<![CDATA[Jokin Sagarzazu | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 15 Jun 2021 18:39:08 +0200 hourly 1 <![CDATA[Jokin Sagarzazu | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Inflaziorako joera sendotzen ari da Hegoaldean]]> https://www.berria.eus/albisteak/198997/inflaziorako_joera_sendotzen_ari_da_hegoaldean.htm Fri, 11 Jun 2021 19:36:34 +0200 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/albisteak/198997/inflaziorako_joera_sendotzen_ari_da_hegoaldean.htm Inflaziorako joera hori energien prezioen bilakaeragatik eman da, eta bereziki argindarraren eta gasaren igoerengatik: %12,2 Nafarroan eta %10,5 gainerako hiru lurraldeetan. Garraioarekin loturiko jardueren prezioek ere egin dute gora,%9,2 eta %9,4, hurrenez hurren. Elikagaien, etxeetarako tresnen eta osasun produktuenek ere goranzko joeran jarraitu dute, baina maila apalago batean. Aurrenekoen kasuan, adibidez, %2,4 eta %1,7, igo dira urtea hasi zenetik. Tasa negatiboetan daude oraindik ere, berriz, aisialdiarekin eta kulturarekin loturiko jarduerenenak.]]> <![CDATA[39 urteko langile baten heriotzaren berri eman dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/199000/39_urteko_langile_baten_heriotzaren_berri_eman_dute.htm Fri, 11 Jun 2021 15:34:01 +0200 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/albisteak/199000/39_urteko_langile_baten_heriotzaren_berri_eman_dute.htm <![CDATA[EAEko Auzitegiak baliogabetu egin du Uberren jarduera mugatzen duen dekretuaren zati bat]]> https://www.berria.eus/albisteak/198984/eaeko_auzitegiak_baliogabetu_egin_du_uberren_jarduera_mugatzen_duen_dekretuaren_zati_bat.htm Fri, 11 Jun 2021 11:57:24 +0200 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/albisteak/198984/eaeko_auzitegiak_baliogabetu_egin_du_uberren_jarduera_mugatzen_duen_dekretuaren_zati_bat.htm <![CDATA[Paperaren industriak pandemiaren oldarraldiari eutsi dio, eta lana sortu du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/014/001/2021-06-11/paperaren_industriak_pandemiaren_oldarraldiari_eutsi_dio_eta_lana_sortu_du.htm Fri, 11 Jun 2021 00:00:00 +0200 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/paperekoa/1893/014/001/2021-06-11/paperaren_industriak_pandemiaren_oldarraldiari_eutsi_dio_eta_lana_sortu_du.htm
Aurreikuspenak ez dira txarrak. Klusterrak azaldu duenez, pandemiaren kolpea ez da hainbestekoa izan, hein handi batean azken urteetan negozioa dibertsifikatzeko egin dituzten ahaleginei esker. Osasun krisiari aurre egiteko ezarri diren joan-etorrien debekuek gorakada eragin dute produktu jakin batzuetan: garbiketarako produktuak eta higienekoak, adibidez, eta merkataritza elektronikoko salerosketen garraioarekin loturikoak. Horietan espezializatzen hasiak dira sektoreko euskal enpresak, eta albo batera uzten haien negozioen oinarri izan den eta gero eta gutxiago kontsumitzen den paper grafikoa. Guztira, 1.229.410 tona pasta eta paper produzitu zuten iaz.

Egiten duten erdia Iberiar penintsulatik kanpo saltzen dute: 550 milioi fakturatu zuten horrela. Eta hor ere beste azpisektore batzuek baino emaitza hobeak lortu dituzte: esportazioek %9 egin dute behera, pandemiagatik logistikan izan diren askotariko arazoen eraginez.

Sektorea aldaketa garaian dago, biziberritzen. 2000. urtetik paperaren eta kartoiaren munduko ekoizpena %33 hazi da. Bereziki, paketatzeari, packaging-ari eta plastikoaren ordezkoekin lotutako produktuei esker. Horien ekoizpena %49koa izatetik gaur egun fabrikatutako paper produktuen %63 izatera pasatu da. Paper grafikoa, berriz, %43tik %27ra jaitsi da.

Klusterrak azaldu duenez, sektoreko euskal enpresek 95 milioi euroko «inbertsio handiak» egin dituzte «paper bereziak» ekoizteko: eskuoihalak, adibidez, eta plastikoen ordezko beste produktu natural eta biodegradagarri batzuk. Bide horretan jarraitu nahi dute, eta, horretarako,120 milioi euroko inbertsio proiektuak aurkeztu dituzte administrazioen laguntzen deialdietara.

Gainera, elkarteak azpimarratu duenez, hainbat inbertsio egin dituzte ingurumen inpaktua murrizteko, hondakinak eta uretara eta atmosferara egiten dituzten emisioak murrizteko. Hala, azaldu dute 2020an lohien %88 balioztatzea lortu zutela.

