<![CDATA[Jaume Gelabert | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 28 May 2020 23:05:36 +0200 hourly 1 <![CDATA[Jaume Gelabert | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Aizkorak, bonbak, trenak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/025/002/2020-05-28/aizkorak_bonbak_trenak.htm Thu, 28 May 2020 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/025/002/2020-05-28/aizkorak_bonbak_trenak.htm The Shining (Distira) filmak berrogei urte bete ditu aste honetan. Zuzendariak irudi gogoangarriak eskaini zizkigun 1980ko beldurrezko film horretan; oraindik ere ezin izaten dut gauean begirik bildu Jack Nicholson ero aurpegiaz eta aizkora eskuan ikusi ondoren. Baina, aizkolariarena miresten badut ere, Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb da Kubricken nire filmik kutunena; apokalipsi nuklearra piztu bitartean, Kong maiorra bonbaren gainean cowboy-en modura ikustea da niretzat zinemaren —eta humanitatearen— une gorenetako bat. Gerra Hotzaren garaian, filmak estatuen arteko armamentu lehiaren zentzugabekeria ageri-agerian jarri zuen. Une batean jeneral estatubatuarra eta enbaxadore sobietarra zaplaztekoak banatzen hasi dira. Antologikoa da Peter Sellersek AEBeko presidentearen rolean egin dien errieta: «Mesedez, ezin duzue hemen borroka egin; hau Gerra Departamentua da!».

Esaldiaz oroitu naiz Juan Mari Arregiren artikulua Argia-n irakurri ondoren. Esan ziguten Gerra Hotza bukatua zela, baina Bakearen Ikerketarako Stockholmeko Nazioarteko Institutuak argitaratu berri du defentsa militarreko inbertsio globala 1,75 bilioi eurotik gorakoa izan zela iaz; 50.100 milioi gastatu zituen Frantziako Estatuak, eta 17.200 Espainiakoak. Edozein unetan gerraren eta heriotzaren negozioa nazkantea da, baina orain, sistema publikoaren gabeziaz berriz ohartu garen pandemiaren garaian, are lotsagarriagoa. Kubrick berriz buruan izan dut Orain Ardura ekimenak aurkezpenean emandako datua entzun bitartean: 15.000 milioi euro gastatuko dira AHTaren egiturak eraikitzeko. Osasun sistema gainezka eta pertsonak bakarrik hiltzen ikusi ditugun arren, zer lehenetsiko da? Gobernuek zorra sozializatuko dute, «ardura» eskatuko digute eta ahalegina exijitu. Agian errieta ere entzunen diegu: «Mesedez, ezin duzue zerbitzuen pribatizazioa hemen salatu; hau administrazio publikoa da!».]]>
<![CDATA[Gezurrak, gezurrak, gezurrak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2020-05-21/gezurrak_gezurrak_gezurrak.htm Thu, 21 May 2020 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2020-05-21/gezurrak_gezurrak_gezurrak.htm The Left Hand of Darkness (Iluntasunaren ezkerreko eskua) liburuaren hitzatzean. «Profetek -debalde-, iragarleek -trukean dirua jasotzen dute eta, ondorioz, profetek baino ospe handiagoa izaten dute- eta futurologoek -soldatapean- eskaintzen dituzte pronostikoak. Beren lana da iragarpenak egitea; ez, ordea, nobelagileena. Gezurrak idaztea da nobelagilearen eginkizuna». Zutabegile kaskarrok nobelagilearen antzera aritzen gara gezurretan, aurreikuspenak egiten ditugu etorkizunak zer ekarriko duen jakinen bagenu bezala; eta bueltan, gehienetan, denboraren zaplaztekoa hartzen dugu.

Asko profetizatu da pandemiaren ondorengo jendarteaz. Antza, ohartu gara egitura publiko sendoagorik izan bagenu, pandemiaren eraso bortitza arinduko zatekeela, bai osasun arloaren aldetik, bai jendarteko pertsona ahulenen babes sozialari dagokionez. Egungo sistema publikoa indartzea izanen litzateke behar horren ondorio logikoa, noizbait iritsiko den hurrengo larrialdian -zutabegile baldarraren iragarpena- administrazioak premiazko egoerari aurre egiteko mekanismoak izan ditzan. Hortaz, arduradun politikoak neoliberalismoaren arauditik urrunduko zirela aurreikusten zen, herritarron beharrak erdigunean izanen zituen bidezko sistema batera abiaturik. Gezurra. Nafarroako Gobernuak aurkeztu duen Nafarroa Suspertu plangintza integralak zaplazteko zaratatsua eman digu: garraio egitura erraldoiei eusten die; ez dago apenas fiskalitatearen gaineko aipamenik, errenta handikoei zergak igotzeaz bat ere ez; eta publikoa indartu beharrean, publiko-pribatu binomioaz aritzen da enpresa-diskurtsoa erabilita. Pribatua hartzen du publikoaren eredu. Etorriko diren murrizketetarako bidea prestatzen hasia da prentsako testuingururik gabeko mezu interesatuen bitartez.

