<![CDATA[Jon Fernandez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 18 Dec 2018 14:11:05 +0100 hourly 1 <![CDATA[Jon Fernandez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Pentsiodunek Jaurlaritzaren «borondate falta» salatu dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/016/001/2018-12-16/pentsiodunek_jaurlaritzaren_borondate_falta_salatu_dute.htm Sun, 16 Dec 2018 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1942/016/001/2018-12-16/pentsiodunek_jaurlaritzaren_borondate_falta_salatu_dute.htm
«Inoiz baino aberastasun gehiago dago gaur egun, baina desberdintasunak gora doaz. Beraz, ez da arazo tekniko bat, baizik eta duintasun eta borondate politikoaren kontu bat», defendatu zuen Maria Luisa Lizartzak, Gipuzkoako pentsiodunen Duintasuna elkarteko kideak, milaka manifestariren aurrean, Donostiako Bulebarrean.

Hilabete barru beteko da urtebete pentsiodunek asteleheneroko protestak hasi zituztenetik, eta atzo beste indar erakustaldi bat egin zuten Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan eta hainbat hiritan. Urtebetean ez dituzte eskariak aldatu: gutxieneko pentsioa 1.080 eurora igotzea, Europako Gutun Sozialak ezarritako pobreziaren mugara; pentsioak, legez, KPIaren arabera eguneratzea; pentsio sistema publiko eta propio bat izatea; iraunkortasun faktorea ezabatzea; emakumeen eta gizonen arteko arrakala ezabatzea pentsioetan ere; eta enplegu prekarioari aurre egitea 1.200 euroko gutxieneko soldatak ezarrita.

Lorpenak bai, baina ez aski

«Konbentzituta gaude gure eskariak bidezkoak direla, eta denbora daukagu kalean presio egiteko. Solidarioak garelako gaude hemen», zioten atzo, Donostian, Ines Bello eta Isabel Arnaiz pentsiodunek. «Presio egitea ezinbestekoa delako» ateratzen dira kalera astelehenero, «eta oso inportantea delako desberdintasunik ez egotea gizonen eta emakumeen pentsioen artean». Hain zuzen, Duintasuna elkarteak salatu du emakumeen pentsioak gizonezkoenak baino %41 apalagoak direla batez beste Araba, Bizkai eta Gipuzkoan.

Ia urtebetez plazak eta kaleak bete dituzten pentsiodunak konbentzituta daude presio sozialak bakarrik eragiten dituela aldaketak. Aitortu dute lortu dituztela aurrerapauso batzuk mobilizazioei esker: 2018an eta 2019an pentsioak KPIaren arabera gaurkotzea, PPren eta EAJren maiatzeko itunari esker; eta iraunkortasun faktorea 2019tik 2023ra atzeratzea. Baina lorpen horiek ez dira aski, atzo azaldu zutenez.

«Sumindu gaitezen!»

Dirua badagoela aldarrikatu dute beste behin pentsiodunek: Nafarroako Gobernuak 121 milioi euro gehiago izango ditu 2019ko aurrekontuetan, eta Jaurlaritzak ia 300 milioi gehiago. Pentsiodunen plataformek nabarmendu dutenez, «politika zuzen eta bidezkoago bat izanez gero, bai zergak biltzean, bai aberastasuna banatzean, kalitatezko pentsioak berma daitezke gaur eta etorkizunean». Horregatik, eta pentsioena gizarte osoari eragiten dion auzi bat dela iritzita, aktibatzeko deia egin diote gizarteari.«Sumindu gaitezen, konprometitu gaitezen!», oihukatu zuten Donostian.

Atzoko manifestazioetan pentsiodunen artean gazte gutxi zeudela eta, penaz zeuden manifestari batzuk. Lierni Arregik 45 urte ditu, eta Donostiako manifestaziora joan zen atzo, iritzita pentsioen auzia transbertsala dela, eta lotuta dagoela lan merkatuaren egoerarekin ere: «Pentsiodunei elkartasuna erakusteko gaude hemen, eta gure etorkizuna hain beltza ez izateko».

Espainiako Gobernuak gutxieneko soldata 900 eurora igoko duela eta, Nafarroako pentsiodunen elkarteek eskatu dute gutxieneko pentsioa ere kopuru berera igotzea, «1.080ko gutxieneko pentsiorako bidean urrats gisa».

]]>
<![CDATA[Milaka pentsiodun irten dira kalera, 1.080 euroko gutxieneko pentsioak eskatzeko]]> https://www.berria.eus/albisteak/160562/milaka_pentsiodun_irten_dira_kalera_1080_euroko_gutxieneko_pentsioak_eskatzeko.htm Sat, 15 Dec 2018 07:47:56 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/albisteak/160562/milaka_pentsiodun_irten_dira_kalera_1080_euroko_gutxieneko_pentsioak_eskatzeko.htm

Marian Esnaola pentsioduna, Donostiako manifestazioan, Eusko Jaurlaritzaren aurrekontuen negoziazioen porrotaz: "Dirua badago, baina ez daukate borondaterik" #pentsioduinak @berria pic.twitter.com/cvaFOIHuao - jon fernandez (@JONfrnndz) 2018(e)ko abenduaren 15(a) Bi dira euren aldarrikapen nagusiak: 1.080 euroko gutxieneko pentsioa; eta pentsio arrakala desagerraraztea -emakumeen pentsioak %41 apalagoak dira gizonezkoenak baino EAEn-. Gogorarazi dute pentsioen arazoa "transbertsala" dela eta lan prekarietatea ere gaitzetsi dute. Hala kalera irteteko deia egin diote gizarteari. Gustora agertu da Gipuzkoako Duintasuna pentsiodunen elkarteko kide Maria Serao deialdiak jaso duen erantzunarekin. "Uste baino jende gehiago etorri da. Haserre dago jendea Jaurlaritzaren jarrerarekin, ez dutelako gutxienekoa onartzeko ere borondaterik". Donostian, mezu zuzena helarazi diote gizarteari: "Inoiz baino aberastasun gehiago dago gaur egun, baina desberdintasunak gora doaz. Sumindu gaitezen, konprometitu gaitezen!". Baldintza berdinak datozen belaunaldientzako Iruñean aratsaldeko 17:00 pasatxo abiatu da manifestazioa Gaztelu plazatik. Irten aurretik euren aldarrikapen nagusiak gogorarazi ditu Ramon Marin pentsiodunen ordezkariak. "Datozen belaunaldientzako badintza berdinak nahi dutugu, alegia, kotizatutakoaren %80 inguru izan dadila haien pentsioa ere". Baina ohartarazi du zaila dela hori gazteek jasan behar duten prekarietatea dela eta. Espainiako eta Nafarroako aurrekontuak ere kritikatu dituzte pentsiodunek, salatuz ez dituztela iruzurrak saihesteko nahiako tresna. "Dirua noruntz doan erabakitzerakoan beharrak hartu behar dira kontuan: osasun hezkuntza eta dependentzia". Hala, Europako Gutun Sozialaren aholkuak kontuan hartu eta gutxieneko pentsioak 1.080 eurokoak izatea eskatu dute.]]> <![CDATA[Langileen kalte-ordainak erabilita, Navalen zati bat erosi nahi luke batzordeak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/013/001/2018-12-15/langileen_kalte_ordainak_erabilita_navalen_zati_bat_erosi_nahi_luke_batzordeak.htm Sat, 15 Dec 2018 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1891/013/001/2018-12-15/langileen_kalte_ordainak_erabilita_navalen_zati_bat_erosi_nahi_luke_batzordeak.htm
«Has gaitezen bidea egiten, erantzun bat espero dut». Juanjo Llorden Navaleko langile batzordeko idazkaria Eusko Jaurlaritzari eta Espainiako Gobernuari mintzatu zitzaien atzo, Eusko Legebiltzarreko atarian, azken proposamenari buruzko erantzun baten eske.

Llordenek gogora ekarri du bai Jaurlaritzak bai Moncloak etengabe esan diotela ezetz ontziola diru publikoz erreskatatzeko aukerari. Diru publikoa sartzeko baldintza bakarra jarri izan du Jaurlaritzak: lehenago inbertitzaile pribaturen bat agertzea. Hala gertatuz gero, Iñigo Urkulluren gobernua prest egongo litzateke aztertzeko parte hartze publikoa.

Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuak atzo berriro gogora ekarri zuen inbertitzaile pribatuaren baldintza, eta zehaztu inbertitzaile pribatu bat edo batzuk izan beharko liratekeela, «etorkizunerako bermeak» dauzkan proiektu bat izan beharko lukeela, inbertitzaileak onartu egin beharko lukeela parte hartze publiko bat egotea, eta Jaurlaritzak jarritako kapital publikoak kapital pribatuaren «parekoa edo txikiagoa» izan beharko lukeela.

Azken argudio hori erabil dezake gobernuak, Navaleko langile batzordearen azken proposamenari ere ezetz esateko, %60ko diru publikoa proposatu duelako batzordeak.

Aterabide baten bila

Llordenek kritikatu zuen Gasteizek eta Madrilek ez dutela ezer egin ontziolaren itxiera saihesteko azken hilabeteetan, eta behin eta berriz errepikatu dutela zein den soluzio bakarra: inbertitzaile pribatu bat agertzea, «Inbertitzaile bat zerutik jausteko zain al daude? Hamazazpi hilabete daramatzagu inbertitzaile baten esperoan», kexatu zen Llorden.

Langile batzordeak «aterabide bat bilatzeko asmoz» egin du proposamena. Edonola ere, ikusteko dago zer erantzun emango duten langileek, baina horren aurretik gobernuen erantzuna jaso nahi du batzordeak.

