<![CDATA[Itziar Ugarte Irizar | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 16 Jul 2019 00:22:48 +0200 hourly 1 <![CDATA[Itziar Ugarte Irizar | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Zenaren eta izango denaren epika]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/028/001/2019-07-09/zenaren_eta_izango_denaren_epika.htm Tue, 09 Jul 2019 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1873/028/001/2019-07-09/zenaren_eta_izango_denaren_epika.htm Lerroetatik ihes (2016) grabatzera. Beste bira akustiko bat egin, eta laukoan atera ziren errepidera, Batiren lekuan Ibon Guerra Loinaz zela.

Iritsi behar zirenean iritsi direla, eta beti berandu iritsi direla. Talka horretan sentitu izan direla aitortu dute Arangurenek eta Estebanek. Eta horri zor dio izena lan berriak: Destino epikoak. «Askotan sentitu izan dugu gure belaunaldiak izan zenaren eta izango zenaren artean mugitu behar izan duela, beranduegi edo goizegi iritsi garela. Aurreko belaunaldien borrokak, musikak, egiteko moduek... askoz ere adore gehiago eskatu zutela, eta gurea, aldiz, zuriune moduko bat zela», dio Arangurenek. Bizitako «garai gogorren» aitortza bat ere jasotzen du diskoak. «Pasatutako urte horiek bazuten epikatik, datozenek duten bezala».

Argi dute lan berria heldu behar zenean heldu dela, halere. Musikan bezala, taldekideak beste hamaika alorretan ari direla eta bakoitzaren erritmoak eta egiteko moduak zaintzen dituztela diote. Azken urtea eman dute kantu berriak sortzen, fintzen, hitzak idazten... hau ere laukoan: Esteban, Aranguren, Guerra eta Azpiazu. 11 kantu dira, eta «intentsitate aldaketak eta melodia ilunak» dira nagusi, Estebanen esanetan, nahiz eta «argi izpi ugari» nahasten saiatu diren. «Kantu berean giro ezberdinak sartzen saiatu gara, eta disko osoan zehar kantuen artean nahasketa egotea ere nahi izan dugu hasieratik». Arrasateko Shot! estudioan grabatu dute lana, Ander Barriusok gidatuta. «Ezagutzen gaitu, ezagutzen du aurretik zer egin dugun, eta harekin hitz egin dugu zer nahi genuen. Horrek gauzak asko errazten ditu», esan du Arangurenek. Craig Bjerring (Old Seed) aritu da ekoizle lanetan, eta Arangurenek aipatu du harekin zenbait kantuk «beste buelta bat» hartu dutela. «Aberasgarria eta oso dibertigarria izan da kantuak sortu eta non bukatu duten ikustea. Bjerring musikari aparta da, eta oso eskuzabal jokatu du gurekin».

Haienak dira kantu gehienen musika eta hitzak. Ez denak, baina: IRAk egin ditu Segur ziur-en hitzak eta Nora Strejilevich-en Una sola muerte numerosa liburutik atera dituzte Herio bakarra, heriotz ugari-renak. Warsaw kantuan Batik jo du bateria, eta Bjerringek gitarra Galdu ordez eta Nora joan kantuetan; Bjerringek abestu ere egin du Mamaxola eta Porlanez ase-n. Masterizazioa Ben Chilsonek (Chelsea Woolf) egin du. Hasieratik taldearen izaerarekin eta «jarrera politikoekin» konexio handia izan duela esan du Estebanek: «Milaka kilometrora egon arren, hemengo askok baino hobeto ulertu du taldearen izaera».

Etxean, espazio txikietan

Bidaiatzea etenik izan ez duen asmoa izan da Occhi di Farfallan. Aranguren: «Hasieratik argi izan dugu hori, eta ahal dugun guztia luzatuko dugu». Musika egiteko zein gozatzeko modu bat dela diote, «bizipoza» ematen diena. Gaur abiatuko dute bira berria, Besançonetik (Frantzia); bederatzi kontzertu emango dituzte Frantzia, Alemania, Suitza eta Txekian, eta Bjerring ariko da haiekin biran, gitarran eta baxuan. Espazio txikietan ariko dira, tabernetan, aretoetan, gune okupatuetan... «Hor sentitzen gara eroso, etxean. Espazio horiek sekulako balio sozial, politiko eta artistikoa dute. Erdigunea hura partekatzen dugun pertsonek osatzen dugu; ez markek, ez korporazio handiek, ez diruak». Taldea ezagutu gabe ere, jendea kontzertuetara hurreratzen da zirkuitu horretan, Estebanen iritziz. Eurak ere aritu ohi dira kontzertuak antolatzen, eta badu eragina eszena ulertzeko moduan: «Besteen gaitasun eta miserien berri izateak asko laguntzen du honen guztiaren eraikuntzan. Euskal Herriko musikari askok katxetak asko jaitsiko lituzkete antolatzaile izango balira inoiz». Egun, musika, beste zerbait egin bitartean itzalean egon ohi den hori dela uste du Estebanek. «Oso gutxitan jartzen gara soilik musika entzuten». Gonbit hori egin du: tarte bat hartu, dena utzi, disko bat jarri, eta gozatzen saiatzea. Horretarako, ordea, gaurko gizarteak eskaintzen duen «pazientzia» baino gehiago behar du musikak. «Egia esan, ez musikak soilik. Denak».]]>
<![CDATA[Hiru hizkuntzaren ipuin emaria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/028/001/2019-07-05/hiru_hizkuntzaren_ipuin_emaria.htm Fri, 05 Jul 2019 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1938/028/001/2019-07-05/hiru_hizkuntzaren_ipuin_emaria.htm Vilaweb atariarekin eta Galiziako Sermos Galizia hedabidearekin: bakoitzak bere ohiko hizkuntzan argitaratuko ditu zortzi ipuinak, jatorrizkoak eta itzulpenak. Iban Zalduak abiatuko du katea larunbat honetan, Pintadak narrazioarekin.

1. SUSANA SANCHEZ ARINS

Vilagarcia de Arousa herrian jaio zen (Pontevedra), 1974an. Filologia Hispanikoa eta Portuguesa ikasi zituen, eta A Sega kritika feministarako plataformako kidea ere bada. Narratiba eta poesia argitaratu du; horien artean daude [de]construçom (2009) poema liburua eta Seique (2015) nobela.

 2. KATIXA AGIRRE

Katixa Agirre (Gasteiz, 1981) idazleak 2007an argitaratu zuen lehenengo liburua: Sua falta zaigu ipuin bilduma. Ordutik, beste hainbat lan argitaratu ditu: besteak beste, Habitat (2009) narrazioz osatutako liburua eta Atertu arte itxaron eleberria (2015). Amek ez dute nobela du azkeneko lana (2018).

3. SEBASTIA BENNASAR

Palman jaioa, 1976an. Urte luzez kazetaritzarekin uztartu du literatur jarduna. 30 lanetik gorako obra oparoa du, poesia, narrazioa, eleberri beltza eta saiakera biltzen dituena, besteak beste. Hamaika literatur proiekturen sustatzailea izan da, eta hainbat literatur sari irabazi ditu.

4. NURIA CADENES

Idazle eta kazetaria (Bartzelona, 1970). Gaztetatik parte hartu du politikagintzan, eta kartzelan egon zen denboran argitaratu zuen lehen lana, Cartes de la presó (1990). Narratiba landu du ordutik; tartean, Ovidi Montllor i Mengual kantari eta aktorearen biografia kaleratu zuen 2002an.

5. ELI RIOS

Londresen jaio zen, 1976an. Galegoz idatzi du beti, eta, poesian nabarmendu bada ere, ipuinak, eleberriak, saiakera eta haur eta gazteei zuzendutako lanak ere argitaratu ditu. Sari ugari irabazi ditu bere literatur ibilbidean. Aurten argitaratu du azken lana: O ceo das reixas eleberria.

6. MARIA REIMONDEZ

Idazle, itzultzaile eta ikerlari galiziarra da (Lugo, 1975); literatura, feminismoa eta deskolonizazioa gurutzatzen ditu bere lanean. Poesia, narratiba, haur eta gazte literatura eta antzerkia idatzi izan du. Rosalia de Castroren gaineko ikerketa liburua du argitaratutako azken lanen artean.

7. IBAN ZALDUA

Donostian jaioa, 1966an. Historia irakaslea da EHUn, Gasteizen. Hainbat hedabidetan aritu da, baita Volgako batelariak bloga elikatzen ere. Narrazioak, nobelak eta saiakerak idatzi ditu, baina ipuingintzan nabarmendu da. Sekula kontatu behar ez nizkizun gauzak (2018) du azken lana.

8. HARKAITZ CANO

Lasarte-Orian (Gipuzkoa) jaio zen, 1975ean. Kea behelainopean bezala poema liburua argitaratu zuen 1994an. Beluna Jazz, Belarraren ahoa eta Twist nobelak eta Neguko zirkua eta Beti oporretan ipuin liburuak ditu hurrengo lanetako batzuk. Fakirraren ahotsa (2018) eleberria du orain arteko azkena. ]]>
<![CDATA[Gizakia eta natura, iraun ahala aldatzen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/027/001/2019-07-03/gizakia_eta_natura_iraun_ahala_aldatzen.htm Wed, 03 Jul 2019 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1873/027/001/2019-07-03/gizakia_eta_natura_iraun_ahala_aldatzen.htm Urtaroak eta zeinuak, natura jarrita liburuaren motorrean. Natura, eta haren aurrean, barruan, han, gizakia. Gerediaga bien arteko «medium» bilakatu da poemetan, Jose Angel Irigarai Pamielako editorearen esanetan. «Naturaren ifrentzuak eta naturari berez dariona, poesiaz baino gehiago, poesian ikusten du berak, eta ikusarazten digu».

