<![CDATA[Itziar Ugarte Irizar | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 22 Sep 2018 13:12:58 +0200 hourly 1 <![CDATA[Itziar Ugarte Irizar | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Sei greba eguneko deiari eutsi diote itunpeko sarean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/007/001/2018-09-21/sei_greba_eguneko_deiari_eutsi_diote_itunpeko_sarean.htm Fri, 21 Sep 2018 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1879/007/001/2018-09-21/sei_greba_eguneko_deiari_eutsi_diote_itunpeko_sarean.htm
ELAk, Steilasek, CCOOk, LABek eta UGTk sinatu dute lanuzterako deia. Sindikatuak iazko azaroan altxatu ziren Kristau Eskola eta IZEI patronalekin osatutako negoziazio mahaitik, eta ekainean, greba deiaren berri eman zutenean, jada jakinarazi zuten ordutik ez dela elkarrizketarik egon. Berdin jarraitzen dutela salatu zuten atzo, eta patronalaren «immobilismoak» ez diela grebara joatea beste aukerarik utzi.

Itunpeko hezkuntzako langileak greba egitera deitzeaz gainera, ikastetxe barruko borondatezko ekintzetan parte ez hartzeko eskatu diete, halaber, sindikatuek, lan baldintzen gaineko «benetako negoziazio bat» bermatu arte.

Iazko gatazkaren segida

Aurreko ikasturtean ere izan ziren lanuzteak itunpeko eskoletan. Hiru greba egun egin zituzten, eta %65-70 arteko parte hartze «handia» izan zuten, sindikatuen arabera. Edonola ere, mobilizazioek ez zuten sindikatuek esperotako eraginik izan patronalarengan, eta horregatik erabaki dute lanuzteen bidetik segitzea.

Sindikatuen esanetan, patronalak negoziaziorako «inongo asmorik» agertu gabe jarraitzen du, eta «dagokion erantzukizuna» hartzeko eskatu diote Eusko Jaurlaritzari, ikastetxe horien finantzaketaren zati bat publikoa dela gogorarazita.

Itunpeko eskolen lan hitzarmena duela ia hamar urtetik ez dutela berritu salatu dute sindikatuek, besteak beste. Digitalizazioaren eta beste berrikuntzen ardura langileen bizkar geratu dela ere adierazi dute, eta horrek lan zama «jasanezina» eragin duela. Erosteko ahalmena berreskuratzea, DBHko irakasleen soldatak berdintzea eta egoera prekarioan daudenen lan baldintzak hobetzea ere galdegin dute.]]>
<![CDATA[36ko biktimak hobitik ateratzeko plan bat iragarri du Espainiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/008/001/2018-09-20/36ko_biktimak_hobitik_ateratzeko_plan_bat_iragarri_du_espainiak.htm Thu, 20 Sep 2018 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1878/008/001/2018-09-20/36ko_biktimak_hobitik_ateratzeko_plan_bat_iragarri_du_espainiak.htm
Francisco Franco diktadorearen gorpuzkiak Erorien Haranetik ateratzeko erabakiaren ondotik heldu da 36ko biktimei zuzendutako egitasmo berria. Diktadorea hilobitik ateratzeaz gain, PSOEren gobernuak iragarria zuen Memoria Historikoaren Legea gaurkotzeko asmoa, eta horri erantzun diete atzo iragarritako neurriek.

Edonola ere, oraindik ikusteko dago planak aurrera egingo ote duen. Estatuko aurrekontuen araberakoa da haren bideragarritasuna; gaur-gaurkoz, eta aurreko gobernuaren erabakiz, memoria historikoaren alorrera ez da batere dirurik bideratzen. Beraz, gobernu berriaren asmoak aurrera egingo badu, «diru kopuru esanguratsu bat» jaso beharko du, Martinezek ohartarazi zuenez. «Gehiegizko itxaropenik» ez sortzeko deia ere egin zuen, proiektuak «konplexutasun tekniko handia» eskatzen duela argudiatuta.

100.000 gorpu, gutxienez

Espainiako Justizia Ministerioaren arabera, 100.000 eta 114.000 gorpu artean egon daitezke 36ko gerrako hobi komunetan. Tokian tokiko zenbait elkarte memorialistak beste datu batzuk dituzte, eta elkarlanean hobien mapa hori gaurkotzea izango da Espainiako Gobernuaren ekinaldiak jaso duen lehen egitekoa. Behin hori eginda, lau urterako planak egingo dituzte gorpuak hobitik ateratzeko, erkidego, diputazio eta udalen artean. Eta gorpuen identifikazioa izango da hurrengo urratsa, DNA bankuaren bidez osatu nahi dutena.

Martinezek baieztatu zuen «kontsentsu zabala» izan zela atzoko bileran biktimen zentsua osatzeaz eta «36ko gerran eta frankismoan izandako giza eskubideen bortxa» argitzeko premiaz.

Martinezek adierazi zuen «bi aldeetako biktimak» egon zirela, baina «irabazleen biktimak kriminalizatuak, ikusezin bihurtuak eta estigmatizatuak» izan direla.

Euskal erakundeak, pozik

Euskal Herriko erakundeetatik, Aintzane Ezenarro Gogora institutuko zuzendaria eta Ana Ollo Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko eta Erakundeekiko Harremanetako kontseilaria izan ziren atzoko bileran. Biek begi onez ikusi dute Madrilgo gobernuaren plana; Ezenarrok «aurrerapausotzat» jo du, eta zentsuaren eta hobien lokalizazioaren koordinazioa errazteko eskatu dio gobernuari. Antzera, Ollok ere adierazi du laguntzeko prest daudela, eta azaldu du Nafarroako Gobernuak azken urteetan «urrats garrantzitsuak» egin dituela memoria historikoaren alorrean.]]>
<![CDATA[Hiru gizon hil dira Kasedan, bi familiaren arteko tiroketa batean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/005/001/2018-09-19/hiru_gizon_hil_dira_kasedan_bi_familiaren_arteko_tiroketa_batean.htm Wed, 19 Sep 2018 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1891/005/001/2018-09-19/hiru_gizon_hil_dira_kasedan_bi_familiaren_arteko_tiroketa_batean.htm
Arratsaldeko 19:00ak jo baino minutu gutxi lehenago, dei bat jaso zuten SOS Nafarroan. Kasedako bizilagunek deitu zieten, tiro hotsak entzun zituztela eta lurrean hiru gorpu zeudela ohartaraziz. Anbulantziak eta helikoptero medikalizatuak bidali zituzten, baina medikuek ezin izan zuten ezer egin aita-semeei bizia salbatzeko.

Tiroketan parte hartu zuten hiru pertsonak autoz ihes egiten ahalegindu ziren, baina Foruzaingoaren patruila batek bidean gurutzatu zituen, eta, tarte batez haien atzetik jarraika aritu ostean, Guardia Zibilak eta Foruzaingoak autoa geldiarazi zuten, San Martin Unx herriaren parean. Bertan atxilotu eta Tafallako polizia etxera eraman zituzten aurrena, eta Iruñekora ondoren.

Guardia Zibila eta Foruzaingoa arduratuko dira kasua ikertzeaz, elkarlanean. Izan ere, abuztuan eztabaida piztu zen Nafarroan larrialdi deien kudeaketaren inguruan, Iruñean gizon batek aitaginarreba hil ondoren; Espainiako Poliziaren sindikatuak Nafarroako Gobernuari egotzi zion estatuko indar polizialak «baztertzea».

Beste tiroketa bat

Beste tiroketa bat ere izan zen atzo, goizaldean, Berriatuko baserri batean (Bizkaia). Gizon batek beste bat zauritu zuen eskopeta tiro batez, eta Ertzaintzak atxilotu egin zuen ustezko erasotzailea.

Droga lapurreta bati lotuta dago tiroketa, Ertzaintzak jakinarazi duenez. 04:30 inguruan, pertsona bat marihuana landatuta dagoen lursail batean sartu zen, eta jabeak tiro egin zion. Ertzaintzak erasotzailea atxilotu zuen, bi delitu egotzita: pertsona bat hiltzen saiatzea eta osasun publikoaren aurka egitea, marihuana landatuta izateagatik. Tiroz zauritutako gizona Basurtuko ospitalera eraman zuten.]]>
<![CDATA[Soziolinguista aurrendaria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1978/005/002/2018-09-19/soziolinguista_aurrendaria.htm Wed, 19 Sep 2018 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1978/005/002/2018-09-19/soziolinguista_aurrendaria.htm
Soziolinguistika izan da, batik bat, Azurmendiren alorra; aitzindaria izan da hari eta psikosoziolinguistikari lotutako gaiak garatzen. Irakaskuntza eta ikerketa uztartu ditu lehen urratsetatik, eta, eremu profesionalean, hainbatetan egokitu zaio lehen emakumea izatea: Beasaingo Alkartasuna Lizeoko zuzendaritzan eta EHUko katedradunen artean, besteak beste.

2000. urtean, Soziolinguistika Klusterraren sorreran jardun zuen. Beste zenbait elkarte eta erakundetako kide ere bada: Eusko Ikaskuntza, Kontseilua, Bagera eta Orreaga, horien artean.]]>
<![CDATA[4 urteko ume bati udalekuetan sexu erasoa egin diotela salatu dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/012/001/2018-09-16/4_urteko_ume_bati_udalekuetan_sexu_erasoa_egin_diotela_salatu_dute.htm Sun, 16 Sep 2018 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1943/012/001/2018-09-16/4_urteko_ume_bati_udalekuetan_sexu_erasoa_egin_diotela_salatu_dute.htm
Ustezko sexu erasoa jaso duen haurraren familiak azken oporraldietan antzeman zituen ustez gertatutakoaren lehen zantzuak, El Correo egunkariak zabaldu duenez. Egunkari horrek argitaratutako informazioaren arabera, ustez sexu erasoa jasan duen umeak eman dio amari gertatukoaren berri, eta aitortu herriko udalekuetako begirale bat izan dela sexu erasoa egin diona.

Salaketaren berri izan orduko, adingabeekiko abusu kasuen protokoloa abiatu du Ertzaintzak. Hari jarraiki, peritu forentseek umeari azterketa egin beharko diote.

Ertzaintzak ez dizkio salaketaren gaineko xehetasun gehiago eman egunkari honi, eta, ikerketa aurrera eraman bitartean, «kasuak eskatzen duen zuhurtziaz» jokatzeko eskatu du.

Adingabeekiko bortxa, gora

Gipuzkoako Fiskaltzak sexu askatasunaren kontrako delituengatik iaz ireki zituen auzibideen berri eman du. Adingabeekiko sexu abusuen kasuan, lau delitu izan ziren iaz Gipuzkoan: haragizko jardunagatiko bi kasu eta engainuz egindako beste bi. Aurreko urtean, 2016an, ez zen halakorik salatu bertako epaitegietan.

Fiskaltzaren txostenaren arabera, sexu askatasunaren aurkako delituak %7,7 hazi dira Gipuzkoan azken urtean; 168 kasu zenbatu dituzte denera.]]>
<![CDATA[Ibaiondoko langileek ukatu egin dituzte egotzi dizkieten jokabide okerrak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/012/001/2018-09-15/ibaiondoko_langileek_ukatu_egin_dituzte_egotzi_dizkieten_jokabide_okerrak.htm Sat, 15 Sep 2018 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1857/012/001/2018-09-15/ibaiondoko_langileek_ukatu_egin_dituzte_egotzi_dizkieten_jokabide_okerrak.htm
Ibaiondo zentroa erregimen itxikoa da: delituren bat egiteagatik zigortutako adingabeak hartzen ditu, eta segurtasun neurri zorrotzak ditu. Eusko Jaurlaritzak kudeatzen du, eta bakarra da Euskal Autonomia Erkidegoan.

Bertako zaintzaile ohi batek uztailaren 27an aurkeztu zuen salaketa Espainiako Polizia Nazionalak Donostian duen egoitzan, adingabeen egoitzako zuzendariaren eta Delta enpresaren aurka —Jaurlaritzak kontratatua duen segurtasun enpresa da—. Zaintzaile ohiak bere izenean aurkeztu zuen salaketa, baina adierazi zuen zentroko beste hamabost zaintzaileren babesarekin egin duela.

Aipatutako gertakariak 2012ko irailetik iragan martxora bitartean jazo zirela dio salaketak. Batetik, azken lau urteetan, bi hezitzailek zentroko adingabeekin «harreman intimoak» izan dituztela jasotzen du idatziak. Eta, bestetik, «substantzia estupefazienteak» atzeman izan dituztela zentroko instalazioen barruan, denera, 30 bider baino gehiago. 30 orritik gorako salaketa da, eta hemeretzi dokumentu biltzen ditu. Gertakarien larritasuna ikusita, salaketa Bergarako epaitegira eraman zuen berehala Poliziak. Haien eskuetan da orain auzia.

