<![CDATA[Ivan Santamaria | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 24 Sep 2018 13:37:54 +0200 hourly 1 <![CDATA[Ivan Santamaria | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[BIDEZIDOR BAT UR ARTIKOETAN]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2263/018/001/2018-09-23/bidezidor_bat_ur_artikoetan.htm Sun, 23 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ivan Santamaria https://www.berria.eus/paperekoa/2263/018/001/2018-09-23/bidezidor_bat_ur_artikoetan.htm remen hirian (Alemania) porturatu zen atzo Venta Maersk itsasontzia. Planetako uretan egunero nabigatzen duen beste edozein barku izan liteke, baina egin berri duen zeharkaldiak badu berezitasun bat: edukiontziak garraiatuta Ipar itsasoko ibilbidea zeharkatu duen lehen zamaontzia da.

Itsas garraioaren aspaldiko ametsa da Europaren eta Asiaren arteko distantzia laburtzea. Klima aldaketaren ondorioz ipar poloan izotzaren parte handi bat urtu izanak eskura jarri du Artikoaren bidezidorra baliatzeko aukera. Bide horrek bi aste labur dezake bi kontinenteen arteko ibilbidea, eta promesa horrek piztu du Maersk logistika arloko erraldoi danimarkarraren interesa.

Abuztuaren 28an atera zen Venta Maersk Busandik, Hego Korean. Handik ipar-mendebalderako norabidea hartu zuen, San Petersburgoraino bidaiatzeko asmoz. Ontzi izotz-hausle nuklear baten laguntzarekin, Errusiako ipar kostaldearen aurrean izotza urtzeak ireki duen pasabidea igaro du. 25 egun geroago, lehen eskala egin du Alemanian. Izoztutako arraina eta bestelako produktuak garraiatzen ditu. 200 metro luze eta 30 metro zabal da, eta 3.600 edukiontzientzako lekua du.

Ikusminari mugak jartzeko, enpresak berak garrantzia kendu nahi izan dio bidaiari. Bidaiaren helburua ibilbideari buruzko datu zientifikoak eskuratzea da, pasabide artikoan edukiontziak eramatea egingarria den edo ez aztertzeko. «Uneotan, ez dugu ikusten Ipar itsasoko ibilbidea gaur egun ditugun sare komertzialen alternatiba gisa», zehaztu du Maersk konpainiak, ohar baten bidez

Errusiako uretan dago Ipar itsasoko ibilbidea. Hain zuzen ere, Kara itsasoan hasten da, eta, Siberiako kostaldeari jarraituz, Bering itsasartean bukatzen da. Mendebaldetik, posible da bidea Barents itsasotik jarraitzea, Eskandinaviara eta Europara iristeko. Bidezidor hori erabiltzeak Yokohamako (Japonia) eta Rotterdameko (Herbehereak) portuen arteko distantzia %37 murrizten du, Egipton Suezko kanala zeharkatzen duen hegoaldeko bidearekin alderatuta.

Aspaldi hasi ziren ibilbidearen barruan dauden kostaldeko portuetarako joan-etorriak, baina 2000. urtetik aurrera hartu du indarra igarotzeko trafikoak. 2011. urtean, lau itsasontzik erabili zuten ibilbide hori, eta, 2013. urtean, 71k. Ondoren, interes hori lausotu egin da; besteak beste, AEBek eta Europak Errusiari jarri dizkioten zigor ekonomikoak direla eta. Joan den urtean 24 zeharkaldi egin ziren. Errusiako ontziak nagusi dira, baina Txinaren arreta ere bereganatu du bideak, eta pasabidearen ohiko erabiltzaile bihurtu da Cosco.

Edonola ere, goiz da benetako lehia komertzial bati buruz hitz egiteko. Suezko kanala da Europaren eta Asiaren arteko itsas garraioaren lotura garrantzitsuena. Urte osoan, 18.000 zeharkaldi izaten ditu kanalak. Artikoaren ibilbidea, horren aldean, hutsaren hurrengoa da gaur-gaurkoz.

Nabigazio artikoa

Artikoan nabigatzeak ez du zerikusirik Indiakoaren edo Mediterraneoaren ur lasaiak zeharkatzearekin. «Izotzaren estaldura murrizten ari bada ere, Artikoa oraindik oso ingurune gordina da», laburbildu du Rachael Gosnell ikerlariak, Artic Institute think tank-erako idatzitako artikulu batean. Muturreko hotzari gehitu behar zaio zatikatutako izotzaren arriskua. Eguraldi baldintzak berehala aldatu ohi dira, eta, paradoxikoki, izotz gutxiago egoteak zaildu du iragarpenekin asmatzea. Praktikan, urtean lau hilabetez —uztailetik urrira— da benetan erabilgarria ibilbidea.

Muturreko klima horretan nabigatzeko ez du edozein itsasontzik balio. Armadoreak ari dira izotzari aurre egiteko barku berriak eraikitzen. Venta Maersk bera belaunaldi berri horren eredu da, eta haren funtzio nagusia Baltikoaren uretan zama garraiatzea izango da. Oraingoz, Ipar itsasoko ibilbidea zeharkatu nahi duten ontziek nahitaez Errusiako ontzi izotz-hausleek lagunduta egin behar dute. Horrek eta Errusiako Gobernuak handik igarotzearen truke kobratzen dituen tasak erakargarritasuna kentzen diote alternatibari.

Garraio mota da beste faktore bat. Edukiontziak garraiatzeko desegokitzat jo izan da Ipar itsasoko ibilbidea. Funtsean, trafiko horrek egutegi estuak izan ohi ditu, eta baldintza artikoekin ezinezkoa da epeak erabat ziurtatzea. Gaur egun, itsas garraioaren %16 doa edukiontzietan. Aldiz, lehengaiak garraiatzen dituzten ontziak dira nagusi pasabidean. Hornitzeko eskala esanguratsuak sortu dira, gainera. Hala nola Iamal penintsulan dagoen Sabetta naturgas gordailu handia.

«Erregaiaren kostuek gora egiten segitzen badute, handituko da Artikoaren bidea hartuta aurrezten den igaroaldi denboraren balio ekonomikoa», Jan Gunnar Winther Norvegiako Institutu Polarreko zuzendariaren aburuz. Edukiontziekin egindako lehen bidaiak emaitza onak izanez gero, «mugarria» izan daiteke, «interes olatu berri bat sortu eta merkatu berriak irekitzeko».

Garraiotik aparte, testuinguru zabalagoa ere aintzat hartu behar da. Klima arazoek egin dute bideragarri orain arte bakartuta egon diren eremuetan nabigatzea. Ustiatzea azkartzearen ondorio ekologikoak eta segurtasuna konpondu gabeko auziak dira. Joan den urtean, urtarriletik urrira, segurtasun arauak urratu zituzten 84 itsasontzi identifikatu zituen Ipar itsasoko ibilbidea kudeatzen duen Errusiako agentziak. Ontzien %15-20 dira. Sydneyko Unibertsitateak egin berri duen ikerketa baten arabera, ibilbidean dauden bost itsasoetatik Siberiako ekialdekoa da parterik arriskutsuena, izotz kopurua eta tenperatura hotzak aintzat hartuta.]]>
<![CDATA[150.000 milioi galtzen dituzte EBko estatu kideek BEZ zerga biltzean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/013/001/2018-09-22/150000_milioi_galtzen_dituzte_ebko_estatu_kideek_bez_zerga_biltzean.htm Sat, 22 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ivan Santamaria https://www.berria.eus/paperekoa/1890/013/001/2018-09-22/150000_milioi_galtzen_dituzte_ebko_estatu_kideek_bez_zerga_biltzean.htm
Datuak 2016. urteari dagozkio. EBko kideek, behintzat, hobetu dute eraginkortasuna BEZaren bilketan. Bildu gabeko diru kopurua 10.500 milioi euro murriztu da. Hain zuzen ere, 147.100 milioi izan ziren urte horretan, zerga horrek utzitako diru sarreren %12,3.Tarte hori 22 herrialdek jaitsi zuten. Errumanian, Finlandian, Erresuma Batuan, Irlandan, Frantzian eta Estonian gora egin zuen, aldiz. Luxenburgo, Suedia eta Kroazia dira BEZaren bilketan zulorik txikienak dituzten herrialdeak. Handienak Errumanian, Grezian eta Italian daude.

Apurka, bilketa finduz doaz estatu kideak. 2012. eta 2016. urteen artean hiru puntu murriztu da tartea. Dirutan, horrek esan nahi du lehen baino 20.000 milioi gehiago iristen ari direla ogasunen kutxetara.

Galera hori guztia zerga iruzurraren ondorio da? Ez, faktore ezberdinak daude horren atzean. Bruselak kalkulatzen du, edonola ere, zergapetu gabe geratzen den diruaren heren bat inguru —50.000 milioi euro— iruzurgileen esku-hartzeari dagokio zuzenean. «Diru hori gaizkileen, iruzurgileen eta, ziur asko, terroristen poltsikoetara doa», ohartarazi zuen Pierre Moscovici EBko Ekonomia komisarioak.

Orain dela urtebete, BEZaren araudia eraldatzeko proposamena egin zuen batzordeak. Horri esker iruzurraren %80 ezabatzea posible litzatekeela defendatu du, baina erreforma egungo batzordearen agintaldia amaitu baino lehen bururaino eramatea ez da erraza izango, bozetarako zortzi hilabete falta direnean.

Araudiaren arabera

Tasa murriztuen erabileraren efektua ere neurtu du azterketak. Batez beste, tasa murriztuek eta salbuespenek bilketari %35 inguru kentzen diote. Alde handiak daude estatuen artean. Egileek ondorioztatu dute araudi ezberdin horiek garrantzi erlatiboa dutela diru sarrerak handitzeko, eta bilketa indartzeko ekintzak direla giltzarria.]]>
<![CDATA[Jaurlaritzak enpresetan soldata arrakala badagoen ikuskatuko du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/004/001/2018-09-21/jaurlaritzak_enpresetan_soldata_arrakala_badagoen_ikuskatuko_du.htm Fri, 21 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ivan Santamaria https://www.berria.eus/paperekoa/1872/004/001/2018-09-21/jaurlaritzak_enpresetan_soldata_arrakala_badagoen_ikuskatuko_du.htm
Soldata arrakalari buruzko eztabaidak indarra hartu du aurten. Martxoaren 8ko greba feministaren ondoren, patronalaren eta sindikatuen arteko mahai bat eratu nahi zuten gaia aztertzeko. Pare bat bilera eginda, ez aurrera ez atzera geratu zen mahaia. Orain, Jaurlaritza egitasmo propio bat lantzen ari da. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan soldata arrakala zuzena —emakumeek orduko zenbat gutxiago kobratzen duten— %14,3 izan zen 2016an, eta soldata arrakala osoa —ordu gutxiago lan egitearen ondorioak aintzat hartuta— %24,4 zen.

Legealdiaren erdia igarota, Urkulluk nahiago izan zuen orain arte egindako aurrerapenei lehentasuna ematea politika orokorreko eztabaidan. Hala, agintaldi berriaren hasieran jarritako helmuga —langabezia %10etik jaistea— heldu den urterako beteko dela ziurtatu zuen, «aurreikusitakoa baino urtebete arinago». 20.000 gazteri lehen lan esperientzia ematea ere bazen helmuga. 2017rako 5.000 izan behar zuten, eta lehendakariak zehaztu zuen 6.800 baino gehiago izan zirela. Azkenik, pobrezia tasa %17,6tik %14,1era jaisteko konpromisoa hartua zuen gobernuak. Eurostatek EAEri emandako azken datua %14,5 da.

Hilabete barru, gobernuak aurrekontu proiektu berria aurkeztu beharko du. Aurreko bi urteetan popularrak izan ditu bidelagun kontu publikoak Eusko Legebiltzarrean aurrera atera ahal izateko. Aurten, EAJk PPrekin dituen harremanak tenkatu egin dira, Pedro Sanchez Espainiako presidente izendatzeko babesa dela eta. Hitzaldi gogorra egin zuen atzo Alfonso Alonso EAEko PPko presidenteak, eta nahiko argi geratu zen gobernuarekin zuten lankidetza hori amaitutzat jo daitekeela oraingoz.

Lehendakariak agindu zuen «ahalegin guztiak» egingo dituztela aurrekontu horiek adosteko. Zertzeladaren bat ere aurreratu du: inbertsioak lehenetsiko dituzte, inbertsio propioak %7 handituta. Aurtengo aurrekontuetan, inbertsio errealen barruan, 131 milioi dira inbertsio propioak.

