<![CDATA[Jaume Gelabert | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 16 Oct 2019 23:58:23 +0200 hourly 1 <![CDATA[Jaume Gelabert | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Lehentasunak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/023/002/2019-10-17/lehentasunak.htm Thu, 17 Oct 2019 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/023/002/2019-10-17/lehentasunak.htm Maiakeriez Mikel Tabernari lapurtu diot Iruñeko alkatearen ohiko jarduna definitzeko hitza idatzitakoa berrirakurri ondoren, asterokoa baino lotsa handiagoa sentitu nuela. Iritzia idatzi nuenetik argia ikusi zuen arte, arreta osoa eskatzen zuten zenbait gertakizun garrantzitsu ezagutu nituen. Adibidez, tarte txiki horretan Espainiako Auzitegi Gorenak Altsasuko auziaren epai ankerra jakitera eman zuen, Espainiako Estatuaren bidegabekerian sakontzeko beste urrats bat emanda. Eta, ezinegona handitzeko, nire artikulua ebakitzen ari nintzen bitartean paperezkoak gordetzeko ohitura dut, hemendik urrun, Rojavan, Turkiako armada herritar kurduak bonbardatzen ari zen gupidagabe. Hortaz, fribolitate jo nuen —jotzen dut— Maiaren kirtenkeriez idatzi izana.

Lehengo astekoa buruan, honetarako pentsatua nuen gaia aldatzea erabaki dut. Poztekoa behar zuen berri batez idatz nezake, UNESCOren Hezkuntza saria eman baitiote Nafarroako eskuin ozpindua bere onetik ateratzen duen Skolae hezkidetza programari; baina, hori fribolitatea, Txibite presidenteak jaso du trofeoa Parisen, programa eratu zuen taldea desegin ondoren. Baztertua. «Herritarrei benetan axola zaiena» esan dute politikari «konstituzionalistek» autodeterminazio eskubidearen gaineko eztabaida eragozteko: adierazpen tranpatiak Kataluniako preso politikoen epai onartezinaz eta Tsunami Democratikoaren erantzun eredugarriaz lerrook idazten ari naizen unean, behintzat, gogoeta egitera bultzatu nau. Baina, horrela eginen banu, ez nuke gure herrian lan istripuan hil den Afrika iparraldeko beharginaz deus ere aipatuko. Eta artikulua argitaratu baino lehen herritarren intereseko beste zerbait gertatuko balitz? Zaila da hautatzen. Argi dudana da hasieran pentsatua nuen kontua inor gutxiri interesatuko zaiola, Nafarroan muturreko bazterketan bizi diren 14.000 lagunak jendartetik kanpo baitziren aurreko asteko artikulua idatzi baino lehen, eta izanen dira heldu den astekoa argitaratu ondoren.]]>
<![CDATA[Iruñeko elurrak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2019-10-10/irueko_elurrak.htm Thu, 10 Oct 2019 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2019-10-10/irueko_elurrak.htm
Alkateak berak eraistearen gakoa adierazi zigun aurreko astean: «Haurrendako eski pista bat irudikatzen dut, edo bolatokia, edo agian zinema aretoa». Oso normala dena. Aitortzen dut adierazpena entzunda saltotxo bat egin nuela sofan eta bromatan aritu nintzela ateraldiaz —«Iruñeko Neguko Olinpiar Jokoak!»—, baina kontua ez da txantxetakoa, hiri eredua baita eztabaidan dagoena. Geltokiko leihatilak artisten lanen erakusleiho dira orain, eta produktu ekologikoak, bertakoak edota bidezko merkataritzakoak daude aretoan salgai; kafetegian langileek atsegin, salneurri onean —eta euskaraz!— eskaintzen dizkiguten janari goxoak bezalakoak. Horrez gain, haurrendako jolastoki estalia baina guziei irekia dago eraikinean, umeak negu euritsuan aterpean jolas daitezen. Aitzitik, soilik jardueraren prezioa ordaintzen ahal duten gurasoen umeendako dago pentsatua Maiaren proiektua, ekonomia solidariotik eta kultura alternatibotik erabat aldendua. Herritarren beharrei erantzuten ez dien egitasmo ultrakapitalista du alkateak buruan; Iruñe berria eraiki nahi du Maiak eredu zaharkituan, kosmopaletoan —Basque beharrean Navarrese?—, jasangaitzan eta, hau ustekabea!, baztertzailean oinarritua.]]>
<![CDATA[Euskal hitzen izurritea Nafarroan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2019-10-03/euskal_hitzen_izurritea_nafarroan.htm Thu, 03 Oct 2019 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2019-10-03/euskal_hitzen_izurritea_nafarroan.htm cicerone-ari galdetu nion erdi txantxetan ea etxe hartan arau diferenteak ezartzen zituzten alderdiaren arabera. «Ez», serio erantzun zidan, «liburu elebidunak jaso zituzten bozeramaile guziek, baina batzuek gaztelania hutsezkoak eskatu zituzten. Horregatik, arautegi batzuk besteak baino hornituagoak dira». Euskara kutsakorra izanen ote da? Agian birusak zerizkien politikariek irakurri behar ez zituzten euskarazko hitzei.

