<![CDATA[Javi West Larrañaga | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 26 Nov 2022 20:34:29 +0100 hourly 1 <![CDATA[Javi West Larrañaga | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Dinosauro bat Bilbon korrika]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/027/001/2022-08-27/dinosauro_bat_bilbon_korrika.htm Sat, 27 Aug 2022 00:00:00 +0200 Javi West Larrañaga https://www.berria.eus/paperekoa/1876/027/001/2022-08-27/dinosauro_bat_bilbon_korrika.htm
2.000 pertsonak egin dute korrika Bilboko 24. Hiri Krosean. «Hiru minutu geratzen dira», esan dute bozgorailutik. «Bi minutu... has zaitezte hurbiltzen». «Minutu bat...», eta bota dute txapligua. Ziztu bizian ekin diote lasterketari 6 urtetik beherako txupeteak eta txikiak kategoriako neska arinenek. Haien atzetik, gurasoek lagunduta joan dira gehienak: batzuk eskutik oratuta, besteak besoetan, eta baten bat negarrez ere bai. Guraso askok egin dute korrika sakelako telefonoa eskuan, seme-alabak grabatzeko eta argazkiak ateratzeko. Agur keinua egiten sartu da azkenetako mutiltxoa txalo artean, alde batera eta bestera begira.

Berehala sumatu da lehiakortasuna eta irabazteko grina kategoria handiagoetan. Haurren, kadeteen eta gazteen kategorietan berotzen eta luzatze ariketak egiten aritu dira lasterketa baino lehen, baita sorbaldekin bata bestea sakatzen irteeran leku hobea lortzeko. Atletismo taldeetako elastikoak jantzi dituzte gehienek. Mihia aho kanpoan zeukatela abiatu dira zenbait, eta haginak estututa beste batzuk. Haurtxoen kategorian ez bezala, batera egin dute korrika neskek eta mutilek. «Aupa neska, lehenengoa zara!», oihukatu dio andre batek lehen neskari, eta beste horrenbeste egin du bigarrenarekin, hirugarrenarekin eta laugarrenarekin. Gurpil aulkidunek jaso dituzte txalo gehien. Pare batek hiru gurpileko aulki modernoak izan dituzte, lasterketetarakoak, baina gehienak aulki klasikoetan lehiatu dira. Ondo pasatzera joan diren batzuk kenduta, lehia bizia egon da zenbaiten artean, eta amaieran eskua eman diote denek elkarri, eta berbetan ibili dira kanpoan.

Serioak eta bromazaleak

Denetarik egon da kategoria nagusietan. Serio berotzen eta luzatzen ibili direnak mozorrotuta eta txantxetan zeudenekin nahastuta.

Hawaiiarrez jantzitako bat dinosauroz mozorrotutako baten ondoan, eta gona tutudun bat zertxobait aurrerago. Ondoan, barrezka publikoa txalo egitera zirikatzen zuen korrikalari bat. Aldarrikapenerako lekua ere egin dute batzuek. Palestinako bandera eroan dute bik, eta Txomin Barullorena beste batek. Egon da lasterketaren txilibitura berandu ailegatu denik ere. Bidean korrika zihoala ipini behar izan du dortsala pintzekin.

Duela lau urte ezarritako marka gainditu du Diego Cuadradok (Espainia). Sei kilometro egiteko, 18.25 denbora egin zuen 2018an, eta 18.04 aurten. Bakar-bakarrik heldu da helmugara, alde handia ateraz. «Zelako denboratzarra: 18 minutu», esan dio andreari sakelakoarekin denborak hartzen ari zen ikusle batek. «Hiru kilometro minutuko, hau Olinpiar Jokoetarako dago». Denak animatu ditu berdintsu. «Aupa mutil», «aupa neska», «aurrera, aurrera, harrapatu ezazu!».

Segituan nabaritu da serioen eta besteen arteko aldea, atzean gelditu direlako bromazale gehien-gehienak. Sufrimendu aurpegiz heldu dira korrikalari gehienak, goitik behera izerdiz bustita.

Hala ere, makina bat besarkada eman dituzte helmugan. «Batek baino gehiagok kalimotxo bat behar du», komentatu dute gazte batzuek, hegalean, tragoa eskuetan.]]>
<![CDATA[«Euskararen babesa merkatuaren jokoan sartzea ez da justua»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1855/027/001/2022-08-26/euskararen_babesa_merkatuaren_jokoan_sartzea_ez_da_justua.htm Fri, 26 Aug 2022 00:00:00 +0200 Javi West Larrañaga https://www.berria.eus/paperekoa/1855/027/001/2022-08-26/euskararen_babesa_merkatuaren_jokoan_sartzea_ez_da_justua.htm Streaming plataformetan ipini duzue arreta. Zergatik? Gure manifestuan hainbat puntu daude, eta streaming plataformena bat da. Egia da streaming plataforma pribatuen aldetik erantzun positiboa jaso dugula, baina uste dugu euskarazko eskaintzak oso zabala izan behar duela, euskaldunok ez dugulako osatzen merkatu segmentu bakar bat: batzuek nahiago dituzte streaming plataformetan estreinatzen diren superprodukzio arrakastatsuak, eta beste batzuek nahiago dituzte hemen bertan ekoitzitako filmak. Argi daukagu plataforma erraldoi horiek ez dituztela gure beharrizan guztiak asetzen. Ezin dira heldu gure nortasunera, gure lekukotasunekin eta hizkuntzarekin lotutako gaietara. Hori bertoko ekoizleek baino ezin dute egin. Zer egin behar da, beraz? Ezinbestekoa da erregulazioa aldatzea. Diru laguntza sendoak sortu behar dira bertoko ekoizpenak baldintza egokietan sustatzeko. Baita bikoizketak ere. Eskaintzak zabala izan behar du, eta kanpoko superprodukzioak kalitatez bikoiztea nahi dugu. Badirudi Espainiako Ikus-entzunezkoen Legeak ez dituela derrigortuko Netflix, HBO, Prime Video eta Disney+ euskaraz ekoiztera edo bikoiztera. Oraintsu jakin da Prime Videok The Lord of the Rings: The Rings of Power-en lehen denboraldia euskarara bikoiztu duela. Fede on hutsagatik egin dute? Ez dakigu zerk mugitu dituen plataforma horiek hautu hori egitera, baina guk oso begi onez hartu dugu erabakia. Albiste itzela da mundu osoan eragina izango duen superprodukzio hau euskaraz ikusi ahal izatea. Egia da beste hainbat film bikoiztu dituztela haien hautu propioz, eta uste dugu merkatu ikuspegia kontuan hartu dutela: gurearen gisako herri egitasmoei esker jakinarazi diegula zer nahi dugun. Kontua da guk arrisku bat ikusten dugula: orain horren aldeko apustua egin dute, baina erabaki dezakete datorren urtean ez egitea. Edo denboraldi hau euskaraz ateratzea, baina hurrengoak ez. Horregatik uste dugu legez bermatu behar dela gure hizkuntza eskubidea. Egingarri ikusten duzue? [Espainiako] Estatuko Ikus-entzunezkoen Lege Orokorra aukera galdu bat izan denez, guk etxean badaukagu aukera Euskal Ikus-entzunezkoen eta Zinemaren lege propioa abiatzeko, Katalunian eta beste leku batzuetan daukaten bezala, plataformei eta zinemei hizkuntza eskakizunak exijituko dizkiena. Legez bermatu behar ditugu kuota horiek. Euskarazko streaming zerbitzu bat eskatu duzue. EITBk iragarri du bat izango duela datorren urterako. Nahikoa izango da? Guk euskara hutsezkoa izan dadila eskatzen dugu, eta ez da izango. Badakigu hizkuntza hegemoniko bat gutxitu batekin elkartzen denean hizkuntza hegemonikoak bultzatu egiten duela gutxitua. Ez dugu egoki ikusten euskara gaztelaniarekin eta frantsesarekin lehiatzea. Gure ekoizpen industria eta gure merkatua oso mugatua da baliabide eta tamaina aldetik, eta horrexegatik eskatzen dugu streaming plataforma hori elikatzeko diru laguntzak handiagoak izan daitezela. Avel li Flors Mas soziolinguista kataluniarrak azaltzen du TV3 bikoizketak egiten hasi zenean askok ez zutela sinisten cowboyek eta indioek katalanez egin zezaketenik. Bai, ordea, espainolez. Euskaldunok ere arazo bera daukagu. Zergatik? Ohitura kontua da, eta horietan eragiteko eskaintzak oso zabala izan behar du. Gure garaian, euskarazko eskaintza ikaragarria zen. Orain, lehengo Sandybell [Kaixo, Sandybell telesailekoa] edo Dragoi Bola erdaraz entzutea oso arraroa egiten zait, eta ohitura kontua da. Erabaki politikoek sortu dute egoera hori, eta horregatik exijitzen dugu berriz ere bikoizketetara bideratutako ordu horiek berreskuratzea, eta sektoreko lan baldintzak hobetzea, kalitatezko bikoizketa bat izan dezagun eskura. Baina ohituretan eskaintzak eragiten du; eskaintzarik ez badago, ezin gara ohitu horretara. Europa iparraldean ez dute bikoizten, azpitituluetara jotzen dute. Ez litzateke aukera merkeago bat euskarazko eduki gehiago edukitzeko? Izan daiteke aukera merkeagoa, eta agian apustuak izan behar du horretara ohitzea. Daukagun arazoa da espainolez badagoela bikoizketa. Orduan, erabaki horrek estrategikoa izan behar du, guztiz estrategikoa. Hemen diglosia egoera batean gaude, ez gaude beste herrialdeetan egon daitezkeen egoera berean. Guk gure errealitatea aztertu behar dugu, eta helburuak izan behar du etorkizunean euskara sustatzea. Ikusi beharko dugu zeintzuk diren estrategiarik egokienak, denon artean parametro batzuk ezarriz eta lortzen diren emaitzak neurtuz. Kontsumoak arduratzen zaituzte? Badago eztabaida bat hor. Ez da bidezkoa hizkuntza gutxitu baten babesa merkatuaren jokoan sartzea. Egia da kontsumitzaile gisa ardura daukagula: eskatu egiten dugu, eta orduan kontsumitu egin behar dugu; gure erantzukizuna da, baina gauden diglosia egoera honetan ezin da darwinismo linguistikoa aplikatu. Gure hizkuntzak erakundeen babesa behar du. Muga zergak aplikatzen dira bertoko ekoizleak babesteko kanpotik datozen inportazioetatik. Bada, hemen ere gure hizkuntza babestu behar da, legez.]]> <![CDATA[Eguneko zentro baten hustea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1996/007/001/2022-08-18/eguneko_zentro_baten_hustea.htm Thu, 18 Aug 2022 00:00:00 +0200 Javi West Larrañaga https://www.berria.eus/paperekoa/1996/007/001/2022-08-18/eguneko_zentro_baten_hustea.htm
Arratsaldean, Bilboko Auzitegiak agindu zuen «eraikina ez eraisteko». Izan ere, auzitan dago udalaren eraiste agindua, Nagusi Etxea kudeatzen duen elkarteak helegitea jarrita, eta epailearen ebazpenaren esperoan daude oraindik. Horregatik, eraikina kudeatzen dutenen arabera, legez kanpo jokatu zuen udalak atzo. Epailearen agindua jaso arren, eraikina husteko lanetan jarraitu zuten atzo. Esan diete poliziek aterako dituztela barruko trasteak, eta aurrerago jasoko dituztela.