Editoreak dio hori dena Gerediagak barnean daramatzan «munduek, kontraesanek, talkek eta existentzian kokatzeko beharrak» akuilatuta egiten duela. «Inpresioa daukat poesia idaztea bera zaiola existentzian kokatzeko lagungarriena, bizitzen asmatzeko eta bizitzari dagokion poetikotasuna aurkitzeko; beraz, bere burua osatzeko».

Poema batek, baina, orokortasunik ez, zehaztasuna bilatzen du, Gerediagaren iritziz. «Poemak detaileetan gauzatzen dira», dio. Izenbururik ez dute, eta ez daude ataletan sailkatuta liburuan; jarraian datoz denak. Badira ardatz nabarmen batzuk, halere. Lau atzeman ditu egileak, natura horietan agerikoenak; zehatzago, naturako lau elementuak: sua, ura, lurra eta airea. Hori du maiz poema bat abiatzeko lehen urratsa. Gizakiaren begirada da bigarren ildoa, poetaren ikusmira. «Hor agertzen den natura hori natura humanizatua dela pentsatzen dut; poemetan agertzen dena ez da mendi bat edo zuhaitz bat, gizakiak egindako zeinuak edo sinboloak dira; neurri horretan, gizakiaz hitz egiten dut, zeharka bada ere».

Beste bi ardatzak itxuraz kontrajarriak diruditen bi indar dira, baina, egilearen ustetan, elkarren eskutik joan ohi dira. Iraupena da horietan aurrena. «Badago ezinbestean iraun behar duen hori goraipatu nahi bat, babestu nahi bat». Eta, harekin batera, eraldaketaren indarra: «Ez da aldaketa bortitz bat, bat-bateko bat, baizik eta eraldaketa geldo baina sakon bat. Sugar gozo eta apal batek eragiten duena».

Liburuak beste titulu bat ere izan zuen aurretik, artean zirriborro fasean zegoenean: Sugar urdina. «Poetikoki pentsatzen dut materiaren barruan eta gizakion barruan badela sugar urdin bat bat, sugar apal bat, materia etengabe eta ezinbestean eraldatuz doana; geldo, agian geldoegi, baina ezinbestean eta modu sakon batean».

Sugar urdina izendatu behar zuelakoan, Gerediagak sugar urdin bat marrazteko eskatu zion alabetako bati, Maiteri, hark 3 urte zituenean. Margo zurrusta bat orri batera bota, tolestu, eta atera zen irudia gorde egin zuen idazleak. Izena aldatuagatik ere, irudi hori eraman du Urtaroak eta zeinuak-en azalera.

Erantzun bako poemak

1990eko hamarkada amaieran, Gerediaga Antzerkiola Imajinarioa taldeko kide izan zen, eta orduan piztu zuen askoren interesa, Irigarairen esanetan. «Hor trebatu zen, oso modu berezian, iruditegi berezi bat sortuz». Lehen poema liburua 2004an kaleratu zuen: Fitola balba, karpuki tui. «Inarrosaldi bat» izan zen editorearentzat. «Ordurako nabaritzen zen bazetorrela zerbait Jon Gerediagaren baitatik». Ordutik, hiruzpalau urtetik behin eman du lan bat argitara, guztiak Pamielarekin: Jainkoa harrapatzeko tranpa (2007); Zentauro-hankak (2012); eta Argia, lurra, zuhaitza, zerua (2015). Ibilbide horretan hasieratik zer nabarmendu den, Ander Lipus Antzerkiolako kide izan zenaren hitzetan esan zuen Irigaraik: «Lipusek esaten zuen Gerediagaren hitzetan, poetikoetan zein antzerkiko testuetan, ez dagoela erantzunik, ez oraingo egoerari, ez kezka existentzialari; dagoena poesia da».

Hala, Gerediagak poema gutxi batzuk irakurriz amaitu zuen aurkezpena. Irakurri zituenen artean, ondorengo hau: «Batzuetan dei bat heltzen da/ hiria inguratzen duten basoetatik,/ eta ereka-ertzeko hostotza nagiak/ seinale samur bat egiten du,/ eta mendialdetik edo goragotik/ jaisten den haizen leun batek dio:/ hemen har dezake une batez atseden/ giza bihotz baten nekeak edo irrikak».]]>
<![CDATA['Urtaroak eta zeinuak' plazaratu du Jon Gerediagak]]> https://www.berria.eus/albisteak/168372/039urtaroak_eta_zeinuak039_plazaratu_du_jon_gerediagak.htm Tue, 02 Jul 2019 09:24:47 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/albisteak/168372/039urtaroak_eta_zeinuak039_plazaratu_du_jon_gerediagak.htm <![CDATA[Literaturaren haragizko mutazioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/024/001/2019-06-28/literaturaren_haragizko_mutazioa.htm Fri, 28 Jun 2019 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1872/024/001/2019-06-28/literaturaren_haragizko_mutazioa.htm Literatura mutanteak baitzen atzo hizpidea, Donostiako Tabakaleran, EHUko Udako Ikastaroen barruan. Hitzaren eszenaratze askotarikoez aritu ziren, goiz-goizetik, eta, zinema ere egin badu ere, «odolean duen horretaz», antzerkiaz, jardun zen Fuchs, hartaz deus ez dakiela esan arren. «25 urte antzerkian, eta ikasi dudan bakarra da ez dakidala ezer. Gehiago ikasi, gutxiago jakin. Saiatzen naiz bide horretatik joaten».

Antzerkia ulertzeko bide ugarien artean, bere hautua zein den argitu zuen abiapuntu modura. «Zein ezaugarri dituen euskal antzerkiak, edo zein eman nahi dizkiogun, hortik noa ni idaztean». Antzerkiaz zein kulturaz aritzean, «ongizatea, irekidura, elkarbizitza» eta gisako ideia zabalak aipatzen direla aipatu zuen, baina horiek ez dutela «eragiteko» ardatzik zehazten. Aitzitik, antzerkia «ekintza» dela , eta Euskal Herrian beti hala izan dela defendatu zuen. Eta bi adibide jarri. Batetik, libertimenduak, toberak, kabalkada eta gisako antzerkiak. «Ipar Euskal Herrian geratu dira, tradizionalak deituak baina gai garaikideak lantzen dituztenak. Hauek sortzen ziren jendea biltzeko, maitatzeko, gizarteko gai potoloak ateratzeko; zerbait urratzeko». Eta bestetik, frankismo garaian Hegoaldean egin zen antzerkia. «Brecht, Ionesco, Beckett... euskaraz itzuliak izan ziren, espainolez baino lehen». Bada, Fuchsentzat euskal antzerkiak beti bete du «funtzio bat» gizartean. «Horretan interesatzen nau».

Maiz entzuten duen galdera bat ekarri zuen, ostean erantzuteko: «Zertarako balio du kulturak, antzerkiak?». Bi ardatzek egiten dute premiazko harentzat: herriak eta hizkuntzak. «Ez bakarrik, baina ni hortik nator. Gai politikoak ateratzea da, baina antzerkia beti izan da oso politikoa. Iturrira jotzea besterik ez dago, Greziako antzerkiko tragedia guztiak oso- oso politikoak dira, hortik egiten baitzen filosofia».

Hizkuntzari heldu zion bi ardatzetan aurrena. Jendea euskaraz mintzatuko bada, «benetan», arte ereduak euskaraz jaso behar dira Fuchsen ustetan. «Antzerkiak proposatzen duena modeloak dira. Hor identifikatzen gara, edo kontra gara, baina horri esker eraikitzen du bakoitzak bere modeloa, eta hizkuntzak bideratzen du. Eta faltan ditugu: zineman, literaturan, antzerkian... Uste dut nire lana kulturalki edo sozialki ere badela ereduak gure komunitatearen hizkuntzan sortzea».

Herria, eta haren historia, bigarren ardatza. «Zergatik da hain ezaguna Gernika eta ez Durango munduan? Pintura batengatik». Euskal Herrian jazotakoak kontatuko dituen artean hutsuneak daudela adierazi zuen, eta bere lana hortik ere ulertzen duela. «Nola transmititu ahal dut nire herriaren komunitatearen historia ez bada antzerkiz, zinemaz?».

Horiek oso gogoan idazten du eszenarako Fuchsek. Azken urteetan egindako lanak ildo horretan kokatu zituen: Errautsak (2010), Hamlet (2013), Francoren bilobari gutuna (2016) eta urrian estreinatuko duten Zaldi urdina, berak zuzenduko duena eta Euskal Herrian droga trafikoak utzi duen arrastoaz ariko dena. Horiek dira euskaraz egin dituen azken obrak. Aurretik frantsesez ere aritzen zen, ez orain. «Frantsesez eta euskaraz egitean, frantsesak irabazten du beti, baliabideetan, ezagupenean... Frantsesez sortzen nuenean banuen euskaraz sortuta baino hiru aldiz diru gehiago. Hori aldatzen ahal da betetzen badugu gure funtzioa: kontatu gure hizkuntzan gure ametsak, kexak, istorioak. Horrek egiten du komunitatea».