Bozeramaile hipokondriakoen irizpide berari jarraitu diote Nafarroako Auzitegiko epaileek, baita UGT zein SPA —honetan burbuilarik ez— sindikatuetako ordezkariek ere. Azken horien ahaleginari esker, euskara eremu mistoaren eta ez-euskaldunaren paisaiatik desagerraraz dezakeen erabakia hartu du Auzitegiak, eremu euskalduneko biztanleek besterik ez baitute arreta euskaraz jasotzeko eskubidea izanen. Horrezaz gain, lan deialdi publikoetan euskara meritutzat hartzeko derrigortasuna ezabatu du epaiak «egoera soziolinguistikoa aintzat hartuta». Antza, ingelesa, alemana edo italiera tradizio handiagokoak dira Nafarroako hegoaldean, hizkuntza horiek meritu izaten jarraituko baitute Foru Erkidegoan. Sufre usaina giroan. Euskarafobia bai obsesio erikorra.]]>
<![CDATA[Desobedientzia zibila]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2019-09-26/desobedientzia_zibila.htm Thu, 26 Sep 2019 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2019-09-26/desobedientzia_zibila.htm Resistence to Civil Government (Gobernu zibilaren aurkako erresistentzia, gerora Desobedientzia zibila berrizendatua) saiakera irakurtzea gomendatzen diot Imanol Salinas sindikalistari 21 hilabeteko espetxe-zigorra ezarri dion epaileari. LABek protesta egin zuen La Sangiovesa jatetxearen aurrean, enpresak lau langile kaleratu baitzituen hauteskunde sindikaletan zuzendaritzak proposatutako hautagaia ez babesteagatik. Epaian biolentziaz aritzea leporatu dio Salinasi megafonoz kontsignak oihukatzeagatik.

Henry David Thoureau idazle eta filosofoak (Concord, Massachusetts, 1817-1862) gau bakarra eman zuen herriko presondegian, 1846an. Esklabotza Estatu Batuetako finantza egituraren oinarrietako bat zen garai hartan, eta Thoureau pertsonaren eskubide guziak ezabatzen zituen sistema ankerraren aurka zegoen. Urte berean gizakien jabe izatea bermatzen zuen Estatuak Mexikoren aurkako gerra espantsionista -estatu iparramerikarraren finantza sistemaren beste euskarri bat- abiatua zuen. Filosofoa ez zegoen Estatu gerrazale eta esklabistari laguntzeko prest, eta horregatik erabaki zuen zergarik ez ordaintzea: Sam Staples zerga-biltzaileak metatutako zorra eskatu zionean uko egin zion ekarpen fiskalik egiteari. Ondorioa, presondegiko egonaldi laburra. Izeba Maryk kitatu omen zuen filosofoaren zorra, Henry ilobaren asmoari muzin eginda.

Lege-haustea egitea leporatu dakioke Thoureauri, noski, ez baitzuen araua bete Estatuaren zuzengabetasuna adierazteko asmotan. Idazlearen desobedientzia-ekintza ez zen kriminala izan, lege bidegabeak eraldatzeko asmoa baitzuen, eta bistan dago biolentziarik gabeko ekintza zibila egin zuela Thoureauk. Beharrik 1846an ez zegoen megafono elektrikorik. Desobedientzia zibilaren oinarriak azaldu zituen Thoureauk bere lanean, eta idazkia Tolstoiren, Goldmanen edo Martin Luther Kingen erreferente izan zen. Susmoa dut epaileari ere on eginen liokeela irakurketak.]]>
<![CDATA[Demokraziaren 'after'-a]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2019-09-19/demokraziaren_after_a.htm Thu, 19 Sep 2019 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2019-09-19/demokraziaren_after_a.htm after bihurturik.

