<![CDATA[Jokin Sagarzazu | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 23 Feb 2019 10:10:01 +0100 hourly 1 <![CDATA[Jokin Sagarzazu | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Hondarribian sugegorri bat ikusi zutela esan zuten pertsonak salatu dituzte]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/010/001/2019-02-23/hondarribian_sugegorri_bat_ikusi_zutela_esan_zuten_pertsonak_salatu_dituzte.htm Sat, 23 Feb 2019 00:00:00 +0100 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/paperekoa/1893/010/001/2019-02-23/hondarribian_sugegorri_bat_ikusi_zutela_esan_zuten_pertsonak_salatu_dituzte.htm
Ertzaintzak 40 urte inguruko bi emakumeri leporatu die gertatutako guztia: «Ez zuten txantxa gelditzeko unea aurkitu», azaldu zuen atzo ikerketako buruetako batek, Hondarribiko alkatearekin batera eginiko agerraldi batean, ustez sugea ikusi zuten lekutik gertu, eta kazetari saldo baten aurrean. Segurtasun Sailak fiskaltzara igorri du ikerketa.

Hiru hilabete eta urtebete arteko kartzela zigorra jaso dezakete pertsona horiek, Zigor Kodearen 561. artikuluaren arabera. Eta, larritasunaren arabera, 150 eta 600.000 euro arteko isuna ere bai, babes zibilaren alorrean administrazioaren baliabideak abiarazi dituen salaketa bat egiteagatik; halakoak diruz zigortzeko aukera zabaldu zuen legebiltzarrak 2016an.

Horrelakoak «gutxitan» iristen zaizkiela azaldu du Segurtasun Sailak: 2017an, 112 zerbitzuan jasotako dei guztien «%1 baino gutxiago». Baina badaezpadako neurri gisa eta kasuen arabera protokolo zehatzak abiatu behar dituztela dio. Kasu honetan, Aranzadi zientzia elkarteko herpetologoak deitu zituzten sugea harrapatzeko, eta Osakidetzan ere prestatu ziren zer gerta ere.

Udalak zabaldu zuen

«Txantxa» batek Interneten har dezakeen dimentsioaren adibide da gertakaria, eta instituzioek halakoei ematen dieten sinesgarritasunarena edo kontrol faltarena. Ertzaintzaren arabera, bi pertsonetako batek udaltzaingoan ohartarazi zuen suge bat ikusi zutela, eta adiskideak emandako argazkia erakutsi zuen; harekin izan ziren gero, eta hark ere esan zuen ikusi zuela. Udaltzainek «frogatu» zuten pertsona horrek ez zuela «Internetik jaitsi» irudia; sinesgarritzat jo zuten, eta lekua itxi zuten. Udalak abisua eman zien beste erakundeei, eta herritarrak ohartarazi zituen sare sozialen eta komunikabideen bidez. Ordu batzuk geroago, ikerlariak ohartu ziren irudi hori ezin zela leku hartan ateratakoa izan, eta Ertzaintzak argazkiaren jabea galdekatu zuen. Orduan aitortu zuen egia. Polizien arteko «elkarlana» nabarmendu zuen alkateak atzo.]]>
<![CDATA[Fiskaltzak delitu zantzuak aurkitu ditu Osakidetzako oposizioen auzian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/002/001/2019-02-19/fiskaltzak_delitu_zantzuak_aurkitu_ditu_osakidetzako_oposizioen_auzian.htm Tue, 19 Feb 2019 00:00:00 +0100 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/paperekoa/1946/002/001/2019-02-19/fiskaltzak_delitu_zantzuak_aurkitu_ditu_osakidetzako_oposizioen_auzian.htm
Filtrazio salaketei dagokienez, fiskaltzak horren zantzuak atzeman ditu honako 11 kategoria hauetan: Anestesiologian, Angiologian, Digestio Aparatukoan, Kardiologian, Traumatologian, Kirurgia Plastikoan, Urologian, Zaintza Intentsiboetan, Larrialdietan, Mikrobiologian eta Kirurgia Baskularrekoan. Epaileari eskatu dio inputatu gisa deklaratzera deitzeko hiru epaimahaiburu.

Fiskaltzak, halaber, begiz jo ditu Osakidetzako zuzendaritzako hiru kargudun: Giza Baliabideetako zuzendari ohi Juan Carlos Soto eta zuzendariorde Xabier Balerdi, eta Osasun Arretako zuzendari Andoni Arzelai. Epailearen esku utzi du horien erantzukizunak zehaztea, inputatu ala lekuko gisa deklaratzera deitzea. Sotok urtarrilaren hasieran dimititu zuen, eta Ricardo Ituarte Ekonomia zuzendaria kargugabetu egin zuten. Iazko udazkenean, dimisioa eman zuen Maria Jesus Mujika Osakidetzako zuzendariak.

Fiskaltza gogor mintzo da talde horren jarduteko moduaz. Haien gaineko kontrol neurriek huts egin zutela dio. Azaldu du zuzendaritzak Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundeari (HAEE) eskatu ziola etsaminak egiteko, baina «benetan eta izatez» Osakidetzak erabaki zuela «azterketak nork prestatuko zituen», eta egin zuela zerrenda bat «arbitrarietatea saihesteko kontrol nahikorik gabe». «Izendapenean ez dago irizpide objektiborik». Fiskaltzak epaimahaiko kideen artean aurkitu ditu, besteak beste, azterketa aurretik jaso zuten pertsona batzuen senideak edota lankideak. Filtrazioak izan zirela iradokitzen duten telefono deiak ere aipatu ditu fiskalak txostenean.

Horrekin batera, ohartarazi du HAEEk ez zekiela pertsona horietako batzuk gero epaimahaietako kide ere izango zirela kasu batzuetan. Salatu du, halaber, zuzendaritzak kasu batzuetan bere kabuz erabaki zuela HAEEk prestatuko zituela bi azterketak, eta beste batzuetan epaimahaiaren esku utzi zuela bigarren proba.

Hor ez dira amaitzen Osakidetzako zuzendaritzaren okerrak, fiskaltzaren arabera. Aurreko guztia barne mailan jakin zenean ere, jokabide partziala izan zuela dio Adibidez, Angiologiako epaimahaiaren kasuan: horko ia kide guztiek ohartarazi zutela azterketa errepikatuz gero haietako batek ezin zuela jarraitu, filtrazioa egin zuelako susmopean zegoelako, baina Giza Baliabidetako zuzendariak erabaki zuela jarraitzea, jakinagatik ere pertsona horixe bera zela bi azterketak prestatu zituena. Fiskaltzarentzat deigarria suertatu zaio, halaber, Angiologia eta Kirurgia Baskularreko azterketen inguruko ikerketa txostenaren arduradun izendatu izana Giza Baliabideetako zuzendariordea, Xabier Balerdi; alegia, azterketa nork prestatuko zuen erabaki zuenetako bat.

Inoizko jendetsuenak

Osakidetzan egindako lan eskaintza publiko handiena izan zen iazkoa: 72.500 pertsona aurkeztu ziren azterketetara. Polemikak inguratuta egon zen hasieratik, eta anestesia espezialitateko azterketarekin lehertu zen: proba egin baino lehen, notarioarenera jo zuten hautagai batzuek, eta idatzita utzi zuten nortzuek gaindituko zuten azterketa; asmatu egin zuten. Osakidetzako langile batzuen testigantzek berretsi zuten halako filtrazioak ohikoak izan zirela urteetan.

Sindikatuek hemeretzi kategoriatan atzeman zituzten irregulartasun zantzuak, baina Osakidetzaren barne ikerketak zortzi diziplinari baino ez zien erreparatu. Fiskalak 11 aipatu ditu. Hiru espezialitatetako azterketak berriz egin behar zirela ebatzi zuen Osasun Sailak, baina horietako bat bertan behera utzia du Gasteizko Administrazioarekiko Auzietako 3. zenbakiko Epaitegiak.

«Azterketaren edukiak ezagutu ahal zituzten»

Uholdea, bozen atarian

Oposizioak notarioarenean]]>
<![CDATA[Fiskaltzak delitu zantzuak ikusi ditu Osakidetzako lan eskaintza publikoan]]> https://www.berria.eus/albisteak/162993/fiskaltzak_delitu_zantzuak_ikusi_ditu_osakidetzako_lan_eskaintza_publikoan.htm Mon, 18 Feb 2019 07:06:59 +0100 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/albisteak/162993/fiskaltzak_delitu_zantzuak_ikusi_ditu_osakidetzako_lan_eskaintza_publikoan.htm
Sindikatuek hemeretzi kategoriatan atzeman zituzten filtrazioak edo irregulartasun zantzuak, baina Osakidetzaren barne ikerketak zortzi diziplinari baino ez zien erreparatu. Hiru espezialitatetako azterketak berriz egin behar zirela ebatzi zuen Osasun Sailak, baina horietako bat bertan behera utzia du Gasteizko Administrazioarekiko Auzietako 3. zenbakiko Epaitegiak behin-behinean: filtrazioen inguruko auzia epaitegietan argitu arte probarik ez errepikatzea erabaki du. Dimisio eskaerak ELAren arabera, fiskaltzaren txostenak eragin behar du Jon Darpon Osasun sailburuaren «kargugabetzea», hura delako «gertatutakoaren arduradun nagusia». Halaber, sindikatuak salatu du lan eskaintza publiko honetan gertatutakoa ez dela «fenomeno bakana», sistema «ustel» baten «beste adibide bat» dela, eta erantzule zuzenak hiru zerbitzuburu izan arren, horiek Osakidetzako Zuzendaritzaren «erabateko babesa» izan zutela. CCOOk ere galdegin du Darponen dimisioa. LABek eta ESK-k eurek jarritako salaketaren inguruko ikerketen emaitzak ezagutu arte itxarongo dute balorazio bat egiteko. Alderdi politikoen artean, berriz, PPk dio fiskaltzaren txostenak «jauzi kualitatibo» bat suposatzen duela auziaren bilakaeran. «Delituez hitz egiten du, ez irregulartasun administrazio soilez». Eta «larritzat» jo du Darpon sailburuaren jarrera, ez duelako «egia» esan orain arteko agerraldietan. EH Bildurentzat, berriz, ezinbestekoa da argitzea «erantzukizun politikoak», eta lan eskaintza publikoen diseinua berrikustea.]]>
<![CDATA[Bardea blindatu dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1959/013/001/2019-02-17/bardea_blindatu_dute.htm Sun, 17 Feb 2019 00:00:00 +0100 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/paperekoa/1959/013/001/2019-02-17/bardea_blindatu_dute.htm
Aurten eginiko lehenengoak dira egunotakoak. Espainiako Gobernuak azpiegitura hori desegiteko aukera zuen abenduaren 31 baino lehen. Baina ez du hala egin, eta, urtarrilaren 1arekin batera, modu automatikoan berritu du hango erakundeekin duen hitzarmena. Beste hamar urtez.

2008an sinatu zuten Bardeako Komunitateko Batzar Nagusiak eta Espainiako Defentsa Ministerioak. Hogei urterako egin arren, handik hamar urtera bertan behera utz zezaketen, baina Madrilek blindatua zuen erabakia. Hark du azken hitza. Kontratuan idatzita dagoenez, soilik eten dezakete Espainiako Gobernua eta Bardeako Komunitatea ados jarriz gero, edo Defentsa Ministerioak hala nahi badu. Alegia, lur eremu hori militarrena izango da datozen hamar urteetarako, gutxienez.