Klusterra, hala ere, kezkatuta agertu da lehengaien eta energiaren prezioen igoerekin, horrek lehiakortasun galera ekar dezakeelako. Gogorarazi duenez, argindarrarena %37 garestiagoa izan zen iaz, eta «halako bi garestiago» izaten ari da 2021eko lehen hilabeteetan. Horri gasaren prezioaren igoera gehitu behar zaiola azpimarratu du: urtea %80ko igoerarekin amaitu zuen, eta 2021ean % 27 igo da. CO2 isurtzeko eskubideak, berriz, %34 garestitu dira 2020an.]]>
<![CDATA[Paperaren industriak eutsi egin dio pandemiaren oldarraldiari]]> https://www.berria.eus/albisteak/198929/paperaren_industriak_eutsi_egin_dio_pandemiaren_oldarraldiari.htm Thu, 10 Jun 2021 18:38:04 +0200 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/albisteak/198929/paperaren_industriak_eutsi_egin_dio_pandemiaren_oldarraldiari.htm p> Klusterrak azaldu duenez, sektoreko euskal enpresek 95 milioi euroko «inbertsio handiak» egin dituzte «paper bereziak» ekoizteko. Eskuoihalak, adibidez, eta plastikoen ordezko beste produktu natural eta biodegradagarri batzuk. Bide horretan jarraitu nahi dute, eta, horretarako,120 milioi euroko inbertsio proiektuak aurkeztu dituzte administrazioen laguntzen deialdietara. Gainera, elkarteak azpimarratu duenez, ingurumen inpaktua murrizteko hainbat inbertsio egin dituzte, hondakinei dagokienean eta uretara eta atmosferara egiten dituzten emisioak murrizteko. Hala, 2020an, lohien %88 balioztatzea lortu zutela azaldu dute.p> Klusterra, hala ere, kezkatuta agertu da lehengaien eta energiaren prezioen igoerekin, horrek lehiakortasun galera ekar dezakeelako. Gogorarazi duenez, argindarrarena %37 garestiagoa izan izan zen iaz, eta «halako bi garestiago» izaten ari da 2021eko lehen hilabeteetan. Horri gasaren prezioaren igoera gehitu behar zaiola azpimarratu du. Urtea %80ko igoerarekin amaitu zuen, eta 2021ean % 27 igo da. CO2 isurtzeko eskubideak, berriz, %34 garestitu dira 2020an.]]> <![CDATA[47 urteko kamioilari bat hil da, garraiatzen zuen zamak harrapatuta]]> https://www.berria.eus/albisteak/198942/47_urteko_kamioilari_bat_hil_da_garraiatzen_zuen_zamak_harrapatuta.htm Thu, 10 Jun 2021 17:29:45 +0200 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/albisteak/198942/47_urteko_kamioilari_bat_hil_da_garraiatzen_zuen_zamak_harrapatuta.htm
Hildakoak Oiartzungo (Gipuzkoa) Gexa enpresan egiten zuen lan, eta Laudioko (Araba) Guardianentzat ari zen, azpikontratuta, sindikatuek azaldu dutenez. Gogora ekarri dute apirilaren hasieran beste garraiolari bat hil zela Abadiñon (Bizkaia), hura ere kamioiaren zamaren artean harrapatuta. Zamalanetan segurtasun neurriak indartzeko eskatu diete garraio enpresei.]]>
<![CDATA[Gatzak Eusko Label sor-marka izango du]]> https://www.berria.eus/albisteak/198936/gatzak_eusko_label_sor_marka_izango_du.htm Thu, 10 Jun 2021 16:56:46 +0200 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/albisteak/198936/gatzak_eusko_label_sor_marka_izango_du.htm <![CDATA[Petronorreko langileek bederatzi eguneko greba hasiko dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/198932/petronorreko_langileek_bederatzi_eguneko_greba_hasiko_dute.htm Thu, 10 Jun 2021 16:51:18 +0200 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/albisteak/198932/petronorreko_langileek_bederatzi_eguneko_greba_hasiko_dute.htm enpresak proposatutako aldi baterako erregulazioespedientearen aurka. Muskizeko findegian (Bizkaia) 354 langileri eragingo die espedienteak, lantaldearen heren bati, eta urte bukaera arteirauNGO du. Zuzendaritza eta langileen batzordea neurria negoziatzen ari dira. Mobilizazioa ostiral honetan, hilak 11, hasiko da, 14: 00etatik aurrera, eta ekainaren 20ra arte iraungo du. Aste OSOAN, besteak beste, borrokan dauden beste enpresa batzuetako langileekin bilduko dira, eta haiekin batera protestak egingo dituzte, aurretik egin izan duten moduan. Era berean, Gasteizera martxa bat egitea aurreikusi dute, Eusko Jaurlaritzaren Lan eta Enplegu Batzordean agerraldia eskatzeko. Langilebatzordeak ohar batean azaldu duenez, azken asteotako mobilizazioen osteanzuzendaritzak hainbat bileretara deitu ditu langileen ordezkariak, baina ez die erantzunik eman haien eskaerei. Langileen ordezkariek ziurtatu dute ez dagoela arrazoirik lan taldea aldi baterako murrizteko, aparteko orduak egiten ari direlako eta lan asko egin gabe daudelako, mantentze lanekin loturikoak, bereziki. Horren harira, batzordeak azaldu du joan den astean isuri bat izan zela findegiko 1. unitatean, eta astebetez gelditu behar izan dutela. Hala ere, salatu dute zuzendaritzak ez duela geldirik dagoen 2. unitatea martxan jarri nahi izan. «Argi geratu da espedientea aplikatzeko dituen arrazoiak ez direla produkzio eta antolaketaarlokoak. Lan harremanak irauli eta indefentsio modu bat sortu nahi dute», azpimarratu dute. Langileen ordezkarien iritzian, «dena da posible zuzendaritza honekin». «Trileroek egiten duten bezala negoziatzen du, eta ez du zalantzarik egiteneskubideak murrizteko orduan edo lotsarik gabe emandako hitza urratzeko. Aldi berean, erakundeetan laguntza milioidunak eskatzen ditu».]]> <![CDATA[Multinazionalen zerga ihesaren aurkako «akordio historikoa» egin dute G7koek]]> https://www.berria.eus/albisteak/198681/multinazionalen_zerga_ihesaren_aurkako_laquoakordio_historikoaraquo_egin_dute_g7koek.htm Sun, 06 Jun 2021 09:54:30 +0200 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/albisteak/198681/multinazionalen_zerga_ihesaren_aurkako_laquoakordio_historikoaraquo_egin_dute_g7koek.htm akordio «historiko» bat itxi dute larunbat honetan, multinazionalen zerga ihesari aurre egiteko: proposatu dute enpresen irabazien gaineko gutxienekozerga %15ekoa izatea herrialde guztietan.Akordioak multinazionalei eta, bereziki,enpresa teknologiko handieieragingo lieke. Azkenean, Joe Bidenen gobernuakkontzesio garrantzitsu bat egin du erraldoi digitalen puntuan. Alor horretako«munduko enpresarik handienek», gutxienez %10eko irabazi marjinak badituzte, beren irabazien %20 banatu beharko dituzte jarduten duten lurraldeetan, eta ez soilik egoitza soziala dutenetan. Argitu gabe geratu da munduko enpresa handien definizioarekin zer esan nahi duten eta estatu batzuetan enpresa horiei ezarritakozerga espezifikoekin (Google tasa eta gisakoekin) zer gertatuko den neurri berria indarrean sartu arte. Bereziki bi gai horiek landu dituzte aste bukaera honetan Londresen bildutako zazpi ekonomia boteretsuenetako finantza ministroek. Horiek eta akordioaren beste puntu batzuk aurrerago zehazteko nahia agertu dute. Datorren astean izango da G7ko gobernuburen goi bilera, Kornuallesen (Ingalaterra).G20koak uztailean bilduko dira, eta, akordioa mundu osoan indarrean sartu nahi bada, OCDEren oniritzia beharko du. Beharrak bultzatuta Aspaldiko asmoa zen sozietate zerga global bat ezartzeko nahia,multinazional handien zerga ihesa gutxitzeko eta diru horiek paradisu fiskaletan eta gisakoetan amaitu ez dezaten.Baina OCDEn orain arte egindako saioak kamutsak izan dira, besteak beste, AEBen ukoagatik, hango enpresen interesak babesten aritu direlako. Azken urteetan teknologia handiek izan dituzten irabaziek, baina, berpiztu dute sozietate zerga global bati buruzko eztabaida, eta koronabirusaren krisiak areagotu egin du behar hori, estatuek diru sarrerak handitu behar izan dituztelako osasun krisiaren ondorio ekonomiko eta sozialei aurre egiteko. Etxe Zuriko maizter aldaketarekin, Washingtonen ohikoa zen mezua aldatu du. Joe Biden ere diru beharrean dago bere azpiegitura plan anbiziotsua finantzatzeko,eta, alderdi demokrataren ezkerreko adarrak xaxatuta, enpresa handien irabazi mardulei koska egiteko garaia iritsi dela erabaki du, AEBetan sozietate zerga %21etik %28ra igotzeko asmoa agertuta. Hori eginda, baina,enpresa handi askok beste herrialde batzuetara alde egingo ote duten beldur zen Bidenen administrazioa, eta horrek eraman du, hein handi batean, gutxieneko global bat adostu nahi izatera. Hasieran, %21ekoa izateko asmoa agertu zuen, Frantziak eta beste batzuek bezala, baina, azkenean, apaldu egin dute asmo hori, herrialde gehiago egitasmora batu ahal izateko. Bilerako parte hartzaileetako batzuek aitortu dutenez, motz gera daiteke kopuru hori, herrialde gehienetan tasa horren gainetik baitago sozietate tasa nominala. Baina, egiazki, ez da horrela izaten leku askotan, enpresak gero eta handiagoa izan, aukera gehiago izaten baitituzte beren zerga fakturak txikitzeko, edo ingeniaritza fiskala gehiago baliatzeko. Europako Batasunean, adibidez, talde horietako askok Irlandara, Herbehereetara edo Luxenburgon kokatutako adarretara desbideratzen dituzte EBn bildutako irabaziak, eta hango sistemek ematen dituzten erraztasunen ondorioz, geroago irabazien zati handi bat paradisu fiskaletan bukatzen dute. Akademikoen artean, halaber, badago mundu mailako gutxieneko sozietate zerga baten arriskuez ohartarazten duenik: horietako bat da Josep Stiglitz Ekonomiako Nobel sariduna. Harknabarmendu duenez, gerta daiteke nazioartean ezartzen den gutxienekobihurtzea gehienezkoa, etaohartarazi du horrek bereziki herrialde pobreei egingo liekeela kalte, haietan pisu handiagoa duelako sozietate zergak. Eta Euskal Herrian, zer? Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %20ko sozietate zerga dute enpresa txikiek, eta %24ko tasa handiek. Nafarroan, %17 da kooperatibentzat eta lan sozietateentzat, %23 txikientzat, eta %28 handientzat. Azken erreformaren ondotik, bada gutxieneko tasa bat Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan -%11 eta %17 artekoa handientzat-, baina hortik behera ordaintzen dute askok.ELA sindikatuakkaleratutako txosten baten arabera, 2019anArabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 22 enpresa handienek batez beste %7,6 baino ez zuten ordaindu sozietate zergan. Gutxieneko zergapetzea %15ean jarrita zaila litzateke aurreratzea zer-nolako eragina izango lukeen foru ogasunetan. Zerga Sistemaren Europako Begiratokiak ez ditu Hego Euskal Herriko zerga sistemak bereizten, eta ikusteko dago Espainiarentzat egindako kalkuluek balioko ote luketen Euskal Herrirako ere, multinazionalen adarren egoitza gehien-gehienak Madrilen eta Bartzelonan daudelako. Baina ariketa egin daiteke. Horrela, %15eko gutxieneko tasarekin Espainian 700 milioi euro gehiago bilduko liratekeela dio begiratokiak. Horren barruan Euskal Herrian bildutakoa ere badela kontuan hartuz gero, eta banaketa proportzional hutsa eginez gero, gutxi gora behera 60 milioi euro gehiago jasoko lukete foru ogasunek -2019an, Espainiako bilketaren %8,5 egin zuten-. Kopurua ez da oso handia, kontuan hartuta urte horretan 1.316 milioi euro bildu zituztelaforu ogasunek sozietate zergarekin.Egoitza Euskal Herrian ez duten teknologia handiei dagokienez, berriz, euskal zerga sistemara egokitu beharko litzateke proposamena.]]> <![CDATA[G7koek mugak jarri dizkiote multinazionalen zerga ihesari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/022/001/2021-06-06/g7koek_mugak_jarri_dizkiote_multinazionalen_zerga_ihesari.htm Sun, 06 Jun 2021 00:00:00 +0200 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/paperekoa/1944/022/001/2021-06-06/g7koek_mugak_jarri_dizkiote_multinazionalen_zerga_ihesari.htm munduko enpresa handien definizioarekin zer esan nahi duten eta estatu batzuetan konpainia horiei ezarritako zerga espezifikoekin (Google tasa eta gisakoekin) zer gertatuko den neurri berria indarrean sartu arte.