Eguenean bilera egin zuten batzordeak, Jaurlaritzak eta PSOEren gobernuak Madrilen. Batzordeak proposatu zuen hiru aldeek osatutako ordezkaritza bat joatea Bruselara, erosketa publikoaren aukeraz hitz egitera, baina ezezkoa erantzun zioten gobernuek. Batzordeak «erosketaren bideragarritasuna» frogatzen zuen txosten bat aurkeztu zuen, lehian adituak diren abokatu bulego batek egindako txostena, baina gobernuek ez zuten aintzat hartu.]]>
<![CDATA[Garamendik kontratu publikoak berraztertzeko eskatu du, lan erreformaren aldaketen kostuei erantzuteko]]> https://www.berria.eus/albisteak/160515/garamendik_kontratu_publikoak_berraztertzeko_eskatu_du_lan_erreformaren_aldaketen_kostuei_erantzuteko.htm Fri, 14 Dec 2018 07:31:54 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/albisteak/160515/garamendik_kontratu_publikoak_berraztertzeko_eskatu_du_lan_erreformaren_aldaketen_kostuei_erantzuteko.htm akordiorako oinarria lortu dutela 2012ko lan erreformaren neurri gakoak aldatzeko. Garamendik Pedro Sanchezen gobernuaren joakera salatu du: "Joko zelaira atera da epailea, baina aurkariari eskua emanda". Gobernuak, CCOOk eta UGTk elkarrizketa sozialerako mahaia hautsi dutela uste du patronalaren buruak, eta kexu agertu da enpresak akordioetatik kanpo utzi dituztelako. Esan du enpresak "marea politikoak zapalduta" bezala sentitzen direla. Atzo CCOOk emandako azalpenen arabera, ostera, patronala bera izan da akordiotik kanpo geratu dena, ez zetorrelako bat gainontzekoek babesten zituzten neurriekin. Lan erreformen balizko aldaketen inguruko irakurketa xehatua egin du Garamendik. Lehenengo, PSOEren gobernuak eta Podemosek gutxieneko soldata %22 igotzeko akordioa kritikatu du, hilean 735,95 eurotik 900 eurora igoko delako gutxieneko soldata. CEOEko presidenteak kontuak eskatu dizkio gobernuari, argudiatuz %22ko igoera horrek kontratu publikoak dauzkaten enpresen irabazi tartea txikitzen duela. Horregatik, Madrili eskatu dio berraztertu ditzala kontratu publikoak eta igo ditzala eskaintzak, enpresek soldata igoerei aurre egin ahal izateko. Bestela, Garamendik ohartarazi du horrelako baldintzetan "inor" ez dela aurkeztuko konkurtso publikoetara. Ez ultraaktibitatea, ez sektoreko ituna Gobernuak bi sindikatu nagusiekin lotzen ari den lan erreformaren erreformaren inguruan, puntu nagusiak txarretsi ditu. Sektoreko lan hitzarmenari enpresakoari baino lehentasun handiagoa ematearen kontra dago patronala, "lehenengo konpainia bakoitzaren askatasuna defendatu behar delako". Halaber, ultraaktibitate mugagabea berreskuratzearen kontra berba egin du. Defendatu du ultraaktibitatea urtebetera mugatzea ez dela langilee lan baldintzen kalterako izan, nahiz eta horrek lan baldintzen estatalizazioa ekarri duen Hego Euskal Herriko sektore eta enpresa askotan. ]]> <![CDATA[Navaleko langile batzordeak beharginak inbertitzaile bihurtzea proposatu du, kalte ordainak erabilita]]> https://www.berria.eus/albisteak/160517/navaleko_langile_batzordeak_beharginak_inbertitzaile_bihurtzea_proposatu_du_kalte_ordainak_erabilita.htm Fri, 14 Dec 2018 07:31:37 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/albisteak/160517/navaleko_langile_batzordeak_beharginak_inbertitzaile_bihurtzea_proposatu_du_kalte_ordainak_erabilita.htm behin betiko itxiera saihesteko azken ahalegina egin du Navaleko langile batzordeak gaur. Proposamen bat egin die langileei: kaleratzeen kalte ordaina erabiltzea beharginak eurak agertzeko inbertitzaile bezala, ontziolaren %40 erosita. Eusko Jaurlaritzari eta Espainiako Gobernuari eskatu die gainontzeko %60 erosteko. "Has gaitezen bidea egiten, erantzun bat espero dut", adierazi du gaur Juanjo Llorden Navaleko langile batzordeko idazkariak Gasteizen, Eusko Legebiltzarrean gobernuaren kontrol saioa egiten ari ziren bitartean. Llordenek gogora ekarri du bai Jaurlaritzak bai Moncloak etengabe esan diotela ezetz langileen eskariari, ontziola diru publikoz erreskatatzeko aukerari. Diru publikoa sartzeko baldintza bakarra jarri izan du Jaurlaritzak, lehenago inbertitzaile pribaturen bat agertzea: hala gertatuz gero, Iñigo Urkulluren gobernua prest egongo litzatekeela aztertzeko parte hartze publikoa. Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenako sailburuak gaur berriro gogora ekarri du inberitzaile pribatuaren baldintza, zehaztuz inbertitzaile pribatu bat edo batzuk izan beharko liratekeela, "etorkizunerako bermeak" dauzkan proiektu bat izan beharko lukeela, eta Jaurlaritzak jarritako kapital publikoa kapital pribatuaren "parekoa edo txikiagoa" izan beharko litzatekeela. Azken argudio hori erabil dezake gobernuak, Navaleko langile batzordearen azken proposamenari ere ezetz esateko, %60ko diru publikoa proposatu duelako batzordeak. Llordenek kritikatu du Gasteizek eta Madrilek ez dutela ezer egin ontziolaren itxiera saihesteko azken hilabeteetan, eta behin eta berriz errepikatu dutela zein den soluzio bakarra: "Inbertitzaile pribatu bat agertzea", "Zer daude, zain, inbertitzaile bat zerutik jausteko? Hamazazpi hilabte daramatzagu inbertitzaile baten zain", adierazi du Llordenek. Langile batzordeak "aterabide bat bilatzeko asmoz" egin du proposamena. Edonola ere, oraindik ikusteko dago zer erantzun emango duten langileek eta gobernuek.]]> <![CDATA[2012ko lan erreformaren aldaketak adostu dituztela iragarri du CCOOk]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/009/001/2018-12-14/2012ko_lan_erreformaren_aldaketak_adostu_dituztela_iragarri_du_ccook.htm Fri, 14 Dec 2018 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1877/009/001/2018-12-14/2012ko_lan_erreformaren_aldaketak_adostu_dituztela_iragarri_du_ccook.htm
Patronalak, berriz, ohartarazi du «sorpresaz, suminduraz eta kezkaz» hartu duela CCOOk iragarritako albistea, eta salatu du sindikatuek eta gobernuak hautsi egin dutela elkarrizketa sozialerako mahaia.

CCOOk adostutzat jo ditu neurri gako batzuk: lan hitzarmen kolektiboen ultraaktibitatearen urtebeteko iraupena ezabatzea eta mugagabe bihurtzea berriz ere; sektoreko lan hitzarmenei lehentasuna ematea, eta ez enpresakoei; 52 urtetik gorako langabeek subsidio berezia berreskuratzea; eta azpikontratatutako enpresek sektoreko edo enpresa nagusiaren lan hitzarmena betetzea, besteak beste. Gainera, CCOOko Ekintza Sindikaleko idazkariak gobernuari eskatu dio «berehala» erabiltzeko eskura dauzkan legezko baliabide guztiak neurriak martxan jartzeko.

Aipatutako aldaketen artean bereziki garrantzitsuak dira ultraaktibitateari eta sektoreko lan hitzarmenei dagozkienak. Mariano Rajoyren gobernuak 2012an onartutako erreformaren ondorioz desagertu egin zen ultraaktibitate mugagabea, eta urtebeteko muga ezarri zioten.

EAJ, sintonian

Ordura arte, lan itun baten epea amaitu arren, haren ondorioek mugarik gabe jarraitzen zuten indarrean, beste lan itun bat adostu bitartean. Erreformak urtebetera mugatu zuen ultraaktibitatea, negoziazioetan botere gehiago emanez enpresariei. 2013ko uztailaren 8tik aurrera igarri zen desarautzea Hego Euskal Herrian, bertan behera geratu zirelako lan hitzarmen asko.

Erreformarekin, langileek, negoziazioan enpresaren baldintza berriak onartu ezean, lan itun kolektiboaren babesa galtzen dute urtebetera, eta arriskua daukate estatu mailako gutxieneko baldintzak izateko. Negoziazio kolektiboaren eta lan baldintzen «estatalizazioa» etengabe salatu dute ELAk eta LABek sei urtean.

Erreformaren beste aldaketa gakoa negoziazio esparruen lehentasunarena da. 2012tik, Espainiako lan itunek lehentasuna daukate erkidegoetan eta probintzietan sinatutakoen aurrean. Horien aurretik, enpresako hitzarmenak du balio handiagoa. Halere, ELA kezkatuta dago erreformaren erreformarekin, uste duelako eutsi egingo diotela estatalizazioari. Eta ohartarazi zuen Espainiako lan itunetan soldatak bertakoak baino txikiagoak direnez, «langileen pobrezia» hedatzen duela.

Gobernuak eta sindikatuek lan erreformaren aldaketak adostu arren, Espainiako Kongresuaren gehiengoak babestu beharko ditu. Aukera zaila, ikusirik Sanchez ez dela gai behar adina babes politiko biltzeko 2019ko aurrekontuentzako. EAJk azaldu du, nahiz eta akordioaren eduki zehatzik ez ezagutu, begi onez ikusten dituela ultraaktibitatea eta sektoreko itunen lehentasuna berreskuratzeko eskariak.]]>
<![CDATA[Moscovici: «Frantziako egoerak ez du zerikusirik Italiakoarekin»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/014/001/2018-12-13/moscovici_frantziako_egoerak_ez_du_zerikusirik_italiakoarekin.htm Thu, 13 Dec 2018 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1873/014/001/2018-12-13/moscovici_frantziako_egoerak_ez_du_zerikusirik_italiakoarekin.htm
Batzordeak atzera bota zituen Legaren eta M5Sren arteko koalizio gobernuaren 2019rako aurrekontuak, gehiegizko defizitagatik (%2,4). Bruselak eskatu dio ez gainditzeko %1,9ko defizita, baina Erromako gobernuak eutsi egin dio gastu publikoa igotzearen erabakiari, iritzita onuragarria izango dela Italiako ekonomia ahula suspertzeko.

«Aurrerapauso ona»

EBren zigorra saihesteko asmoz, Contek atzo iragarri zuen prest dagoela defizita BPGaren %2,04ra jaisteko, baina ez beherago. Prest dago aurrekontuetako bi neurri izarren gastua txikitzeko, herritarren errentarena —9.000 milioi euro bideratu nahi zituen horretara— eta pentsioen erreformarena —6.500 milioi euro—, uste duelako diru gutxiagorekin ere indarrean jar ditzakeela erreformok.

Junckerrek «aurrerapauso ontzat» jo du proposamena, eta batzordeak sakon aztertuko ditu zenbaki berriak. Presioa handia da: Italiako prentsaren eta Bloombergen informazioen arabera, Lega aztertzen ari da martxorako hauteskundeetara deitzea, baldin eta EBk ez badio onartzen %2aren inguruko defizita.

Conte inoiz baino indartsuago joan zen atzo Bruselara aurrekontuen zenbaki berriak aurkeztera, ikusirik Bruselak begi keinua egin diola Macroni, Pierre Moscovici EBko Ekonomia komisarioren bitartez.

Europako Batzordeak ez du maiatzera arte epaituko Macronen aurrekontuaren desbideratzea, baina Moscovicik harrera ona egin dio Le Parisien egunkarian egindako elkarrizketa batean. François Hollanderen garai hartako Finantza ministro ohiaren esanetan, Macronen neurriak «beharrezkoak ziren erosteko ahalmenaren larrialdiari erantzuteko», eta zalantza agertu du ez ote den motz geratu Eliseoko maizterra.