Udalak aspalditik bota nahi du eraikina, bertan «belaunaldi arteko» gune bat eraikitzeko. Gazteentzako 40 apartamentu egin nahi dituzte, eta adinekoentzako 100 ohe jarri. Bertako erabiltzaileek, ordea, eutsi egin nahi diote euren ereduari; tentsioa eragin du horrek luzaro, eta atzo lehertu zen azkenean. Hustea eragozteko, dozenaka auzokidek egin zuten protesta eraikinaren atarian. Adinekoak, helduak eta gazteak ziren, eta lapikoekin, zartaginekin eta txalokariekin egin zuten protesta, txilibituekin lagunduta.

«Ukraina dirudi. Lau gara, eta armada bidali digute», Arnaiz Matok, kexua. Polizia ugari bidali zituzten, eta ezkutu eta kaskodun ertzainek polizia lerroa egin zuten auzokideei pasatzen ez uzteko. Alkateari «erregutu» ere egina dio aurrez Arnaiz Matok eraikina ez eraisteko, baina alferrik. «Hau guztia programatuta zeukaten; jaien amaiera itxaroten ari ziren». Ez zen Matoren iritzia bakarrik. Protestan, hainbatek zerabilten atzo ideia hori: udalak gurata hustu duela eraikina abuztuan, herritarren erantzuna txikiagoa izateko.

Rafa Martin ere izan zen protestetan atzo; Nagusi Etxearen presidente ohia izandakoa da, eta, berak nabarmendu zuenez, udalak leku aldaketa proposatutakoan, erabiltzaileen %84k bozkatu zuten bertan geratzearen alde.

Eraikin handia da Nagusien Etxea. Martinek adierazi duenez, 1.500 metro koadro dauzka, eta patio handi bat. Hori galtzeko beldur dira erabiltzaileak, proiektu berria txikiagoa eta murritzagoa delako. «300 metro koadro bakarrik eskaini nahi dizkigute. Getxon badago erresidentzia pila bat, baina eguneko zentroak falta dira». Haren ustetan, ez dira udalaren RKE zentroan kabitzen. «Ez da hori bakarrik. Guk etxeko giroa daukagu hemen. Jarduerak egiten ditugu, eta gero elkartu egiten gara. Bestea, berriz, eginda dago, hain zuzen, jarduera egin ostean etxera joan zaitezen». Neurri batean, horrek ere azaltzen ditu protestak.

Negozioa eta zementua

Gimnasia egitera eta bingoan aritzera joaten zen Isabel Casado Nagusi Etxera, eta, noizean behin, mendi irteeretara ere joan izan da. Atzo gertatutakoari «lotsabakokeria bat» iritzi zion, eta gogor gaitzetsi zuen EAJren udalaren jarrera. «Eta gero botoa ematen diegu». Ez du gustuko udalak martxan ipinitako aukera, RKE Romoko Kultur Etxea. «Lardaskeria esaten diot nik horri. Zarata asko egin zuten, eta kanpotik atondu, baina oso txikia da».

Erabiltzaile izan ez arren, Nagusi Etxean egindako lana defendatu zuen Joseba Agirre bizilagunak protestetan. «Oso kudeaketa ona egiten dute, ez dakit zergatik eraitsi nahi duten ondo dabilen proiektu bat». Hori esan eta gero, baina, atoan proposatu zuen arrazoi posibleetako bat. «Nik uste dut hor negozioa egin nahi dutela zementuarekin».

Estibaliz Larreategi ere kritiko agertu zen udalaren proposamenarekin. «Orain kartzela hartan sartu nahi gaituzte; hirugarren solairua da,eta leiho bakoa». Ertzainen polizia lerroaren aurrean eman zuen ia goiz osoa, eta bi txilibiturekin aritu zen txistuka eta ozen protestatzen. Haren ondoan, hainbatek adierazi zuten udalaren RKE zentroan gehiegizko kontrola dagoela, eta eurak gai direla euren kabuz antolatzeko gauzak.

Susmoa bazuten bizilagunek, eta, horregatik, eraikina babesteko guardiak egin dituzte, Larreategik azaldutakoaren arabera. «Guardiak egiten zituztenak oso kantsatuta egon dira, oso nagusiak direlako».

Zalantzan dago orain arteko gestio eredua. Auzitegietan ere badago gaia, ordea, eta hurrengo egunetan ikusi beharko da zer gertatzen den. Protesta gehiago egiteko asmoa dute herritarrek hurrengo egunetan.]]>
<![CDATA[Konpartsek muntaketari ekin diote]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/029/001/2022-08-12/konpartsek_muntaketari_ekin_diote.htm Fri, 12 Aug 2022 00:00:00 +0200 Javi West Larrañaga https://www.berria.eus/paperekoa/1879/029/001/2022-08-12/konpartsek_muntaketari_ekin_diote.htm
Atzo iragarri zuten Bilboko Konpartsek muntaketa lanetan hasi zirela. Kaskoa jantzita egin zuten aurkezpena, Arriaga antzokiaren atarian, eta bi urte hauetako lehortea aipatu zuen Konpartsen bozeramaile Nerea de las Herasek: «Bi abuztu gris eta graziarik gabeak bizi behar izan ditugu, Delorean batean 1978ra bueltatu izan bagina bezala, orain arte eraiki duguna existituko ez balitz bezala». Itzuli dira, hala ere, «kaleak aldamioz eta kolorez berriro betetzeko».

De las Herasen arabera, aurten «inoiz baino indar handiagoz» jakinaraziko diete jaietan parte hartzen dutenei txosnena gune segurua dela. «Indarkeria matxistaren, arrazistaren, homofoboaren edo espezistaren biktimek edonoiz jo dezakete txosnetara».

Konpartsetara jotzeko deia egin zuen, gainera, «horietan hartzen den trago bakoitzak» egitarauari eusten laguntzen duela argudiatuta. Bozeramailearen berbetan, muntaketaren helburua ez da egitura «soil» bat eraikitzea: «[Helburua da] gure mezua komunikatzeko bide bat sortzea, batzuetan eragozten zaigun arren».

Goiz-goizetik ekin zioten txosnak muntatzeari. Arnesak gerrian eta mailua zintzilik ibili ziren Kaskagorri konpartsakoak, elkarri aginduak ematen eta mosketoiak abileziarekin lotzen, mekanotubo batetik bestera egitean. «Hamaiketakoa ekarriko dut; sobran gaud,e eta aprobetxatuko dut zeozer egiteko», behetik, begira zegoen batek.

Oraindik gutxi dira muntaketa lanetan hasi diren konpartsak, eta Areatzako pasealekukoek eta Arriaga antzokiaren atzeko aldekoek hartu dute aurrea aurten. Lanean aritu den horietako bat da Eire Larrea. Hainbat urte daroa konpartsakide izaten. Kaskagorrin hasi zuen bidea, eta 2019an egin zuen lehen urtea Altxaporruen. «Muntaketa urte hasieran hasten da jada, egitaraua prestatzen hasten garenean; uztail hasieran panelak, lan fisikoa gaur», nabarmendu zuen. «Aurrelana ez da ikusten, baina oso garrantzitsua da».

Goizeko zortzietan ipini zuten ordua aldamioekin hasteko, 40 gradu zeudelako iragarrita Bilbon. Larrearen berbetan, oraindik «energiarekin» eta «gogotsu» daude kideak: «Egun pare batera hasiko gara nekea nabaritzen, eta jaien osteko desmuntatzea izaten da latzena».

Hurre egon ziren Txori Barrotekoak, eurak ere egitura ipintzen. Bederatzietan hasi ziren, beroa egiten hasi aurretik denbora aprobetxatzeko. «Ur asko edango dugu, eguerdi aldean deskantsu bat egingo dugu, eta iluntze aldean lan gehiago egitea aurreikusten dugu», azaldu zuen Naia Torrealdai kideak. Orain dela urte bi hasi zen konpartsan, baina, haren arabera, ez du oraindik «benetako Aste Nagusia bizi», pandemiaren ondorioz.