Zutabegile kaskarra naiz eta, hortaz, gezurtia. Mesfida zaitezte idazten dudan guziaz. Benetan diotsuet.]]>
<![CDATA[Pertzepzioaz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/026/002/2020-05-14/pertzepzioaz.htm Thu, 14 May 2020 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/026/002/2020-05-14/pertzepzioaz.htm
Antzeko gertatzen zait Jarauta kaleko Dientes Largos binilo dendan. Kike saltzailea musika aditu itzela da, eta ezin atseginagoa izaten da bere dendan tarte luze bat ematea solasean. Gaur bisita egin diot, lehenengoz azken bi hilabeteotan. Aldi honetan ez gara talde psikodelikoez edo musikari australiarrez mintzatu, gaiaz baizik. Maskara eta eskularruak jantzita, desinfektatzaile alkoholduna mahai gainean, egungo egoeraz atzematen ditugun pertzepzio desberdinez aritu gara, paratu berri duen manpararen alde banatan. Biok baditugu osasunez pattal dauden senideak, arrisku taldeetakoak, eta, gertuagotik edo urrunagotik, izurriteak berekin eraman duen jendea ezagutzen dugu. Bizipen horiek eragin nabaria dute hartzen ditugun prebentzio neurrietan: ahalik eta zorrotzen jokatzen saiatzen gara, gure pertzepzioaren arabera. Bestelako pertzepzioa dutenek desberdin jokatuko dute seguru asko. Horren harira, zer ikuspegi zabaldu nahi ote du Nafarroako Gobernuak? Ematen du, ekonomia biziberritzeko asmotan, normaltasuna iritsia delako itxura erakutsi nahi duela kosta ahala kosta, eta bizilagunon jokamoldea baldintzatu, kontsumitzera bultzatu. Ekonomia berpiztea nahitaezkoa da, ados, baina pertsonen osasuna bermatzeak behar luke gobernuaren lehentasuna beste ezeren gainetik, eta helburu horren arabera neurriak hartu eta mezua egokitu. Ez dakit Foru Gobernuak lehentasunen segida argi duen.

Eskularruz hartu dut The Bevis Frond taldearen New River Head diskoa, poltsan sartu aurretik.]]>
<![CDATA[Irudimenik gabeko normaltasuna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/024/002/2020-05-07/irudimenik_gabeko_normaltasuna.htm Thu, 07 May 2020 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/024/002/2020-05-07/irudimenik_gabeko_normaltasuna.htm Normal liburua aipatu. Ez da harritzekoa, idazle ingelesaren nobela askoz maila apalagokoa baita Orwellen, Huxleyren, Zamiatinen edo Bradburyren lanekin alderatuta —gutxi dira izen handi horien lanen mailari eusten ahal dioten idazleak—, baina merezi du liburua irakurtzea. Normal da ospitale psikiatriko baten izena, eta gaitz berezi batek jotako zientifikoak ospitaleratzen dituzte bertan: oso etorkizun beltza etorriko zaigula ulertzea da ikertzaileen dementziaren iturria. Bai, Walter Ellis irudimentsuaren umorezko istorioak badu lekua azkenaldiko zerrendetan.