Moscovicik defendatu du egonkortasun itunaren araudiak ahalbidetzen duela BPGaren %3ko defizita gainditzea, baina betiere «modu mugatu batean, aldi jakin batez, eta salbuespen gisa». Moscovici, jakina, Frantziari buruz ari da Le Parisien-eko elkarrizketan, eta ez Italiaz. Ez da kasualitatea Macronek asteartean telebistan egindako iragarpenean «larrialdi ekonomiko eta sozialeko egoera» aipatu izana, horrek heldulekua eman diezaiokeelako urrezko araua urratzeko, «salbuespenaren» argudioa erabilita.

Macronen neurri ekonomikoek 10.000 milioi euro gehiagoko gastua eragingo dute Frantziaren datorren urteko aurrekontuetan: gutxieneko soldata 100 euro igoko du, ez ditu zergapetuko aparteko lan orduak eta ez die CSG zerga igoko hilean 2.000 eurotik behera kobratzen duten pentsiodunei. Gerald Darmanin Frantziako Ogasun ministroaren arabera, defizita BPGaren %3,4ra igo daiteke 2019an, baldin eta ez badu beste nonbaiten gastua murrizten; aukera zaila dirudi murrizketenak, gehiago hauspotuko lituzkeelako protestak.

Edonola ere, Moscovicik gogora ekarri du baldintza batzuk bete behar direla defizit araua urratuz gero ere: «Ezin da bi urte baino gehiagoz gainditu %3a, eta urte bakar batez ere ezin da gainditu %3,5a».

Desberdintasunak

Frantziarekin barkabera jokatzea al litzateke Parisi defizita handitzen uztea eta ez, aldiz, Erromari? «Tentagarria da Italiarekin konparazioa egitea, baina okerreko konparazioa da, oso ezberdinak direlako bataren eta bestearen egoera», argudiatu du Moscovicik.

Zor publikoarena da Italiaren zama handienetakoa, baina ez bakarra. BPGaren %131ko zor publikoa dauka, eta %98,5ekoa Frantziak; hirugarren hiruhilekoan urte arteko %0,7ko hazkunde ekonomikoa eduki du Italiak, eta %1,4koa Frantziak; eta Italiaren arrisku saria —Alemaniako hamar urteko zorrarekiko aldea— 275 puntukoa da, eta Frantziarena, 45ekoa.

Badago beste desberdintasun bat ere, Moscovicik aipatu ez duena, baina baduena pisu politikoa. Macron EBren elite ekonomiko-politikoaren ordezkaria da; aldiz, Italiako Gobernua bi alderdi euroeszeptikok osatzen dute: M5S mugimenduak eta Lega ultraeskuindarrak.]]>
<![CDATA[KoopFabrikak hirugarren urtez sustatuko du ekintzailetza kooperatiboa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/008/001/2018-12-12/koopfabrikak_hirugarren_urtez_sustatuko_du_ekintzailetza_kooperatiboa.htm Wed, 12 Dec 2018 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1872/008/001/2018-12-12/koopfabrikak_hirugarren_urtez_sustatuko_du_ekintzailetza_kooperatiboa.htm www.koopfabrika.eus atarian izena ematen duten norbanakoek, elkarteek, eta enpresek eta erakundeek euren proiektua gauzatu ahal izateko formakuntza jasoko dute, eta proiektuak garatzeko baliabideak ere eskuratuko dituzte. Aurreko bi aldietan 30 proiektutik gora sustatu dituzte.

Hirugarren aldian ez da eperik egongo izena emateko, «proiektuek aukera izango dute beren baldintzen eta bizi zikloen arabera hurbiltzeko». Deialdi berrian, gainera, formakuntzaren formatua aldatu du KoopFabrikak, «ekintzaile eredu ezberdinengana ailegatzeko». KoopFabrikak hasieratik eskainiko die erreferentziazko tutore edo bidelagun bat ekintzaileei, «ibilbide eta jarraipen pertsonalizatua eskaini ahal izateko».

Zabaltzeko borondatea

Horrez gain, parte hartzaileek aurrez aurreko formakuntza saioak jasoko dituzte, eta bi ereduren artean aukeratu ahal izango dute. Lehen aukera, KoopFabrika trinkoa izango da: otsailaren 4tik 15era egingo dute, goizero, 09:00etatik 14:00etara. Bigarrena, KoopFabrika ibilbidea: ostegun arratsaldeetan egingo dute, 15:00etatik 20:00etara, martxoaren 21etik ekainaren 6ra.

Ekimen sozial kooperatiboaren ezaugarriak zeintzuk diren zerrendatu zituen prentsaurrekoan Arianne Kareagak, Mondragon Unibertsitateko Lankiko ikertzaileak: «Lanaren burujabetza, langile ekimena, kolektiboa, demokratikoki antolatutakoa, ekonomikoki bideragarria, bizigarria, lurraldean sustraitua eta saretua, eraldatzailea, hezitzailea barrura zein kanpora begira, eta dibertsifikatua lan esparruei dagokienez erresilientzia lantzeko». Ekimenak gako horien arabera landu nahi dituzten ekintzaileak «animatu» zituen izena eman dezaten KoopFabrikan.

Kareagak azaldu zuen nagusiki zerbitzuen sektoreko proiektuak aurkezten direla, baina, era berean, agroekologiari eta etxebizitza kooperatiboari lotutako proiektuak ere indartzen ari direla.

KoopFabrika elkarlanean antolatu dute hainbat eragilek: Mondragon Unibertsitateko Lanki ikertegiak, EHUko GEZKI institutuak, OlatuKoop sareak eta Beterri-Buruntzako udalek, Gipuzkoako Foru Aldundiak finantzatuta. Edonola ere, KoopFabrikak borondatea du beste lurraldeetan ere antzeko lana egiteko, tokian tokiko eragileekin elkarlanean.]]>
<![CDATA[Jaka Horiak baretzeko, gutxieneko soldata 100 euro igoko du Macronek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2018-12-11/jaka_horiak_baretzeko_gutxieneko_soldata_100_euro_igoko_du_macronek.htm Tue, 11 Dec 2018 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2018-12-11/jaka_horiak_baretzeko_gutxieneko_soldata_100_euro_igoko_du_macronek.htm
Lau neurri ekonomikoak berehalakoak dira, baina Macronek «debate nazional bat» egin beharra aipatu zuen, herrialdea «larrialdi ekonomiko eta sozial egoeran» dagoela iritzita. «Itun sozial berri baten beharra» aipatu zuen. Jaka Horien eskariak «zilegi» direla esan arren, ohartarazi zuen «indarkeriazko kate onartezin batekin» nahastu direla.

Ikusteko dago lau asteburuz Frantziako eta Euskal Herriko hirigune eta errepideak blokeatu dituzten milaka herritarrak gogobete ote dituen. Atzo, Macronen hitzak entzun baino lehenago, Jaka Horien mugimenduak larunbaterako deialdia egin zuen sare sozialetan. Bosgarren protesta astebururako deia: «Erantzun gogobetegarririk ez presidentearen eta lehen ministroaren aldetik... Guk gure borrokarekin jarraituko dugu».

Diskurtso publikoa baino ordu batzuk lehenago, Macronek sindikatuen eta patronalen elkarte nagusiak deitu zituen Eliseo jauregira, eta han gobernuko buruekin batera jarri zituen mahai handi baten inguruan. Herritarrei iragarri baino lehenago, haiei jakinarazi zizkien bere neurri ekonomikoak.

Erosahalmenaz harago

Macronek joan den astean eman zuen lehenengo pausoa atzera Edouard Philippe lehen ministroaren ahotik, eta ez zen nahikoa izan. Erregaien zerga igotzeak piztu zuen milaka herritarren haserrea, eta hari erantzunez sortu zen Jaka Horien mugimendua azaroaren 17an, zeinaren ikurra baita autoetako larrialdi uneetarako kolore biziko jaka. Joan den astean, gobernuak bertan behera utzi zuen erregaien zerga igotzeko asmoa. Parisek amore eman zuen, baina beranduegi. Laugarren larunbatez, indar erakustaldia egin zuen mugimenduak; baita Poliziak ere: 1.723 pertsona atxilotuta —4.523 atxilotu dituzte azaroaren 17az geroztik—.

Herritarren haserrea ez da berria: erregaien zergaren igoerarekin piztu bada ere, ez da horrekin sortu. Aberatsen presidentetzat ikusten dute askok. Iazko irailean, aberastasunaren gaineko ISF zerga ezabatu zuen —1,3 milioi eurotik gorako sarrerei ezartzen zitzaien—; aldi berean, %1,7 handitu zuen CSG zerga —gizarte kontribuzio hedatua—, eta 1.289 eurotik gorako pentsioa jasotzen dutenei kalte egin.

Erregaiei dagokienez, aurten diesel litroaren gaineko zerga 7,6 zentimo handiagoa da, eta gasolina litroaren gainekoa, 3,9 zentimo handiagoa. Urtarriletik aurrera sei zentimo garestitu nahi zuen diesel litroaren zerga, eta hiru zentimo gasolinarena.

LAB sindikatuak azaldu du herritarren «haserrea eta desesperazioa» erosahalmenaren galeraren arazoa baino zabalagoa dela, eta keinu egin dio Jaka Horien mugimenduari: «Jaka Horien, emazteen, gizonen, langileen, prekaritatean daudenen, langabeen eta ikasleen haserrea ulertzen eta sostengatzen dugu».]]>
<![CDATA[Anoetako lanen prekaritateaz eta iruzurraz ohartarazi du ELAk]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/011/001/2018-12-06/anoetako_lanen_prekaritateaz_eta_iruzurraz_ohartarazi_du_elak.htm Thu, 06 Dec 2018 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1877/011/001/2018-12-06/anoetako_lanen_prekaritateaz_eta_iruzurraz_ohartarazi_du_elak.htm
Hamabi orriko txosten bat aurkeztu du ELAk, salatzeko Anoetako estadioaren birmoldaketa «prekaritatearen eta iruzurraren bizkar» egiten ari direla, eta helburua bakarra dela: Realak «ahalik eta gutxien pagatzea», nahiz eta, ondorioz, arriskuan jarri langileen segurtasuna eta baita ikusleena ere, ELAren iritziz, baldintza prekarioetan egin baitzen irailaren 15eko inaugurazio partziala.

Edonola ere, ELAk nabarmendu du arazoaren sorburua ez dagoela irailaren 15ean, baizik eta dezente lehenago. «Kontua hasi zen Anoetako Kiroldegiak 50 milioi euroko aurrekontua egin zuenean estadioa birmoldatzeko». Zenbateko hori «guztiz irrealtzat eta susmagarritzat» jo du. Kalkuluak egin ditu sindikatuak, eta «benetako kostua» 70 milioi eurotik gora kokatu du.

ELAren iritziz, «aurrez prestatutako lizitazio bat izan da, eta kudeatzaile politikoen xede bakarra Realak ahalik eta gutxien ordaintzea izan da, edozeren truke». Bi kalte nagusiak zehaztu ditu sindikatuak txostenean: langileen baldintzak eta diru kutxa publikoari egindako iruzurra.