Salatzaileak adierazi du Eusko Jaurlaritzaren Justizia Sailak egoeraren berri bazuela Poliziari salaketa aurkeztu aurretik. Halakorik ukatu egin du, ordea, Loly de Juan Jaurlaritzako Justizia zuzendariak. De Juanek atzo adierazi zuen atzo zabaldutakoa egia bada gertakari «benetan larrien» aurrean leudekeela. Ibaiondoko zuzendariarekin harremanetan jarri dela ere azaldu zuen De Juanek, eta hark ere esan zion ez zuela salaketaren berri. Ustezko droga mugimenduaren inguruan zehatzago hitz egin zuen Justizia zuzendariak; Zumarragakoa zentro «hezitzailea» baina «itxia» dela aipatu zuen, eta kanpotik droga sartzeko ahaleginak egon izan direnetan, «saiakeretan» gelditu izan direla. Gertakariak aztertzeko lan egingo dutela azpimarratu zuen: «Egia ez bada ere, berdin-berdin esku hartuko dugu».

Ibaiondoko langileek gogora ekarri dute hezitzaile taldeko kide gehienek hamahiru urte daramatzatela adingabeen zentro itxian lanean, eta adierazi dute egotzi dizkieten jokabideak «mingarriak» eta «burugabeak» direla. Gogorarazi dute ere erakunde publikoek euren jarduna etengabe gainbegiratzen dutela; Arartekoak, Adingabeen Defendatzaileak eta Adingabeen Epaitegiak, besteak beste.

ELA sindikatuak ere oharra igorri du, eta gertakariak albait arinen argituko dituen «ikerketa sakon bat» eskatu du.

Kaleratutako zaintzailea

Salaketa jarri duen gizonezkoa Ibaiondoko zaintzailea izandakoa da, baina egun ez du gehiago bertan lan egiten. Hainbat hedabidek jakinarazi dutenez, hari eta beste bi zaintzaileri lan espedientea ireki zieten, eta zentrotik kaleratu zituzten azkenean.

Zumarragako zentroko zaintzaileak urte hasieran ere izan ziren albiste. Lan zama «gehiegizkoa eta arriskutsua» zutela salatu zuten orduan. Ohartarazi zuten baldintza kaskarretan ari zirela lanean, eta Jaurlaritzari egotzi zioten horren erantzukizuna.

Babesgabe dauden adingabeentzako beste zenbait zentrotan antzeman izan dira adingabeekiko abusuak. Azkena, Gasteizko Sansohetako egoitzan; duela bi urte, prostituzioan ari ziren nerabeen sare bat atzeman zuten, eta zentroko hainbat profesional atxilotu zituzten; tartean psikologo bat.]]>
<![CDATA[«Hau ez da iraultza bat, garapena da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/010/001/2018-09-13/hau_ez_da_iraultza_bat_garapena_da.htm Thu, 13 Sep 2018 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1857/010/001/2018-09-13/hau_ez_da_iraultza_bat_garapena_da.htm Graphene Week 2018 kongresuan. 650 ikerlaritik gora bildu dira, eta gonbidatu izarretako bat izan da Nobel sariduna.

Grafenoa arrotza zaion bati nola azalduko zenioke haren aurkikuntzak eragin duen lurrikara?

Giza espezie gisa, historikoki material ezberdinak erabili ditugu: harria, brontzea, burdina, plastikoa, aluminioa, karburoa.... Pentsa, aldi bakoitzak hortik hartu izan du izena: Harri Aroa, Brontze Aroa, Burdin Aroa... Denak urrats garrantzitsuak izan dira gure munduaren garapenean, gure bizitzen hobekuntzan. Material horiek guztiak hiru dimentsiotakoak dira, eta grafenoa aurreneko material bidimentsionala da; ez du lodierarik ia-ia. Aurretik tresna kutxa bat genuen, eta kutxa hori ikaragarri zabaldu da. Aro berri bat ireki da. Halere, hau ez da iraultza bat, garapena da.

Nola gogoratzen duzu haren aurkikuntza?

Naturan ezer ez da jazotzen kolpetik, eta, beraz, zientzian ere ez; dena da garapen gradual bat. Gauza txiki-txikiekin hasi, eta gutxika garatzen dira ideiak. Ez zen gauetik goizera egindako aurkikuntza izan, urteetan milaka pertsonak egindako urrats txikiak daude atzean. Horiei jarraituta iritsi ginen muinera. Polita izan zen, hori gogoratzen dut.

Nola ikusi duzu grafenoak ordutik egin duen bidea?

Publiko orokorrak berehalako emaitzak nahi izaten ditu askotan, magia egitea. Gauza handiak iragarri ziren, eta ezer ez da berehalakoan gertatzen. Material berri bat unibertsitateko bizitzatik kontsumo produktuetara iritsi arte 30-50 urte igarotzen dira. Baina grafenoarentzat dena ikaragarri azkar gertatu da, berehala jende mordo bat jarri zelako hura ikertzen. Interes komertzialak oso azkar agertu dira, eta grafenoa tonaka ekoizten hasi dira. Ia ez zen ezer, eta, bost urtean, hainbat eremutan aplikatu da; egun, kontsumorako produktua da.

Zein leku betetzen du gaur merkatuan?

Argi dago hainbat industriatara ari dela hedatzen. Nik hemen oinetakoak eta kapelak ere ikusi ditut. Oro har, grafenoa babesgarri moduan hasi dira erabiltzen, edozer egiteko: itsasontziak, haize turbinak... Medikuntzan ere hasi dira aztertzen, eta teknologia berrien industrian hasieratik sartu da indar handiarekin. Aurrerapen asko aurreikusi dira, ukipenezko pantaila tolesgarriak eta, baina emaitzak poliki helduko dira.

Etorkizuna nola baldintza dezakeen aurreikusterik bai?

Nik ezer gutxi dakit teknologia berri iraultzaileez, eta ez dut espekulatu nahi. Ez naiz iragarlea. Grafenoaren aurkikuntzak bide eman du material bidimentsional gehiagotara iristeko, eta esan dezaket aukera handia dagoela plastikoak gure bizitza aldatu zuen bezala grafenoak ere hala egiteko. Inork ez zituen espero karburoz egindako ordenagailuak, inork ez zuelako horien berri. Bada, grafenoak ekarriko duena ere ez dakigu; egin dezakegun bakarra imajinatzea da, aurretik dugun esperientzian oinarrituta, eta ikertzea imajinatutako hori egingarria ote den.

Badirudi interes handiagoa duzula zientzia hutsean, zientzia aplikatuetan baino.

Hala da, hori da nire espezialitatea. Profesionalki egiten dudana zientzia hutsa da. Noski, badut interesa agertzen ari diren aplikazioekin, baina ni neu ez naiz horretan sartuko. Hobea naiz zientzia hutsean, eta beti da hobea zurea den eremuan sakontzea.

Nobel saria eta Ig Nobela, biak dituen fisikari bakarra zara. Igel bat magnetikoki lebitarazteagatik eman zizuten bigarrena. Jakintza zientifikoa erabiltzeko bi modu dira?

Ez, modu bera da. Gizon umoretsua naiz, eta lanean ere islatu nahi izaten dut hori. Lan profesionalerako ez ezik esperimentuak ondo pasatzeko ere egin baldin baditzakezu, zergatik ez?

Askotan galdetzen dizute patenteei buruz, ea inoiz pentsatu duzuen grafenoa patentatzea.

Hor gaizki-ulertuak sortzen dituen ideia orokortu bat dago, eta badakigu ideia orokorrek ez dutela sekula funtzionatzen. Patente bat tresna ekonomiko bat da, produktu bat lehia komertzialetik babesteko. Baina zientzia hutseko aurkikuntzak babesteak ez du zentzurik, jendeak garatzeko dira. Nik baditut zenbait patente, baina oso espezifikoak dira.

Grafenoa komunitate zientifikoaren eztabaidagai beroenetako bat da oraindik ere?

Bai, noski. Ez gara material bakar batez hizketan ari, grafenoaren anai-arrebak ehunka dira, eta berezitasun iraultzaileak dituzte. Zientzialariek tresna berri bat dute orain zientziaren oinarrian dauden galderei aurre egiteko. Datozen 100 urteak, behintzat, material bidimentsional berri hauek ikertzen igaroko ditugu.

Konstantin Novoselovekin batera jaso zenuen Nobela. Zientziak duen irudi lehiakorra gaitzetsi izan duzu.

Non ez dago lehia bizi garen munduan? Egia da ikerlerro bat abiatzen duen horri aitortzen zaiola arrakasta, nire kasuan bezala, baina gu hamar laguneko talde bat izan ginen, eta bidean galdu da haien izena. Zientzian denak ari gara ingurua ezagutzeari ekarpena egiten. Niretzat, ez dago hierarkiarik. Zientzia ez da armada.]]>
<![CDATA[Jaizkibel: "Ez dugu atzerapauso bakar bat onartuko"]]> https://www.berria.eus/albisteak/156464/jaizkibel_ez_dugu_atzerapauso_bakar_bat_onartuko.htm Mon, 10 Sep 2018 07:11:35 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/albisteak/156464/jaizkibel_ez_dugu_atzerapauso_bakar_bat_onartuko.htm Jaizkibel konpainiaren aurkako jazarpenak larunbatean. Txistuka, oihu artean eta plastiko beltzekin hartu zituzten alarde parekideko kideak Kale Nagusian, eta bizi izandakoa salatzeko oharra atera du goizean konpainiak. Larunbatean jazotakoa "urte askotako utzikeriaren ondorio" izan dela adierazi du. Oroz gain, larunbatean jazotakoa atzerapausotzat jo du Jaizkibelek, eta argi adierazi du ez dutela halakorik onartuko: "Ez dugu atzerapauso bakar bat onartuko". Gizartea "berdintasunaren olatua" harturik doa, baina Kale Nagusiko gertakariek "atzera doan olatu baten alderdirik bortitzena" erakutsi dute Jaizkibelentzat. Bideoa: laburpen bidea (Julen Aperribai, BerriaTB). EH Bilduk azalpenak eskatu dizkio gaur Iñigo Urkullu lehendakariari eta Estefania Beltran de Heredia Segurtasun sailburuari. Koalizioak Jaizkibel konpainiak jasandako "jazarpena" salatu du. "Hondarribian, Irunen bezala, urtero berdintasunerako eskubidea urratzen ari dira. Larria bezain onartezina da", dio EH Bilduk. Kezka agertu du gainera, "aurrerapausoak ez egoteaz gain", alarde parekidearekiko jarrera areagotu egin delako. EH Bilduk Eusko Jaurlaritzari leporatu dio "mutu" geratzea horren aurrean, eta salatu du Jaizkibeleko emakume eta gizonek jasan zituzten irain, txistu eta oihuen aurrean ez duela ezer esan. "Dirudienez, Urkulluren kabinetearentzat pertsona batzuen eskubideak bigarren mailakoak dira eta ez dute bere babesa behar". Koalizioak Berdintasun legea betearazteko eskatu du, eta iragarri du Eusko Legebiltzarraren hurrengo kontrol saioa azalpenak eskatuko dizkiola lehendakariari. Gainera, Beltran de Herediaren agerraldia ere eskatu du galdetzeko ea zer neurri hartuko dituen Segurtasun Sailak alarde parekideari jazarri eta hura "lehertzen" saiatu zirenen kontra. "Ertzainak erasotzaileen konplize bihurtu ziren", dio EH Bilduk. ]]> <![CDATA[Fikziozko larruak bizibide]]> https://www.berria.eus/albisteak/156392/fikziozko_larruak_bizibide.htm Sun, 09 Sep 2018 07:42:58 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/albisteak/156392/fikziozko_larruak_bizibide.htm Goenkale-n ezagutu zuten elkar. Telesaileko zuzendaria zen Beobide, eta Zaid izeneko pertsonaia turkiarra jokatzeko hautaprobara aurkeztu zen Sagardoi. Aspaldi ez zutela elkar ikusten, eta hitz onak baino ez dituzte ekarri batak bestearentzat gordeta: «Enekorena bihozkada bat izan zen, eta gero beti plazer handi bat izan da; berak badaki», Beobidek aurrena. «Olatz da ni telebistan hasi izanaren arduraduna. Zuzendari askok hor ikusi ninduten lehen aldiz, eta erakusleiho hori aurrenekoz eskaintzen dizuna beti gordeko duzu bihotzean», Sagardoik atzetik. Donostiako Antzoki Zaharrean elkartu ditu BERRIAk. Biek egin dute lan oholtza horren gainean, orain argazkilariarentzat ari diren lekuan, eta ezagun da teatroaren tripak ezagutzen dituztela hark hona hara eraman dituenean. Gaur ikuslerik hartu ez duten besaulkietan dituzte begiak. Haietatik ere hitz egiten dute: «Euskal Herriko antzokirik ederrenetakoa da, ederrena ez bada».

Nola joan zaizue uda?