Eta nola egin, nola idatzi. Araurik ez da antzerkian Fuchsentzat. «Esaten badizute 'antzerkia hortik da', kontseilatzen dizuet joateko harat, kontrara». Izatekotan, ezaugarriak ditu antzerkiak harentzat; ahozkotasuna —«Shakespeare bera ere aspergarria da irakurtzeko, zeren falta du haragia; haragizko literatura da antzerkia»— eta hiru elementu nagusi: erronka, gatazka, eta ekintza. «Hitza antzerkian ekintza da, eragiten du bestearengan. Ez badu eragiten, moztu».

Antzerki zati txikietatik

Elementu horiekin jokatzeko, entzuleei ariketa bat proposatu zien aktore eta zuzendariak saioaren bigarren erdian. Bost esaldi eman zizkien, bizpahiru laguneko taldetan «antzerki zati txiki bana» osatzeko. Hain justu, talde lanak antzerkigintzan duen garrantzia azpimarratu zuen Fuchsek: «Biltzea ariketa on bat da idazten ikasteko. Dena negoziatzera behartzen gaitu, eta emaitza, gutxienez, landua da».

Ikastaroko kideak ariketaren emaitza erakutsiz joan ahala joan zen Fuchs gogoetak eta gomendioak gehituz. «Pertsonaiak jarri kakan oro har, gehiago kakaz dadin; hobeto aterako diozue zukua». Zehaztasunera joateko aholkua ere eman zuen. Antzerki testua iceberg bat bada, ageriko zatia testua dela aipatu zuen, eta urpean leudekeela mamuak, beldurrak, pozak, ikusten ez direnak. «Idazten duenarentzat ahalik eta zehatzena izan behar da dena, gero idatzi ez arren; zuretzat erran behar duzu zer eta nola jaten duen ere».

Hizkuntzaren auzira itzuliz bukatu zuen antzerkigileak hitzaldia. «Benetan pentsatzen badugu kontatzen ditugun istorioak ezin direla beste hizkuntza batean kontatu, ez lukeela indar bera, orduan balioko du munduaren beste aldeko batentzat».]]>
<![CDATA[Leku izenak poesiatik irakurtzea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/029/001/2019-06-26/leku_izenak_poesiatik_irakurtzea.htm Wed, 26 Jun 2019 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1873/029/001/2019-06-26/leku_izenak_poesiatik_irakurtzea.htm Izendegi hutsa izenpean.

Ia ehun poema dira, lerro gutxikoak gehien-gehienak. Alfabetikoki ordenatu ditu egileak: Aramaion-ekin abiatu eta Zuhatzu-ra arte, askotariko gogoeta eta irudiak bilduta. Koldo Izagirre idazleak egin du hitzaurrea, eta honela deskribatu du Rodriguezek liburuan egindako ariketa: «Poetak gogoeta librean garamatza gezurrezko afinitateak eta ibilbide asmatuetan barrena nomadismo herrarian hitzetik gogora eta gogotik hitzari». Izagirreri iruditu zaio poetak bere burua «proiektatu» duela leku izenetan oinarri hartuta, eta, «ezinbestez», poesiaren beraren gaineko gogoeta bat ere bildu duela Izendegi hutsa-n.

Izagirrek bigarrenez egin dio hitzaurrea Rodriguezen lan bati. 2001. urtean egin zion estreinakoz; ordura arte, filosofiari eta pentsamenduari loturiko lanak argitaratu zituen. Eta orduan zera esan zuen Izagirrek, Magrittek ez omen zuen pipatzen (Txalaparta) argitaratzean: «Fitok orain arte liburu asko egin ditu, baina liburu honek bihurtu du idazle». Orduan ohartu zen bazekienari buruz idatzi zituela aurreko liburu denak. Ordea, Magrittek ez omen zuen pipatzen-en ez zekienaz idatzi zuela dio. Rodriguez: «Hor deskubritu nuen hizkuntza literarioa ez dakigunaz idazteko dela, eta ez dela dakigunaz idazteko. Hemen ere ez dakidanaz idatzi dut, eta, beraz, literaturari bidea egin diot».

Garai bertsuko pasadizo bat ekarri zuen, atzo, Donostiako Pandora tabernan egindako aurkezpenera. 2003. urtea zen, eta, Galeusca jardunaldien barruan, hainbat idazle katalan, galego eta euskaldun batu ziren Gernikan (Bizkaia). Tere Irastortza Euskal Idazleen Elkarteko orduko burua idazleak elkarri aurkezteko lanetan zebilen, eta, Rodriguezen txanda iritsi zenean, hark saiakerak idazten zituela esan zien besteei. «Hor enteratu nintzen zer zen egiten nuena», aipatu zuen Rodriguezek. «Uste dut saiatu behintzat saiatu naizela, eta idazle literario bihurtu naizela saiatze horrekin. Alegia, ez dakidanaz idaztearekin, eta idazketa gehiago jakin ahal izateko erabiliz, ikertzeko tresna modura».

Izenen «indar mitikoa»

Izagirre alboan izan zuen Rodriguezek lana aurkeztean. Eta hark ere hartu zuen hitza hitzaurrean jarritakoak aletzeko. Toponimiaren eta mitologiaren arteko harremanaz aritu da bertan lehendabizi; nola Anboto eta Murumendi Marirekin dauden lotuta, kasurako. Leku izenak mitoari lotuta egon arren, lekuek eurek ere mitologia sortzen dutela aipatu zuen, eta ez dela erraz antzematen izenak lekuko izanarekin duen lotura. «Lekuari espiritua eman diona ez baita historia, hitza eta hizkera baizik. Horrek sortzen du historia».

Kristautasunaren etorrerak ere izan zuen eragina izendegiaren garapenean. Hitzei adiera zentsuratu eta indar mitikoa kendu zien, Izagirreren esanetan. Horri «inbasioak, diktadurak, burokratak eta bertako hizkuntza ezagutu gabe bertan bizi direnak...» erantsiz gero, «izenen anabasa» hobeto ulertzen dela dio. Gogora ekarri zuen, halaber, «zientzialariek» zenbait toponimo euskaratik ez datozela esan ohi dutenekoa. Alderdi horri, ordea, garrantzia kendu zion idazleak. «Memoriaren antenak dira toponimoak, baita galdutako oroitzapenenak ere. Ez dira kontu zaharrak». Euskal kantutegian ageri diren leku izenak ere baliatu ditu hitzaurrean: Gorka Knörren «Araba, zazpigarren alaba» eta Etxahun-Iruriren Agur Zuberoa. «Hori kantatuz, Euskal Herri osoa interpretatzen genuen. Zuberoa izan ez balitz, eta Agur sorterria izan balitz, askoz ahulagoa izango litzateke, izenak berak daukan indar mitikoagatik»

Izagirrerentzat, toponimoa izan daiteke «gisa bateko artearen hauspoa» ere. Hala ikusten du Rodriguezen lana, filosofiaren eta poesiaren uztarketan, eta toponimoek izan ohi duten zama emozionala bazter utzita. «Bere kasa interpretatu ditu, eta horrek aberastasun berri bat eman die».

Liburua gutxienez bi bider irakurtzeko proposamena ere egin zuen Izagirrek: bat, osorik, bere horretan; eta bi, poemen izenburuak, leku izenak, isilduta. «Toponimoak kenduta, hau pentsamendu jarraitu bat da; atal batak bestea osatzen du; ez dira independenteak, elkarrekin komunikatuak daude. Toponimoak irakurraldian arnasa hartzeko lekuak baino ez dira».]]>
<![CDATA[Helburu beraren etapa berria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1840/032/001/2019-06-21/helburu_beraren_etapa_berria.htm Fri, 21 Jun 2019 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1840/032/001/2019-06-21/helburu_beraren_etapa_berria.htm
«Musikaren topagune bat» eraikitzea izango da lehentasunetako bat, Bengoetxearen arabera. «Musikaren sektoreak kolore anitz ditu Euskal Herrian ere; jardun oso ezberdinak daude, eta bakoitzarengandik ahalik eta gertuen egoten saiatuko gara».

Musikari lotutako lau elkarte nagusiren eskutik sortu zen Musika Bulegoa, 2015ean. Urrats berri honetan, lauren baliabideak eta esperientziak batu egingo dira, interes orokorreko helburuak betearazteko: Kultur Live, Euskal Herriko Musika Aretoen Elkartea; MIE, Musika Industria Elkartea; Musikari, Euskal Herriko Musikarien Elkartea; eta Musikagileak, Euskal Herriko Musikagileen Elkartea. Elkarte horietatik datoz, hain justu, zuzendaritza batzordea osatuko duten kideak: Bengoetxea (Kultura Live), Astiazaran (Musikagileak), Unai Moraza (Musikari), Amaia Ispizua (MIE), Iñaki Otalora (Kultura Live), Mikel Urkiza (Musikagileak), Olatz Salvador (Musikari), Alvaro Sanz (MIE), Pau Vargas (MIE) eta Mikel Unzurrunzaga (musikaria). «Bakoitzaren etxea zaintzea ahaztu gabe, indar metaketa bat izango da», nabarmendu du lehendakariak.

Bideak eguneratzen

Musikarien premiei erantzuteko, orain arteko proiektuak eguneratzen eta berriak sortzen jardun nahi du elkarteak. Hala egingo du, besteak beste, formakuntzaren alorrean. Soinua Iratzarri proiektuarekin ere segituko dute, haurrek musika garaikidearekin «lehen esperientziak izan» ditzaten. Ikasleak eta konpositoreak gurutzatu, eta pieza berriak sortuko dituzte elkarrekin.