ELAk auzitara eta lan ikuskaritzara jo du langileen lan baldintzak «prekarioak eta iruzurrezkoak» direla argudiatuta, eta ez dutelako betetzen eraikuntzako Gipuzkoako lan hitzarmena. Hamazazpi azpikontrataren kontra eta Anoeta Zelaia ABEE aldi baterako enpresa elkartearen kontra jarri ditu salaketak, eta batzuei zigorrak jarri dizkiete.

4,5 milioi euroko zorra

Txostenaren arabera, Anoetako birmoldaketako langileek hamar eta hamabi ordu bitarteko lanaldiak dauzkate, eta Gipuzkoako lan hitzarmenean jasotakoa baino %60 gutxiago kobratzen dute: 5-8 euro orduko, batez beste. Gainera, ez daukate eskubiderik aparteko ordainsaririk jasotzeko, oporrak hartzeko eta kalte ordainak jasotzeko, adibidez. ELAren arabera, enpresek 4,5 milioi euroko zorra pilatu dute langileekin, soldaten eta kotizazioen harira.

Horrez gain, ELAk Lan Ikuskaritzari jakinarazi dio 130 langiletik gora osasun azterketen eta laneko arrisku eta prebentzio ikastaroen agiri faltsuekin dabiltzala, nahiz eta agiriok derrigorrak izan eraikuntzan lan egiteko.

Sindikatuak berarekin biltzeko eskatuko die Donostiako alkate Eneko Goiari eta udaleko alderdi politikoei, txostenaren edukia helarazteko eta neurriak hartzeko eskatzeko.]]>
<![CDATA[Azken sei urteetako azaro apalenak mila langabe gutxiago utzi ditu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/011/001/2018-12-05/azken_sei_urteetako_azaro_apalenak_mila_langabe_gutxiago_utzi_ditu.htm Wed, 05 Dec 2018 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1877/011/001/2018-12-05/azken_sei_urteetako_azaro_apalenak_mila_langabe_gutxiago_utzi_ditu.htm
Bi enplegu zerbitzuetako datuak INEk emandako datuekin erkatuz gero, Hego Euskal Herrian langile aktiboen %11,6 daude lanik gabe. Ohi bezala, zenbaki berberen gainean interpretazio kontrajarriak egin dituzte gobernuek eta sindikatuek. Gasteizko eta Iruñeko gobernuek langabeziaren beherako joera nabarmendu dute; alabaina, sindikatuek ohartarazi dute langabeziaren datuak baliatzen dituztela lan merkatuaren prekaritatea ezkutatzeko.

Seigarren urtez jarraian egin du behera langabeziak azaroan Hego Euskal Herrian. Gainera, oraingoan, lurralde guztietan jaitsi da langabe kopurua: bai hilabete arteko aldean, bai urte artekoan.

Hain zuzen ere, urteko bilakaerari erreparatuz gero, Nafarroan jaitsi da gehien langabe kopurua, %6,26 hain justu: joan den azaroan, 33.015 langabe zeuden, aurreko hilabetean baino %0,49 gutxiago. Bizkaian, %5,61 egin du behera langabeziak iazko azarotik aurtengora bitartean: 69.566 langabe daude, urrian baino %0,83 gutxiago. Gipuzkoan, bestalde, %5,29 jaitsi da langabe kopurua urtebetean: 32.038 langabe daude, urrian baino %0,69 gutxiago. Azkenik, Araban, %4,20 jaitsi da langabezia urtebetean: 19.895 langabe zeuden joan den azaroan, aurreko hilabetean baino %0,66 gutxiago.

Langabeziak sektore guztietan egin du behera azaroan, lehen sektorean izan ezik. Baina batez ere zerbitzuek bultzatu dute behera langabezia —urrian baino 804 langabe gutxiago zenbatu dituzte azaroan sektore horretan—.

Igoera apala afiliazioan

Gauza bat da zenbat pertsona dauden enplegu barik, eta beste bat zenbat dauden lanean. Horretarako, Gizarte Segurantzan kotizatzen duten langile kopuruari erreparatu behar zaio, eta azaroan gora egin du erregistroak: urrian baino 777 langile gehiago ari dira kotizatzen. Bada igoera, baina iazko igoera bezainbestekoa (4.093 kotizatzaile berri gehitu ziren). Era berean, urtebetean 26.175 kotizatzaile berri lortu ditu Gizarte Segurantzak, 2016ko azarotik 2017kora lortutakoak baino ia 1.900 gutxiago.

Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Enplegu sailburuak nabarmendu du langabeziak bereziki epe luzeko langabeen kolektiboan egin duela behera: «Epe luzekoen artean %8,3 jaitsi da langabezia, eta %1,9 epe laburreko langabeen artean». Halaber, azaldu du EAEn kontratu mugagabeen igoera %21 izan dela iazko datuarekin alderatuta. Hala ere, azaroan Hegoaldean sinatutako 115.930 kontratuetatik %8 baino ez ziren izan mugagabeak.

Erosahalmenaren galera

Datu berberen analisi kritikoa egin du LABek: «Lanaren panoramaren bilakaera oso hauskorra da, eta ez du oinarri sendorik, enplegu prekario eta gaizki ordaindutakoen sorreran oinarritzen delako nagusiki». Azaldu du 2008tik hona %7 jaitsi dela soldaten erosahalmena, baina soldatarik apalenen «jaitsiera erreala» %22 baino gehiagokoa izan dela.

Bestalde, hamar langabetik seik ez dute langabezia saririk jasotzen. Hori dela eta, Miguel Laparra Nafarroako Gobernuko Eskubide Sozialetako lehendakariordeak azpimarratu du «bermatutako errenta laguntzeko tresna propioak izatearen garrantzia, errenta bermatuak estatuaren sistemaren gabeziak leuntzeko balio duelako».

Enpleguaren kalitate txarraren erakusgarri, lanean aritu arren enplegu bila dabiltzanen kopuruaren igoeraz ohartarazi du LABek: «Okupatuta egonik enplegu hobearen bila izena emanda daudenen kopurua laukoiztu egin da hamar urtean: 140.000 pertsona baino gehiago dira». Sindikatuaren arabera, zenbaki horrek erakusten du jendea ez dagoela pozik eta asebeteta sortutako enpleguaren kalitatearekin.]]>
<![CDATA[Urtebetean 9.000 langabe gutxiago daude Hego Euskal Herrian]]> https://www.berria.eus/albisteak/160107/urtebetean_9000_langabe_gutxiago_daude_hego_euskal_herrian.htm Tue, 04 Dec 2018 13:10:54 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/albisteak/160107/urtebetean_9000_langabe_gutxiago_daude_hego_euskal_herrian.htm <![CDATA[Qatarrek LPEE utziko du 57 urteren ostean, gas negozioan sakontzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2018-12-04/qatarrek_lpee_utziko_du_57_urteren_ostean_gas_negozioan_sakontzeko.htm Tue, 04 Dec 2018 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2018-12-04/qatarrek_lpee_utziko_du_57_urteren_ostean_gas_negozioan_sakontzeko.htm
Al-Kaabik nabarmendu nahi izan du testuinguru politikoak ez duela zerikusirik irteerarekin. Iazko ekainean, Qatarrekin harreman diplomatikoak apurtu zituzten Saudi Arabiak —LPEEko liderra da—, Arabiar Emirerri Batuek, Bahrainek eta Egiptok. Lau herrialdeek boikot ekonomikoa hasi zuten Doharen kontra, argudiatuz «terrorismoa» ekonomikoki babesten duela.

Auzokideen boikotaren kalteak orekatze aldera, Tamim bin Hamad al-Thani emirraren gobernuak 180.000 milioi euroren inbertsioak egin ditu azpiegituretan eta merkataritza bide berriak irekitzeko ahaleginean. Halaber, erresumako altxorretik 44.000 milioi euro atera ditu banka babesteko eta diru trukearen oreka bermatzeko.

Diru sarrerak handitzeko asmoz, Qatarrek iragarrita dauka gas natural likidotuaren ekoizpena handitu nahi duela: orain, urtean 77 milioi tona gas natural likidotu sortzen ditu, eta aurrerantzean 100 milioi tona sortzea nahi du monarkiak.

Hain zuzen ere, Al-Kaabi ministroak adierazi zuen LPEE uzteko arrazoi nagusia gasaren negozioan zentratzeko asmoa dela. Munduko gas natural ekoizlerik handiena bada ere, petrolio ekoizle txikiena da LPEEn, eguneko 609.000 petrolio upeleko produkzioarekin.

Munduko gas natural erreserba handienetan hirugarrena da Qatar (24,9 bilioi metro kubo), Errusiaren (35 bilioi) eta Iranen (33,2 bilioi) atzetik. Aldiz, gas natural likidotuaren esportazioen zerrendan lehenengoa da, urteko 128.645 milioi metro kuborekin.

Azarorik txarrena

Edonola ere, Qatarrek ez du kolpean hautsi nahi izan harremana kartelarekin. Etzi eta etzidamu, LPEEk ohiko bilera egingo du Vienan, eta han izango da Qatar ere. «Hitz egin nuen [LPEEko] idazkari nagusiarekin, eta esan nion gasaren negozioan jarri nahi dugula buru-belarri. Eta esan nion asteon bilerara joateko asmoa genuela, eta baiezkoa esan zidan. Ez diegu sorpresarik eman nahi bazkideei», azaldu zuen Al-Kaabik

Merkatuek ondo hartu dute Qatarren albistea, brent petrolio upelaren prezioa %5,8 garestitu baitzen atzo. Gorakada handia izan zen, kontuan izanik azken bi hilabeteetan dezente merkatu dela petrolio upelaren prezioa: urriaren 1ean, ia 85 euroan zegoen upela, eta, joan den barikuan, 58,71 euroan. Atzo 62 eurora igo zen prezioa.

Horrela, azken hamar urteetako azaro apalena igaro eta gero, gorako joera hartu du brent upelaren prezioak. Azaroan handiagoa izan zen petrolio produkzioa eskaria baino.

Urre beltzaren igoera ez du bakarrik Qatarren irteerak hauspotu, baizik eta, nagusiki, Ameriketako Estatu Batuek eta Txinak adostutako akordioak. Donald Trumpek eta Xi Jinping presidenteek muga zergen gerran su-eten bat adostu zuten joan den igandean, G20koen bileran. Urtarrilaren 1etik aurrera ez dizkiete elkarri muga zerga gehiago ezarriko, eta 90 eguneko izoztea baliatuko dute negoziatzeko.