Datu eztabaidaezina da Iruñeko alkatearen lanak ez direla inongo literatur zerrendatan agertuko. Informazio objektiboa da Maia ez dela irudimentsua. Baina, nahita edo nahigabe, alkateak etorkizuna iragarri zigun hauteskundeak irabazi berritan, esaldi bakarrean bildua: «Normaltasuna etorriko da, hiritarrek pertsona normalon gobernua nahi dutela adierazi baitute». Zer normaltasun ote zuen Maiak buruan? Ez du ematen osasuna bermatzeko distantzia sozialarekin zerikusirik zuenik. Dagoeneko, normaltasuna gehiegikerien bidez ezartzen dute poliziek, ahal dela, lekukorik izan gabe. Armada egun-pasan ekarri dute hiriko kale hutsetan normal-normal paseatzera. Iruñeko zenbait familiak gutxieneko baliabiderik gabe bizi behar izaten dute normalean. Hizkuntza anormala —bai, gogoan eta mingainean dugun hizkuntza arraro hori— Iruñeko haur eskoletatik desagerrarazteko urratsak abiatu dira, normalak Jainkoaren legez dagokion lehentasunezko tokia har dezan. Errebelarazteko moduko fundamentuzko arrazoiak dira normaltasun lagin horiek guziak. Berriak badu asko zahar batetik: ezin da bestela izan, irudimen falta dugunok kopiatu besterik ez baitakigu egiten.]]>
<![CDATA[Irakaspen zerrenda (II)]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2020-04-30/irakaspen_zerrenda_ii.htm Thu, 30 Apr 2020 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2020-04-30/irakaspen_zerrenda_ii.htm
Etxean igarotako egunetan ezagutu dugu sistema publiko indartsuagoa izan bagenu izurritearen kalteak arinduko zirela, baina dagoeneko badakigu berehala murrizketak ezarriko zaizkiola sistema publiko berari. Administrazioek iragarri digute mekanika kapitalista erabiliko dutela kapitalismoaren gainbeherak eragin dituen kalte ekonomikoak konpontzeko. Logikoa eta koherentea. Izan ere, Sanchez txorimaloak, Urkullu mesiasak eta Confebaskeko agintariek aditzera eman digute ekonomia lehenetsi behar dela zera ororen gainetik, osasuna barne. Beraiek irakatsi digute ez dagoela AHTrik gabeko bizitza posiblerik —hortaz, bizirik ote gaude AHTrik gabeko aro honetan?—, eta funts publikoak egitura erraldoia hornitu behar duela ezinbestean, pandemia garaian eta guzi. ETBren ekarpen didaktikoa ere jaso dugu. Inon den lana eginda Nafarroara ekarri genuen euskal telebistak ohartarazi digu Foru Erkidegoak interes informatiboa galtzen duela une historikoetan. Eta ETB1ek erakutsi digu, meza eta mariatxiez harago, bestelako emankizunak euskaraz eskaintzeko gai dela: txirrindularitzaren eta pilotaren une gorenak, hurrenez hurren.

Horra hor itxialdian ikasitakoa, irekialdiak zer irakatsiko ote digun ezagutzeko irrikan.]]>
<![CDATA[Festa bertan behera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2020-04-23/festa_bertan_behera.htm Thu, 23 Apr 2020 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2020-04-23/festa_bertan_behera.htm Llibreter batek aitortu dit aurtengo Sant Jordi egunean euria egin dezan desiratu duela. Telefonoz hustu du barrua. Antsoaindik bat egin dut berarekin. Aurten ez dut amarendako arrosak erosterik izanen.

Pandemiak 2020ko festa bertan behera uztera behartu du. Kolpe latza izanen da liburugintzan bizimodua ateratzen duten lagun guziendako, urteko irabazien parte handia baita apirilaren 23koa. Egoerari ahal den neurrian aurre egiteko, zenbait ekimen sortu dituzte letra katalanetako eragileek. Herrialde Katalanetako hogeita hamazazpi argitaletxe independentek —horietako asko 2008ko krisiaren hondakinen gainean sortu ziren eta badakite zer den hari-harian ibiltzea— manifestu bat kaleratu dute; plataformak bisitatzera animatzen dute —Interneteko denda handiak, Llibreries Obertes bezalako plataforma kolektiboak, «arrisku sanitarioaz kezkatzen diren liburu denda independenteak» eta Sant Jordi eguneko parada birtualak— nork erabaki dezan liburuak erosteko zer sistema nahiago duen konfinamendu garaian. Liburu dendek solasaldiak eta liburu aurkezpen birtualak antolatu dituzte. Liburugintza urtean zehar ikusarazteko kanpaina bat abiatu dute liburu denda kooperatiboek, ikusgarritasuna egun bakarrean bildu ez dadin. Argitaletxeek, banatzaileek, liburu-saltzaileek, itzultzaileek, idazleek eta irakurleok osatzen dugu katalanezko liburugintzaren ekosistema oparoa, eta guzion artean irtenbide irudimentsuak asmatuko ditugu gure festa zapuztu ez dadin, eta... Barkatu, gaur sanferminez idaztea tokatzen zen.]]>
<![CDATA[Irakaspen zerrenda (I)]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2020-04-16/irakaspen_zerrenda_i.htm Thu, 16 Apr 2020 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2020-04-16/irakaspen_zerrenda_i.htm
Introspekzio ariketatik tiraka, ohartu gara erosketak egitea eta zaborra jaistea gure ezkutuko plazer erreprimituak zirela, nahiz eta oraingo askatasun aldarrikapena berriz zokoratuko dugun itxialdiaren amaierarekin batera, zantzu guzien arabera. Hilabetez bikotekidearekin 24 orduko etxealdiaz gozatzea posible dela jabetzeak harritu gaitu, ongi barneratua dugun arren itxialdia bukatutakoan nor bere lagunekin eta bakoitza bere buruarekin izateko tarteak bilatzea premiazko izanen dela. Etxeko eskaileretan gora eta behera ibiltzea nahitaezko ariketa osasungarri bilakatu zaigu, eta aldi berean ezagutu dugu zenbait auzokidek igogailua erabiltzeko ere laguntza behar dutela. Konfinamenduak irakatsi digu lagun onek eta senideek lagun onak eta senideak izaten jarraitzen dutela bideo konferentziaren beste aldean daudenean, eta, hain justu horregatik, bitartekari teknologikorik gabeko harremanei eutsi nahi diegula. Liburuak —paperaren aldekoak gara— irakurtzea maite genuela uste genuen, baina egiaztatu dugu pantailak tarte luzez piztuta izaten ditugula, telesailei eta telelanari telekateatuak.