ENEKO SAGARDOI: Lanez eta beroz betetako uda bat izan da nirea. Madrilen egon naiz entseatzen ekain eta uztail osoan, bero itzelarekin, eta gero Fedra izeneko obra estreinatu dugu, Meridako [Espainia] Antzerki Klasikoaren Jaialdian, 3.200 pertsonaren aurrean. Madrilen lehen aldiz lan egitea izan da niretzat, eta aspaldi ez nintzela hain urduri jartzen antzeztu aurretik; banuen beharra ere. Esperientzia berria izan da, baita gogorra ere. Euskaraz egiten dudanean antzerkia, erabiltzen ditudan erreferentziekin, publikoarekin, ia-ia beti ezagunen bat dago publikoan; bakar bat bada ere, sentsazioa daukat komunitate bati ekarpena egiten diodala. Eta Madrilen bada galtzen den zerbait.

OLATZ BEOBIDE: Ni ere han izan naiz udan, Madrilen, Izotza apurtzen duen ertza obrarekin. Koprodukzio bat da, eta La Cuerda del Teatroko bi aktore eta ni gaude. Bi aste pasatu ditugu entseatzen Iruñean, eta hor egindako lanarekin Eva Redondok hartu gaitu Madrilen. Ariketak eta inprobisazioak egiten aritu gara, eta hamabost egunean atera du obra. Nik gehiago egin izan ditut hasi eta bukatu egiten diren obrak; formatu garaikide honetan ez dut hainbeste egin, eta emozio handiz ari naiz bizitzen. Indar handia du, eta aktore moduan aukera asko ematen ditu.

Lanarekin hasi da iraila, beraz?

O. B.: Bai, guk geuk bultzatutako lan batekin, eta ez da gutxi.


Lehen agerraldia
Olatz, zuri irakurritako galdera da: «Zenbat aldiz damutzen ote da artista egindako hautuaz?»

O.B.: Damutzea gutxitan izaten da lan artistiko batengatik, prekaritatearengatik baizik; askotan ez dagoelako lanik, edo lan handiak egin arren gero salmenta oso zaila dagoelako. Bestela, barruan daukagun hori asetzea besterik ez dugu nahi, behin eta berriz, pertsonaia eta erronka ezberdinekin. E.S.: Nik, egia esan, azken hilabeteetan inoiz baino gehiago pentsatu dut uztea. Hilabete gogorrak izan dira. Aktore izateak gorputzaren inplikazio handia dakar, eta badago niri osasuntsua egiten ez zaidan zerbait: norbere buruaren bortxatze bat. Horri gehitzen badiozu desoreka ekonomiko bat, bizitoki finkorik eza... Izango da 24 urte izatea ere, baina batzuetan duda egiten dut ahalegin hau egin nahi dudan. Beti ariko naiz sortzen, hori bai. Beharrizan bat da.

O. B.: Karlos Zabalak esaten du: «Hemen onenak ez, aguantatzen duenak betetzen du erronka».

Nor da zuek honetan sartu izanaren erruduna?

E. S.: Nire kasuan, txikitako asperdurak du errua. Futbola ez zitzaidan gustatzen, eta horrek beste gauza batzuk asmatzera behartzen zaitu. Arteak zerikusi handia dauka beldurrekin, eta niretzat babesleku handi bat izan da beti. Asko du biziraupenetik, pozik egoteko nahi batetik. Bat-batean, ofizio bihurtzen denean, magia puntu bat galdu egiten da. Halakoetan, beti gogorarazten diot neure buruari erregetarako panpinak eta teatro txiki hori eskatu zituena oraindik hemen dagoela [tripa heldu du eskuekin].

"Dena sortzen ikustea tokatu zait, eta, horregatik, ikusi duzunean dena goraka, orain ikustea zein azkar egin duen jaitsiera... Globoa zulatuz joan izan balitz bezala gertatu da" Olatz Beobide

Gero, Karrika antzerki taldea, ikastolako antzerki eskola...

E.S.: Hori da. Karrikako Txotxek eta ikastolan antzerkia modu akademikoan jaso izanak ere badute errua. Horregatik tematzen naiz umetan artea hurbiletik bizitzearekin; eskolan integratuta ikusten baduzu modu paraleloan emango diozulako garrantzia. Aparte, triste banago, formulazio matematiko batek ez dit lagunduko; baina antzerkiak bai, neure burua ezagutzen, norbait ukitzea zergatik kostatzen zaidan galdetzen...

O.B.: Antzerkiak izugarrizko indar propioa du horretarako. Askotan esaten dute: «Antzerkia zertarako?». Ba, berdin du zertarako. Musikak edo dantzak bai, baina antzerkiak ez du prestigiorik umetan. Besteak bezain oparoa da; ez da soilik beste bat izatera jokatzea, jendaurrean beste hori izatea baizik, istorio bat kontatzea, hausnartzea. Lan asko dago.

E.S.: Zeremonia puntu bat du, arbasoetatik datorrena. Ipar Euskal Herrira bazoaz, euren gorputzaren parte sentitzen dute antzerkia: kontakizun bat belaunaldiz belaunaldi mantentzeko zubi moduan ulertzen dute. Hegoaldean gehiago lotzen da mozorroekin-eta, modu arinago batekin. Zuk nola gogoratzen duzu antzerkian hastea, Olatz?

O. B.: Gurasoak Jarrai antzerki taldean aritu ziren, gu oso umeak ginela. Etxean bazegoen gela bat kartel eta liburu pila batekin, eta teatroa oso modu naturalean irakurtzen nuen. Asko ginen, eta teatroa ere egiten genuen. Eskolaz kanpoko ikasgaia ere bazen. Gure antzezlanak sortzen genituen, eta, horietako bat egiten, gaur egun ez dagoen Astorian, esan nuen: «Listo, hau da egin nahi dudana». Gero Antzertin aritu nintzen, Ingalaterrara joan nintzen, eta, itzuleran, hemen profesioa sortzen hasi zen: ETB, konpainiak, arte eszenak, kultur etxeak, bikoizketa... Dena sortzen ikustea tokatu zait, eta, horregatik, ikusi duzunean dena goraka, orain ikustea zein azkar egin duen jaitsiera... Globoa zulatuz joan izan balitz bezala gertatu da. Asko gara honetan dihardugunok, baina lokatz sentsazio horrekin.

Unai Iturriagak komiki batean iradoki zuen euskal kultura ez dela existitzen, euskal kultura gurasoak direla. Aipatu dugu, Olatz, gurasoak Jarrairen bueltan aritu ziren. Zure ama Gerediaga elkarteko lehendakaria da egun, Eneko. Zer pisu izan du etxeko transmisioak zuengan?

O. B.: Nik gurasoak antzezten inoiz ikusi ez banituen ere, etxean abeslariak, idazleak... ikusten nituen. Garrantzia ematen zioten kulturari, izugarria, eta hori dena bai, transmititu didate. 24 orduak euskaraz, bertso saioak, pastoralak... guretzat normalena ziren; horregatik, akaso, nire anaia bat dantzaria da, beste bat teknikaria, besteak oso zaleak. Haien kultur zaletasuna euskalduntasunarekin zegoen lotuta, ez kulturaren kontzeptu batekin. «Euskaragatik egiten genuen», esaten dute.

E. S.: Nire kasuan, berdin. Euskarazko liburuak, musika... oso presente egon dira gurean, baina beti identitatearen parte moduan, ez giro artistiko edo debate formal modura. Ni gerora jabetu naiz etxeko paisaia horren onuraz.

Esan izan duzu, Olatz, belaunaldi berriek ez dutela arrastorik zer bizi behar izan den euskara gaur bezain zabalduta egon zedin.

E. S.: Olatzek esan aurretik, esango dut ni guztiz ados nagoela horrekin. Are gehiago, Olatzek dioenean konpainiak sortu zirela, mugimendu handia egon zela... Nik egiturak sortzeko gaitasun falta igartzen dut gure belaunaldikoen artean, nigandik hasita. Nahiz eta oso borrokalariak garen eta ordu asko sartzen ditugun, igartzen dut erosotasun puntu bat. Proiektuak proposatu bai, baina betiere eraikita dagoen eremu baten gainean.

O. B.: Noski, daukazunean ez baitaukazu egin beharrik. Nik askotan galdetzen dut: «Zer, ekoiztetxe berri bat?». Ba, agian koprodukzioen garaian gaude. Profesionalizazioak betebehar handiak dakartza, eta egitura gehienak mantendu bai, baina ahuldu egin dira; ikus-entzunezkoetan, batez ere, baina ez bakarrik. Zentrifugazio mugimendu bat egin dute.

Profesionalizazioarekin, Hegoaldeko konpainia asko obrak ele biz eskaintzen ere hasi ziren, gaur arte.

O. B.: Erabat.

Eta ez al du handiak txikia jaten?

O. B.: Zaila da. Nik edozein hizkuntzatan egiten dut pozik antzerkia. Hemen gaztelania eta euskara maneiatzen duen publikoa izanik, iruditzen zait hori aukera bat dela, ez gabezia bat.

E. S.: Nik ez diot zentzurik ikusten Euskal Herrian produktu bat gaztelania hutsean egiteari, hori duda barik. Baina istorio batzuk euskaraz bakarrik eman ahal izateko aitzakia barik utzi beharko genituzke ikusle ez-elebidunak.

Ez al dugu jokatzen sarri bi eskaintzak egoera berean baleude bezala?

O. B.: Bai, baina gero kontsumoan badakigu gezur hutsa dela. Elkarrek egin duen ikerketan, antzerkia ez zen agertu ere egiten; pentsa non gauden. Eta uste dut emaitzak hobetuko lituzkeela. Ez da egia euskarazkoetan ez dagoela jenderik eta gaztelaniazkoak bete egiten direla. Hori bai, hiriburuen kasuan, ohikoena da gaztelaniaz gehiago izatea, edo egun hobeak izatea; larunbat gauekoa beti izango da gaztelaniaz. Egoerak berdinak ez diren bitartean, politikoki zuzena izatea euskarazkoaren alde egitea da. Emakumeak une honetan aurrean jarri behar diren modu berean.

E. S.: Euskararen eta gaztelaniaren artean badakigu nork daukan galtzekoa. Ikusle modura, gustatzen zait antzerkia hizkuntza guztietan ikustea, duda barik, baina, hemen, hauspoa euskara hutseko antzerkira joan behar da. Praktikan, krisiaren gainean krisia jartzea da, baina, guk egiten ez badugu, ez du inork egingo.

Prekaritatea
Etengabe salatzen duzue aktore gehien-gehienak langabezian daudela. Eneko, Goya saria jaso osteko elkarrizketetan ere aipatu zenuen langabezia kobratzen zenbiltzala. Nola bizi duzue hori?

E. S.: Nik prekario ezagutu nuen ofizioa, eta hala jarraitzen du. Estatistikak begiratuta, albistea hau litzateke: «Aktore batek aktore moduan topatu du lana». Pribilegioz berba egiten dudala sentitzen dut, eta, hala ere, azken hiru hilabete hauetarako neuzkan hiru proiektu oso potolo kolpetik jausi dira, azkenengo finantzazioa lortu ez dutelako. Erritmo bat proiektatu, eta bat-batean ezer gabe geratzen zara. Antzerkiko entseguetako soldata orduko bost eurokoa da; oso-oso justu heltzen zara. Edozein tabernatan gehiago irabaziko nuke. Gero, emanaldietan bai, igo egiten da.

O. B.: Emanaldi kopuru minimo bat izan behar da, ordea; hori da azkenean hain erraza ez dena.

E.S.: Eta epe horretan ezin zara beste proiektuetan sartu. Esklusibitate batekin lotzen zaituzte, baina ezer segurtatu barik. Egunerokoan asko eragiten du.

O.B.: Iparraldean, intermitentzia sistemarekin, 50 egun kobratuta urte baterako diru-laguntza eskubidea dute. Ulertzen dute oso-oso zaila dela artista batek urtebetez egunero-egunero kontratu bat izatea. Hegoaldean, beste langile guztiak bezala, urtebeterekin hiru hileko langabezia dugu. Eta guk urte osoko kotizazioa lortu orduko... Estatu mailan Artistaren Estatutua lortzeko borrokan ari dira orain. Aldaketek, guretzat, handik etorri beharko dute.

Aldatu da hori urteekin, Olatz?

O.B.: Egon dira hauek baino urte oparoagoak, hori sentitzen dut. Telebistan hainbeste fikzio zegoenean, hemen edo han bazen mugimendua. Baina azken sei-zazpi urteetan izan duen beherakadak denak eraman ditu beherantz.

Aktoreetan nahiko ohikoa izaten da Madrilera joatea lan bila.

O.B.: Hori gaur utopiko samarra da. Lehen, joaten ziren, baina han genituen aktore lagunak etortzen hasi ziren. Gero, telesailek izan duten gorakadarekin, berriro hartu du jende bat, baina han ere antzeko arazoekin dabiltza.

E.S.: Bai, lan baldintzei dagokienez, antzeko edo okerrago, antzerkian behintzat. Gainera, nik han dudan inguru sozialean aktoreak, zuzendariak, errealizadoreak, jantzi langileak eta abar daude, eta eskaintza urriari etengabe ofizioaren penez berba egite bat gehitzen zaio. Halakoetan, irrikaz egoten naiz etortzeko; hemengo lagunarteak ez dit hainbeste gogorarazten nire lanaren itzal hori.