Badago hirugarren faktore bat urre beltza garestitzea ekarri duena: aukera handia dago Vienako bileran LPEEk eta Errusiak petrolio ekoizpena gutxitzea adosteko. Upelaren prezioa garestitzea litzateke akordio horren helburua. Suhail bin Mohamed Faraj al-Mazuei LPEEko presidenteak esperantza agertu du akordio hori lortzeko. Erakundeak azaro hasieran esan zuen prest legokeela egunean milioi bat upel gutxiago ekoizteko.]]>
<![CDATA[Asko, bizkor eta merke banatzea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1936/006/001/2018-12-02/asko_bizkor_eta_merke_banatzea.htm Sun, 02 Dec 2018 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1936/006/001/2018-12-02/asko_bizkor_eta_merke_banatzea.htm
Zein da sekretua pantailan saguarekin edo atzamarrarekin klik bat egin eta biharamunean edo egun gutxiren buruan Txinako produktu bat etxean jasotzeko? Zer aldaketa ari dira gertatzen logistikan eta banaketan? Zer irabazi tarte eta lan baldintza dauzkate sektorean? Galdera horiek eta gehiago argitzeko sektoreko bost eragile kontsultatu ditu BERRIAk:

BANAKETAREN ERALDAKETA

Nazioarteko katearen efizientzia beharra

«Aldaketarik handiena logistikan dator». Zalantza izpirik ez dauka Fernando Zubillagak, MLC EAEko Mugikortasun eta Logistika Klusterraren zuzendariak. Bereziki azkenengo miliako banaketan sortzen dira zailtasunik handienak, hiriguneetan: gero eta pakete gehiago bidali behar dira gero eta etxebizitza gehiagotara, eta horrek oztopatu egiten du hiriguneetako trafikoa, eta ugaritu egiten ditu igorpen kutsagarriak.

Amazonek marka historikoa hautsi zuen joan den asteburuan: black friday-aren eta ciber monday-aren bitarteko egunetan 18 milioitik gora jostailu eta 13 milioitik gora modako produktu saldu zituen. Kontsumo zoramenaren adierazle, bakarrik Amazonen Espainiako adarrak segundoko hamasei salmenta egin zituen black friday egunean.

Nola antolatzen da horrenbeste produktu egun gutxitan helarazteko erosleei? Teknologiak erraztutako «efizientzia» da gakoa Zubillagaran esanetan.

Katebegi askoko katea da koipeztatu behar dena. Zubillagak azaldu du ibilbidea: «Demagun Txinatik datorrela pakete bat. Lehenengo, itsasontzira bidali behar da [munduko merkantzia trafikoaren %90 itsasoz egiten da], eta, horretarako, pare bat kamioi bidaia egin beharko ditu; gero, itsasoz Algecirasera edo Bartzelonara joan daiteke; hortik, garraiolari batek eramango du Madrilera, adibidez, Azkarrek han daukan biltegi handi batera; han, kontainerra ireki eta pakete bakoitza banatzen hasiko dira. Paketea Donostiako biltegira edo Irungora iritsiko da, eta hor tokiko banaketa egiten duen garraiolari batek hartuko du, eta etxeraino eramango dio erosleari».

AZKARTASUNA

Eskaria kudeatzearen sekretua

Bidea hain luzea izanda, zelan da posible Amazon eta Inditex bezalako erraldoiek paketeak biharamunean edo egun gutxiren buruan bidaltzea etxera?

Erraldoi horien «sekretua» 4.0 logistika erabiltzea dela azaldu du Zubillagak. Inteligentzia artifiziala erabiltzen ari da Amazon, adibidez. Jendearen Interneteko erosketa ohiturak aztertzen ditu, eta gehien eskaturiko produktuak aurrez biltegiratzen ditu hiriguneetatik ahalik gertuena: hartara, berehala agindu dezake paketea.

«Inteligentzia artifiziala erabiltzen ari dira, algoritmoa entrenatzen dute jendearen erosketa ohituren datuekin. Googleren sekretua ere horixe da».

4.0 LOGISTIKA

Paketeak une oro lokalizatzeko euskal teknologia

Katean paketerik ez galtzeko, efizientzia irabazteko, gakoak dira I+G ikerketa eta garapenean oinarritutako soluzioak.

Wimbitek euskal konpainia gazteak, esaterako, lokalizagailu batzuk sortu ditu une oro jakiteko non dauden merkantzia kontainerrak, edo galtzen badira erraz bilatzeko. 2016. urtean EHUko informatika fakultateko ADIAN ikerkuntza taldetik sortutako enpresa bat da, spin-off bat. Txorientzako lokalizagailuak egiten hasi ziren, biologoek hegaztien jarraipena egin zezaten, baina behin gailuak sortuta, logistikaren sektorera egin dute salto.

Unai Burgos da Wimbitekeko zuzendaria, eta azaldu du lokalizagailuen datuen segurtasunerako patente bat daukatela martxan: «Gaur egun, datu base handiak sor daitezke, baina ziurtatu behar da datua benetakoa dela, inork ez duela manipulatu. Enpresentzat interes handia dauka gauzen Internet edo IoT (Internet of things) segurua erabiltzeak. Guk, adibidez, blockchain teknologia erabiltzen dugu hotz katea ez dela puskatu ziurtatzeko, gehienbat elikadurarekin eta farmaziarekin lotutako enpresentzat».

AZKEN MILIAKO BANAKETA

Banaketa moldea ere aldatu egin da

Horrelako teknologiarik ez darabilte Txita konpainiako banatzaileek. «Gurea oso 1.0 teknologia da. Big data buruan daramagu: espezialistak gara Donostiako azken miliako banaketan, eta bezeroen ordutegiak ondo ezagutzen ditugu. Langileen errotaziorik ia ez daukagunez, ez dugu galtzen jakintzarik».

Dani Ruiz da Txitako arduraduna, eta bederatzi laguneko lan taldean dabiltza Donostiako alde zaharrean, zentroan eta Grosen banaketa egiten modu jasangarrian: bizikleta gurdidunak erabiltzen dituzte.

Bederatzi urtean banaketa moldea aldatu egin dela azaldu du Ruizek. «Horretaz jabetzeko nahikoa da paketeei erreparatzea, haien forma ere aldatu egin da», azaldu du. Gutxiago eta handiagoak ziren lehen; txikiagoak eta gehiago orain.

«Lehen, zapata denda batera bi-hiru kutxa handi eramaten genituen, haiek hornitzeko. Orain, bakarra eramaten diegu. Aldiz, gero eta zapata kutxa txiki gehiago banatzen ditugu etxez etxe». Banatzaileek, lehen, nagusiki dendak hornitzen zituzten; orain, norbanakoak.

«Zentroan badaude dozena bat langileko bulegoak, eta ia egunero joaten gara Amazoneko paketeren bat uztera». Jende askok lanean jasotzen ditu paketeak. «Erosoagoa da norbanakoentzat, eta baita ere banaketa enpresentzat, logistika errazten duelako». Baina Madrilgo enpresa batzuk hasi dira debekatzen paketeak lanean jasotzea, produktibitateari kalte egiten diola eta.

LAN BALDINTZA ESKASAK

«Oso txarto pagatuta»

Txitak Donostiako Atotxako dorrean dauka biltegia. Han jasotzen ditu, besteak beste, Seur, DHL, Correos Express Tipsa eta Gureak-ek kudeatutako paketeak, hiriko hiru auzotara banatzeko.

Ruizek esplikatu du euren helburua ez dela kilometro asko egitea, baizik eta entrega asko egitea. «Oso txarto pagatuta dago sektorea. Bakarrik entrega kobratzen dugu, ez kilometroa. Eta etxean ez badago inor, itzuli hori ez dugu kobratzen. Entrega bakoitzeko 1,5 eta 2 euro artean kobratzen ditugu, batez beste. Bakarrik banaketa egingo bagenu, ez genuke lortuko errentagarri izatea. Beste jarduera batzuk egiten ditugu, mugikortasun jasangarriari lotutakoak».

Beraz, bederatzi soldata pagatu ahal izateko, Txitak bizikleta gurdidunak alokatu eta saldu ere egiten ditu; udan, bizikleta taxiak erabiltzen ditu publizitate kanpainak baliatuta, eta Txita Sound System zerbitzua ere ematen du. Azken hori megafonia ibiltaria daukan bizikleta taxia da, eta kirol eta kultur ekitaldietarako erabiltzen dute batik bat.

«Ezin da ahaztu sektoreko langileen prekaritatea», nabarmendu du Pilar Aranak, Donostiako Udaleko Mugikortasun zinegotziak. «Gainera, sarri publizitatea egiten dute esanez bidalketa doan eskaintzen dutela: hainbeste ari dira estutzen, egunen batean lehertu egingo da. Amazonen greba egin zuten black friday-an, eta poztu egin nintzen».

Langileen esplotazio bide berriak ere ekarri ditu teknologiaren garapenak. Behargin batzuk auzitara eraman dituzte, esate baterako, Deliveroo eta Glovo erraldoiak, baina justiziak ez du erantzun bateraturik eman. Ekainean Valentziako epaitegi batek arrazoi eman zion Deliverooko langile bati, esanez autonomo faltsu bat zela; ostera, irailean Madrilgo epaitegi batek kontrako ebatzi zuen Glovoren kasuan.

Banaketaren erraldoien jarrera eta praktika kritikatzeaz gain, klik bulkadaka diharduen kontsumitzaileen «dilema morala» ere aipatu dute sektoreko eragileek. «Nik uste dut kontsumitzaile gisa ez garela kontzienteak», adierazi du Aranak. MLC klusterreko Zubillagak nabarmendu du «irabaziak oso txikiak» direla logistikan, baina hori ezingo dela mantendu luzaroan. Ezinbestekotzat jotzen du ordaina duintzea eta efizientzia hobetzea.

MUGIKORTASUN BERDEAGOA

Igorpenak gutxitzeko erak

Banaketa eredu berriak ari dira sortzen Europako hirietan: biltegi publiko eta pribatuak sortzen ari dira, armairuz betetako espazioak sarri, eta zero emisioko banaketa sustatzen dute.

Donostian, adibidez, hiru proiektu dituzte martxan, Aranak azaldu duenez. Batetik, Bretxako merkatuaren birmoldaketaren harira, logistika zentro bat sortu nahi dute, Ahora enpresaren ekimen pribatuz: inguruko tabernak eta jantokiak hornitzeko, hoztutako eta izoztutako produktuak biltegiratuko dituzte, eta triziklo elektrikoekin banatu. Bigarrenik, Pio XII.aren plazan, autobus geltoki zaharrean, ekimen publikoz, logistika zentro bat jarriko dute, bizikleta gurdidunekin banaketa egiteko Amaran.

Azkenik, EBko hainbat hirik sustatutako CCCB proiektua jarri nahi dute martxan Donostian datorren urtean, herritarrei zein negozioei bizikleta gurdidunak alokatzeko orduka. Mandatuak egiteko, kargak mugitzeko edo umeak eramateko balio dezakete bizikletok.

EREDUAREN AZELERAZIOA

Sareko eskariaren igoera etengabea

Ez du atzera-bueltarik: ez sareko kontsumo ohiturak, ez mugikortasun jasangarriaren joerak. Hala uste du, behintzat, Txitako Dani Ruizek.

