernardo Atxagak. Antzezlana etorri zen ondotik; Fernando Bernuesek zuzendu zuen, eta Bernues bera izan da orain istorioa zinemara eraman duena. Denetan, bat bera da ardatza: David eta Joseba lagunen harremana. Euskal Herritik aldendu, eta AEBetara alde egin zuen bizitzera Davidek, eta hilzorian dago orain. Umetako laguna du Joseba, militantzian kide izandakoa, eta bisitan joango zaio AEBetara. Ume zirenetik une horretara arteko ibilbideak osatzen du kontakizuna, eta hala agertuko dira 36ko gerraren itzala, frankismoa, ETA, tortura eta, batez ere, traizioa.

Atzokoa Euskal Herriko estreinaldia izan zen, baina aurrenekoz erakutsi, Huelvako (Espainia) Zinema Iberoamerikarraren 44. jaialdian erakutsi zuten lana, azaroaren azkenetan. Huelvan edo Durangon, ezberdin sentitu zuen lana jendaurrean agertzeko unea Bernuesek. Huelvan, batik bat, jendearen «begirada politikoaz» izan zuen jakin-mina. Izan ere, bai Atxagak nobela aurkeztu zuenean eta bai Bernuesek antzerkirako moldatu zuenean, Espainiako kritikaren zati batek eta zenbait hedabidek «terrorismoa babestea» egotzi zioten. «Antzerkiarekin esan zidaten ETArekin oso barkabera zela, baina ez dut inondik ere hala ikusten».

Ez zuen halakorik aditu, ordea, filma aurrenekoz ikusi zutenen artean; Huelvan filmari harrera «beroa» egin zitzaiolakoan da. «Jendea galdezka hurbildu zen, eta sentsazioa izan nuen iraganeko testuingurua aztertzeko gako batzuk ulertu zirela». Edonola ere, bestela sentitzen zen, atzo, filma Durangon estreinatzean. «Ikusleak bertakoak izatean eta kontatutakoaren parte sentitzean, dimentsio zabalagoa hartzen du lanak, beroagoa, sakonagoa. Horregatik uste dut guk kontatu behar ditugula istorio hauek».

Antzezlanean bezala, Patxo Telleriak idatzi du pelikularen gidoia. «Nobela oso zabala da, eta bai antzerkian eta bai pelikulan, azkenean, muinera jo behar da. Hori jada egina genuen; baina antzerkiaren eremua hitzarena da, eta, orain, irudiarenera eraman behar izan dugu». Antzerkiaren «mugak» ez izatean, «erosoagoa» egin zaio prozesua oraingoan gidoigile eta aktoreari -pelikulan ere azaltzen da Telleria-: «Pelikulan antzezlanean baino pertsonaia eta lokalizazio gehiago sartzeko aukera izan dugu. Alde horretatik, erosoagoa izan da».

Aktore taldean ere asko izan dira antzezlanean aritu zirenak, eta pertsonaia berbera jokatu dutenak. Horien artean, Mireia Gabilondo. Carmen Zaldua Lasa da pelikulan. «Soinujolearen semearen ama», nahiago du hala izendatu. Oraingoan, seme bat ez, hiru izan dituela, hori antzezlaneko Carmenekiko diferentzia. «Pelikulan protagonista bakoitza hiru pertsonaiek jokatu dute, haurtzaroan batek, gaztaroan besteak eta helduaroan hirugarrenak. Eta ama bezala, hirurekin izan dut harremana». Laburrean, «semea galtzen ari dela ikusten duen emakume bat» ikusten du bere pertsonaian. «Orduko Euskal Herriko emakume asko bezalakoa da nirea, isila, dena barrurako gordetzen duena». Eleberria atera zenean, istorio hura kontatzea «beharrezkoa» iruditu zitzaion Gabilondori, eta hori berretsi zuen atzo ere.

«Barne-barnetik»

Lagun biren arteko harremanaren bitartez, Soinujolearen semeak-ek iragan mendeko azken erdia jasotzeko duen erak harrapatu zuen Bernues: «1950-2000. urteen artean, giro soziopolitikoan nola mugitu ginen, 36ko gerratik nola esnatu ginen; hori ez nuen aurretik inon ikusi modu horretan kontatuta. Horrek hunkitu ninduen».