Pedro Sanchezen gobernuak erabaki du tiro eremuarekin jarraitzea. Akordioa sinatu zutenean ere sozialistak zeuden Madrilgo gobernuan; argudiatu zuten ez zutela beste lurrik ariketa militar horiek egiteko, eta azpimarratu zuten Jose Maria Aznarren agintaldian (PP) onartutako dekretu bat dela-eta defentsa nazionalerako intereserako izendapena jaso zuela leku horrek. Bardeako Komunitateko orduko presidente Jose Antonio Gaiarrek (UPN) batzarreko kideei ohartarazi zien desjabetze baterako lehen urratsa izan zitekeela hori, eta lur horiek betiko galdu ala dirua irabazi, bi aukera horiek baino ez zituztela. Ontzat eman zuten akordioa: trukean, 210 milioi euro hogei urteko alokairuagatik.

«Odolez zikindutako dirua»

Luzapenarekin, aldaketa bakarra izango da Bardeako erakundeek jasoko duten ordainaren kopurua: bikoiztu egingo da. 2008tik, urtean zazpi milioi euro jaso dute; aurrerantzean, hamalau. Bardeako Komunitatea 22 erakundek osatzen dute: hemeretzi udalerrik, Erronkariko eta Zaraitzuko ibarrek, eta Olivako monasterioko monjeek. Haiek denak dira lur eremuaren jabeak. Haientzat diru iturri garrantzitsua da militarrena: bakoitzak urtean 108.000 euro inguru jasotzen ditu.

Bardeak Libre plataformak tiro eremuaren aurkako hainbat talde biltzen ditu. Gogor egin zuen kontratua berritu zutenean, eta berdin mintzatu da luzapenaren aurka. Salatu du «odolez zikindutako dirua» jasotzen dutela erakundeek, eta horri uko egiteko eskatu die «aldaketaren aldeko udalei»; edota, udal talde batzuek proposatu duten moduan, diru hori erabiltzeko gerra errefuxiatuak laguntzeko. Era berean, talde horiek hainbatetan galdegin dute «herritarrei hitza ematea», baina eskaera hori ez da maila instituzionalera iritsi. Iazko azaroan, poligonoa desegitearen alde azaldu zen Nafarroako Parlamentua; UPNk, PPk eta PSNk kontra egin zuten.

1951. urtetik dago martxan tiro eremua. Egun, Espainiako aire armadak duen bakarra da, eta NATOkoek ere erabiltzen dute. Bardeako ia 40.000 hektareetatik 2.222 hartzen ditu. 1999ko foru lege baten arabera, eremu babestua da; urte bat geroago, NBE Nazio Batuen Erakundeak biosferaren erreserba izendatu zuen.

1968tik, 21 militar hil dira han. 1979ko ekainaren 3an, Gladys del Estal ekintzaile ekologista hil zuen guardia zibil batek, tiroz, Bardeako tiro eremuaren eta Lemoizen egiten ari ziren zentral nuklearraren aurka Tuteran egin zuten ekitaldi batean. Azkenengo urtean ere izan dira ezbeharrak. 2015eko martxoan, auto batetik 50 metrora bi bonba jausi ziren, tiro eremutik kanpo. Ez zuen inor kaltetu. Urte bereko uztailean, autoan zihoan lagun bat zauritu zuten su arma batekin; hura ere militarren lurretik at zegoen.]]>
<![CDATA[«Nazioartekotzeko tresna da euskara»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1920/012/001/2019-02-15/nazioartekotzeko_tresna_da_euskara.htm Fri, 15 Feb 2019 00:00:00 +0100 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/paperekoa/1920/012/001/2019-02-15/nazioartekotzeko_tresna_da_euskara.htm
Ikasleek aukera izango dute «euren hizkuntz ibilbidea diseinatzeko». Zer esan nahi duzue?

Hautatu ahal izango dutela gradu bereko ikasgai batzuk gaztelaniaz, euskaraz edo ingelesez egitea. Orain arte bazuten aukera, baina instituzio gisa ez genuen egiaztagiri bat ematen, eta ikasleek eskatzen zuten. Hiru eleko gradu titulua jasotzeko, kredituen %40 euskaraz edo ingelesez egin izanaz gain, ikasleek C1 maila egiaztatu beharko dute ikasketen bukaeran.

Zergatik eskaintza hau orain?

Ikusten dugu nazioartean unibertsitateek eleaniztasuna nabarmentzen dutela euren eskaintza akademikoetan. Guk hiru elekoen apustua egin dugu, uste dugulako horrek balio erantsi bat ematen digula guri eta gure ikasleei. Gure inguruko unibertsitateen artean nobedade bat da. Guk nazioartekotze estrategia baten barruan kokatzen dugu erabaki hau, eta euskara horretarako tresna gisa ulertzen dugu.

Nazioartera begira, zertan da erakargarria euskara?

Marko globalizatu batean bizi gara, eta ingelesa ezinbestekoa da. Baina euskararen aldeko apustua egin dugu euskal berezitasunak gero eta interes handiagoa duelako gure ikasleen artean, baita kanpotik datozenen artean ere. Barrura begira hartu dugun erabaki bat ere bada, euskal gizarteak ikus dezan Deustuko Unibertsitatea eragile bat dela herri honetan, lan egiten duela hizkuntzen bizikidetzaren alde.

Hasi eta buka euskaraz ikas daitekeen gradurik ez duzue.

Aukera hori zabaltzeko urratsak egiten ari gara. Egun, ikasgaien %80 egin daitezke euskaraz bost gradutan. Eta beste zazpitan %40 ziurtatzen dugu. Denera, 22 gradu ditugu Bilbon eta Donostian; hamasei dira elebidunak, gutxienez. Portzentajeak adierazgarriak dira, nire ustez.

Ikasketa edota ikasgai bera bi edo hiru hizkuntzatan egoteak bultzatuko al du ikaslea euskarazkoan matrikulatzera?

Oreka bat bilatzen saiatzen gara lehenengo eta bigarren hizkuntzaren artean. Hala, hiru eleko aukera eskaintzen dugun bost graduetako lautan, euskaraz egin ahal izango dira ikasgaien %40tik gora, eta ingelesez %25etik gora; beste graduan, alderantziz: %25-%40. Beste unibertsitate batzuetan, gaztelania eta ingelesa lehenesten dituzte. Guretzat esfortzu handia ekarriko du, bikoiztu eta hirukoiztu egin beharko ditugulako taldeak; baina uste dugu horrek mesede egingo diola euskarazko adarrari ere. Gainera, nabari dugu euskara-ingelesaren aldeko hautua handitzen ari dela, eta horri erantzuteko modu bat da.

Kanpoko ikasleak aipatu dituzu. Nola eragiten die graduak hiru elekoak izateak?

Salbuespenak salbuespen, pentsatzekoa da ez dutela euskarazko ikasgairik hautatuko. Baina nahi duen orori eskaintzen diogu euskara eta euskal kulturari buruzko ikasgaia, eta askok nahi izaten dute. Gainera, aurten,udako eskolak egingo ditugu lehen aldiz, eta ikasgai hori transbertsala izango da; edozein ikastarotan matrikulatzen denak jaso ahalko du.]]>
<![CDATA[CEAR-ek salatu du Madrilek asilo baimenak murriztu dituela]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1874/016/001/2019-02-13/cear_ek_salatu_du_madrilek_asilo_baimenak_murriztu_dituela.htm Wed, 13 Feb 2019 00:00:00 +0100 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/paperekoa/1874/016/001/2019-02-13/cear_ek_salatu_du_madrilek_asilo_baimenak_murriztu_dituela.htm
Espainiako Barne Ministerioan egin behar da asiloa eskaera; hori egin nahi duten gehienek CEAR-era jotzen dute. Barcenak azaldu duenez, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan jaso diren 1.565 eskaeren %61 kudeatu dituzte haiek: 974 pertsonari lagundu diete. Horietatik 478 emakumeak ziren, eta 496 gizonak. Jatorriari dagokionez, Venezuelakoak ziren gehienak (%34); jarraian, Kolonbiakoak (%8) eta Honduraskoak (%4,7).

Barcenak azpimarratu duenez, «hemen geratzeko datozen» migratzaileek eskatzen dute asiloa, eta ezinbestekotzat jo du «harrera duin bat» ematea. «Gurekin biziko dira, gure auzo, herri eta hirietan. Ugaritze hori erronka bat da instituzioentzat eta gizartearentzat, eta elkarrekin eta koordinatuta egin behar diogu aurre».

CEAR kexu da Espainiako Gobernuak inoiz baino asilo eskaera gehiago jaso dituen urtean aldeko ebazpenen portzentajea murriztu duelako, %35etik %24ra: lautik batek baino ez zuen aldekoa jaso iaz. Europako harrera herrialde nagusien onarpen tasa baino «askoz ere apalagoa» da hori. Kopuru hori are txikiagoa izaten da nazioarteko babesa edo errefuxiatu estatusa eskatzen dutenen kasuan; ebatzitako eskaeren %5ek baino gutxiagok lortu zuten hori.

Era berean, CEAR-ek ohartarazi du iaz nabarmen handitu zela ebazteko zeuden espedienteen kopurua ere: egindako eskaeren %60 inguru geratu ziren aztertu gabe. «Bitarteko material eta humano gehiago behar dira azken urteetan pilatzen ari den buxadura konpontzeko eta prozedurarako sarbidea eta ebazpena ziurtatzeko», adierazi du Espainiako CEAR-eko zuzendari Estrella Galanek.

Iaz, Venezuelakoak izan ziren babesa eskatu zuten gehienak, baina, halaber, haiei dagokie ukapenen ehuneko handienetakoa. «Espero dugu arrazoi humanitarioak direla-eta Espainiako Gobernuak iragarritako proposamena aplikatzea herrialde horretako pertsonei; dena den, gure ustez, beste herrialdeetakoei ere aplikatu beharko litzaieke neurria», nabarmendu du Galanek.

Agintariak, entzungor

Palestinarren kasua aipatu du, adibidez. Otsailaren 1etik, poliziek aireportu zirkulazioko bisa eskatzen diete; hori dela eta, ezin dira Espainiako Estatuaren lurraldeetan sartu, ezta asiloa eskatu ere. Aurreko urtean, neurri bera ezarri zieten Gambiako eta Kamerungoei. «Babeslekua nahi dutenen aukerak murrizten dituzte agintariek: trafikatzaileengana jotzera behartzen dituzte, eta bizitza arriskuan jartzen dute», salatu du Galanek.