Geure artekoa izan dadila: irakaspen horiek guziak lehendik ezagutzen genituen etxean, baina ez dizkiogu orain arte elkarri esan. Auskalo zergatik, hargatik.]]>
<![CDATA[Hizkuntza ere kutsatuko du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2020-04-09/hizkuntza_ere_kutsatuko_du.htm Thu, 09 Apr 2020 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2020-04-09/hizkuntza_ere_kutsatuko_du.htm
Auskalo foru gobernuak pentsatuko ote zuen militarrek hizkuntzak ikasten galduko zutela denbora; gobernuko ordezkariek argi dutena da Nafarroako biztanleek ez dutela datozen urteotan euskara, frantses, ingeles edo aleman ikasketetan astirik galduko, honezkero erabaki omen baitute talde eskaintza murriztuko dela —sorpresa, murrizketak iritsiko dira—. Birusaren albo kaltea izanen ote da hizkuntzetan interesa galtzea? Ez dut uste. Eta pentsatzen dut administrazio publikoen ardura dela hiritarrei hezkuntza eta kultura jasotzeko bidea erraztea, esaterako, matrikularen prezioa jaitsita. Hezkuntzako arduradunek aztertu ote dute murrizketa soila ez den beste biderik? Birusak min handia egin du dagoeneko, eta zoritxarrez etorkizunean jarraituko du jotzen arlo askotan. Euskarak ere jasoko du gaitzaren kutsadura.]]>
<![CDATA[Nola hiltzen diren behartsuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2020-04-02/nola_hiltzen_diren_behartsuak.htm Thu, 02 Apr 2020 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2020-04-02/nola_hiltzen_diren_behartsuak.htm Nineteen Eighty-Four (1984) nobela distopikorik ezagunena. Seguruenik publizitate subliminalak joa, Orwellen lana berriz irakurtzen hasi naiz, baina 1984 nobela hartu beharrean idazle britaniarraren Books v. Cigarettes (Liburuak ala Zigarretak) artikulu bilduma aukeratu dut. Azken finean, kultureta frustratua naiz. Horietako pasarte batean Orwellek azaltzen du 1929an Parisko ospitale batean bizi izan zela ingresaturik, eta osasun etxearen baldintza eskasak hizpide hartuak, Frantziako osasun sistema Dickensen garaiko erietxeekin konparatzen du. Nola hiltzen diren behartsuak da artikuluaren izena.