Urte osoko lana

Plano batzuk eskuan, aginduak ematen ibili zen Aritz Erkiaga. Hau Pittu Hauren konpartsa muntatzen ibili ziren erreka bazterrean. Azaldu duenez, herenegun ekarri zieten materiala, eta atzo goizean hasi ziren muntatzen. Bi egun beharko dituzte egitura egiteko; zapatutik aurrera toldoa eta dekorazioa ipiniko dute, eta instalazio elektrikoa egin.

«Muntaketa gaur hasi dugu, baina muntaketan pentsatzen daroagu uda osoa», zehaztu zuen Erkiagak. Zortzigarren urtea du arduradun gisa. Orain, «erreleboari itxaroten» dagoela esan zuen, barrezka. Azaldu duenez, izurriteak eragindako geldialdia «atseden handia» izan da bere buruarentzat. «Urtero errobera batean gaude: bat amaitu eta hurrengoa hasi».

Erkiagaren arabera, ikara handiarekin hartu dute aurtengo Aste Nagusia, «eguna etorri arte» ez dutelako jakin zenbat jende batuko zitzaien. «Gaur joan zaizkit beldur denak», zioen, jende nahikoak eman duelako izena eurenean. Ikara joan zaie konpartsakide ugariri; hainbat egunetako lana daukate aurretik orain.]]>
<![CDATA[Klima larrialdiari aurre egiteko politika publikoak aldatzea exijitu du ELAk]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/005/001/2022-08-04/klima_larrialdiari_aurre_egiteko_politika_publikoak_aldatzea_exijitu_du_elak.htm Thu, 04 Aug 2022 00:00:00 +0200 Javi West Larrañaga https://www.berria.eus/paperekoa/1867/005/001/2022-08-04/klima_larrialdiari_aurre_egiteko_politika_publikoak_aldatzea_exijitu_du_elak.htm
Hainbat puntutako plana proposatu du sindikatuak: Lurralde Antolaketarako plangintzak uholde arriskuetara egokitzea, herri eta hiriak «udako beroetan eta neguko hotzetan» bizigarriak izateko diseinatzea, etxeak birgaitzera derrigortzea eta diruz laguntzea termikoki ondo isolatuta egoteko, larrialdi zerbitzuak baliabide gehiagoz hornitzea, «gero eta sarriago» gertatuko diren larrialdiei aurre egiteko, eta osasungintza publikoaren plangintza egokia egitea udan eta neguan.

Erresilientzia handiagoa

Horrez gain, nekazaritzan ere ipini du arreta ELAk. Nekazaritza politikak «egoera berrira» egokitzeko eskatu dute, eta kontuan hartzeko ekoizpenean aldaketak egongo direla tenperatura eta hezetasun aldaketengatik. «Aldaketa hauek egiteko, gobernuek laguntza tekniko eta ekonomikoak eman beharko dituzte, betiere eredu agroekologikoan sakonduz eta eredu intentsiboak baztertuz», esan dute oharrean.

Sindikatuaren arabera, ingurune naturala hobeto kontserbatuz gero, «erresilientzia handiagoa» izango du gizarteak «uholde, sute, eta izurriteei aurre egiteko».]]>
<![CDATA[Hegoaldeko gazteen artean migrazioa «naturalizatu» egin dela ondorioztatu dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1977/008/001/2022-08-03/hegoaldeko_gazteen_artean_migrazioa_naturalizatu_egin_dela_ondorioztatu_dute.htm Wed, 03 Aug 2022 00:00:00 +0200 Javi West Larrañaga https://www.berria.eus/paperekoa/1977/008/001/2022-08-03/hegoaldeko_gazteen_artean_migrazioa_naturalizatu_egin_dela_ondorioztatu_dute.htm Espainiar gazteak 2021ean txostenaren ondorioak dira.

Arduradunek azaldu dutenez, ikus daiteke alde batetik gazteek immigrazioa onartzen dutela, baina baita «anbibalentzia» ere. «Ikusi ahal da kultur aniztasunarekiko tolerantzia dagoela, baina ez guztiz integratzeraino», jaso du txostenak.

Ikerketaren arabera, Hego Euskal Herriko gazteek ez dute immigrazioa «mehatxu» edo «lehia» moduan hautematen. Hala ere, ez dute uste garapen ekonomikoari ekarpenik egin diezaiokeenik, ezta «kanpotar kopuru jakin batzuk» hartu daitezkeenik ere.

«Tolerantzia handiagoa»

Ariana Perez ikertzaileak azpimarratu du hainbat aldaketa antzeman dituztela denborarekin: «Gazteen artean ikus daiteke migrazioaren fenomenoa naturalizatu egin dela, eta migranteekiko tolerantzia eta sentsibilitatea handiagoa dela». Ideia horretan sakondu du Juan Maria Gonzalez-Anleo kideak: «Tolerantzia eta aniztasunaren defentsa dira egungo gazteriaren belaunaldi marka».

Sexu aldetik ere desberdintasunak ikusi dituzte. Oro har, ikerketak jaso du neskek mutilek baino pertzepzio «askoz irekiagoak eta positiboagoak» dauzkatela migrazioari buruz. Hamar puntu baino gehiagoko aldea hauteman dute galdera «gogorretan». Alegia, migrazioa krimenarekin lotuta ote dagoen edo «Espainian kanpotar gehiegi» ote dauden galdetzean ikusi dituzte desberdintasun nabarmenenak.

15 eta 29 urte arteko gazteek hartu dute parte ikerketan. 50 galdera itxiri erantzun zieten, sarean.]]>
<![CDATA[Gorroto delituen gida berritu dute, «biktima erdigunean jarrita»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1874/006/001/2022-08-02/gorroto_delituen_gida_berritu_dute_biktima_erdigunean_jarrita.htm Tue, 02 Aug 2022 00:00:00 +0200 Javi West Larrañaga https://www.berria.eus/paperekoa/1874/006/001/2022-08-02/gorroto_delituen_gida_berritu_dute_biktima_erdigunean_jarrita.htm
Biltzen Kulturen Arteko Integrazio eta Bizikidetzarako Euskal Zerbitzuak prestatu du dokumentua, eta Artolazabalek adierazi zuen batez ere udalentzat egin dutela: «Udal bakoitzaren egitekoa izango da, egoki iritziz gero, gidaren edukia edo haren zati bat bere errealitatera egokitzea. Horretarako, Eusko Jaurlaritzaren laguntza izango dute».

Biktimaren autonomia errespetatzea, konfidentzialtasuna eta azkartasuna dira gidak nabarmentzen dituen gakoetako batzuk.

Mehatxuak eta erasoak

Ikuspegi Immigrazioaren Euskal Behatokiak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarrek aniztasunaren eta diskriminazioaren inguruan dauzkaten pertzepzioak eta jarrerak jaso zituen Neurtu 2021 txostenean. Hartan bildutako datuen arabera, herritarren %42,5ek adierazi dute LGTBI pertsonen kontrako irainak entzun edo ikusi dituztela, %17,9k mehatxuen berri izan duela, eta %13,5ek eraso fisikoen berri.]]>
<![CDATA[Mugimenduen artean ikasten]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1994/008/001/2022-07-30/mugimenduen_artean_ikasten.htm Sat, 30 Jul 2022 00:00:00 +0200 Javi West Larrañaga https://www.berria.eus/paperekoa/1994/008/001/2022-07-30/mugimenduen_artean_ikasten.htm Communia, autonomia eta kontrabotere jaialdia deitu duten horretan. Lau eguneko jardunaldiak dira, eta uztailaren 31ra arte egongo dira han.

Batez ere Euskal Herritik, Herrialde Katalanetatik eta Espainiatik bertaratu da jendea, eta Europatik kanpoko etorkinek ere parte hartu dute saioetan. Feminismoa, elikadura burujabetza, migrazio sareak eta arrazakeriaren aurkako mugimenduak izan eta izango dituzte hizpide jardunaldietan, besteak beste. Antolatzaileek eman dituzten datuen arabera, 150 eta 200 pertsona artean joan dira, eta itzulpengintza lantalde baten laguntzarekin bermatu dute mahai inguruetako batzuk ele bitan izatea.

Hitzaldietako batean, mugimendu sozialez hausnartu dute, eta hainbat partaidek bakoitzaren kolektiboa aurkeztu dute. Estatuarekiko harremanean sakondu du Artea Sareko Mikelek, eta bere taldearen ibilbidea azaldu du. 120-150 pertsonak osatzen dute, eta «elikaduraren ekonomiari lotutako enpresa sozialak» dauzkate. «Nahi duguna da ekonomia propioa izan, gurea. Saiatu nahi dugu autonomoak izaten, ahalik eta gehien», azpimarratu du. Azaldu duenez, «beste eredu batzuk proposatuz», sistemari «desobeditzen» diote. Haien jardunaren alde batzuk legalak dira -baldintza guztiak betetzen dituen denda bat daukate- eta beste batzuk, ilegalak. «Lege barrukoa eta legez kanpokoa uztartzen ditugu naturaltasun osoz», gehitu du. Mugimendu sozialen erretorikaz eta praktikaz aritu da, eta esan du askotan praktika «gaitzagoa» dela. «Harrera etxe bat egiten ari banaiz, eta ez baldin badut zeozer egiten transformaziorako, ez badut desobeditzen, ez badut gauza benetan politikorik egiten hori aldatzeko, estatuari laguntzen ari naiz, estatuaren lana arintzen».

Manresako (Herrialde Katalanak) Les Aamas taldea aurkeztu du Anak. Hirian ia 80.000 biztanle dira, eta etorkinen %25 inguru Afrika iparraldekoak dira. Etxebizitza eskubidea defendatzen hasi zen taldea, eta, ondoren, herri eskolak sortu zituzten etorkinek katalana eta espainola ikas zitzaten. «Gerora, arabiera eskolak sortu genituen, guretzat». Les Aamas talde feminista gisa eratu zen, «bortizkeria patriarkalari» aurre egiteko, «baina baita estatu patriarkalaren bortizkeriari ere, izan lan bortizkeria edo izan borroka barruan gertatzen dena».

