<![CDATA[Jon Fernandez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 26 May 2019 11:23:06 +0200 hourly 1 <![CDATA[Jon Fernandez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Europaren estrategia ekonomikoak gehiago behatuko dio Txinari»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/012/001/2019-05-25/europaren_estrategia_ekonomikoak_gehiago_behatuko_dio_txinari.htm Sat, 25 May 2019 00:00:00 +0200 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1857/012/001/2019-05-25/europaren_estrategia_ekonomikoak_gehiago_behatuko_dio_txinari.htm
Egokiak dira Gerra Hotzarekin egindako konparazioak?

Gerra Hotza agian esajeratu xamarra da. Dagoena da, batez ere, bataila ekonomiko bat, ez oraindik militarra. Txinako itsasoan arazo batzuk-eta izan arren, oraindik ez delako mutur horretara iritsi Txinarekin. Ekonomikoan ari dira jartzen indar guztia.

Gero eta argiago ikusten da etorkizuneko hegemonia ekonomikoa eskuratzeko borrokan bataila nagusia merkatu teknologikoan ari direla jokatzen; bereziki, 5G sarearen inguruan.

Orain arte lidergoa AEBek izan dute arlo teknologikoan. Europak egin zuen zeozer teknologia mugikorrarekin hasi zenean, baina atzean geratu zen. Konpainia teknologiko handiak estatubatuarrak dira. AEBek ikusi dute hegemonia digital hori mehatxupean dagoela, eta egia da jokatzeko palankak dituela, software konpainia handiak erabil ditzakeelako egoera behartzeko. Ia-ia jokoen teoriaren araberako kontu bat da: Txinaren garapen teknologikoa trabatzen ahalegintzeko baliabideak dauzka. Zalantza da AEBek lortuko ote duten 5Garen alorrean Txina ordezkatzea.

Huawei sistema eragile propio bat prestatzen ari da, Googleren Android ordezkatzeko. Posible da AEBen neurriak bizkortzea Txinaren garapen teknologikoa, mundu mailako bi blokeko agertokia sustatuz?

Baliteke. Txinako konpainiei iradoki dietena da euren sistema eragile propioa sortu beharko dutela, eta, segur aski, egin ahalko dute. Segur aski, AEBen estrategia epe motzera izan daiteke eraginkorra, hango prentsaren zati bat ohartarazten ari den bezala: «Badirudi Txinari zangotraba egin diogula eta haren garapen teknologikoa errotik mozten ari garela, baina baliteke gaitza baino txarragoa izatea erremedioa; agian, behartzen ari gara garapen teknologikoan benetako aurrerapauso bat eman dezan, eta froga dezake AEBetako teknologiarekiko erabat independente jardun dezakeela». Royalty-en eta diru sarreren ikuspegitik, azkenean, AEBetako konpainiak atera daitezke galtzaile, Androiden sasimonopolio posizio erosoa galduta.

Bataila teknologikoa gerra komertzialaren parte da. Zer puntutan dago gerra komertziala?

Jaiotza politika dela eta, Txinak arazo demografiko bat dauka, eta, ondorioz, epe ertainera asko motelduko zaio hazkundea. Momentu berezi batean dago: batetik, AEBei sorpasso egin, eta lehen ekonomia bihurtzear dago; bestalde, datozen urteetan moteldu egingo zaio ekonomia, ezinezkoa delako horrenbeste urtez hain erritmo bizian haztea.

Hazkunde erritmoa %6-7tik %2-3ra jaistea esan nahi duzu?

Ez da hain jaitsiera erradikala izango, baina kopuru horietara hurbilduko da, poliki-poliki. Kontua da Txinako ekonomia esportazioetan oinarritzen dela, atzerriko eskarian. Pekin trantsizio betean dago, barne eskarian oinarritutako eredu baterantz. Baina aldaketa egin bitartean, Txinak esportazioen menpekotasun handia dauka, Europak bezala. Merkataritza gerra egitean, beharbada, AEBen abantaila da ez dela herrialde hain esportatzailea.

Hori da Trumpen estrategia? Zuzeneko erasoak bizkor egitea Txinak barne merkatua erabat sendotu aurretik?

Uste dut interpreta daitekeela horrela, arrazoibide ekonomiko bat da, baina nahiko sinplista; izan ere, luzera begira, AEBek ere kalteak jasango bailituzkete. Nik uste dut Trumpen gobernuaren estrategian pisu ideologiko argi bat dagoela protekzionismoaren alde: ageriko politika merkantilista da. Hazkunde ekonomikoa estilo merkantilistan ulertzen dute bakarrik: esportatuz bakarrik haziko naiz, eta besteen inportazioak oztopatu nahi ditut. Trumpen gobernua eroso dago merkataritza politika erasokorrarekin bai Txinaren kontra, bai EBren kontra.