Atxaga ere izan zen atzo estreinaldian. Are, berak aurkeztu zuen filma 200 laguneko areto betearen aurrean. Duela 200 urte Theophile Gautier idazle frantsesa Euskal Herrian izan zenekoari helduz hasi zen. «Euskal Herrian ibili, eta ondorenean liburu bat idatzi zuen. Irakurri eta segituan konturatzen gara ez zuela ezer ikusi. Ibili zen gaur turistak ibiltzen diren bezala; oso oso kanpotik, gertaeren, pertsonen eta gizartearen azalaren azala bakarrik ikusiz». Kontrara, Gautier ez bezala, berak Soinujolearen semea idatzi zuenean «barne-barnetik» egin zuela aipatu zuen. Zinema zuzendariak ere berdin jardun duelakoan da: «Bernuesek ere hemengo jendea, bizimodua, lurra ikusi ditu liburuan. Beraz, Soinujolearen semea izeneko film hau ikustera zoazte, eta jakin, behintzat, barrutik sortutako lan bat dela, ez dela kanpotik etorritako idazle edo zinemagile batek egindako lana». Airean utzi zuen filmarekiko iritzia: «Ezin dut esan benetan pentsatzen dudana, ez dut aurreiritzirik sortu nahi».]]>
<![CDATA[Kirol kazetaritza kulturan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1880/019/001/2018-12-08/kirol_kazetaritza_kulturan.htm Sat, 08 Dec 2018 00:00:00 +0100 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1880/019/001/2018-12-08/kirol_kazetaritza_kulturan.htm
Maiak hitzok esan zituen leku berean aritu ziren atzo Garbiñe Ubeda eta Sustrai Colina, hedabideek kulturaz egiten duten trataeraz. Kultur orrietan kirol kazetaritzako dinamikak antzematen dituela aitortu zuen Colinak: «Bertso txapelketan nabarmena da: prebia, saioaren kronika, txapeldunari elkarrizketa. Edo ikusten dugunean liburu aurkezpen bat, disko aurkezpen bat; hor agertzen da editorea idazlearekin, entrenadoreak fitxaketa bat aurkezten duen bezala kasik-kasik. Ez dut esaten gaizki dagoenik, baina horretan erortzen gara».

Erori aktualitatearen zurrunbiloan, eta, erori, beherago akaso, merkatuaren logiketan. Eta, bai, mila bider bai, bestelakoa behar luke kulturaren tempoak.

Nabarmena da hori azoka hasi aurreko asteetan. Kontsumoari lotuegi segitzen dugula ohartarazi zuen Ubedak ere: «Gero aho handiz esango dugu hau DA eta bestea DA, baina ez DA egia -letra larriak nireak dira-. Begiratzen zaio zenbakiari, kontsumoari eta modari. Eta ze teoria polita daramagun, eta ze praktika itsusia».

Badakigu dena ez dela salmenta, dena ez dela irudia. Durangoko Azokak ere badaki, eta hor daude zuzenekoak, sortzaileekin hartu-emanak. Badakigu aspaldi kultura zeinen den bazterreko kontua, eta euskal kultura zeinen den ikusezin. Horrek akaso eman beharko liguke gauzak bestela saiatzeko ausardia, aldarria ere ez da berria. Eta kontua ez doa kulturgileak lantokiko ateetan itxarotearekin, gero Teleberrin egunean hiru aldiz sartzeko -baina kirolariekin egiten dute, eta ohitzearen ohitzez, inor ez da gehiegi kexatzen-. Baina baloiak -inoiz baino gehiago- kanpora bota barik, barruan ere jokatzen da partida. Colinak aipatu zuen museoekin gertatzen zaiola, arteaz gehiegi jakin gabe ere, erakusketa batera joan eta berehala dakiela non den urregorria. Eta halatsu sumatzen dituela azokara datozenak; badakitela zein liburu erosi, oraindik irakurri gabe, zein disko erosi, oraindik ezer entzun gabe. Badu bere logika eta bere alde ona, baina badu ifrentzua ere: ikusezintasunean ere, agerikoenen zepo berberetan erortzen gara.]]>
<![CDATA[Sortzailearen kazetari begia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/024/001/2018-12-08/sortzailearen_kazetari_begia.htm Sat, 08 Dec 2018 00:00:00 +0100 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1877/024/001/2018-12-08/sortzailearen_kazetari_begia.htm
«Euskaraz ari diren hedabideek jarraipen ona egiten diote euskal kulturari». Ubedak esan, eta bat etorri zen Colina. Abiapuntuan ados azaldu ziren, baina kezka bana agertu zuten segidan. Ubedak aurrena: «Kultur arlotik kanpo erakusten den kulturak kezkatzen nau; kultura orokorra oso menpekoa dugu. Euskaraz ari garenean ere, erregionalismoa erakusten dugu sarri; Euskaditik ari gara, eta ahazten zaigu euskararen nazioa. Niretzat hori da konpondu beharreko gaia». Colina ados horrekin ere; hau bere kezka: «Euskal kultura ardatz duten medioetan ere ez ote den ari nagusitzen ebentoaren kultura, zenbakien kultura...». Ingurua seinalatuz, azoka bera jo zuen horren adibide gorentzat. «Zenbat berrikuntza egon diren, zenbat disko-liburu salduko diren, hori dena azalduko digute igande eguerditik aurrera. Eta ez nago konbentzituta horrek mesede egiten dionik kultura ulertzeko modu sano bati».