Bi gai horiek eta akordioaren beste puntu batzuk aurrerago zehazteko nahia agertu dute G7koek. Datorren astean izango da gobernuburuen goi bilera, Kornuallesen (Ingalaterra); G20koak uztailean bilduko dira, eta, akordioa mundu osoan indarrean sartu nahi bada, OCDEren oniritzia beharko dute.

Beharrak bultzatuta

Aspaldiko asmoa zen sozietate zerga global bat ezartzeko nahia, baina OCDEn orain arte egindako saioak kamutsak izan dira, besteak beste AEBen ukoagatik. Azken urteetan teknologia handiek izan dituzten irabaziek, baina, berpiztu egin dute eztabaida, eta koronabirusaren krisiak areagotu egin du beharra, estatuek diru sarrerak handitu behar izan dituztelako osasun krisiaren ondorio ekonomiko eta sozialei aurre egiteko.

Hala gertatu zaio Joe Bideni ere. Bere azpiegitura plan anbiziotsua finantzatzeko sozietate zerga %21etik %28ra igotzeko asmoa agertu du, baina hori eginda nazioartean gutxieneko bat ezartzeko beharra ikusi du, enpresa handi askok beste herrialde batzuetara alde egin ez dezaten.

Hasieran, %21ekoa proposatu zuen, Frantziak bezala, baina, azkenean, apaldu egin dute asmo hori, herrialde gehiago egitasmora batu ahal izateko. Herrialde gehienetan tasa horren gainetik dago sozietate tasa nominala, baina, egiazki, ez da horrela izaten leku askotan.

Akademikoen artean, halaber, badago mundu mailako gutxieneko sozietate zerga baten arriskuez ohartarazten duenik: horietako bat da Josep Stiglitz Ekonomiako Nobel sariduna. Hark nabarmendu duenez, gerta daiteke nazioartean ezartzen den gutxieneko bihurtzea gehienezkoa, eta ohartarazi du horrek bereziki herrialde pobreei egingo liekeela kalte, haietan pisu handiagoa duelako sozietate zergak.

Eta Euskal Herrian, zer?

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %20 da enpresa txikientzako sozietate zerga, eta %24 da handientzat; Nafarroan, %23 eta %28, hurrenez hurren. Ordaindu beharreko gutxieneko tasa bat ere badago: %11-17 artekoa da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Baina hortik behera ordaintzen dute askok. ELA sindikatuak kaleratutako txosten baten arabera, 2019an Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 22 enpresa handienek batez beste %7,6 ordaindu zuten sozietate zergan.

Gutxieneko zergapetzea %15ean jarrita, berriz, zaila litzateke aurreratzea zer-nolako eragina izango lukeen lau foru ogasunetan, multinazionalen adarren egoitza gehien-gehienak Madrilen eta Bartzelonan baitaude. Baina ariketa egin daiteke. Zerga Sistemaren Europako Begiratokiaren arabera, %15eko gutxienekoarekin Espainian 700 milioi euro gehiago bilduko lirateke. Banaketa proportzional hutsa eginez gero —2019an, Espainiako bilketaren %8,5 egin zuten foru ogasunek—, gutxi gorabehera 60 milioi euro gehiago izango lirateke. Kopurua ez da oso handia, kontuan hartuta urte horretan 1.316 milioi euro bildu zutela sozietate zergarekin. Egoitza Euskal Herrian ez duten teknologia handiei dagokienez, berriz, euskal zerga sistemara egokitu beharko litzateke proposamena.]]>
<![CDATA[G7aren bilera, gutxieneko sozietate zerga adosteko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1957/012/002/2021-06-05/g7aren_bilera_gutxieneko_sozietate_zerga_adosteko.htm Sat, 05 Jun 2021 00:00:00 +0200 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/paperekoa/1957/012/002/2021-06-05/g7aren_bilera_gutxieneko_sozietate_zerga_adosteko.htm
Aspaldikoa da talde teknologiko handien zerga ihesa gutxitzeko nahia, baina OCDEn egindako saioek porrot egin dute, AEBen ukoagatik, besteak beste. Baina Etxe Zuriko maizter berriak aldatu egin du Washingtonen ohikoa zen mezua. Joe Biden diru beharrean dago bere azpiegitura plan anbiziotsua finantzatzeko, eta erabaki du iritsi dela enpresa handien irabazi mardulei koska egiteko garaia, sozietate zerga %21etik %28ra igota.

Hori eginda, Biden beldur da enpresa handi askok ez ote duten beste herrialde batzuetara alde egingo. Hori dela eta, egoera desblokeatu eta enpresen irabaziak zergapetzen dituen sozietate zergari gutxieneko tasa komun bat ezartzearen alde azaldu da. Hasiera batean, Frantziak %21ekoa aipatu zuen, baina AEBek asmo hori apaldu dute, herrialde gehiago batzeko: %15koa proposatu dute.

Tasa horren gainetik dago sozietate tasa nominala herrialde gehienetan. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %20 da enpresa txikientzat, eta %24 handientzat; Nafarroan, %23 eta %28, hurrenez hurren. Gainera, ordaindu beharreko gutxieneko tasa bat ere badago: %11-17 artekoa da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Baina, egiazki, hori baino gutxiago ordaintzen dute askok. ELAren azken txosten batek dio 22 enpresa handienek irabazien %7,6 ordaindu zituztela 2019an.

Teknologia enpresa handiek azken urteetan lortutako irabaziek berpiztu dute sozietate zerga global bati buruzko eztabaida. Hain justu, multinazional horiek tasa baxueneko herrialdeetan dituzten adarretara desbideratzen dituzte besteetan bildutako irabaziak. Frantziarentzat eta Erresuma Batuarentzat ezinbestekoa da bi alorretan akordioa lotzea. AEBentzat ere bai. Bidenek aste honetan muga zergak handitzeko mehatxua egin die Google tasa eta gisakoak ez dituzten herrialdeei.]]>
<![CDATA[Kamioi elektrikoak seriean ekoizten hasiko da Irizar, FCCrekin batera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/015/001/2021-06-04/kamioi_elektrikoak_seriean_ekoizten_hasiko_da_irizar_fccrekin_batera.htm Fri, 04 Jun 2021 00:00:00 +0200 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/paperekoa/1877/015/001/2021-06-04/kamioi_elektrikoak_seriean_ekoizten_hasiko_da_irizar_fccrekin_batera.htm
Gaur-gaurkoz modelo bakarra dauka taldeak: Irizar Ie Urban Truck deiturikoa. Hirian eta hiri inguruneetan jarduteko egina dago; bereziki, hiri hondakinak biltzeko eta garbiketa lanak egiteko. Hain justu, FCC enpresaren lan esparru nagusietako bat da hori. Hego Euskal Herriko lau hiriburuentzat dihardu, eta Iberiar penintsulako 5.000tik gora udal eta mankomunitaterentzat.