Eta bi adibide jarri ditu. Lehena, kontsumo elektronikoaren azelerazioarena: Amazon botoia, Amazon dash button. Bezerorik fidelenei eskaintzen hasi da botoia: kontsumitzaileak nahikoa du komuneko paretan itsatsitako botoi bat sakatzea Amazoni jakinarazteko, esate baterako, komuneko papera behar duela, eta hurrengo egunean etxean jasoko du papera.

Bigarrena, mugikortasunaren arloko berrikuntza da. Ruizek dio ez duela beldurrik dronek euren lana ordezkatzeko, «pisu txikiak eramateko gai dira, eta hori ez da errentagarria». Aldiz, kezka gehiago eragiten diote ibilgailu autonomoek. «Googlek jada martxan jarri ditu gidaririk gabeko bizikletak eta furgonetak».

SUPERMERKATUAK

Aldaketa bizkorren erritmoari jarraika

Banaketa eta logistika irauli egin ditu Amazonen ereduak, eta AEBetan elikagaien sektorean ere sartu da, Whole Foods supermerkatu katea erosita. Horren beldurrik ba ote dago Europan?

«Joerak salto egin dezake Europara, baina ez daukagu beldurrik», dio Luz Perezek, Uvescoren logistika zuzendariak eta MLC klusterreko presidenteak. Uvescok iaz %34 handitu zituen online salmentak. «Hala ere, oraindik sareko salmentak gure salmenten oso zati txikia dira. Espainian sektoreko salmenten %1 baino ez da, eta online gehien saltzen duten herrialdean, Erresuma Batuan, %6».

Asko haz daitekeen eredua da, bereziki natibo digitalak ugaritu ahala. «Gaur egun, batez ere 35-45 urte bitarteko langileak dira erosle gehienak, familiadunak, egunerokoan denbora irabazi nahi dutenak».

Pausoak ematen ari dira digitalizazioan eta emisioak gutxitzean. Monitorizazioa erabiltzen dute hotzaren katea ez dela eten ziurtatzeko, eta banaketarako furgoneten %15 elektrikoak dira. Azkar ibili arren, bizkorrago ibili beharra dagoela dio. «Testuinguruak aldaketa oso bizkorrak eskatzen ditu, eta, oro har, kostatu egiten zaigu erritmo berean egitea. Kontsumitzaile gisa azkarrago ari gara eboluzionatzen organizazio gisa baino. Baina ja inork ez du zalantzan jartzen aldaketa teknologikoa egin behar denik; duda bakarra da zer erritmotan egin».]]>
<![CDATA[Aurrekontuak babesteko eskatu du Tapiak, I+Gn inbertsioa %6 hazteko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/016/001/2018-11-27/aurrekontuak_babesteko_eskatu_du_tapiak_ign_inbertsioa_6_hazteko.htm Tue, 27 Nov 2018 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1877/016/001/2018-11-27/aurrekontuak_babesteko_eskatu_du_tapiak_ign_inbertsioa_6_hazteko.htm
Kontsumo ereduak bakarrik ez, ekoizpen ereduak eta produktuak eurak ere ziztu bizian ari dira aldatzen teknologia berrien garapen bizkorraren ondorioz: fabrikazio gehigarria, big data, elkarlanerako robotika, sistema ziberfisikoak, errealitate handitua... Industriaren laugarren iraultza deiturikoa hartu beharreko olatua dela errepikatu zuten atzo Euskaldunan bildutako enpresa industrialen ordezkariek.

Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen eta Azpiegitura sailburuaren hitzaldiak eman zion hasiera azokari. Iragarri zuen Eusko Jaurlaritzak datorren urterako ondutako aurrekontuetan %6 handitu nahi dutela I+G+b ikerketa, garapen eta berrikuntza arlora eta digitalizazio programetara bideratutako diru kopurua. Gobernuak, guztira, 205 milioi euro inbertitu nahi ditu berrikuntzaren alorrean, «betiere aurrekontuak onartzen badira».

EAJ EH Bildurekin ari da negoziazioetan, aurrekontuak onartzeko koalizioaren babesa lortzeko asmoz, eta koalizioa estutzen ahalegindu zen atzo Tapia, esanez aurrekontuak onartzen ez badira I+Gn egindako inbertsioa hamahiru milioi euro txikiagoa izango dela: 192 milioi euro, hain zuzen ere.

I+G inbertsioak, %1,85

I+Garen inbertsioa, hain zuzen, %5,6 handitu zen iaz Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, BPGaren %1,85eraino. Hala ere, 2012an baino bi hamarren apalagoa da, eta EBko iazko batezbestekoa (%2,07) baino txikiagoa.

Berrikuntza sustatzeko asmoz, bosgarren urtez antolatu du Jaurlaritzak Basque Industry 4.0 azoka, lehiakortasunerako eta nazioartekotzerako SPRI taldearen bidez. Atzo, 2.500 partaide bildu ziren, eta hamalau herrialdetako 96 hizlarik parte hartu zuten hitzaldi, mahai inguru eta tailerretan.

Nazioarteko entzutea irabazi du azokak, eta horren adierazgarri Europako Batzordeak espezializazio adimenduneko hiru plataformen (S3Platforms) lehen bilera bateratua antolatu duela Basque Industry azokaren toki berean. Gaur eta bihar egingo dituzte bilerak Euskalduna jauregian.

Halere, atzoko azoka batez ere barrura begirakoa zela nabarmendu zuen Tapiak: «Euskal industriarentzat da, bide luzea daukagulako egiteko. Ikasteko eta ekintzaile izateko espazioa da».

Borja Goenaga Tecnaliako ikertzailearen esanetan kontaktuak egiteko toki aproposa da azoka. «Harremanetan jartzen gara iraultza industriala gauzatu nahi duten enpresekin, eta hornitzaile batzuekin ere harremana egin dugu, aurrez aurrez ez bada askotan zaila delako hornitzaile horiek topatzea».

Bi abiadurarik ez

Goenagak beso robotiko handi bat zeukan atzean martxan, fabrikazio gehigarriaren erakusgarri, unean bertan pieza bat egiten ari zena. Baina azaldu zuen garrantzitsuena ikusten ez dena dela: ez makina bera, ezpada makinari buruz jakin daitekeena. «Lantegiko makinei sentsoreak jar diezazkiekezu, haren funtzionamendua zehatz-mehatz ezagutzeko, haren gabeziak, akatsak...». Informazio horrek dakar iraultza, Goenagaren aburuz: makinak hobetzeko balio du, bezeroa fidelizatzeko, eta lehen existitzen ez ziren negozio adar berriak garatzeko, esate baterako, makinen inguruko zerbitzuena.

Tecnaliak bost urte daramatza Basque Industriy 4.0 azokan parte hartzen, lehenengo urtetik. Azoka hazi egin dela azaldu du Goenagak, eta zehaztu du iazkoa izan zela inflexio puntua: «Iazkoa salto bat izan zen. Enpresa txiki eta ertain asko etorri ziren [Donostiako Kursaalean egin zen iaz azoka]. Grinatsu etorri ziren denak, 4.0 zer zen ezagutzeko gogoz, atzean ez geratzeko erabakitasunez».

Tapiak azaldu zuen Euskal Herrian badirela 4.0 industrian erreferente diren konpainia handiak, traktore lana egiten dutenak gainontzeko enpresa txiki eta ertainak ere berrikuntzara bultzatzeko. Haren iritziz, saihestu egin behar da bi abiaduratarako industria izatea.

Enpresa txiki eta ertainak ere baziren atzo Bilbon, eta ez denak autogintzari, makina-erremintari, aeronautikari edo energiari lotuak. 4.0 iraultza zabalagoa da; Erandioko Osteophoenix enpresa da adibide bat. Ekintzaileentzako txoko berezian zeuden Leticia Garea eta Javier Salas atzo goizean, beste enpresa batzuekin esperientzia partekatzeko zain. «Gailu mediku pertsonalizatuak egiten ditugu 3D inprimagailuekin, hezurrak birsortzeko edo berregiteko», azaldu zuen Gareak.]]>
<![CDATA[Dolce & Gabbana, txinatarrei barkamen eske arrazismoagatik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/021/001/2018-11-25/dolce_amp_gabbana_txinatarrei_barkamen_eske_arrazismoagatik.htm Sun, 25 Nov 2018 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1917/021/001/2018-11-25/dolce_amp_gabbana_txinatarrei_barkamen_eske_arrazismoagatik.htm
1. Zer egin dute diseinatzaileek txinatarrak haserretzeko? Txinako millennial-ak Italiako luxuzko markara erakartzeko kanpaina bat egin dute, baina kontrako emaitza lortu dute. Joan den eguaztenean The Great Show (Ikuskizun handia) izeneko desfilea egin behar zuten Shanghain, markak inoiz antolatutako handiena. Baina hura sustatzeko sare sozialetan zabaldutako bideoek sekulako haserrea sortu dute, eta bertan behera utzi behar izan zuten desfilea, modeloek eta desfilera gonbidatutako Txinako pertsonai ezagunek boikota iragarri zutelako.

2. Ikustekoa izango da bideoa. Jan zotzekin izena zeukan bideoen kanpainak, eta #DGLovesChina (D&Gk maite du Txina) traola zeraman. Bideoan, neska gazte txinatar bat agertzen da mahaian: janari italiarrak dauzka platerean -batean pizza, bestean espagetiak- , baina mahai tresna gisa bi zotz darabiltza eskuan, eta ez da moldatzen pasta eta pizza jateko. Txinatar asko sutu egin ditu estereotipoen erabilerak, arrazistatzat jo dituzte bideoak, eta boikota hasi dute D&Gren kontra: dagoeneko haien produkturik ez dago Txinako saltoki katerik handienen apaletan eta webguneetan (Taobao.com, JD.com, Amazon China eta Lane Crawford).

3. Ez al dira errazegi haserretu? Bideoa umorezko keinu bat izango zen... Umorea egiteko erak eta erak daude. Ez dirudi ideia ona denik eroslea tontotzat irudikatzea eta gero hari eskatzea zuri erosteko. Gainera, ez da bideoa izan bakarrik, Gabbanaren mezu pribatu batzuk sutu du bereziki jendea: Txina «kaka herrialdea» dela zioen, «ezjakinez betetakoa» eta «mafia kiratsa dariona». Gabbanak ukatu egin du mezuak bereak zirenik, eta salatu du hackerren bat sartu zaiola kontuan.

4. Ciao millennial txinatarrei, hortaz. Luxuzko merkatu handiena da Txina, eta handiagoa izango da laster, eta D&Gk uste zuen kala egokia zela erosleak arrantzatzeko. Hamazortzi eta 34 urte artean dauzkatenak dira millennial-ak, eta BCG aholkularitza etxearen arabera, munduko luxuzko merkatuko erosleen %50 izango dira 2024an. Iaz txinatarrak izan ziren luxuzko produktuen erosleen %32, eta 2024an %40 izango dira.