Garaipen «partzialak»

Etxebizitzari buruz jardun du Madrilgo Maizterren Sindikatuko Javik ere. Azaldu du Madrilen «desobedientzia estrategia» bat abiarazi zutela alokairuen garestitzeari aurre egiteko: «Kontratua amaitzean, geratu egiten gara [etxebizitzan]. Egoera juridiko berezi bat sortzen da, eta gaitasuna ematen digu sindikatuetako praktikak martxan ipintzeko ugazabei presio egiteko, eta negoziazio kolektiboei bide emateko prezioak mantentze aldera».

Madrilgo Maizterren Sindikatuak lortu du etxebizitza batzuetan auzokoek desobedientzia ariketa hori egitea eta «borroka prozesu horiek sortzea». Kideak azaldu duenez, AEBetako Blackstone putre funtsa garaitu zuten horrelako negoziazio kolektibo batean, baina borroka bakoitza «partziala» dela esan du. «Banan-banan egin behar ditugu, eta indarrak metatzen ditugu, baina ez da nahikoa aldaketa errealagoak egon daitezen».

Juanjok Madrilgo Carabanchel barrutian daukaten EKO proiektua aurkeztu du. «Herri gimnasio bat» daukate -batez ere arte martzialak egiten dituzte- eta hartan parte hartzen du. Nabarmendu du «oso gaitza» dela parte hartzea asanblada batean sartzean edo militantziarako gune bat hasieratik erosoa izatea, eta «kodeak» ez direla berak jolasteko orduan. «Gure 'herri gimnasioetan' kirol harremanak aprobetxatzen ditugu militantziarako espazio bat sortzeko. Kirolaren bitartez lortzen dugu komunitateak eraikitzea eta militanteei aisialdirako aukera ematea», adierazi du. Haren berbetan, sistema bera aisialdiaren bidez ere erreproduzitzen da, andreentzako eta gizonentzako kategoriak ezarriz eta olinpiarrak eta paralinpiarrak bereiziz, «perspektiba kapazitista batetik abiatuta». Indarrean dagoen sailkapen hori iraultzen saiatzen dira militantziaren bidez.]]>
<![CDATA[Urduñako kontzentrazio esparruan hil ziren presoak omendu dituzte]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1844/008/001/2022-07-29/urduako_kontzentrazio_esparruan_hil_ziren_presoak_omendu_dituzte.htm Fri, 29 Jul 2022 00:00:00 +0200 Javi West Larrañaga https://www.berria.eus/paperekoa/1844/008/001/2022-07-29/urduako_kontzentrazio_esparruan_hil_ziren_presoak_omendu_dituzte.htm
Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak «herrialde honek» memoriarekin duen konpromisoa nabarmendu du: «Euskal lurretan errepresaliatu errepublikano bat aurkitzeko aukera dagoen bitartean, lanean jarraituko dugu, izan euskal herritarra, andaluziarra, asturiarra, extremadurarra zein beste edonongoa». Artolazabalek gaineratu du omenaldia ez dela gorroto, mendeku edo «mamu zaharren» kontu bat, baizik eta duintasunarena, memoriarena eta justiziarena.

Hamabost izan dira oraingoan hobiratu dituzten biktimak. Hamalau hilerrian aurkitu zituzten, eta, ustez, Urduñako Kartzela Zentralean hil ziren, 1941eko otsaila eta ekaina bitartean. Hamabosgarren hildakoa Amurrioko San Pedro ermitaren inguruko lubakietan aurkitu zuten.

225 biktima horien hainbat senidek jo dute Urduñara beren familiakoak omentzera. Horietako batzuek hilkutxak hobiratu dituzte —zapata kutxa bat baino handixeagoak—, nahiz eta ez jakin kutxetako bakoitza norena den, ezta euren senideak oraindik agertu al diren ere.

Silvano de Castro izan da gogoratu dituzten biktimetako bat. Almuradielen jaio zen, Ciudad Realen (Espainia). Matxinoak herrian sartzean, bere kideak salatzeko eskatu zioten, baina, ezezkoa ematean, Urduñako kartzelara eroan zuten, eta bertan hil zen, 1940ko uztailaren 24an. Miguel Angel de Castro biloba egon zen atzo omenaldian. «Zalantzak izan ditut etortzeko. 600 kilometro, sei ordu eta erdi. Hamabi orduko lanaldia egin dut egun hau hartu ahal izateko. Baina oso atseginak izan dira nirekin, eta, errespetu guztiz egin dutenez, etortzea erabaki dut, eskerrak emateko».

Itziar Biguri Urduñako alkateak azaldu du kolunbarioa inauguratuta ez dela ezer «amaitu», eta hilerrian hormigoi azpian oraindik dauden gorpuzkiak aterako dituztela orain.

Lana egiteko oraindik

Lourdes Herrasti Aranzadi zientzia elkarteko antropologoak adierazi du «goseagatik, miseriagatik, gaixotasunengatik eta abandonuagatik» hil zirela preso gehienak. Horrez gain, indusketen berri eman du. Aranzadikoek hilerri kanpoko nitxo biren arteko korridorea induskatu zuten, eta bertan aurkitu zituzten hamalau hobi. Esan duenez, proba genetikoak egin dizkiete gorpuzkiei, baina ez dute lortu bat ere identifikatzea. «Espero dezagun datorren etapan arrakasta handiagoa izatea», adierazi du Herrastik.

Izan ere, alkateak iragarri du hilerriko nitxo ilara bi horietan urduñarrak daudela, baina senideek baimena eman dutela lekuz aldatzeko. Hartara, horien azpian dagoen hormigoia altxatuko dute bertako gorpuzkiak ateratzeko. «Aukerarik badago, [biktimak] jaioterrira eramango ditugu. Bestela, hemen geratuko dira gurekin». Gainera, barkamena eskatu du Urduñaren izenean gerra presoen eskulana erabiltzeagatik, erantzuleak izan ez arren.

Iñigo Arregi artistak egindako Duintasuna eskultura da kolunbarioa, Elgoibarko (Gipuzkoa) hilerrian ipinitakoaren erreplika bat.]]>
<![CDATA[«Sarri nerabeek geolokalizazioa eskatzen diete bikotekideei»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1864/008/001/2022-07-02/sarri_nerabeek_geolokalizazioa_eskatzen_diete_bikotekideei.htm Sat, 02 Jul 2022 00:00:00 +0200 Javi West Larrañaga https://www.berria.eus/paperekoa/1864/008/001/2022-07-02/sarri_nerabeek_geolokalizazioa_eskatzen_diete_bikotekideei.htm
Proba pilotu bat egin duzue bi eskolatan. Zer ikusi duzue?

Oraindik ez dauzkagu emaitzak. Aurre ebaluazio bat egin dugu; eskala balidatuak ematen dizkiegu ikasleei, 13 eta 15 urte bitarteko ikasleei. Alde batetik, lehen maitasun harremanetan saretik kanpo gertatzen den indarkeria neurtzeko eskala bat, eta, bestetik, sarean gertatzen dena neurtzeko beste bat. Gero beste faktore batzuk daude. Autoestimua, emozioen erregulazioa, sumindurari aurre egiteko daukaten kontrola... Ez dugu soilik indarkeria neurtzen. Hamabi saio egiten ditugu programan, eta gero berriz ebaluatzen ditugu, ikusteko ea desberdintasunik egon den gu hor egonda.

Oraindik ebaluazioa egin ez arren, zer sumatu duzue?

Ikusi dugu saioen ostean gaitasun handiagoa daukatela jarrera sexistak, maitasun erromantikoaren mitoak eta Interneten arriskuak hautemateko. Hasieran uste zuten Internet komunikatzeko tresna normal bat zela, nerabe guztiek «behar» dutena. Baina, Unicefen ikerketa baten arabera, hiru nerabetik batek arriskuan ipintzen du bere burua Interneten. Gazteek hori identifikatzeko zailtasunak dituzte.

Zer egin daiteke arriskuekin?

Uste dut gure ardura dela gizartean orokorrean eta bikote harremanetan galdetzea aldez aurretik: «Aizu, hau jarriko dut [sarean]». Askotan jazarpena ez da bakarrik argazkiak zabaltzea, baizik eta mezuen bidez zirikatzea. Hori ere ziberindarkeria da. Sareko indarkeria momentu oro gerta daiteke, egun osoan. Ez da amaitzen etxera zoazenean. Gazteek jakin behar dute zein den arriskua argazki bat zabaltzen dutenean, eta prebenitzeko ardura hartu.

Zelan egiten duzue lan?

Metodologia aktiboekin. Trivialen antzeko jolas bat daukagu, roleplaying egiten dugu... Bideo bat egin dugu aktoreekin, lehenengo maitasun harremanetan gertatzen den ziberindarkeria azaltzeko. Estereotipoak eta genero rolak lantzeko, Ibai Llanos eta Lolita youtuberren arteko aldea erakusten genien. Batak gamer-en estereotipoak betetzen ditu, eta besteak, arropa eta makillajearen inguruko edukia sortu.

Eurak badira horren jakitun?

Askotan erraz identifikatzen zituzten bideoetan islatzen diren jarrerak, baina egunerokoan modu inkontziente batean barneratzen dute informazioa. Orduak eta orduak ematen dituzte sareko edukiak kontsumitzen, eta arriskua dago hor. Ez dut esan nahi ezin dutenik sare sozialik erabili, baina gutxienez kontzientzia piztuta izan dezatela.

Esan duzu hamabi saiotan egituratu duzuela programa.