Barack Obamak beste estrategia bat zerabilen Txinaren nagusitasuna gelditzeko.

Txina bakartu nahi zuen Asian, baina estrategia liberal batekin. Nazioarteko merkataritza itun handi bat egin nahi izan zuen Asia, Amerika eta Ozeaniako estatuen artean, Txina bazter utzita.

Txinari zer munizio geratzen zaio AEBei erantzuteko, haien zorra saltzen hastea?

Kontu korronteko balantzan superabit handia du, horixe da Txinaren mehatxu handia: dolarra hondora dezake zor publikoa salduta. Arazoa da hainbeste urtetako esfortzuz batutako aurrezkia deskapitalizatuko lukeela.

Eta garestitu egingo litzateke yuana, eta esportazioei kalte egingo lieke.

Hori da. Txinaren ekonomiaren oinarrietako bat da yuana beste diruak baino gutxixeago balio duela. Nik uste dut Pekinek estrategia komertzial tradizionalagoak erabiliko dituela, muga zergak-eta. Trumpen estrategia zuzenaren kontra, Txinak urteak daramatza softpower politikarekin: aurrera egiteari utzi gabe, baina irudi erasokorregia eman gabe. Epe motzera berdin jarraituko duela uste dut.

Badirudi Europa bi suren artean dagoela oraintxe. Ailegatuko da abagunea baten edo bestearen alde egin behar izateko?

Txina bezala, Europa ere ekonomia esportatzailea da, eta ezin da barne eskarian oinarritu, demografikoki den bezalakoa delako. Nazioarte mailan merkatuak ixtera joko balute, EBk sufritu egingo luke. Beraz, interes ekonomikoak aintzat hartuta, Europaren estrategia ekonomikoa gehiago lerrokatuko da Ekialdearekin, Txinarekin; alabaina, aldi berean, konpentsatu egin beharko du bazkide militar estrategikoarekin ondo konponduta, AEBekin.

Oreka nahiko zaila dirudi.

Zaila da, bai. Uste dut denbora pasatzeko zain daudela EBn, ea AEBetan beste gobernu bat osatzen den, ez hain eszentrikoa. Edonola ere, esango nuke iraganeko kosta ahala kostako liberalizazioa, tarteka irrazionala, seguruenik amaierara iritsi dela. EB egokitzen hasi beharko litzateke mundu berri batera, non globalizazioa ez baita izango arau nagusia, eta non brexit bat baino gehiago egongo baitira. Badirudi datorren ingurune ekonomikoa aldakorragoa eta itxiagoa izango dela: globalizazio murritzago bat. Ez luke zertan tragedia bat izan, baina arazoak ekar diezazkieke arrautza guztiak atzerriko merkatuen otzaran jarri dituzten herrialdeei.

Euskal ekonomian ere pisu handia dute esportazioek.

Atzerrira oso irekitako ekonomia gara, demografia txikikoa eta garapen ekonomiko handikoa. Irudikatutako joerak gauzatuko balira, euskal ekonomiak, eta EBkoak oro har, moldaketak egin beharko lituzke, eta hazkunde ekonomiko apalagoa izango luke.]]>
<![CDATA[Datorren astean amaituko da Jaurlaritzak auto berrientzat Renove planerako duen dirua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/013/001/2019-05-25/datorren_astean_amaituko_da_jaurlaritzak_auto_berrientzat_renove_planerako_duen_dirua.htm Sat, 25 May 2019 00:00:00 +0200 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1891/013/001/2019-05-25/datorren_astean_amaituko_da_jaurlaritzak_auto_berrientzat_renove_planerako_duen_dirua.htm
Eusko Jaurlaritzak joan den martxoaren 28an jarri zuen martxan Renove plana, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako auto zaharrenak berritzeko —hamar urtetik gorako autoak, eta zazpi urtetik gorako furgonetak—. Laguntza jaso ahal izateko, ibilgailu zaharra ordezkatzeko erositako auto berriak energia berriztagarriak erabili behar ditu erregai gisa —argindarra, hidrogenoa edo gas naturala—; bestela, gasolina edo gasolioa darabilten auto motordunak ere izan daitezke, baina efizientzia handikoak baldin badira, A energia ziurtagiria daukatenak.