Pasarteak irakurri berri dudan albiste bat ekarri dit gogora. Iruñean 70 familia prekaritatean bizi dira alarma egoera honetan. Gehienez bederatzi metro koadroko gela batean bizi behar dute senide guziek, helduek eta haurrek, berrogeialdian; 24 orduz, etxetik atera gabe, pilatuta. Horietako familia batzuek pentsio batera mugitu behar izan zuten ezin ziotelako aurre egin alokairuaren igoerari, espekulatzaileei bidea errazten zitzaien bitartean. Albisteak bizilagun iruindarren muturreko egoera ekarri digu testuinguru berezi batean; zaila da bereizten zerk bihurtu dituen albiste, muturreko egoerak ala testuinguruak. Kontua da familia horiek baldintza onartezinetan bizi zirela birusak Wuhanetik ihes egin aurretik, eta jendarte ustez osasuntsu batek onartzen zuen bertako familien infernua. Behartsuak nola hiltzen ziren kontatu zigun Orwellek bere artikuluan, baina nola bizi diren izan behar luke, agian, gure kezka. Ez dakit 70 familia horietako norbaitek ospitalera joan behar izan duen izurritearen ondorioz. Ezetz espero dut.]]>
<![CDATA[Txaloak ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2020-03-26/txaloak.htm Thu, 26 Mar 2020 00:00:00 +0100 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2020-03-26/txaloak.htm no news, good news dio aforismo anglosaxoiak. Segundo bakarra behar izan dut oroitzeko albistea ez dela Afrikaz ari, albisteak, oro har, Afrikaz aritzen ez direlako.   Baikorra iruditzen zitzaidan osasungintzako langileek egunero jasotzen duten zenbait herritarren esker onaz aritzea, besteak beste arloko lagun hurbilek adierazi didatelako hunkitu egiten direla txaloak aditzen dituztenean. Kaka, horretaz ere ezin idatzi, ahots prestigiotsuek jakinarazi baitute horrelako adierazpenak sobera direla. Sistemari mesede egiten omen diogu balkoietara txalotzera ateratzen garenean. Ez dakit. Pentsatzen dut bateragarria dela Osasunbideko langileen lana eskertzea eta aldi berean salatzea gobernuen politika neoliberalek egitura publikoa deuseztatu dutela murrizketen eta pribatizazioen bitartez. Sanitarioei aitortza egitea ez da oztopo, nire ustez, biztanle askoren bizi kalitatea kaltetu duen lan-erreformaren kontra egiteko. Edo armadaren parte hartze altruista arbuiatzeko eta etorkizunean ekar ditzakeen ondorio larriez abisatzeko. Edo lehendakarien eta presidenteen «ekonomiaren aldeko apustua» herritarron osasunaren kontrako jokaldia dela zabaltzeko. Harrigarriro, txaloak gaitzesten dituzten zenbaitek beren buruari txalo jotzen diote etengabe; lagun min batek –horra hor plagioa– ohartarazi dit seguruenik horregatik ez dutela gainerakoak txalotzeko astirik izanen. ]]> <![CDATA[Armada etorbidean ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2020-03-19/armada_etorbidean.htm Thu, 19 Mar 2020 00:00:00 +0100 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2020-03-19/armada_etorbidean.htm <![CDATA[Etxeratze agindua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2020-03-12/etxeratze_agindua.htm Thu, 12 Mar 2020 00:00:00 +0100 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2020-03-12/etxeratze_agindua.htm
Berriz irakurrita, pentsatzen hasia naiz testua ez ote den engainagarria izanen, balitekeelako bideoaren gaia aipatuena ez izatea iruindarren hizketaldietan; hala ere, ziur naiz edozeinek segituan harrapatu duela putre funtsez ari naizela, eta espekulazioa dela auzokideen kezka. Testa Residencial enpresak hainbat etxebizitza sozial erosi ditu Iruñean Azorak eta Blackstonek berdin jardun dute Donostian, alokairuak gupidagabe igo dizkie maizterrei eta, ondorioz, etxegabetze arrisku handia dute. Irtenbidea eskatu diote gobernuari kapitalismoaren biktimek.

Bideoko auzotarren hitzak oraindik buruan, nonbait aditu dut Italiako Gobernuak hipoteken ordainketak aldi batez etetea erabaki duela Covid-19 izurriteagatik. Kataluniako patronalak, ordea, lanetik kaleratzea errazteko eskatu omen die gobernuei. Kataluniak ez luke zertan arlo guztietan eredugarri izan.]]>
<![CDATA[Arrailak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2020-03-05/arrailak.htm Thu, 05 Mar 2020 00:00:00 +0100 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2020-03-05/arrailak.htm
Noizbait iritsiko dira udaletxeko gelara, Nafarroako herri txiki honetara iritsi ziren bezala, kostata. Aurreko batean beren ibilbideaz aritu ginen. Ez ziguten datu handirik eman, akaso hizkuntza bera menperatzen ez dugulakoz, agian bidearen estutasunak gogotik uxatu nahian, baina pistaren bat eman ziguten. Esaterako, familia etxean utzita, Jh. Ghanatik irten zen Libiara; handik Aljeriara bidaiatu zuen Marokorako bidean eta txalupa ziztrin batean iritsi zen Penintsulako Mediterraneo aldeko kostaldera. 16 urte ditu. Mekanikari aritu nahi du. On puska da. Jh-k, N-k, A-k, Z-k eta gainerako mutilek —gurekin dauden guziak mutilak baitira. Esan digute neskek ere zeharkatzen dutela muga, baina oso gutxi iristen omen dira honaino. Auskalo non, nola eta zertan gelditzen diren bidean— inizialez gain, badute izena, eta badituzte nahiak, itxaropena eta beharrak; zain daude gobernuko norbaitek horietaz guziez galdetzen dien. Dagoeneko badakite europar batzuek ez dutela beraiek hemen izatea nahi. Europa inguratzen duen arraila gainditzea lortu dute neke handiz, baina batzuetan ematen du muga barrukoak zailagoak izanen direla zeharkatzen.]]>
<![CDATA[Torturaren justifikazioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2020-02-27/torturaren_justifikazioa.htm Thu, 27 Feb 2020 00:00:00 +0100 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2020-02-27/torturaren_justifikazioa.htm
Horrelako egoerak maiz erakusten dizkigute filmek eta telesailek. Ez digute, esaterako, kazetari duinik erakusten bideokamerarik gabeko ziega ilun batean, funtzionarioaren kolpeak jasotzen dituen bitartean; eta hala egiten baldin badute, diktadurapeko herrialde batean gertatzen da eszena edo aspaldiko garai batean. Hortaz, transmisio kanal horiek bi mezu helarazten dizkigute: mendebaldeko demokrazia eredugarrietan ez da tortura arbuiagarririk gertatzen —lagun errugabearena—, ezen bertan torturatzen denean justifikatua baita —terrorista ankerrarena—. Tortura zuritzen dute.