Bai. Programak hiru modulu ditu: lehenengoan autoestimua zer den lantzen dugu, haiek kapaz izateko hori identifikatzeko, eta emozioen erregulazioari ere garrantzia ematen diogu. Bigarren moduluan generoa lantzen dugu, rolak, maitasun erromantikoa... Gizarteak estereotipo batzuk ezarri dizkie mutilei eta beste batzuk neskei, eta azaltzen diegu nola joan garen bide bat egiten generoaren arabera. Hirugarren moduluan, sarearen arriskuez eta ziberindarkeriaz jarduten dugu. Eztabaidatu egiten dugu ea pasahitza lagunei ematea ona den ala ez, ea sarean edo saretik kanpo zenbat aldatzen diren gure pertzepzioak...

Eta zelan erantzuten dute?

Kaletik norbaiti jarraitzea argi ikusten dute gaizki dagoela, baina ez hainbeste norbaiten Instagram istorio guztiak ikustea. Edo etxeko giltzak ematea eta sare sozialetakoak ematea alderatzen ditugu.

Identifikatu dituzue jarrera toxikoak?

Bai. Pasahitza besteei ematen zieten batzuk zeuden, geolokalizazioa bidaltzen zutenak, zer arropa erosten duten erakusteko eskatzen zutenak... Eta ez zuten kontrol moduan ikusten.

Geolokalizazioa eskatzen diete bikotekideei?

Askotan. Oso ohikoa da. Batzuek justifikatzen zuten esanez haien gurasoekin ere egiten zutela, baina konnotazioa ez da bera. Gu saiatzen gara hori guztia deseraikitzen, baina nerabeen ikuspuntua kontuan hartuta, eta ez autoritarismoaren aldetik jota.

Zer irakatsi diezue?

Askotan, haiek bakarrik gai ziren ikusteko erasotzailearen eta biktimaren rola, baina ez lekukoena. Toxikoak diren jarrerak ikusten dituztenean zer egin behar dute? Askok esaten ziguten ez zela euren arazoa. Guk esaten diegu garrantzitsuena heldu batengana jotzea dela, eta ezer ez egiten azkenean modu pasibo batean onartzen dutela. Zuk egin behar duzu zeozer. Eginkizun bat daukagu, guztion ardura da. Kontzientzia piztu behar diegu.

Ikusi duzue jarrera toxikoak gehiago errepikatzen direla mutilen artean?

Teorian nerabezaroan noranzko bietakoa izan daiteke, eta sare sozialetan ere hala izaten da. Oraindik ez dugu emaitzarik ikusi, baina, teorian, biktima izatean, neskak kaltetuago ateratzen dira autoestimuaren aldetik. Kontua da hori oso lotuta dagoela generoaren sozializazioarekin.]]>
<![CDATA[LGTBI+ Behatokiak lege integral bat eskatu dio Eusko Legebiltzarrari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/006/002/2022-06-28/lgtbi_behatokiak_lege_integral_bat_eskatu_dio_eusko_legebiltzarrari.htm Tue, 28 Jun 2022 00:00:00 +0200 Javi West Larrañaga https://www.berria.eus/paperekoa/1873/006/002/2022-06-28/lgtbi_behatokiak_lege_integral_bat_eskatu_dio_eusko_legebiltzarrari.htm
LGTBI+ Behatokiak ohartarazi du Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa atzean geratu direla beste hainbat lurralderekin alderatuta. Alarconek egin du balorazioa: «Hogei urte baino gutxiagoan, Euskadi LGTBI+ kolektiboarentzat erreferentziazkoa eta aitzindaria izatetik azken putz izatera pasatu da». Horri buelta emateko asmoz, proposatu dute irailean Eusko Legebiltzarreko taldeek eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako LGTBI elkarte guztiek mahai bateratu bat eratzea lege integral bat onartzeko.

Legeak hainbat helburu izan behar dituela adierazi du LGTBI+ Behatokiak. LGTBI kolektiboko kideen «eguneroko diskriminazioa» eragoztea da horietako bat. Gainera, zenbait eremuren «heterogeneotasuna» bermatzeko neurriak eskatu dituzte. Zahar etxeak dira horietako batzuk, «ez daitezen armairura itzuli erresidentzietara doazenean».

Gorrotoa, bizirik

LGTBI+ Behatokiak deitoratu du intersexualitatea oraindik patologiatzat hartzen dela, «eta ez giza aniztasunaren partetzat», eta irizpide ideologikoetan oinarriturik egiten direla zenbait kirurgia. Gainera, salatu dute gorroto delituek gora egin dutela Araba, Bizkai eta Gipuzkoan. Hainbat faktoreren ondorio da hori, LGTBI+ Behatokiaren ustez. Sarai Montes kideak egin du zerrenda: «Eskuin muturra erakundeetara heltzea, trans-ak baztertzen dituen feminismoaren joera totalitarioa, gure errealitatearen inguruko sentsibilitaterik ez duen sistema judiziala eta beste alde batera begiratu duten alderdi politikoen jarrera».

Emandako datuen arabera, LGTBI komunitateko kideen aurkako gorroto delituek %47 egin zuten gora 2020tik 2021era. Esan dutenez, delituen larritasuna bera ere handitu da. Montes: «Orain dela hamar urte, kolektibokook ez genukeen imajinatuko Euskal Herriko herri batean gazte bat jipoitu zezaketenik homosexuala izateagatik, eta orain dela gutxi gertatu da Basaurin».]]>
<![CDATA[Akordiotik «oso urrun» daudela diote Bizkaiko metalgintzako sindikatuek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/011/001/2022-06-24/akordiotik_oso_urrun_daudela_diote_bizkaiko_metalgintzako_sindikatuek.htm Fri, 24 Jun 2022 00:00:00 +0200 Javi West Larrañaga https://www.berria.eus/paperekoa/1893/011/001/2022-06-24/akordiotik_oso_urrun_daudela_diote_bizkaiko_metalgintzako_sindikatuek.htm
Bizkaiko metaleko sindikatu guztiek deituta, manifestazioa egin zen atzo Bilbon, Hitzarmen duin baten alde, Bizkaiko metala greban lelopean. FVEM Metalgintzako Enpresen Bizkaiko Federazioaren egoitzatik abiatu zuten protesta, eta patronalari eskatu zioten negoziazioak desblokeatzeko.

Protestak Bizkaiko metalaren produkzioa «eten» zuen, Etxebarriaren hitzetan, eta langileak zoriondu zituen. CCOOko Unai Orbegozok azaldu zuenez, grebaren erantzuna %80-85 ingurukoa izan zen. Hark ere zoriondu zituen langileak, «eskainitako arduragatik» eta «erakutsitako klase duintasunagatik».

Sindikatuek hamazazpi puntuko eskaera bat aurkeztu zioten patronalari maiatzean, eta, ELAko Etxebarriaren arabera, soldata igotzeko eskaerari bakarrik erantzun dio patronalak. «Patronalak %2,5eko soldata igoera eskaini digu aurten, eta iazko KPIa %6,5 izan zen. Datorren urterako %2,5 igotzea eskaini digu, eta, gaur egun, KPIa %8tik gora dago. Urrun baino urrunago gaude».

Langileen soldata KPIaren gainetik igotzeaz gain, sindikatuek beste hainbat eskaera ere badituzte: antzinatasuna desizoztea —sindikatuen arabera, 1993ko indize berak erabiltzen ari dira—; lanaldia murriztea eta malgutasuna mugatzea; jarduera guztietarako subrogazioari bide ematea; errelebo kontratua derrigorrez aplikatzea; aldi baterako enpresen bidezko kontratazioa mugatzea, eta lan istripuen, gaixotasunen eta heriotzen kalte ordainak hobetzea.

Istilu «puntualak»

Patronalaren arabera, grebaren erantzuna %28koa izan zen, eta enpresen %66an ez zen egon grebalaririk. Eguna normal egin zutela esan dute, eta istiluak «puntualak», «gaitzesgarriak» eta «justifikaezinak» izan zirela.

Patronalak negoziazioei ekin ezean grebari eutsiko diotela esan dute sindikatuek. LABeko Iratxe Azkuek FVEMi egin zion galdera: «Noiz arte luzatu nahi du gatazka FVEMek?». Azkuek adierazi zuen «enpresak hustu» eta «kaleak bete» zituztela. Grebaren erantzuna «oso zabala» izan zela gaineratu zuen, baita zenbait enpresa handitan ere. «Arcelor geldi dago, eta Nervacero, Tecuni, Arteche Hermanos, Bizkaiko Gestamp, CIE Automotive eta beste hainbat enpresatako langileak kalera irten dira».

«Gora, gora, gora, langileon borroka» oihukatu zuten, besteak beste. Bukaeran Zutik, emakumea; Internazionala eta Eusko Gudariak abestu zituzten.]]>
<![CDATA[Elikagai ekoizleek kezka dute kostuen igoera euren gain hartzen dutelako]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/015/001/2022-06-23/elikagai_ekoizleek_kezka_dute_kostuen_igoera_euren_gain_hartzen_dutelako.htm Thu, 23 Jun 2022 00:00:00 +0200 Javi West Larrañaga https://www.berria.eus/paperekoa/1891/015/001/2022-06-23/elikagai_ekoizleek_kezka_dute_kostuen_igoera_euren_gain_hartzen_dutelako.htm
Egañak esan du kezkatuta daudela, enpresak «marjinak txikitzen ari direlako» aktibo egoteko. Alde ona ere ikusten dio, ordea, ekoizpen prozesuak «optimizatzen» eta «eraginkorrago egiten» ari direlako.