EEEren datuen arabera, ostiraleko 12:00etarako 2.299 ibilgailu ordezkatzeko erabili da Renove plana, eta onuradun bakoitzak jasotako batez besteko diru kopurua 2.075 euro izan da.

Martxoan gora, gero behera

Laguntzak banatzeko orduan eskakizun espedienteen ordena hartzen da kontuan, behin ziurtatu eta gero eskatzaileak baldintza guztiak betetzen dituela eta beharrezko agiri guztiak aurkeztu dituela. Geratzen diren 230.000 euroak amaitzen direnean, EEEk bukatutzat emango du plana, eta amaieraren berri EEEren webgunearen bitartez (www.eve.eus), hedabideen bitartez eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hainbat auto kontzesionarioren bidez emango du.

Renove plana indarrean egon den aldian autoen salmentak gorabeherak izan ditu hiru lurraldeetan. Joan den martxoan salmentak %21,2 igo ziren, 4.294 auto berri salduta. Alabaina, joan den apirilean eten egin zen gorakada hori, eta autoen salmentak behera egin zuen %0.52, 3.444 ibilgailu berri matrikulatuta.]]>
<![CDATA[2018ko dezelerazio ekonomikoa eten da apirilean EAEn]]> https://www.berria.eus/albisteak/166795/2018ko_dezelerazio_ekonomikoa_eten_da_apirilean_eaen.htm Fri, 24 May 2019 12:34:54 +0200 Jon Fernandez https://www.berria.eus/albisteak/166795/2018ko_dezelerazio_ekonomikoa_eten_da_apirilean_eaen.htm iazko urte amaieran sortu zuen Ekonomiaren Termometroa, eta hiru egoera ekonomiko bereizten ditu: beherapena (50 puntutik behera), hazkunde arina (50etik 100 puntura bitartean) eta hazkunde sendoa (100 puntutik gora). Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako BPG barne produktu gordinarekin loturarik handiena daukaten hamabost aldagai hartzen ditu kontuan termometroak: besteak beste, produkzio industriala, etxebizitzen salmenta, hipotekak, txikizkako merkataritzaren indizea eta sektore horretako enplegua, Gizarte Segurantzaren afiliazioa, erregistratutako lan kontratuak eta langabezia.]]> <![CDATA[Orklik Italiako Gruppo Giordanoren %45 bereganatu du]]> https://www.berria.eus/albisteak/166693/orklik_italiako_gruppo_giordanoren_45_bereganatu_du.htm Wed, 22 May 2019 07:21:16 +0200 Jon Fernandez https://www.berria.eus/albisteak/166693/orklik_italiako_gruppo_giordanoren_45_bereganatu_du.htm <![CDATA[Altzairuzko oihal digitalaren aroa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2019-05-22/altzairuzko_oihal_digitalaren_aroa.htm Wed, 22 May 2019 00:00:00 +0200 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2019-05-22/altzairuzko_oihal_digitalaren_aroa.htm HongMeng izena du Huaweiren sistema eragile berriak, 2012tik garatzen ibili denak; udazkenerako merkatuan egotea espero du —AEBen 90 eguneko menia aprobetxatuta—, eta bateragarria izango da Androiderako balio duten aplikazioekin.

Mundu teknologikoa bi erraldoiren artean zatitzeko aukera gero eta handiagoa da, eta AEBetako prentsak berak Gerra Hotzaren garaiarekin parekatu du Huaweiren kontrako betoarekin zabaldu berri den aroa, esanez altzairuzko oihala eraikitzen hasi dela.

Huaweik, gainera, irudi kolpe batekin erantzun dio Washingtoni: telefono modelo berria aurkeztu zuen atzo Londresen, izen aproposenarekin, Honor 20. Hori bai, modelo berriak ere Googleren Android sistema eragilea darabil.

Bi bloke bizkarra emanda

Sakelako telefonoentzako sistema eragileen artean erabateko nagusitasuna dauka Androidek —haren atzetik dago Appleren iOS, eta indar gutxiagorekin Windows Phone eta Blackberry OS, adibidez—. Googlek Huaweiri telefono berrietan Android erabiltzea galaraziko dionez, txinatarrak bere sistema eragile propioa jarriko du martxan: HongMeng. Beraz, merkatua bi bloke handitan bereiz daiteke.