Hori guzia burura etorri zait Nafarroako Gobernuaren ikerketa ezagutu dudanean. Poztekoa da torturaren gaineko azterlanak aurrera egin izana, oztopo ugari saihestu behar izan baititu. Txostenak bagenekiena —baita negazionistek ere— berretsi du: tortura «sistematikoa eta orokortua» izan zen Nafarroan 1960tik 1978ra. Mingarria ere bada ikerketari denbora-muga ezarri izana, eta badirudi sistemak trabak jarriko dituela 1978tik aurrerako kasuak ikertzeko; ezen jakina baita demokrazia konstituzional eredugarrietan ez dela tortura arbuiagarririk gertatzen, eta bertan torturatuko balitz justifikatua egonen litzatekeela.]]>
<![CDATA[Zabor kosmikoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2020-02-20/zabor_kosmikoa.htm Thu, 20 Feb 2020 00:00:00 +0100 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2020-02-20/zabor_kosmikoa.htm konspiranoikoek irrati-seinaleen gaineko funtsik gabeko azalpenak eman dituzte, Lurretik at izaki adimendua badela ukatzeko; bi izarren arteko talkaren ondorio direla, adibidez. Barregarria.

Beren mezua interpretatzen denbora galdu beharrean, nirea igorri nahi diet lehenbailehen auzokide kosmikoei: «Burutik —edo hausnartzeko erabiltzen duzuen gorputz ataletik— pasatu baldin bazaizue gugana etortzea, utzi. Inon den lana egin beharko zenukete bidaia egiteko, eta ez du merezi: tokitan bizi zarete, eta, iristen zaretenerako, planeta hutsik egonen da. Turbokapitalismo izeneko izurritea dugu hemen. Enpresen etekinak lehenesten dituzten agintariz josita dago gure planeta, biztanleen ongizatea enegarren lekuan utzirik —harrigarria irudituko zaizue, baina maiz kaltetutako herritarrek berek hautatzen dituzte gobernari horiek—, beharrik gabeko azpiegitura erraldoiek lurraldea estaltzen eta zulatzen dute, eta epe laburreko ikuspegiko ustiaketa basatiak Lurra basamortu bihurtuko du, zuek iritsi baino dezente lehenago. Gainera, kontuan izan bertan ale batzuk geratuko balira, planetan sartzeko oztopo ugari jarriko lizkizueketela. Horrelakoak gara; ez denok, ez beti, baina bai asko eta maiz.