Aurrekontuak luzatzea

Popularren babesik ezean, EH Bilduren edo Elkarrekin Podemosen laguntza beharko dute jeltzaleek eta sozialistek. Joseba Egibar EAJko bozeramaileak garrantzia kendu zion —«Ez da mundua geldituko», esan zuen— kontuak luzatzeko aukerari. Hala ere, koalizio abertzaleari bota zion erronka, negoziazioekin engaiatzeko: «Utzi ikuskaritza lanak egiteari, eta jaitsi herrigintza politikara».

Defizit mugak estu betetzen segitzeko asmoa argi utzi zuen Urkulluk: «Geure konpromisoa da garapena eta giza kohesioa bermatzea etorkizuneko belaunaldiak hipotekatu gabe». Espainiako Gobernuak heldu den urterako erkidegoen defizit muga %0,3 izatea nahi du, aurtengoa baino %0,1 txikiagoa, baina administrazioen gastu sabaiari buruzko proposamena aurrera atera ezinik jarraitzen du Kongresuan. Ez bada aldatzen, %0,1 izango da.

Gobernuak bidean aurkitu dituen arazo batzuk onartu zituen lehendakariak, halaber. Kritikoa izan zen berrikuntzan emandako pausoekin. «Ez dugu behar adina inbertitu ere, eta giltzarria da hori etorkizuneko garapenerako», zehaztu zuen. I+G atalerako aurrekontua urtero %5 handitzea jasotzen zuen gobernu programak. Hazkunde hori ematen ari da, baina ekarpen publikoari ez dio jarraitu sektore pribatuak: «Ez dugu nahikoa aurrera egin, enpresen bultzada behar dugu».

Protekzionismo ekonomiko eta sozialaren aurka ohartarazi du hitzaldian —merkatu irekien aldeko aldarria propio eginda—, eta ziklo ekonomikoa «heldutasun puntu batera» iristen ari dela uste du. Ziurgabetasun ekonomiko eta komertzialak handitu dira, baina, hala ere, joera ekonomikoa «aldekoa» izan daitekeela sinetsita dago. Jaurlaritzak, momentuz, eusten dio joan den maiatzean egindako kalkuluari. Aurten ekonomia %2,8 haziko dela uste du —iaz baino hamarren bat gutxiago—, eta datorren urtean abiadura gehiago galduko du, %2,3 handitzeko.

Kalean dauden kezka batzuei heldu zien. Esaterako, pentsiodunen eskaerei. Lehendakariak ziurtatu zuen «agerikoa» dela landunen ekarpenekin ez dela nahikoa izango pentsio sistemaren etorkizuna bermatzeko, eta ohartarazi zuen etorkizunera begirako irtenbideak mahaigaineratu beharko direla, «errealismoarekin eta ardurarekin».

Eztabaida horiek plazaratzeko lekua Toledoko Ituna da, lehendakariaren ustez, baina Gizarte Segurantzaren araubide ekonomikoa eskualdatzea exijitu zuen berriro: «Berriro diot, pentsioek berme handiagoak izango dituzte hemen kudeatzen badira».]]>
<![CDATA[Wall Street hil zenekoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2053/005/001/2018-09-16/wall_street_hil_zenekoa.htm Sun, 16 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ivan Santamaria https://www.berria.eus/paperekoa/2053/005/001/2018-09-16/wall_street_hil_zenekoa.htm
Richard Dick Severin Fuld Jr. setiatuta dago. Aurkezpenaren bezperan, akzioak %44 txundigarri bat erori dira. Merkatuan gutxi fidatzen dira Lehman Brothersen osasunarekin. Zabor hipotekei lotutako aktiboen kutsadurak izua zabaldu du. Martxoan, beste inbertsio banku handi bat, Bear Sterns, hondamenditik libratu du JP Morganek, erosketa egiteko AEBetako gobernuak laguntza eskuratuta. Katebegi ahulena salbatuta, denbora irabazi du sistemak, baina ez luzerako.

Irailaren hasieran, finantza krisiak beste dimentsio bat hartu du. Fannie Mae eta Freddie Mac hipoteka emaileak nazionalizatu ditu AEBetako Gobernuak, porrot egiteko zorian zeudela. George Bush errepublikanoa dago Etxe Zurian, haren agintaldiko azken hilabeteetan, eta finantza erakunde pribatuak diru publikoarekin erreskatatzeko erabakiak harri eta zur utzi ditu ideologia ezberdinetako politikari eta herritarrak. Alderdi errepublikanoan kritikoek «sozialismoarekin» identifikatu dute nazionalizazioa. Demokraten aburuz, aldiz, gehiegikeriak egin dituzten bankarien mesederako jarri da dirua, baina ez hipotekak itzuli ezinik etxea galtzen ari diren milioika herritarrei laguntzeko.

Lehman Brothersek denak ditu begira. Bear Sterns ekuaziotik kenduta, AEBetako bost inbertsio banku handietatik txikiena da. Bankagintzan elitearen elitea dira inbertsio bankuak. Wall Streeten aristokrazia. Banku komertzial arruntei ezarritako kontrol neurrien hersturarik gabe, tratuak egiten eta desegiten dituzten erakundeak dira. Erregeak jarri eta erregeak kendu. Ekonomia errealari sostengua ematen zioten garaiak aspaldi joan dira. Dirua irabazteko makinak dira, finantza mundua produktu exotikoekin gainezkatu dituzten kasinoak.

Halabeharrez, arnasa bilatzeko azken ahalegina egin du Lehman Brotherseko zuzendaritzak. Hirugarren hiruhilekoan 3.400 milioi euro galdu dituela aitortu du. Negozioa berregituratzeko plan bat ere iragarri du, higiezinekin duen arriskua murrizteko. Inbertitzaileek arnasa ukatu diote, ordea. Irailaren 11n beste %41 galdu du bankuak burtsan. Belauniko dago. Okerrena, zalantzan jartzen hasia da beste bankuen sendotasuna. Merrill Lynch da zerrendako hurrengoa, baina Morgan Stanley edo Goldman Sachs ahalguztidunak ez daude susmo txarretatik libre. Zabuka dabil sistema osoa.

Bilera sekretua New Yorken

Paradoxikoki, gobernuaren izenean atakari irtenbide bat bilatu behar dion pertsona bankari ohi bat da. Eta ez nolanahikoa. Henry Hank Paulson Goldman Sachseko mandatari nagusia izandakoa da 1999. eta 2006. urteen artean. Alegia, amesgaiztoa piztu duten finantza produktu konplexuak kozinatzen ari ziren garaian. Orain, AEBetako Altxorreko idazkari modura, hari dagokio krisiari erantzun politikoa ematea. Inork ez dio ukatu auzia hurbiletik ezagutzen duela. Kritikoentzat, gertuegi, bankagintzan dituen harreman estuak direla medio.

Lehmanen erorketa geldiezina da. Irailaren 12an, ostirala, Paulsonek erabaki du zirt edo zart egiteko unea dela. Ben Bernanke Fed Erreserba Federaleko presidentearekin, Timothy Geithner New Yorkeko Erreserba Federaleko buruarekin eta Christopher Cox SEC burtsa ikuskaritzako arduradunarekin etengabeko kontaktuak ditu. Merkatuak astebururako ixten direnean, arratsaldez, inbertsio banku handietako buruak eta zuzendariak bilera sekretu batera deituko ditu.

Lehmanen patua erabakiko du batzar horrek. Bankuari irtenbide bat eman beharko zaio astelehenean merkatuek berriro ireki baino lehen. Agendan, beste erabaki bat gorriz markatua dute sektore publikoaren ordezkariek: gobernuak ez du oraingo honetan faktura pagatuko. Ez da diru publikorik jarriko Lehman salbatzeko.

Gerora asko eztabaidatu da estrategia horri buruz. Protagonistek bertsio ezberdinak eman dituzte denbora igaro ahala. Porrota gertatu zenean, gaizki aritu zen edozein enpresa ez zutela sarituko argi uzteko saio gisa aurkeztu zuten. Ondoren, sortu zen anabasa ikusita, ez zutela Lehman zuzenean laguntzeko legezko modurik argudiatu zuten. Zergatik Bear Sterns bai eta Lehman ez? Bada, lehenaren kasuan erosle bat zegoelako. Kontua da Lehmanek ere izan zituela ezkontideak azken unera arte, baina diru publikoaren txorrota irekitzeko imintziorik ez zuten egin Altxorrak eta Erreserba Federalak.

Larrialdi egoera dela jakin badaki Dick Fuldek. Hura ere saiatu da lehiakideak zundatzen, tratu baten bidez bankua onbideratzeko. Fulden agintaritza estilo gordinak ez ditu zale asko sektorean. Zuloan egonda ere, ezinezko baldintzekin tematzea leporatu izan diote. Aktibo kutsatuen benetako tamaina ez aitortzea ere bai. Paulsonen deia iritsi denerako, bi kanal ditu zabalik, Bank of Americarekin eta Erresuma Batuko Barclaysekin. Altxorraren gonbitak baldintza bat dauka: Fuld ezingo da agertu. Haren azkena da bankari handien olinpoan.

New Yorkeko Erreserba Federaleko Bankua aukeratu dute biltzeko. Pizkunde estiloko eraikina botere ekonomikoaren gotorleku bat da, literalki: azpiko kutxa gotorrean AEBetako urre erreserbaren %5 inguru gordeta dago. Egun horretan finantza boterea ordezkatzen duten familia nagusiei ireki dizkie ateak. Urduri daude. Ez zaie azaldu bileraren helburu zehatza. Bakoitzak bere aulkia bilatu duenean, Paulsonek ez du denborarik galdu. Lehmanen odolustea ixtea ezinbestekoa da, eta zuzenean bota die: «Ez dago adostasunik gobernuak egin dezan. Merkatu pribatuko irtenbide bat bilatu beharko duzue». Milaka milioi kostatu behar zaie.

Salbamendu pribatua

Lehiakide eta aurkari zuzen bati laguntzea eskatzen ari zaie AEBetako Gobernua. Bankari askorentzat, desatsegina ez ezik, negozio espirituaren aurkakoa da, baina, errealitatean, aurretik gutxienez pare bat aldiz gertatu da. 1907. urtean John Pierpont Morganek diru bilketa bultzatu zuen banku izuari aurre egiteko. 1998an, berriz, banku nagusiek LTCM mailegu emailearen salbamendua koordinatu zuten.

Erlojuaren aurka eta gobernuak estututa, azkenean formula posible baten zirriborroa prestatu dute bankariek. Bitan banatuko dute Lehman, parte osasuntsua eta kutsatua bereizteko. Aktibo toxikoen ardura euren gain hartzeko zenbat diru jarri beharko duten eztabaidatzen ari direla iritsi zaie albistea: ez dago eroslerik.

Dramari falta zaion elementua da. Merrill Lynch, urkamendian hurrena izango den ziurtasunak gidatuta, Bank of Americara jo du akordio baten bila. Bank Of Americak argi utzi du: Merrill osorik azpiratuko du. Aukera falta eta prezioa ikusita, Merrilleko jabeek amore eman dute. Pieza bat desagertu da jokalekutik.

Barclays geratzen da, baina, Bob Diamond presidentea aurrera egiteko prest egonda ere, hezi gaindiezina atera zaio: Erresuma Batuko Gobernuak ez du tratua babestuko. Paulsoni deitu dio Allistair Darling Ogasun ministroak. Ez du AEBetatik «zaborra inportatu» nahi. Barclaysek, gainera, batzar orokorraren baimena behar du tratua ixteko, eta ez dago denbora fisikorik.

Igandea, irailak 14, amaitzen ari da, eta Asiako burtsak ordurako ateak irekita dituzte. Gobernuko ordezkarien erabakia irmoa da: Lehman Brothersek berehala aurkeztu beharko du porrot eskaera. Garbi ez badago, Cox SEC burtsa ikuskatzaileko buruak zuzenean deitu du bankura. Ukitu surrealista hartu du egoerak. Gobernua ari zaio esaten enpresa pribatu bati noiz errenditu behar duen. Azkenean, gauerdia igarota, administrazio kontseiluak bozketa egin du. Pare bat ordu geroago, New Yorken 01:45 direla, auzitegian aurkeztu du dokumentazioa. Ofiziala da: Lehman hil da, 158 urterekin.