Maiz aldarrikatu izan dugu bozkatzeko eskubidea, botoa ematea pertsona guzien eskubideak bermatzeko bide eraginkorra delakoan. Nik, behintzat, aldarrikapen horretan jarraituko dut. Dena den, botoa demokraziaren berme baldin bada eta Espainiako Estatuaren azken lau urteotako hauteskunde-frekuentzia ikusita, ondorioztatu genezake akatsik gabeko demokrazia dela espainiarra; ostera, Estatuaren epe bereko ibilbideari erreparatzen baldin badiogu, erraz ohartuko gara papertxoa hautetsontzian sartzea ez dela nahikoa izaten gabezia demokratiko sakonak estaltzeko.]]>
<![CDATA[Itxikeria militarra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2019-09-12/itxikeria_militarra.htm Thu, 12 Sep 2019 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2019-09-12/itxikeria_militarra.htm birkonkistatu aditza erabiltzea izanen litzateke egokiagoa testuinguru honetan, gure protagonistak kontuan hartuta ezinbestekoa baita gertakizunaren epikotasuna eta heroismoa adieraztea—, eta orain Aitzoaingo kuartelaren mugak harago, plus ultra, eraman nahi dituzte. Nonbait, Defentsa Ministerioko ordezkariek asmatu behar dute zertan gastatu 2019ko aurrekontuetan esleitu zitzaizkien 8.500 milioi euroak, eta erronkari aurre egiteko ideia aparta okurritu zaie: kuarteleko jolastokia handitzea. Entrenatzeko gunea zabalduko dute, eta bertan simulazio jokoa girotzeko dekoratua eraikitzea proiektaturik dago. Zinema izar sentituko dira soldaduak 4x4tik salto egin eta txiribueltaka aritu bitartean, Rambo filmeko Afganistango gerra eremuan edo Almeriako spaghetti western batean baleude bezala. Den-dena «Espainiako defentsaren interesean», noski.

Bai diru publikoa, bai hausnartzeko denbora sobera dituztenez gero, Armadako buru pentsalariek beste epifania bat izan dute: «tiro eremuaren inguruko segurtasun eremua zabaltzeko», Ezkaba mendia harresiz ixteko asmoa dute. Baten batek pentsa lezake segurtasuna erabat bermatuko litzatekeela, bai Ezkaban, bai beste edonon, inork tirorik jaurtiko ez balu; baina hierarkia militarrek ez dute balarik gabeko aukera aintzat hartu, eta bideragarriago jotzen dute natur parke izateko proiektatua zegoen gunea munizioz estaltzea, harresiek ematen duten intimitatean.

Berriz ere, erakunde publiko batek funts publikoz lursail publikoa bereganatu nahi du herritarren interesen kontra, «Espainiako defentsaren interesak» eta herritarrenak erabat kontrajarriak baitira. Ematen du ez dagoela modan antimilitarismoa derrigorrezko soldaduska bukatu zenetik; baliteke egitura militarraren aurkako mugimendua berpizteko garaia iritsi izana, sikiera militarren itxikeriari aurre egiteko.]]>
<![CDATA[Eta ezer ez da berdin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2019-09-05/eta_ezer_ez_da_berdin.htm Thu, 05 Sep 2019 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2019-09-05/eta_ezer_ez_da_berdin.htm ola aldatzen diren gauzak, kamarada. Asturias mendebaldeko herrixka batean gelditu gara. Portuan ibilaldi ederra egin dugu arratsaldeko argipean, eta bista zoragarriaz zein giro lasaiaz gozatu gara. Idilikoa. Eztarria bustitzeko asmotan garagardo bat hartzera sartu gara arrantzaleen tabernan, eta barrako zerbitzari adeitsuak ziztu bizian atera dizkigu ongi zerbitzatutako edariak. Lokalaren eta zerbitzariaren dohainak goraipatzen ari ginen bitartean, pareko apalean salgai dauden bertako likore botilei erreparatu diegu. Cojonudo! belar-pattarraren ondoan, Artículo 155 uxual-krema begiztatu dugu. Lehenengo aldiz -eta azkenengoz izatea espero dut-bikotekideak katalanez ez jakiteak poztu nau. Zerbitzariak eta gainerako bezeroek ez zutela deus ulertuko jakinda, euskaraz komentatu dugu apalategiko aurkikuntza, tragoa lasai asko bukatu arte. Zeinek esan behar zigun duela urte batzuk euskarak lasaigarri efektua sortuko zigula horrelako ingurune batean?

Hau dena aldatu nahi nuke. Hilaren 16an 47 herritar euskaldunen aurkako epaiketa anakronikoa hasiko da Espainiako Auzitegi Nazionalean. Badirudi 11/13 auziaren emaitza eta Kataluniako prozesu independentistarena estu lotuak izanen direla: logika judizialaren zentzugabetasun bidegabearen beste lagin bat da. Inputatuak euskal presoen eskubideen aldeko kolektiboetako partaideak dira, baita -Turkiakoa bezalako gobernu demokratikoak eredu hartuta- presoen abokatuak ere. Horren harira, dagoeneko badakigu zer edateko asmoa duten Asturiaseko kostaldeko herritar batzuek -gutxi izatea nahi nuke, bihotzez diot -procés auziko epai zigortzailea ospatzeko, baina inork ez digu oraindik kuxkuxeatu zer jarri ote duten freskatzen Euskal Herriko PP, C's eta UPNren egoitzetako hozkailuetan -baita PSN/PSErenetan ere-. Egia esatera, ez dut zer ospakizun klase prestatu duten jakiteko interes handirik; are gehiago, espero dut sekula ez izatea horren berririk. ]]>
<![CDATA[Berandu baino lehen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2019-07-25/berandu_baino_lehen.htm Thu, 25 Jul 2019 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2019-07-25/berandu_baino_lehen.htm What's that?»?. Norbaitek seny pixka bat ekarri zuen elkarrizketara gure ikasketa-bidaia gogorarazita. Kultur talka handiegirik jasan ez genezan, Eivissara egin genuen espedizioa, eta han hondartza-parranda-hondartza egitaraua zorrotz bete genuen ?egia da gu ez ginela grabitatearen kontrako deman aritu?. Antzeko ibiliko ziren Mallorcara etorri eta oporraldia Galeon tabernan Kortaturen kantak entzuten ematen zuten turista euskaldunak. 32 urte pasatu dira ikasketa-bidaia horretatik.