Euskal kulturgintzatik eta kazetaritzatik kanpora gehiegi begiratzen ote den edo ez, kanpoa-barrua bereizketari ñabardura erantsi zion bertsolariak: «Egun, inor ez da bizi kanpoan bakarrik, ala barruan bakarrik. Guztiok, gutxienez, elebidunak gara. Erreferentziak nahasten dira; kontua da zuk zein duzun ardatzean, zein duzun muineko. Eta, bai, uste dut medioek horretan asko eragiten digutela».

Kazetariaren lekutik aritzean sortzaileari «inbidiaz eta miresmenez» begiratu izan diola adierazi zuen Ubedak: «Gauza jakina delako hemen ez dagoela sorkuntzatik bizitzerik. Sortu, ordu txikitan sortzen da, loari edo familiari orduak kenduz». Horregatik miresmena. Eta inbidia, sortu nahi bai, baina sarri ezin izan duelako, lanagatik. «Lehenengo, bizibidea atera behar duzu». Hortik aurrera, idazleak uste du kazetaritzaren lana sortzailearen jarduna «hauspotzea» dela. «Ikusgarritasuna ematea tokatzen zaigu, beste inork ematen ez diona».

Kazetari gisa, sortzaile bati begiratzeko moduan «errespetua» nabarmendu zuen Colinak: «Alegia, bere lana ezagutzea». Idazlea bada, haren liburuak irakurtzea; musikaria bada, haren musika entzutea. «Gauza oso nabarmena ematen du, baina ez da beti egiten». Hori batetik. Eta, bestetik, «Google kazetaritza» ez egitea. «Zer den hori? Googlen Sustrai Colina sartu, historian zehar egin ditudan adierazpenen remix bat egin, eta elkarrizketan horren inguruan aritzea. Ez». Lehen urratsak orri zuria izan behar du, Colinarentzat, horren aurrean pentsatzea: «Nik zer galdetuko nioke? Zer interesatzen zait pertsona honetaz? Agerikoa hau ere, baina ez da beti egiten».

Bada beste gako bat, Colinarentzat: sortzailea une egoki batean harrapatzea. Zaila dela dio, ordea; batez ere, aktualitatearen zurrunbilotik ihes egitea eskatzen duelako. «Munduko txapeldunik onena izanda ere, ez dut uste final baten biharamunean inor elkarrizketa on bat egiteko baldintzatan dagoenik. Jende guztiak elkarrizketa hori irakurri nahi du, baina, ziurrenik, elkarrizketa askoz interesgarriagoa izango litzateke lau hilabete geroago eginda». Gauza bera lan berri bat plazaratzen duen edozein sortzailerekin. «Ados hauspotzearekin, baina denok batera ari bagara hauspotzen, zer lortzen dugu? Hamabost egunean zeruan jartzea pertsona bat, gastatzea erabat, eta gero hurrengo urteko beste 50 asteetan ahaztu egiten da pertsona horrekin. Baina horrek eskatzen du merkatuaren legeetatik ateratzea, eta hor bizi gara».

Hor hori prekaritatean dela gehitu zuen Ubedak. Eta Colinak borobildu: «Bai sortzaileak eta bai kazetariak, gainera».

Atrofiaren neurria

Google kazetaritza izan ala ez, Colinak Gorka Urbizuri Argia-rako egindako elkarrizketa bat ekarri zuen Zinkunegik. Hala zioen tituluak: «Kultura gutxitua gara, baina gutxizalea ere bai batzuetan, eta gutxieslea askotan».