Paulsonek badu itxaropen bat. Lehmanen patua argituta merkatuak lasaituko direla. Astelehenean, erabakia defendatu du. «Ez dut arrisku morala arinkeriaz hartzen», desenkusatu da, kazetarien aurrean. Mundu osoko burtsak erortzen ari dira ordurako. Nor da fidagarria eta nor ez? Nor izango da erortzen hurrengoa? Inbertitzaileek bankuetatik dirua ateratzeari ekin diote, finantza erakundeek elkarri dirua mailegatzeari utzi diote, mesfidantzaz. Trumoien kutxa itxi beharrean, parez pare ireki da.

Hurrengo egunetan, Lehman Brothersen hiletan, ez da hitz gozorik entzun. Ez dago denborarik. Bankuari ukatu zaion dirua jarri du gobernuak AIG aseguru konpainia salbatzeko -«baina hainbeste gauza egiten du aseguru enpresa batek?», galdetu omen du Bush presidenteak, beste erreskate publiko baten beharra ulertu ezinik-, eta, zurrunbiloaren erdian, inbertsio banku izateari utzi eta banku jabe tradizional bihurtzea erabaki dute Morgan Stanleyk eta Goldman Sachsek. Erreserba Federalaren zaintzapean geratuko dira, ordura arteko ibilbide askea galduta.

Martxotik irailera, bost inbertsio banku handiak desagertu, beste batzuekin elkartu edo negozio eredua aldatu behar izan dute. Lehman Brothers erori da, eta ordura arte Wall Street izan zena hil da harekin.

Gerta daiteke berriro?

Tsunamia bazetorrela ohartu ezinik

«Ez zen arazo bat merkatu batean; kataklismoa orokorra zen»

Mundua astindu zuen krisiaren kronologia ]]>
<![CDATA[Tsunamia bazetorrela ohartu ezinik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2143/006/001/2018-09-16/tsunamia_bazetorrela_ohartu_ezinik.htm Sun, 16 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ivan Santamaria https://www.berria.eus/paperekoa/2143/006/001/2018-09-16/tsunamia_bazetorrela_ohartu_ezinik.htm
Atlantikoaren beste aldean gertatzen hasi zenari arreta handia eman zitzaion prentsan, baina, ezer baino gehiago, AEBetan bakarrik gertatutako kontu bat balitz bezala begiratu zitzaion. Kezka gertukoak ziren nagusi. 2008. urteko iraileko lehen egun horietan beste albiste ekonomiko batzuk nagusitu ziren: Luxenburgoko Auzitegiak Kontzertu Ekonomikoaren legezkotasunari buruzko epai garrantzitsu bat eman behar zuen, BBK-k eta Kutxak bi erakundeak bateratzeko saioa iragarri zuten, eta ondare zerga kendu edo ez eztabaidatzen ari ziren foru aldundiak, Gipuzkoaren erresistentziarekin.

Ez da etorkizuna erabat oskarbi ikusten zela ere ez. Uztailean, krisi hitza lehen aldiz esana zuen publikoan Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako presidenteak, baina erakunde publikoetako agintariek oraindik ere nahiago zuten «moteltzea» edo «uzkurtzea» terminoak erabili egoera ekonomikoa definitzeko.

Euskal Herrian, Espainiako ajeetatik urrun ikusten zuten askok euren burua, eta ez ziren soilik agintari politikoak. «Ez daukagu daturik esateko euskal enpresak krisian daudela», esan zuen Damaso Casado UGTko idazkari nagusiak, Lehman erori zen aste berean.

Eusko Jaurlaritzak gutxi aldatu zuen gidoia. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ekonomia urtean %2,6 haziko zela iragarri zuen Idoia Zenarruzabeitia Ogasun sailburuak. Ordurako Espainiako Gobernuak hazkunde aurreikuspena %1era murriztua zuen, eta Europako Batzordeak, %1,6ra. Konfiantza agertu zuen Zenarruzabeitiak, ordea. «Krisian askoz hobeto eusten ari gara, eta gehiago hazten ari gara horri esker», argudiatu zuen. Confebask patronaleko buruak, Miguel Lazpiurrek, zalantza gehiago zituen, ordea: «Ez dut esan nahi lortuko ez denik, baina uneotan guk ez dugu garbi ikusten».

Jaurlaritzaren eta patronalaren arteko liskarra geroago berotu zen. Araban piztu zen sutea. Enpresei egindako inkesta baten emaitzei jarraituz, herrialdeko patronalak, SEAk, etorkizun apokaliptiko bat marraztu zuen, enpresen itxierekin eta erregulazio dosier «masiboekin». Erakundeen lidergo faltarekin ere kexatu zen. Gobernuari ez zitzaion gustatu. «Tremendismoa» leporatu zion SEAri Miren Azkarate gobernuko bozeramaileak. Ogasun Sailaren txosten batek egoera «benetan den baino okerrago» aurkeztea egotzi zien, «herrialdearen martxa ona ez bestelako interes batzuk gidatuta».

Datuetan sostengua

Ordura arte ekonomiak izandako emaitzetan bilatu zuen Jaurlaritzak bere iritzirako sostengua. Egia da 2008. urteko bigarren hiruhilekora bitarteko datuek ez zutela margotzen horren argazki iluna. Abuztura bitarte erregulazio dosier kopurua aurreko urtekoa baino txikiagoa izan zen, eta udan enplegu sorrera indartsua izan zen, bereziki Araban.

Haatik, tantaka, lehen seinale kezkagarriak azaleratzen hasi ziren. Fagor, Egoki, ITP eta Sidenor enpresa ezagunek lehenbiziko dosierrak eta murrizketak iragartzeari ekin zioten. Urrian, gainera, ezuste desatsegina jaso zuten gobernuak eta aldundiek. Zerga bidez urtean bildu beharreko diruaren aurreikuspenak pot egingo zuela onartu zen: 730 milioiko zuloa aurkitu zuten, enpresek pagatzen duten sozietate zerga amildu izanaren ondorioz.

Eusko Jaurlaritzak bere koadro makroekonomikoa berrikusi, eta hazkunde aurreikuspena jaitsi zuen aurrekontuak egiteko. Haatik, atzeraldirik ez zela egongo eta enplegu beteari eutsiko zitzaiola kalkulatu zuen. Beste erakunde publikoei gertatu zitzaien bezala, sakontasuna ikusi ezinik geratu ziren Hegoaldeko gobernuak. Kutxen Federazioaren konfiantza adierazleak besteko egoera iradokitzen zuen. 1994. urtetik daturik txarrena zekarren 2008ko bigarren azterketak. Herritarrek olatua zetorrela eta uraren maila gora egiten ari zela sentitzen zuten.

Gerta daiteke berriro?

Wall Street hil zenekoa

«Ez zen arazo bat merkatu batean; kataklismoa orokorra zen»

Mundua astindu zuen krisiaren kronologia]]>
<![CDATA[«Ez zen arazo bat merkatu batean; kataklismoa orokorra zen»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2110/007/001/2018-09-16/ez_zen_arazo_bat_merkatu_batean_kataklismoa_orokorra_zen.htm Sun, 16 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ivan Santamaria https://www.berria.eus/paperekoa/2110/007/001/2018-09-16/ez_zen_arazo_bat_merkatu_batean_kataklismoa_orokorra_zen.htm
Nola gogoratzen dituzu Lehman Brothers erori zeneko egunak?

Horrelakoetan jabetzen zara nazioartekotzea edo globalizazioa benetan errealak direla. Joera duzu pentsatzeko Euskal Herria irla bat dela, Espainia beste irla bat, eta AEBak oso urrun daudela, baina denak eragiten du. Inork ez zuen espero gertatzen ari zena, gainera, finantzak bezalako sektore oso espezifikoan halako oihartzunik izango zuela. Noski, dirua da sistemaren odola. Kolapsatu zenean, sistema blokeatu zen. Ez zegoen krediturik familientzat eta enpresentzat.

Noiz jabetu zinen lehen aldiz ez zela besteak bezalako krisi egoera bat? Benetan krisi larria zetorrela?

Garai horretan dagoeneko ez genituen egiten ohiko egoera txostenak, hazkunde aurreikuspenekin eta halakoekin. Horren ordez, enpresen barometro bat egiten genuen. Besterik gabe, zuzenean galdetzen genien enpresei zer espero zuten eskaera zorroan, fakturazioan, enpleguan eta abarretan. Udaren bueltan, galdetegia bidali genuen. Irailaren amaieran eta urriaren hasieran ia 200 enpresak emandako erantzunak bildu genituen. Ez zen merkatu jakin batean arazoak zituen enpresa bat; kataklismoa orokorra zen.

Gogoratzen al duzu elkarrizketaren bat enpresaburu edo bazkideren batekin egoeraren gordintasunaz ohartarazi zizuna?

Oporretatik itzuli berritan, enpresa batek deitu zidan. Bi negozio ildo zituen. Eraikuntzarako erradiadoreak egiten zituen, alde batetik, eta autogintzako marka handien hornitzailea zen, bestetik. Egun batetik bestera, abuztuan, urte osorako fabrikazio aurreikuspena aldatu zioten. Zuzenketa ikaragarria zen. Pentsa, hilero 30.000 unitate entregatu behar bazituen, esan zioten hortik aurrera soilik 300 izango zirela. Jokoz kanpo geratu zen, erabat. Lehen seihilekoan ekoizpena biderkatzeko inbertsioa egitea pentsatua zuen!

SEAn teknikaria zinen, eta uztailean idazkaritza nagusia hartu zenuen. Urrian, ahotsa altxatu zenuen, eta iragarri «hilabete zailak, enpresa itxierak eta erregulazio masiboak» gertatuko zirela. Euskal ingurunean, ahots kritikoa izan zineten.

Nire lehen prentsaurrekoa izan zen. Askok pasatu egin ginela aurpegiratu ziguten, katastrofista izatea egotzi. Zuzendu egiten ziguten, ez zela hainbesterako, geure oinarri industrialari esker onik aterako ginela, Espainia ez bezala. Ea, geure zerbitzu eta produktuen %70 Espainiako merkatura zihoazen; hura amiltzen ari bazen, esango didazu. Eskaeraren zuzenketa itzela gertatu zen, eta finantzaketa moztuta zegoen.

Denetarik esan zizuten. Eusko Jaurlaritzak «tremendista» deitu zizun, eta «alarma soziala piztea» egotzi. Nola hartu zenuen?

Badakigu politika zer den, joko politikoak nolakoak diren. Guk datuekin egiten dugu lan; ez diegu interpretazio politikoa ematen. Enpresek esaten badigute egoera txarra dela, esan egingo dugu, eta kontrakoa badiote, ere bai. Mezu horren atzean egoerari aurre egiteko batasun eskaera bat bazegoen. Errealitatea ezkutatzea... egia da ekonomian animoek eragiten dutela, ez direla alarmak edonola sortu behar. Ez da geure estiloa. Datuek esaten zigutena hain latza zenez, ez genuen izan esatea beste erremediorik.

Sekulako polemika piztu zen.

Eztabaida sekulakoa izan zen, bai. Gogoratzen dut enpresabururen bat saiatu zela garrantzia kentzen, mezulariari tiro eginez, esanez kazetariek puztu egin zutela. Ez, ez zegoen halakorik; kazetariek ondo jaso zuten nik esan nuena, eta hori zen esan nahi nuena. Berrehun errealitateren datu fidagarriak genituen. Ez da azkarragoa edo tontoagoa izatea, datuak eskura izatea baizik.

Erregulazioak eta kaleratzeak iritsi ziren. Harritu zintuen hain azkar eta hain bortitza izateak?

Inkestak aurreikusten zuen bortizkeria hori, baina guri esan izan baligute hamar urtez luzatuko zela eta horrelako sakontasuna edukiko zuela, ez genuen sinetsiko. Ezinezkoa zen horretarako egokitzea. Geure belaunaldiak ezagutu duen krisi handiena da. Ezustean harrapatu gintuen, hamabost urte generamatzalako jarraian hazkunde ekonomikoarekin. Enpresa askotan giza baliabideetako arduradunek ez zekiten ezta erregulazio dosier bat nola egin. Ez zuten ordura arte sekula behar izan.

Hamar urte igaro dira. Zerbait ikasi dugu?

Enpresa mailan, asko ikasi da. Ahalegin handia egin da, bereziki Araban, enpresak nazioartera ateratzeko. Merkatu askorekin lan egiten duzun neurrian, ari zara arriskua dibertsifikatzen. Finantza sistemak ere ikasi du, eta pilak jarri dizkiote. Arriskuaren eta kredituaren ikuskaritza askoz zorrotzagoa da. Orain, behar ez duzunean ematen dizute kreditua, baina, benetan behar baduzu, zail izango duzu.

Gerta daiteke berriro?