Ahalik eta turista gehien ekartzea helburu duen eredua aspaldikoa da Balear uharteetan eta, neurri handiagoan edo txikiagoan, gobernuan izan diren talde guziek ezarri izan dute. Jasangarritasuna saldu nahi izan digute, hitza jasangaitz bihurtu arte. Ez da posible muga guziak aspaldi gainditu dituen ustiaketa-eremuan jasangarritasunaz mintzatzea eredua goitik behera aldatu gabe, eta hemen overbooking denboraldia arrakastatsutzat jotzen da oraindik.

Palmako alde zaharreko Ramon Llull liburu-denda mitikoa itxiko dute. Saltzaileak ez dio eroslearen erantzukizun pertsonalari leporatu itxieraren errua ?ez dute nahiko libururik erosten, Amazon, e-booka...?, azaldu dit oso denboraldi ona izan arren ezin izan diola aurre egin auzoaren gentrifikazioari, lokalaren jabeak enpresa atzerritar bati salduko diolako. Nik kontatu diot Euskal Herrian turismoaren ondorioen gaineko eztabaida zabaltzen hasi dela eta hark «han munstroa geldiaraziko dute, gu berandu ohartu ginen» iragarri dit. Hala izan bedi.]]>
<![CDATA['Hasbara']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/014/002/2019-07-18/hasbara.htm Thu, 18 Jul 2019 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/014/002/2019-07-18/hasbara.htm hasbara ikastaroak ezarri dizkie atzerrian ikasi behar duten ikasleei. Doktrina horren bidez, gazte israeldarrek jakinen dute nola egin aurre beren gobernuaren jarduerak jasotzen dituen «funtsik gabeko» kritikei estatuaren mugetatik kanpo, muga horiek zein diren zehazten zaila bada ere —lurralde biblikoaren hedadura oso kontzeptu malgua da, gaur kanpo dagoena, esate baterako Sirian edo Libanon, bihar barne egon bailiteke—. Israelen bizi diren gazte arabiarrek —Israelgo palestinarrek, horrela definitzen baitute beren burua, egun biztanleriaren %21 inguru osatzen dute— atzerrian ikasi nahi izatera, ikastaro bera egin behar izaten dute, baita azken proba gainditu ere. Azterketa nolakoa den jakiteko, adibide bat: «Zertarako erabiltzen dituzte arabiarrek hedabideak?» galderari erantzun beharko diote azterketari arabiarrek. «Biolentzia bultzatzeko» dute aukera zuzen bakarra. Propaganda karteletan neska arabiarraren argazkia «Israelen bizi naizelako joaten ahal naiz eskolara» lemaren gainean. Gazako sarraskia gertatu berritan sortu zen proiektua egiteko ideia, munduari azaltzen saiatzeko «eskualdeko demokrazia bakarrak» altruismoz eta, besteak beste, neska arabiarren eskubideak defenditzeko ahaleginetan hil zituela 2.100 palestinar. Lan itzela. Nik, adibidez, ez dut oso ongi ulertzen nola errazten dien eskolarako bidea Hebrongo (Zisjordania) neskei Israelgo armadaren 2 edo 3 kontrolgune zeharkatu behar izateak —zeharkatzen uzten dietenean— ikastetxera iristeko; noski, hasbara ikastaroa egin ez izana da nire ezjakintasunaren iturria.

Mediterraneoko mutur honetan ere hasbara modukoak proposatu ohi dira, ikasle katalanek, euskaldunek eta oro har, espainiarrek, nazio bakarraren «benetako historiaren» jabe izanda, egungo mugak betidanik eta betiko izanen direla jakin dezaten. Eta «zertarako erabiltzen dituzten katalanek eta euskaldunek hedabideak?» galdetzen baldin badiete, erantzun zuzena aukera dezaten.]]>
<![CDATA[Ihes ederra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/013/002/2019-07-11/ihes_ederra.htm Thu, 11 Jul 2019 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/013/002/2019-07-11/ihes_ederra.htm desfasearen fase guzien lekuko izanen da. Bideoak ere iritsiko zaizkio, txupinazoarenak, erraldoienak, gorabehera klimatiko ororenak. Uztailaren 7an, eguerdiko albistegietan, beste hizkuntza batean —ez euskaraz, ez gaztelaniaz, ezta frantsesez ere— ezagutuko du entzierroaren partea eta horren bidez ere jakinen du «betikoak iruindarren egunik politena» berriz saiatu direla hondatzen.