Horrekin batera, CEAR-eko buruak ohartarazi du besteak beste El Salvador, Honduras eta Guatemalan diharduten mara deituriko taldeen biktimak «babesgabetasun egoera larrian» daudela. Azaldu du Auzitegi Nazionalak «hainbatetan» jo duela «pertsekuziotzat» talde horien jokamoldea, baina agintariek ez dutela aintzat hartzen irizpide hori asiloa emateko.]]>
<![CDATA[Grebara deitu dute Osakidetzako lehen arreta zerbitzuko medikuek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/012/001/2019-02-10/grebara_deitu_dute_osakidetzako_lehen_arreta_zerbitzuko_medikuek.htm Sun, 10 Feb 2019 00:00:00 +0100 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/paperekoa/1943/012/001/2019-02-10/grebara_deitu_dute_osakidetzako_lehen_arreta_zerbitzuko_medikuek.htm
LAAko 300 kidek batzarra egin zuten atzo Gasteizen, eta, gero, manifestazioa. Bileran adostu zuten grebara deitzea eta, horrekin batera, 63 eskaera jasotzen dituen txosten bat; Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailari bidaliko diote agiria. Salatu dute krisi ekonomikoa aitzakiatzat hartuta osasun zerbitzuan egindako murrizketek astindu dutela lehen mailako arreta. Nabarmendu dute zailtasun handiak dituztela eguneroko martxan: pazienteak behar bezala artatzeko denboraren murriztea, euren jarduna eragozten duen gehiegizko burokrazia, eta langileen ordezkapenik eza, bereziki.

Lehen arreta zerbitzua «gertukoa, iraunkorra, orokorra eta koordinatua» izatea nahi dute: horretarako, galdegin dute denbora gehiago paziente bakoitzarekin egoteko, gaixoen jarraipena beti mediku berak egitea, familia medikuen eta espezialisten arteko elkarlana hobetzea, eta gainerako osasun sareekin eta gizarte zerbitzu guztiekin batera osotasun baten parte izatea. Lehen mailako zerbitzuen kalitatea hobetzeko estrategia bat ere eskatu dute.

Gogorarazi dute lehen arretako zerbitzuen erabilera urtez urte handitzen ari dela, eta arrazoi ugari daudela horretarako: gizartearen zahartzea, gaixo kronikoak ugaritzea, etxean artatu beharrekoena... Arazo horien ondorioz sistema «ahultzen eta endekatzen» ari dela azpimarratu dute.

Erantzunik ez

2017ko urrian eratu zuten taldea. Osasun Sailarekin harremanetan izan dira, eta administrazioak lehen arretarako egin duen hobekuntza estrategiari proposamenak egin dizkiote, beste hainbat eragilerekin batera; horien inguruan, ordea, ez dutela erantzunik jaso salatu dute.

2018ko uztailean Lehen Arretarako Aholku Batzordea sortu zuen Osasun Sailak, eta herenegun bildu zen aurrenekoz, LAAko kideek adierazi dutenez. Bilera horretara eraman zituzten eskaerak, berriz. Osasun Sailak, halaber, 2018ko lehen seihilekoan eztabaidarako txosten bat kaleratu zuen, eta LAAkoek azaldu dutenez, orduan ere egin zituzten «zuzenketak». Erantsi dute, halaber, txosten horretan jasotzen dela eragileekin hitz egitea, baina salatu dute ez dutela deirik jaso.]]>
<![CDATA[Hilero greba egun bat egingo dute lehen arretako medikuek]]> https://www.berria.eus/albisteak/162653/hilero_greba_egun_bat_egingo_dute_lehen_arretako_medikuek.htm Sat, 09 Feb 2019 18:14:53 +0100 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/albisteak/162653/hilero_greba_egun_bat_egingo_dute_lehen_arretako_medikuek.htm
Lehen mailako zerbitzuen erabilera urtez urte handitzen ari dela gogorarazi dute. Zio asko daude horretarako: gizartearen zahartzea, gaixo kronikoak ugaritzea, etxean artatu beharreko pazienteak, zaintza aringarriak... Aldiz, zerrendatutako arazoen ondorioz sistema ahultzen eta endekatzen ari dela azpimarratu dute, eta horregatik eskatzen dituzte aldaketak. "Erantzunik ez" 2017ko urrian eratu zuten taldea. Osasun Sailarekin harremanetan izan dira, eta administrazioak lehen mailako arretarako proposatu duen hobekuntza estrategiari proposamenak egin dizkiote, beste hainbat eragilerekin batera; horien inguruan, ordea, ez dutela erantzunik jaso salatu dute. 2018ko uztailean Euskadiko Lehen Mailarako Aholku Batzordea sortu zuen Osasun Sailak, eta eratu zenetik atzo bildu zen aurreneko aldiz, LAAko kideek salatu dutenez. Hor aurkeztu ditu taldeak bere eskaerak. Osasun Sailak, halaber, 2018ko lehen seihilekoan eztabaidarako oinarrizko txosten bat kaleratu zuen lehen arreta zerbitzuari buruz, eta LAAk azaldu du duela sei hilabete aurkeztu zituela bere zuzenketak. Erantsi du txosten horretan jasotzen dela eztabaida bat egitea eragileen artean, baina ez dela egin.]]>
<![CDATA[Zortzi urtean, hirukoiztu egin da zaintza partekatua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1920/002/001/2019-02-07/zortzi_urtean_hirukoiztu_egin_da_zaintza_partekatua.htm Thu, 07 Feb 2019 00:00:00 +0100 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/paperekoa/1920/002/001/2019-02-07/zortzi_urtean_hirukoiztu_egin_da_zaintza_partekatua.htm


Zaintza partekatua ezarri ez zuten ia 2.000 ebazpenetan, berriz, emakumeen ardurapean geratu ziren haurrak kasuen %92tan, eta gizonenean %8tan, sexu ezberdineko bikoteetan. Haurrekin egoteko egunak eta orduak ezartzeaz gain -bisita erregimenak-, ekonomiarekin loturiko hainbat auzi ere argitu behar ditu epaileak: ekonomikoak, bereziki. Hala, 2007an, zaintza banatuta ezarritako kasuen %71tan ezarri zion gizonezkoari elikagaietarako pentsio bat ematea hilero emakumeari; lautik batean bien artean banatu behar zituzten gastu horiek, nahiz eta zaintza baten esku geratu; eta kasuen %5etan geratu ziren emakumeen esku gastu horiek.

CGPJ Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiaren urtero kaleratzen ditu datuok, urteko memoria txostenean. Horretan, beste datu batzuk azaltzen dira, halaber: banandutako bikoteen adina 40-49 urte artekoa da batez beste, eta 16,6 urte egiten dituzte elkarrekin. Banaketa kasu gehienak gertatzen dira 5-9 urte arteko (kasuen %21) eta 20 urtetik gorako harremanetan (%33).

Ekimen legegilea

Zaintza partekatuaren aldeko ebazpenen gorakada denboran bat dator azken hamarkadan sistema hori arautzeko egin diren urratsekin: 2011n egin zuen lege bat Nafarroako Parlamentuak, eta 2015ean Eusko Legebiltzarrak. Espainiako legedian jasotakoa garatu dute, funtsean, Hego Euskal Herriko bi administrazioek beren araudi propioetan. Espainiako Kode Zibilean 2005ean sartu zuten lehenengoz zaintza partekaturako aukera. Ipar Euskal Herrian horri buruz indarrean dagoen legea 2002an onartu zuen Frantziak.

Espainiako Kode Zibilaren arabera, bi gurasoak ados badaude ezar dezake epaile batek zaintza partekatua. Adostasunik ez badago, «salbuespenez» batek bakarrik eskatuta ezar dezake, baina aurretik fiskalak aldeko iritzia eman behar du.

Nafarroako eta EAEko legeek «salbuespenezko» izaera kendu diote neurriari, horren interpretazioa epailearen esku utzita. Malguagoa da Nafarroakoa araudia: zaintza partekaturako aukera jartzen du mahai gainean, baina ez du lehenesten, aukeren artean bat gehiago da, eta epaileak du azken hitza. Euskal Autonomia Erkidegoan, bi gurasoen arteko harremana ona ez bada ere, epaileak zaintza partekatua ezarri ahalko du, baita gurasoetako bat aurka egonda ere. Baina hori ez egiteko baldintzak gertatzen ote diren aztertu behar du epaileak aldeetako batek eskatuz gero.

Irizpideen bateratzea

2005etik, askotariko ebazpenak kaleratu zituzten Espainiako Estatuko epaileek. Irizpideak bateratze aldera, 2013an, Espainiako Auzitegi Goreneko Zibil Arloko Salak ebazpen bat kaleratu zuen. Banaketa kasuan zaintza partekatua ezartzea «normalena eta desiragarriena» dela esan zuen. Eta haurren interesak lehenetsi behar zirela beste ezeren gainetik, eta epaileak, funtsean, aztertu behar zuela haurrek gurasoekin aurretik izandako harremana, sustraitzea, gurasoen arteko harremana, haien bizilekuen arteko distantzia... Handik gutxira, doktrina zehaztu zuen Gorenak: ebatzi zuen gurasoetako batek eskatzen ez bazuen epaileek ezingo zutela zaintza partekatua ezarri.

Ebazpen horiekin, Gorenak lehen aldiz egin zuen epai batean zaintza partekatuaren alde. Hori egin zuen, hain justu, Espainiako Gobernuak -orduan PPren eskuetan- zaintza partekatuari buruzko lege zirriborro bat aurkeztu zuenean; azkenean, Alberto Ruiz-Gallardon Justizia ministroak atzera egin zuen.

Lekuko hori hartu du orain Ciudadanosek; iazko udazkenean aurkeztu zuen Diputatuen Kongresuan zaintza partekatuari buruzko lege egitasmo bat. Alderdi horren asmoa da Espainiako Estatuaren menpeko herrialdeetan dauden araudi guztiak «bateratzea». ]]>
<![CDATA[Lehen epaian errudun jo dute Cabezudo]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1907/009/001/2019-02-07/lehen_epaian_errudun_jo_dute_cabezudo.htm Thu, 07 Feb 2019 00:00:00 +0100 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/paperekoa/1907/009/001/2019-02-07/lehen_epaian_errudun_jo_dute_cabezudo.htm
Donostiako Epaitegiko Zigor alorreko 4. aretoko epaimahaiak epaitu zuen urtarrilean, beste auzietan lekuko gisara deklaratzera zihoan neska baten argazkiak Interneten jartzea leporatuta. Neska biluzik azaltzen zen irudi horietan, emakume hori ere modelo aritu baitzen Cabezudorentzat.

Epaimahaiak hertsatze delitu bat leporatu dio, eta Justiziaren lana oztopatzea egotzi. Frogatutzat eman du neska biluzik azaltzen den Interneteko argazkia 20 urte lehenago egin ziola Cabezudok berak. Intimitatearen aurkako delitu bat ere leporatzen zion akusazio partikularrak, baina epaimahaiak absolbitu egin du.

Cabezudok modaren arloko argazkiak egin zituen hainbat hamarralditan, sona eta onespena zituen inguruan, baina azken urteotan hainbat salaketa jarri dituzte haren kontra sexu abusuengatik. Beste bi piezen instrukzioa amaitua du auzitegiak, eta aurki espero dute aldeek epaiketa.