«Esaldi hori profezia bat da», atera zitzaion Colinari hura entzutean. Berri Txarrak-ek MTVko jaialdian jo izanaren ostean piztu zen eztabaida jarri zuen adibidetzat. «Badirudi ez dugula ikasten. Debatea ez da bihurtzen euskararen ikusezintasuna nola bihurtu ikusgarri, aukera ona ote den San Mamesen jotzea. Debatea da: Berri Txarrak, gureak dira ala ez dira gureak?». Barrez hartu zuten entzuleek. Elkarrizketa hartan Urbizuk esan zuen beste puntu batez gogoratu zen Colina: «'Gure mainstream-a jostailuzkoa da', zioen. Eta hala da; beti ahazten zaigu gure atrofiaren neurria zein den. Uste dut horren azpian ezkutatzen dena dela jendea jainkotzea, gero egurtu ahal izateko. Hori kirol nazional bihurtzen da». Eta berriz barreak entzuleen artean.

Beste adibide bat: Korrikaren azken kantua. Sare sozialetara heldu zen hala Ubeda. «Nitasunaren zerbait dago hor, oso esajeratua. Jendeak edozeren gainean bere burua protagonista bihurtu nahi du. 'Gustatzen zait-ez zait gustatzen'; hori ez da kritika bat, hori kasketa bat da. Eta, beharbada, gure identitate ukatuarekin du lotura. Azkenean, hori bilatzen da, Sustraik esan duena: gurea da ala ez da gurea?».]]>
<![CDATA['Esangostezu']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1880/023/001/2018-12-07/esangostezu.htm Fri, 07 Dec 2018 00:00:00 +0100 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1880/023/001/2018-12-07/esangostezu.htm
Azokako bozgorailuek ere etengabeko jarioan iragartzen dute zein sortzaile dagoen sinatzen non. Saldu ere, gehiago saltzen baita sortzailea bertan bada. Kontua da: zertarako eskatzen da sinadura, eta zer idazten du horietan sortzaileak? Zer jarri erabat arrotza zaizun horri? Denei berdina? Hor ikusten duzu badatorrela, luzatzen dizula zure lana sina diezaiozun, eta, hara, ez bada orain arte buruan izan duzuna?

Inkesta guztiz aleatorio bat eginda inguruan, bi dira multzoak: sinatzen dutenak eta sinadura bilatzen dutenak. Aurreneko multzoko batek aitortu du berari nagia ematen diola, handia, ez duela jakiten inoiz zer ipini. Multzo berbereko beste bat ere bufaka, gaizki bizi duela. Hurbilekoenekin, batez ere; pertsonalizatu nahi izaten duelako, sinadura bakoitza beren-beregi bakoitzarentzat izan dadila, eta izan dezala barrukoarekin lotura, eskaintza hark ez dezala balio beste liburu baterako. Egileentzat maiteena ez antza, baina genero oso bat da sinadurarena, bistan da.

Bigarren multzoan, bihozberagoak atera zaizkit. Fetitxe modura dituzte sinatutako hainbat disko, kontzertuetako kartel, liburu. Gehiago, oparituak badira; eta zuk zeuk baino, beste batek igaro badu uneko lotsa hori. Baina esango dut: multzo honetakoa naiz ni. Fetitxeetan fetitxeena, neure kabuz erosi nuen estreinako poema liburua. Orri osoko eskaintza idatzi zuen idazleak, eta ni, matrailak gorriago ezin, baina milaka izaki txiki barruan jauzika, iji-aja! Lagunak pentsatzen, tipa hau? Horrela jartzea poeta batekin ere, eta ni ezin kabitu emozio nerabean.

Proba egin dut berriz. Komiki bat erosi, eta sinatzeko eskatu diet egileei; batek irudia egin du, eta besteak, bertsoa. Eta berriz nerabe, berriz gorri, berriz hasi dira jauziak tripetan. Sortzailearentzat bat gehiago izango da Landakoko bakoitza, baina idatzitako hitzak norberarentzat beren-beregi idatzi direla sinetsi nahi du bakoitzak. Hori ez da nerabezaroarekin agortzen.

Esangostezu amaitzen zen poema liburuko eskaintza.