Neurri batean, ados dago desertorea berri-emailearekin, pentsatzen baitu betikoak izan direla iruindar askoren nahia zapuzteko ahalegina egin dutenak, baina aurkezlearen «erasotzaileak» eta bidaiariarenak desberdinak dira. Berriz ere kontakizunaren gaineko borroka. Udaltzainen jarduera ikusi du sare sozialetan zabaldutako bideoetan, ezker abertzaleko zinegotziekin ikurrina eskuratzeko lehia, kolpeak eta oihuak, eta Albaren poz keinua iruindarren —baina ez guzien, antza— eskubideak defendatu beharko lituzketen funtzionarioek banderak lapurtu dituztela egiaztatu duenean, Flandriako Tertzioaren garaipena ospatuko balu bezala. Garrantzi handiagoa ematen dio Udaletxeko batailari kaleko gertaerei baino. Garaipen zentzugabea, pirrikoa, tristea.

Igandean deserrian —aspaldi ez du argi zein den bere herria eta zein deserria— eginen duten zezenik gabeko entzierroan parte hartzeko gonbita jaso du iheslariak. Joatea erabaki du. Auskalo nola sartu ziren kamiseta zuria eta zapi aldarrikatzaile gorria bere maletan. Txistorra irentsi bitartean galdeginen die zer ezagutzen duten Iruñeaz, Nafarroaz, Euskal Herriaz bildutakoei. Ardo nafarraren azken zurrutadarekin batera ahaleginen da bere buruari erantzuten nondik eta zertatik egin duen ihes.]]>
<![CDATA[Bazetorren, hemen da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/013/002/2019-07-04/bazetorren_hemen_da.htm Thu, 04 Jul 2019 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/013/002/2019-07-04/bazetorren_hemen_da.htm
Aurreko zeinuek iragartzen zituzten neurri zehatzagoak eta benetan mingarriagoak hasi dira gauzatzen. Iruñeko Udal berriak bai Berdintasun, bai Gazteria teknikarien deialdiak bertan behera uztea erabaki du, euskarak pisu handiegia zuela deialdian argudiatuta. Udal lanpostuen %3k baino ez dute eskatzen euskarazko profila. %3. Pisu handiegia. Gehiegizko zama arintzeko asmotan, Hizkuntza Politika atala desagerrarazi du Maiak. Hala ere, ez du ematen euskara denik normaltasunaren aurkako agente bakarra, Berdintasun zinegotzigoa bera ere ezabatu baitu. Euskara eta genero berdintasuna eskuin ozpinduaren fobietakoak direla berretsi dute neurriek. Eta etorriko direnak: euskal ereduko haur-eskolen aurkako erasoa, mugimendu sozialaren jazarpena eta hiria berriz bere jabe legitimoei, autoei, bueltatzea. Nik dakidala, alkateak ez du etorkinen eta errefuxiatuen gaineko asmorik adierazi —Iruñea harrera-hiria da, eta hainbat akordio sinatuak ditu CEAR errefuxiatuen babeserako erakundearekin—, baina «jende normalaren aldeko» adierazpenak ez du deus onik iragartzen. Madrilen zein Iruñean izanen ote dituzte kontuan etorkizun posiblearen zantzu horiek guziak Nafarroako Gobernua osatzeko garaian?]]>
<![CDATA[Itsasoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2019-06-27/itsasoa.htm Thu, 27 Jun 2019 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2019-06-27/itsasoa.htm El mar (Itsasoa, 1958) berrirakurtzen hasi naiz. XX. mendean katalanez idatzitako nobela hoberenetarikoa da, bai hizkuntzaren prosa perfektuagatik —«hizkuntzaren bidezko ukitze fisikoa» deskribatu zuen Plak; Josepek, ez Albertek—, bai idazkiaren adierazpen edertasunagatik. Aitzitik, giro itogarria aurkitu dut liburuan freskotasunaren ordez.

Bonetek tuberkulosiak jotako 20 gazteren bizipenak kontatzen ditu maisulan gotikoan, eta Espainiako Gerra Zibilaren osteko Mallorcako fikziozko —edo— erietxe batean kokatzen du narrazioa. Erlijioak gazteen sexualitatean eragiten dituen presio lazgarria eta erru sentimendua eransten zaizkio tuberkulosiaren heriotza mehatxuari. Liburuak asko du autofikziotik, Bonetek berak bere sexualitatea gorde behar izan baitzuen urte askotan, eta homosexuala zela zabaldu zuenean aurre egin behar izan zien askoren gaitzespenei eta erasoei. Kolore bakarreko itsasoa; gaur, hemendik ikusita, beste garai, leku eta testuinguru batekoa?