Aldaketa globala dakarren mugimendua bada ere, Washingtonen eta Pekinen arteko talka honek bi herrialde horietako kontsumitzaileei eragingo die gutxien. Izan ere, txinatarrek ia ez dute erabiltzen Google, eta estatubatuarrek ere ez Huawei —%1etik beherako merkatu kuota dauka AEBetan—. Txinan «ziberekosistema» propioa daukate: bilatzaile gisa Baidu erabiltzen dute, Googleren ordez; WeChat Whatsappen ordez; Tencent QQ Gmailen ordez; Youku YouTuberen ordez... Huaweik Txinan saltzen ditu sakelakoen erdiak, eta Androiden bertsio moldatu bat erabiltzen du sistema eragile gisa, baina Googleren aplikazio nagusirik gabe (GoogleMaps, Gmail eta Youtube). Hiru hilabete barru Huaweik Android erabili ezin badu, HongMeng erabiliko luke.

Galera handia izan daiteke Googlerentzat, besteak beste erabiltzaileen datuak direlako haren negozio ereduaren oinarria, eta erabiltzaile asko gal ditzakeelako HongMeng sartuz gero. Munduan Txina da Internet erabiltzaile gehien daukan herrialdea: 772 milioi 2017an, AEBetako 287 milioiak baino ia hiru aldiz gehiago.

Huaweik Etxe Zuriari ohartarazi dio «gutxiesten» ari dela Asiako konpainiaren indarra, eta «erantzuna» izango duela AEBen «jarrera txarrak».]]>
<![CDATA[Huaweiri hegoak moztu dizkio Donald Trumpek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/014/001/2019-05-21/huaweiri_hegoak_moztu_dizkio_donald_trumpek.htm Tue, 21 May 2019 00:00:00 +0200 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1913/014/001/2019-05-21/huaweiri_hegoak_moztu_dizkio_donald_trumpek.htm
Aurrerantzean, Huawei telefonoek ezingo dituzte eguneratu Android sistema —kode irekikoekin izan ezik—, haren segurtasun neurriak eta hura erabiltzen duten aplikazioak. Gainera, Txinako markaren telefono berriek —stockekoek bai— ezingo dituzte instalatu Googleren aplikazioak, hala nola Gmail, Google Maps, Play Store eta YouTube.

Betoak ez du ustekabean hartu Txinako konpainia. Azaldu du «urteak» daramatzala txarrenerako prestatzen, hornitzaile nagusirik gabe geratzen bazen ere, gertatu den bezala. Huaweik ziurtatu du bere kasa eguneratuko dituela orain funtzionatzen ari diren telefonoak, eta «software ekosistema segurua eta jasangarria» sortzen jarraituko duela.

Alabaina, Google ez da hornidura katea eten dion bakarra. Telefonoen prozesatzaileen ekoizle estatubatuar nagusiek ere iragarri dute Huawei hornitzeari utziko diotela: besteak beste, Intelek, Qualcommek, Xilinx Incek eta Broadcomek.

Boikota Appleri?

Washingtonek telefoniaren negozioan eman dio kolpe handia Huaweiri, baina hesi sanitarioa jarri izanaren atzeko arrazoi bakarra ez da telefoniarena. Etxe Zuriak galga jarri nahi dio Txinak G5 sare ultralasterraren arloan daukan nagusitasunari.

Baina kolpea propio eman dio telefonoaren merkatuan. Huaweik iaz %21 handitu zuen fakturazioa, 95.000 milioi euroraino, eta diru sarreren erdiak telefonoen salmentari esker lortu zituen, 203 milioi sakelako salduta —erdiak Txinatik kanpo—. Orain, software (Android) eta hardwareen (txipak) hornitzaile nagusiak galduta, sakelako berriak ekoizteko eta, batez ere, saltzeko arazoak izan ditzake Txinatik eta Asiatik kanpo. AEBen betoak ez die hainbesteko kaltea egingo kontsumitzaileei, merkatuan telefono ekoizle ugari daudelako —Apple, Nokia, Samsung, Xiaomi, eta abar—; min handia Huaweirentzat izan daiteke, litekeena baita merkatu kuota galtzea eta diru sarrerak txikitzea.

Edozelan ere, ez da gutxietsi behar Applek nozitu dezakeen bumeran efektua ere. Gerra komertzialaren harira gero eta haserreago daude Txinako kontsumitzaileak AEBekin, eta Appleren produktuen kontrako boikota indartu daiteke. Burtsan beldur dira, eta sagarraren markak %4rainoko galerak izan zituen atzo Wall Streeten. Boikotaren joera lehenagotik dator, IDCren arabera iazko azken hiruhilekoan %23,3 jaitsi baitziren Appleren salmentak Txinan, eta %19,9 hazi Huaweirenak.