Wall Street hil zenekoa

Tsunamia bazetorrela ohartu ezinik

Mundua astindu zuen krisiaren kronologia ]]>
<![CDATA[Gerra hotza auto elektrikoetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2102/015/001/2018-09-11/gerra_hotza_auto_elektrikoetan.htm Tue, 11 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ivan Santamaria https://www.berria.eus/paperekoa/2102/015/001/2018-09-11/gerra_hotza_auto_elektrikoetan.htm
Ibilgailu elektrikoen merkatu horretan bere burua hasieratik ezberdindu du Teslak. Hirietan eta ingurune hurbiletan erabiltzeko pentsatuta dauden auto txikien ordez, distantzia luzeak egin eta abiadura handia hartzen duten bolidoak diseinatu ditu, sektoreko ikono bihurtzeraino.

Itxurari erreparatuta, bi konpainien ibilgailuek ez dute zerikusirik. Teslaren irudi ultramodernoari jarraitu gabe, vintage estiloa lehenetsi du Kalaxnikovek. Izh markak 1973tik 1997ra merkaturatu zuen Kombi auto sobietarraren bertsio eguneratua da, kolore urdin argian. Estilo horrek sekulako ikusmina piztu du, eta sare sozialetan azkar zabaldu diren meme irudietarako bazka izan da. Konpainiak azaldu du sei segundotan lor dezakeela orduko ehun kilometroko abiadura, eta 350 kilometro egiteko autonomia izango duela, orduko 90 kilowatteko potentzia bultzatuko duen bateria bati esker.

Kalaxnikovek ezagutarazi duen CV-1 prototipoarekin apustua benetakoa den edo ez ikusteko dago —serie produkzioari buruz txintik ere ez du esan enpresak—, baina bereganatu duen arretak balio dio konpainiari azken aldian bilatu duen birmoldatzea saltzeko. Armagintza militarra eta zibila alde batera utzi gabe, beste sektore batzuetara hedatzeari ekin dio, orain dela urte batzuk pribatizatzeko prozesua martxan jarri zuenetik.

Napoleonen garaitik egiten dira armak Errusiako Izhevsk hirian, Moskutik 1.200 kilometrora, mendebaldeko norabidean. Mende eta erdi eta bi mundu gerra geroago, Izhmax arma ekoizlearen produkzioan iraultza gertatu zen, Mikhail Kalaxnikovek egindako asmakizun baten eskutik: Avtomat Kalaxnikova erriflea. Edo, ezagunagoa den aldaeran, AK-47. Laster bihurtu zen sobietar armadako eraso arma ofiziala, eta nazioarte osora zabaldu zen. Asmatu zenetik, gatazka armatu eta gerra gehienetan erabili da.

Mikhail Kalaxnikov mito antzeko bat da —bederatzi metroko estatua handi bat du Moskun—, baina Sobietar Batasunaren desegitea Izhmax konpainia publikoa apurka higatuz joan zen, eta inor gutxik espero zuen aurrera egitea XXI. mendean. Porrot egiteko zorian zegoela, Rostec konpainia publikoak berregituratze plan bati ekin zion. Horren barruan aldatu zuen izena, Kalaxnikov Concern bihurtzeko.

Aldaketa nagusia, edonola ere, kapital pribatua sartzea izan da. Rostec jabeak akzioen %49 saldu zizkien hiru inbertitzaile errusiarri, trukean negozioa biziberritzeko milioiak jarriko zituztela hitzemanda. Haietako bat zen Alexei Krivorutxko. Denborarekin, akzioen %75 bereganatu ditu Krivorutxkok, konpainiaren jabetza osoa eskuratzeko.

Irabaziak eta hedapena

Zazpi urtean lehen aldiz, 2014an irabaziak izan zituen berriro Kalaxnikovek. Ez da lorpen txikia, kontuan hartuta urte horretan hasi zirela AEBak Errusiako enpresak zigortzen, Krimeako okupazioari jarraituz. Inbertitzaile berrien eskuetan, hasieran 4.000 langile ziren, eta orain 7.000 dira, eta beste ekoizle txikiago batzuk erosita, droneen edo itsasontzi militar txikien merkatuan sartu da.

Ibilgailu elektrikoen sektorean jarri du orain arreta. CV-1 prototipoa aurkeztu duen azoka berean iragarri du akordio bat sinatu duela Arabiar Emirerri Batuekin, motozikletak eta hiru gurpileko auto elektrikoak saltzeko. Atzerrira esportatuko dituen lehen ibilgailuak izango dira.

Oraingoz, konpainiaren salmenten %80 produktu militarrak dira, eta negozio zibilaren parterik handiena ere armek osatzen dute. Bere burua berrasmatzen hasi da Kalaxnikov, baina bide luzea egin beharko du Teslari itzal egiteraino.]]>
<![CDATA[Abuztu txarra izan da berriz langabeziari eta afiliazioari dagokionez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1920/002/001/2018-09-05/abuztu_txarra_izan_da_berriz_langabeziari_eta_afiliazioari_dagokionez.htm Wed, 05 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ivan Santamaria https://www.berria.eus/paperekoa/1920/002/001/2018-09-05/abuztu_txarra_izan_da_berriz_langabeziari_eta_afiliazioari_dagokionez.htm
Sasoiarekin lotura oso estua duen hilabete horietako bat da abuztua; 1998. urtetik aurrera, behin ere ez da langabe kopurua murriztu urteko zortzigarren hilabetean. Tamainak eman diezaioke ñabarduraren bat hazkundeari, edonola ere; hain zuzen ere, langabeen zenbatekoak azken zortzi urteetako hazkunderik handiena izan du aurten.

Eusko Jaurlaritzak, Nafarroako Gobernuak eta Confebask patronalak nahiago izan dute igoerari garrantzia kendu, argudiatuta luzera begirako joerak axola duela benetan. Horretarako, urteen arteko emaitza azpimarratu dute; urtebetean 12.891 pertsona gutxiago daude izena emanda enplegu zerbitzu publikoetan. Joan den urteko abuztuan zegoen jaitsiera ia berdina da aurreko urtearekin alderatuta. Are gehiago: abendutik abuztura, 7.000 langabe gutxiago zeuden, bai aurten, bai iaz. Alegia, langabeziaren jaitsiera, zenbateko orokorretan, ez da bizkortu, baina ezta moteldu ere, eta kontuan hartu behar da gero eta langabe gutxiago daudela.

Abuztua, gainera, bi aurpegi dituen hilabetea da. Langabeziak gora egiten du, eta, aldi berean, Gizarte Segurantzaren batez besteko afiliazioak kontrako norabidea hartzen du. Egia da sektore jakin batzuetan -irakaskuntzan bereziki- lana antolatzeko moduak eragin handia duela abuztuko afiliazio emaitzetan, baina aurtengo murrizketa oso esanguratsua izan da. Batez beste 13.661 afiliatu gutxiago egon dira sisteman kotizatzen; jaitsierarik handiena izan da 2008. urteko udatik.

Gogoratu behar da aurreko hilabetean ere sistemak 5.000 afiliatu baino gehiago galdu zituela Hego Euskal Herrian, eta hori uztailean inoiz izandako datu txarrena izan zela. Irailean eta urrian, estatistikek errebote efektu handia islatu ohi dute, irakasleak berriro ere lanera itzultzerakoan, baina ikusi beharko da lanpostu sorrerak eusten dion aurreko urteetako irailean eta urrian izan zuen indarrari.

Kontratu asko berriro

Otsailarekin batera, abuztua da beti urtean kontratu gutxien sinatzen den hilabetea. Datu hori kontuan hartuta, hala ere, kontratazioak errekorrak gainditzen jarraitzen du. Aurten, urtarriletik abuztura, hilabete bakoitzeko, 2006. urtean hasitako segida historikoaren kopururik handienak izan dira: ia 900.000 kontratu sinatu dira dagoeneko. 2009an edo 2012an urte osoan sinatu zirenak baino gehiago dira. Abuztu baterako inoiz baino kontratu mugagabe gehiago sinatu dira, baina ez dira %7tik pasatzen.

Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Enplegu sailburuak kontratu mugagabeen metatutako datua azpimarratu du: %21 gehiago sinatu dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Era berean, iraupen luzeko langabeak abuztuan jaitsi izana txalotu du. «Albiste ona da, eta adierazten du suspertze ekonomikoa aukerak ematen ari zaizkiela kronifikatutako langabeei».

Confebask patronalak, berriz, urte osoko joerari erreparatzeko eskatu du. «Ez ditugu alarma seinaleak piztu behar, euskal lan merkatuak positiboki garatzen jarraitzen duelako», Pablo Martin sail ekonomiko eta fiskaleko arduradunaren aburuz.

Sindikatuak ez dira horren baikorrak, ordea. LABek ohartarazi du langabezia sistemaren estaldura %30etik behera dagoela, eta 107.000 langabe daudela babesik gabe. CCOOk salatu du langabezia igo egin dela industrian: «Euskal industriak udan kaleratzeko dituen praktika miserableak islatzen ditu». ELAk, azkenik, salatu du uztail arte sinatu diren kontratu mugagabeen %36k ez zuela lanaldi osorik.]]>
<![CDATA[«Lan merkatuak zailtasunak ematen ditu bizitza proiektu duina sortzeko»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1987/002/002/2018-09-05/lan_merkatuak_zailtasunak_ematen_ditu_bizitza_proiektu_duina_sortzeko.htm Wed, 05 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ivan Santamaria https://www.berria.eus/paperekoa/1987/002/002/2018-09-05/lan_merkatuak_zailtasunak_ematen_ditu_bizitza_proiektu_duina_sortzeko.htm
Asko hitz egiten da krisia atzean utzi izanari buruz. Gazteak parte izan dira enpleguaren hobekuntza horretan?

Aipatzen da egoera hobea dela, lanpostuak sortzen direla, baina agian galdetu beharko genuke zer den egoera hobetzea. Lanpostu gehiago sortzea kalitateko lanpostuak izan barik? Hau da, azkenaldian gertatzen ari dena da lanpostuak sortzen ari direla, baina ez baldintza duinekin. Gazte bakoitzak hiru kontratu sinatzen ditu urtean, eta gehienak behin-behinekoak dira, partzialak.

Zer kezka dituzte gazteek lan merkatuari buruz?

Lanbidek egin duen txostenean aipatzen da gazteek lan merkatuan topatzen duten ezintasunaren ondorioz ikasketak luzatzea erabakitzen dutela, gehiago hezteko. Horrek, aldi berean, dena atzeratzen du: diru propioa izatea, emantzipazioa, haurrak izateko aukera. Finean, lan merkatuak oraintxe bertan zailtasunak ematen dizkigu gazteoi bizitza proiektu duina sortzeko, eta are gehiago emakumeen kasuan, zapalkuntza bikoitza dela medio.

Merkatua prest dago ikasketak amaitzen dituzten gazte horiek barneratzeko?

Badago harreman bat ikasketa maila altuagoekin eta lan merkatuak eskaintzen dituen aukeren artean. EGKtik sakonago aztertu beharko genuke alor hori. Nahiz eta goi mailako ikasketak izan, nahiz eta aukera gehiago izan, egia da merkatuak ez duela behar bezala erantzuten. Are gehiago, emakumeak dira goi mailako ikasketak dituztenen gehienak, eta gero ez da hori islatzen lanpostuetan.

Lanbidek egindako azterketan, langabe gazteen ia erdia ez dago ezta Lanbiden erroldatuta. Ez al dago konfiantzarik tresna ofizialetan lana bilatzeko?

Gu ere harritu gara datu horrekin. Interpretatzeko eta ondo aztertzeko denbora beharko dugu.

Lehen aukera bezalako programak martxan jarri dira laneratzea errazteko; gazte bermeari buruz ere hitz egiten da. Eraginik izan al dute politika publiko horiek gazteen enpleguan?