Ezinbesteko da oraindik freskura. Ziur naiz bihar arnasa hartuko dudala Iruñeko karriketan, LGTBIQ+ kolektiboaren festan, askeago izan nahi duten lagun askez inguraturik. Jai giroan, bat eginen dut heteronormatibitatearen arauetatik kanpo bizi diren pertsonen eskubideen aldarrikapenarekin, Blai Bonetek eta hainbatek jasan zuten —jasaten duten— estigma soziala desager dadin jendartetik. Kolore anitzeko itsasoan freska gaitezen.]]>
<![CDATA[Normal]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2019-06-20/normal.htm Thu, 20 Jun 2019 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2019-06-20/normal.htm
Zertaz mintzatuko ote ziren? Hirurak pertsona normalak izanik, pentsatzekoa da gai arruntez arituko zirela. Esaterako, Enrique Maia Iruñeko alkateak iragarritako lehen neurriak aipatuko zituzten, eta lepoa jarriko nuke sindikatuko ordezkaria bertan izanik erabakien alderdi soziala nabarmendu zutela: «Foixeko Katalina aristokratari etorbidea kenduta eta Armadako langileei emana, berriz erakutsi dik iraultzailea dela Enriquek», «Juan Carlos errege ohiaren argazkia paratuko dik, erretiratu guzien aldeko borrokaren isla izan dadin», «Euskararen ordenantza aldaraziko diagu iruindarren, iruindar elebakarren, eskubideak errespeta daitezen». Nafarroa Iruñea baino zertxobait gehiago ere bada, eta Jimenezek Uharte izanen zuen buruan seguruenik, horren neurri aurrerakoiak Iruñerriko herrira nola eraman hausnartzeari emana —bazkariaren eta gin tonicaren gaineko gogoeta ere eginen zuen, jakina, pertsona normala baita—.

The Three Amigos bermutaz gozatu bitartean, PSNko, Geroa Baiko, Ahal Dugu-ko eta Ezkerrako ordezkariak bilduak ziren Nafarroako Parlamentuan. Ez dut hedabideetan bileraren argazki gozorik aurkitu. Zaila da asmatzen zein izan zen solasaldiaren hizpidea, oraindik ez baitakigu nor den pertsona normala eta nor ez, bilerara deitu ez zituzten pertsona ez-normalak kenduta; kronika hau idazteko unean are zailagoa da jakitea zeinek atera zuen diru-zorroa eta zeinek gorde zuen.]]>
<![CDATA[Erresilientzia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2019-06-13/erresilientzia.htm Thu, 13 Jun 2019 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2019-06-13/erresilientzia.htm Game of Thrones-ekoena bezalakoa da, elkar jotze eta adiskidetze gurpil ero mugagabea; eta, ororen gainetik, denok gaude garailearen izena ezagutzeko irrikan.

Oraindik ez dakigu nor izanen ote den irabazlea; zenbaki hotzek adierazten dute, ordea, nor diren galtzaileak. Kalkuluei men eginda, galtzaile litzateke, adibidez, eskolan kultura berdinzalea eta sexu indarkeriaren aurkako kontzientzia zabaldu nahi duena; sistema publikoan sinisten duen lagunak ikusiko luke -aritmetikaren arabera- turbokapitalismoaren morroi baten ipurdiak berotuko duela tronua; eta euskaraz normaltasunez bizi nahi duenak ohi baino oztopo gehiagori egin beharko lioke aurre bere helburua betetzeko.

Hala ere, nahiz eta tarte asaldagarriak heldu diren, arnasguneak ere izanen ditugu. Iruñeko Karrikiri elkarteak, adibidez, garai ilunagoetan ere erakutsi digu euskaraz bizitzea eta euskal kulturaz gozatzea posible dela. Karrikiriko militanteek-eta, besteak beste, Euskalerria Irratikoek, Zabaldikoek, Sustrai Erakuntzakoek, Katakrakekoek, Sortzen-ekoek eta Iruñeko auzoetako zein Nafarroako herrietako hainbat eta hainbat kolektibotako kideek-zerrenda luzea baita- badakite posible dela egoera latzari aurre egitea, dagoeneko lehengo estualdiei aurpegi emana dietelako; ahalegin handiz, bai, baina egina. Zenbakiak zenbaki eta azken ataleko garailea zeinahi den ere, Nafarroako biztanleriaren zati handi bat ez dago galtzaile izateko prest. ]]>
<![CDATA[Jabearen ahotsa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-06-06/jabearen_ahotsa.htm Thu, 06 Jun 2019 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-06-06/jabearen_ahotsa.htm déjà vu sentsazioaz esnatzen garenok. Begiak ireki, ohatzetik altxatu ez nahitaez hurrenkera horretan, komunera joan eta gosaria prestatzea izaten dira egun hasierako betebeharrak. Gosaldu bitartean telebista, irratia edo egunkariaren bitartez ezagutzen ditugu azken berriak, eta une zehatz horretan noizbait bizi izandako egoera berriz ere errepikatuko delako susmoak indar handiagoa hartzen du. Esaterako, goizean goiz izan dugu PSOEren eta PSNren arteko eztabaidaren berri. Antzezleak desberdinak diren arren, antzezlana ezaguna egiten zaigu, buruan baitugu trama eta agertokiak dagoeneko ikusiak ditugula aurreko batean. Badugu bukaera lasai kontatzea, ez baitiogu inori intriga zapuztuko: Jabearen ahotsak agindua adieraziko dio morroiari eta honek, burumakur, men eginen dio. Horren ondorioz eskuin ultra-kontserbadoreak osatuko du iragarritako gobernu aurrerakoia; Jose Maria Pemanen «Familia, Aberria, Erlijioa eta Monarkia» leloa bezain progresista.