O.B.: Bada beste gauza bat: dantzan eta musikan, klaseak ematetik bizi dira asko eta asko. Ahal dutenean edo deitzen dietenean sortzen dute, baina, bitartean, badute leku duin bat dakitena egin eta ezagutza partekatzeko. Eta antzerkian, ez. Badira gure gain dauden ardura batzuk ere; artxiboa edo euskal antzerkiarentzat plataforma handi bat, teatro publikoetatik hasita. Europako ekialdetik datorren gauza bat da hori; kultura zen ongizaterako bidea, pertsona behintzat aberatsa izan zedin bere ezagutzan. Herri handi samar bakoitzak zuen bere konpainia. Tolosa batek ja edukiko luke berea, publikoa, ofiziala. Gure ofiziotik ofizio prestigiodun bat egingo duen jendea behar da.

Bertsolaritzan bezala?

O. B.: Bai, batzuek lan handia egin dute bertsolaritzari prestigioa emateko: bertso eskolak, bertso udalekuak, artxibo zentro bat, ikerketak, nazioartean proiektuak... Antzerkian, hori dena herren dabil. Hor daude Euskal Aktoreen Batasuna, EHAZE... baina ez dute nahikoa babes. Egia da: merkeagoa da bertsolari bat jartzea hiru aktore baino. Gurean ere beti daude mikroteatroak.

Horretan aritu zara Ganba alaia 2.0. eta Nomofobikak-ekin. Formatuaren prekarizazioa aipatzen dute batzuek. Ados zaude?

O.B.: Oinarrian prekaritatean bizi garela onartuta, hau aukera bat da, eta niretzat oso esperientzia ederra izan da. Ekoizpen txikiagoak dira, azkarragoak, eta ez du hainbesteko inbertsiorik behar, ez denboran, ez baliabideetan.

E.S.: Eta bada aktore asko etengabe jende aurrean lanean egoteko modu bat. Dena den, nik onartzen dut mikroantzerkiak beldur bat sortzen didala, publikoa zein kontsumo eredutara hurbiltzen dugun. Galdetu behar dugu zer bilatzen dugun horrelako espazio batean; zergatik antzoki handi bat urtebete oso batean zapalduko ez duen pertsona bat ostiral gauez kuadrillarekin horra joaten den.

O.B.: Formatuak, izan, denak dira baliagarriak, hurbiltasun horretan ere existitzeko. Eta mikroteatroan dena ez da lau txiste kontatzea. Zabaltzen ari da, eta hor behintzat baldintzak duinak dira.

Websailen formatura ere eraman zaitu Nomofobikak-ek.

O.B.: Bai. Fikzioan, Eskamak kentzen egin nuen azkena, eta soldata finko bat bezainbat, egitearen beraren falta sumatzen da asko, hizkuntza horretan aritzea. Telesailik ez dagoenez, behar hori websailarekin ase dugu. Kameren, soinuen, argien enpresak dituzten lagunek egin ziguten inbertsioa. Xedea beti da honetaz bizi eta jendeari ordaindu ahal izatea.

Gai berora heldu gara: inoiz baino telesail gehiago ikusten den garaian, inoiz baino fikzio gutxiago dugu euskaraz. Zer gertatzen da?

E.S.: Telebista gaixo baten sintoma da. Ahalegina zineman egin da, eta, horri esker, kalitatezko eredu batzuk sortzen ari gara euskaraz. ETBk ekoitzi ditu nik egin ditudan bi pelikularik handienak: Errementari eta Handia. Baina horrek ez du kentzen nik telebista pizten dudan bakoitzean, gero eta gutxiago, ez daukadala ikusteko ezer. Benetan, ez daukat ikusteko ezer! Eta, ea, 17-25 urteko euskal gazte batek zein euskal erreferente dauka gaur? Ez dago euskarazko pertsonaia batekin amets erotikorik izateko aukerarik, haien esamolde batzuk lagunartera ekartzerik... Badatoz proiektu berriak, baina urte hauetakoa oso larria izan da, oso larria.

O.B.: Denoi sortu digu ezinegon handia, pertsonala eta profesionala. Aipatu dugun prekaritatera bultzatu gaitu. Bidean 300 bat pertsona galdu dira, eta horri buruz oso gutxi hitz egin da. Konturatzerako, galdu ditugu. Goazen! izan da hutsune horren onuraduna. Produktu bakarrarekin, pentsa zein saltsa sortu den; berriro lortu dute gaztetxoak euskarazko kantuen eta pertsonaien atzetik jartzea. Baina non dago muga, 13-14-15 urtean?

Hortik aurrera...

O.B.: Ni naiz lehena kanpoko telesailak ikusi nahi dituena, baina baita euskarazkoak ere. Euskal fikzioko pertsonaiak gureak ziren, denonak. Jasotako herentziaz hitz egin dugu hasieran, eta hori dena ere jasotzen da telebistatik. Komunikazio tresna indartsuenetakoa da; telebista ez bada, pantaila behintzat. Niri euskal telebista bat sortu didate, eta orain nik ez dut edukiz beteko besteentzat? Esna gaitezen, atzerakada ikaragarria da eta.

Olatz, ETBn telesail asko ekoizten zen garaia barrutik ezagutu duzu. Orduan ere hainbeste begiratzen zen ikusle datuetara?

O.B.: Kontua ez dira hainbeste ikusle datuak; fikzioan ez inbertitzeko arrazoi nagusia diru falta da, ez guk datuak ez ematea. Goenkale zen serieetan pobreena, luzera jende askori lana ematen ziona, baina merkea. Eta bat-batean bihurtu zen hain garestia, ezin zutela mantendu. Zer pasatu den? Pasatu da pasatu dena: Bilboko egoitza bat daukagu, abiadura handiko tren bat daukagu... Gauza asko ditugu, Euskal Herria leku on bat da bizitzeko, bizi kalitate handi batekin! Osasuna, hezkuntza... Baina kultura? Oso gauza konbentzionaletan gelditzen ari da. Gauza handiak badaude, eta jendea horietara beti joango da. Arazoa beste sare guztia da.

E.S.: Aktore katalanek sarri esaten didate zelako zinema ona egiten den Euskal Herrian. Horrelako irudi bat edukita, ez lukete sinetsiko telebistan daukaguna.

"ETBk ekoitzi ditu nik egin ditudan bi pelikularik handienak: Errementari eta Handia. Baina horrek ez du kentzen nik telebista pizten dudan bakoitzean, gero eta gutxiago, ez daukadala ikusteko ezer" Eneko Sagardoi

Hango telebista publikoak fikzio asko ekoizten baitu, ez?

E.S.: Horregatik. Nik entzuten ditudanean aktore nagusiagoak garai bateko telesailez, esaten dut: «Baina hau dena noiz izan da?»

O.B.: Uda batean bi-hiru telesail grabatzen ziren, gehi Goenkale, gehi besteren bat. Fikzioa denbora guztian zegoen martxan, eta ikusten zen. Ohiturak aldatu dira, baina ona bada, ikusi egiten da.

E.S.: Ausartuko nintzateke esatera ni agian ez nintzatekeela aktore izango ez banitu Goenkale, Balbemendi, Martin eta abar ikusi. Eta sentsazioa dut etorkizuneko aktoreek, errealizadoreek, argazki zuzendariek... ez dutela horren barruan sartuta edukiko euskaraz ere posible dela, orain ez gabiltzalako eguneroko fikzio bat ematen.

O.B.: Dagoenean ez da baloratzen. Hori da: eduki dugunean, ez gara konturatu, eta orain bat-batean konturatuko gara jende hori guztia norabait joan dela. Gure esku dago esatea ez ditugula nahi oso azkar eta oso ondo komunikatuko gaituzten tresnak bakarrik, eta basque, basque, basque... asko daukaten tituluak. Ze basque-n atzean ez badago euskalduna, zer da salduko duguna? Basque water edukiko dugu, Basque Country... baina zein gara?

Basque horien guztien atzean konplexuren bat egon daiteke?

O.B.: Basque jartzen dugu merkatuan besteek gu ikusteko, ez norberarentzat, eta behar duguna da guk geure burua ikusi nahi izatea. Produktu batzuk euskaraz egiten baditugu, agian lehiatuko dira gero kanpoan, zinemarekin eta antzerkiarekin gertatu izan den bezala, baina telebistakoa gehiago pentsatu behar da euskaldunentzat. Arrakasta badu, bikoiztu eta zabalduko da, Merli bezala.

E.S.: Handia-k erakutsi du kalitateko gauzak egin daitezkeela guk geuk gozatzeko, eta, era berean, kanpoko aitortza lor daitekeela.

Zinemagintzaren kasuan, azken urtetan diru laguntzak indartzeak erakutsi du apustua egiten bada emaitzak etortzen direla?

E.S.: Argi dago azkenaldian egin diren inbertsio handiekin asmatu egin dela, eta horrek ikusgarritasun bat eman dio.

O.B.: Bai, eta sariek ere eman diote ikusgarritasuna, ze aurretik ere bazeuden lan gehiago.

E.S.: Puntu hori ere badaukagu: kanpoan esaten digutenean ona dela egin dugun hori, orduan mugitzen gara. Ez zineman bakarrik.

Hamar Goya behar dira ia-ia?

E.S.: Agian, bai. Interesatzeko lehenengo, eta sinesteko gero.

O.B.: Nire semeek ez dute hain ondo ulertzen zergatik dagoen halako enpeinua euskararekin. Haientzat, hor dago: euskaraz ikasi dute, euskaraz daukate hau, bestea... Baina errealitate bat da, eta konturatuko dira globalizatua eta zoragarria den mundu handi baten parte direla, eta hor agian zerbait galdu dutela. Ez dut uste garai batean bezala militantziagatik joan behar dugunik euskal antzerkira, baina, interes pixka bat jarrita, agian esango dizu zerbait.

Handia, Eneko. Pertsonaia bezala, haziz eta haziz joan da pelikularen itzala.

E.S.: Lurrikara handi bat izan da. Aktore moduan, pasatu zaidan gauzarik ederrena, baita pertsona moduan ere; ezagututako jendea, komunitate bati egindako ekarpena... Hori oso hunkigarria da. Baina nire lana aspaldi amaitu zen, eta ziklo hau ixteko gogo handia dut. Landatu dugun zuhaitza hazten ikusteko gogoa dut, baina egin dugunaren itzaleko freskoaz gozatuz.
Dena dago aurrean
Alderik ederrenari helduko diogu, ofizioaren pasioari.

E.S.: Bai! Hori ere behar dugu, alegrantzia. Kritika egiten dugunean ere ez dugu bekozkoarekin egiten, edo egiten dugu, baina ez gaude beti muturtuta.

O.B.: Maite dugulako bizi gara honetaz. Kontua da transformazio handietarako aukerak ikusten ditugula, eta erraz egin daitezke. Dena den, nik 30 urte hauetan egin ditudan gauza guztiak begiratuta, oroitzapen oso onak ditut.

Baloratua sentitzen duzue zuen jarduna eta orobat kulturgileena?

O.B.: Uste dut jendeak baietz, baloratzen duela aktorea. Baina sektorea ez dut sentitzen hain aitortua. Eta kulturan lan egiteko, kulturak aitortuta egon behar du. Jan-edanen industria, esaterako, izugarri bultzatzen da, eta kulturak hori ez edukitzeak min ematen digu.

E.S.: Niri askotan esan didate azkenaldian: «Zorionak Handia-gatik! Oraindik ez dut ikusi, baina ze ondo Goyena!». Hori oso sintomatikoa iruditzen zait: arrakastagatik zoriontzen gaituzte, ez egin dugun lanagatik. Eta ni Goya batek ez nau aktore hobea egin.

O.B.: Aitorpena oso ondo dator, baina guk nahi duguna jendea ikustera etortzea da. Horretarako ere egiten dugu. Ipuinak kontatzen dituenak bezala: nahi du norbait eduki kontatzeko.

Aldatu egin da antzerkia eta zinema lako arteak bizitzeko esperientzia bera?

O.B.: Baietz esango nuke. Produktu eta istorio askoz gehiago dago orain eskura; ohiturak aldatu egin dira. Eskuko telefonoan nahi adina bideo izateak ere kontsumitzaile aseagoa egin zaitzake.

E.S.: Edo saturatuagoa.

O.B.: Hori da. Antzerkira, zinemara edo kontzertu batera joatea borondatez egiten den zerbait da. Aukera bat egin behar da.

Zuei zer ematen dizue zuena utzi eta fikziozko larru bat hartzeak?

E.S.: Egunerokoaren beste muturra da, pausa bat; berba egiteko, agerian egon gabe agerian dauden galderak azaleratzeko... Hori gaur egun ia-ia salbuespen bat da. Euskaraz lan egiten dugunean, komunitate txikiagoa delako, eragiteko leku bat ere bada niretzat; botere bat, hitzaren zentzurik onenean.