Ibilgailu elektrikoen sektorea bizkor haziko dela uste du Irizarrek, gero eta erakunde gehiago mugak jartzen ari zaizkielako gasolina eta diesel motorra duten ibilgailuei hiriguneetan sartzeko. Hirietako zerbitzuetan ere —garraioan, garbiketan, segurtasunean...— ari dira erregai fosilak erabiltzen dituztenak hibrido edo elektrikoekin ordezkatzen, eta, datozen urteetarako, instituzio publikoek inbertsio handiak aurreikusi dituzte horretarako.

Irizarrek egingo dituen lehen hamar unitateak garbiketa zerbitzuetarako izango dira, baina modelo hori ez du horretara mugatzea nahi. Industriarako ere baliagarria izan daiteke: hemezortzi tona inguruko gaitasuna du, eta kamioiak modua ematen du gaur egun existitzen diren karrozeria guztiak instalatzeko, ia-ia egokitzapenik egin gabe.

Irizar Ie Urban Trucken lehen prototipoa 2019an aurkeztu zuten, eta hainbat sari lortu ditu. Irizarrek bi urteren buruan merkaturatzea lortu du, baina ez da hutsetik hasi. Autobus elektrikoen aurrean hamarkada bat darama ia, eta horiek egiteko garatutako teknologia bera erabili du: motor elektriko bera du, ioi litiozko bateriekin. Lanegun luzeetarako egokia izan dadin, GNK gasa ere erabil dezakeen motorra jar daiteke, baina egingo dituen lehen hamar unitateetatik guztiak %100 elektrikoak izango dira.

Oso isila denez, gauez lan egiteko oso egokia dela azpimarratu du konpainiak, eta gaineratu du antzeko lanak egiteko erabiltzen diren ibilgailu arruntek baino zarata gutxiago ateratzen dutela, CO2 gutxiago igortzen dutela, eta energia kontsumoa erdira murrizten dutela. Lehen seriean bi tamainatako unitateak egingo ditu: bi eta hiru ardatzekoak, 4x2 eta 6x2 bertsiokoak. Irizarren arabera, kamioiaren beste ezaugarri bat da kabinara igotzeko sarbidea «egun merkatuan daudenetan baxuena» duela, eta horrek langileen lana errazten duela, eta segurtasuna handitu.

Baina Irizarrek bereziki nabarmendu du berak oso-osorik ekoiztutako kamioia izango dela. Taldeko enpresek garatutako teknologia propioa izango du trakzio elektrikoari, energia biltegiratzeari eta kontrolerako elektronikari dagokienez.

Adunako fabrikatik (Gipuzkoa) aterako dira guztiak: Irizarren E-mobility adarrak 2018ko maiatzean han inauguratu zuen lantegitik. 18.000 metro koadro ditu, eta 3.000 inguru erabiliko dituzte kamioiak egiteko. Lantegiaren beste zatia autobus elektrikoentzat da, hiri barruko bidaietara begira egindakoak. Izan ere, Ormaiztegiko egoitza erabiltzen dute markaren ohiko autobusentzat, diesel motorra dutenentzat, zeinak hiri arteko bidaietarako erabiltzen diren.

Etorkizun handia

Hori du, gaur egun, bere produkzioaren muina, baina etorkizun handia iragarri dio Irizarrek ibilgailu elektrikoen sektoreari. Kamioia da Gipuzkoako enpresaren azken apustua, baina autobusetan hasi zen, duela hamarkada bat, eta dirutza jarri du. Gaur egun, gai da osagai guztiak berak diseinatzeko eta ekoizteko, eta horrek hornitzaileen menpekotasunetik askatzen du, neurri handi batean.

Adunako lantegian 200 langile inguru ditu, eta horiek halako bi izatea espero du; egunean autobus bat ekoiztera iritsi dira. Lehen autobus elektrikoa Ormaiztegin egin zuten, 2014an, Donostibusentzat. Euskal Herrian kontratu mardulak lortu ditu, besteak beste, Euskal Elkargoarekin Baiona-Angelu-Miarritze zerbitzurako, eta Bilbon eta Iruñean ere badabiltza Irizarren autobus elektrikoak. Espainia, Frantzia eta Erresuma Batua ditu haien merkatu nagusiak, eta Alemania, Italia, Suedia eta Beneluxeko hiru herrialdeetako ateak ere zabaltzen hasia da.

Taldea zazpi enpresak osatzen dute, eta 3.500 langile inguru ditu, laurden bat inguru kooperatibistak. Hamahiru lantegi ditu: Brasildik Amerikako merkatua hornitzen dute, Mexikotik herrialdea bera, eta Euskal Herritik eta Marokotik Europa batez ere.