Beste déjà vu bat: 47 euskal herritar epaituko dituzte irailean presoen —euskal presoen— eskubideen aldeko ekimen baketsuak antolatzeagatik. Adjektiboa neronek paratu dut, fiskaltzak ez baitu berdin kalifikatu akusatuen jarduera —hiztegiak ez duela «baketsu» eta «bakezale» bezalako hitzik jasotzen irakatsi omen die Jabearen ahotsak Espainiako epaileei, auzipetuaren izenaren eta jatorriaren arabera, noski—. Abokatuak, medikuak eta presoen familiarrak izanen dira, besteak beste, Madrilerako bidea hartu behar izanen dutenak makro epaiketa horretan parte hartzeko. Fiskaltzak 8 eta 20 urte arteko zigor eskaerak egin ditu akusatuentzat ETAkoak izatea leporatuta —dena da ETA, baita ETArik ez dagoenean ere—. Esanen nuke ez naizela egutegiari begiratzeko premia izan duen bakarra, data ezagutzeko nahian. Eta pentsatzen dut baten batek hotzikara nabaritu duela egiaztatu duenean 2019ko ekainean bizi dela. Neronek ere zirrara sentitu dut, lasai hartua edo ikaraturik egin ote dudan esateko gai ez banaiz ere.]]>
<![CDATA[Apokalipsia guztioi erakutsia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2019-05-30/apokalipsia_guztioi_erakutsia.htm Thu, 30 May 2019 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2019-05-30/apokalipsia_guztioi_erakutsia.htm Apokalipsia guztioi erakutsia liburuko pertsonaia batek. Azken hauteskundeen emaitzen arabera, denboran atzera bidaiatuko dugu nafarrok —batzuek nahita, besteok behartuta—, hala erakusten baitute zenbait zantzuk. Maiz apokalipsia eta hondamendia berdintzen ditugu, baina ez dira sinonimo. Apokalipsia, berez, mundu akaberaren iragarpena da, eta Lau Zaldunak dira errebelazioa aurkezteko arduradunak:«Barkatu eragozpenak, baina...». Lau iragarleen mezuak jaso ditugu Foru Erkidegoan.

Esporrin PSNko Iruñeko alkategaiak erakutsi zigun zer ekar liezagukeen etorkizunak hauteskunde gauean, «Agur, Asiron!, Agur, agur!» oihuka. Euskaraz zerbait badakiela ezagutu genuen, arerio politikoaz —baita iruindar askoren hizkuntzaz ere— trufatzeko erabili bazuen ere; aitzitik, ez du «Ongi etorri, Maya!» adierazteko abilezia eskuratu. Jakina da Esporrinek ez duela maila nahikorik, eta ikusteko dago zer irakaspen jasoko duen Madrilgo maisuarengandik. Bigarren zantzua UPNko —ala Na+ko?— Mayak berak jakinarazi zigun gau berean, «pertsona normalen gobernua» berriz bueltan ezarriko zuela sendo adierazita. Iruñea lehen aldiarekin elkartzeko asmoa du, baina trantsizioa ez omen da oso abegikorra izanen. Esparzak, hirugarren zaldunak, iragarri du kanpainan Barkosen gobernuak egindako guztia deseginen duela, «UPNrekin hobeki bizi ginen» leloa aditzera emana. Azken berri emaileak, Txibite presidentegaiak, hitz bakarreko mezua helarazi digu: «progresista». Esporrin bezala, Madrilgo azalpenaren esperoan dago, progresismoa zer den zehazteko. Maisua aldatu den arren, egoera ezaguna da.