Kasuak hainbat gorabehera izan ditu. Akusazioak Ana Isabel Perez Asenjo instrukzio epailea salatu zuen, prebarikazioagatik eta delituak ez pertsegitzeagatik —egotzi zion Cabezudok Interneten zeuzkala artean modeloen argazkiak, eta ez zuela neurririk hartzen horren kontra—. EAEko Auzitegi Nagusiak Julian Garcia Marcos epailearen esku utzi zuen instrukzioa, baina, aurreko epaileak helegitea jarri, eta auzitegiak arrazoia eman zion. Dena den, Perez Asenjori ez diote ikerketaren ardura itzuli.]]>
<![CDATA[Zelaak zalantzan jarri du praktiketako ikasleek kotizatzeko proposamena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1934/007/001/2019-02-06/zelaak_zalantzan_jarri_du_praktiketako_ikasleek_kotizatzeko_proposamena.htm Wed, 06 Feb 2019 00:00:00 +0100 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/paperekoa/1934/007/001/2019-02-06/zelaak_zalantzan_jarri_du_praktiketako_ikasleek_kotizatzeko_proposamena.htm
PPk eskatuta egin du agerraldia Zelaak, eta zenbait zehaztapen egin ditu, taldeen galderen aurretik. Azaldu du hezkuntzako eragileek agertu dizkiotela «kezkak»: esan diotela kotizazioak ordaintzea hezkuntzako administrazioen esku geratuko balitz horrek eragin zuzena izango lukeela euren aurrekontuetan; edota enpresarien esku geratuko balitz ikastetxeek «zailtasun gehiago» izango lituzketela praktiketako ikasleak kontratatzen dituzten lantegiekin hitzarmenak egiteko. Halaber, aitortu du enpresariak ere «uzkur» azaldu direla neurriarekin.

Unibertsitate eta lanbide heziketako ikasleei eragingo lieke neurriak, ordaindutako praktikak izan zein ez; gaur egun, ordaindu gabeetan ez dute kotizatzen. Besteetan, Gizarte Segurantzak hartzen du bere gain diru hori.

Taldeen artean EAJ azaldu da kritikoen. Uste du Zelaak berak ez duela defendatzen egitasmoa. Neurria Euskal Autonomia Erkidegoan ezartzea «oso zaila» izango litzatekeela ohartarazi du, «kaos administratiboa» eragingo lukeelako, eta egun indarrean dagoen lanbide heziketako ereduaren amaiera eragingo lukeelako.]]>
<![CDATA[Birsortzeko, hustu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/010/001/2019-02-02/birsortzeko_hustu.htm Sat, 02 Feb 2019 00:00:00 +0100 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/paperekoa/1913/010/001/2019-02-02/birsortzeko_hustu.htm
Urte eta erdiko lanaren emaitza izan da Artikutzako urtegiaren hustea —berez, Enobietakoa; izen hori dauka urez betetzen duen erreka nagusiak—. Kantaurialdeko Ur Konfederaziotik iritsi zitzaion abisua udalari, presak segurtasun neurri guztiak bete beharra zeuzkala. Eraiki zutenetik arazoak izan ditu ezkerraldean. Inoiz ez da egonkortu behar bezala. 1947 eta 1953 artean eraiki zuten, eta 1992tik jardueratik kanpo dago. Donostia urez hornitzeko egin zuten; Añarbekoak egiten du hori, 1976tik.

Erabilerarik ez zuen urtegi bat berritzea baztertuta, udaleko agintariek hura deuseztatzeko proiektu bat izan zuten esku artean. Baina ez zen bideragarria: Natura 2000 sareak babestutako ingurua da Artikutza, eta han kamioiak eta gainerakoak sartzeak kalteak eragingo lizkioke ingurumenari. Proiektuan lan egin duten ingeniaritza enpresen azterketa baten arabera, 100.000 bidaia inguru beharko lituzkete horretarako. Hortaz, gomendatu zuten urtegiko horma nagusia mantentzea; horren azpitik joatea ibaia, tunel baten bidez.

Pasabidearen lanak, baina, ez dituzte hasi; udalak ez ditu egin baldintza-agiriak; udazkenerako zeuden aurreikusita. Ane Oiarbide Ingurumen zinegotziak (PSE-EE) kazeta honi azaldu dionez, «agintaldia amaitu baino lehen» argitaratu nahi dituzte —maiatz amaieran izango dira hauteskundeak—. Atzerapenari buruz, azaldu du halako prozeduretan ohikoa dela hori gertatzea.

Orain arteko hustea egiteko, ateen balbulak ireki dituzte aspaldiko partez, eta azken urte eta erdian ura atera dute pixkanaka-pixkanaka, urtegian eta inguruko erreketan kalterik ez eragiteko. Prozesu hori azken fasean da. Baina falta da hondoko atea guztiz zabaltzea, erabat hustu dadin. Hori noiz egingo duten ez du zehaztu Oiarbidek. Jakitun da azken egunetan ur mailak gora egin duela, eta azaldu du harremanetan dagoela hori zaintzen dutenekin; ziurtatu du arriskurik nabarituko balute, gehiago zabalduko luketela. «Baina ez daukagu aurreikusita guztiz irekitzea».

Lanean ari diren adituek eta inguruko zaintzaileek, haatik, erabat hustea gomendatzen dute, denborarik galdu gabe, eta horretarako ezinbestekotzat jotzen dute osorik zabaltzea. «Hori denen artean hartu beharreko erabaki bat da», adierazi du Oiarbidek. Zergatia galdetuta, azaldu du Artikutzako urtegiko urak hartzen dituela Añarbekoak, eta bigarren hori kudeatzen duen enpresaren hitza ere aintzat hartu behar dela aurrenekoa erabat hustu eta betirako uzteko erabileratik kanpo.

Inoiz egin gabeko lana

Ezohikoa da Artikutzan egiten ari direna. Horretan dihardutenek ere esperientzia handirik ez dute. Izan ere, orain arte Europan kendu duten urtegirik handiena da. «Zaharkituta edota erabilerarik kanpo geratu direnen kopurua handitzen ari da mundu osoan, eta geroz eta ohikoa izaten ari da horiek kentzea», azaldu du Arturo Elosegi EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Ekologia katedradunak. Hark zuzendutako lantalde bat ari da han lanean, BBVA fundazioak emandako diru laguntza bati esker.

«Aukera paregabe bat da tamaina honetako lan batek biodibertsitatean duen eragina aztertzeko». Ikerlariak nabarmendu duenez, Kantauri itsasoko ertzean hoberen mantendu den espazioetako bat da Artikutza. Urtegia Goizuetako lurretan (Nafarroa) badago ere, Donostiako Udalaren esku dago ustiaketa. Biodibertsitate handiko eremua da. «Ia mende batez ezohiko modu batean zaindu eta babestu du administrazioak. Natura ikertzeko laborategi bat da, eta nazioartetik ikerlariak etortzen dira. Europako basorik zaharrenetariko bat dago hemen».

Hori hala izanik, tentu handiz egin beharreko lana da hustea. «Ez dago informazio nahikoa gisa honetako aktibitate batek ingurumenean izan ditzakeen efektuei buruz; ez dakigu zer gertatuko den», azpimarratu du Elosegik. «Horregatik, ikasten duguna erabili ahal izango da zuzenean edo zeharka beste urtegi batzuen hustean eta deuseztatzean».

Ikerlariak azaldu duenez, lan garestia da, teknikoki zaila, baina geroz eta urgentzia handiagoz planteatzen ari dena leku askotan. Proiektuak, beraz, «helburu zientifikoak, kontserbaziozkoak eta sozialak» uztartzen ditu. «Azken urteetan Euskal Herrian presa txiki ugari kendu dituzte ibaietan eta, eta horrek, kasu batzuetan, herritarren protestak eragin ditu: aisialdirako arrantza eremuak zirelako, edota nostalgiagatik. Baina presak egin zituztenean zer pentsatzen zuten han bizi zirenek?».

Elosegik azaldu duenez, soilik Gipuzkoan mila presa daude, eta horietatik 900 inguru ez dira erabiltzen. Artikutzakoa izan daiteke, haren ustez, «adibide paradigmatiko bat» gizartea konbentzitzeko erabilerarik ez duten azpiegiturak eraisteak ekar ditzakeen onurez: «Garrantzi sozial handia dauka ingurumenarekin loturiko gai hau gizarteratzeak».

Onurak eta arriskuak

Artikutzako urtegia baino pixka bat beherago dago Añarbekoa. Aurrenekoaren ateak irekitzeak han eta harako bidean zer eragin izango duen aztertzen ari dira; bereziki, horrek animaliengan eta sedimentuetan zer ondorio izan ditzakeen, eta arriskurik ez dagoela ondorioztatu dute. Are gehiago, urtegia kentzeak onurak baino ez dituela ekarriko nabarmendu dute.

Adibidez, ur geldoek eragiten duten berotegi efektuko gasen emisioa gutxituko da. «Urtegiak CH4 [metanoa] asko igortzen du, eta CO2a baino hogei aldiz indartsuagoa da», azaldu du Elosegik. Husteak, halaber, uraren kalitatea hobetuko du, eta horrek eragina izango du bertako landareen eta faunaren lehengoratzean, besteak beste. Hala, hustu aurreko eta ondorengo eraginak aztertzeko, zortzi ikerketa eremu jarri dituzte urtegiko hainbat lekutan, eta berau hornitzen duten beste erreka batzuetan. Oro har, uraren kalitatea «bikaina» dela ondorioztatu dute, baina presan pilatutakoa okerragoa dela, eta horrek eragina duela beheko erreketan.

Elosegik azaldu duenez, urtegiko hondoan oxigeno kontzentrazioa gutxitzen da, burdina eta manganesoa disolbatzen dira, eta horiek kalteak eragiten dituzte urtegiko uretan eta behera doazenetan. «Ondorioz, ornogabeen dentsitatea eta dibertsitatea nabarmen murrizten da —oso aberatsa goiko erreketan—, eta pentsatzekoa da alga eta beste bizidunetan ere eragina izatea». Husteak, beraz, lagunduko luke urtegia zeneko eremua eta beheko errekak biziberritzen. «Landareak aterako dira, animaliak gerturatuko... Baina ez dakigu zehazki zer gertatuko den eta nola eragingo duen horrek».

Ura kalitate handikoa dela, baina Elosegik gogoratu du urtegia «hesi gaindiezin» bat dela ornogabe, arrain eta ugaztunentzat. «Habitat artifizial bat da, balio txikia edo batere ez daukana inguruko espezieentzat». Bereziki aztertu dutenetako bat da Pirinioetako muturluzea. Galtzeko zorian dauden animalien zerrendan azaltzen da ugaztun txiki hori; mundu osoan, Iberiar penintsulan soilik topa daitezke eta Frantziako toki batzuetan gutxi batzuk; Artikutzan «ugari» daude, inguruko erreken uraren kalitate onagatik. «Pentsatzekoa da urtegia hustean sortuko den errekak muturluze gehiagori bizitzeko aukera emango diela».

Aurkitu duten beste espezie bat da bertako karramarroa. Ez da Artikutzakoa; modu artifizialean sartu zuten han, eta nabarmen hazi da; beste leku batzuetan galdu egin da. Husteak kalte egingo lioke, beraz. «Donostiako Udalak horiek harrapatzeko kanpainak egin ditu, eta Nafarroako Gobernuari eta Gipuzkoako Aldundiari eman dizkio ale batzuk beste leku batzuetara eramateko, espeziea gal ez dadin», azaldu du Elosegik.