Cluster Eguna egin du Basque Food Cluster elkarteak goizean BECen, Barakaldon (Bizkaia). Elikagaien balio kate osoko 123 enpresa biltzen ditu klusterrak, eta, emandako datuen arabera, 2021ean %24 egin dute gora elikadura eta edarien sektorearen esportazioek Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. «Egoera gorabehera, 2021erako aurreikusita geneuzkan helburuak bete ditugu», azaldu du Manu Giner klusterraren presidenteak. 1.129 milioi euroren salmentak izan zituen sektoreak nazioartean, orotara egindakoen %74. Gainerakoa, %26, hiru lurraldeetan egin zuen. Sektoreak egindako «merkatu eta merkaturatze bideen» dibertsifikazioarekin lotu du datu ona Egañak.

Aldaketak kontsumoan

Kontsumitzailea aldatzen ari dela azaldu du zuzendari nagusiak, eta horregatik kontsumitzailea «erdigunean» ipintzea dela oraingo helburua. Elikadura jasangarriari erreparatu dio klusterrak, eta horren kontsumoa aztertu du. Ikusi dute abagune bat dagoela, kontsumitzaileek «gehiago» begiratzen baitiote jatorriari, baina, lortutako datuen arabera, soilik %5 daude prest gehiago ordaintzeko.

Gizarte joerak bakarrik ez, legeriak ere horretara bultzatzen dituela azaldu du Egañak: «Araudi gero eta zorrotzagoa daukagu, eta gaiari ekin behar diogu». Oraingo jomuga haien bazkideentzako bide orri bat egitea da.

Klusterrekoek adierazi dute 2020an %3 jaitsi zirela esportazioak, eta 2021eko datu onekin egin dute kontrastea. Ginerrek aitortu du zailtasun handiagoak dauzkatela orain: «Ziurgabetasun garaiak bizitzen ari gara, baina egoki kudeatzen ari gara».]]>
<![CDATA[Hezkuntza lege berriaren aurka egin du Steilasek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2154/005/004/2022-06-21/hezkuntza_lege_berriaren_aurka_egin_du_steilasek.htm Tue, 21 Jun 2022 00:00:00 +0200 Javi West Larrañaga https://www.berria.eus/paperekoa/2154/005/004/2022-06-21/hezkuntza_lege_berriaren_aurka_egin_du_steilasek.htm
Ikasleentzako postuen eskaintzan ipini du arreta sindikatuak. «Itunpeko ikastetxeen eskaintza guztiz puztuta dago», esan zuen Astigarragak, eta Oñatiko (Gipuzkoa) egoera aipatu. Han, Haur Hezkuntzako 3. urtean ikastetxe pribatuek 125 postu eskaintzen dituztela salatu du Steilasek, eta bakarrik 55 ume daudela maila horretan matrikulatuta.

Emandako datuen arabera, Andoainen (Gipuzkoa) sare publikoaren eskaintza herriko eskaintza osoaren %13koa da, eta herri eta hiri gehienetan —Tolosan, Arrasaten, Zarautzen, Bermeon, Gernikan, Amurrion, Donostian...— sare publikoaren eskaintza ez da iristen %40ra. «Itunpeko ikastetxeek planifikatua duten eskaintza hain da handia, non inguru horretako balizko ikasleen %90 jasotzeko adinakoa den», deitoratu du Astigarragak.

Sindikatukoek azaldu dute eskola publikoak, ordea, ez daukala «gaineskaintzarik», urtero neurtzen delako. Zehaztu dutenez, dekretuak sare publikoko ikastetxeen betekizunak «zorroztuko» ditu, eta lerro bakarreko ikastetxeak ixteko edo fusionatzeko arriskuan ipiniko dituzte, «baliabideak optimizatzeko».

Publikoa, «arriskuan»

«Orain daukaguna betikotzen bada, oso erraz aurreikusten dugu eskola publikoaren desegite progresiboa biziko dugu», ebatzi du Astigarragak. Jaiotza tasaren beherakadarekin «joko zelaia» eta «lehiatzeko aukerak» erraztu zaizkiela gehitu du. «Gutxieneko ratioetan oso nabarmena da: lehen, hamazazpi behar zituzten gela bat ituntzeko; orain, hamahirurekin ahalko dute egin».

Legebiltzarreko alderdiei planifikaziorako dekretu proiektua ez onartzeko eskatu die Steilasek, eta «denona eta denontzat den» eskola publikoari «erdiguneko tokia» ematea exijitu. Baldintza horiek bete ezean kalera aterako direla iragarri dute, baita edozein eskola publikoren itxierarekin ere.]]>
<![CDATA[«Glaziarrak galduta daude; gutxi batzuen gainak salbatuko dira»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1855/022/002/2022-06-19/glaziarrak_galduta_daude_gutxi_batzuen_gainak_salbatuko_dira.htm Sun, 19 Jun 2022 00:00:00 +0200 Javi West Larrañaga https://www.berria.eus/paperekoa/1855/022/002/2022-06-19/glaziarrak_galduta_daude_gutxi_batzuen_gainak_salbatuko_dira.htm Ice in a Sustainable Society sinposioan (Izotza gizarte jasangarri batean). Ohiturari jarraikiz, bertan eman zuen saria jaso osteko Seligman berbaldia.

Hasi zinenean, espero zenuen 2022rako pauso gehiago emanda egongo zirela glaziarrak urtu ez daitezen?

Ez. Berotegi gasen isurketa benetako gizarte arazo bat da, mundu osoari eragiten diona, eta hogeita hamar urte baino gehiago eman ditugu horretaz ohartarazten, arrakasta txikiarekin. Hasieran ez nekien zientzialariek zelan eragin zezaketen politikan; orain, zeozer gehiago dakit, baina oso etsigarria da ikustea klimatologoek urteak daramatzatela abisatzen eta oraindik ez gaudela bide onean.

Zergatik dira inportanteak glaziarrak?

Mendiko glaziarrak garrantzitsuak dira urez hornitzen dituztelako biztanleria kopuru handiak eta nekazaritza, eta, batez ere, sasoi aproposenean hornitzen dituztelako. Udan, urtzen direnean; eta ez neguan, ura behar ez denean.

Badute eraginik itsas mailan?

Munduko glaziar guztiak urtuz gero, 30 edo 40 zentimetro igoko litzateke itsas maila. Groenlandiako izotz geruza urtzen bada, litekeena da sei-zazpi metro igotzea, eta Antartikakoa desagertzen bada, gutxienez 20 metro. Esango nuke 5.000 urte behar direla horretarako, baina zailtasunak dauzkagu kalkulatzeko. Klima askoz gehiago berotuko balitz, agian 60 metro igoko litzateke, hori baita Antartikan dagoen ur kantitatea. Epe laburreko —mende honetako— arriskua da itsas maila ia metro bat igotzea.

Glaziarrek orain galtzen duten masa posible da gero berreskuratzea?

Ez dakit. Klima hozten hasiko balitz berriro, bai. Glaziarrak eta izotz geruzak handitu egingo lirateke. Baina, adibidez, Groenlandiako izotz geruza urtu ostean hoztuko balitz klima, askoz ere hotzagoa izan beharko luke berriro handitzeko. Oso lodia da, 3.000 metro garai da, eta hotz dago, bereziki garaieragatik. Urtzen bada, askoz gaitzagoa izango da berriro handitzea. Histeresia esaten diogu: bi norabideetan modu berean joaten ez diren gauzak dira. Askoz zailagoa da izotz geruza bat berriro haztea, urtzea baino.

Batzuek plastikoekin estali dituzte glaziarrak. Bilboko sinposioan proposatu dute itsas hondoko gortina batzuekin izotz geruzen behealdea babestu daitekeela itsas hondoko ur beroetatik. Partxe txikiak dira?

Ez dakit itsas hondoko gortinak eraginkorrak izan daitezkeen. Zalantzak dauzkat. Glaziarrak plastikoarekin estaltzea oso eskala txikiko kontua da. Ados, egin dezala Suitzak hori glaziarretako turismoa bizirik mantentzeko, baina ez da irtenbidea arazo globalarentzat. Izotz geruzak eta glaziarrak babesteko hainbat neurrik eszeptizismora bultzatzen naute, ez dakigulako zer albo ondorio izan dezaketen. Paul J. Crutzen Kimikako Nobel saridunak proposatu zuen sulfuroa askatzea atmosfera garaian: sulfuro aerosolek pantaila estalki bat sortzeko eta eguzki argiaren zati bat igarotzen ez uzteko, hozteko efektua izango lukeelakoan. Baina mota honetako geoingeniaritzaren albo kalteak upa lakoak izan daitezke. Gainera, aerosolak behin eta berriro askatu beharko genituzke, urte gutxiko eragina daukatelako.

Zein izan daiteke ondorioa?

Uste dut oso arriskutsua izango litzatekeela, aerosolen eragina desagertu eta gero beroa oso azkar handituko litzatekeelako. Klimatologoek proiektatzen duten baino askoz azkarrago.

Eszeptikoa zara glaziarrak plastikoekin estaltzearekin, sulfuroarekin eta itsas hondoko gortinekin. Zer egin daiteke orduan benetan lagunduko duena?

Argi dago. Berotegi efektuko gasak murriztu behar ditugu, eta modu bakarra da beste kontsumo mota bat hartzea. Ezkutuko karbono isurpen asko daude, plastikoaren eta altzairuaren ekoizpenera lotuta daudenak; beraz, agian ez dugu orain dela mende bateko egoerara itzuli behar, baina beste modu batean kontsumitu behar dugu. Ni Grenobletik autobusez eta trenez etorri naiz. Orain dela urte batzuk hegazkina hartuko nukeen. Gure arloan asko saiatzen gara murrizten, behintzat eredu izateko, baina esan behar dugu zientzialariek isurpen ikaragarriak eragiten dituztela. Hala ere, pandemiak erakutsi digu gauza asko eta asko sarean egin daitezkeela.

Non jarri behar dugu arreta?