Oh.: Baliteke zuen galaxian zabor kiratsa nabari izana nire mezua jasotzerako. Gurea da».]]>
<![CDATA[Eskuinaren diskurtsoa desarmatzen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2020-02-13/eskuinaren_diskurtsoa_desarmatzen.htm Thu, 13 Feb 2020 00:00:00 +0100 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2020-02-13/eskuinaren_diskurtsoa_desarmatzen.htm
Remirezek eskuinaren kalapita iragarri zuen bertan gelditzeko Nafarroara iritsiko diren berrehun guardia zibilen etorreraren harira. Nafartu berriei ongi etorria emateaz gain, Benemeritaren tropa handitzearen onurez eta berdez jantzitako gizon-emakumeen beharraz aritu zen PSNko politikaria —eta gobernuko eleduna, ez dakigula ahantz—. Nahasgarria da oso, larunbatean Espainiako Gobernu Ordezkaritzaren aurrean Guardia Zibilaren alde manifestatu ziren eskuineko, oso eskuineko, politikariek —Ortega Smithek, Ana Beltranek, Garcia Adanerok— iritzi bera azaldu baitzuten akelarrean. Are nahasgarriagoa kontuan hartzen baldin badugu Nafarroako Gobernuak trafiko eskumena berreskuratzeko eskaera egin duela, eta horren ondorioz, logikaren agindua beteko balitz, guardia zibilen kopurua murriztuko litzateke, trikorniodunen balizko beharrarekin batera. Baina logikak ez du lekurik politika berrian. Gobernuak armadunen bidez desarmatu du eskuinaren diskurtsoa. Remirezek nahastea lortu du; laster desanimoa iritsiko da, desmobilizazioaren aurrekoa.]]>
<![CDATA[Non dago Estel·la? ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2020-02-06/non_dago_estelmiddotla.htm Thu, 06 Feb 2020 00:00:00 +0100 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2020-02-06/non_dago_estelmiddotla.htm On és l'Estel·la? (Non dago Estel·la?) liburuak biltzen ditu irudiak; Non dago Wally? ospetsuaren itxurako lanak Kataluniako 2017ko urriaren 1eko gertaerak jasotzen ditu-manifestazio erraldoiak, inprimategien ikerketa, Piolin operazioa eta borren astintze etengabea, besteak beste-, umoreari ere tartea utzita -ERCko Rufian cowboy pistoladun azaltzen zaigu binetetan-. Balear Uharteetako sindikatu polizialek jarri dute salaketa -Rufianek ez, nik dakidala-, beren ustez, Galmésen marrazkiek «segurtasun indarren aurkako gorrotoa bultzatzen dutelako». Neurri batean arrazoi dute legezko armadun sentiberek, liburuko ilustrazioek ongi islatzen baitute egun haietako giroa: gertaeren marrazkiak argazkien igual-igualak dira, errealistegiak pentsatuko dute polizien ordezkariek. Errealitateari aurrez aurre begiratzeak min egiten digu maiz, eta horren arrastoa ezabatzea erabakitzen dugu oinazea saihestu aldera, sekula izan ez balitz bezala. Minberatasun oldar berak gidatu du Enrique Maia Iruñeko alkatearen jarduna agintaldiaren hasieratik. Nafarroan badira gustuko ez dituen errealitatearen adierazpenak, eta polizia sindikalistek -edo sindikalista polizialek- Galmésen irudiekin egin duten bezala, desagerraraztea erabaki du, edozein zantzu errotik kenduta. Adibidez, Iruñeko biztanleriaren zati batek euskaraz bizi nahi du, eta datu egiaztagarri horrek min egiten dio alkateari; horregatik ez du zalantzarik egin adierazpen eskubidea urratu behar izan duenean euskara, eta batez ere euskaldunak, udal paisaiatik ezkutarazteko, edo hiriburuko haurren sistema publikoan euskaraz ikasteko eskubidea zapaldu duenean -Maiaren plangintzaren arabera Iruñeko hamasei haur-eskoletatik bakarra izanen da euskalduna-. Irizpide bera hartu du euskal hedabideak udal funtsetatik baztertzeko. Egunen batean alkatetzaren irudiaz «Non dago Enrique?» galdetuta «Ez dago» erantzunen digute. Lehenbailehen izan dadila, arren. ]]> <![CDATA[Deabrua eskolan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/023/002/2020-01-23/deabrua_eskolan.htm Thu, 23 Jan 2020 00:00:00 +0100 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/023/002/2020-01-23/deabrua_eskolan.htm Good Omens (Zantzu onak) kultuzko nobela gomendagarriaren abiapuntua. Luziferrek, Txerrenek, Ilunpeetako Printzeak edo dena delakoak semea gure artera igorri du mandatu argi eta zehatz batez: haurrak munduaren akabera kudeatu behar du ahalik eta modu eraginkorrenean. Honaino idazle britaniarren istorioa; eleberriaren bukaera ez zapuzteko, hemendik aurrera geure erara garaituko dugu trama: aingeru gaiztoak Euskal Herriko —Nafarroako, adibidez— eskola publiko batean matrikulatu du antikristoa. Gelan, programazioari jarraikiz, mundua suntsitzea eta bertako biztanle guziak akabatzea ez dela oso jarrera egokia erakutsi diote maisu-maistrek Satan Txikiri, eta Apokalipsia baztertzeko konbentzitu dute umea. Aita sutan jarri da, semea berea baita, eta, hortaz, administrazio publikoak ez du moralaren aurkako ideia ezkertiar horiek bere jabegoaren buruan sartzeko eskumenik —doktrinamendu hitza erabili du—. Umeari txikizioaren eta sarraskiaren onurak behar bezala erakuts dakizkiola eskatu, are gehiago, aldarrikatu egin du. «Gure etxean betidanik triskantzaren aldekoak izan gara, eta izanen gara».