Arrainei buruz, berriz, bi espezie baino ez dituzte atzeman: amuarraina eta ezkailua. Jatorrizkoak diren bi espezie falta dira: izokina eta aingira. Añarbeko urtegiagatik. «Gora egiteko, hesi gaindiezin bat da haientzat Añarbe. Artikutzako presa kentzeak, beraz, ez luke eragin berezirik izango».

Baina biologikoarekin batera, alor geomorfologikoak kezkatu ditu gehien ikerlariak. Izan ere, husteak okerreko eragina izan zezakeen, urtegian bertan eta inguruko erreketan pilatu diren sedimentuengatik, horiek mugi daitezkeelako. Ondorioztatu dute, dena den, kaltea oso txikia edo ezdeusa izan dela. Batetik, pilatutako sedimentuak finak direlako, eta, bestetik, inguruko erreken kontserbazio bikainak —jatorrizko irregulartasun eta traba natural ugari dituelako— oztopatzen duelako harri, egur zati eta bestelakoak tamaina handitan mugitzea, eta, adibidez, Añarbera iristea. «Artikutzako urtegiaren azpian sedimentu gutxi pilatu dira, arroaren kontserbazio bikaina dela eta. Eta hustean azalean geratu dira horiek denak, uretatik kanpo eta modu konpaktu batean».

Baina badago «arriskua», urtegiko alboetan erosioak gertatuz gero, uraren eraginez. Hori jazo ez dadin, adituek gomendatu dute erabat hustea, denborarik galdu gabe. «Ibaiari bidea egiten uzteak eta urtegia berriz ez betetzeak ziurtatutako luke halakorik ez gertatzea. Egungo ur mailak ez luke gehiago hazi behar, eta hori soilik berma daiteke urtegiaren hondoko atea irekiz», azpimarratu dute.

Donostiako Udalak dauka azken hitza. Eta giltza.]]>
<![CDATA[Aurrekontu gabeziari aurre egiteko proposamenak ez du ase oposizioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/002/001/2019-01-30/aurrekontu_gabeziari_aurre_egiteko_proposamenak_ez_du_ase_oposizioa.htm Wed, 30 Jan 2019 00:00:00 +0100 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/paperekoa/1877/002/001/2019-01-30/aurrekontu_gabeziari_aurre_egiteko_proposamenak_ez_du_ase_oposizioa.htm
DSBEari dagokionez, Jaurlaritzak handitu egin du 2019ko aurrekontu proiektuan jasota zegoen kopurua, baina ez da iristen EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek eskatutakoetara, eta PPk galdegindakoak baino handiagoak dira gobernuak proposatu dituenak.

Funtzionarioen soldaten igoera bera (%2,25) eskaini zuen Jaurlaritzak; orain mahai gainean jarri du igoera hori kasu denetan %3,5 izatea, eta %4,5 DSBEa jasotzeko eskubidea duten pentsiodunen kasuan. Onartuko balitz, iazko aurrekontuetan baino hamabost milioi euro gehiago bideratuko lirateke horretarako.

Iazko udaberrian DSBEaren erreforma negoziatzen aritu ziren Jaurlaritza eta EH Bildu, baina ez zituzten gerturatu jarrerak. EAJ eta PSE iritsi ziren beren proposamena legebiltzarrean aurkeztera, baina atzera bota zuten, ikusita ez zuela beste inoren babesa jasoko. «Oposizioak eskatuta» egin zutela argudiatu zuten jeltzaleek eta sozialistek; «behartuta» egin zutela erantzun zion oposizioak.

Oraingo proposamenean hilean 667 eurokoa litzateke DSBEa pertsona bakarreko bizikidetza unitateetan; 857 eurokoa bi kideko unitateetan; eta 948 eurokoa hiru kide edo gehiagokoetan. DSBEa jasotzeko eskubidea duten pentsiodunen kasuan, berriz, kide bakarreko unitateetan hilean 765 eurokoa litzateke; bi kideko unitateetan 956,67koa; eta hiru kide edo gehiagokoetan, 1.033koa.

Pentsiodunen kasuan, aurtengo aurrekontuen negoziazioan DSBEaren bidez 2019an gutxieneko pentsioa hilean 858 eurora igotzeko eskatu zuen EH Bilduk, baina EAJk eskaini zion hilean 783ra igotzea 2019an —egungoa baino 50 euro gehiago—, 830era 2020an, eta 856ra 2021ean. Ezerezean geratu ziren negoziazioak.

DSBEaren ordainak, gainera, behera egin du azken urteetan. PSE-EE agintean zela 2012an %7 murriztu zen, eta hori berreskuratzeko eskatu dute EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek.

Oraingo lege egitasmoarekin, laguntzaren eguneratzea bere kasa erabaki du gobernuak, nahiz eta legeak ordainaren zenbatekoa lanbide arteko gutxieneko soldataren ehuneko gisa arautu —2000. eta 2008. urteen artean %88 izatera iritsi zen—. 2019ko gutxieneko soldata 12. 600 euro urtean izango da, eta DSBEa 8.004 euro urtean: %66,7, alegia.

Soldatak eta itunpekoak

Lege proposamenaren beste puntua daEusko Jaurlaritzaren menpeko funtzionarioen soldatena: %2,25 igotzea proposatu du Jaurlaritzak, aurtengo aurrekontu egitasmoan jasota zegoen moduan. Hori horrela, iazko aurrekontuetan baino ia 200 milioi euro gehiago bideratuko lituzke gobernuak horretarako.

Azkenengoz, PSE-EEko Patxi Lopezek buru zuen gobernuak igo zuen funtzionarioen soldata 2010 hasieran, ELArekin eta CCOOrekin adostuta. %0,3 handitzea hitzartu zuten, baina urte berean ituna hautsi eta, Madrilen presioz, %5 jaitsi zituen soldatak. Lopezen aurretik, Juan Jose Ibarretxek 2009an %3ko igoera onartu zuen, hauteskundeen atarian. 2010etik, beraz, soldatak murriztuta eta izoztuta dituzte EAEko langile publikoek.

Lege egitasmoaren hirugarren puntua da itunpeko ikastetxeena; horiei ere diru gehiago bideratzea proposatu du Jaurlaritzak. Zehazki, moduluetako langile-osagaiak eguneratu nahi ditu. Hezkuntza Sailaren menpeko unibertsitatez kanpoko ikastetxe publikoetako langileen ordainsarietarako ezarritako portzentaje berean igoko lituzkete soldatak; hau da, % 2,25.

Proposamen hori egin du Jaurlaritzak hain justu itunpekoen parte bateko langileak —gizarte ekintzako ikastetxeetakoak; Kristau Eskolakoak, bereziki— greba eta protesta dinamika batean direnenean lan hitzarmena berritzeko. Jaurlaritzak ukatu egin du negoziazio horietan esku hartzeko asmoa duenik horrekin.

Bestalde, EHU Euskal herriko Unibertsitatearentzako diru partidetan ere 10 milioi eurokoko gehikuntza jasotzen du egitasmoak, eta 850.000 eurokoa Eusko Legebiltzarreko gastuetarako. Familia eta lana uztartzeko diru laguntzetan egun dagoen %5eko murrizketa kentzea proposatu du, halaber, Jaurlaritzak: iaz baino bi milioi euro gehiago bideratzea.

«Iruzurra», EH Bildurentzat

Lege egitasmo berean jaso ditu puntu horiek guztiak Jaurlaritzak, eta irakurketa bakarreko prozedura gisa tramitatu nahi du, taldeek zuzenketak aurkezteko aukera gabe eta neurri denak batera bozkatzeko. Azpiazuk azaldu du «logikoa» dela hori horrela egitea, «aurrekontu izaera duten neurriak» direlako; eta prozedura «azkartzeko», 2019an ezarri beharreko neurriak direlako.

Legebiltzarreko Mahaiak txosten juridiko bat egiteko eskatuko du, Jaurlaritzaren prozedura bidezkoa den ala ez aztertzeko, eta hiru neurriak banan-banan bozkatu daitezkeen zehazteko.

Oposizioaren babesa ez du lortu oraingoz gobernuak —gutxienez talde horietako legebiltzarkide baten abstentzioa beharko luke—. Gaiak bereizi behar direla uste dute Elkarrekin Podemosek eta EH Bilduk. Lehenengo taldeak aurreratu du bi proposamen aurkeztuko dituela: bata, funtzionarioen soldata eguneratzeko, eta, bestea, DSBEa igotzeko, baina ez du zehaztasun gehiago eman. EH Bilduk ere gaiak bereizi nahi ditu; baina egitasmoak aurrera egingo balu, banaka bozkatzeko eskatuko du. PPk, berriz, azaldu du ez duela babestuko DSBEa igotzea funtzionarioen soldatak baino gehiago. Horiek horrela, zail izango luke egitasmoak aurrera egitea. Duela aste batzuk Alfonso Alonso EAEko PPren presidenteak bere burua eskaini zuen horretarako, baldintza bat jarrita: itunpeko ikastetxeentzako baliabide ekonomikoak handitzea.

Azpiazuk adierazi du gobernuak ez duela «b planik». Azpimarratu du lege egitasmoan jasotzen diren zenbait igoera Espainiako Gobernuak bere aurrekontuetan egindakoen «berberak» direla —funtzionarioen soldata igoera, esaterako—, eta gogoratu du Elkarrekin Podemosek aldeko botoa eman zuela Madrilen eta EH Bildu abstenitu egin zela.

Arnaldo Otegi EH Bilduren koordinatzaile nagusiak Jaurlaritzaren «jarrera prepotentea eta antidemokratikoa» salatu du. Uste du gobernuak PPrekin adostua duela lege proiektua aurrera ateratzea, eta adierazi du Jaurlaritzarekin aurrekontuen negoziazioan akordiorik ez lortzea Iñigo Urkulluren ardura izan zela. Otegiren iritziz, lehendakariari «aurpegian ere nabaritzen zaio» ez duela inolako akordiorik nahi ezker independentistarekin.

Egitasmoan jasotako puntuei buruz, berriz, esan du funtzionarioen soldatari buruz argibide askorik ez dutela eta hobeto aztertu nahi dutela; DSBEaz salatu du proposatzen den igoerak ez duela berreskuratzen murrizketekin galdu zena; eta itunpeko ikastetxeei dagokienez, azpimarratu du finantziazioa baino gauza «askoz gehiago» daudela negoziatzeko.

ELA sindikatuarentzat, berriz, ez da nahikoa funtzionarioen soldata %2,25 igotzea; zortzi urtean langile publikoek galdu duten eros-ahalmena %15 ingurukoa izan dela nabarmendu du.]]>
<![CDATA[Jaurlaritzak proposatu du DSBEa %3,5 igotzea; %4,5 pentsiodunentzat]]> https://www.berria.eus/albisteak/162195/jaurlaritzak_proposatu_du_dsbea_35_igotzea_45_pentsiodunentzat.htm Tue, 29 Jan 2019 07:16:09 +0100 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/albisteak/162195/jaurlaritzak_proposatu_du_dsbea_35_igotzea_45_pentsiodunentzat.htm <![CDATA[«Kooperazio handiagoa behar da euskarazko komunikabideen artean»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1961/003/001/2019-01-26/kooperazio_handiagoa_behar_da_euskarazko_komunikabideen_artean.htm Sat, 26 Jan 2019 00:00:00 +0100 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/paperekoa/1961/003/001/2019-01-26/kooperazio_handiagoa_behar_da_euskarazko_komunikabideen_artean.htm
Zein izan da Argia-k ehun urte iraun ahal izateko gakoa?