Ikusi zaitut gaur ere, orduko hartan zinen lekuan, eta esango nizuke lan horri esker saiatu nintzela aurrenekoz ni ere zerbait sortzen eta ahaztu ni, asko dira, baina ez dizut esango, ea esan behar didazun ez zarela akordatzen, edo zerbait askoz, askoz, larriagoa.]]>
<![CDATA[«Modernizatu egin gintuen»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/026/001/2018-12-07/modernizatu_egin_gintuen.htm Fri, 07 Dec 2018 00:00:00 +0100 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1872/026/001/2018-12-07/modernizatu_egin_gintuen.htm
Lander Arretxea aritu zen saioaren gidari, eta aurrena Landari galdetu zion nola bizi izan zuen 1960ko hamarkada amaiera hura, idazlea Parisera bertara joana baitzen ikasketak egitera. Festa aldameneko gelan (Erein, 2007) liburuan jaso zituen ordukoak Landak. «Egia da han harrapatu ninduela, baina ez da egia osoa. Urrian heldu nintzen ni Parisera, festa ondorenean». Maiatzean hasi zena «matxinada» izan zen, baina aurreko eta ondorengo urteetan luzatu zen «mugimendu zabal» bat du gogoan hark.

Landak bertatik bertara bizi ahal izan zuen. Manterolak, aldiz, ikertu egin du gerora; artearen ikuspegitik, eta Euskal Herriko testuinguruan. Hitz batean, «istilutsua» izan zen 1960ko hamarkada amaiera eta 1970eko hasiera harentzat. Eta«saretzea» errepikatu zuen asko. «60ko urteetan sare pertsonalak ehundu egin ziren, eta 70ekoan sendotu. Artean, elkartzea eta artearen sistema bat martxan jartzea eskatzen dute». Helburua, modernitatea eta tradizioa uztartuz, abangoardia egitea zen, eta asmatu egiten zuten, Manterolaren ustez. «Balantze kritiko bat eginda, esango nuke eusten diola arte mota horrek. Bai arte lanak eta bai ideologiak».

Arte plastikoetan nola, antzera izan zen beste diziplina batzuetan ere. Berehala hartu zituzten ahotan Jarrai antzerki taldea eta Ez Dok Amairu mugimendua, besteak beste. Literaturan, poesian zehazki, Artzez aritu zen Oronoz. Haren obra du ikertua, eta hiru kontzeptutan laburtu zuen atzo: erresistentzia, abangoardia eta konpromisoa.

Garai hark Euskal Herrian haustura ekarri zuela hirurak ados, zinez orduko legatua non antzematen duten galdetu zien Arretxeak. Argi erantzuna Landak: feminismoan eta ekologian. «Gure belaunaldikoak ez ginen berberak izango hura ezagutu izan ez bagenu. Aldaketak asko izan ziren; hasiz gero esaten, XIX. mendeko kontuak irudiko zaizkizue». Adibide bakarra eman zuen: emakumeek galtzak jantzi ahal izatea; 68aren aurretik, zerbait «pentsaezina». Euskara Batuaren sorrera, ETAren borroka armatuaren aldeko hautua eta ikastolen mugimendua ere aipatu zituen. Eta denaren gainetik ideia bat: «Modernizatu egin gintuen sozialki». 1973an itzuli zen Paristik Euskal Herrira Landa, eta aurkitu zuen kulturgintzak edonor «liluratzen» zuela du akorduan. «Oteizak, kantagintzak... euskal kulturatik kanpokoei sortzen zien hurbiltzeko gogoa. Oxala gaur egun euskal kulturak emango balu hemendik kanpo sentsazio hori».

Kanonizazioaren arriskuaz

Oronozek ekarri zuen esaldi batera hirurak esaten ari zirena: «Orduan jarritako oinarria ezinbestekoa da gaurko kulturgintza ulertzeko». Baina horrek kanonizaziorako arriskua ez ote dakarren iradoki zuen Arretxeak. Orduan bai, ikuspuntu ezberdinak agertu ziren. Oronoz, batetik: «Kanonizaziorik ez dut ikusten, gorazarre egiten zaie, eta merezita dute. Baina belaunaldi gazte-gazteek, alde batera utzita ereserki bihurtu diren kantuak, ez dute atzekoa ezagutzen». Manterola, beste iritzi batetik: «Nik uste dut kanonizatu zela. Arte plastikoan, kanonizatu zen Oteiza, baina era formal batean, asmoak eta helburuak galduta». Irriz hartu zuen publikoak ondoren gehitu zuen galdera: «Atzo, Gu, Laboa dokumentala ikustean pentsatu nuen: nola liteke Laboa hain gutxi kanonizatzea, eta Oteiza hainbeste?». Oteizaren forma kanonizatu izanak, artearen begirada «maskulinoa, indarrarena» transmititu duela ere esan zuen Manterolak. «Alde feminista ez zen hainbeste iritsi talde hauetara, ez?». Eta Landari galdera: «Ez dakit nola ikusten duzun zuk».