Euskal musikarien lana nazioartekotzea izango da elkartearen beste erronka irmoetako bat. «Ez da erraza, ikusita egun musika partekatzen den modua eta abiadura, baina baditugu bereizgarriak, eta badugu umil baina harro zabaltzeko moduko musika jarduna». Zabalkunderako plan horretan, Etxepare Euskal Institutuarekin jardungo du elkarteak, Basque Music egitasmoan.

Jarduera Poltsa proiektuaren bitartez helduko dira dinamikak herrietara. Elkartera heldu diren 30 proposamenetatik 19 hautatu dituzte, eta heldu den astelehenean erakutsiko dute horietan lehena, Europako Nazioarteko Musikaren Egunean: Trakamatraka tailerra, Donostiako Tabakaleran.

Musika Bulegoa Saria ere banatuko dute aurrerantzean, «ibilbideak aitortu eta sortzaile berriak ikustarazteko». 2020ko martxoaren 10ean izango da aurtengoa, Gasteizen.]]>
<![CDATA[Hitzak, alienaziotik askatzera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/025/001/2019-06-20/hitzak_alienaziotik_askatzera.htm Thu, 20 Jun 2019 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1893/025/001/2019-06-20/hitzak_alienaziotik_askatzera.htm Tximeleten eternitatea-n.

Duela bost urte kaleratu zuen jatorrizko lana Labastiek, frantsesez. Eta Alberdaniak ekarri du orain euskarara, Mitxel Muruaren itzulpenarekin. Jorge Gimenez editorearen arabera, hasieratik izan dute nobela begiz joa. Arrazoi batengatik, bereziki: «Erronka literario oso zailari egiten dio aurre; 13 urteko neskatila baten begietatik mundu oso bat deskribatzea, nekagarri gertatu gabe, ezti gehiegi darion narrazioa izan gabe, umekerietan erori gabe». Hori guztia modu «hotzean» kontatzen du idazleak, editorearen esanetan. Gutxika, eroriz doakio dogma, eta «begiak irekitzen» doa hala. Hiztegi batek izango du horretarako giltza, zeinari esker hitzen zentzua hiztegian eta komunitatean bat ez datozela ohartuko den protagonista. Labastie: «Hiztegia jakintzarako eta subertsiorako tresna izango da harentzat, bere pultsu bitalarekin batera. Hitzen bidezko alienazioari buruzko gogoeta bat dago hor».

Laburtasuna, eternitate

Tximeletaren figura eraman du egileak izenburura, haren existentziaren iragankortasunagatik. «Tximeletak bizitza ia osoa ematen du arrastaka dabilen beldar erara, eta oso denbora laburra tximeleta modura. Gure lurreko erresistentziaren metafora on bat iruditzen zait, non zentzuen bilaketan aritzen garen etengabe. Laburtasun hori gure eternitatea ere bada». Eleberriaren galderetako bat hor dago idazlearentzat: «Zer sinesteko prest gauden, gure bizitzaren zentzua aurkitzeko».

Labastiek berak ere muturreko hezkuntza erlijiosoa jaso zuen bizitzako lehen urteetan, eta nobelako istorioak badu autobiografikotik. Hala onartu du egileak, eta azpimarra egin dio editoreak: «Bere ahalegin propioz egin zuen hortik ihes, eta hori konjuratzeko, ezabatzeko, Hizkuntzalaritza eta Erlijioen Historia ikasi zituen. Hitzaren bidez sendatu zuen hezkuntza erradikal haren aztarna».

Istorioa emakume heldu baten ikuspuntutik kontatzekotan izan zen hasieran idazlea. Frustrazio sexualaz, debekuaz, dogmaz... hortik aritzea «konplexuegia» zitzaiola dio, ordea, «saiakera» itxura hartzeko arriskuagatik. Konplexua sinple egiteko aukera eman dio 13 urteko pertsonaiaren ahotsak: «Diskurtsoa freskoagoa eta indartsuagoa da hortik».]]>
<![CDATA[Zinemaren eta operaren lotune]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2126/037/001/2019-06-16/zinemaren_eta_operaren_lotune.htm Sun, 16 Jun 2019 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/2126/037/001/2019-06-16/zinemaren_eta_operaren_lotune.htm
Florentzian jaio zen, Gianfranco Corsi sortze izenez. Sei urte zituela hil zitzaion ama, Mozarten zale amorratua zena. Izebaren etxean hazi zen, eta han ikasi zuen ingelesez, han ezagutu Shakespeare. Bigarren Mundu Gerra piztu zenean, itzultzaile lanetan arituko zen hala, tropa aliatuak Italia hartzean. Arte eta Arkitektura ikasketak egin zituen gerra amaitzean, eta urte horietan ezagutu zuen Luchino Visconti, pisuzko izena bere biografian. Haren zuzendari laguntzailea izan zen La terra trema (1948), Bellisima (1951) eta Senso (1954) lanetan.

Operarekiko zaletasuna zinemarekin uztartzen hasi zen orduan. Pucciniren La boheme (1965) izan zen pantaila handira eraman zituen aurreneko klasikoetako bat; ondotik helduko ziren Romeo y Julieta (1968) —zuzendaririk onenaren Oscar sarirako izendatu zuten—, La traviata (1982) —Oscarretarako bigarren izendapena lortu zuen lan honekin, eszenografiagatik— eta Hamlet (1990), besteak beste. Beste lan txalotu bat Te with Mussolini (1999) izan zen, zeinean haurtzarok oroitzapenak bildu zituen. Azken pelikula 2002an filmatu zuen, lagun min zuen Maria Callas soprano ospetsuari eskainia: Callas forever. Handik aurrera opera ekoizpenetan murgildu zen batez ere, eta Europako eta AEBetako antzoki lirikoetan gehien itxarondako izenetako bat izan da harena.

Kontserbadore deklaratua

Politikaren arloan ere jardun publikoa izan zuen Zeffirellik. 1994tik 2001era bitartean, senatari aritu zen Silvio Berlusconiren taldean, Forza Italian. Homosexuala zen, eta horretaz zorrotz idatzi zuen bere memorietan. Bere burua katolikotzat eta kontserbadoretzat zeukan, baina «desesperazio antikomunistaz» zen kontserbadorea.]]>
<![CDATA[Harriaren mintzoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/029/001/2019-06-14/harriaren_mintzoa.htm Fri, 14 Jun 2019 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1877/029/001/2019-06-14/harriaren_mintzoa.htm Zerbait hori berak ere «zer den» azaltzen ez dakiela esan zuen atzo, lana aurkeztean, baina bada umetatik gaur arte iraun dion zaletasun horren erakusle. Bertsolarien gorazarrez eraikitako 21 eskultura batu ditu liburuan, Euskal Herrian barreiatuta daudenak. Eta haiei eman die hitza, «21 bakarrizketarekin» osatuz lana: Bertsoaren Harria.

Egileak bederen ezagutzen dituen denak dira liburuan jasotako hogeita bat eskulturak, egon badauden arren bertsolari gehiagoren omenezko plakak eta bestelako oroitarriak. Liburuan jasotako hogeita bat eskulturak, Araban salbu, Euskal Herriko beste sei probintzietan topatu daitezke: Basarri, Zarautzen (Gipuzkoa); Joan Etxamendi, Luzaiden (Nafarroa); Mattin, Ahetzen (Lapurdi); Balendin Enbeita, Bilbon; Pedro Mari Otaño, Zizurkilen (Gipuzkoa); Manuel Lasarte, Leitzan (Nafarroa)... Ez hasieratik, baina lana aurreratzen zihoan heinean, argi ikusi zuen idazleak horiei, eskulturei, eman behar ziela hitza, «beren kontuez eta besteenaz» mintzo zitezen.

Bertsoaren harria «era liriko batean» azalduta, zera litzateke Izagirrerentzat: «Bertsoaren harria ihartzen ez den lorea da, lizuntzen ez den ogia, goroldiorik atxikitzen ez zaion harria da». Baina hori baino gehiago ere bada: «1960ko hamarraldian eskultoreek harria deskubritu nahi zuten, deskubritu nahi zuten zer zen bertsoa. Orduan gure kulturaren erakusgarri bakarra, hasten ari zen arte modernoarekin batera, bertsolaritza zen. Literaturak ez zuen ezertarako balio, gerra aurreko modeloak jarraitzen ziren, oso atzeratutako literatura bat genuen. Bertsolaritza, herri hizkeraren transmisorea izateaz gain, gai berriak helarazten zituena zen, beste inola ere zabaldu ezin ziren mezuak». Garai hartako eskultoreak horretaz jabetu ziren: bertsolaria «pertsonaia publiko moduan» deskubritu zuten, eta orduan hasi ziren haiek harri gainean zizelkatzen. «Bertsoaren mitoa, Quousque tandem, 'benetako euskalduna bertsolaria da'... horrelako kontu asko izan genituen garai horretan». Bertsolariei egin zitzaien aitortza horrek eragin nabarmena izan zuen euskal kontzientziaren transmisioan, Izagirreren arabera. Kantagintza modernoan utzitako arrastoa ipini zuen adibidetzat: «Ikusi besterik ez dago Mikel Laboaren diskografia, esate baterako, edo Benito Lertxundirena».

Alde lirikoaz haratago, bertsoaren harria akidura baten isla ere izan daitekeela aipatu zuen Izagirrek: «Bertsolariaren nekea, bertsozaleok ikusten ez duguna, nekearen ondoren berriz bertsotan jardun behar izatea, gai traketsak aurrera atera behar izatea, kultu usteko askoren mespretxua irentsi behar izatea...». Gogora ekarri zuen iragan mendeko bertsolariek traba eta isunen giro batean kantatu behar izan zutela sarri. «Horrek guztiak eragin handia izan zuen gure belaunaldian».