Euskarazko komunikabideek gure handitasuna erakusten dugu irauten dugun urte bakoitzean. Eta hori ez da esplikatzen ekonomia terminoetan edo enpresa kodeetan, nahiz eta oso beharrezkoa izan horretan eraginkorrak izatea. Gure urteurreneko leloa hau da: Bizi nahi duen herria. 1919. urtean sortu zen Argia, non eta Iruñean. Eta gerra bat eta gerokoak pasatu ondoren, jarraitu du egoten herri bat bizi nahi duena. Uste dugu horrek eutsi diola proiektu honi. Lorpen bat da euskarazko komunikabide batek ehun urte egitea, eta uste dugu ospakizun horren bueltan denok bildu beharko genukeela.

Nola ulertzen da «kazetaritzaren krisia» Argia-n?

Kazetaritza independentea ez dago krisian. Dena kolokan ikusten den bolada luze bat bizitzen ari gara, eta jendeak erantzunak nahi ditu: kazetaritza puri-purian dago. Krisian dagoena kazetaritza enpresak ulertzeko modua da. Krisia dago aniztasun terminoetan. Euskal Herrian inoiz baino ahots gehiago eta oreka handiagoa dago, ala txikiagoa? Ez al da batasun bat nagusitzen ari? Galdera horien oinarrian independentzia ekonomikoa dago.

Finantzaketa iturri edo molde berriak bilatu dituzue azken urteetan. Zein urrats egin nahi duzue norabide horretan?

Komunikabide bat garen heinean, gure komunitatea da gure oinarria: Argia jendea. Haiek erabakitzen dute Argia nola bizi nahi duten -Interneten, paperean...-, eta zenbat diru jarri nahi duten. Horrek erantzuten dio 1919ko filosofiari: «Gu hau gara; nahi duzu bultzatu?». Horrela ere egin ditugu harremanak beste eragile batzuekin, eta sortu ditugu edukiak, formatu ezberdinetan: liburuak, kamisetak... Bide horretan sakondu nahi dugu.

Baina horrekin nahikoa al da?

Ametsa litzateke. Ez gaitezen inozoak izan: publizitate edo diru laguntzarik gabe, ezinezkoa da. Baina horrek ez du esan nahi independentziari uko egitea. Gure artean joera dago susmopean jartzeko diru laguntzak jasotzen dituzten euskal komunikabideak, eta ez da azpimarra bera egiten espainolezko enpresa handi horiek jasotzen dituztenean.

Oso kritiko azaldu zarete erakundeek egiten duten publizitate banaketarekin. Zergatik?

Irizpideak ez direlako argiak. Familia politiko ezberdinen artean adostu behar dira, eta ez agintean dagoen edo dauden alderdiek erabakita. Argia ez da inoiz izan boterean egon den inoren kuttuna. Eta ez gara hori eskatzen ari. Guk irizpide argiak nahi ditugu, diru publikoa dagoelako mahai gainean. Eta irizpide horien arabera bakoitzak jasotzea bakoitzari tokatzen zaiona, boterean batzuk ala besteak egon. Horrek emango liguke independentzia komunikabide guztiei. Orain gertatzen dena da boterean dagoenak puztu egiten dituela bere bozgorailu diren komunikabideak, eta hori ez da batere osasuntsua demokraziarentzat.

Kooperatiba gisa egituratu zen Argia 1980ko hamarkadan. Azken urteetan, urrats berriak egin dituzue: soldatak berdindu, ardurak banatu; adibidez, zuzendaritzakoak. Zergatik?

Hemen gabiltzanok geneetan jaso dugu langileak jabe izatea. Hemen ekonomia sozialean trebatzen gara. Azken erabakia izan da zuzendari figura kentzea. Zuzendaritza bat dago, baina ardurak banatuta daude, kolektiboa da. Horrek prozesu logiko bati erantzuten dio: duela hiru-lau urte hasi ginen horizontaltasuna garatzen produkzioaren alor guztietan, soldatak berdindu genituen, eta horrek ekartzen du beste guztia. Horrek guztiak oso ondo erantzuten dio Argia-ren izaerari eta gure errealitateri. Modu honetan, kontziente gara egunero hartzen ditugun erabaki guztiek izango dutela eragina komunikabide honen geroan eta gurean.

Euskal Herriko eta kanpoko komunikabide batzuekin elkarlana abiatu duzue. Zuen edukiak besteen esku uzten dituzue, eta besteenak zuenera ekartzen. Zer lortu nahi duzue horrekin?

Txikiaren kontzientzia daukanak saiatu behar du berak egindakoa ahalik eta gehien zabaltzen. Konpetentziaren logika asko erortzen dira horrela. Guretzat eraginkorragoa da kooperazioa. Kaleratu dezakegu beste inork ez duen informazio bat, baina horregatik ez dugu lortuko erosle gehiago; are gutxiago euskarazko komunikabideok. Jendeak bere kontsumo kanalak ditu, eta ez ditu aldatzen egun batetik bestera. Gure artean kooperazio handiagoa behar da. Komunikabide espainolek askoz ere hobeto egiten dute hori, elkar elikatzen dute, eta horri esker markatzen dute agenda. Euskarazko komunikabideen arteko konpetentziaren logika absurdoa da, eta kazetaritzaren aurkakoa.]]>
<![CDATA[Askotan aitzindari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1978/004/001/2019-01-26/askotan_aitzindari.htm Sat, 26 Jan 2019 00:00:00 +0100 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/paperekoa/1978/004/001/2019-01-26/askotan_aitzindari.htm Argia astekarian zuzendari aritutakoak dira hirurak; hiru kazetari belaunalditakoak. «Ikusten dut batetik Mikel Atxaga eta Edorta Kortadiren eskuei helduta nagoela, eta, bestetik, Joxemi Zumalaberi eta beste horiei», esan du Garmendiak. Antzera mintzo da Zubiria. Haren ustez, euskarazko kazetaritzaren bilakaerak «egitearen logikari» erantzuten dio, egiteko nahiari, ezina ekinez egina leloari. Letonaren ustez, badago hari komun bat: aldizkarian egon den belaunaldi bakoitzak ordezkatu du katebegi bakoitza: «Argia izan da eta da euskarazko kazetari belaunaldien eskola eta etxea, eta garai ezberdinetako borroka politiko eta sozialen bozgorailua ere bai». Eta honako hau erantsi du Garmendiak: «Argia-ren historiak islatzen du euskal kazetaritzarena eta, oro har, XX. mendeko euskalgintzarena».

Ehun urte aurten. Euskararen eta euskal abertzaletasunaren pizkunde garai batean sortu ziren egungo aldizkariaren aurrekariak: Zeruko Argia hilabetekaria, Iruñean, fraide kaputxinoen eskutik, 1919an; eta bi urte geroago, Argia, Donostian, euskaltzale talde batek bultzatuta. 1936ko gerrara arte iraun zuten biek. Besteak beste, Xabier Lizardi aritu zen bigarren horretan, eta euskarazko lehen egunkaria sortzeko proiektua ere han egin zuten, 1929an; urte batzuk geroago gauzatu zuten, gerra hasia zela, 1937ko urtarrilean: Egunero. Urte bereko ekainera arte iraun zuen. «Guk beti izan genituen gogoan gure aurrekoak, haien ametsak», azpimarratu du Zubiriak. Zubiria bera izan zen Euskaldunon Egunkaria-ren lehen zuzendaria, 1990. urtean.

Horra iristeko bidea luzea izan zen, baina. Euskarazko kazetaritzak heldutasunera heldu behar zuen, eta ez zuen erraza frankismo betean. Egungo Argia-ren oinarriak 1960ko hamarkadaren amaieran jarri zituzten. Gerraosteko etenaldiaren ondoren —ale batzuk argitaratu zituzten erbestean eta Euskal Herrian—, 1963an itzuli zen Zeruko Argia, eta, ordutik gaur egun arte, ia etenik gabe argitaratu dute.

Aurreneko garai horretan, euskal kulturako hainbat izen handi topa daitezke 60ko hamarkadako sinaduren artean; besteak beste, Rikardo Arregi, Ibon Sarasola, Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi, Xabier Lete eta Mari Karmen Garmendia. «Ordura arte, euskarazko kazetaritza bereziki iritziak ziren; Arregi-eta hasi ziren beste genero batzuk lantzen; elkarrizketarena, bereziki», azaldu du Elixabete Garmendiak.

1967an eman zuten beste jauzi bat: kazetaritza ikasketak amaitu berri zituela, Miren Jone Azurza kontratatu zuten kaputxinoek zuzendari lanetarako, eta 1972ra arte jardun zuen. Harekin batera, Mikel Atxaga, Luis Alberto Aranbarri Amatiño, Xalbador Garmendia eta Donato Unanue. «Argia-k gerora izango zuen eboluzioan funtsezko pertsonak izan ziren horiek», Garmendiaren arabera. Kolaboratzaileen artean zeuden, besteak beste, Juan San Martin, Martin Ugalde, Edorta Kortadi eta Mikel Ugalde.

Kazetaritza «modernoa»

Bigarren jauzia 1976an egin zuen Argia-k: egunkari formatua utzi, eta magazin formatua hartu zuen, Lemoizen zentral nuklearra egiteko proiektuari buruzko ale berezi batekin, Amatiñok egina. Orduan sartu zen lantaldean Garmendia. Bereziki gogoan ditu Mikel Atxaga eta Amatiño. «Atxaga factotum-a zen; hark zeraman aldizkaria. Amatiñok, berriz, ordura arte euskal kazetaritzan ikusi gabeko lanak egiten zituen: haren eskutik etorri zen kazetaritza modernoa euskal kazetaritzara». Garmendiak nabarmendu du urte horietan «ausardia handiko» lanak egin zituztela. Anparo Arangoaren torturen argazkiak argitaratu zituztenekoa, esate baterako.

Baina diktaduraren amaierarekin batera iritsi zen erreleboa. 1977an sortu ziren Deia eta Egin egunkariak, eta Zeruko Argia «hustu» egin zen: Donato Unanue kudeatzailea eta Xalbador Garmendia zuzentzailea Egin-era joan ziren; Mikel Atxaga eta Amatiño, Deia-ra; hainbat kolaboratzaile, batera eta bestera.

Gelditzea erabaki zutenen artean, berriz, Garmendia: «Uste genuen euskara hutsezko hedabide bati eutsi egin behar zitzaiola. Proiektu elebidunekin, artean esperientziarik ez bazegoen ere, ez ginen fidatzen: gure senak esaten zigun egunkari horietan ez zela bermatuko euskararen presentzia».