Gazteei bideratutako politikak egin behar dira, hori argi dago. Gazteen problematika horri irtenbide bat eman behar zaiola ere argi dago. Emaitzak ematen dituzte, hala ere; lanean jarraitu beharra dago, eta ezinbestekoa litzateke bermatzea gazteok ahotsa izango dugula horrelako politikak garatzerakoan, bai diseinuan, bai garapenean. Aldi berean, ikuskaritza handiagoa behar da, landutako politika horiek betetzen direla bermatzeko. Ebaluazioan ere gazteok parte hartzea sustatu behar da.]]>
<![CDATA[Gazte langabeen ia erdiak ez daude erroldatuta Lanbideko bulegoetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2117/003/001/2018-09-05/gazte_langabeen_ia_erdiak_ez_daude_erroldatuta_lanbideko_bulegoetan.htm Wed, 05 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ivan Santamaria https://www.berria.eus/paperekoa/2117/003/001/2018-09-05/gazte_langabeen_ia_erdiak_ez_daude_erroldatuta_lanbideko_bulegoetan.htm
Lanbideko azterketa zerbitzuak txosten bat egin du gazteen lan merkatuaren egoerari buruz, joan den urteko emaitzak kontuan hartuta. Egileen ustez, «higadura psikologikoa» sortzen du ikasketak amaituta ere lana ez aurkitzeak. «Egoera luzatzen bada luzera begirako langabeziaren ondorioz, gizarte bazterketan errotzeko arriskua lukete», azpimarratu dute. Are gehiago: langabezia tasa handiaren ondorioz, «belaunaldi oso bat lanerako galtzeko zorian» legoke.

Askorentzat, ikasketak luzatzea izan da gainbehera ekonomikoari aurre egiteko estrategia. Gazteen jarduera tasa %41 zen 2008ko hasieran, eta orain zortzi puntu txikiagoa da, baina joan den urteko lehen hiruhilekoan azken bederatzi urteetako ehunekorik txikiena izan zuen: %27. Enplegu tasa ere krisia hasi zenean baino bederatzi puntu txikiagoa da (%25,4).

Ikasketa mailak zerikusia du zuzenean lan merkatura sartzeko arrakastarekin. Goi mailako ikasketak dituzten gazteen enplegu tasa %55 da, erdi mailakoak dituztenena %23 eta oinarrizko ikasketak dituztenena %9,6. Lanbidek ohartarazi du formakuntza eskasa duten emakumeak «egoera zaila» dutela: enplegu tasa %6,8 da haientzat; gizonena, aldiz, %11,8 da.

Langabezia tasarekin, baina, buelta ematen zaie emaitzei, baina ñabardura batzuekin. Oinarrizko ikasketak baino ez dituzten gazteen %42 dago beharrik gabe -%48, emakumeen kasuan-, baina ez dago alde handirik goi mailakoak eta ertainak dituztenen artean: %19,5 eta %20,8, hurrenez hurren. Unibertsitateko tituluak edo goi zikloak dituzten gazteen artean, hala ere, bada alde esanguratsu bat generoaren ikuspuntutik: gizonen langabezia %11 da, eta emakumeena, %27. Bestalde, gazteen %47k urte bat edo gehiago darama lana aurkitu ezinik.

Jardunik ez dutenen artean, ez lanean ez ikasten dauden kolektiboak «aipamen berezia» merezi du, Lanbideren ustez. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 16 eta 24 urteko gazte guztietatik soilik %5,1 zegoen egoera horretan. «Euskal hezkuntza sistemaren kalitatea islatzen du», azterketaren egileen irudiko.

Prekaritatean harrapatuta

Gazte enpleguaren bereizgarrietako bat da prekaritatea oso zabaldua egotea. Txostenak berak dio egoera ez dela «oso itxaropentsua». Hain zuzen ere, gazteei egindako kontratuen %55 partzialak dira. Iaz, adin guztietako pertsonei egindako kontratu guztiak aintzat hartuta, hamarretik lau ziren partzialak. «Ez da borondatezko aukera bat, merkatuak egiten dien eskaintza bakarra baizik», Lanbideko teknikarien aburuz. Gazteei egindako kontratuetan, gainera, %6 baino gutxiago izan ziren mugagabeak, eta gazte batek batez beste hiru kontratu sinatu behar izan zituen urtearen joanean.

Krisiaren aurretik ere gazteei eskainitako baldintzak okerragoak ziren, baina higadura azkartu egin da azken urteotan. Horren adierazle da soldatekin gertatu dena. 2008. urtean, batez besteko soldata baino ia %40 gutxiago kobratzen zuen gazte batek. 2016an, eskura dagoen azken datuan, tarte hori %56 izateraino handitu da. Dirutan, 15.000 eurotik gorako aldea dago. Ordainen jaitsiera ere oso handia izan da gazteentzat: batez beste, 2008an baino %21 gutxiago ari dira kobratzen.

Azterketaren egileek ohartarazi dute lan ibilbidea soldata oso txikiekin hastea ez dela erabaki neutrala, eta ibilbide profesional osoa baldintzatzeko arriskua izan lezakeela. «OCDEren arabera, ibilbideko lehen hamar urteak erabakigarriak dira bizitzan izango diren diru sarreren eta enpleguaren proiekzioa egiteko. Hastapenetako kontratu eta lanaldi motaren menpe daude luzera begirako diru sarrerak», dio testuak.

Datuek soldata arrakalaren dimentsio etengabea ere azaleratu dute. Amatasuna aipatu izan da emakumeen ibilbide profesionala geratu eta arrakala handitu izanaren azalpen modura, baina Lanbidek jasotzen duen INEko inkestaren emaitzek diote 16 eta 24 urteko gazteen artean dagoeneko %21 txikiagoa dela emakumeek batez beste lortutako ordaina; 3.370 euro gutxiago urtean, hain zuzen ere. Adin tarte guztietan kobratzen dute emakumeek gutxiago, eta %24koa da gizonen ordainekin dagoen batez besteko arrakala orokorra.]]>
<![CDATA[Argentinako Gobernuak austeritate dosia igoko du, «azken krisia» izan dadin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/010/001/2018-09-04/argentinako_gobernuak_austeritate_dosia_igoko_du_azken_krisia_izan_dadin.htm Tue, 04 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ivan Santamaria https://www.berria.eus/paperekoa/1893/010/001/2018-09-04/argentinako_gobernuak_austeritate_dosia_igoko_du_azken_krisia_izan_dadin.htm
Apirilean, NDF Nazioarteko Diru Funtsarekin 50.000 milioi dolarreko (43.000 milioi euro inguru) erreskatea hitzartu zuen Argentinak. Diru horrekin, gobernuak argi utzi nahi zuen ez zuela izango arazorik bere burua finantzatzeko. Finantza merkatuek, berriz, ez dute berme hori inondik inora ikusi. Inbertitzaileek ez diote utzi herrialdetik dirua ateratzeari, eta peso argentinarrak jarraitu du dolarraren aldean balioa galtzen.

Presioa ikusita, Macrik iragarri zuen joan den astean erreskatearen bide orria berrikusiko zutela, ordainketak azkartzeko. Mezuak berak eta mezua emateko moduak, Youtube erabilita, urduritasuna areagotu zuten, arazoa konpondu beharrean.

Asteburu osoa estrategia berria prestatzen igaro du presidenteak, erantzuna gertu izateko atzo merkatuak irekitzen zirenerako. Funtsean, presidente izatera eraman zuen politikaren hileta da iragarritakoa. Macrik boterea lortu zuen gradualismoa aginduta. Hau da, Nestor eta Cristina Kirchner senar-emazteen agintaldietako neurriak modu mailakatuan erreformatzea zen asmoa. Baikorregi jokatu zutela uste du presidenteak: «Errealitateak erakutsi digu azkarrago joan behar genuela». Gradualismoarenak egin du.

Argentinak gaur bertan hasi behar du erreskatearen baldintzak berriro negoziatzen, eta, horretarako, New Yorkera joango da Nicolas Dujovne Ekonomia ministroa. Batzar horretan eskainiko dituen sakrifizioen zerrenda aurreratzea erabaki zuen atzo gobernuak, zer gerta ere.

Gastu publikoari artaziak iragarritakoa baino gehiago sartzea da plan berriaren oinarria. Hala, Argentinak agindu du 2019. urterako aurrekontuak orekatuko dituela, defizit primarioa zero izateraino jaitsita. Hau da, gobernuak ez du kanpo finantzaketarik edukiko aurrekontuak osatzeko, eta datorkion dirua, erabiltzekotan, interesak eta amortizazioak pagatzeko izango da. NDFrekin hitzartuta zegoen agiriarekin alderatuta, 5.000 milioi eurotik gora lortu beharko ditu Argentinak, gastuak atxikita edo zerga gehiago bilduta.

Ministro gutxiago

Macrik «larrialdi» egoera dela ohartarazi zuen, eta horrela justifikatu zituen hartutako neurriak. Jasoko dituen kritikei aurrea hartzeko asmoz, gobernutik bertatik hasiko ditu aldaketak. Hala, bederatzi ministerioren zereginak beste batzuetan sartuko ditu, eta kabineteko ministroak erdira baino gutxiagora jaitsiko dira.

Diru sarrerak handitzea ere lortu nahiko du gobernuak, horretarako zerga berriak ezarrita zerbitzu, lehengai eta eskulangintzen esportazioei. Macrirentzat, porrot pertsonala da, tasa horiek kentzearen alde agertu izan delako betidanik. Presidentearen ustez, zerga hori «oso txarra» izango da, baina adierazi zuen ahalegin bat eskatu behar zaiela «gehien dutenei». Erreskatean iragarrita zeuden neurrietan ere sakonduko du Argentinak. Inbertsio publikoa, soldatak, gastu korrontea eta garraioari emandako subsidioak jaitsiko dira datorren urterako aurrekontuetan.

«Ez gara esperimentuak egiten ari garen sadiko talde bat», ziurtatu zuen Dujovne Ekonomia ministroak, neurrien berri emateko agerraldian, «uste dugu neurri hauek direla egokienak argentinarrek aurrera egin dezaten».

Egin dira austeritatearen botikak ekonomia errealean izango dituen ondorioen lehen kalkuluak ere. Ekonomista pribatuek, aurten, %0,3 inguruko erorketa bat aurreikusten zuten orain arte, baina gobernuak berak onartu du posible dela bi puntu edo gehiago hondoratzea. Pobrezia igoko dela ere aitortu du.

Dolarra noraino indartuko den da zalantza nagusia. Pesoa enpresak eta herritarrak itotzen ari da. Jaitsierak piztu duen inflazioa kontrolpean jartzen saiatzeko, Argentinako Banku Zentralak %60 txundigarri bateraino igo ditu interes tasak. Atzo, neurriek ez zuten eten pesoaren amiltzea.]]>
<![CDATA[Gasteizko beste bi langile gehitu zaizkio lan istripu hilgarrien abuztu beltz bati]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1846/009/001/2018-08-29/gasteizko_beste_bi_langile_gehitu_zaizkio_lan_istripu_hilgarrien_abuztu_beltz_bati.htm Wed, 29 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ivan Santamaria https://www.berria.eus/paperekoa/1846/009/001/2018-08-29/gasteizko_beste_bi_langile_gehitu_zaizkio_lan_istripu_hilgarrien_abuztu_beltz_bati.htm
Hilabete beltza izan da abuztua Euskal Herrian, laneko istripu hilgarriei dagokienez. Oraindik ez da hilabetea amaitu, baina gutxienez dozena bat dira lanean bizitza utzi dutenak. Uztail amaiera arte, 29 istripu hilgarri izan ziren, LABek egindako zenbaketaren arabera. Atzo, urtearen joanean gutxienez 41 hildako egon direla jakinarazi zuen sindikatu abertzaleak.

Igande goizean, 43 urteko J.A.P. Michelinen ari zen lanean, eta ezbeharra izan zuen. ESK sindikatuak ohar batean azaldu zuenez, altu dagoen egoste prentsa batean mantentze lanak egiteko plataforma jasotzailea prestatzen ari zela, harrapatuta geratu zen makinako saskiaren eta hesi baten artean. Lantokiaren alde hori «estua eta maniobrak egiteko konplikatua» da, ESKren arabera. Lankide bat ohartu zen gertatutakoaz, eta lehen sorospena ematen ahalegindu zen.

Langileak minutu batzuk igaro zituen arnasarik gabe, eta ospitalera eraman zuen anbulantzia batek. Han, zauri larriak zirela-eta, koma eragin zioten medikuek, baina 48 ordu geroago hil zen. Sindikatuetako eta enpresako ordezkariek bilera egin zuten atzo, gertatutakoa aztertu eta hartu beharreko prebentzio neurriak eztabaidatzeko.

ESK-k eta LABek igandeko ezbeharrari aurre egiteko gabeziak salatu dituzte. Hala, atezaintzarekin hitz egiteko telefonoa ez zebilenez, lantegiaren «beste puntara» jo behar izan zuten laguntza bila. Gainera, desfibriladorea aurkitzeko «zailtasunak» izan zituzten, eta ez zegoen hura erabiltzeko langile trebaturik ere.