«Harrapatzen nauzu momentu baikor batean, zer egingo diogu», idazleak, eta berriz barre jendeak. Baikor, emakumezko idazle gehiago ikusten dituelako gaur, batez ere. Eta Landarekin Manterola: « Ni ere baikorra naiz. Gaur egun, kanonizatuta zeudenak, kritikatu ere egin dira asko, eta, alde horretatik, ondo goaz».

Galderarik zailena azkenerako Arretxeak: «Badago baldintzarik gaur halakorik berriz gertatzeko?». Oronozentzat, gaurko «testuinguru neokapitalistan» ere, hor jarraitzen du duela mende erdiko oinarriak: «Lehen, protesta kantuak forma bat hartuko zuen, eta, orain, beste bat; baina, hondoan, mezua hor dago».

«Nik ere hala pentsatzen dut», Manterolak albotik. «Ezin dira konparatu bi garaiak», egin zuen azpimarra. «Gaur egun, egoera beste bat da, horretara egokitu behar dugu». Are, garaiari ondo erantzuten ari dira sortzaileak Manterolarentzat. Oraingoan desados, ezkor bukatu zuen Landak: «Hau beste aro bat da. Orain arteko eskemek ez dute balio, baina esperientzia hor dago, eta hura bizi izan genuen asko hemen gaude. Nostalgiarik ez, baina kontzientzia dugu gaur zein garai ilunetan bizi garen».]]>
<![CDATA[Lehen aldiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1880/023/001/2018-12-06/lehen_aldiak.htm Thu, 06 Dec 2018 00:00:00 +0100 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1880/023/001/2018-12-06/lehen_aldiak.htm smarthpone bana eskuetan eurak. Bale, benga. Eta gero nik zuei? Bale. Piztu du eskuko telefonoaren kamera batek, eta grabatzen hasi da aurrez aurre, besteak beste, telefono bat jarri dizu kokots azpian. Izena, noiztik etortzen zara Durangora, zein dira zuretzat aurtengo nobedadeak, zer iritzi duzu azokaz.

Zure txanda orain: zuek noiztik etortzen zarete? Lehen aldia da. Eta? Ondo, gustatu zaigu, badago jendea. Eta, erosiko duzue zerbait? Keba, ez. Euskarazko musika, entzuten duzue zerbait? Mmm, bai, ETS, Vendetta... Eta libururik? Mmm, ez. Hori eskolako kontua, ez? Bai, bueno. Liburuak, ez euskaraz ez gazteleraz.

Orain bai, krak.

Bakoitzak hartu du bere egitekoetarako bidea. Eta galdera pare batek jaten dizute burua: zer du eskaintzeko Durangoko 53. Azokak Landakoko argazkia urruneko mundu bat zaien horiei? Eskolako autobusean sartu eta oihanean bezala saldoan askatuko ez balituzte hemen, nekez hurbilduko ziren horiei?

Egunik motelena badirudi ere, herdoilena erakusmahaietakoen aurpegietan, Durangok partida garrantzitsu bat jokatzen du Ikasle Egunean, garrantzitsuena beharbada. Baina gazteenek irakasleak banatutako fitxa betetzearekin badute nahikoa. Gogaituenak kanutoak erretzera gorde dira bazterretan. Eta asko, asko, selfie-kin ari dira jo eta ke.

Horregatik, benetako partida bueltako autobusa hartzen dutenean hasten da. Jarriko dieten pelikulan, irrati katean, etxera sartzean zain duten kultur paisaian. Eta akaso, hor doazela, bidean, hasiko da bakoitza bere telefonoko multimedia artxiboetan begira, egunak zer eman duen, eta baten batek ikusiko du zerbait. Eta ikus dezake ia-ia eskolan bakarrik agertzen zaion mundu hori benetan izan badela, eta baduela dimentsio bat. Bizi, bizi dela. Horietako batean zure aurpegia ere agertuko da esanez nor zaren, noiz izan zen zure lehen aldia azokan, zer egiten duzun berriz hemen, zertzuk eraman nahi dituzun etxera, eta iritzia.

Ahal bezala atera zara lehen azken horretatik. Ez diezu esan, baina esan zeniezaiekeen, adibidez, masoka dela azoka aldiro, eta egia dela, dena baino politago agertzen duela maiz dena. Eta esan zeniezaiekeen, halaber, eskizofrenikoa dela batean, eta hunkigarria bestean. Lehen aldi asko behar dituela oraindik, eta oxala itzuliko bazinate. ]]>