O.B.: Lehen Antzoki Zaharreko oholtzara igo gareneko sentipen hori da esentzia. Igotzen zara, eta esaten duzu: «Ai, hasiko gara?».]]>
<![CDATA[FIKZIOZKO LARRUAK BIZIBIDE]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1918/002/001/2018-09-09/fikziozko_larruak_bizibide.htm Sun, 09 Sep 2018 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1918/002/001/2018-09-09/fikziozko_larruak_bizibide.htm oenkale-n ezagutu zuten elkar. Telesaileko zuzendaria zen Beobide, eta Zaid izeneko pertsonaia turkiarra jokatzeko hautaprobara aurkeztu zen Sagardoi. Aspaldi ez zutela elkar ikusten, eta hitz onak baino ez dituzte ekarri batak bestearentzat gordeta: «Enekorena bihozkada bat izan zen, eta gero beti plazer handi bat izan da; berak badaki», Beobidek aurrena. «Olatz da ni telebistan hasi izanaren arduraduna. Zuzendari askok hor ikusi ninduten lehen aldiz, eta erakusleiho hori aurrenekoz eskaintzen dizuna beti gordeko duzu bihotzean», Sagardoik atzetik. Donostiako Antzoki Zaharrean elkartu ditu BERRIAk. Biek egin dute lan oholtza horren gainean, orain argazkilariarentzat ari diren lekuan, eta ezagun da teatroaren tripak ezagutzen dituztela hark hona hara eraman dituenean. Gaur ikuslerik hartu ez duten besaulkietan dituzte begiak. Haietatik ere hitz egiten dute: «Euskal Herriko antzokirik ederrenetakoa da, ederrena ez bada».

Nola joan zaizue uda?

ENEKO SAGARDOI: Lanez eta beroz betetako uda bat izan da nirea. Madrilen egon naiz entseatzen ekain eta uztail osoan, bero itzelarekin, eta gero Fedra izeneko obra estreinatu dugu, Meridako [Espainia] Antzerki Klasikoaren Jaialdian, 3.200 pertsonaren aurrean. Madrilen lehen aldiz lan egitea izan da niretzat, eta aspaldi ez nintzela hain urduri jartzen antzeztu aurretik; banuen beharra ere. Esperientzia berria izan da, baita gogorra ere. Euskaraz egiten dudanean antzerkia, erabiltzen ditudan erreferentziekin, publikoarekin, ia-ia beti ezagunen bat dago publikoan; bakar bat bada ere, sentsazioa daukat komunitate bati ekarpena egiten diodala. Eta Madrilen bada galtzen den zerbait.

OLATZ BEOBIDE: Ni ere han izan naiz udan, Madrilen, Izotza apurtzen duen ertza obrarekin. Koprodukzio bat da, eta La Cuerda del Teatroko bi aktore eta ni gaude. Bi aste pasatu ditugu entseatzen Iruñean, eta hor egindako lanarekin Eva Redondok hartu gaitu Madrilen. Ariketak eta inprobisazioak egiten aritu gara, eta hamabost egunean atera du obra. Nik gehiago egin izan ditut hasi eta bukatu egiten diren obrak; formatu garaikide honetan ez dut hainbeste egin, eta emozio handiz ari naiz bizitzen. Indar handia du, eta aktore moduan aukera asko ematen ditu.

Lanarekin hasi da iraila, beraz?

O. B.: Bai, guk geuk bultzatutako lan batekin, eta ez da gutxi.

Lehen agerraldia





Olatz, zuri irakurritako galdera da: «Zenbat aldiz damutzen ote da artista egindako hautuaz?»

O.B.: Damutzea gutxitan izaten da lan artistiko batengatik, prekaritatearengatik baizik; askotan ez dagoelako lanik, edo lan handiak egin arren gero salmenta oso zaila dagoelako. Bestela, barruan daukagun hori asetzea besterik ez dugu nahi, behin eta berriz, pertsonaia eta erronka ezberdinekin.

E.S.: Nik, egia esan, azken hilabeteetan inoiz baino gehiago pentsatu dut uztea. Hilabete gogorrak izan dira. Aktore izateak gorputzaren inplikazio handia dakar, eta badago niri osasuntsua egiten ez zaidan zerbait: norbere buruaren bortxatze bat. Horri gehitzen badiozu desoreka ekonomiko bat, bizitoki finkorik eza... Izango da 24 urte izatea ere, baina batzuetan duda egiten dut ahalegin hau egin nahi dudan. Beti ariko naiz sortzen, hori bai. Beharrizan bat da.

O. B.: Karlos Zabalak esaten du: «Hemen onenak ez, aguantatzen duenak betetzen du erronka».

Nor da zuek honetan sartu izanaren erruduna?

E. S.: Nire kasuan, txikitako asperdurak du errua. Futbola ez zitzaidan gustatzen, eta horrek beste gauza batzuk asmatzera behartzen zaitu. Arteak zerikusi handia dauka beldurrekin, eta niretzat babesleku handi bat izan da beti. Asko du biziraupenetik, pozik egoteko nahi batetik. Bat-batean, ofizio bihurtzen denean, magia puntu bat galdu egiten da. Halakoetan, beti gogorarazten diot neure buruari erregetarako panpinak eta teatro txiki hori eskatu zituena oraindik hemen dagoela [tripa heldu du eskuekin].

Gero, Karrika antzerki taldea, ikastolako antzerki eskola...

E.S.: Hori da. Karrikako Txotxek eta ikastolan antzerkia modu akademikoan jaso izanak ere badute errua. Horregatik tematzen naiz umetan artea hurbiletik bizitzearekin; eskolan integratuta ikusten baduzu modu paraleloan emango diozulako garrantzia. Aparte, triste banago, formulazio matematiko batek ez dit lagunduko; baina antzerkiak bai, neure burua ezagutzen, norbait ukitzea zergatik kostatzen zaidan galdetzen...

O.B.: Antzerkiak izugarrizko indar propioa du horretarako. Askotan esaten dute: «Antzerkia zertarako?». Ba, berdin du zertarako. Musikak edo dantzak bai, baina antzerkiak ez du prestigiorik umetan. Besteak bezain oparoa da; ez da soilik beste bat izatera jokatzea, jendaurrean beste hori izatea baizik, istorio bat kontatzea, hausnartzea. Lan asko dago.

E.S.: Zeremonia puntu bat du, arbasoetatik datorrena. Ipar Euskal Herrira bazoaz, euren gorputzaren parte sentitzen dute antzerkia: kontakizun bat belaunaldiz belaunaldi mantentzeko zubi moduan ulertzen dute. Hegoaldean gehiago lotzen da mozorroekin-eta, modu arinago batekin.

Zuk nola gogoratzen duzu antzerkian hastea, Olatz?

O. B.: Gurasoak Jarrai antzerki taldean aritu ziren, gu oso umeak ginela. Etxean bazegoen gela bat kartel eta liburu pila batekin, eta teatroa oso modu naturalean irakurtzen nuen. Asko ginen, eta teatroa ere egiten genuen. Eskolaz kanpoko ikasgaia ere bazen. Gure antzezlanak sortzen genituen, eta, horietako bat egiten, gaur egun ez dagoen Astorian, esan nuen: «Listo, hau da egin nahi dudana». Gero Antzertin aritu nintzen, Ingalaterrara joan nintzen, eta, itzuleran, hemen profesioa sortzen hasi zen: ETB, konpainiak, arte eszenak, kultur etxeak, bikoizketa... Dena sortzen ikustea tokatu zait, eta, horregatik, ikusi duzunean dena goraka, orain ikustea zein azkar egin duen jaitsiera... Globoa zulatuz joan izan balitz bezala gertatu da. Asko gara honetan dihardugunok, baina lokatz sentsazio horrekin.

Unai Iturriagak komiki batean iradoki zuen euskal kultura ez dela existitzen, euskal kultura gurasoak direla. Aipatu dugu, Olatz, gurasoak Jarrairen bueltan aritu ziren. Zure ama Gerediaga elkarteko lehendakaria da egun, Eneko. Zer pisu izan du etxeko transmisioak zuengan ?

O. B.: Nik gurasoak antzezten inoiz ikusi ez banituen ere, etxean abeslariak, idazleak... ikusten nituen. Garrantzia ematen zioten kulturari, izugarria, eta hori dena bai, transmititu didate. 24 orduak euskaraz, bertso saioak, pastoralak... guretzat normalena ziren; horregatik, akaso, nire anaia bat dantzaria da, beste bat teknikaria, besteak oso zaleak. Haien kultur zaletasuna euskalduntasunarekin zegoen lotuta, ez kulturaren kontzeptu batekin. «Euskaragatik egiten genuen», esaten dute.

E. S.: Nire kasuan, berdin. Euskarazko liburuak, musika... oso presente egon dira gurean, baina beti identitatearen parte moduan, ez giro artistiko edo debate formal modura. Ni gerora jabetu naiz etxeko paisaia horren onuraz.

Esan izan duzu, Olatz, belaunaldi berriek ez dutela arrastorik zer bizi behar izan den euskara gaur bezain zabalduta egon zedin.

E. S.: Olatzek esan aurretik, esango dut ni guztiz ados nagoela horrekin. Are gehiago, Olatzek dioenean konpainiak sortu zirela, mugimendu handia egon zela... Nik egiturak sortzeko gaitasun falta igartzen dut gure belaunaldikoen artean, nigandik hasita. Nahiz eta oso borrokalariak garen eta ordu asko sartzen ditugun, igartzen dut erosotasun puntu bat. Proiektuak proposatu bai, baina betiere eraikita dagoen eremu baten gainean.

O. B.: Noski, daukazunean ez baitaukazu egin beharrik. Nik askotan galdetzen dut: «Zer, ekoiztetxe berri bat?». Ba, agian koprodukzioen garaian gaude. Profesionalizazioak betebehar handiak dakartza, eta egitura gehienak mantendu bai, baina ahuldu egin dira; ikus-entzunezkoetan, batez ere, baina ez bakarrik. Zentrifugazio mugimendu bat egin dute.

Profesionalizazioarekin, Hegoaldeko konpainia asko obrak ele biz eskaintzen ere hasi ziren, gaur arte.

O. B.: Erabat.

Eta ez al du handiak txikia jaten?

O. B.: Zaila da. Nik edozein hizkuntzatan egiten dut pozik antzerkia. Hemen gaztelania eta euskara maneiatzen duen publikoa izanik, iruditzen zait hori aukera bat dela, ez gabezia bat.

E. S.: Nik ez diot zentzurik ikusten Euskal Herrian produktu bat gaztelania hutsean egiteari, hori duda barik. Baina istorio batzuk euskaraz bakarrik eman ahal izateko aitzakia barik utzi beharko genituzke ikusle ez-elebidunak.

Ez al dugu jokatzen sarri bi eskaintzak egoera berean baleude bezala?

O. B.: Bai, baina gero kontsumoan badakigu gezur hutsa dela. Elkarrek egin duen ikerketan, antzerkia ez zen agertu ere egiten; pentsa non gauden. Eta uste dut emaitzak hobetuko lituzkeela. Ez da egia euskarazkoetan ez dagoela jenderik eta gaztelaniazkoak bete egiten direla. Hori bai, hiriburuen kasuan, ohikoena da gaztelaniaz gehiago izatea, edo egun hobeak izatea; larunbat gauekoa beti izango da gaztelaniaz. Egoerak berdinak ez diren bitartean, politikoki zuzena izatea euskarazkoaren alde egitea da. Emakumeak une honetan aurrean jarri behar diren modu berean.

E. S.: Euskararen eta gaztelaniaren artean badakigu nork daukan galtzekoa. Ikusle modura, gustatzen zait antzerkia hizkuntza guztietan ikustea, duda barik, baina, hemen, hauspoa euskara hutseko antzerkira joan behar da. Praktikan, krisiaren gainean krisia jartzea da, baina, guk egiten ez badugu, ez du inork egingo.

Prekaritatea





Etengabe salatzen duzue aktore gehien-gehienak langabezian daudela. Eneko, Goya saria jaso osteko elkarrizketetan ere aipatu zenuen langabezia kobratzen zenbiltzala. Nola bizi duzue hori?

E. S.: Nik prekario ezagutu nuen ofizioa, eta hala jarraitzen du. Estatistikak begiratuta, albistea hau litzateke: «Aktore batek aktore moduan topatu du lana». Pribilegioz berba egiten dudala sentitzen dut, eta, hala ere, azken hiru hilabete hauetarako neuzkan hiru proiektu oso potolo kolpetik jausi dira, azkenengo finantzazioa lortu ez dutelako. Erritmo bat proiektatu, eta bat-batean ezer gabe geratzen zara. Antzerkiko entseguetako soldata orduko bost eurokoa da; oso-oso justu heltzen zara. Edozein tabernatan gehiago irabaziko nuke. Gero, emanaldietan bai, igo egiten da.

O. B.: Emanaldi kopuru minimo bat izan behar da, ordea; hori da azkenean hain erraza ez dena.

E.S.: Eta epe horretan ezin zara beste proiektuetan sartu. Esklusibitate batekin lotzen zaituzte, baina ezer segurtatu barik. Egunerokoan asko eragiten du.