LAB sindikatuak ohar kritikakoa kaleratu du. «Hau ez da kasualitatea, langile honen heriotza ez da inolaz ere ausazkoa. Hau prekaritatea da», azpimarratu du sindikatu abertzaleak. Gasteizko Michelin lantokian 2016. urtetik hona gertatu den laugarren istripu hilgarria da. Azkena 2017ko martxoan izan zen, langile bat bihotzekoak jota hil baitzen. «Lan Ikuskaritzak enpresa behartu zuen gauetan eta asteburuetan medikua tokian bertan izatera, baina Michelinek ez zuen bete», salatu du LABek.

Sindikatuaren arabera, egoera horiek «ezkutatzen» saiatu da enpresa. «Bada garaia Michelinek bere erantzukizunak har ditzan, eta prebentzioan zein lan osasunean benetako inbertsioa egin dezan», ohartarazi du. LABek aurreratu du datozen egunotan langilearen heriotza salatzeko mobilizazioak egingo dituztela.

Postariaren heriotza

Arabako hiriburuko Jundiz industrialdean gertatu zen beste heriotza, atzo. Espainiako posta zerbitzuko 39 urteko langile bat motorrean zihoan gutunak banatzera, eta Zuazobidea eta Zorrolleta kaleen bidegurutzean furgoneta bat jo zuen.

Sindikatuetako iturrien arabera, hil den gizona aldi baterako langilea zen, eta denbora gutxi zeraman lanpostu horretan. Gasteizko Udaltzaingoa ari da ikertzen ezbeharra nola gertatu zen.]]>
<![CDATA[Esportazioen makinak ziztu bizian jarraitzen du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1920/002/001/2018-08-24/esportazioen_makinak_ziztu_bizian_jarraitzen_du.htm Fri, 24 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ivan Santamaria https://www.berria.eus/paperekoa/1920/002/001/2018-08-24/esportazioen_makinak_ziztu_bizian_jarraitzen_du.htm
Bultzadari eutsi, eta indar handiagoa izan dute esportazioek urtearen joanean. Aurreko urtearekin alderatuz, %9,1 igo dira kanpora egindako salmentak. 2011. urtetik ez zegoen horrelako hazkunde handirik. Urte horretan, %22 handitu ziren esportazioak, baina kontuan hartu behar da atzeraldi handiarekin nazioarteko komertzioa bat-batean hondoratu zela, eta errebote efektu batek halako gorakada ikusgarria ahalbidetu zuela.

Maiatzetik ekainera %8 handitu zen enpresek atzerrian egindako fakturazioa. Datu esanguratsua da, ordurako indarrean jarrita zeudelako AEBek kanpotik bidalitako altzairuari eta aluminioari ezarritako muga zerga berriak.

Nafarroan eta Bizkaian bereziki indartsua izan da 2018. urteko lehen erdia. Bi herrialde horietan, %11 baino gehiago handitu dira esportazioak aurreko urtetik hona. Araban, %9,5 ,eta Gipuzkoan, berriz, %3,5 hazi dira. Gipuzkoaren emaitzan eragina izan du ekipamendu-ondasunen esportazioa %6 jaitsi izanak. Araban, aldiz, sektore horren ekarpena %29 igo da; Nafarroan, %21 eta, Bizkaian, %18. Lehen edo bigarren esportazio nagusia da guztietan.

Euskal enpresek merkatu berrien bila nazioartera ateratzeko egin duten ahaleginaren neurria ere eman dezakete datuek. Orain dela hamabost urte, salmentak egungoen erdiak ziren. Gainera, balantza komertzial oso indartsua du Hego Euskal Herriak. Lehen seihilekoan inportazioak 12.523 milioi eurorenak izan dira. 5.000 milioitik gorako saldo positiboa du ekonomiak. Esportazioen eta inportazioen arteko tartea inoiz baino handiagoa da, gainera, lehenbizikoen alde.

Indarguneak, ahuldade

Kanpo sektoreko argazkia distiratsua da, eta oso iluntasun gutxi du. Haatik, datuetan azterketa sakonago batek tentuz jarraitu beharreko ildo batzuk azaleratzen ditu, nazioarteko giroak okerra eginez gero itxurazko indargune batzuk ahuldade bihurtzeko arriskua badagoelako.

Hasteko, kontuan hartu behar da euskal enpresak kanpoan zer saltzen ari diren. Salmenten heren bat ibilgailuak dira. Ez da harritzekoa, Volkswagen eta Mercedes autogileek bertan lantegiak izanik, eta autogintza sektoreko hornitzaile ugari ere badaudelako. Trumpek behin baino gehiagotan mehatxatu du sektorea muga zergekin. Oraingoz, menia bat hitzartu dute Europak eta AEBek, baina autogintza gerra komertzialaren protagonista nagusia bihurtzeko arriskua ez da oraindik desagertu.

Gertutik erreparatu beharreko beste elementu bat dira bazkide komertzialak. Egia da oraindik ere Frantzia eta Alemania direla esportazioen bi merkatu handienak. Atzerrian saldutako hamar eurotik hiru bietako batetik dator. Bietan egin dute gora salmentek, halaber. Aurrera begirako arriskua, egotekotan, hamar bazkide nagusietako beste herrialde batzuetan legoke.

AEBak, esaterako, euskal enpresen hirugarren merkatu bihurtu dira. Ekainera arte, 1.275 milioi euroren salmentak egin dituzte konpainiek Atlantikoaren beste aldean. Balantza komertziala erabat aldekoa da, halaber, inportazioak kopuru askoz txikiago bat dutelako. Etxe Zuriak merkataritzari begira har ditzakeen hurrengo erabakien menpe dago lotura hori.

Merkatu nagusien zerrenda horretan AEBek aurrea hartu diote Erresuma Batuari. Joan den urteko datuekin alderatuta, hala esportazioek nola inportazioek egin dute behera. Hegoaldeko hirugarren bazkide komertzial zen lehen Erresuma Batua eta bosgarrena da orain. Brexit-a gauzatu ondoren egongo den harremanaren esperoan, oraingoz, indarra galdu du enpresentzako merkatu gisa.

Hamar lehenen zerrenda horretan sartu da Turkia. Negozioetarako gune interesgarria bihurtu izan da, eta nagusiki autogintza sektoreak baliatu izan du. Urteko lehen erdian, 421 milioi euro saldu zaizkio Turkiari. Haatik, azken asteotan Ankararen jasangarritasun ekonomikoari buruzko zalantzak ugaritu dira, liraren erorketa ikusita.]]>
<![CDATA[Euskal enpresek inoiz baino gehiago saldu dute atzerrian]]> https://www.berria.eus/albisteak/155888/euskal_enpresek_inoiz_baino_gehiago_saldu_dute_atzerrian.htm Thu, 23 Aug 2018 07:16:50 +0200 Ivan Santamaria https://www.berria.eus/albisteak/155888/euskal_enpresek_inoiz_baino_gehiago_saldu_dute_atzerrian.htm <![CDATA[Entzierrorik luzeena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/010/001/2018-08-23/entzierrorik_luzeena.htm Thu, 23 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ivan Santamaria https://www.berria.eus/paperekoa/1877/010/001/2018-08-23/entzierrorik_luzeena.htm
S&P 500 indizeak 3.543 egun kateatu ditu goraldian. Inoizko egun kopururik handiena da. 2009. urteko martxoaren 9an hasi zen hazkunderako bide hori, eta oraindik ez da eten. Horrek ez du esan nahi bitarte horretan burtsek behera egin ez dutenik, baina, definiziorik erabilienari jarraituz, esan nahi du urte horietan guztietan beheraldiak ez duela sekula balioaren %20 ezabatu. Hala izan balitz, merkatuan hartzak sartu diren seinaletzat hartu izango zen. Beheraldi aroa, alegia.

Analistek esan izan dute burtsan izan den goraldirik gorrotatuena dela. Inork ez zuen sinetsi nahi. Finantza krisiak eta atzeraldi handiak utzitako zauriak ikusita, arrisku gehiegi zeuden, baina akzioak, apurka, galdutakoa berreskuratzen hasi ziren, eta marka guztiak hautsi dituzte Erreserba Federalak (Fed) hartutako diru politika hedakorraren eskutik.

AEBetako burtsetan indize ezberdin asko daude, baina S&P 500 hartu ohi da merkatuar en egoera erreala egokien islatzen duen neurgailu gisa. AEBetako 500 konpainia handiren merkatu balioak aintzat hartuta kalkulatzen da. Errekorrak hautsi eta hautsi dabil indizea aurten, eta baikorrenek diote oraindik ez dagoela goia jotzetik hurbil.

Hainbat argudio daude azaltzeko zergatik luzatu den hainbeste igoera aldia. Hasteko, oso behetik ekin zitzaion hazkundeari. 2009ko martxoan, S&P 500 indizeak mila puntu baino gutxiago zituen, krisiaren ondorioz pare bat urte lehenago zeukan balioaren erdia galduta. Oraintxe bertan, 2.860 puntutik gora dago, eta galdera da ea gaindituko duen 3.000 punturen muga.

Teknologia konpainien bultzada handia da beste ezaugarrietako bat. Apple, Amazon, Facebook, Alphabet (Googleren jabea) eta Netflix enpresen kotizazioek sekula izan gabeko loraldia eduki dute azken urteotan. Goraldia hasi zenean, Appleren merkatu balioa 75.000 milioi dolarren bueltan zegoen —Guatemalaren urteko BPGaren pare—, eta gaur egun bilioi bat dolar baino gehiago balio ditu. Indonesiako BPGa adinakoa da, eta munduko hamaseigarren ekonomiarik handiena da hura. Kontsumoari eta informazioen teknologiari lotutako konpainien balioa %500 baino gehiago igo da 2009tik, beste edozein sektore gaindituta.

Ikusi beharko da noiz agortuko zaien gora egiteko erregaia enpresa horiei guztiei. Teknologiaren bultzada horrek badu antzekotasunik aurreko goraldi sasoiarekin. 1990 eta 2000 artean ere burtsek gora egin zuten ia etenik gabe, baina, puntucom konpainiekin sortutako burbuilak eztanda egin zuenean, kolpea sekulakoa izan zen. Edonola ere, badira beste datu batzuk diotenak goraldiak ez duela teknologia erraldoien menpekotasun erabatekoa. Dow Jones garraio indizeak eta konpainia txikiagoak biltzen dituen Russell 2000 indizeak ere goia jo dute azken egunotan. Maiatzaren ondotik burtsek izan ohi dituzten jaitsiera arinen arrastorik ere ez dago aurten.

Diru merkearen gainean

Noiz amaituko da zezen merkatua? Oraingoz, inork ez du festa zapuztu nahi, baina badira arrazoiak zalantzan jartzeko merkatuak enpresen benetako finantza balioa islatzen ari ote diren. Arrazoietako bat da goraldia Fed-ek emandako diru merkearen gainean eraiki dela neurri handi batean. Orain, Erreserba Federala diru politika uzkurtzen eta interes tasak igotzen hasi da. Eskumenen banaketaz axolagabe, Donald Trump presidenteak argi utzi du ez dituela gogoko igoera horiek.

Trumpen politikak ere azal lezake burtsek azken hilabeteotan izan duten martxa. Presidenteak eta alderdi errepublikanoak aurrera atera dituzten zerga murrizketa handiak erabili dituzte konpainia askok akzioen parte bat berrerosteko. Mugimendu horrek merkatuan geratzen diren akzioen prezioa igo du, akziodunen mesederako. Alderdi demokratak zerga jaitsierari egindako kritiketako bat zen hori: murrizketa diru gehien dutenen mesederako tresna bilakatuko zela.

Burtsen egoerak ere beste paradoxa bat islatzen du. AEBetan presidentearen jardunari buruz dagoen banaketa aspaldiko handiena da ziur aski, baina polemika eta iskanbila guztiek ez dute inolako ondoriorik izan merkatuetan. Ez barrura begirakoek —Trumpi buruzko ikerketak, batez ere—, ez nazioartean gerra komertziala haizatzeak sortu duen ezinegonak. Ezerk ez du igoera geldiarazi.