Etorkizuneko bidaia iraganera itzultzeko dago antolatua, baina oraingo nafarrok ez gara lehengoak, eta atzera bidaiatu nahi ez dutenak ohartu dira ongi eginaz eta akatsez, berriz ez errepikatzeko. Hala behar luke, behintzat. Apokalipsia besterik ez da, ez da oraindik mundu akabera ailegatu.]]>
<![CDATA[Festa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2019-05-23/festa.htm Thu, 23 May 2019 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2019-05-23/festa.htm
Hurrengo egunean, igandean, Iruñeko Takonera parkean, Nafarroako Eskola Publikoren jaialdia ospatzekoa zen. Atzera ere, Sortzen-eko kideek ez zuten eguraldia lagun izan, eta, tamalez, jarduera ugari bertan behera geratu ziren. Ekimenak leku itxiaren babesik aurkitu ez bazuen ere, hasiera ekitaldian euripean bildutako zenbait euskaltzaleren sostengua jaso zuen, behintzat. Aterkien azpian pilatzen zirenen artean, horrelakoetan ohi den bezala, hainbat politikarik adierazi zioten engaiamendua eta elkartasuna guziontzat eta guziona den eskolari. Beste ordezkari politiko batzuek, ordea, beste nonbait bilatu zuten eginbeharra. Akaso ez ziren agertu euskal izenondoa bere sentitzen ez zutelako; agian, publikoa izan zen uxatu zituen adjektiboa. Nolanahi ere, esanahitsuak gertatu ziren batzuen zein besteen jokamoldeak, heldu den igandean Nafarroa Garaiko hauteslekuetan egitekoa den «demokraziaren festan» kontuan hartzekoak.]]>
<![CDATA[Napardeath]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/023/002/2019-05-16/napardeath.htm Thu, 16 May 2019 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/023/002/2019-05-16/napardeath.htm
Jarraitu du festak eta argazki gogoangarria utzi digu ospakizunak: Alli eta Sanz presidente ohiak Del Burgorekin -hura ez zen presidente izan, ezta?- solasean bilduak. Hirukotea eta Alliren txapel kondekorazioduna ikusita, Napardeath film apartako pertsonaiak -zonbiak, banpiroak eta zonbiroak- irudikatu ditut. Zinema aretoan egin bezala, barrez lehertu naiz hil bizidun foralak ikusi ditudanean; bestelako sentimenduak izan ditut, ordea, ohartu naizenean zonbien oinordekoek boterea eskuratu eta Nafarroa zonbi-herri bihur lezaketela, baita argazkiaren kokapenaz oroitu naizenean ere: erakunde armatu bak... Guardia Zibil beldurgarria goraipatzeko festan.]]>
<![CDATA[Ni ez naiz hemengoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2019-05-09/ni_ez_naiz_hemengoa.htm Thu, 09 May 2019 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2019-05-09/ni_ez_naiz_hemengoa.htm
Bada, Hauteskunde Batzordeak doktrina bera aplikatu omen du Iruñean Modou Faye Beltxa-ri hautagai izateko aukera ukatu dionean. Batzordeak argudio sendo ezaguna erabili du debekua ezartzeko. Nik dakidala, Fayek ez du inolako ustelkeria kasurekin harremanik izan, ez du inongo kutxaren arpilatzean parte hartu, ez du indarkeria matxista erabili, ez zaio sekula burutik pasatu pederastia kasurik zuritzea, ez du frankismoa goraipatu edota nazionalkatolizismoaren biktimarik umiliatu. Hala eginda ere, ez litzateke traba izanen. Oztopoa da ez duela Espainiako nazionalitaterik —berriz galdera, «zer jartzen du zure dokumentuan?»—, nahiz eta 10 urte joan diren egoera administratiboa erregularizatu eta bizileku baimena lortu zuenetik. Seguru asko, erabakia legezkoa izanen da erabat: hain zuzen ere, gertaera hori da kezkagarriena eta arbuiagarriena. Nonbait, legeak aitortzen dio Fayeri pertsona dela —nola ez!—, baina ez erabatekoa; Hauteskunde Batzordeak erabateko pertsonatzat hartuko balu, «benetako pertsonok» ditugun eskubideak ere aitortuko lizkioke, eta bere hiriaren aldeko ekarpenak egiteko —dagoeneko egiten dituenaz gain— aukera emanen lioke. «E-S-P-A-Ñ-A».

Noiz edo noiz, aireportuan, familia bisitatzera joaten naizenean, gure etxetik gure etxerako bidaia egiten dudala etorri zait burura. Badirudi legediak ez diola aukera bera eman nahi hainbat bizilaguni.]]>
<![CDATA[Hipotesiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-05-02/hipotesiak.htm Thu, 02 May 2019 00:00:00 +0200 Jaume Gelabert https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-05-02/hipotesiak.htm
Izan litekeenaz aritu da Maria Solana Nafarroako Gobernuko eleduna, bere kezka adierazi baitu PSOE eta Ciudadanosen arteko balizko gobernu-itunaz. Badu kezkatzeko arrazoia, Riveraren alderdiak muturrera eraman lezakeelako Sanchezenak arrotz ez duen estatu-eredu zentralista eta neoliberala, are gehiago Vox alderdiak agenda politikoa baldintzatuko balu. Ezinegon handia sortzen du aukerak. Nolanahi ere den, lepoa eginen nuke PSN eta NA+ren arteko ituna dela Solana eta beste nafar asko gehien kezkatzen dituen etorkizun posiblea, Nafarroako aldaketa finkatzeko abagune historikoa eragotziko lukeelako. Espero dezagun azken hipotesia ez betetzea.]]>