Irizar da autobus ekoizle nagusia Euskal Herrian, baina ez da elektrikoen aldeko apustua egin duen enpresa bakarra. Gipuzkoako beste bat ere, Beasaingo CAF, alor horretan sartu da. Lehenik, Vectia enpresa sortu zuen, 2013an, eta 2018an arlo horren aldeko apustua handitu zuen, Europako liderra erosita, Poloniako Solaris.]]>
<![CDATA[Kamioi elektrikoak seriean ekoizten hasiko da Irizar, FCCrekin batera]]> https://www.berria.eus/albisteak/198631/kamioi_elektrikoak_seriean_ekoizten_hasiko_da_irizar_fccrekin_batera.htm Thu, 03 Jun 2021 21:17:53 +0200 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/albisteak/198631/kamioi_elektrikoak_seriean_ekoizten_hasiko_da_irizar_fccrekin_batera.htm -gaurkoz, modelo bakarra dauka taldeak: Irizar Ie Urban Truck deiturikoa. Hirian eta hiri inguruneetan jarduteko egina dago; bereziki, hiri hondakinak biltzeko eta garbiketa lanak egiteko. Hain justu, FCC enpresaren lan esparru nagusietako bat da hori. Hego Euskal Herriko lau hiriburuentzat dihardu, eta Iberiar penintsulako 5.000tik gora udal eta mankomunitateentzat. Irizarrek uste du ibilgailu elektrikoena bizkor haziko den sektorea dela, gero eta erakunde gehiagok mugak jartzen dizkietelako gasolina eta diesel motordun ibilgailuei hiriguneetan sartzeko. Hirietako zerbitzuetan ere (garraioan, garbiketan, segurtasunean...) ari dira erregai fosilak erabiltzen dituztenak hibrido edo elektrikoengatik ordezkatzen, eta datozen urteetan instituzio publikoek inbertsio handiak aurreikusi dituzte horretarako. Irizarrek egingo dituen lehen hamar unitateak garbiketa zerbitzuetarako izango dira, baina modelo hori ez du horretara mugatzea nahi. Industriarako ere baliagarria izan daiteke: hemezortzi tona inguruko gaitasuna du, eta kamioiak ahalbidetzen du gaur egun existitzen diren karrozeria guztiak instalatzea, ia-ia egokitzapenik egin gabe. Irizar Ie Urban Trucken lehen prototipoa 2019an aurkeztu zuten, eta hainbat sari lortu ditu. Irizarrek bi urtetan merkaturatzea lortu du, baina ez da hutsetik hasi. Autobus elektrikoen aurrean hamar urtedaramatza ia, eta horiek egiteko garatutako teknologia bera erabili du: motor elektriko berdina du, ioi litiozko bateriekin. Lanegun luzeetarako egokia izan dadin, GNK gasa ere erabil dezakeen motorra jar daiteke, baina egingo dituen lehen hamar unitateetatik guztiak %100 elektrikoak izango dira. Oso isila denez, gauez lan egiteko oso egokia dela azpimarratu du konpainiak, eta gaineratu du antzeko lanak egiteko erabiltzen diren ibilgailu arruntek baino zarata gutxiago ateratzen dutela, CO2 gutxiago igortzen dutela, eta energia kontsumoa erdira murrizten dutela. Lehen seriean bi tamainako unitateak egingo ditu: bi eta hiru ardatzekoak, 4x2 eta 6x2 bertsiokoak. Irizarren arabera, kamioiaren beste ezaugarri bat da kabinarako igotzeko sarbidea «egun merkatuan daudenetan baxuena» duela, eta horrek langileen lana errazten duela, eta segurtasuna handitu. Baina Irizarrek bereziki nabarmendu nahi izan du berak oso-osorik ekoiztutako kamioia izango dela. Taldeko enpresek garatutako teknologia propioa izango du trakzio elektrikoari, energia biltegiratzeari eta kontrolerako elektronikari dagokienez. Adunako fabrikatik (Gipuzkoa) aterako dira guztiak. Irizarren E-mobility adarrak 2018ko maiatzean han inauguratu zuen lantegitik. 18.000 metro koadro ditu eta 3.000 inguru erabiliko dituzte kamioiak egiteko. Lantegiaren beste zatia autobus elektrikoentzat da, hiri barruko bidaietara begira egindakoak. Izan ere, markaren ohiko autobusentzat Ormaiztegiko egoitza erabiltzen dute, diesel motorra dutenentzat, hiri arteko bidaietarako erabiltzen direnak. Etorkizun handia Hori du, gaur egun, bere produkzioaren muina, baina etorkizun handia iragarri dio Irizarrek ibilgailu elektrikoen sektoreari. Kamioia da Gipuzkoako enpresaren azken apustua, baina autobusetan hasi zen, duela hamarkada bat, eta dirutza jarri du. Gaur egun osagai guztiak berak diseinatzeko eta ekoizteko gai da, eta horrek hornitzaileen menpekotasunetik askatzen du, neurri handi batean. Adunako lantegian 200 langile inguru ditu, eta halako bi izatea espero du; egunean autobus bat ekoiztera iritsi dira. Lehen autobus elektrikoa Ormaiztegin egin zuten, 2014n, Donostibusentzat. Euskal Herrian kontratu mardulak lortu ditu, besteak beste, Euskal Elkargoarekin Baiona-Angelu-Miarritz zerbitzurako, eta Bilbon eta Iruñean ere badabiltza Irizarren autobus elektrikoak. Espainia, Frantzia eta Erresuma Batua ditu beren merkatu nagusiak, eta Alemania, Italia, Suedia eta Beneluxeko hiru herrialdeetako ateak ere zabaltzen hasia da. Taldea zazpi enpresak osatzen dute, eta 3.500 langile inguru ditu, laurden bat inguru kooperatibistak. Hamahiru lantegi ditu: Brasildik Amerikako merkatua hornitzen dute, Mexikotik herrialdea bera, eta Euskal Herritik eta Marokotik Europa batez ere. Irizar da autobus ekoizle nagusiena Euskal Herrian, baina ez da elektrikoen aldeko apustua egin duen enpresa bakarra. Beste gipuzkoar bat, Beasaingo CAF ere sartu da alor horretan. Lehenik, Vectia enpresa sortu zuen, 2013an, eta 2018an arlo horren aldeko apustua biderkatu zuen, Europako liderra erosita, Poloniako Solaris]]> <![CDATA[Industria «nahiko bizkor» ari da suspertzen]]> https://www.berria.eus/albisteak/198629/industria_laquonahiko_bizkorraquo_ari_da_suspertzen.htm Thu, 03 Jun 2021 21:12:30 +0200 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/albisteak/198629/industria_laquonahiko_bizkorraquo_ari_da_suspertzen.htm
Martxotik apirilera arteko aldaketa hori positiboa da sektore handi guztietan, batez ere energiarenean: ia %15 egin du gora. Ekipamendu ondasunetan %4,2 izan da hazkundea. Multzo horretan sartzen dira autogintza, trenen fabrikazioa, aeronautika eta ontzigintza. Koronabirusaren krisiak gogorren jo dituen sektoreetako batzuk dira horiek. Autogintza, gainera, txip edo semieroaleen osagaien eskasia nabaritzen ari da. Kontsumo ondasunen produkzioa ere handitu da: %3,3.

Hiru lurraldeek goranzko bilakaera izan dute hilabete batetik besterako konparazioan. Araba dago buruan:industria ekoizpenak %6,5eko hazkundea izan du. Igoeraapalagoaizan da Bizkaian (%2,3) eta Gipuzkoan (%1,9).

2020ko apirilarekin alderatuz gero, igoera %64,4 izan da. Baina kontuan izan behar da hilabete horretan industria jardueraren zati handi bat geldirik egon zela koronabirusari eusteko ezarritako neurriengatik.

Iazko apirilarekin alderatuta, bilakaera positiboa izan da industria sektore handi guztietan, eta, batez ere, ekipamendu ondasunetan: batez beste, %91,6 handituda ekoizpena sektore horretako enpresetan.]]>
<![CDATA[Hiruk Gipuzkoako Aldundia salatu du, garraiolariei «legez kanpo» kobratutakoa eskatzeko]]> https://www.berria.eus/albisteak/198597/hiruk_gipuzkoako_aldundia_salatu_du_garraiolariei_legez_kanpo_kobratutakoa_eskatzeko.htm Thu, 03 Jun 2021 09:18:56 +0200 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/albisteak/198597/hiruk_gipuzkoako_aldundia_salatu_du_garraiolariei_legez_kanpo_kobratutakoa_eskatzeko.htm <![CDATA[Hiruk aldundia salatu du, garraiolariei «legez kanpo» kobratutakoa eskatzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/010/001/2021-06-03/hiruk_aldundia_salatu_du_garraiolariei_legez_kanpo_kobratutakoa_eskatzeko.htm Thu, 03 Jun 2021 00:00:00 +0200 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/paperekoa/1877/010/001/2021-06-03/hiruk_aldundia_salatu_du_garraiolariei_legez_kanpo_kobratutakoa_eskatzeko.htm
Sindikatuak foru agintarien «arduragabekeria» kritikatu du, eta ohartarazi du erabaki horrek «kostu handia» eragingo diela gipuzkoarrei, epaileak azkenean arrazoia ematen badio. «2018an hasi zen zentzugabekeriaren ondorioak guztiok ordaintzen ditugu: arkuak jartzeko inbertsioak, ordainketa irregularren itzulketak, balizko isunak... Gipuzkoar guztien poltsikotik aterako dira horiek denak. Diru publikoarekin jolasten ari dira». Fenadismer Espainiako Garraio Elkarteen Federazioaren arabera, garraiolariei itzuli beharrekoa hamabost milioi euro inguru izango lirateke.

Aldundiak duela hiru urte jarri zituen bidesariak errepide horietan. Orain arteko ebazpenek ez dute zehazten garraiolariei kobratutako dirua itzuli behar ote dien ala ez, baina, Hiruko eledun Alberto Nuñezen ustez, «argi» dago baietz. Oraingo auzibidearekin sindikatuak nahi du epaitegiak esatea ordainketa horiek legezkoak ala legez kanpokoak izan diren, gero, horretan oinarrituta, erreklamazioak jartzeko.

Nuñezek azaldu duenez, «behartuta» egin behar izan dute urratsa. Dirua ofizioz itzultzeko eskatu zioten aldundiari, baina, haren ukoa dela-eta, auzitara jo dute. «Erreklamazioek beren bidea egingo dute, eta, jakina, ordainketei aurre egin beharko die aldundiak. Automatikoki kobratzen diren bidesariak ere automatikoki itzultzeko eskatzen dugu».

Sistema berria

Hiruko kideak gogorarazi duenez, EAEko Justizia Auzitegiak aurrena eta Espainiako Auzitegi Gorenak ondoren, bi alditan esan diote aldundiari bidesariak legez kanpokoak direla, baina bereari eutsita erantzun dio, Europako legedia alde duela sinetsita, eta hirugarren foru arau bat ere prestatzen ari da.