Itsas mailaren auzian, Groenlandian eta Antartikan ipini behar dugu arreta. Nire ustez, glaziarrak galduta daude. Mende amaierarako, batzuk bakarrik salbatuko dira, edo agian batzuen goialdeak. Arazo bat da ondoan bizi direnentzat, paisaia aldatuko zaielako eta haien kulturaren parte direlako. Ni neu ere harritzen naiz orain dela hogei urte ikusitako lekuak bisitatzean.

Ba al dago albiste onik zure arloan?

Uste dut proiekzio oso katastrofiko gutxiago dauzkagula orain, duela urte batzuk baino. Eztabaidak izan ditugu, eta oraindik badaude iragarpen katastrofikoak, baina probabilitate txikia aitortzen zaie. Kazetariek askotan txarrenean ipintzen dute arreta. Lehen Antartikarako geneuzkan simulazioen arabera, itsas maila bi metro igoko zen mende amaierarako, baina orain oso probabilitate txikiko aukeratzat daukagu gehienok.]]>
<![CDATA[Sagarduik azalpenak emango ditu Eusko Legebiltzarrean, eredu aldaketari buruz ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1918/006/001/2022-06-14/sagarduik_azalpenak_emango_ditu_eusko_legebiltzarrean_eredu_aldaketari_buruz.htm Tue, 14 Jun 2022 00:00:00 +0200 Javi West Larrañaga https://www.berria.eus/paperekoa/1918/006/001/2022-06-14/sagarduik_azalpenak_emango_ditu_eusko_legebiltzarrean_eredu_aldaketari_buruz.htm Lehen Mailako Arretaren iragana, oraina eta etorkizuna izeneko saioarekin abiatu zuten ikastaroa-. Berretsi zuen Osakidetzak badaukala «profil profesional batzuen falta», baina «ateak irekita» dauzkala lehen arretan lan egin nahi duten profesional guztientzat: «Familia eta pediatria mediku egoiliar guztiek lan eskaintza bat daukate praktikak amaitu aurretik». Eusko Legebiltzarrean azalpenak ematera joatekoa dela ere esan zuen sailburuak, hitzaldia baino lehen Onda Vasca irratian egin zioten elkarrizketan. Haren hitzetan, ezin da esan Osakidetza «eraisten» edo murrizketak egiten ari direnik: «Euskadin 1.980 euroko inbertsioa egiten dugu biztanleko, eta osasungintzan inbertitzea da gobernu honen apustua». Horregatik, sindikatuei eskatu zien bertan behera utz zitzatela hilabete honetarako antolatutako mobilizazioak. «Aldaketa kultural bat» Sailburuak adierazi zuen ez daukatela Osakidetza «pribatizatzeko» asmorik. Onartu zuen, hala ere, litekeena dela aurtengo udan osasun zentro eta anbulatorio batzuk ixtea, eta erizainek gaixo batzuk artatu behar izatea, «urtero moduan»: «Ordutegiak moldatuz joango gara osasun zentro bakoitzaren egoerara». Hautsak harrotu zituzten Sagarduiren berbek joan den astean. «Aldaketa kultural batez» ohartarazi zuen, Osakidetzako osagile faltak eragingo dituen arazoei aurre egiteko: «Eskualdeko ospitale eredu batetik ospitale espezializatu batera pasatzeak mugikortasun handiagoa ekarriko du». Sindikatuek segituan erantzun zioten. ELA, LAB, SATSE, CCOO, UGT eta ESK joan den ostiralean bildu ziren Bilbon, eta manifestazio batera deitzea erabaki zuten, «lehen arretaren alde eta Osakidetza desegitearen aurka». Sindikatuek «oso larritzat» jo zituzten adierazpenak, eta kalean «irmo» erantzutera deitu zituzten langileak eta herritarrak. Ekainaren 26an izango da manifestazioa, Bilbon, eta 22an ere protestak eta itxialdiak egingo dituzte lehen arretako zentro batzuetan. Haserrea adierazi zuen, gainera, SME Euskadiko Sendagileen Sindikatuak, eta «medikuen aurkako kanpaina bat» abiatzea egotzi zion sailburuari. Azken hiru urteetan egiturazko 196 lanpostu sortu dituztela adierazi zuen Sagarduik lehen mailako arretako langileen aurrean. Esan zuenez, medikuntza espezializatuan formakuntza egiteko eskaintzen marka «hautsi du» Osakidetzak «berriro ere». 2021eko otsailean Jaurlaritzak Eusko Legebiltzarrean aurkeztutako datuen arabera, behin-behineko 24.600 langile zeuden orduan Osakidetzan: %58. Horietatik ia 9.000k zeukaten zortzi urtetik gorako antzinatasuna. Atzoko aurkezpenean sailburuak emandako datuen arabera, Osakidetzak eskain ditzakeen trebatze postu guztiak eskaini ditu, eta horietako 109 familia medikuen lanpostuak dira. Ez da arazoaren gakoa, haren ustez. «Nahiz eta neurri horiek hartu, egia da hutsuneak dauzkagula, baina huts bat litzateke pentsatzea dena langile gehiagorekin konpondu daitekeela». Sagarduik azaldu zuen egungo gizartea ez dela orain dela 20 edo 30 urtekoa, eta «hausnartu beharra» dagoela «antolakuntza neurriei» buruz. Sailburuaren berbetan, «diziplina anitzeko lantaldeen» alde egingo dute, baina ez dute nahi lanbide batek bestea ordezkatzea. Lehen arretakoen lana goratu zuen Sagarduik: «Esan ohi da lehen mailako arreta dela osasun sisteman sartzeko atea. Hori baino askoz gehiago zarete: bizitza osoko erreferentzia osasunari dagokionez». ]]> <![CDATA[Sareak diruztatzea da bidea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1871/012/001/2022-06-11/sareak_diruztatzea_da_bidea.htm Sat, 11 Jun 2022 00:00:00 +0200 Javi West Larrañaga https://www.berria.eus/paperekoa/1871/012/001/2022-06-11/sareak_diruztatzea_da_bidea.htm Sare sozialak, hizkuntza praktikak eta ideologiak: gogoetarako bideak mahai inguruan. Euskal Herriko eta Kataluniako ikertzaile bina batu ziren mahaian, Agurtzane Elordui soziolinguistaren galderekin euskarak eta katalanak sareetan dituzten testuinguru eta abaguneez hausnartzeko.

Florsek adierazi duenez, denbora behar izan zen bikoizketa onar zedin: «Sarri, hizkuntza batek eremu berri bat irabazi nahi duenean, ematen du parodikoa dela». Esparru digitalarekin gertatzen da orain hori. Marina Massaguer filologoaren arabera, katalana sorgin gurpil batean dago arlo digitalean. Sarerako sortzen diren edukiek eskaintza eta zabalkunde «mugatua» dutenez, oso gutxi kontsumitzen dira; hizkuntzaren inguruko diskurtso kaltegarriak eta etsigarriak sortzen dira —«katalanez ez da ezer egiten, umore bideoak bakarrik»— eta horrek diglosia digitala eragiten du: «Pentsatzen duzu zure hizkuntza ez dela aproposa sareko zenbait arlotarako».

Massaguerren berbetan, kontua ez da bereziki eduki gutxi daudela katalanez, baizik eta horiek kontsumitzeko prest dagoen jendeak ez dakiela existitzen direla. Xehetasun gehiago eman du Florsek. Ikusi dutenez, sarean merkatu dinamikak errepikatzen dira, eta ikerketetan parte hartu duten zenbait gazteren kezkak azaldu dituzte. Flors: «Katalanez hasten diren batzuek microinfluencer bihurtzeko aukera dutenean, gaztelaniara pasatzen dira».

Massaguerrek musikaren eszenarekin konparatu du. Talde askok katalanez sortzen dute musika, «gero badakitelako udan hainbat herritako jaietan jotzeko kontratatuko dituztela». Ideian sakondu du Florsek: «Taldeek diskoak erosten dituen publiko txiki eta fidel batekin funtziona dezakete, baina, sareetan, upa lako klik kopurua behar da edukiak monetizatzeko». Hor egin behar da lan, bien aburuz, eta, besteak beste, proposatu dute erakundeek beste bide batzuetatik ordaintzea Youtube eta Instagrameko katalanezko edukiak, eta eskaintzaren ikusgaitasuna hobetzea.

Erregistroak sarean

Bestelako bide batetik jo du Jokin Aiestaran EHUko filologoak. Elorduirekin batera aztertu ditu Instagramen erabiltzen diren hizkuntza aldaerak. Euskaraz ondo dakiten unibertsitate ikasleek parte hartu dute ikerketan, eta ikusi dute euskalkidun gazteek ondo bereizten dutela non erabili aldaera bakoitza. Instagrameko orri nagusian —jarraitzaile denek ikus dezaketena— batuan idazten dute gehienek. Kantuen eta poemen zatiak izan ohi dira. Txatean, ostera, «ia bekatua» da batua erabiltzea, Aiestaranen arabera. «Ez jata urteten», adierazi die parte hartzaileetako batek. Ohartu direnez, batua «uniforme», «serio», «artifizial» eta «akademikotzat» jotzen dute. Euskalkia«benetakoa» eta «dibertigarria» zaie. Aiestaranek ere eskatu ditu hizkuntza politikak esparru digitalerako, baina ohartarazi du «oso garrantzitsua» dela gazteek ez igartzea erakundeak edo irakasleak daudela horren atzean.