Bera, Pilar Iparragirre eta Lourdes Auzmendi geratu ziren aldizkariaren buruan. «Hala dio Joseba Sarrionandiak, Akordatzen eta Habanako Gaukaria-n; nik beti esan dut modu asanblearioan funtzionatzen genuela». Kolaboratzaileen artean, Sarrionandia bera, Koldo Izagirre, Ramon Saizarbitoria, Pello Lizarralde eta Itxaro Borda. Azalgile lanetan, berriz, Bixente Ameztoi eta Antton Olariaga, besteak beste. «Kolaboratzaile askoren aterpe ginen: refugium peccatorum bat, Joxan Elosegiren hitzetan. Abertzalea eta ezkerrekoa zen aldizkaria, baina irekia zen, ez oso ortodoxoa. Kazetaritza konprometitua egiten genuen, eta orduko borroka soziopolitikoak islatu nahi genituen: ekologismoa, feminismoa... Ondorioz, harpidedun tradizionalak galdu genituen, EAJren ingurukoak».

Egunkariaren ordua

Ordurako jada aldizkarian zegoen Joxemari Ostolaza; kudeaketa lanak egiteko, bereziki. Eta haren eskutik joan zen Joxemi Zumalabe, Garmendiak azaldu duenez. «Gerora haiek salbatuko zuten Argia». 1980an izan zen hori. Desadostasun editorialak eta zorrak tarteko, kaputxinoek langileen esku utzi zuten aldizkaria. Zeruko-a «galdu» zuen Argia-k, eta Donostiako Okendo kalean izan zuen egoitza. Ekonomikoki ere «lur jota» geratu zen. Orduan utzi zuen Garmendiak, eta erredakzioan erreleboa hartu zuten Pello Zubiriak, Josu Landak eta Iñaki Uriak, besteak beste.

«Salbatzaile etiketa hori ez zait gustatzen. Nik uste dut belaunaldi guztiek salbatu dugula Argia», azaldu du Zubiriak. Hasiera «oso zaila» izan zuten. «Ez genuen zorpetzeko ahalmenik; bankuek ez zuten konfiantzarik gurekin». 1982an, bi hilabeteko etena egin behar izan zuten. «Gazte multzo bat gelditu ginen, esperientziarik gabekoa. Baliabide gutxi genituen, baina gogo handia: egiten genuenaren kalitatea eta garrantzia ezin dut aztertu, baina pila bat produzitzen genuen, ikaragarri».

Kooperatiba gisa egituratu zuten enpresa. «Eboluzio logikoa zen hori; gure aurrekoen funtzionatzeko moduari heldu genion guk». Baina «erabat profesionalak» ez ziren inoiz izan. «Elkarlana» izan zen proiektua berriz altxatzeko gakoa. Teknologia mailan urratsak egiteari ekin zion taldeak: inprenta bat erosi, informatika enpresa bat sortu... «Baina dena handik eta hemendik lortuta: ezagun bat dudala horretan ari dena, badagoela familia bat lagundu nahi gaituena beste horrekin... Herri honetan gauza asko egin ditugu horrela, eta uste dut izpiritu horri eusten diogula oraindik».

Baina, horiek lortuta, Zubiria-eta ez zeuden geldi egoteko prest, eta haiek ekarri zuten berriz euskarazko egunkaria sortzeko proiektua. «Ikusi genuen aukera bazegoela horretarako. Garai apasionagarria izan zen». 1977an Egin eta Deia egunkariekin gertatutakoa gogoan zuten aldizkarian, baina horrek ez zituen atzera bota, nahiz eta orduko eztabaidak errepikatu ziren. «Gogoratzen ditut Joxemiren [Zumalabe] eta [Josu] Landaren diskusio beroak. Ondorio argi batera iritsi ginen: komunikabide elebidunekin euskara beti egongo zela kondenatuta bigarren mailakoa izatera: ETBrekin ikusten genuen hori. Zalantzarik ez genuen. Errelatoan egongo dira gorabeherak, baina egunkaria beharrezkoa zela uste genuen denok».

Horri begira, erredakzio taldea handitu eta prestatu zuten, Bibon kazetaritza ikasten ari zen talde batekin, bereziki: Imanol Murua, Luistxo Fernandez eta Lorea Agirre, besteak beste. Aldizkariko kazetari gehienek eta enpresa arloko arduradunek Egunkaria-ra jo zuten —Zubiria izan zen zuzendaria, eta Joxemi Zumalabe kontseilari ordezkaria—. Eta Argia berriz ere hustu zen, 1977an bezala. Lantaldean geratu ziren Garbiñe Ubeda, Pablo Sastre, Juan Joxe Petrikorena, Iñigo Makazaga eta Xabier Letona.

Ordukotik, Zubiriarentzat garrantzitsuena da egungo Argia-ren oinarriak finkatu zituztela; gero Euskaldunon Egunkaria-ren sorreraren 11 printzipioetan ere islatuko zirenak. «Gizarte mailan, urte batzuk pasatu dira geldoak, baina gertakariak abiadura hartzen ari dira, eta uste dut gizarteak eskertzen dituela printzipio horiek eta, bereziki, kazetaritza independentea egiten duen kazetaritza bat».

Independentzia

Euskaldunon Egunkaria-ren sorrerak Argia-n utzi zuen «krisia» gutxienez hirukoitza izan zen, Letonaren arabera: ekonomikoari eta kazetaritza ereduarenari «krisi humanoa» gehitu zitzaion. Egoera politikoa dela eta, kazetaritza egiteko «garai zailak» ziren Euskal Herrian. «Garai hartan ezker abertzaleak joera nabarmena zuen era guztietako erakundeak eta elkarteak kontrolatzeko, eta horrek eragina izan zuen lantaldean, gure arteko harremanetan». «Hamarkada oso bat» behar izan zuen aldizkariak zauri guztiak ixteko. «Baina irten ginen jadanik Argia-ren barruan ziren bi balio biziki indartuta: bata, langileak aldizkariaren jabe izatea; bestea, proiektuaren independentzia».

Krisiaren ondorengo urteetan, kazetari gazteen talde batek hartu zuen erreleboa; Letona geratu zen haien buru, zuzendariorde lehenengo eta zuzendari gero. Gaztetze horrekin batera, kazetaritzaren erronka berriei heldu zieten; digitalizazioari, bereziki. 1997an jarri zituen Argia-k sarean bere lehenengo edukiak. «Koloretako orriekin eta beste kontu batzuekin bezala, horretan ere aitzindari izan ginen. Gakoa beti izan da egitea: egin eta egin. Ausardia da euskal prentsak berezkoa duen ezaugarrietako bat».

Berak eta Zubiriak jarraitzen dute astekarian lanean, eta «indartsu» ikusten dute proiektua: «nortasun propioarekin», Letonaren arabera: «Bere txikitik Argia-k jarraitzen du izaten erreferente bat euskarazko kazetaritzaren sisteman, egiten dugun kazetaritza sozial eta independenteagatik, eta gure egiteko eta antolatzeko moduagatik».]]>
<![CDATA[Jaizkibel konpainiako kideek esan dute ez dituztela ordainduko isunak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/016/001/2019-01-26/jaizkibel_konpainiako_kideek_esan_dute_ez_dituztela_ordainduko_isunak.htm Sat, 26 Jan 2019 00:00:00 +0100 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/paperekoa/1879/016/001/2019-01-26/jaizkibel_konpainiako_kideek_esan_dute_ez_dituztela_ordainduko_isunak.htm Mozal lege deiturikoa oinarri hartuta zigortu dituzte denak. Haiez gain, kale berean Jaizkibelen aurka egin zuten sei pertsona ere zigortu dituzte, Hondarribiko Emakumeak taldeak —alarde mistoaren aurka dihardu— jakinarazi duenez. Isun horiek 600 eurokoak direla azaldu du.

Azken urteetako egoera makurrenean desfilatu behar izan zuen iragan irailaren 8an Jaizkibelek. Aurka jazarri zitzaizkien hainbat gizon eta emakume alde bietara zituztela igaro behar izan zuten Kale Nagusia. Iragan urteotan ohiko bihurtu den irudia berritu zen, aparteko gogortasunez: plastiko beltzak zabaldu zituzten konpainia mistoaren aurka, eta txistu hotsarekin haien musika estaltzen ahalegindu ziren. Ertzainek ez zuten deus egin egun hartan egoera hura eragozteko. Neurriak aurrerago hartuko zituztela esan zuten.

Zigortu dituzten Jaizkibeleko bi kideei Ertzaintzak leporatu die «ezer ez» egitea ibilbidean konpainiara uniformerik gabe «batu» zitzaizkien lagunak kanporatzeko. Poliziaren arabera, pertsona horien presentziak «areagotu» egin zituen alarde parekidearen aurkakoen txistuak eta oihuak, «eta horregatik ezin izan zen desfileko musika entzun». Jaizkibelek ukatu egin ditu argudio horiek, eta jakinarazi du isunak ez dituela ordainduko. «Sinestezina egiten zaigu guri leporatzea aldez aurretik beste batzuek plastiko beltzen atzean ezkutaturik martxan jartzen duten erasoa», salatu dute. Jaizkibelen arabera, Jaurlaritzak «propio nahastu» egiten ditu haiei «arnasa eta babesa» eman nahi diotenak eta urtero «plastiko beltzez eta zarataz» Jaizkibelen jardunari «boikota» egiten diotenak.

Konpainiako kideek nabarmendu dute haiek ez daudela mozal legearen alde, eta isunek ez dutela arazoaren konponbidea errazten. Hondarribiko Udalari eskatu diote hari «dagokion ardura» hartzeko. «Berari dagokio parte hartzaile ezberdinak bildu eta negoziazio fase bat zabaltzea. Elkarrizketa da bidea, ez isunak».

Bi hamarkada badira gatazka piztu zela, eta Jaizkibelekoek behin baino gehiagotan deitoratu dute erakundeen partetik utzikeria; aurten ere, irailaren 8ko gertaera larrien ostean, gogor kritikatu zuten instituzio nagusien jarrera: «Beste aldera begiratzeari utzi behar zaio». Aurten, lehen aldiz helarazi zuen Gipuzkoako Foru Aldundiak plastiko beltzak ez zabaltzeko eske bat: Kultura diputatu Denis Itxasok egin zuen. Ez zuen, ordea, fruiturik eman.