Lehen bi arauetako epaiek nabarmendu dute orain arteko bidesariek kanpoko garraiolariei kalte egiten dietela, bi bide horietako zati batzuetan ez dagoelako ordaintzeko arkurik. Zeharkako diskriminazio hori konpontzeko, modu bakarra aurkitu du aldundiak: bide guztia kobratzea.

Hala, gaur egun dauden hiru arkupeei —Etzegarate, Andoain eta Astigarraga—, beste batzuk gehituko dizkie. Oraindik ez du argitu noiz, non eta zenbat izango diren, baina Aintzane Oiarbide Bide Azpiegituretako diputatuak adierazi du «aurki» izango dela. Hiru sindikatuaren arabera, erabaki hori ere «erabat diskriminatzailea» da, eta ez preseski ordainpeko arkupeak bi errepide horien sarrera eta irteeretan daudelako, baizik eta kamioilariak ez diren gainerako erabiltzaileak ordainketatik kanpo uzten dituztelako.

Horrez gain, Markel Olanoren gobernuak ez du amore eman epaitegiekin duen gatazkan, eta jakinarazi du helegitea jarri duela Gorenaren azken erabakiaren aurka. Oiarbidek adierazi duenez, epaitegiak ez du aintzat hartu EBren araudiak gai horri buruz esaten duena. Uste du EBko Justizia Auzitegian auzi prejudizial bat aurkeztu behar zuela Gorenak, gai horri buruzko erabakia hartu aurretik, Oiarbideren iritziz, Europako zuzentarau baten transposizio bat delako aldundiarena.

Kargaren jabea

Foru diputatuak adierazi duenez, «sententzia bakar batek ere ez du zalantzan jartzen» aldundiak bidesariak jartzeko duen eskubidea, eta gogorarazi du Batzar Nagusien «mandatu demokratiko bati» erantzuten diola neurriak. Aldundiaren arabera, aurrekontuekin ez da nahikoa lurraldeko errepideak behar bezala artatzeko eta hobekuntzak egiteko, eta beste finantzaketa iturri batzuk bermatu behar dira. Beste aukera bat ere bazuen: zerga berri bat ezartzea gaitasun handiko errepideak konpontzeko, baina, azkenean, baztertu egin zuen ideia hori, erabiltzen duenak ordaintzearen aldeko tesiari helduz.

Horri buruz, halere, Oiarbidek nabarmendu du bidesariena ez dela kamioilariei jartzen zaien zerga bat, kamioiaren karga erosten duenari baizik: «Taxia erabiltzen denean bezala: bidaiaz gain, bidesaria ordaintzen da». Oso bestelako iritzia dute garraiolariek. Nuñezek gogorarazi du bide azpiegiturak «ondasun publikoa» direla, «denok ordaintzen ditugun zergen bidez finantzatzen direnak, guztiok erabiltzen ditugulako». Halaber, azpimarratu du errepide bidezko salgaien garraioa «zerbitzu publikoa» dela, eta kamioiei soilik bidesariak jarrita katebegirik «ahulenari» egiten zaiola kalte.]]>
<![CDATA[Madrilek bost urtean %15 murriztu nahi du argindarraren faktura]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/010/001/2021-06-02/madrilek_bost_urtean_15_murriztu_nahi_du_argindarraren_faktura.htm Wed, 02 Jun 2021 00:00:00 +0200 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/paperekoa/1877/010/001/2021-06-02/madrilek_bost_urtean_15_murriztu_nahi_du_argindarraren_faktura.htm windfall profit deiturikoekin. Hala esaten zaio instalazio nuklearren, zentral hidraulikoen edota energia berriztagarrien bidez sortzen duten elektrizitateagatik konpainiek lortzen duten gehiegizko ordainsariari. Gobernuak nahi du enpresek berari ematea mozkinaren parte bat, CO2 isuriengatik bezeroei kobratzen dietena. Haren kalkuluen arabera, urtero 1.000 milioi euro bildu ditzake horrela.

Trantsizio Energetikorako Ministerioak aurreikusi duenez, jasotako diruaren %90 berriztagarrien erregimena finantzatzeko erabiliko luke, eta %10, gizarte-bazterketa arriskuan dauden kontsumitzaileentzako bonu sozialetarako. Haren kalkuluen arabera, argindarraren fakturak %5 inguru murriztuko lirateke kontsumitzaile arruntentzat, eta %1,4 enpresentzat.

Gainera, diru horrekin gobernuak Sistema Elektrikoaren Iraunkortasunerako Funts Nazionalaren zati bat ere estaliko luke. Funts hori sortzeko lege proiektua onartu zuten atzoko Ministro Kontseiluan. Horrek ere eragina izango luke kontsumitzaile arruntengan, berriztagarrien sariak ordaintzeko fakturaren zatia murriztuko litzatekeelako (%10 inguru), petrolio konpainien eta erregai fosilak erabiltzen dituzten sektoreen kaltetan, haiek jarri beharko bailukete funtsaren zati nagusia.

Argindarraren faktura berria indarrean sartu den astean iragarri ditu bi erreformak Espainiako Gobernuak. Kontsumitzaileen elkarteek kritikatu egin dute neurria, bezero txikia gehiago kaltetzen duelako: salatu dute ekainean %8 eta %27 artean igo daitekeela argindarraren kostua haientzat.

«Zerutik eroritako» partea

Argindarraren merkatura hainbat iturritatik sartzen da energia. Garestiena ziklo konbinatuetan sortutakoa da, gasaren prezio gero eta garestiagoen eraginez eta CO2 emisio kostuen ondorioz, bereziki. Espainiako merkatua, Europakoa bezala, marjinalista da; hau da, argindarra sortzen duten teknologia guztiek eskari guztiari erantzuteko behar den eskaintzarik garestienaren prezio bera kobratzen dute, eta, ondorioz, nuklearrak, hidraulikoak eta berriztagarriak ere gainkostu hori dute, CO2a isuri ez arren. Halako instalazioak dituzten konpainiak dira horren onuradun nagusiak, energia hori ekoizteko kostu errealaren oso gainetik saltzen ari baitira argindarra. Horrek guztiak, finean, faktura garestitzea dakar.

Gobernuaren egitasmoaren bidez, karbono dibidendu horren zati bat murriztu nahi zaie 2005 baino lehenagoko instalazioak dituztenei, horiek eraikitzeko egin beharreko inbertsioak amortizatuta daudela ulertzen baita. Horrek esan nahi du nagusiki nuklearrei eta hidroelektrikoei eragingo diela, eta eoliko batzuei ere bai.

Erabakia ez da konpainien gustukoa. Neurriak era horretako energiei esposizio handiena duten konpainiei eragingo lieke. Endesa litzateke kaltetuena: 2020an %15 inguruko pisua izan zuten nuklearrak eta hidroelektrikoak haren irabazietan; Iberdrolarentzat, %8koa; Accionarentzat, %5ekoa; eta Naturgyrentzat, %4koa. Egitasmoa iragartzeak berekin ekarri du konpainia horiek burtsan erortzea.

Neurriak ez du ibilbide erraza izango, dena den. Gobernuak berretsi du aukeratu duen legezko formulak Europako zuzenbidea errespetatzen duela, eta 2006tik 2009ra «antzeko» neurri bat indarrean egon zela. Hala ere, ez du baztertzen energia konpainiek auzitara jotzea.

Gobernuaren egitasmoa, gainera, lege aurreproiektu bat da oraindik; beraz, tramitazio luzea izango du Gorteetan, eta gobernuak ez du gehiengo osorik han. PSOE eta Unidas Podemosen gobernu akordioan azaltzen zen puntuetako bat zen argindarraren merkatuko araudiaren puntu hori aldatzea, bereziki azken urteetan elektrizitatearen prezioak izan dituen gorabehera handiengatik.

Berriztagarrientzako funtsa

Neurri horrekin batera, Espainiako Gobernuak energia berriztagarrien primak ordaintzeko funts bat sortzeko lege egitasmoa aurkeztu du. Haren kalkuluen arabera, bi neurriokin %15 jaitsiko litzateke argindarraren faktura, baina bost urteko epean, funts berdea deritzonaren aplikazioa mailakatua izango baita. Gobernuak, bere garaian, berriztagarrien sariak ordaintzeko funtsa aurrekontu orokorren bidez finantzatzeko aukera aztertu zuen, horri lotutako zerga berriak ezarrita, baina baztertu egin zuen aukera hori.