Elixabete Perez Gaztelu Deustuko Unibertsitateko filologoa ere euskalkiek sareetan duten rolaz aritu da. Ikerketa txiki bat azaldu du: Ezkerraldeko (Bizkaia) hamazortzi ikasle zelan aritzen diren elkarreraginean euskalkidunekin. Esan duenez, gehienek nahiago dute euskalkidunekin sareen bidez berba egin. Mezua igorri baino lehen «pentsatzeko eta hiztegia erabiltzeko» aukera izaten dute, eta ez dira «epaituta» sentitzen.]]>
<![CDATA[Ia 2018an adina erakusketari eta parte hartzaile izango dira BIEMH azokan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/011/001/2022-06-09/ia_2018an_adina_erakusketari_eta_parte_hartzaile_izango_dira_biemh_azokan.htm Thu, 09 Jun 2022 00:00:00 +0200 Javi West Larrañaga https://www.berria.eus/paperekoa/1872/011/001/2022-06-09/ia_2018an_adina_erakusketari_eta_parte_hartzaile_izango_dira_biemh_azokan.htm
Biurtekoak bere «bertsiorik onena» eskainiko duela adierazi du Basañezek: «Negozioetarako hainbat aukera izango ditu, eta ezagutza ardatz duen gune bat izango da». Izan ere, nazioarteko 230 hizlari egongo dira bost egun iraungo duen azokan. Iragarri dutenez, lehenengoz egitarau propio bat izango du azokak. Esaterako, Automation & Robotic Talks zikloan industriara aplikatutako robotikaren eta automatizazioaren arloko azken teknologiak eta garapenak jorratuko dituzte. Additive Talks eta Digital Talks-en, berriz, «industriaren oinarrizko gaietan jarriko dute arreta». Analisi gune horietan, jasangarritasuna, digitalizazioa eta genero ikuspegia landuko dituzte, besteak beste.

Jose Perez Berdud AFM makina-erremintaren klusterreko presidenteak sektorearen susperraldian ipini du arreta. Elkarteak hainbat jardun hartzen ditu bere gain: makina-erreminten eta haien osagaien ekoizpena, fabrikazio aditiboa, 3D inprimaketa, automatizazio robotikoa eta mekanizazioa, besteak beste. Horiek denek osatzen duten «ekosistema» egongo da ikusgai datorren astean. Datu bat eman du sektoreari buruz. «Batez beste, ekoizten dugunaren %80 esportatzen dugu, eta merkatu oso zorrotzetara». AFMren presidentearen berbetan, sektorearen «erdigunea» dira makina-erreminta eta fabrikazio aurreratua.

«Susperraldi» urtea

2018ko ekitaldiak baino erakusketari eta parte hartzaile «gutxixeago» izango ditu aurtengoak. Hala ere, Xabier Ortueta AFMko zuzendari nagusiak nabarmendu du kopuru ona dela, urte hura hamarkada osoko oparoena izan baitzen: «guztiz ezohikoa».

2021a «susperraldi» urtea izan dela zehaztu du Ortuetak. Azaldu duenez, aurtengo testuingurua zailagoa izaten ari da «nazioarteko egoerarengatik», baina lortu dute eskaerak handitzea. Gehitu du, ordea, energia garestitzeak, lehengaien urritasunak, garraio arazoek eta txipen gabeziak zalantzak sortzen dituztela oraindik ere, eta «gaitza» dela aurreikuspenak egitea: «Ziurgabetasun sasoietan eskaerak lortzea zailago egiten da». Hala ere, baikortasunez begiratzen diote urteari, energiaren eta autogintzaren sektoreetan egingo diren inbertsioek «baliatu beharreko aukerak» sortuko dituztelako. Denbora asko behar izaten da eskaerak negoziatzeko bezero eta ekoizleen artean, eta horretan laguntzen dute BIEMH moduko hitzorduek.

Dekoletaje makineria eta osagai ekoizleak izango dira nagusi azokan: erakustokien %22 eta %20 hartuko dituzte, hurrenez hurren. Automatizazioa eta robotika, deformaziorako makineria, tresnak, metrologia eta CAD-CAM izango dira beste arloak, eta bakoitzak %10-14 inguruko presentzia izango du. Antolatzaileek kanpaina «zehatza» egin dute erosleak erakartzeko, eta 300 bat biltzea espero dute.]]>
<![CDATA[Euskara «zikina», eta ez hain «museokoa»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2027/003/002/2022-06-08/euskara_zikina_eta_ez_hain_museokoa.htm Wed, 08 Jun 2022 00:00:00 +0200 Javi West Larrañaga https://www.berria.eus/paperekoa/2027/003/002/2022-06-08/euskara_zikina_eta_ez_hain_museokoa.htm hat the fuck. Begiratu el corte de pelo del pana». Lehenengo batxilergoko ikasle batek solasaldi batean erabilitako esaldia aipatu du Miren Dobaran Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuordeak Euskararen marka ikerketaren aurkezpenean. «Eta gu, euskarazko irakasleak, pozik, gutxienez aditza euskaraz esan duelako», gehitu du. Dobaranen ustez, «gizarte aldakorra» eta «egungo kontsumo erak» tarteko, Euskal Herriko gazteek Mendebaldeko gazteen antzeko gustuak dauzkate, eta eremu digitalean ingelesak eta gaztelaniak hartu dute nagusigoa.

«Gudu zelai honetan asmatu beharko dugu euskara kokatzen eta erakargarri egiten, beste hizkuntzekin batera bere tokia izan dezan», azaldu du. Horretan lagunduko du ikerketak haren ustez: «etorkizunerako beharrezko estrategiak» eta «diskurtso berritzaileak» asmatzen.

Paul Bilbao Euskalgintzaren Kontseiluko idazkari nagusiak erakundeen rola azpimarratu du, eta esan du euskararen normalizaziorako hiru zutabeetako bat dela: «Hizkuntza politika da elementu nagusia, baina horrekin soilik ezinezkoa da hizkuntza normalizatzea. Ezinbestekoak dira gutxienez politika eraginkor hori eskatu eta babestuko duen herri ekimen iraunkorra eta aurreko biei zentzua emango dien komunikazio estrategia sendo eta iraunkorra».

Euskal Herrian Euskaraz-eko Urko Aierbe kideak beharrezko ikusi du ikerketa: «Euskararen normalizazioari begira, ezinbestekoa da egoera zein den zientifikoki jakitea». Esan duenez, orain arte askotan «intuizioz» hartu ditu erabakiak euskalgintzak, eta ikerketa objektiboak lagungarri izango dira normalizaziorako.

Ikerketaren gako batek harritu du Aierbe: oraindik euskara baserriekin lotzeak. Ikerketaren arabera, %76k lotzen dute euskara baserriarekin, eta «modernotasunarekin» erlazionatzen hasteko beharra nabarmendu du: «Zeregin handia dugu euskara bestelako baloreekin lotzeko: hiritartasuna, arlo ekonomikoa, kirol mundua...».

Era berean, kezka puntu batekin erreparatu dio euskarak askorentzat «politasunarekin» daukan loturari. Ikerketan parte hartu dutenen %77k esan dute euskara «polita» dela. «Arriskutsua da, euskara museoan kolokatzeko aukera azaleratzen duelako. Euskarak polita izan behar du, baina bestelako baloreekin zikindu behar dugu: kalekoa eta egunerokoa izan dadin, eta ez horren museokoa», adierazi du.

Kafea eta solasa

Word cafe formatua erabili dute ikerketaren aurkikuntzez eta euskararen markaren erronkez hausnartzeko. Hainbat talde txikitan banatu dira joan direnak, eta gero publikoan adierazi dute solasaldietan esandakoa. Garbiñe Mendizabal Gipuzkoako Foru Aldundiko Hizkuntza Berdintasuneko zuzendariak taldean esan duenez, ez da berez txarra euskara eta baserriak lotzea. «Ni baserritarra naiz, eta harro nago, eta baserritarra izateak ez du kentzen moderno izatea edota Netflix ikustea. Ez dira kontraesanezkoak».

Ideia berari eutsi dio Miguel Aizpuru kazetariak, beste alde batetik. Esan du ez dela «negatiboa» euskara baserriekin lotzea, baina euskarak irudi «modernoago» bat behar duela «etorkizun globalerako».

Koldo Tellitu Ikastolen Elkarteko lehendakariaren aburuz, «gehiegi» jartzen da arreta gazteengan eta nerabeengan, eta 35-45 urteko jendeak ere asko du oraindik eragiteko: «Belaunaldi berrien esku utzi dugu normalizazioa, baina etxean, kalean eta esparru askotan guk geuk izan behar dugu eredu».]]>
<![CDATA[Osakidetzak dio ez diela estortsio egin langileei]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1914/007/001/2022-06-04/osakidetzak_dio_ez_diela_estortsio_egin_langileei.htm Sat, 04 Jun 2022 00:00:00 +0200 Javi West Larrañaga https://www.berria.eus/paperekoa/1914/007/001/2022-06-04/osakidetzak_dio_ez_diela_estortsio_egin_langileei.htm
Langile batzuek gutun batean deitoratu dute zuzendaritzaren jarrera. Adierazi dutenez, «urteetako presioaren eta jazarpenaren ondorioz», «ordezkatzeko zailak diren profesional bik» epe luzeko kontratu bati ezetz esan behar izan diote. Haien hitzetan, zuzendaritzak «presio eta jazarri» egiten die beren lanbidean «irizpidearekin eta zerbitzu bokazioaren» aritzen diren profesionalei. Hori ikusirik, langileek protestara joko dute: datorren astelehenerako elkarretaratze bat antolatu dute, 13:00etarako.

Osakidetzak ohar bidez eman du erantzuna. Ziurtatu duenaren arabera, «erabat faltsua» da «Debagoieneko profesional bat bera ere diskriminatzen dela edo estortsioa egiten ari zaizkiola». Horrez gain, esan du langile guztiak berdin tratatzen dituela eta plantilla osatzen duten 38.000 langileen lan baldintzak «arau, eskubide eta betebehar berberen menpe» daudela. Osasun Sailak eta Osakidetzako Zuzendaritzak Debagoieneko ESIko zuzendaritza taldearen kudeaketa babestu du.]]>