Herriz herri, behin baino gehiagotan bisitatu ditu eskulturak Izagirrek, eta argazkiak egin dizkie, liburuan jasota geratzeko gero. Irudiekin batera, eta, batez ere, hitzez osatu du kontakizuna. Orduko bertsolarien memoriak eta beste hainbat idatzi —bibliografia oparoa aitortu du lanaren azkenean—arakatu ditu horretarako, eta hutsuneak sumatu dituenetan fikzioa baliatu du narrazioa osatzeko. «Idazleok daukagun ausardia horrekin, baina ez oinarririk gabe».

Irudia, narrazioa eta bertsoa izan dira argitalpenaren ardatzak. Bertsoaren alorra nola jaso, Iñaki Murua bertsolariari eskatu zion iritzia Izagirrek. Muruak berak azaldu zuen atzo zein aholku eman zion: «Bertsoa kantatu eta ahoz ematekoa dela, entzuteko eta entzunda jatekoa, orduan idatzi ere, kantatuta bezala egitearen aldekoa nintzela esan nion; bestela, irakurtzean, bertsoaren sena galdu egiten delako». Izagirrerentzat, «ezinbesteko» gomendioa izan zena: «Narrazioen jarraipena egin nahi nuen bertsoekin, era literarioan kopiatuta. Baina Iñakik egindako apunteekin konturatu nintzen ezetz; sekulako desastrea egingo nuke bertsolariek berek traba aurkituko balute bertsoaren transkripzioan».

Ondare bat bilduta

Eskulturatik eskulturara, bertsoaren eta bertsolaritzaren historiako hainbat puska josi ditu Izagirrek liburuan. Idazlea izan zen Lankuren atea jo zuena, «argitaletxe homologatuetan» sarbiderik izango ez zuen lana zelakoan. Lankun ere, ordea, ez zuten hasieratik garbi ikusi proposamena, Marta Agirrezabalaga koordinatzaileak aitortu zuenez. Hausnartu ostean konturatu ziren bertsolaritzaren transmisioan bere alea jartzen duela lanak: «Euskal Herriaren ondare eder bat deskubritzen du liburuak; ondorengo belaunaldiei transmititzeko modu interesgarri eta polit bat da». Liburuan jasotako ondare material zein immateriala ezagutarazten jarraitzeko, hitzaldiak lotzen ari direla aurreratu zuten.

Lazkao Txikiren eskultura baten zatia eraman dute liburuaren azalera. Bildutako eskultura asko bustoak dira, baina gerriz gorako batzuk ere badira, eta Lazkao Txikirena da bat. «Bertsolariak eskuak gerrian agertzen dira horietan, baina Lazkao Txikik oso modu malenkoniatsuan dauka eskua jarrita. Garai bateko aldaba gogorarazten dit; aldaba jotzen zuen eskuak nola eusten zion bolari».]]>
<![CDATA['Bertsoaren harria' plazaratu du Koldo Izagirrek]]> https://www.berria.eus/albisteak/167633/039bertsoaren_harria039_plazaratu_du_koldo_izagirrek.htm Thu, 13 Jun 2019 13:05:10 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/albisteak/167633/039bertsoaren_harria039_plazaratu_du_koldo_izagirrek.htm liburuaren aurrerapen bat.]]> <![CDATA[Poeta, herria eta beste guztia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/031/001/2019-06-13/poeta_herria_eta_beste_guztia.htm Thu, 13 Jun 2019 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1893/031/001/2019-06-13/poeta_herria_eta_beste_guztia.htm Iraganaren izterrak izenpean.

Hasieran Ego, Demos, Cosmos behar zuen liburuak. Hala aurkeztu eta hala irabazi zuen sariketa Salcesek. Aritz Gorrotxategi argitaletxeko kideak onartu duenez, baina, «nahasgarria» iruditu zitzaien, eta poema bateko lerro baten alde egin dute. Nolanahi ere, horiek dira oraindik ere poema sortaren ardatzak, liburua osatzen duten hiru atalen izenak. Ego da lehena, eta ni-ari lotutako poemak bildu ditu egileak bertan, biografikoenak sentitzen dituenak. «Itxaropen izpi bat ikusten uzten dutenak, batzuetan; askotan, etorkizunerantz begiratzeko hauspo hori nostalgian bilatzen dutenak. Oso autoironikoak eta autokritikoak direnak».

Bigarrena da Demos, eta hor bilduak daude «herriari, komunitate politikoari, res publica-ri begira dauden poemak». Aurreko atalekoen aldean, egileak uste du poema horietan ez diola esperantzarako tarte handiegirik utzi irakurleari. Halaber, bertan agertu ditu zinematik, literaturatik, historiatik eta bestelako esparruetatik hartutako erreferentziak, arrastoa utzi diotenak. Atalik luzeena da hori, eta atzetik dator Cosmos. Salcesen esanetan, «argiari leku gehien uzten dion atala». Olerkietan «ezkutatu ezin eta nahi ez» duen kontzientzia politiko bat ere ageri da, «oraindik zertarako balio duen frogatu» ez duena baina hor dagoena. Poeta kuttunei egindako keinuak ere tartekatu ditu.

Salcesentzat ezaugarri nabaria da poemak ez zirela osotasun batekin sortuak izan. Oso aldi eta testuinguru ezberdinetan idatzi zituen, 2013. eta 2018. urte artean, eta geografia ezberdinetan: Euskal Herrian asko, baina baita Gales, Grezia eta Portugalen ere. Halere, orain berrirakurrita, errepikatzen diren gaiak eta kezkak ere ikusten ditu, «estilo propio baten zantzu» modura. Denboraren igarotzea eta «iraganeko mamuen itzulera» daude horien artean.

Hizkuntzaren kezkak ere zeharkatzen du poema liburua: «Niretzat, gai bat da zergatik idazten dudan euskaraz edo zergatik dudan kezka euskararekiko, nire lehen hizkuntza gaztelania bada; noiz hartzen dudan hautu hori, eta zergatik». Erabaki horrek zenbaitetan «adierazkortasun arazoak» sortzen dizkiola dio. Badu horri idatzitako poema bat: Euskaraz adierazkorra izateko arazoez nekatuta euskaraz zergatik idazten dudan gaztelaniaz azaldu eta itzultzaile automatikoz euskaratu nuenekoa. Hala egin baitzuen; poema gaztelaniaz idatzi, eta Googleko itzulpen tresnari utzi poema euskarara ekar zezan. «Inolako logikarik ez duen poema bat da. Inkomunikazioari eginiko oda bat da, nahi gabe atera zitzaidana».

Eguneroko bizimoduan nola, ibilbide profesionalean ere presente dauden gaiak dira, Salcesek onartu duenez: Historian lizentziatua da, eta hura irakasten egiten du lan egun. Doktorego tesian euskaldunek komunikabideen aurrean dituzten iritziak eta jokabideak aztertu ditu. Literaturan ere egina du bidexka, Iraganaren izterrak lehen liburua duen arren: hainbat literatura sariketa irabazi ditu —Ermua Hiria (2012), Pasaia Hiria (2014) eta Hondarribiko Bordari (2017)—, eta zenbait aldizkari literariotan ere argitaratu izan ditu lanak.

Sarietan sariena, liburua

Donostiako Udalak eta Balea Zuriak duela bi urte jarri zuten martxan Donostia Kultura Poesia Saria, 35 urte baino gutxiagoko egileei zuzendutakoa. Hemezortzi lan aurkeztu ziren lehen deialdira, eta hamahiru jaso dituzte bigarrenean. Gorrotxategi aritu da Eli Tolaretxipi eta Itxaro Bordarekin batera epaimahaian, eta Salcesen lanetik hiru alderdi goraipatu ditu: poemen «heldutasuna», hizkuntzaren gaineko gogoeta eta lirismoa, eta umorea gurutzatzeko gaitasuna. «Badakigu gazte ugari ari dela literatura produzitzen, eta zailena argitaratzea dela. Horregatik, hasieratik eduki dugu argi sari ekonomikoa bai, baina lehentasuna gazteen lanak liburu bihurtzea izango zela». Hala, bultzatzaileek lehiaketarekin segitzeko asmoa berretsi dute; irailean izango da hurrengo deialdia.]]>
<![CDATA[Ondarea langai duen artea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/030/001/2019-06-12/ondarea_langai_duen_artea.htm Wed, 12 Jun 2019 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1872/030/001/2019-06-12/ondarea_langai_duen_artea.htm Museo bikoitza programa aurkeztu eta urtebetera, ordu hartan batu ziren kideak berriro bildu ziren, atzo, Donostiako San Telmo museoan, proiektuaren lehen urteak eman duena aurkezteko: Susana Soto museoko zuzendaria, Jon Insausti Donostia Kulturako zinegotzia eta Asier Mendizabal eta Ibon Aranberri artistak. Mendizabalen proposamen bati jarraika abiatu zuten programa, asmo jakin batekin: urtero artista bat gonbidatzea, museoaren ondareaz eta haren inguruan sortutako kontakizunez gogoeta egiteko; gero, artistaren lanaren emaitza zentroaren bilduman gordetzea. Ibon Aranberri izan da lehena programan parte hartzen, eta esku hartze bikoitz bat aurkeztu du, urtebeteko lanaren emaitza gisara: Itzal marra.