O.B.: Iparraldean, intermitentzia sistemarekin, 50 egun kobratuta urte baterako diru-laguntza eskubidea dute. Ulertzen dute oso-oso zaila dela artista batek urtebetez egunero-egunero kontratu bat izatea. Hegoaldean, beste langile guztiak bezala, urtebeterekin hiru hileko langabezia dugu. Eta guk urte osoko kotizazioa lortu orduko... Estatu mailan Artistaren Estatutua lortzeko borrokan ari dira orain. Aldaketek, guretzat, handik etorri beharko dute.

Aldatu da hori urteekin, Olatz?

O.B.: Egon dira hauek baino urte oparoagoak, hori sentitzen dut. Telebistan hainbeste fikzio zegoenean, hemen edo han bazen mugimendua. Baina azken sei-zazpi urteetan izan duen beherakadak denak eraman ditu beherantz.

Aktoreetan nahiko ohikoa izaten da Madrilera joatea lan bila.

O.B.: Hori gaur utopiko samarra da. Lehen, joaten ziren, baina han genituen aktore lagunak etortzen hasi ziren. Gero, telesailek izan duten gorakadarekin, berriro hartu du jende bat, baina han ere antzeko arazoekin dabiltza.

E.S.: Bai, lan baldintzei dagokienez, antzeko edo okerrago, antzerkian behintzat. Gainera, nik han dudan inguru sozialean aktoreak, zuzendariak, errealizadoreak, jantzi langileak eta abar daude, eta eskaintza urriari etengabe ofizioaren penez berba egite bat gehitzen zaio. Halakoetan, irrikaz egoten naiz etortzeko; hemengo lagunarteak ez dit hainbeste gogorarazten nire lanaren itzal hori.

O.B.: Bada beste gauza bat: dantzan eta musikan, klaseak ematetik bizi dira asko eta asko. Ahal dutenean edo deitzen dietenean sortzen dute, baina, bitartean, badute leku duin bat dakitena egin eta ezagutza partekatzeko. Eta antzerkian, ez. Badira gure gain dauden ardura batzuk ere; artxiboa edo euskal antzerkiarentzat plataforma handi bat, teatro publikoetatik hasita. Europako ekialdetik datorren gauza bat da hori; kultura zen ongizaterako bidea, pertsona behintzat aberatsa izan zedin bere ezagutzan. Herri handi samar bakoitzak zuen bere konpainia. Tolosa batek ja edukiko luke berea, publikoa, ofiziala. Gure ofiziotik ofizio prestigiodun bat egingo duen jendea behar da.

Bertsolaritzan bezala?

O. B.: Bai, batzuek lan handia egin dute bertsolaritzari prestigioa emateko: bertso eskolak, bertso udalekuak, artxibo zentro bat, ikerketak, nazioartean proiektuak... Antzerkian, hori dena herren dabil. Hor daude Euskal Aktoreen Batasuna, EHAZE... baina ez dute nahikoa babes. Egia da: merkeagoa da bertsolari bat jartzea hiru aktore baino. Gurean ere beti daude mikroteatroak.

Horretan aritu zara Ganba alaia 2.0. eta Nomofobikak-ekin. Formatuaren prekarizazioa aipatzen dute batzuek. Ados zaude?

O.B.: Oinarrian prekaritatean bizi garela onartuta, hau aukera bat da, eta niretzat oso esperientzia ederra izan da. Ekoizpen txikiagoak dira, azkarragoak, eta ez du hainbesteko inbertsiorik behar, ez denboran, ez baliabideetan.

E.S.: Eta bada aktore asko etengabe jende aurrean lanean egoteko modu bat. Dena den, nik onartzen dut mikroantzerkiak beldur bat sortzen didala, publikoa zein kontsumo eredutara hurbiltzen dugun. Galdetu behar dugu zer bilatzen dugun horrelako espazio batean; zergatik antzoki handi bat urtebete oso batean zapalduko ez duen pertsona bat ostiral gauez kuadrillarekin horra joaten den.

O.B.: Formatuak, izan, denak dira baliagarriak, hurbiltasun horretan ere existitzeko. Eta mikroteatroan dena ez da lau txiste kontatzea. Zabaltzen ari da, eta hor behintzat baldintzak duinak dira.

Websailen formatura ere eraman zaitu Nomofobikak-ek.

O.B.: Bai. Fikzioan, Eskamak kentzen egin nuen azkena, eta soldata finko bat bezainbat, egitearen beraren falta sumatzen da asko, hizkuntza horretan aritzea. Telesailik ez dagoenez, behar hori websailarekin ase dugu. Kameren, soinuen, argien enpresak dituzten lagunek egin ziguten inbertsioa. Xedea beti da honetaz bizi eta jendeari ordaindu ahal izatea.

Gai berora heldu gara: inoiz baino telesail gehiago ikusten den garaian, inoiz baino fikzio gutxiago dugu euskaraz. Zer gertatzen da?

E.S.: Telebista gaixo baten sintoma da. Ahalegina zineman egin da, eta, horri esker, kalitatezko eredu batzuk sortzen ari gara euskaraz. ETBk ekoitzi ditu nik egin ditudan bi pelikularik handienak: Errementari eta Handia. Baina horrek ez du kentzen nik telebista pizten dudan bakoitzean, gero eta gutxiago, ez daukadala ikusteko ezer. Benetan, ez daukat ikusteko ezer! Eta, ea, 17-25 urteko euskal gazte batek zein euskal erreferente dauka gaur? Ez dago euskarazko pertsonaia batekin amets erotikorik izateko aukerarik, haien esamolde batzuk lagunartera ekartzerik... Badatoz proiektu berriak, baina urte hauetakoa oso larria izan da, oso larria.

O.B.: Denoi sortu digu ezinegon handia, pertsonala eta profesionala. Aipatu dugun prekaritatera bultzatu gaitu. Bidean 300 bat pertsona galdu dira, eta horri buruz oso gutxi hitz egin da. Konturatzerako, galdu ditugu. Goazen! izan da hutsune horren onuraduna. Produktu bakarrarekin, pentsa zein saltsa sortu den; berriro lortu dute gaztetxoak euskarazko kantuen eta pertsonaien atzetik jartzea. Baina non dago muga, 13-14-15 urtean?

Hortik aurrera...

O.B.: Ni naiz lehena kanpoko telesailak ikusi nahi dituena, baina baita euskarazkoak ere. Euskal fikzioko pertsonaiak gureak ziren, denonak. Jasotako herentziaz hitz egin dugu hasieran, eta hori dena ere jasotzen da telebistatik. Komunikazio tresna indartsuenetakoa da; telebista ez bada, pantaila behintzat. Niri euskal telebista bat sortu didate, eta orain nik ez dut edukiz beteko besteentzat? Esna gaitezen, atzerakada ikaragarria da eta.

Olatz, ETBn telesail asko ekoizten zen garaia barrutik ezagutu duzu. Orduan ere hainbeste begiratzen zen ikusle datuetara?

O.B.: Kontua ez dira hainbeste ikusle datuak; fikzioan ez inbertitzeko arrazoi nagusia diru falta da, ez guk datuak ez ematea. Goenkale zen serieetan pobreena, luzera jende askori lana ematen ziona, baina merkea. Eta bat-batean bihurtu zen hain garestia, ezin zutela mantendu. Zer pasatu den? Pasatu da pasatu dena: Bilboko egoitza bat daukagu, abiadura handiko tren bat daukagu... Gauza asko ditugu, Euskal Herria leku on bat da bizitzeko, bizi kalitate handi batekin! Osasuna, hezkuntza... Baina kultura? Oso gauza konbentzionaletan gelditzen ari da. Gauza handiak badaude, eta jendea horietara beti joango da. Arazoa beste sare guztia da.

E.S.: Aktore katalanek sarri esaten didate zelako zinema ona egiten den Euskal Herrian. Horrelako irudi bat edukita, ez lukete sinetsiko telebistan daukaguna.

Hango telebista publikoak fikzio asko ekoizten baitu, ez?

E.S.: Horregatik. Nik entzuten ditudanean aktore nagusiagoak garai bateko telesailez, esaten dut: «Baina hau dena noiz izan da?»

O.B.: Uda batean bi-hiru telesail grabatzen ziren, gehi Goenkale, gehi besteren bat. Fikzioa denbora guztian zegoen martxan, eta ikusten zen. Ohiturak aldatu dira, baina ona bada, ikusi egiten da.

E.S.: Ausartuko nintzateke esatera ni agian ez nintzatekeela aktore izango ez banitu Goenkale, Balbemendi, Martin eta abar ikusi. Eta sentsazioa dut etorkizuneko aktoreek, errealizadoreek, argazki zuzendariek... ez dutela horren barruan sartuta edukiko euskaraz ere posible dela, orain ez gabiltzalako eguneroko fikzio bat ematen.

O.B.: Dagoenean ez da baloratzen. Hori da: eduki dugunean, ez gara konturatu, eta orain bat-batean konturatuko gara jende hori guztia norabait joan dela. Gure esku dago esatea ez ditugula nahi oso azkar eta oso ondo komunikatuko gaituzten tresnak bakarrik, eta basque, basque, basque... asko daukaten tituluak. Ze basque-n atzean ez badago euskalduna, zer da salduko duguna? Basque water edukiko dugu, Basque Country... baina zein gara?

Basque horien guztien atzean konplexuren bat egon daiteke?

O.B.: Basque jartzen dugu merkatuan besteek gu ikusteko, ez norberarentzat, eta behar duguna da guk geure burua ikusi nahi izatea. Produktu batzuk euskaraz egiten baditugu, agian lehiatuko dira gero kanpoan, zinemarekin eta antzerkiarekin gertatu izan den bezala, baina telebistakoa gehiago pentsatu behar da euskaldunentzat. Arrakasta badu, bikoiztu eta zabalduko da, Merli bezala.

E.S.: Handia-k erakutsi du kalitateko gauzak egin daitezkeela guk geuk gozatzeko, eta, era berean, kanpoko aitortza lor daitekeela.

Zinemagintzaren kasuan, azken urtetan diru laguntzak indartzeak erakutsi du apustua egiten bada emaitzak etortzen direla?

E.S.: Argi dago azkenaldian egin diren inbertsio handiekin asmatu egin dela, eta horrek ikusgarritasun bat eman dio.

O.B.: Bai, eta sariek ere eman diote ikusgarritasuna, ze aurretik ere bazeuden lan gehiago.

E.S.: Puntu hori ere badaukagu: kanpoan esaten digutenean ona dela egin dugun hori, orduan mugitzen gara. Ez zineman bakarrik.

Hamar Goya behar dira ia-ia?

E.S.: Agian, bai. Interesatzeko lehenengo, eta sinesteko gero.

O.B.: Nire semeek ez dute hain ondo ulertzen zergatik dagoen halako enpeinua euskararekin. Haientzat, hor dago: euskaraz ikasi dute, euskaraz daukate hau, bestea... Baina errealitate bat da, eta konturatuko dira globalizatua eta zoragarria den mundu handi baten parte direla, eta hor agian zerbait galdu dutela. Ez dut uste garai batean bezala militantziagatik joan behar dugunik euskal antzerkira, baina, interes pixka bat jarrita, agian esango dizu zerbait.

Handia, Eneko. Pertsonaia bezala, haziz eta haziz joan da pelikularen itzala.

E.S.: Lurrikara handi bat izan da. Aktore moduan, pasatu zaidan gauzarik ederrena, baita pertsona moduan ere; ezagututako jendea, komunitate bati egindako ekarpena... Hori oso hunkigarria da. Baina nire lana aspaldi amaitu zen, eta ziklo hau ixteko gogo handia dut. Landatu dugun zuhaitza hazten ikusteko gogoa dut, baina egin dugunaren itzaleko freskoaz gozatuz.

Dena dago aurrean





Alderik ederrenari helduko diogu, ofizioaren pasioari.

E.S.: Bai! Hori ere behar dugu, alegrantzia. Kritika egiten dugunean ere ez dugu bekozkoarekin egiten, edo egiten dugu, baina ez gaude beti muturtuta.

O.B.: Maite dugulako bizi gara honetaz. Kontua da transformazio handietarako aukerak ikusten ditugula, eta erraz egin daitezke. Dena den, nik 30 urte hauetan egin ditudan gauza guztiak begiratuta, oroitzapen oso onak ditut.

Baloratua sentitzen duzue zuen jarduna eta orobat kulturgileena?

O.B.: Uste dut jendeak baietz, baloratzen duela aktorea. Baina sektorea ez dut sentitzen hain aitortua. Eta kulturan lan egiteko, kulturak aitortuta egon behar du. Jan-edanen industria, esaterako, izugarri bultzatzen da, eta kulturak hori ez edukitzeak min ematen digu.

E.S.: Niri askotan esan didate azkenaldian: «Zorionak Handia-gatik! Oraindik ez dut ikusi, baina ze ondo Goyena!». Hori oso sintomatikoa iruditzen zait: arrakastagatik zoriontzen gaituzte, ez egin dugun lanagatik. Eta ni Goya batek ez nau aktore hobea egin.

O.B.: Aitorpena oso ondo dator, baina guk nahi duguna jendea ikustera etortzea da. Horretarako ere egiten dugu. Ipuinak kontatzen dituenak bezala: nahi du norbait eduki kontatzeko.