Gaur egun, kontsumitzaileek (partikularrek eta enpresek) kargatzen dituzte berriztagarrien araubide espezifikoari (Recore) lotutako kostuak; funtsaren xedea da hori gehiagoren artean banatzea. Petrolio konpainiek nabarituko lukete gehienbat; lege proiektuaren arabera, 2025erako energia berriztagarrien primen %43,7 finantzatu beharko lukete haiek. Erregai fosilak erabiltzen dituzten industria handiek eta enpresek ere zati handiago bat hartu beharko lukete beren gain, baina araudiak salbuespenak eta konpentsazio batzuk jasotzen ditu sektore batzuentzat.]]>
<![CDATA[Madrilek bost urtean %15 murriztu nahi du argindarraren faktura]]> https://www.berria.eus/albisteak/198538/madrilek_bost_urtean_15_murriztu_nahi_du_argindarraren_faktura.htm Tue, 01 Jun 2021 17:29:14 +0200 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/albisteak/198538/madrilek_bost_urtean_15_murriztu_nahi_du_argindarraren_faktura.htm zerutik eroritako mozkinekin» edo windfall profit deiturikoekin. Hala esaten zaio instalazio nuklearren, zentral hidraulikoen edota energia berriztagarrien bidez sortzen duten elektrizitateagatik konpainiek lortzen duten gehiegizko ordainsariari. Gobernuak nahi du enpresek berari ematea mozkinaren parte bat, CO2 isuriengatik bezeroei kobratzen dietena. Haren kalkuluen arabera, urtero 1.000 milioi euro bildu ditzake horrela. Trantsizio Energetikorako Ministerioak aurreikusi duenez, bildutako diruaren %90 berriztagarrien erregimena finantzatzeko erabiliko luke, eta %10, gizarte-bazterketa arriskuan dauden kontsumitzaileentzako bonu sozialetarako. Haren kalkuluen arabera, argindarraren fakturak %5 inguru murriztuko lirateke kontsumitzaile arruntentzat, eta %1,4 enpresentzat. Gainera, diru horrekin, gobernuak Sistema Elektrikoaren Iraunkortasunerako Funts Nazionalaren zati bat ere estaliko luke. Funts hori sortzeko lege proiektua onartu dute astearte honetakoMinistro Kontseiluan. Horrek ere eragina izango luke kontsumitzaile arruntengan, berriztagarrien primak ordaintzeko fakturaren zatia murriztuko litzatekeelako (%10 inguru), petrolio konpainien eta erregai fosilak erabiltzen dituzten sektoreen kaltetan, haiek jarri beharko bailukete funtsaren zati nagusia. Argindarraren faktura berria indarrean sartu den aste berean iragarri ditu bi erreformak Espainiako Gobernuak. Kontsumitzaileen elkarteek kritikatu egin dute neurria, bezero txikia handienen mesedetan zigortzen duelako, eta salatu dute ekainean faktura %27 igo daitekeela. «Zerutik eroritako» partea Argindarraren merkatuan hainbat iturritatik sortzen da energia. Garestiena ziklo konbinatuetan sortutakoa da, gasaren prezio gero eta garestiagoen eraginez eta CO2 emisio kostuen ondorioz, bereziki. Espainiako merkatua, Europakoa bezala, marjinalista da; hau da, argindarra sortzen duten teknologia guztiek eskari guztiari erantzuteko behar den eskaintzarik garestienaren prezio bera kobratzen dute, eta, ondorioz, nuklearrak, hidraulikoak eta berriztagarriak ere gainkostu hori dute, CO2rikisurtzenez duten arren. Halako instalazioak dituzten konpainiak dira horren onuradun nagusiak, energia hori ekoizteko kostu errealaren oso gainetik saltzen ari baitira argindarra. Horrek guztiak, finean, argiaren faktura garestitzea dakar. Egitasmoaren bidez, karbono dibidendu horren zati bat murriztu nahi zaie 2005 baino lehenagoko instalazioei, horiek eraikitzeko egin beharreko inbertsioak amortizatuta daudela ulertzen baita. Horrek esan nahi du nagusiki nuklearrei eta hidroelektrikoei eragingo diela, eta eoliko batzuei ere bai. Erabakia ez da konpainien gustukoa. Neurriak halako energien esposizio handiena duten konpainiei eragingo lieke. Endesa litzateke kaltetuena: 2020an %15 inguruko pisua izan zuten bi teknologia horiek haren irabazietan; Iberdrolarentzat, %8koa; Accionarentzat, %5ekoa; eta Naturgyrentzat, %4koa. Neurria iragartzeak berekin ekarri du konpainia horiek burtsan erortzea. Neurriak ez du ibilbide erraza izango. Gobernuak berretsi du aukeratu duen legezko formulak Europako zuzenbidea errespetatzen duela. Adierazi du 2006tik 2009ra indarrean egon zenaren antzekoa dela, baina ez du baztertzen energia konpainiek auzitara jotzea. Gobernuaren egitasmoa, gainera, lege aurreproiektu bat baino ez da oraindik; beraz, tramitazio luzea izango du Espainiako Gorteetan, etagobernuak ez du gehiengo osorik han. PSOE eta Unidas Podemosen gobernu akordioan azaltzen ziren puntuetako bat zen argindarraren merkatuko araudiaren puntu hori aldatzea, bereziki azken urteetan elektrizitatearen prezioak izan dituen gorabehera handiengatik. Funts berdea Neurri horrekin batera, Espainiako Gobernuak energia berriztagarrien primak ordaintzeko funts bat sortzeko lege egitasmoa aurkeztu du. Haren kalkuluen arabera, bi neurriokin %15 jaitsiko litzateke argindarraren faktura, baina bost urteko epean, funts berdea deritzonaren aplikazioa mailakatua izango baita. Gaur egun, kontsumitzaileek (partikularrek eta enpresek) kargatzen dituzte berriztagarrien araubide espezifikoari (Recore) lotutako kostuak; funtsaren xedea da hori gehiagoren artean banatzea. Petrolio konpainiek nabarituko lukete gehien:lege proiektuaren arabera, 2025erako energia berriztagarrien primen %43,7 finantzatu beharko lukete haiek. Erregai fosilak erabiltzen dituzten industria handiek eta enpresek zati handiago bat hartu beharko lukete beren gain, baina araudiak salbuespenak eta konpentsazio batzuk jasotzen ditu sektore batzuentzat. Gobernuak, bere garaian, berriztagarriak aurrekontu orokorren bidez finantzatzeko aukera aztertu zuen, horri lotutako zerga berriak ezarrita, baina baztertu egin zuen aukera hori.]]> <![CDATA[Jaurlaritzak 3.000 eurorainoko laguntzak emango ditu auto berria erosteko]]> https://www.berria.eus/albisteak/198491/jaurlaritzak_3000_eurorainoko_laguntzak_emango_ditu_auto_berria_erosteko.htm Mon, 31 May 2021 17:19:10 +0200 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/albisteak/198491/jaurlaritzak_3000_eurorainoko_laguntzak_emango_ditu_auto_berria_erosteko.htm <![CDATA[Erretiro motz eta merkeagoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/018/002/2021-05-30/erretiro_motz_eta_merkeagoak.htm Sun, 30 May 2021 00:00:00 +0200 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/paperekoa/1938/018/002/2021-05-30/erretiro_motz_eta_merkeagoak.htm


Erreformen lehen multzo horretan, oztopo nagusiak dira aurretiazko erretiroak zigortzeko puntuak eta autonomoen kotizazio sistema berria. Horiez gain, beste gai batzuk ere negoziatu dituzte, eta beste batzuk aurreragoko utzi dituzte.

Errebalorizazioa

Pentsioak errebalorizatzeko formula aurreko urteko batez besteko KPIan oinarritzea adostu dute. Prezioen igoerara egokituko dira pentsioak, ez gehiago, baina ezta gutxiago ere. Gakoa da hori bermatuko duen formula bilatzea, eta oraindik ez dute erabat argitu. Gobernuak planteatu zuen pentsioen igoera murriztea prezioak erortzen diren edo deflazioa gertatzen den ondorengo hiru urteetan, baina horri uko egiteko prest agertu da. Dena den, bost urtean behin berrikusiko litzateke formula.