Buelta errealitatera. Estatuan oraintsu zabaldu den eskola publikoan gurasoen esku hartzearen gaineko polemika ez da berria, Vox alderdiak sortu baino lehenagokoa baita. Adibidez, gurasoek erabaki zezaketen seme-alabek eskualdeko berezko hizkuntza ez ikastea, haurrei jendartean aritzeko tresna garrantzitsua kenduta. Eta Nafarroako eskuin atzerakoia behingoz zerbaitetan aitzindari izan da; Casadok eta Abascalek orain erabiltzen dituzten argudio homofobo, intolerante, baztertzaile eta gezurrez josiak lehendik adieraziak baitzituzten UPNko eta PPko ordezkariek Skolae hezkidetza programaren aurka egiteko, gordin eta zakar. Zorionez, horrelako mezuek ez dute Euskal Herriko eskola publikoetan arrakastarik izan. Ordaintzen ditugun itunpekoez, berririk ez.]]>
<![CDATA[Gazteak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2020-01-16/gazteak.htm Thu, 16 Jan 2020 00:00:00 +0100 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2020-01-16/gazteak.htm The Young Ones bezalako aurrekontu txikiko komedia anarkikoa barregarri gera liteke; baina, lehenengoz ikusi genuenetik 35 bat urte pasatu direnean, ez gara lagun gutxi oraindik telesailarekin oroitzen garenok. Ez dakit Tronu Dema gogoan izanen ote dugun hiru hamarkada barru —hemen baldin bagaude, eta gogoan zerbait baldin badugu—. EITB Karibeko euskal konkistatzaileen gaztelaniazko oporrak oparo finantzatzen hasi baino askoz lehenago, Gazteak euskaraz —nik TV3en Els joves katalanez— gozatzeko aukera izan genuen kate «autonomikoetan». Surrealista, berritzailea eta ganberroa zen telesail britainiarra: Motörheadek zuzenean jo zuen atal batean! The Young Ones saioko pertsonaien artean Rick maite nuen. Bere burua «herriaren rapsoda» izendatua, sasi-poetak ekintzaile politiko agertzea gustuko zuen, eta teoria anarkista ahotan izaten zuen maiz; bere jarduteak, aldiz, oso bestelako izaera erakusten zuen. «Faxista!» erabiltzen zuen behin eta berriz gainerakoen jokaera gaitzesteko. Beste garai batzuk ziren.

Santos Cerdan PSNko diputatuak, Ricken antzera, faxista kalifikatzailea ibili du Na(+)-eko Iñaki Iriarteren ekintza baten gaineko iritzia emateko: eskuineko foru parlamentariak —edo bietan eskuinekoenak, nork bere ikuspuntua— erreketeen otordu batean hartu du parte Leitzan. Ekitaldian, besteak beste, «1936ko Gurutzada» goretsi da. Iriartek 10.000 € eskatzen dizkio Cerdani facha deitzeagatik. Bitartean, Txibite presidenteak adierazi du «eskuina ederki ongi bizi zela ETArekin» —beste ahots batzuetatik lehendik entzuna genuen—, eta Burlatan Na(+)-ek Pirritx, Porrotx eta Marimotots pailazoen kontratazioa gaitzetsi du «ETAren aldekoak direlakoan». Komedia surrealistaren gidoia dagoeneko idatzia dugu euskaraz, agian lehengo garai horietako EITBk ekoitziko zukeen.]]>
<![CDATA[Bi norabideko bidaia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2020-01-09/bi_norabideko_bidaia.htm Thu, 09 Jan 2020 00:00:00 +0100 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2020-01-09/bi_norabideko_bidaia.htm
Aitortuko dut ez diodala sekula nire inguruko inori aditu astero Madrilera ahalik eta agudoen ailegatzea dela bere premiarik handiena. Izan ere, beharrez —behar ekonomikoez— galdetuz gero, bestelako gaiak aipatzen dituzte lagunek; esaterako, batzuk etxebizitza duina eskuratzeko zailtasunaz mintzatzen dira, edo osasun eta hezkuntza sistema publikoetan esleitutako diru-funtsaren eskasiaz, euskara eta euskal jarduerak sustatzeko baliabide ekonomiko faltaz ere entzun dut kexa —gogoan izan galdetutakoak gertuko ditudala— eta izan badira kultur eskaintza zabaltzeko inbertsioa beharrezkoa dela komentatzen dutenak. Nahikoek —horrelakoak dira nire lagunak, zer eginen diogu— oroitarazten didate gure bizilagun askok ez dutela eguneroko oinarrizko beharrei aurre egiteko bitartekorik, eta sistema publikoak ez omen duela pertsona horietako askoren egoera suspertzeko funts nahikorik. Harritzekoa bada ere, euskal oasian ere ez. Nire hurbileko jendeak ez du AHTrik aipatzen bere lehentasunetan —errege-etxerik eta armadarik aipatzen ez duen bezala—.

Inoiz azpiegitura bukatuko balitz, AHTak gure politikariak Madrilera eramanen lituzke, eta, noski, bueltan ekarri. Hala izatera, zalantzan dut gure beharrak —nire ingurukoenak, behintzat— beraiekin batera garraiatuko ote lituzketen joandakoan, eta, honetan zalantzarik ez, Madrilen jasotako agindua Atochako geltokian kargatzea izanen litzateke horietako zenbaitzuen premia.]]>