Ekonomia %4 inguru hazten ari da orain, langabezia %3,9 da, eta ez dago atzeraldi arrastorik. Orain, beste animalia bat da inbertitzaileen beldurrik handiena: zisne beltza. Hau da, espero ez den ustekabeko batek —atentatu batek, gerrak edo hondamendi batek, esaterako— hankaz gora jartzea merkatuak eta ekonomia erreala.]]>
<![CDATA[Itsasoa ez den lakua, eta lakua ez den itsasoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/010/001/2018-08-22/itsasoa_ez_den_lakua_eta_lakua_ez_den_itsasoa.htm Wed, 22 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ivan Santamaria https://www.berria.eus/paperekoa/1938/010/001/2018-08-22/itsasoa_ez_den_lakua_eta_lakua_ez_den_itsasoa.htm itsasoa al da, edo, aldiz, laku handi bat baino ez? Galdera horren erantzuna dibertimendu hutsa baino zerbait gehiago da geografoentzat. Era batera edo bestera izendatzeak Kaspiar uren estatus juridikoa ezarriko du, eta, garrantzitsuena, baldintzatuko du nola banatuko diren etorkizunean lurpean dituen hidrokarburo baliabide oparoak.

Auziaren jatorria 1991. urtean jar daiteke. Ordura arte, Sobietar Batasuna eta Iran zeuden Kaspiar itsasoko kostaldean, eta jabetza erdi bana zuten bi herrialdeek. Sobietar Batasuna erortzean, ordea, errautsetatik beste hiru errepublika loratu ziren itsasertz horretan: Azerbaijan, Kazakhstan eta Turkmenistan. Garai bateko banaketak logika galdu zuen, eta bost gobernuek ia hiru hamarkada igaro dituzte itsasoa berriro partekatzeko formula baten bila, ezinean.

Eztabaidaren muina 370.000 kilometro koadro -Alemaniako tamaina baino apur bat handiagoa- dituen ur masaren izaera da. Itsasoa dela onartuz gero, 1982. urteko nazioarteko legedi bat erabili beharko litzateke. Horren arabera, herrialde bakoitzeko mugetatik lerro batzuk aterako lirateke itsaso barruraino, batzuk besteekin topo egiten duten punturaino. Hala, herrialde bakoitzak eskumena izango luke bere mugen barruan dagoen urpeko eta lurpeko baliabide oro ustiatzeko. Laku bat dela ontzat jotzen bada, berriz, bost zati berdinetan banatuko lukete. Bakoitzari %20 legokioke, kostaldearen luzera edozein izanik ere.

Formula bat edo bestea erabiltzeak irabazleak eta galtzaileak ekarriko lituzke, eta horregatik izan da horren zaila kudeaketa adostea. Iranen kasua paradigmatikoa da. Itsasoa dela onartzen bada, garai batean Kaspiar itsasoaren erdia beretzat aldarrikatzen zuen herrialde horrek soilik %13 kudeatzeko eskubidea izango luke. Ez da harritzekoa, hortaz, Teheranek ahal zuen guztia egin izana definizio horri trabak jartzeko.

Aldiz, Kazakhstan izan liteke irabazle handiena, ur azpian dauden hidrokarburoen parterik handiena bere mugen barruan geratuko bailitzateke. Eta beste herrialde batzuek ere badute zer irabazi. Turkmenistan eta Azerbaijan lotuko dituen gasbide baten proiektua aspaldikoa da. Bide horrek Erdialdeko Asiako hidrokarburo gordailu handiak Europarekin lotuko lituzke zuzenean, Turkiatik, Errusiatik igaro gabe.

Negozio oso tentagarria da. EIA AEBetako Energia Agentziaren arabera, 48.000 milioi petrolio upel daude Kaspiar itsasoaren azpian -Libian bezainbeste-, eta ia 300 bilioi oin kubiko gas dituzten erreserba frogatuak. Are gehiago, USGS ikerketa geologikoetarako AEBetako erakundeak kalkulatu du beste 20.000 milioi upel eta 243 bilioi oin gas egon daitezkeela oraindik aurkitu gabe. Bilioi euro asko dira egungo merkatu prezioetan.

Jabetza partekatzeko akordio faltak ez du esan nahi Kaspiar itsasoko baliabideak ukitu gabe daudenik. Iran ez beste herrialde guztiak, itsaso izaera aitortzen diotenak, gutxi gorabehera ados zeuden, eta bakoitza hasia da bere eragin eremutik hurbilen dauden esparruak ustiatzen. Horren erakusgarri da Kashagan petrolio plataforma erraldoia, Kazakhstanek orain dela pare bat urte martxan jarri zuena. Haatik, bakoitzak kontrolatzen duen eremu zehatzari buruzko akordio faltak itsaso barrualdeko prospekzioak eragotzi ditu. Sarritan, gatazka diplomatikoak sortu dira horren harira, mehatxu militar eta guzti.

Estatus bereziko ur masa

Auzia bideratzeko negoziazioek fruituren bat eman dute azkenik. Joan den abuztuaren 12an bildu dira bost herrialdeetako gobernuak, Kazakhstanen, eta hitzarmen bat sinatu dute eremu horretako estatus juridikoaren inguruan. Zer izango dira ur horiek, itsasoa edo lakua? Bada, ez bata eta ez bestea. Kaspiar urei «estatus berezia» aitortuko zaie.

Zer esan nahi du horrek? Funtsean, bi legedien arteko nahasketa egingo dela. Ur azalari dagokionez, herrialde bakoitzaren esku geratuko dira kostaldetik 22 kilometrora dauden urak. Gainerakoan, libre izango dute denek nabigazioa. Arautu dute, era berean, ur horietan ez dela onartuko kanpoko herrialdeen presentzia militarrik; Errusiak eta Iranek propio bultzatu dute erabaki hori.

Ur azpiko baliabideei buruz, ordea, akordioak dio horren banaketa finkatzeko beharrezkoa izango dela ondoan eta aurrez aurre kostaldea duten herrialdeen arteko akordioa. Horrek esan nahi du baztertu egin dela proportzio berean partekatzeko aukera, baina bakoitzari zer zati dagokion zehazki erabaki gabe dagoela oraindik. Segur aski, Kaspiar itsasoaren iparraldea banatzea errazagoa izan daiteke, baina hegoaldea desblokeatzea, Iran dagoen eremua, orain arte bezain zaila da. Izenak ez dio, oraingoz, izana emango Kaspiar itsasoari.]]>
<![CDATA[Ospakizun giro handirik gabe utzi du Greziak erreskateen aroa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/009/002/2018-08-21/ospakizun_giro_handirik_gabe_utzi_du_greziak_erreskateen_aroa.htm Tue, 21 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ivan Santamaria https://www.berria.eus/paperekoa/1891/009/002/2018-08-21/ospakizun_giro_handirik_gabe_utzi_du_greziak_erreskateen_aroa.htm
Alexis Tsiprasen gobernuari arnasa emango dio erreskateen irteerak, baina gaur telebistaz egindako hitzaldi batera mugatu dira ekitaldi ofizialak. Syriza alderdiko parlamentuko buruak, Kostas Zaharidisek, esana zuen ez dagoela ospakizun askotarako aukerarik: «Ez dugu uste hasi behar dugunik ospakizunetan, gizartearen parte handi batek arazo ekonomiko serioak ez balitu bezala».

Ez da uda erraza izan, gainera. Attika eskualdean izandako suteek 96 pertsona hil dituzte guztira, eta gobernuaren jarduna jopuntuan egon da. Asko hitz egin da gobernu krisi bati buruz, eta espero da irailean lehen ministroak aldaketa batzuk bultzatzea.

Edonola ere, gobernuak mezu baikorra eman nahi izan du aurrera begira. Dimitris Tzanakopulos bozeramaileak ziurtatu zuen herrialdea fase berri batean sartu dela, eta herritarrek «laster» nabarituko dutela agindu zuen. Kreditu emaileekin hitzartutako doikuntza guztiak indarrean daude, eta ez dira neurri gehiago hartu behar izango. 2019. urteko aurrekontuan 750 milioi euro gehiago eskura izatea espero du gobernuak, eta diru hori erabiliko du krisia gehien sufritu duten kolektiboen egoera arintzeko. Tsiprasek heldu den hilean jakinaraziko du zertara bideratuko diren zehazki milioi horiek.

EBko erakundeen babesa

Hirugarren erreskate programa amaituta, Greziaren irteerari buruzko irudi itxaropentsua indartzen ahalegindu dira Europako Batasuneko erakundeak. Donald Tusk Europako Kontseiluko buruak «Grezia eta bere jendea» zoriondu zituen, erreskate programak atzean uztea lortzeagatik. Jean Claude Juncker Europako Batzordeko buruak azaldu zuen bera «aliatua, bazkidea eta laguna» izango dutela betiko greziarrek.

Pierre Moscovici Ekonomia eta Finantza gaietarako komisarioak agerraldia egin zuen propio Bruselan, Greziari buruz aritzeko. «Okerrena atzean geratu da», ziurtatu zuen, baina argi utzi zuen Grezian oraindik goiz dela krisiaren amaierari buruz hitz egiteko: «Programaren bukaera ez da bidearen amaiera».

Moscovicik onartu zuen azken zortzi urteak «oso mingarriak» izan direla. Pentsiodunei ordainak jaitsi zaizkie, milaka langilek lanpostua galdu dute, eta makina bat familiak galdu dute etxebizitza. Horiek guztiak gogoan, komisarioak aitortu zuen ziur aski haien arteko askok ez dutela ezertan nabaritzen ari euren egoerak hobera egin duela, baina agindu zien Europak «haiekin eta haientzat» lanean jarraituko duela.

Greziako ekonomia krisiaren aurretik baino laurden bat txikiagoa da orain. Langabezia %20ren azpitik jarri da, goia jo zuenean baino zortzi puntu gutxiago. Zorpetze zama handia du bizkarrean oraindik: 345.000 milioi. Dena ondo bidean, 2060. urtean kitatuko ditu azkenik EBko bazkideekin hitzartu dituen maileguen zor guztia.

Kreditu emaileekin helburu fiskal zorrotzak adostu ditu gobernuak. Superabit primarioak %3,5 izan beharko du 2022. urtea arte, eta %2,2 ondoren. Herrialdeko ekonomiari ikuskaritza indartua ezarriko zaio. Lehen azterketa irailaren 10eko astean egingo diote, eta hiru hilabetean behin Bruselako ordezkariek ekonomiaren martxari buruzko txostenak egin beharko dituzte.

Moscovicik garrantzia kendu nahi izan zion aurrera begirako kontrol horren efektuari. «Beltzezko gizonen atzetik ez dira urdinezko gizonak etorriko. Troika amaitu da». Hala, agindu zuen Greziari ez zaizkiola neurri edo erreforma gehiago inposatuko, eta azpimarratu zuen aurrerantzean Bruselatik emango zaion tratua «beste herrialdeek duten parekoa» izango dela.

Erreskateak kudeatzeko moduari buruz asko eztabaidatu da. Moscovicik horri buruzko «ideia faltsuak» borrokatu nahi ditu. Haren ustez, krisiak eragin zuen austeritatea, eta ez alderantziz. Greziako ekonomia modernizatzea «nahitaezkoa» zen, eta horretarako erreformak ezarri ziren. Estrategia horrek eragin dituen kritiken jakitun, onartu zuen «alde guztiek» egin dituztela okerrak prozesu horretan.]]>
<![CDATA[Moscovici: "Programaren bukaera ez da bidearen amaiera"]]> https://www.berria.eus/albisteak/155768/moscovici_programaren_bukaera_ez_da_bidearen_amaiera.htm Mon, 20 Aug 2018 07:45:39 +0200 Ivan Santamaria https://www.berria.eus/albisteak/155768/moscovici_programaren_bukaera_ez_da_bidearen_amaiera.htm <![CDATA[Greziak aurretik duena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/010/001/2018-08-19/greziak_aurretik_duena.htm Sun, 19 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ivan Santamaria https://www.berria.eus/paperekoa/1942/010/001/2018-08-19/greziak_aurretik_duena.htm

NOIZ BUKATUKO DA

ERRESKATEEN AROA?

Ofizialki, bihar bukatzen da Greziako hirugarren eta azken erreskate programa. Etzi, bere kasa ariko da berriro gobernua.

ESKUAK ERABAT LIBRE

IZANGO DITU GREZIAK?

Egia da kreditu emaileek Greziako egoera hiru hilabetean behin ikuskatzen jarraituko dutela, eta aurrera begira bete beharreko baldintza batzuk hitzartu direla. Baina egia da, halaber, gobernuak ez duela Europako erreskate funtsetik etorriko zaion diruaren zain egon beharko. Bukatu dira finantzaketa horren truke egin beharreko erreformak eta murrizketak aski izan diren edo ez erabakitzeko prozedura luze eta gatazkatsuak. Bihartik aurrera, Greziako Gobernuaren ardura izango da bere politikak gauzatzeko dirua lortzea.

ZENBAT DIRU ESKAINI ZAIO?