Aldatu egin da antzerkia eta zinema lako arteak bizitzeko esperientzia bera?

O.B.: Baietz esango nuke. Produktu eta istorio askoz gehiago dago orain eskura; ohiturak aldatu egin dira. Eskuko telefonoan nahi adina bideo izateak ere kontsumitzaile aseagoa egin zaitzake.

E.S.: Edo saturatuagoa.

O.B.: Hori da. Antzerkira, zinemara edo kontzertu batera joatea borondatez egiten den zerbait da. Aukera bat egin behar da.

Zuei zer ematen dizue zuena utzi eta fikziozko larru bat hartzeak?

E.S.: Egunerokoaren beste muturra da, pausa bat; berba egiteko, agerian egon gabe agerian dauden galderak azaleratzeko... Hori gaur egun ia-ia salbuespen bat da. Euskaraz lan egiten dugunean, komunitate txikiagoa delako, eragiteko leku bat ere bada niretzat; botere bat, hitzaren zentzurik onenean.

O.B.: Lehen Antzoki Zaharreko oholtzara igo gareneko sentipen hori da esentzia. Igotzen zara, eta esaten duzu: «Ai, hasiko gara?».]]>
<![CDATA[Alexander Payne zuzendari estatubatuarra izango da Sail Ofizialeko epaimahaiburua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/024/001/2018-09-08/alexander_payne_zuzendari_estatubatuarra_izango_da_sail_ofizialeko_epaimahaiburua.htm Sat, 08 Sep 2018 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1938/024/001/2018-09-08/alexander_payne_zuzendari_estatubatuarra_izango_da_sail_ofizialeko_epaimahaiburua.htm
Programazio osoa inoiz baino lehenago argitu du aurten jaialdiak. Baita Donostia saria nortzuk jasoko duten ere: Hirokazu Kore-eda zuzendari japoniarraren izena jakinarazi zuten aurrena; Danny De Vito aktore, zuzendari eta ekoizle estatubatuarrarena gehitu zuten ondoren; eta Judi Dench aktore ingelesa izan da batzen azkena. «Eta ez da besterik izango», zehaztu zuen Rebordinosek.

Epaimahaiko kideak jakitea baino ez zen falta, eta hori argitu zuten atzo jaialdiko arduradunek. Alexander Payne zuzendari estatubatuarra izango da epaimahai ofizialeko burua —Election (1999; gidoi onenaren Oscar sarirako izendapena), Sideways (2004), The Descendants (2011), Nebraska (2013)—, eta alboan izango ditu Rossy de Palma eta Nahuel Perez Biscayart aktoreak, Francesca Cima —La grande bellezza, 2013— eta Agnes Johansen ekoizleak, eta Bet Rourich argazki zuzendaria —Adult Life Skills, Emotional Fusebox—. Urrezko Maskorraren irabazlea aukeratzea izango da seikoaren egitekoa, eta, denera, hamazortzi filmen artean hautatu beharko dute. Juan Vera argentinarraren El amor menos pensado-k hasiko du lehia, eta haren atzetik etorriko dira Bao bei er (Liu Jieken), In Fabric (Peter Strickland), Beautiful Boy (Felix van Groeningen), Yuli (Iciar Bollain), Quién te cantará (Carlos Vermut), Le cahier noir (Valeria Sarmiento) eta High Life (Claire Denis), besteak beste.

Horien eta beste sailetan erakutsiko diren filmen zerrenda aurkeztuta, aurtengoa jaialdia «orekatua», «askotarikoa» eta «oso dibertigarria» izango dela aurreratu zuen Rebordinosek.

«Talentu berrien» alde

Ikus-entzunezkoen arloa bere historiako une «gorabeheratsu eta zirraragarrienetako batean» dago, jaialdiko arduradunen arabera. «Iraultza digitala» zinema bizitzeko modua etengabe aldatzen ari dela diote, eta, Rebordinosek ohartarazi zuenez, hartara egokitzea azken urteetako «lehentasuna» bilakatu da jaialdiarentzat.

Alde horretatik, «etorkizunarekin duen konpromisoa berretsiz», Donostiako Zinemaldiak «talentu berriak» bultzatzen jarraitu nahi duela nabarmendu zuen jaialdiko arduradun nagusiak. Gogora ekarri zuen Zuzendari Berriak sailak beste urte batez egile askoren lehen edo bigarren lanak erakutsiko dituela, eta Ikusmira Berriak egitasmoan egin zuen azpimarra; ikus-entzunezko lan berriak garatzeko programa bosgarren urtez jarri dute martxan aurten, eta, hain justu, egitasmotik ateratako lehen film luzea erakutsiko du aurtengo Zinemaldiak, Zabaltegi-Tabakalera sailean: Xacio Bañok zuzendutako Trote filma.

Aurten martxan jarri den Elias Kerejeta Zinema Eskolaren eta Zinemaldiaren arteko elkarlana nabarmendu zuen, halaber, Ruth Perez de Anucita Zinemaldiko komunikazio arduradunak, Zinemagile berrien aldeko apustuarekin jarraituta: «Tabakalerarekin batera, zinema eskola martxan jartzen aritu gara, eta errealitate bat da gaur egun. Zuzendaritza akademikoaren parte gara, eta jaialdiari eskainitako ikasgai bat sortu dugu, ikasturte guztian irakatsiko dena». Zinemaldiaren aspaldiko nahia da irailaren hondarreko egunez gain, urte osora zabaltzea jaialdiaren presentzia, eta zinema eskola horretarako abagune bilakatu da, Perez de Anucitaren esanetan.

Alfonbra gorriko izenak

Donostiako alfonbra gorrian nortzuk izango diren, horixe izaten da sasoi honetarako ikusmina. Oraindik izenak lotzen dabiltzala aitortu dute antolatzaileek, eta askotan ez dutela azken egunetara arte jakiten. Edonola ere, atzo jada aurreratu zituzten aurreneko izenak: Juliette Binoche, Laetitia Casta, Timothee Chalamet, Ricardo Darin, Lily-Rose Depp, Ryan Gosling, Claire Foy, Mercedes Foran, Robert Pattinson eta John C. Reillyk baieztatu dute Donostiara etorriko direla. Kore-eda, De Vito eta Dench ere helduko dira Donostia saria jasotzera.

Euskal zinemagintzako jende ugari ere bilduko da Donostian jaialdiko egunetan. Euskal Herrian ekoitzitako hogei film hartuko ditu aurten Zinemaldiak, eta horietatik hamalau izango dira euskaraz, osorik edo hein batean. Telmo Esnalen Dantza Sail Ofizialean estreinatuko dute, lehiaketatik kanpo, eta Koldo Almandozek Zuzendari Berriak sailean aurkeztuko du Oreina lehen lan luzea. Maddi Barberrek 592 metroz goiti film laburra erakutsiko du Zabaltegi-Tabakaleran, eta Aitor Bereziartua eta Ander Iriarteren Bihar dok 13 hartuko du Culinary Zinema sailak. Zinemira-Kimuak sailak erakutsiko ditu film laburrak, eta gainontzeko euskal ekoizpenak, ohi denez, Zinemirak hartuko ditu. Denera, hamabost lan izango dira euskal zinemaren Irizar sarirako lehian. Karmelo Vivanco ekoizleak (epaimahaiburua), Amaia Revuelta Donostia Kultura Zinema Unitateko kideak eta Olga Cruz ile-apaintzaileak hautatuko dute zein pelikula saritu.

Sarrerak, irailaren 16an

Hurrengo igandean, irailaren 16an, jarriko dira salgai aurtengo sarrerak. 09:00etatik aurrera eskuratu ahal izango dira, Zinemaldiaren ohiko bideen bitartez: Kursaaleko leihatiletan eta Internet bidez, Kutxabanken eta Zinemaldiaren webgune ofizialetan. Irailaren 21etik aurrera, jaialdia hasten denean, Viktoria Eugenia antzokian, Tabakaleran eta Principe zinemetan ere erosi ahalko dira; baita Trueba eta Antiguo Berriko leihatiletan ere, irailaren 22tik aurrera. Donostia sarien galetarako eta Belodromoan izango diren emanaldietarako sarrerak salgai daude jada.]]>
<![CDATA[Alexander Payne izango da epaimahai ofizialeko burua]]> https://www.berria.eus/albisteak/156382/alexander_payne_izango_da_epaimahai_ofizialeko_burua.htm Fri, 07 Sep 2018 16:05:50 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/albisteak/156382/alexander_payne_izango_da_epaimahai_ofizialeko_burua.htm <![CDATA[Espainiako Kongresuak "osasun arreta unibertsala" onartu du]]> https://www.berria.eus/albisteak/156341/espainiako_kongresuak_osasun_arreta_unibertsala_onartu_du.htm Thu, 06 Sep 2018 07:59:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/albisteak/156341/espainiako_kongresuak_osasun_arreta_unibertsala_onartu_du.htm <![CDATA[Baserriak, azterketa teknikotik at]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1835/006/001/2018-09-06/baserriak_azterketa_teknikotik_at.htm Thu, 06 Sep 2018 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1835/006/001/2018-09-06/baserriak_azterketa_teknikotik_at.htm
Zehazki, ekainaren 27an amaitu zen 50 urteko antzinatasuna duten etxeak egoera onean daudela frogatzeko epea. Ordurako, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 73.429 etxebizitzak egin behar zuten ikuskapen teknikoa, baina %29k besterik ez dute gainditu; guztira, 21.416 etxek. Iñaki Arriola Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza sailburuak atzo eman zituen datuak. Jaurlaritzak arau berria indarrean jarri zuenetik baserriak eta banakako etxeak «nahastea» ekarri duten puntuak izan direla azaldu zuen, eta horiek argitzea izan dela dekretua eguneratzearen helburu nagusia, betiere, falta diren etxebizitzek lehenbailehen egin dezaten azterketa.

Teknikariek egiten dute ikuskapena, baina etxe jabeek eurek hasi behar dute prozesua. Arkitekto bati edo eraikitze ingeniari bati eskatu behar diote eraikinaren azterketa egiteko, eta hark emandako ziurtagiria udalean aurkeztu behar dute ondoren. Udalaren egitekoa da ziurtagiria Eusko Jaurlaritzaren EuskoRegite erregistroan sartzea.

«Zaharrenetakoa»

Jaurlaritzak aurretik ere jakinarazi zuen motel zihoala 50 urtetik gorako etxebizitzen egoera ikuskatzeko eta erregistratzeko prozesua. Abuztuan, ekaineko epea jada amaituta, aztertuta behar zuten eraikinen %20 baino ez ziren agertzen EuskoRegiten. Pablo Garcia Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza zuzendariak orduan gogorarazi zuen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako etxeen %43k mende erdia igaroa zutela: «Gure etxebizitza parkea Europa mendebaldeko zaharrenetakoa da». Arriola sailburuak ere EIT igarotzearen garrantzia berresteko baliatu zuen atzoko agerraldia: «Etxebizitzetako egoiliarren eta oinezkoen segurtasuna babestea da helburua, baita ondarea babestea ere». Kalteei aurrea hartzea ere nabarmendu zuen: «Arazoak lehenago atzemanda, konponketa garrantzitsuagoak eta garestiagoak saihestu daitezke».]]>
<![CDATA[Babes ofizialeko bost etxebizitza Interneten alokagai Donostian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1911/006/003/2018-09-06/babes_ofizialeko_bost_etxebizitza_interneten_alokagai_donostian.htm Thu, 06 Sep 2018 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1911/006/003/2018-09-06/babes_ofizialeko_bost_etxebizitza_interneten_alokagai_donostian.htm
Altzan daude atzemandako etxeetako bi, eta Ilarran, Intxaurrondon eta Loiolako Erriberan besteak. Bostak zeuden Interneten iragarrita, baina kasu batean bizilagunak eurak izan dira egoeraren berri eman dutenak; etxeko atarian aldiro jende ugariren joan-etorria eta garaje aurrean atzerriko matrikuladun autoak aparkatuta ikusten zituztela salatu dute. Gainontzeko lau etxebizitzak udaleko teknikariek aurkitu dituzte Interneteko bilaketetan. Fariasek ohartarazi du, baina, «zaila» izaten dela sarean halakoen berri izatea, zehastasunik gabeko iragarkiak izaten direlako. Onartezintzat jo ditu kasuak Etxegintzako arduradunak. Enrique Ramos Etxebizitza eta Hiri Proiektuetarako zinegotziak ere kasuak irmo gaitzetsi ditu.]]>
<![CDATA[Baserriek ez dute azterketa teknikoa pasatu beharrik izango]]> https://www.berria.eus/albisteak/156302/baserriek_ez_dute_azterketa_teknikoa_pasatu_beharrik_izango.htm Wed, 05 Sep 2018 07:42:04 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/albisteak/156302/baserriek_ez_dute_azterketa_teknikoa_pasatu_beharrik_izango.htm <![CDATA[Loiolako kuartel militarra Zubietara eraman nahi du Donostiako Udalak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1840/007/001/2018-09-04/loiolako_kuartel_militarra_zubietara_eraman_nahi_du_donostiako_udalak.htm Tue, 04 Sep 2018 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1840/007/001/2018-09-04/loiolako_kuartel_militarra_zubietara_eraman_nahi_du_donostiako_udalak.htm
Atzo jakinarazi zuen udalaren asmoa alkateak. Azaldu zuenez, Defentsa Ministerioa Loiolako kuartela handik ateratzeko prest agertu da, baldin eta nora eraman proposatuko badiete, udalak dagoeneko egin duena.