«Adierazpen askatasuna»

Protestengatik, alarde parekidearen aurkakoek ere jaso dituzte isunak: bost hondarribiarrek eta irundar batek. Ertzaintzak leporatu die desfilea «asaldatzea»; euren jarrerarekin beste batzuen biltzeko eskubidea eta adierazpen askatasuna urratzea. Hondarribiko Emakumeak Taldeak salatu du isun horiek «adierazpen askatasunaren» aurkakoak direla, argudiatzen baitute haiek eskubidea dutela alarde mistoarekiko arbuioa erakusteko Jaizkibelen aurka eginez.]]>
<![CDATA[Jaizkibeleko kideek ez dituzte ordainduko Ertzaintzak irailaren 8ko alardearengatik jarritako isunak]]> https://www.berria.eus/albisteak/162042/jaizkibeleko_kideek_ez_dituzte_ordainduko_ertzaintzak_irailaren_8ko_alardearengatik_jarritako_isunak.htm Fri, 25 Jan 2019 10:00:09 +0100 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/albisteak/162042/jaizkibeleko_kideek_ez_dituzte_ordainduko_ertzaintzak_irailaren_8ko_alardearengatik_jarritako_isunak.htm Azken urteetako egoera makurrenean desfilatu behar izan zuen iragan irailaren 8an Jaizkibelek. Aurka jazarri zitzaizkien hainbat gizon eta emakume alde bietara zituztela igaro behar izan zuten Kale Nagusia. Iragan urteotan ohikoa bihurtu den irudia berritu zen, aparteko gogortasunez: plastiko beltzak zabaldu zituzten konpainia mistoaren aurka, eta txistu hotsarekin haien musika tapatzen ahalegindu ziren. Ertzainek ez zuten deus egin egun hartan egoera hura eragozteko. Neurriak aurrerago hartuko zituztela esan zuten.]]> <![CDATA[Suizidioa, bere hotzean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1914/008/001/2019-01-24/suizidioa_bere_hotzean.htm Thu, 24 Jan 2019 00:00:00 +0100 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/paperekoa/1914/008/001/2019-01-24/suizidioa_bere_hotzean.htm
Herrialdeka, berriz, ez dago alde handirik biztanle kopuruaren eta beren buruaz beste egin dutenen arteko proportzioan; bertsua da Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan. Baina pixka bat handiagoa da Bizkaian. Estatistikek erakusten dute suizidiorako joera handiagoa dela biztanle asko dituzten udalerrietan, eta txikienetan. INE Espainiako Estatistika Institutuaren arabera, hiriburuetan eta 10.000 biztanle baino gutxiago dituzten herrietan jazotzen dira kasu gehienak. Beren buruaz beste egiten duten hiru herritarretik bat bizi da hiribururen batean. Eta lautik bat, herri txikiren batean.

Suizidioei buruzko estatistiketan, beste batzuetan bezala, 100.000 biztanleko tasa erabili ohi da da neurgailu gisa. Hego Euskal Herriko lau herrialdeetan oso antzekoak dira kopuruak; batez beste, iaz zortzi pertsonak egin zuten beren buruaz beste 100.000 biztanleko. Kopuru horrek nabarmen egiten du gora Bidasoko mugaz iparraldera: Pirinio Atlantikoetako suizidio tasa Hego Euskal Herrikoaren halako bi da han. Hala, Hego Euskal Herriko datuak gertuago daude Espainiako batezbestekotik —tasa bera da— Ipar Euskal Herrikoetatik baino. Pirinio Atlantikoetako tasa Frantziako Estatuaren menpeko lurraldeetako batezbestekoaren gainetik dago: bi puntu gehiago. Europako batezbestekoa baino handiagoa ere bada.

Sexuen araberako banaketan ere alde nabarmena antzeman daiteke. 100.000 biztanletik sei gizonek egiten dute beren buruaz beste, eta bi emakumek. Zehazki, Hego Euskal Herrian 174 gizonek eta 54 emakumek egin zuten beren buruaz beste iaz. Pirinio Atlantikoetan, berriz, 80 gizonek eta 25 emakumek, 2015ean. Proportzio bera da mugaren alde batean eta bestean: %76 gizonak, eta %24 emakumeak. Europako batezbestekoaren oso antzekoa da, halaber: %78-%22.

Gazteagoak

Adin tarte guztietan gertatzen da proportzio hori. Baina handiagoa izaten da gazteenen eta zaharrenen artean. Adibidez, Hego Euskal Herrian, 15-29 urteen artean beren buruaz beste egin zuten guztiak mutilak izan ziren. 80 urtetik gorakoen artean ere nabarmen gehiago dira beren burua hiltzen duten gizonezkoak (%92). Pirinio Atlantikoetan ere bada joera hori. Eta Europan, oro har.

Ikerketa batzuetan azpimarratzen da saiatu baina hiltzen ez diren emakumeak halako hiru gehiago direla, eta, bereziki, gazteenen artean gertatzen dela hori. Suizidio ahaleginei buruzko datu ofizialik ez dago, edo oso gutxi daude. ATIH ospitaleratzeei buruzko informazioa zabaltzen duen Frantziako agentzia publikoak, baina, agerian utzi zuen errealitate hori txosten batean. Akitaniakoak dira datuak, 2013. urtekoak. Suizidio ahaleginen bat egin zuten 15-19 urtekoen artean lautik hiru ziren neskak.

Beren buruaz beste egiten dutenen soslaia gaztetzen ari dela erakusten dute ikerketek. Suizidio guztietatik ia herenak 65 urtetik gorako pertsonen artean izan ziren 2010ean. Orain, 45-65 urte artekoetan izaten da kopururik handiena. Azken urteetako txostenek, halaber, agerian uzten dute 15-25 urte bitarteko gazteen artean gora egin dutela suizidioek. Gaur egun, 40 urtetik azpikoetan hori da heriotza kausa nagusia, askotariko istripuen ondoren: 33 gaztek hil zuten beren burua, eta 99 hil ziren istripuetan Hego Euskal Herrian iaz. Nabarmen gehiago dira beren buruaz beste eginda hildakoak gaixorik hildakoak baino.

Azken urteetako inkestetan joera da beren buruaz beste egiteko moduari buruzko informazioa ematea. Datuok hotzean hartuta, ondoriozta daiteke urteak pasatu ahala txikitzen ari dela altuera handiko leku batetik salto eginda beren buruaz beste egin dutenen kopurua, eta handitzen ari dela pozoiekin eta bestelako substantziekin egiten dutenena. Dena den, metodo nagusia izaten da oraindik ere aurrenekoa (%40); jarraian, lesio bidezko (urkatuta, itota...) suizidioak (%35).

Beren burua hiltzeko erabiltzen den metodoa aztertzeko orduan, sexuen artean dauden desberdintasunak nabarmentzen dira ikerketetan —INErenean eta CepiDc-erenean, esaterako, generoaren aldagaia erabiltzen dute eta ez adinarena edota besteren bat—. Hala, datu horien arabera, ondoriozta daiteke gizonen artean banatuagoa dagoela; beren buruaz beste egiten duten emakumeen artean, berriz, gehienek hautatzen dute garaiera handiko leku batetik botatzea. Iaz, Hego Euskal Herrian, hori egin zuten andreen %62k, eta gizonezkoen %32k. Gizonek nahiago izaten dute beren buruak lesionatuz hiltzea —urkatuta, itota, labana batekin...—; hori egin zuten %39k, eta emakumeen %21ek. Emakume bakar batek ere ez zuen erabili suzko arma bat hiltzeko; gizonen %9k aukeratu zuen hori.

Askotariko faktoreak

Logikoa denez, estatistiketan ez da azaltzen pertsona horiek beren buruaz beste egitearen arrazoia zein den. OME Osasunerako Mundu Erakundearen arabera, baina, suizidio kasu gehienen atzean patologia mental bat dago, buruko osasun arazo bat. Bikote hausturak, etxeko egoera, ikastetxekoa, ume edo gaztaroan jasandako esperientzia bortitz bat, edota, adinean aurrerago eginda, lan baldintzak, pobrezia, arazo juridikoak... Erakunde horren arabera, hamaika faktorek elikatu ditzakete patologia horiek; eta drogen eta alkoholaren kontsumoek areagotu egin ditzakete.

OMEren arabera, suizidio guztiak ezin dira eragotzi, baina gehienak bai. Arriskuak gutxitzeko neurri hauek proposatzen ditu: hiltzeko bitartekoak eskuratzeko aukera murriztea; buru nahasmenduak dituzten pertsonak artatzea, bereziki depresioa, alkoholismoa edo eskizofrenia pairatzen dutenak; ahaleginen bat egin duten pazienteen jarraipena egitea; lehen mailako osasun arretako profesionala prestatzea; eta komunikabideetan gaiaren inguruko tratamendu arduratsua sustatzea.]]>
<![CDATA[Irungo Harrera Sarean 315 etorkin lagundu dituzte urte hasieratik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1874/008/001/2019-01-23/irungo_harrera_sarean_315_etorkin_lagundu_dituzte_urte_hasieratik.htm Wed, 23 Jan 2019 00:00:00 +0100 Jokin Sagarzazu https://www.berria.eus/paperekoa/1874/008/001/2019-01-23/irungo_harrera_sarean_315_etorkin_lagundu_dituzte_urte_hasieratik.htm Euskal Herria, harrera herria lelopean.

Mobilizazio horrekin, migratzaileen eskubideekin konpromiso irmo eta zehatzagoak eskatuko dizkiete instituzioei, Euskal Herrian gelditu edo bertatik pasatzen diren migratzaile guztiek harrera «integrala eta duina» jaso dezaten. Zehazki, exijituko diete Europako legeria eta «edozein migratzaileren eskubideak aitortzen eta bermatzen dituzten nazioarteko itunak» aplikatzeko, eta aintzat hartzeko «zirkulazio librerako pertsona orok duen eskubidea».

Horrekin loturik, nabarmendu dute Frantziako Poliziak oraindik ere «egunero» Irunera bueltatzen dituela muga zeharkatzen duten migratzaileak, eta ohartarazi dute horrekin batera ugaritu egin dela haiekin «trafikatzen» duten pertsonen presentzia. «Klandestinoki bidaiatzera behartuta daude, eta bidaian eta zeharkatzen dituzten herrialde guztietan Poliziaren eta trafikatzaileen biolentzia pairatzen dute. Neurri handian, biolentzia hori Europako politika migratzaile arrazistek eragiten dute».

Mugatik gertu dagoen erakustazokatik abiatuko da martxa, eta, handik, Hendaiako atxikitze zentrora egingo dute. Irunera itzuli, eta udaletxearen aurrean amaituko da. Han, ekitaldi berezi bat egingo dute, bertsolariekin eta musikariekin. 2.300 eragilek babestu duten manifestu bat irakurriko dute.

Arriskuak eta beharrak

Irungo Harrera Sareko kideek salatu dutenez, euskal erakundeak «ez ikusiarena» egiten aritu dira azken urtean Frantziarako bidea hartu nahi zuten migratzaileekin, eta, ondorioz, Irunen, Donostian, Bilbon eta Baionan herritarrek beren kabuz antolatu behar izan dute pertsona horien beharrei erantzuteko. Besteak beste, iristen diren tokira harrera egitera joatea eta dagozkien eskubideei buruzko informazioa ematea, baita iritsi diren lekuari buruzko eta han dituzten zerbitzuen inguruko argibideak ematea ere, eta euren familiekin harremanak erraztea, dirua jasotzeko tramiteetan laguntzea, eta babes emozionala ematea. «Janariaz eta oheaz gain, beste horiek guztiak ere oinarrizko beharrak dira, haien egoera berean edonork beharko genituzkeenak, eta sareak kudeatzen dituenak», azpimarratu dute. Sareko kideek erakundeei gogoratu diete egungo egoera ez dela une jakin batekoa: «Egiturazkoa da: desagertuko ez den errealitate bat da». Eta esan dute jartzen dituzten baliabideak ezin direla behin-behinekoak izan.

Harrera sarekoek uste dute, halaber, «inklusioaren aldeko eta arrazakeriaren aurkako» jarrerak eta diskurtsoak indartu behar dituztela instituzio publikoek: «Bereziki, muturreko eskuinaren eta ideologia atzerakoienen eta antidemokratikoenen diskurtsoen legitimazioa gorantz ari denean».]]>