Nazioarteko erakundeek 350.000 milioi baino gehiago jarri zituzten Greziako Gobernuaren eskura. Diru hori guzti hori ez da erabili, ordea. Kontuan hartu behar da artean lehen erreskate programa amaitu gabe zegoela hitzartu zela bigarrena. Bigarren programa osorik ez betetzea eragin zuten Europako erakundeen eta gobernuaren arteko desadostasunek. Hirugarrenean, berriz, laguntzaren parte esanguratsu bat erabiltzeko beharrik ez da egon.

KREDITU EMAILEEI ZENBAT

BUELTATU BEHARKO DIE?

Greziako erreskateak ordaintzeko 288.000 milioi inguru bideratu dira, herrialdeko BPGaren %162. Sektore pribatuari 2012an egindako kita finantzatzeko dirua kopuru horren barruan dago.

NORK JARRI DU DIRUA?

Diruaren %90 euroguneko bazkideek jarri dute, hainbat tresnaren bidez. Lehen erresk 0atean alde biko maileguak izan ziren. Denek parte hartu zuten, Eslovakiak izan ezik. 52.900 milioi izan ziren, orotara. Bigarren erreskatea EFSF behin-behineko erreskate funtsetik jarri zuten: 141.800 milioi. Hirugarren erreskatea ESM funts iraunkorrak bideratu du, eta 61.900 milioiren kredituak eman ditu. Horrekin batera, Nazioarteko Diru Funtsak 32.100 milioi jarri zituen lehen eta bigarren erreskate programetan, baina ez du parte hartu hirugarrenean.

NOIZ ARTE JARRAITUKO DU

GREZIAK ORDAINTZEN?

2060. urteko abuztuaren 6an kitatuko du Europako erakundeekin dituen zor guztiak. Ia 42 urte beharko ditu, alegia.

42 URTE PAGATZEN, EZ OTE

DA DENBORA ASKO?

Bada. Epe horretan atzera eginez gero, 1976ko irailaren hasiera litzateke. AEBetako presidente berria izateko lehia estuan zebiltzan Jimmy Carter eta Gerald Ford. Europako Ekonomia Erkidegoa bederatzi herrialdek baino ez zuten osatzen. Euskal Herrian, preso politikoak apurka hasi ziren kalera ateratzen lehen amnistia partzialaren bidez. Hegoaldean diktadura osteko lehen hauteskundeak oraindik egin gabe zeuden. Greziako egungo populazioaren hiru laurden jaio gabe zeuden duela 42 urte.

HASI DA GREZIA DAGOENEKO

ERRESKATEAK BUELTATZEN?

Zor dion dirutik bi heren bueltatu dizkio NDFri, eta zorraren parte hori kitatuko du 2024. urterako. Gainerakotik, bigarren erreskateko 10.900 milioi kendu zituen. 255.800 bueltatu behar ditu oraindik. 2020an hasiko da lehen erreskateko maileguak itzultzen. 2033an eta 2034an ekingo dio beste bi erreskateak bueltatzeari. Greziako zorraren hiru laurden inguru dago uneotan kreditu emaile publikoen eskuetan.

JASANGARRIA DA GREZIAK

DAUKAN ZORPETZEA?

Horixe da kezka nagusia. Greziak 345.000 milioi zor ditu, zorpetzea kudeatzeko agentziaren arabera. Hirugarren erreskatea amaitu baino lehen, joan den ekainean, neurri batzuk hitzartu zituzten Eurotaldeak eta Greziak, zorpetzea bueltatzeko prozesua arintzeko eta luzatzeko. Ez zaio maileguan hartutakoaren euro bat ere barkatu, baina eramangarriagoa izan dadin egokitu da ordainketen egutegia. Horrekin jasangarria izango dela ziurtatu dute.

NORBAITEK USTE DU ZOR

DENA EZINGO DUELA ITZULI?

NDFk. Funtseko teknikariek zorpetzeari buruzko azterketa propioa egin dute, eta ez daude konbentzituta. Baikorregia iruditzen zaie iragarritako bide orria. Greziak 2022. urtera arte %3,5eko superabit primarioa eduki beharko du, eta %2,2koa horren ondoren, 2060ra arte. Nekez dago hain epe luzean halako emaitzak izan dituen herrialderik. Funtsari %1,5 helburu errealistagoa iruditu zaio. Oharra egin du NDFk, gainera: 2038. urtetik aurrera finantzaketa beharrak pilatuko zaizkio Greziari, eta orduan zorra arintzeko neurri gehiago martxan jarri beharko dira, nahitaez.

ERRESKATEAREN IRTEERA

BERMATUTA DAGO?

Greziak 24.100 milioi euroren erreserbak ditu. Diru horrekin, datozen bi urteetarako finantzaketa behar guztiak estalita lituzke, eta lau urterako dirua dago, dagoeneko kalean dituen altxorraren bonuak birfinantzatzeko arazorik ez badu. Alde horretatik, ez da aparteko ezusterik espero. Luzera begira, kreditu emaileen eta Greziaren arteko akordioak ateak irekita utzi dizkio 2032an zorra arintzeko neurriak berriro aztertzeari. Inbertitzaileak lasai egoteko adina dela uste dute.

NON EGON DAITEZKE

ARAZOAK ORAIN?

Bankuen egoera kezka iturri da. Greziako finantza erakunde nagusiek gainditu dituzte EBZren azterketak, eta erreserbak hornitu dituzte. Hala ere, atzeratuta dagoen edo ustela den kreditu asko dute (%50etik hurbil dago). Bankuek kreditu hori nabarmen murrizteko konpromisoa hartu dute. Halaber, ikusteko dago hedatzen hasia den ekonomia batek behar duen mailegu berriak emateko gai izango ote diren. Bankuei, bestalde, zailagoa egingo zaie asteartetik aurrera diru merkea lortzea, EBZk bertan behera utziko baitu orain arte Greziako zorpetzea berme gisa erabiltzeko ematen zien salbuespena.

NOLA PRESTATU DU

GOBERNUAK IRTEERA?

Aurrera begirako asmoak biltzen dituen plana prestatu du gobernuak, lehiakortasuna eta produktibitatea bultzatzeko asmoarekin. Banku sektorea indartzeko neurriak aurreikusi dituzte, eta 2015. urtetik indarrean egon diren kapital kontrolak gehiago lausotuko dira. Krisian hartutako neurri batzuk berraztertuko ditu, eta hori ez zaie gehiegi gustatu kreditu emaileei. Gutxieneko soldata igo, negoziazio kolektiboa berriro indarrean jarri, eta programa sozialak berrikusi nahi ditu gobernuak, besteak beste.

GOBERNUARI MESEDE

EGINGO DIO IRTEERAK?

Gobernua osatzen duen koalizioarentzako oso garrantzitsua zen erreskateak amaitzean zorrak arintzeko neurriak hitzartuta egotea. Aurrera begirako argazki baikorrago bat irudikatzeko aukera emango dio Alexis Tsipras lehen ministroari. 2019. urteko urrirako daude aurreikusita hurrengo bozak. Oraintxe, inkesta guztiek abantaila ematen diote ND Demokrazia Berria alderdi eskuindarrari.]]>
<![CDATA[Eskala handiko txikien eguna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2014/030/001/2018-08-08/eskala_handiko_txikien_eguna.htm Wed, 08 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ivan Santamaria https://www.berria.eus/paperekoa/2014/030/001/2018-08-08/eskala_handiko_txikien_eguna.htm
Umeak zein gurasoak txintxo dabiltza, antolakuntzak hesi artean jarritako ilaran zain. Neska gazte bat urduritzen hasi da. Ez ote du galduko jaitsiera? Aitak ezetz, denbora sobera dagoela argazkia egin eta garaiz lekualdatzeko Andre Maria Zurira.

Izan ere, horixe izan da aurten haurren egunak izan duen berritasunik handiena. Lehen aldiz, Andre Maria Zuriaren plazan egin da Zeledon Txikiren eta Edurneren jaitsiera. Hasi zenetik, Plaza Berrian egin izan da etxeko txikiei begira eginiko ekitaldia, baina azken urteotan kexuak ugaritu dira. Gauza batzuen eta besteen artean, plazaren espazioa estu samar geratu da, eta, azkenean, udalak lekualdaketa onetsi du. Hala, Zeledonek, panpinak nahiz hezur-haragizkoak, abuztuaren 4an egiten duen ibilbidea errepikatu dute osorik. Eskala handian egin da txikien eguna, alegia.

Jaitsierarako ordu erdi falta dela agertu dira Zeledon Txiki eta Edurne San Migelgo balkoira. Unax Montejok eta Hiart Nevadok irudikatu dituzte aurten bi pertsonaiak. Beste berrikuntza baten lekuko izan da Nevado. Zeledon Txikik ez bezala, 2002. urtean sortu zenetik neska gazte bat ordezkatzen duen pertsonaiak ez du izen propiorik eduki, eta Neska Txiki deitu izan zaio.

Aurten egoerari buelta eman zaio. Udalak izen bat aukeratzea proposatu zuen, eta hiru aukera eskaini zituen: Zuriñe, Edurne eta Blanca. Aukeratzeko ardura zortzi eta hamalau urte bitarteko haurren eskuetan utzi zuen, eta Edurne atera zen garaile, botoen %38 eskuratuta, Zuriñek jasotako %32aren aurretik. Hortaz, aurrerantzean, Edurneren eta Zeledon Txikiren jaitsiera izango da.

Lehen agurra, dotore

Nevadok 12 urte ditu, eta Montejok, 10. Zainetan daramatzate festak. Zoroak kuadrillako partaidea eta txistularia da Edurne. Zeledon Txiki Luken kuadrillan ateratzen da. Biek etxean ikasi eta jaso dute zer den blusak eta neskak izatea, baina lehen agerraldi ofizialak inpresio apur bat ematen du. Kamera ugari daude, udaltzaingoa, eta ikusle denak dituzte begira.

Eskailera batera igo eta lore sorta paratu dute Andre Maria Zuriaren irudiaren aurrean. Jaitsi ondotik, postura hartu dute agurra dantzatzeko. Hilabeteak pasatu dituzte entseguak egiten, dantza behar bezala egiteko. Urduri badaude, ez zaie gorputzean nabaritu. Musika hasi orduko ekin diote mugimenduari. Dotore gainditu dute lehen erronka. «Orain, lehen aldiz dantzatuta, lasaiago nabil», onartu du Nevadok, amaitu ondoren. «Uste nuen oso gaizki aterako zitzaidala, baina ondo egin dut», poztu da Montejo. Lanak eginda, badoaz ziztu bizian, San Migelgo dorretik Zeledon Txikiren eta Edurneren jaitsiera hasteko geroz eta denbora gutxiago geratzen delako.

Une berezi horiei buruz badaki zerbait Gorka Ortiz de Urbinak, hezur-haragizko Zeledonek. «Ondo ikusi ditut, urduri noski, baina ulertu behar da: gelan sartuta zaude, eta badakizu panpinak jaisten ari direla: soka biltzen ari direnek zenbat metro falta diren ere esaten dizute, eta azken une horietan urduritasuna zabaltzen da».

Kokapen berriak eman dio aukera Zeledoni behingoagatik ikusteko nolakoa den jaitsiera, barruan egon gabe. Perspektiba bitxia da. «Badakit nola bizi den eta gozatzen ari naiz», azaldu du.

Plaza, beteta

Gorka Urtaran alkateak, udaleko taldeetako ordezkariek lagunduta, suziria piztu duenerako, beteta dago Andre Maria Zuriaren plaza. 35 urteko tradizioarekin hautsita, ekin diote panpinek jaitsierari, Edurne lehenik, eta Zeledon Txiki jarraian. Plaza osorik zeharkatu dutenean, Nevado eta Montejo atera dira balkoira, txalo artean. Aterkiak eskuetan hartu, eta saltoka doaz kontrako bidean.

San Migelgo balkoian zain dituzte hiriko agintariak, baina gaur umeak dira protagonista. Mikrofonoa hartuta, egunaz gozatzeko, eta haiekin salto eta dantza egiteko gonbita egin diete hara bildutakoei. Edurnek eta Zeledon Txikik oroitu dituzte arrazoi ezberdinak direla medio jaietan egon ezin diren haurrak. «Gora Gasteiz» oihukatuta amaitu, eta bigarren agurrari ekin diote. Txukun, berriro ere.

Kazetarien galderak erantzuten ari direla, Nevadori galdetu diote ea gustatuko litzaiokeen Edurne abuztuaren 4an ere jaistea. «Primerakoa litzateke», dio. Oharra hartuko du udalak?]]>