Kuartelaren lekualdatzeko proposamenarekin, hark egun okupatzen duen lurzorua berreskuratu nahi du Donostiako Udalak. Izan ere, «hiriaren garapenerako eta integraziorako», Loiolako egungo kokapena «oso desegokitzat» jo du alkateak, eta adierazi zu hura berreskuratzea helburu «garrantzitsua» dela hiriarentzat.

Hasiera batean, Zubietako kartzela eraikitzea aurreikusten zuen udalak orain kuartel berriarentzako proposatu duen lur eremuan. Abuztuaren lehenetan, ordea, kartzelaren ordez presoak gizarteratzeko zentroa egingo dutela jakinarazi zuten udalak eta Espainiako Barne Ministerioak. Eta hark kartzelak adina lur hartuko ez duenez,udalak uste du kuartel berriarentzat izan daitekeela proiektuak hartzen zuen gainerako lurzorua. Espainiako Gobernuak lekualdaketa Zubietara egitea onartuko balu, kuartel militar berria eremu horretan eraikiko den hirugarren azpiegitura litzateke, erraustegiaren eta presoak gizarteratzeko zentroaren ondotik.

Donostiako Udalak aurretik ere egin izan ditu ahaleginak militarren kuartela Loiolatik ateratzeko. Odon Elorza alkate ohiak etxebizitzak eraiki nahi izan zituen azpiegiturak hartzen duen eremuan, eta behin baino gehiagotan saiatu zen haren lekualdatzea negoziatzen Espainiako Barne Ministerioarekin. 2012an, jada alkate ez zela, kuartelaz galdetu zuen berriz Kongresuan, baina hura bertan mantentzeko jarrerari eutsi zion Espainiako Gobernuak.

Desmilitarizaziorako deia

EH Bildu kritiko agertu da Donostiako Udalak atzo egin zuen proposamenarekin. Koalizioak adierazi du zentzurik ez duela «Europako herrialde militarizatuenean kuartel berri bat sortzeko proposamenak», «ez Zubietan, ez Loiolan, ez inon». Horregatik, «eztabaidaren muinari» heltzeko deia egin diote Espainiako Gobernuari. Koalizioaren arabera, «Gipuzkoaren eta Euskal Herriaren desmilitarizaziorako pausoak zehaztea» da jarraitu beharreko bidea. Hala, ohartarazi dute lekualdatzearen aurkako jarrera erakundeetara nola kaleetara eramango dutela.]]>
<![CDATA[Zinemaldian inoizko euskal pelikula gehien emango dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/024/001/2018-09-01/zinemaldian_inoizko_euskal_pelikula_gehien_emango_dute.htm Sat, 01 Sep 2018 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1872/024/001/2018-09-01/zinemaldian_inoizko_euskal_pelikula_gehien_emango_dute.htm
Zinemira saila izango da ekoizpen oparo horren erakusleiho nagusia. Zinemaldiak Euskal Herriko ekoizpenari propio eskaintzen dion adarrak hamabi pelikula emango ditu aurten. Ana Schulz eta Cristobal Fernandezen Mudar la piel izango da horietan lehena; Schulzen aita Juan —ETAren eta Espainiako Gobernuaren arteko bitartekari aritua— eta Roberto Florez —traizioagatik zigortutako CNIko agente ohia— dira protagonistak; lagun harreman bat izan zuten biek zenbait urtez, eta zuzendariek hari horretatik tiraka osatu dute dokumentala, haien lehen lan luzea. Klausurako filma, aldiz, Fermin Muguruzaren Black is Beltza animaziozko lana izango da —Unax Ugaldek, Emma Suarezek, Josean Bengoetxeak, Willy Toledok, Ander Lipusek eta Ramon Agirrek jarri dute ahotsa, besteak beste—. Aurten lehen aldiz, gainera, Trueba zinema aretoan izan ordez, Kursaalean emango dituzte inaugurazioko eta klausurako bi filmak, euskal zinemari ikusgarritasun handiagoa emate aldera.

Sail beraren barruan estreinatuko dituzte Gure oroitzapenak eta Margolaria ere. Aurrenekoan, Joseba Sarrionandiaren inguruko pieza labur bana osatu dute hamabi zuzendarik, idazlearen askotariko unibertsoa iruditara ekarriz; hauek dira proiektuan parte hartu duten zuzendariak: Oskar Alegria, Ozcan Alper, Asier Altuna, Mireia Gabilondo, Eugene Green, Itziar Leemans, Josu Martinez, Fermin Muguruza, Ane Muñoz, Maider Oleaga, Carlos Quintela eta Maialen Sarasua. Margolaria, aldiz, Oier Aranzabalek zuzendu duen lehen pelikula da; Mikel Urdangarin musikariaren eta Alain Urrutia margolariaren arteko solasaldi bat abiapuntu hartuta, filmak arteaz bizitzeko apustua egiten duen artistaren egunerokoa kontatzen du.

Zinemira saila osatuko duten filmak hauek dira: Izaro (Txuspo Poyo), Lady off (David Rodriguez Losadar), La noche nos lleva (David Gonzalez Rudiez), Errementari (Paul Urkijo), Gallo (Antonio Diaz Huerta), Kutxak (Juanmi Gutierrez), Basque selfie (Joaquin Calderon) eta Bajo la piel del lobo (Samuel Fuentes). Euskal Zinemaren Irizar saria lortzeko hautagaiak dira denak, beste zinema jaialdi batzuetan estreinatutakoak salbu: Mudar la piel, Errementari eta Bajo la piel del lobo.

Lanen bat ia sail denetan

Zinemiraz kanpo, jaialdiko beste lau sailetara iritsiko da Euskal Herriko ekoizpena. Dagoeneko jakina zenez, Telmo Esnalen Dantza izango da aurten Sail Ofizialean ikusi ahalko den bertako lan bakarra, lehiaketatik kanpokoa. Koldo Almandozek, ostera, Zuzendari Berriak sailean aurkeztuko du Oreina, eta Irizar sarirako lehian ere izango da. Laulad Ahmed, Patxi Bisquert, Ramon Agirre, Iraila Elias eta Erika Olaizola daude aktore nagusien artean.

Maddi Barberrek 592 metroz goiti film laburra erakutsiko du Zabaltegi-Tabakalera sailean; Itoizko urtegia eraikitzeko Nafarroako Pirinioetan urperatu zuten lur eremua jarri du kontakizunaren oinarrian. Perlak sailak, berriz, Raul de la Fuenteren eta Damian Nenoweren Un dia mas con vida filma hartuko du, Ryszard Kapuscinski kazetariak Angolan egindako bidaia kontatzen duena. Eta asteon jakinarazi dutenez, gastronomiari lotutako Culinary Zinema sailean Euskal Herriko ekoizpen bi aurkeztuko dituzte: Bihar dok 13 (Aitor Bereziartua eta Ander Iriarte) eta Y en cada lenteja un dios (Miguel Angel Jimenez). Irizar sarirako lehian izango dira horiek ere.

Film laburrak Zinemira-Kimuak sailean emango dituzte. Ohi bezala, baina, akreditazioa dutenak soilik sartu ahalko dira emanaldietara. Zazpi dira aurtengo laburrak: Barberren 592 metroz goiti, Josu Martinezen Ama, Maria Elorzaren Ipurtargiak oraindik, Iban del Camporen Espedizio handia, Miguel Angel Jimenezen Kafenio Kastello, Sara Fantovan Ez nazazue esnatu, eta Pello Gutierrezen Zain.

Azken bi estreinaldiak Euskal Zinemaren galan eta ETB galan izango dira; lehenengoan, Josu Martinezek Jainkoak ez dit barkatzen aurkeztuko du —Lezo Urreiztietaren istorioa jaso du zinemagileak—; bigarrenean, irailaren 26an, Victor Cabacok Vitoria, 3 de marzo aurkeztuko du, 1976ko martxoaren 3an Poliziak tiroz hildako bost langileen gertakizunetan harilkatua.

Aitortza aktore etengabeari

Ramon Agirrek (Donostia,1954) Donostiako Antzerti arte dramatikoko eskolan egin zituen lehen urratsak. 1980ko hamarkadan zinemarako lehen lanak egin zituenetik —27 horas (Montxo Armendariz, 1986) eta Ander eta Yul (Ana Diez, 1988)—, ia zenbatezinak dira aktoreak jokatu dituen pertsonaia denak, izan zinemarako, antzerkirako edo telebistarako. Zinemira sariarekin, urratsez urrats ondutako bide hori aitortzea erabaki du aurten Zinemaldiak. Lau pelikuletan ere ikusi ahal izango da haren marka aurtengo jaialdian: Oreina, Black is Beltza, Errementari eta Bajo la piel del lobo. Bitartean, Agirrek lanean jarraitzen du egunotan, Agur, Etxebeste! filmatzen.]]>
<![CDATA[Ramon Agirrek jasoko du Zinemira saria]]> https://www.berria.eus/albisteak/156148/ramon_agirrek_jasoko_du_zinemira_saria.htm Fri, 31 Aug 2018 09:58:52 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/albisteak/156148/ramon_agirrek_jasoko_du_zinemira_saria.htm ]]> <![CDATA['Bihar dok 13' filma,Culinary Zinema saileko zazpi lanen artean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1871/027/001/2018-08-30/bihar_dok_13_filmaculinary_zinema_saileko_zazpi_lanen_artean.htm Thu, 30 Aug 2018 00:00:00 +0200 Itziar Ugarte Irizar https://www.berria.eus/paperekoa/1871/027/001/2018-08-30/bihar_dok_13_filmaculinary_zinema_saileko_zazpi_lanen_artean.htm
Inaugurazio filma Alfred Oliveri argentinarraren Tegui: un asunto de familia izango da, irailaren 22an. Oliverik German Martitegui sukaldariaren inguruan ardaztu du lehen film luzea, eta 40 egunez jatetxea itxi eta Andeetako mendikatean beste bat hutsetik sortzearen ingurukoak kontatu ditu. Martiteguik berak prestatuko du film osteko afaria.

Hurrengo egunean, igandez, Eric Khoo zuzendari singapurtarraren Ramen Shop fikziozko filma ikusi ahal izango da. Singapur, Frantzia eta Hego Korearen artean ekotzi dute lana, eta ramen sukaldari gazte batek Singapurren egindako bidaia gastronomiko bat du oinarrian. Khook aurretik ere erakutsi izan ditu zenbait lan Donostian; Recipe aurkeztu zuen (Culinary Zinema) 2014an, eta In the Room (Zabaltegi) eta Wanton Me (Culinary Zinema) 2015ean. Pang Seng Meng eta Alexander Pang aita-semeek gertatuko dute ikusleentzako afaria.

Segidako egunean, Y en cada lenteja un dios filma aurkeztuko du Miguel Angel Jimenezek —Khorosho (Zinemira, 2010), Ori (Zuzendari Berriak, 2009) eta Chaika (Zuzendari Berriak, 2012)—. Filmak L'escaletaren atzeko aldea erakusten du; bi Michelin izar ditu, eta munduko jatetxerik onenen artean dago. Bada, L'escaleta jatetxeko Kiko Moya eta Alberto Redrado ariko dira sukaldari pelikularen ondoren.

Jose Luis Lopez Linaresek dokumental onenaren saria eskuratu zuen Un instante en la vida ajena (2003) filmarekin, eta Jaen, Virgen & Extra aurkeztuko du hilaren 25ean; Paco Morales ariko da ondoren sukaldean. Hurrengoa, Soon-rye Yim korearraren Little Forest izango da, eta Luke Jang eta Mikel Gallo ariko dira sukaldean.

Maya Gallus kanadarraren The Heat: A Kitchen (R)evolution lanarena izango da azken-aurreko emanaldia, eta «emakume sukaldarien fenomenoa» erakutsiko du. Emanaldi horretan, Norvegiako Heidi Bjerkanen esku izango da filmaren osteko afaria.

'Bihar dok 13,' klausurarako

Ander Iriarteren eta Aitor Bereziartuaren Bihar dok 13 filmak itxiko du saila, irailaren 28an, ostiralez. Filmak aurrez aurre jarri nahi ditu 1960ko hamarkadako Gaur eta Ez Dok Amairu mugimenduak eta egun Basque Culinary Centerren ari diren ikasleak. Hartara, sukaldaritza eskolako ikasleek prestatuko dute proiekzioaren osteko afaria. Proiekzio eta afarietarako txartelak irailaren 3an jarriko dira salgai, 70 euroan; pelikulak soilik ikusteko sarrerak, aldiz, irailaren 16tik aurrera izango dira eskuragai.]]>