5. Zergatik haserretu dira bereziki gazteak D&Grekin? Bereziki gazteentzat zen bideoa, Txinako gazte dirudunek gurasoek baino gehiago gastatzen dutelako -luxuzko produktuen erosleen %48 dira-. Luxu eredua aldatzen ari dira: ez dute jarraitu nahi Mendebaldeko luxu marka tradizionalak erosten, luxu ikur propioen bila dabiltza. Horregatik egin du D&Gak ahalegin berezia gazteok erakartzeko. Baina gazte askok jada Dead&Gone deitzen diote sarean: hila eta kaleratua.]]>
<![CDATA[«Demokrazian zenbakiak kontuan hartu behar dira»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/012/001/2018-11-24/demokrazian_zenbakiak_kontuan_hartu_behar_dira.htm Sat, 24 Nov 2018 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1857/012/001/2018-11-24/demokrazian_zenbakiak_kontuan_hartu_behar_dira.htm
Afaria kontrako eztarritik sartzen bazaie, aurrera egingo du Italia gehiegizko defizitagatik (BPGaren %2,4) zigortzeko prozedurak: Ecofinek abenduaren 4an zigor bidea onartuko balu ere, prozedura luze bat abiatuko litzateke, eta isunak ez lirateke ailegatuko 2019ko udara arte, Europako hauteskundeak igaro arte.

Italiako aurrekontuekin oso kritiko ageri da Paolo Manasse, Bolognako Unibertsitateko ekonomista, eta OCDEren eta NDFren aholkulari izandakoa. Uste du gehiegizko gastua duela, zorra gehiegi handituko duela, eta aurreikuspen ekonomiko baikorregiak dituela. Gobernuak, besteak beste, 9.000 milioi euro erabili nahi ditu oinarrizko errentarako, 6.500 milioi pentsioetarako, 1.500 milioi bankuek kalte egindakoentzat, eta 1.200 milioi euroko zerga jaitsierak egingo ditu.

Ez zara fio zenbakiez. Zergatik?

Oraindik aurrekontuak onartzeko daude, eta parlamentuko prozeduran okertu egin daiteke defizita: presio taldeek beti lortzen dute gastua handitzea legebiltzarrean. Defizita proposatutakoa baino handiagoa izan daiteke.

Zerk igo dezake defizita?

Aurrekontuetan aurreikusitako %1,5eko hazkundea oso baikorra da, ez da sinesgarria. Azken lauhilekoan ekonomia ez da hazi, zero, eta urte arteko hazkundea %1,1 izan da. Hazkundea moteltzeak defizita igoko du.

Zenbatekoa izango da defizita?

Kontuan hartuta legebiltzarrean aurrekontuen gastuak handituko dituztela, hazkundea moteltzen ari dela eta zorraren interesa garestiago pagatzen ari garela arrisku saria igotzen ari delako, nik uste dut BPGaren %2,9 edo %3ra igo daitekeela defizita 2019an.

Conte lehen ministroak eta Giovanni Tria Ekonomia ministroak elkarrizketarako asmoa iragarri dute. Zer tarte dago negoziaziorako Bruselarekin?

Conteren eta Triaren hitzak ez du pisurik. Errepublikako presidentearenak bai, baina ikusi beharko da ea leundu dezakeen Salvini eta Di Maio ministrordeen asmoa.

Eta merkatuek zer gaitasun daukate?

Arrisku sariaren bidez egin dezaketen presioa erabakigarria izan daiteke. Kalifikazio agentzien arabera, bi pausotxo falta zaizkigu zabor zorraren mailara jaisteko. Horrek arazo larriak ekarriko lizkiguke: gure zorraren heren bat nazioarteko inbertitzaileen esku dago, eta, legez, ezin dute dirurik inbertitu zabor mailako zorrean. Zabor zorra bagenu, inbertitzaileek Italiako balore ugari salduko lituzkete, guk pagatu beharreko interesak asko handituko lirateke, eta gobernuak likidezia arazo larriak izango lituzke. Horra iritsita, egoeraren kontrola gal daiteke, zeren eta gobernuak badu beste arazo handi bat.

Bankuak kontuak garbitu gabe daude oraindik, ahul daude ekaitz ekonomikoei eusteko.

Gobernua ez da gai inbertitzaileak ekartzeko, eta EBZk likidezia bermatzen die Italiako bankuei, eta bankuek Italiako zor publikoaren bi heren dauzkate erosita. Mekanismo horrek finantzaketa ahalbidetu dio gobernuari, eta likidezia bankuei, baina, zabor zorraren izendapenarekin, mekanismoak ez du funtzionatuko, EBZk ezin duelako onartu bankuek zabor zorrik erosterik. Gobernuak likidezia arriskua izango luke, eta bankak, kiebra arriskua.

Horrenbeste gaiztotu daiteke egoera?

Ikusi behar da ea gobernuko alderdiak zenbateraino dauden prest arriskua hartzeko krisi ekonomiko handi bat gerta dadin, betiere errua EBri egotzita. Joko arriskutsua da pentsatzea EBren kontrako talkak irabaziak emango dituela hauteskundeetan. M5Sek gutxiago du galtzeko, hegoaldekoa delako; Legaren boto emaile asko, aldiz, iparraldeko enpresari txikiak dira, krisi ekonomiko batekin asko gal dezaketenak.

Ekonomista asko oso kritikoak zarete gobernuaren estrategiarekin, baina inkestetan gobernuak herritarren babes handia du. Oker al zabiltzate?

Ez dakit, ikusiko dugu ea nor dabilen oker. Ekonomista askok diote aurrekontu hedakor hauek kontsumoan sustatuko duten igoera baino kaltegarriagoa izango dela zorraren interesen igoera, non eta hain zor publiko handia duen estatuan. Sarraskia litzateke etorkizuneko belaunaldientzat. Arazoa da asmo on askoko gobernua dela, baina arazoak ezin dira konpondu zorraren bizkar.

Herritar askok talka ikusten dute sistema ekonomiko kapitalistaren eta demokraziaren artean.

Kontua da ea bakoitzak zelan ulertzen duen demokrazia. Demokrazia gauza ederra da, baina agintzen dira gauzak, eta gero ez dago dirurik horiek gauzatzeko. Bozetan ametsak erostea ondo dago, baina demokrazian zenbakiak kontuan hartu behar dira. Hauteskundeetan ilargia agindu dute, eta hautesleek sinistu egin diete; batez ere, haserre zeudelako aurretik gobernatu zutenekin, eta arrazoiarekin. Baina horrek ez du esan nahi lehenik zenbakiak kontuan hartu behar ez direnik.

Herritarrak gehiago estutzeak gehiago eskastu dezake EBren legitimazioa, ez duzu uste?

2008tik Europa hegoaldeko herrialdeek egin dituzten erreformekin alderatuta, Italian ez da austeritaterik egon.

Orain Italiak murrizketak behar dituela uste duzu?

Ez, ez dira murrizketak behar; batez ere erreformak behar dira.

Zer erreforma?

Arazorik handiena produktibitatearena da. Baina badira beste batzuk: ustelkeria, bankuen gobernantza, negozioak egiteko burokrazia izugarrizkoa... Arazo ugarik blokeatu dute hazkundea hamarkadatan. Aurrekontuon arazoa da asmo onez beteta daudela, baina, egin dituzten moduan eginda, kontrako emaitzak ematen dituztela, arazoak okertzen dituztela. Pobreei laguntza eman behar zaie, baina dirua ematea ez da aukera ona, baizik eta enplegua aurkitzen laguntzea.

Atenasek eta Bruselak 2015ean izandakoaren antzekoa da EBk orain Erromarekin daukana?

Grezia EBko ekonomiaren %3 baino ez da; Italia, ia %20. Europarentzat eta euroarentzat arrisku oso handia da Italiaren kasua. Europako Batzordeak ez du nahiko talkarik Italiarekin, baina zaila du negoziazioa, gainontzeko herrialdeek ez dutelako nahi.

Gerta al daiteke Italexit bat?

Orain ez zait begitantzen gertagarria. Baina badago aukera Italia eurogunetik ateratzeko: ez bere borondatez, baizik eta egoeraren gaineko kontrola galduta. Irten nahi ez arren, merkatuak izutzen badira eta, ondorioz, gobernuak likidezia arriskua badu...

Beraz, merkatuek eragin dezakete Italexit-a, ez Erromak.

Merkatuetan izua zabaltzen bada, edo zirkulu espekulatibo batean sartzen badira, konfiantza krisi bat sor daiteke: inork ez luke nahiko Italiaren zorra erosi, gobernuak ez luke likideziarik, eta bankuak eroriko lirateke. Puntu horretan, kontrola galduz gero, bi aukera daude: eurogunetik irten, edo euroan jarraitu erreskate bat eskatuta. Ez ditut ikusten Salvini eta Di Maio erreskate bat negoziatzen NDFrekin, EBZrekin eta Europako Batzordearekin.]]>
<![CDATA[Bi urtez igo da I+Garen inbertsioa, nahiz eta ez iritsi 2012ko neurrira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1871/014/001/2018-11-23/bi_urtez_igo_da_igaren_inbertsioa_nahiz_eta_ez_iritsi_2012ko_neurrira.htm Fri, 23 Nov 2018 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1871/014/001/2018-11-23/bi_urtez_igo_da_igaren_inbertsioa_nahiz_eta_ez_iritsi_2012ko_neurrira.htm
2013tik 2015era bitartean hiru urtez jarraian egin zuen behera inbertsioak EAEn, baina apurka-apurka suspertzen hasi da, bi urtez jarraian gastua handituta. Ia-ia duela bi urteko mailara ailegatzea lortu du, 2008ko neurri berera, baina, 2012arekin alderatuz gero, oraindik ere bi hamarren apalago jarraitzen du.

Mendea hasi zenetik, 2012koa izan zen urterik onena ikerketa eta garapenarentzat Araba, Bizkai eta Gipuzkoan: %2,09ko langara iritsi zen orduan, EBko batezbestekoa (%2,01) gaindituz. Bost urtez gainditu zuen EAEk ikerketa eta garapena bultzatzeko EBren ahalegina portzentajean, 2008tik 2013ra hain zuzen ere; harrezkero, ordea, ez du lortu batezbestekora iristea. Gaur-gaurkoz, EAEk hamar herrialde ditu aurretik EBko I+G inbertsioen zerrendan.

Iaz, Eustat estatistika institutuaren arabera, 1.363,2 milioi euro inbertitu ziren Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ikerketa zientifikoko eta garapen teknologikoaren jardueretan, aurreko urtean baino %5,6 gehiago. Bigarren urtez jarraian egin du gora inbertsioak —2016an 1,4 puntuko gorakada izan zuen—.

Ikertzaileak, %7 gehiago

Iaz I+G jardueretan inbertitutako hamar eurotik zazpi eta erdi enpresa pribatuek jarri zituzten, 1.023,2 milioi euro; beste %17,4 goi mailako irakaskuntzako erakundeek jarri zuten, 237,1 milioi euro; eta gainontzeko %7,5 erakunde publikoek, 102,9 milioi euro.