Erretiro aurreratua

Negoziazioetako puntu garrantzitsuenetako bat da. Zigor handiagoak ezarri nahi ditu gobernuak. Egun, erretiro adina -66 urte- hogeita lau hilabetez aurreratu daiteke, baina %1,6tik %16ra arteko murrizketekin pentsioetan zenbat lehenago egiten den kontuan hartuta. Gobernuak %2,81-%21 artekoa izatea nahi du. Gainera, egun, hiru hilabetean behin ezartzen dira murrizketak eta hilabetero ezarri nahi ditu.

Sindikatuek ez dituzte begi onez ikusten aldaketak; haien arabera, zigor horiek ezartzerakoan kontuan hartu beharko litzateke langile askok egoera pertsonalak behartuta (osasunagatik, zaintza lanak egiteko...) hartzen dutela erretiroa. Gogoratu dute, halaber, beste askok enpresek derrigortuta hartzen dutela, eta adin horiekin ia ezinezkoa dutela beste lan bat bilatzea. Sindikatuen arabera, erretiroa aurreratzen dutenen %85 langabeziatik datoz.

Eredu berriak beste aldaketa bat ekarriko luke; murrizketa ez litzateke orain bezala oinarri arautzailean aplikatuko -pentsioa kalkulatzeko erabiltzen den soldata oinarrian-, pentsioan baizik. Horrekin diru gehiago bilduko luke Gizarte Segurantzak, eta pentsio batzuk, altuenak bereziki, jaitsiko lirateke.

Oinarri arautzailean egun dagoen gehienezko topea kenduta ere lortuko luke diru gehiago gobernuak, sindikatuek proposatu duten moduan. Patronala eskaera horren aurka azaldu da, lan kostuak handitzea dakarrelako. Gobernua prest agertu da onartzeko, baina igoerak «oso modu gradualean» ezarrita, datorren urtean hasi eta 30 urteko epean.

Erretiro atzeratua

Erretiro adina gaindituta ere, langileek lanean jarraitzea sustatu nahi du gobernuak. Gaur egun, hori egiteak %2-4ko hobaria du pentsioetan; gobernuak hiru pizgarri proposatu ditu: lanean jarraitutako urte bakoitzean 4.786 eta 12.060 euro arteko ordainketa bat egitea, kotizazio oinarrien eta kotizatutako urteen arabera; pentsioak %4 handitzea; edo bi formulen arteko konbinazio bat.

Sindikatuek ez dute ongi ikusten erretiroa atzeratzea, lan merkatuan erreleboa egotea zaildu dezakeelako. Patronalek, berriz, ez dute gaizki hartu, baina erretiro adinean dauden langileak mantentzen dituzten enpresentzako hobariak eskatu dituzte edota lan kostuak murrizteko neurriak.

Nahitaezko erretiroa

Gobernuak hitzarmen kolektiboetatik nahitaezko erretiroa kentzea proposatu du legezko adina bete dutenentzat. Patronala eta sindikatuak ez daude ados; biek defendatzen dute figura hori, baina arrazoi ezberdinengatik. Gobernuak ez du atzera egin nahi, baina prest agertu da nahitaezko erretiroa 68 urteetan jartzeko.

Erretiro partziala

Erretiro partzialak ahalbidetzen du 61 urtetik gorako langileek beren lanaldiak soldataren proportzio berean murriztea eta diru galera hori pentsioaren zati batekin osatzea, ondoren pentsioetan murrizketarik izan gabe. Gobernuak hori aldatu nahi zuen, baina dagoen bezala mantentzeko prest azaldu da, «oraingoz behintzat».

Autonomoak

Autonomoentzako kotizazio sistema berriaren negoziazioak ere puntu beroenetako bat bihurtu dira. Patronalentzat «onartezina» da gobernuaren proposamena. Autonomoek beren irabazien arabera kotizatzea da xedea. Funtsean enpresaburuen elkarteak ados daude horrekin, baina ez Jose Luis Escrivaren ministerioak proposatutako kotizazio oinarriekin, hamahiru, guztira. Salatu dute autonomoek euren irabazien «%30 inguru» jarri beharko luketela, eta kaltetuenak direla diru sarrera gutxien dutenak. Kopuruak negoziatzea onartu du gobernuak. Datorren urtean hasi nahi zuen sistema berriarekin, baina urtebetez atzeratuko eta pixkanaka ezarriko da, bederatzi urtez.

Gurasotasun plusa

Puntu horretan adostasuna erabatekoa da. Gobernuak proposatu du bi gurasoetako batek, berdin dio zeinek, jasotzea amatasun osagarria euren pentsioetan. 2016tik dago indarrean plus hori, baina amentzat bakarrik.

Babes klausula

Neurri horri esker, aurreko krisian lan merkatutik irten ziren langile guztiei 2011ko pentsioen erreformaren aurretik zegoen araudia aplikatzen zaie. Gobernuak proposatu du klausulak horrek bere horretan jarraitzea, mugarik gabe. Neurriak ez du oposiziorik jaso eta aurten jada indarrean egon da.

Alarguntza pentsioa

Alargun pentsioak hobetzea izan da kaleko protesten beste eskaera nagusietakoa, baina gaia ez da egon oraingo negoziazioetan. Gobernuak sei hilabeteko epean hasi nahi du horrekin. Pentsioa kalkulatzeko metodoa aldatu nahi du, alargunaren adina, diru sarrerak edota pentsioak eta familia kargak kontuan hartuz.

Pentsioen kalkulua

Negoziazioen gakoetako bat da, baina 2022ko azken hiruhilekorako utzi dute. Gobernuak, halere, proposamen bat egin du: 25 urtetik 35 urtera luzatzea pentsioak kalkulatzeko kotizazio epea. Sindikatuen arabera, horrek ekarriko luke batez beste %5 inguru murriztea pentsioak, kotizazio lehen urteen Gizarte Segurantzara egindako ekarpenak txikiagoak izan ohi direlako. Lehen proposamen horrek oposizio gogorra jaso du sindikatuen partetik eta gobernuaren zati batean, Unidas Podemos-IUko ministroen taldean.

Iraunkortasun faktorea

Pentsioen kalkulurako funtsezko puntua da. Iraunkortasun faktoreak ahalbidetzen du batez besteko bizi itxaropenaren aurreikuspen arabera ezartzea etorkizuneko pentsioak. Beste era batera esanda: Espainian zenbat eta handiagoa izan bizi itxaropena, orduan eta txikiagoak izango dira pentsioak. Aldagai hori PPk sartu zuen, baina ez da inoiz aplikatu. Indargabetzea onartu du gobernuak, baina «belaunaldien arteko ekitate mekanismo» batengatik ordezkatuz, demografiaren bilakaerari eta biztanleria landunaren eta pentsiodunaren arteko orekari lotzeko. Hasierako planteamenduen arabera, horrek ere erretiratzeko adina gehiago handitzea eta erretiratu berrien pentsioa murriztea ekar dezake. Aldeek 12 hilabeteko epea eman diote elkarri lanean hasteko. Ez da 2027ra arte martxan jartzea aurreikusten.

Finantzaketa

Erreformaren puntu nagusietakoa, nagusiena ez bada. Hori ere atzeratua. Bruselak Espainiari egindako aspaldiko eskaera da pentsioen sistemaren finantzaketa argitzea, eta hortik kentzeko pentsioekin lotura zuzena ez duten zenbait gastu. Gobernuak nahi du iturri nagusia kotizazioak izatea, baina beste baliabide batzuk bilatzea proposatu du; adibidez, zerga berrien bidez, besteak beste, teknologia berriei (Google tasa...) eta energiei kutsakorrei (dieselaren zerga, bidesariak...). Beste finantza tresna batzuk baliatzeko aukera ere aztertu nahi du, eta Erreserba Funtsean gutxieneko gerakin bat ezartzea, horren erabilgarritasuna gogortuko duen arau bati lotuta.]]>