Esku hartze bikoitz modura aurkeztu arren, egiazki «bi sarbide dituen instalazio bakar baten» gisara har daiteke, Aranberrik azaldu duenez. Zer egingo zuen galdetzen zioten denek prozesuaren hasieran, zer proiektu zuen buruan. Baina hortik, «proiektuaren ideiatik» aldentzen saiatu da bera, urtea «esploratzeko» hartuta. «Proiektuaren ideiak hasierako planteamendu bat eskatzen du, egingo duzunaren hiperkontzientzia bat. Kasu honetan, ordea, kontrakoa izan da: metodologiarik ez da egon, baizik eta murgiltze bat museoaren historian, bere materialtasunean eta formulazioan».

Klaustrotik hasi zen lanean, «museoaren nukleotik». Eraikinak komentu izateari utzi eta museo publiko bihurtu zenean, industrializazio garaian sortutako proiektua izanik, zentroak bere egin zuen aldatzen ari ziren bizimoduen materialak eta aztarnak gordetzeko eginbeharra. Materiala metatzen eta bilduma hori aldatzen joan da, baita fisikoki ere, eta artistak «desmaterializazio bat» antzeman du hor. «Iruditzen zait museoa hustuz eta arkitektura soilduz joan dela beste espazio paralelo batzuk sortzearekin batera». Horietan jarri du begia Aranberrik, kategoria tradizionalen mugak —ondarea, bilduma eta kultura materiala— lausotzen dituelakoan. Eta museoko funts lekualdatuetatik sortutako materialekin osatu ditu, hala, instalazio biak. «Material baztertuak, museotik aldenduak izan direnak berriz hona ekartzea interesatzen zitzaidan, jatorrizko lekura itzultzea; ez zentzu material batean, ezpada espektro modura, aztarna modura».

Hilarria bihurtu du esku hartzearen elementu nabarmena. San Telmoren bildumako hilarri gehienak inguruko elizetako lurperatzeetatik eta museoaren beraren iraganetik jaso ziren; hau da, ez zen propio pilatutako ondare bat izan. Orain, ordea, iraganean betetako lekuagatik, ondare modura babestuta daude, eta museoaren metaketaren parte dira. «Horregatik, elementu nahikoa ugaria eta anbiguoa iruditu zitzaidan kate hori guztia lantzeko».

Edonola ere, artistak ez ditu hilarriak baliatu instalazioetan. Ia-ia «zurigarri» modura erabili dituela dio, «museoaren testuingurua eta bertako elementuek historikoki sortu dituzten oihartzunak lantzeko». Itzal marra, batetik, hilarrien gainazalen kalko bilduma batekin osatu du. Museotik kanpoko biltegietan dauden hilarrien gainean egin du lan, askotariko kalkatze teknikak erabiliz eta askotariko irudiak sortuz. Museoko Oroitarrien biltegia aretoan jarri du instalazioa.

Haren «eskeleto» modura begira daiteke esku hartzearen bigarren zatia, klaustroan kokatu duena. Metalezko egitura bat da, behinola museoko biltegi gelan egon ziren egiturekin egina. Hilarriak zeharka gordetzen ziren bertan, espazioa ahalik eta gehien aprobetxatzeko. Egitura hura berreskuratu eta handitu egin du Aranberrik, orduko markak agerian utzita. «Zaborretara botatzeko moduan zegoena artelan baten formarekin itzuli da museora. Gustatzen zait hori, arteak esanahiak berritzeko duen gaitasuna».

Konplexutasuna bertute

Museo bikoitza abian jarri zenean, hiru irizpide proposatu zitzaizkien artistei: San Telmoren bilduma bera, gordailu modura; museografia, narratzeko moduak; eta testuinguruko euskarriak, historia eta taxonomia. Eta Aranberri hiruretan barneraino murgildu da, Mendizabalen esanetan: «Oso modu zuzenean azpimarratzen ditu hiru kategorietako auzi gatazkatsuak».

Programari izena ematen dion ezaugarria ere nabarmendu du: San Telmo, gizarte museo bat izateaz gain, arteari lotuta dagoela. «Izaera bikoitz horren konplexutasuna bertute bat da; artearen praktikak berak izan behar du ondarea pentsatzeko formetako bat». Programaren abiapuntuan Mendizabalen Soft Focus lana ere badago; 2014an erakutsi zuen San Telmon, eta hortik sortu zen museoaren eta bere ondarearen berrirakurketetan sakontzen segitzeko asmoa. Mendizabalek oihartzunak topatu ditu lan haren eta Itzal marra-ren artean, bietan agertzen baita artistaren subjektibotasuna.

Aranberriren lana urtebetez egongo da ikusgai museoan, eta bertako bilduman gordeko da gero. Egun gutxi batzuk barru iragarriko dute nor ariko den aurten programan, eta Aranberrik programaren kate lan hori nabarmendu du: «Ez diogu soilik lekukoa pasatzen elkarri; solaskideak bilakatzen gara. Denborarekin, programak corpus bat osatuko du, eta ekarpen artistikoa ez da izango bakoitzarena: osotasun bat izango da».]]>
<![CDATA[Budua eta psikodelia New Orleansen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1974/034/002/2019-06-08/budua_eta_psikodelia_new_orleansen.htm Sat, 08 Jun 2019 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1974/034/002/2019-06-08/budua_eta_psikodelia_new_orleansen.htm
Rhythm and bluesa rockarekin, jazzarekin, funkarekin, musika psikodelikoarekin eta abarrekin uztartzean erreferente bat izan da Dr. John; hori izan da haren lanak musikaren historian utzi duen arrasto nabarmenena. Gitarrarekin hasi zuen musikari ibilbidea, istripu batek norabidea aldarazi zion arte, 1961ean: istilu bat izan zuen pistola bat zeraman gizon batekin, Ronnie Barron teklatu jotzailea eta umetako laguna defendatzearren, eta tiro bat jaso zuen azkenean. Ezkerreko eskuko hatz bat zauritu zuen, hatz nagia. Gitarra pianoarekin ordezkatu behar izan zuen, eta, hala, eta New Orleanseko pianista entzutetsuen tradiziora batu zen, Fats Domingo, Professor Longhair eta Allen Toussainten artera.

Gris-gris (1968) albumarekin egin zuen bakarkako debuta, bluesaren eta rock psikodelikoaren uztarketan sakonduta. Babylon kaleratu zuen urtebetera, eta «apaiz budu psikodelikotzat» jo zuten orduan. Izena ere, Senegaletik heldu eta XIX. mendean apaiz budu bihurtu zen esklabo bati hartu zion. Estudioko lanetan, izen handiko musikariekin aritu zen urte horietan, Frank Zapparekin eta The Rolling Stonesekin; esaterako, azken horien Exile on Main St. lanean, 1972an. Urte berean kaleratu zuen Dr. John's Gumbo arrakastatsua, New Orleanseko klasikoen moldaketekin egindako lana. Hurrengo urtean heldu zen In The Right Place, musikariaren diskografiako beste lan nabarmenetako bat. The Black Keys taldeko Dan Auerbach abeslariak ekoitzi zuen, eta han zetorren Such a Night ospetsua, The Bandekin batera Martin Scorseseren The Last Waltz (1978) dokumentalean zabaldu zutena.

Hamaika bidelagun izan zituen musikari bidean; eta askorekin partekatu zuen oholtza, B.B. King, Aretha Franklin, Irma Thomas eta Bonnie Raittekin, horien artean. Sei bider irabazi zuen Grammy saria, eta Rock-and-Rollaren Ospearen Aretoko kide ere izendatu zuten. Duela zazpi urte kaleratu zuen estudioko azken lana, Dan Auerbachek ekoitzia hori ere: Locked Down. Halere, 2017ra arte aritu zen zuzenekoetan. Euskal Herrira duela bost urte etorri zen azkenekoz, Gasteizko Jazzaldira.]]>
<![CDATA[Zaldiak kanpora irten zirenekoa]]> https://www.berria.eus/albisteak/167406/zaldiak_kanpora_irten_zirenekoa.htm Fri, 07 Jun 2019 15:19:08 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/albisteak/167406/zaldiak_kanpora_irten_zirenekoa.htm
Hala, Ekaingo ondarea gorde asmotan, Zestoako Udalak erreplika bat sortzeko proiekua aurkeztu zuen, 1996an. Beste proiektu bat ere izan zen mahai gainean orduan: Debako Udalak erreplika Deban egitea proposatu zuen, baina, azkenean, Zestoan egin zuen aurrera asmoak. Motel hasi zen prozesua, laguntza faltagatik, harik eta 2004an Ekain fundazioaren bultzadak bizkortu zuen arte; Zestoako Udalak, Eusko Jaurlaritzak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak sortu zuten, eta azken biak batu izanak finantzaketan behar zuen egonkortasuna ekarri zion proiektuari.

2007an inauguratzeko prest behar zuena, 2008ko irailaren 12an inauguratu zuten azkenean, Zestoako Sastarrain bailaran. Urte bereko uztailean, Ekain gizadiaren ondare izendatu zuen Unescok, Altxerri, Santimamiñe eta Kantauri ardatzeko beste koba batzuekin batera.

Montignac-eko (Frantzia) ZK enpresak hartu zuen koba barrenean topatutako labar pinturak erreproduzitzeko ardura, Renaud Sansok enpresako arduradunaren zuzendaritzapean. Historiaurreko biztanleek Ekainen margotutako zaldi, hartz, bisonte, ahuntz eta beste izakien kopia ahalik eta zehatzena egiteko engaiatu ziren, eta horrek ere luzatu zuen Ekainberriren irekiera. Koba barruko giroa ahalik eta fidelen sortzeko lanak ere egin zituzten, leize zuloaren benetako tenperatura ekarriz, esaterako.