Aurreko urtearekin alderatuta, enpresek iaz %5,2 gehiago gastatu zuten, eta goi mailako irakaskuntzako instituzioek %4,5 gehiago. Hala ere, ahalegin handiena erakunde publikoek egin zuten iaz, 2016an baino %11,8 gehiago inbertituta ikerketa eta garapenerako proiektuetan. 2012ko datuekin alderatuz gero, inbertsio maila jaitsi dute enpresek (-%0,7) eta goi mailako irakaskuntzak (-%0,5), eta igo (%1,2), aldiz, administrazio publikoak.

Azken bi urteetan ikerketaren esparruan gorakada ez da bakarrik inbertsioan etorri, baita langile kopuruan ere. Iaz 18.577 langile ari ziren lanean ikerketari eta garapenari lotutako jardueretan, 2016an baino %3,8 gehiago. Bi urtean, 360 enplegu gehiago daude jarduera horretan. Edonola ere, oraindik ez da berreskuratu 2012. urteko enplegu kopurua, orduan baino 105 lanpostu gutxiago baitzeuden iaz.

Enpleguaren barruan, nolanahi ere, igoera nabarmena izan du azken urtean ikertzaileen kopuruak: 12.608 ziren iaz, aurreko urtean baino %5,8 gehiago, eta 2012an baino %7 gehiago.

Deigarria da ikertzaile kopuruak zazpi puntu gora egin izana azken bost urteetan, nahiz eta ikerketa eta garapenerako inbertsioa 0,7 puntu uzkurtu denbora tarte berean.

Begirada azken hamarkadara botaz gero ere, antzekoa da joera. 2008tik 2017ra, %7,8 handitu da I+G jardueretan egindako gastua; epe berean, %20,8 handitu da enplegu kopurua, eta ikertzaile kopurua, zehazki, %30,8 hazi da.

Sektore oso maskulinizatua da oraindik ere, Eustaten azken datuen arabera. Beharginen %35,8 baino ez dira emakumeak, kopuruak 2017. urtean bi hamarren gora egin eta gero. Emakumeek presentziarik handiena instituzio publikoen eta goi mailako irakaskuntzako I+D jardueretan daukate: %54,6koa eta %50,4koa, hurrenez hurren. Aldiz, enpresa pribatuetan ikerketa eta garapenera bideratutako enpleguetan soilik %29,4 dira emakumeak.]]>
<![CDATA[Renault-Nissanen burua atxilotu dute Tokion, iruzur fiskala egotzita]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/010/001/2018-11-20/renault_nissanen_burua_atxilotu_dute_tokion_iruzur_fiskala_egotzita.htm Tue, 20 Nov 2018 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1872/010/001/2018-11-20/renault_nissanen_burua_atxilotu_dute_tokion_iruzur_fiskala_egotzita.htm Financial Times kazetari ekainean. Baina irteera bat-batean etorri zaio, eta iruzurraren mezua utzi du. Japoniako Poliziak atxilotu egin zuen atzo, iruzur fiskalak leporatuta. Nissaneko administrazio kontseiluak etzi egingo du bilera, kargutik kentzeko, eta Renaulten administrazio kontseilua ere «lehenbailehen» batzartuko da zer egin erabakitzeko.

Nissan konpainiak berak abiatutako ikerketak ekarri du atxiloketa. Enpresak irregulartasunak eta «jardunbide okerrak» sumatu zizkion presidenteari, eta hura ikertzen hasi zen. Nissaneko zuzendari nagusi Hiroto Saikawak ordu eta erdiko prentsaurrekoa eman zuen atzo Tokion, azalpenak emateko. Haren esanetan, Ghosnek, azken bost urteetan, 38,7 milioi euro ezkutatu ditu irabazien aitorpenean. «Konpainiak ezin ditu onartu horrelako jarrerak», azaldu zuen Saikawak.

Okerrak konpontzeko unea dela ere esan zuen Saikawak: «Gauza batzuk zuzendu egin behar dira: pertsona bakar batek ezin du horrenbeste botere bereganatu». Ghosn Nissaneko, Renaulteko eta Mitsubishiko presidentea da aldi berean.

Ghosnekin batera, Greg Kelly ere atxilotu dute, talde japoniarreko beste agintari bat. Nissanen administrazio kontseiluak etzi egingo du bilera biak kargugabetzeko. Ghosni Nissaneko presidentetza kentzeak dardararazi egin ditzake Renaulten eta Mitsubishi autogileen negozioak ere, aliantza bakarra osatzen baitute hirurek, Ghosnek bi hamarkadatan eraiki eta gidatutako aliantza.

Renaulten akzioek balioaren %8,43 galdu zuten atzo Parisko burtsan, eta Nissanenek %10,9ko galerak izan zituzten Alemanian. Emmanuel Macron Frantziako presidenteak ere hitz egin du gaiaz: «Estatua, akzioduna den neurrian [Renaulten %15 kontrolatzen du], adi egongo da, aliantzaren egonkortasuna zaintzeko».

'Kostuen borreroa'

Renaultek eta Nissanek aliantza egin zuten 1999an, eta 2012az geroztik Nissanen akzioen %43 Renaultenak dira, eta Renaulten akzioen %15 Nissanenak. Era berean, Frantziako Estatuaren esku dago Renaulten jabetzaren %15. 2016an aliantzan sartu zuten Mitsubishi ere, Nissanek haren akzioen %34 erosita.

Gohsn 1996an hasi zen Renaulten, eta handik Nissanera egin zuen salto 2001ean; 2005ean Renault-Nissan aliantzaren presidentetza hartu zuen. Lehenik Renault eta gero Nissan porrotetik salbatzea aitortu izan zaio, gastu eta lanpostu murrizketa handiak eginda salbatu ere bi-biak. Nissanen 21.000 lanpostu kendu zituen, zazpitik bat. Kostuen borreroa ezizena ezarri zioten.

Hiru enpresen presidente izanik, iaz ia hamabost milioi euro irabazi zituen, eta horietatik 8,52 milioi euro Nissanek pagatu zizkion, Japoniako soldata handiena. Ghosnen boterearen erakusgarri, Bloombregek iazko udan honela definitu zuen enpresaria: «Davos [munduko aberats eta boteredunen urteroko foroa] pertsona bat balitz, Carlos Ghosn izango litzateke».]]>
<![CDATA[Morrontza, kaosa edo erreferenduma]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1922/017/001/2018-11-18/morrontza_kaosa_edo_erreferenduma.htm Sun, 18 Nov 2018 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1922/017/001/2018-11-18/morrontza_kaosa_edo_erreferenduma.htm brexit-ari buruz. 2016ko ekaineko galdeketan hausturak irabazi zuenetik, Downing Streeteko lehen ministroak lehenengo aldiz ahoskatu du brexit-a ez gauzatzeko aukera. Urakan politikoaren erdi-erdian, Theresa Mayk hiru aukera ikusten ditu Londresko zeruertzean, eta ez bi: Bruselarekin adostu duen akordioa onartzea, akordiorik gabeko haustura gogorra, edo, eta hona hemen nobedadea, «brexit-ik ez izatea».

Lehen bi aukerak modu gordinagoan izendatu zituen Jo Johnson ministroak —Boris Johnson brexit zale sutsuaren anaia da, baina EBn jarraitzeko kanpaina egin zuen— azaroaren 9an, Mayren akordioa irakurrita dimisioa eman zuenean. Haren esanetan, Mayren itunak bi aukera baino ez dizkie laga britainiarrei, zein baino zein txarragoa: «morrontza» —Erresuma Batuak EBko legediak betetzen jarraitzea, baina instituzioetan ahotsa eta boto eskubidea galduta— edo «kaosa» —martxoaren 29a ailegatzea, hausturaren eguna, eta akordiorik gabe egitea zatiketa, horrek lekarkeen kolapso ekonomikoarekin eta sozialarekin—.

Bi aukerok alderdi politikoen artean daukaten babes eskasa ikusita, bigarren galdeketaren aukera hodei mardulen artetik ateratako argi izpi moduan sumatzen hasi dira gero eta herritar eta politikari gehiago. Hiru lehen ministro ohik defendatu dute bigarren galdeketa egitea —John Major kontserbadoreak, eta Tony Blair eta Gordon Brown laboristek—, eta Jo Johnsonek gauza bera egin du asteon. Galdera bota die, gainera, bigarren erreferendumak zilegitasun demokratikorik ez lukeela diotenei: «Zer da demokratikoagoa, duela hiru urteko botoari kasu egitea, zeina idealizatutako brexit baten promesetan oinarritu baitzen, ala orain ematea botoa, jakinda brexit-ak benetan zer dakarren?».

Labirinto gero eta bihurriagoa

Ikaragarri ari da bihurritzen labirinto britainiarra, eta nekeza da digeritzea gobernuaren itzulipurdi politikoa. Egia esan, gaur-gaurkoz, hiru aukerek dirudite gertagaitzak —itunak, itunik ezak eta galdeketak—, baina, oraingoz, hirurak dira gertagarriak.

«Morrontza». Mayk hilabete barru eramango du ituna Westminsterreko parlamentura, eta ez dauka ziurtatuta babesa. Oposizioa kontra du; alderdiko zati handi bat ere bai. Brexit zaleak eta europazaleak aldi berean gogobetetzeko ahaleginaren emaitza da EBri atera ahal izan dion ituna. Baina, Pillarditek zioen bezala, ehiztari abilenari ere ezinezkoa zaio gezi bakarraz bi jopuntu desberdinen erdian asmatzea.

«Kaosa». Parlamentuak Mayren ituna atzera botatzen badu, erlojua ez da geratuko, eta martxoaren 29a irteerarako akordiorik gabe iritsiko litzateke. Agertoki horri diote beldurrik handiena kontserbadoreek eta laboristek, izan brexit zale, izan europazale. Beldur horrek bultzatuta gerta daiteke aurkari batzuek babesa ematea Mayren itunari, nahiz eta uste izan umiliagarria dela Erresuma Batuarentzat. Baina, beldurra gaindituta, legebiltzarkideek eusten badiete orain arteko uste sendoei, itunik gabeko haustura gogorra etorriko da.

Eta horrek inoiz baino indar handiagoa emango lioke bigarren erreferenduma egiteko aukerari, nahiz eta horretarako EBk onartu beharko lukeen 50. artikuluaren aplikazioa martxoaren 29tik harago atzeratzea. Estrata bat izan daiteke, kale itsu asko zeharkatu eta gero. Jakina, galdeketara iritsi baino lehen egoera gehiago konplika daiteke, Mayk hauteskundeetara deituta; baina Downing Streeterako bozketa, de facto, bigarren erreferendum bilaka daiteke, hautatzeko hiru aukerarekin: Mayren ituna, itunik bako haustura, edo EBn geratzea orain arteko baldintzetan.

Eta, bitartean, Mantxako kanalaren beste aldean, Europako Batasuna eroso ari da ikusten ikuskizuna, behingoagatik kalapita eta zatiketa ez daudelako Bruselan, adabaki politiken hiriburuan.]]>