Jatorrizko koba bisitatzearen esperientziara hurbiltzeko, bisitariei bi itzuli egiteko bidea eman izan zaie ordutik. Aurrenekoa isiltasunean egitea proposatzen dute, eta bigarrena gidari baten azalpenez lagundurik egitea. Erreplikaren zirkuitu horrek osatzen du Ekainberriren gune nagusia, baina beste bi espazio ere hartzen ditu: Ekaingo eta Altxerriko leizeen informazioa jasotzen duen aretoa, ikus-entzunezkoez hornitua; eta tailerren aretoa, eremu didaktiko eta pedagogikoa.

Lau zaldi berri

Leize zuloan sartu, zulo bat agertzen zuten harriak paretik kendu, eta hogei metroko pasabide baten ostean topatu zuten Albizurik eta Rezabalek hormek gordetzen zuten artea. Hasieratik geratu zen argi zaldia zela han figura nagusia. Zaldia ez zen, baina, garai hartako biztanleen espezierik ehizatuena. Eta, ikerketaz ikerketa, ideia bat finkatu da: Ekain santutegi bat izan zela.

1969-1975 artean egin zen lehen indusketa kanpainatik, ikerketa arkeologikoek ez dute etenik izan Ekainen. Duela gutxi jakin zen azken aurkikuntza, iragan abenduan. EHUko eta Durhamgo Unibertsitateko (Erresuma Batua) ikerlari talde batek, Blanca Ochoa arkeologoak zuzenduta, lau irudi berri topatu zituen: lau zaldi, laurak buztin gainean grabatuak, hatza erabilita. Ikerlariek nabarmendu zuten hori ez dela ohikoa, labar arteko pintura gehientsuenak ikatzarekin zein okreekin margotuak edo harriekin zizelkatuak izan ohi direlako.

Azkena aurkitutako lau zaldiak orain arte ezagutzen ziren 70 irudiei gehitu zaizkie horrela. Bost metro luze eta metro pasa zabal den galeria batean topatu zituzten, eta bistan geratu zen teknologia berriek kobaren azterketan sakontzeko aukerak ugaritu dituztela, eta oraindik zer aurkitu asko egon daitekeela.]]>
<![CDATA[Zaldiak kanpora irten zirenekoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1874/026/001/2019-06-07/zaldiak_kanpora_irten_zirenekoa.htm Fri, 07 Jun 2019 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1874/026/001/2019-06-07/zaldiak_kanpora_irten_zirenekoa.htm
Hala, Ekaingo ondarea gorde asmotan, Zestoako Udalak erreplika bat sortzeko proiekua aurkeztu zuen, 1996an. Beste proiektu bat ere izan zen mahai gainean orduan: Debako Udalak erreplika Deban egitea proposatu zuen, baina, azkenean, Zestoan egin zuen aurrera asmoak. Motel hasi zen prozesua, laguntza faltagatik, harik eta 2004an Ekain fundazioaren bultzadak bizkortu zuen arte; Zestoako Udalak, Eusko Jaurlaritzak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak sortu zuten, eta azken biak batu izanak finantzaketan behar zuen egonkortasuna ekarri zion proiektuari.

2007an inauguratzeko prest behar zuena, 2008ko irailaren 12an inauguratu zuten azkenean, Zestoako Sastarrain bailaran. Urte bereko uztailean, Ekain gizadiaren ondare izendatu zuen Unescok, Altxerri, Santimamiñe eta Kantauri ardatzeko beste koba batzuekin batera.

Montignac-eko (Frantzia) ZK enpresak hartu zuen koba barrenean topatutako labar pinturak erreproduzitzeko ardura, Renaud Sansok enpresako arduradunaren zuzendaritzapean. Historiaurreko biztanleek Ekainen margotutako zaldi, hartz, bisonte, ahuntz eta beste izakien kopia ahalik eta zehatzena egiteko engaiatu ziren, eta horrek ere luzatu zuen Ekainberriren irekiera. Koba barruko giroa ahalik eta fidelen sortzeko lanak ere egin zituzten, leize zuloaren benetako tenperatura ekarriz, esaterako.

Jatorrizko koba bisitatzearen esperientziara hurbiltzeko, bisitariei bi itzuli egiteko bidea eman izan zaie ordutik. Aurrenekoa isiltasunean egitea proposatzen dute, eta bigarrena gidari baten azalpenez lagundurik egitea. Erreplikaren zirkuitu horrek osatzen du Ekainberriren gune nagusia, baina beste bi espazio ere hartzen ditu: Ekaingo eta Altxerriko leizeen informazioa jasotzen duen aretoa, ikus-entzunezkoez hornitua; eta tailerren aretoa, eremu didaktiko eta pedagogikoa.

Lau zaldi berri

Leize zuloan sartu, zulo bat agertzen zuten harriak paretik kendu, eta hogei metroko pasabide baten ostean topatu zuten Albizurik eta Rezabalek hormek gordetzen zuten artea. Hasieratik geratu zen argi zaldia zela han figura nagusia. Zaldia ez zen, baina, garai hartako biztanleen espezierik ehizatuena. Eta, ikerketaz ikerketa, ideia bat finkatu da: Ekain santutegi bat izan zela.

1969-1975 artean egin zen lehen indusketa kanpainatik, ikerketa arkeologikoek ez dute etenik izan Ekainen. Duela gutxi jakin zen azken aurkikuntza, iragan abenduan. EHUko eta Durhamgo Unibertsitateko (Erresuma Batua) ikerlari talde batek, Blanca Ochoa arkeologoak zuzenduta, lau irudi berri topatu zituen: lau zaldi, laurak buztin gainean grabatuak, hatza erabilita. Ikerlariek nabarmendu zuten hori ez dela ohikoa, labar arteko pintura gehientsuenak ikatzarekin zein okreekin margotuak edo harriekin zizelkatuak izan ohi direlako.

Azkena aurkitutako lau zaldiak orain arte ezagutzen ziren 70 irudiei gehitu zaizkie horrela. Bost metro luze eta metro pasa zabal den galeria batean topatu zituzten, eta bistan geratu zen teknologia berriek kobaren azterketan sakontzeko aukerak ugaritu dituztela, eta oraindik zer aurkitu asko egon daitekeela.]]>
<![CDATA[Nola bota plazako pareta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/024/001/2019-06-06/nola_bota_plazako_pareta.htm Thu, 06 Jun 2019 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1891/024/001/2019-06-06/nola_bota_plazako_pareta.htm Emakumeak bertso munduan. Menderakuntzaren eta ahalduntzearen erradiografia bat. «Zergatik emakumeak? Zergatik ez bertsolaritza, besterik gabe?». Lorea Agirre saioaren gidariak egin galdera, eta berak eman erantzuna: «Oraindik zehaztu beharra dagoelako, izendatu. Genero begirada ez da zerbait partikularra; zentrala da elkarbizitzarako». Bertsolaritza hegi horretatik aztertu berri du Uxue Alberdik Kontrako eztarritik liburuan; egun kantuan ari diren hamabost emakume bertsolariren testigantzak bildu, eta haien plazako jarduna azpiratzeko bideak atera ditu argitara. Horiek ardatz, bertsoaren plaza publikora emakume gorputzetik ateratzean bizitakoez, zapalkuntzez eta ahalduntzerako egindako bideaz aritu ziren atzo Alberdi bera, Miren Artetxe, Nerea Ibarzabal eta Jone Uria.

Hirurek utzi dute euren genero bizipenen lekukotza Alberdiren liburuan. Haien artean askotan landutako kontuak izan arren, genero diferentziaz aritzean, kanpora begira, hori noiz, nola, norekin zertzen den erakusteko balio izan du argitalpenak, Alberdirentzat: «Ariketa politiko bat izan da, eta kontakizunik intimoena ere hortik abiatzen da».

Feminismoaren teoriak oinarri, 22 azpiratze mekanismo zerrendatu ditu Alberdik liburuan. Bana nabarmentzeko eskatuta, «denak» esan zuen bizkor Ibarzabalek; «autoexijentzia suntsitzailea»-ri egin zion azpimarra gero. «Kanpotik datorrenean bortxa, estrategia bat pentsatu dezakezu, baina, barrutik etorrita, autosuntsitzailea da». Merezimendu faltaren puntua hainbestetan agertu izanak kezkatu duela aitortu zuen Uriak. Eta, finean, «biolentzia horiek denak elkarreraginean» daudela gehitu Artetxek. Gizonekiko kidetzaz agertu zuen berak kezka: «Garai batean asko esaten zen: 'Neska zara, baina gutakoa, ez besteak bezalakoa'. Eta orain badago antzeko zerbait: feminista ona eta txarra. 'Beste horiekin ezin daiteke hitz egin, baina zurekin bai'». Airean igartzen dituzten beste diskurtso batzuk ere zerrendatu zituen Alberdik, «anaidiaren praktikari» lotu zizkionak: «Gizon gazteen belaunaldi bat galtzeko arriskua dagoela; pila bat garela, %20 izaten jarraitzen dugunean, desleialak garela, kanpotik ari garela, gizonen bertso eskola sortzera doazela...». Ondorengo galdera dabilkio buruan azkenaldian: «Urteak daramatzagu norabide berean indar egiten, paretari bultzaka; nor dago paretaren bestaldean, jausten ez uzteko?».

]]>
<![CDATA[Estetika, Dantzen ardatz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1930/033/001/2019-06-05/estetika_dantzen_ardatz.htm Wed, 05 Jun 2019 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1930/033/001/2019-06-05/estetika_dantzen_ardatz.htm
Atzo aurkeztu zuten antolatzaileek jaialdiaren lehen aurrerapen bat. Esplendor Geometrico taldearen izena nabarmendu zuen Jokin Telleria zuzendariak. 1980ko hamarkadan sortu zen taldea, Madrilen, eta musika industrialaren generoan oihartzun handia lortu du ordutik. Telleriaren arabera, haiek izan dira aurtengo gaia zehazteko «gakoa».

Haiekin batera, beste hamazazpi izen aurreratu zituzten atzoko agerraldian, bertako artistenak nola kanpotik helduko direnenak; hauek dira: Actriq, Carista, Gela, Matias Aguayo, Max Abysmal, Oscar Mulero, Parallax; eta Euskal Herrikoen artean, Reykjavik606 —Inesferarekin batera ariko da—, Aitor Etxebarria El Txef_A, Jai Tiruriru, Kastil, Magnolia eta Mario Azurza. Egunez diren saioak Tabakaleran egingo dira, kanpoan eta barrualdean; eta gauekoak, aldiz, Gasteszenan.

Lehen eguna, hilaren 29a, «beroketa eguna» izango da aurten ere, eta, ziurra ez bada ere, seguru asko, iazko leku berean izango dira saioak: Zurriola hondartzan.

Dantz Point, larunbatean

Berrikuntza modura, Donostiako lehenbiziko Dantz Point egitasmoa ere antolatu du jaialdiak aurten. Telleriaren esanetan, «proiektu berritzaile bat izango da, jaialdiarekiko independentea eta paraleloa, eta musika elektronikoa naturarekin, arkitekturarekin, turismoarekin eta abangoardiarekin uztartzen saiatuko dena». Larunbat honetan izango da, Urgull mendian, 17:00etan abiatu eta 21:00ak bitartean.

Musika saioak izango dira tarte horretan, aire zabalean. Baina ez dute izenik aurreratu. «Abangoardiako musika eta arteetan bat-batekotasuna, freskura eta berrikuntza artistikoa» bilatzea baita egitasmoaren asmoetako bat, antolatzaileen arabera. Halaber, larunbateko emanaldiarekin «klixeak eta aurreiritziak» ezabatu nahi dituztela ere aipatu du Telleriak: «Musika elektronikoa askotan gauarekin eta iluntasunarekin lotu ohi delako, horrek dakarren ondorio guztiekin».]]>
<![CDATA[Bukatu da Olatu Talka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1952/032/001/2019-06-04/bukatu_da_olatu_talka.htm Tue, 04 Jun 2019 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1952/032/001/2019-06-04/bukatu_da_olatu_talka.htm
Inoiz izan duen parte hartzerik altuenarekin bukatu du zikloa jaialdiak. Ostiralean hasi eta igandera bitartean, arte adierazpen askotako ia 200 ekintza izan dira hirian, erdigunean nola hainbat auzotan, eta denera 60.000 lagunek hartu dute parte, antolatzaileen arabera. Eguraldi onak ere zerikusia izan du arrakastan.

Donostia 2016 Kultur Hiriburuaren harira sortu zen jaialdia, eta 2010ean egin zen estreinakoz, egitasmoa artean hautagaitza fasean zegoenean.

Agurra, itsasoaren aurrean

Olatu Talkak igandea izan zuen azken eguna. Aurreko bietan bezala, adin askotako jendearentzako ekitaldiak izan ziren; horren erakusgarri, Ametzagaina parkean jarritako Jolas Kraterra.

Oro har, musikak eta dantzak leku nabarmena izan zuten eguneko programazioan: Kontzertourreko emanaldi ugariez gain, besteak beste, Basoka proiektuak folka eraman zuen Miramongo basora; Izarrak Plazara egitasmoak gazteen kantu saioak eskaini zituen Alderdi Ederren; eta sanba kalejirak jende asko batu zuen, eguerdian, Kontxako pasealekuan. Hala izan zen jaialdi itxierako ekitaldian ere: Boga emanaldiak adin askotako abesbatzak batu zituen, Aquarium kanpoaldean. Ehun lagun aritu ziren kantuan; testuingurua baliatuta, itsas munduari loturiko euskal kantu ugari eskaini zituzten.]]>
<![CDATA[Euskarazko ikus-entzunezkoetan jauzi bat egin nahian, abian da 2deo]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/022/001/2019-06-01/euskarazko_ikus_entzunezkoetan_jauzi_bat_egin_nahian_abian_da_2deo.htm Sat, 01 Jun 2019 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1877/022/001/2019-06-01/euskarazko_ikus_entzunezkoetan_jauzi_bat_egin_nahian_abian_da_2deo.htm Etorkizuna eraikiz programaren barruan.

Atzo ireki zituen ateak 2deok, eta sektoreko kide ugari bildu ziren, espazioa eta asmoak bertatik bertara ezagutzera. Lau ardatz izango dituela azaldu zuen Arantzabalek, Goiena komunikazio taldeko zuzendariak, eta Amaia Pavon Mondragon Unibertsitateko ikerlariarekin batera azken urteko prozesua gidatu duenak: estetika, istorioa, teknologia eta zabalkundea; zabalkundea, bereziki, Interneteko bideei begira.

Denera, 500 metro koadro inguru hartu ditu laborategiak. Instalazio zentral bat du erdigunean, zeinak bi «harmaila» dituen alde banatan, bakoitzaren aurrean proiekzioak, tailerrak eta bestelako ekintzak antolatzeko. Bien artean, gainaldean, elkargunerako espazio bat prestatu dute, laborategian lanean izango direnak gurutzatzeko pentsatu dutena. 2deoko lantaldea ere hantxe egongo da. Coworking gune bat atondu dute azpian, hemezortzi posturekin; erdiak ordenagailu guztiz ekipatuak dira, eta beste erdiak norberak bere ordenagailuari konektatzeko pantailak. Denak sistema zentral batera konektaturik egongo dira, eta, modu horretan, toki batetik baino gehiagotatik egin ahalko da lan proiektu beraren gainean. Beste gune bat zabaltzen da espazio horren ondoan. Hiru gela ditu: bi edizio gela eta «antzokia». Puntako teknologia erabili dute, eta edukiak elkarren artean banatu eta saltzeko gela izango da.

Lan egiteko hiru bide

2deoren lan egiteko era zein izango den, hiru kontzeptutan laburtu zuen Arantzabalek: «Behaketa, inkubagailua eta azeleragailua». Identifikazio fasea izango da lehena. «Gure zilborretik harago, milaka gauza gertatzen direla badakigu. Baina badakigu hortik zer den erakargarri Euskal Herrirako? Ez horrenbeste». Behatzaile talde profesional bat osatu dute horretaz arduratzeko, azken joerak aztertzeko, ekoizpenean eta kontsumoan.

Inkubagailua izango da bigarrena, eta proiektu «estrategikoen» sorkuntzaz arduratuko da. «Euskarazko kontsumoak gora egiteko behar dugun hori da estrategikoa guretzat, eta eraldatzaileak izanda bakarrik lortuko dugu». Fase honetan, «prototipoak» ekoitziko dituzte, beti esperimentazioa bultzatuz, baina produktua bera merkatuan ekoitziko da ondoren. Eta hirugarrena, azeleragailua. «Ikus-entzunezko enpresen eta sortzaileen eskutik datozen proiektu esperimentalak landuko ditugu; horien indarguneak eta ahulguneak aztertu eta dinamizazioekin lagundu». Mondragon Unibertsitatearekin egin berri duten ekimen bat jarri zuten adibidetzat: «Zekarten ideia guztiz deseginarazi genien, berriz eraikitzeko; azken emaitza guztiz ezberdina izan da».

85 proiektu aurkeztu ziren iaz 2deora, eta horietatik 23 martxan dira jada laborategian. Hamar egun barru zabalduko dute proiektu berriak aurkezteko deialdi publikoa. Hori izango da 2deora proiektuak aurkezteko moduetako bat. Bestea nazioarteko behatzaileen esku egongo da; Euskal Herrira ekar daitezkeen proiektuak atzemanez gero, proposamenak egingo dizkiote 2deoko lan taldeari. Halere, horiek inbertsio handia eskatuko dutela-eta, bat edo bi baino ez dira landuko urteko.

Tabakalerako ekosisteman

Markel Olano jarduneko Gipuzkoako ahaldun nagusiak bi ideia nabarmendu zituen atzoko agerraldian: sektoreak berak agertutako beharra, eta 2deoren potentzial ekonomikoa. «Industria estrategiaren barruan, egun, aukera gisa ikusten dira ikus-entzunekoak eta sorkuntza guneak indartzea». Nerabe ugarik euskara eskola eremuarekin lotzen dutela ere aipatu zuen, kezkaz, eta 2deo hizkuntzaren erabilera indartzeko «bokazioz» ariko dela azpimarratu.

Edurne Ormazabal Tabakalerako zuzendari nagusia, bestalde, laborategia Tabakaleran izatearen garrantziaz aritu zen. Dagoeneko han dauden erakundeak lagun izango dituelako: Zineuskadi, Donostiako Zinemaldia, Euskadiko Filmategia eta Elias Kerejeta Zine Eskola, horien artean.]]>