Europa, «merkatu irekia»

Sakelakoen merkatuan ez bezala, G5 sare ultralasterraren instalazioan (antenak) Huawei da teknologia puntakoenaren jabe, eta bi lehiakide nagusi baino ez dauzka, Ericsson eta Nokia. Europan, esaterako, Txinako konpainiaren esku daude sareen %40. Konpainia sakelakoen merkatuan bakartu eta ahultzeak berekin ekar dezake sareen merkatua geldiaraztea eta, hala, Mendebaldeko konpainiei espazioa irabazteko denbora ematea.

Washingtongo eta Pekingo merkataritza eta teknologia gerraren erdian, Europak ez lerratzea erabaki du, eta Txinako konpainiak hornitzen jarraituko du. Europako Batzordeak nabarmendu du Europa «merkatu irekia» dela, eta herrialde bazkide bakoitzaren eskubidea dela konpainiaren bati hornidura etetea segurtasun arrazoiengatik.]]>
<![CDATA[Badatoz zigorrak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1922/017/002/2019-05-19/badatoz_zigorrak.htm Sun, 19 May 2019 00:00:00 +0200 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1922/017/002/2019-05-19/badatoz_zigorrak.htm Game of Thrones telesailaren azken atala beltzera itzaltzen denean, tronu jokoaren intrigarik gabe suspense zurtz geratuko dela uste duenak gutxietsi egiten du errealitatea. Aktualitate ekonomikoaren berri duenak badaki HBOren fikzioan baino indar handiagoz ari dela jokatzen XXI. mendeko nagusitasun ekonomikoaren tronuaz jabetzeko norgehiagoka, gerra komertziala deitutakoa, AEBen eta Txinaren artean. Errealitatearen eta fikzio miretsiaren arteko paralelismoei keinu bat egin nahian, Donald Trump presidenteak Winter is coming mehatxu beldurgarriaren bertsio propioa txiokatu zuen azaroan Twitterreko bere kontuan: Sanctions are coming, zioen. Badatoz, bai, zigorrak, eta azaroan Irani buruz ari bazen ere, bereziki Txina du zigorren jomuga.

Bi potentzia handienen arteko borrokan, berrikuntza teknologikoaren gudu zelaian irabazten duenak izango du aukerarik handiena boteretsuenaren burdinazko tronuan jartzeko. Etxe Zuriak horregatik irabazi nahi dio bataila hori Pekini. Huaweiren frontea inportanteena da Washingtonentzat, eta pauso estrategikoa eman du asteon: «larrialdi nazionala» deklaratu du telekomunikazioen sektorean, eta AEBetako konpainiei debekatu egin ahalko die Huaweiri ezer salerostea.

Txinako telekomunikazio erraldoia bakartu eta itotzeko estrategia da, neurriak hornitzaile barik laga baitezake. Huaweiren 92 hornitzaileetatik 33 estatubatuarrak dira, eta software enpresa horietako asko erreferente mundialak dira erdieroaleen ekoizpenean eta Android sistemarenean. Konpainiak arazoak izan ditzake mundu guztian dituen sakelakoen eta sareen softwareak eta hardwareak gaurkotzeko, eta 5G sare ultralasterraren mundu mailako instalazioa atzeratu egingo litzateke, Txinako enpresa baita arloko liderra —gainera, sakelakoen salmentan ere aurrea hartu zion iaz Appleri—.

Iraun dezake Huaweik AEBetako hornitzaile gako horiek barik? Galderak, nolanahi ere, har dezake kontrako norabidea ere: iraun dezakete AEBetako telekomunikazio konpainiek Huaweiri osagaiak saldu gabe? Ikusteko dago, baina, Trumpek Huaweiren kontrako betoa indarrean jartzen badu, handira jokatzen ari dela erakutsiko du.

180 eguneko atzerako kontua

Bitartean, Etxe Zuria xantaia egiten ari zaio Europari. Londresera maiatzaren hasieran egindako bisitan Mike Pompeo AEBetako Estatu idazkariak argi utzi zion Theresa Mayren gobernuari G5 sarearen instalazioa Huaweiren esku uzten badu ez duela harreman berezirik izango Washingtonekin brexit-aren ostean. Emmanuel Macronek, Paristik, esan du Europak ez diela men egingo Trumpek Huaweirentzat eskatutako betoei.

Europa plegatuko den ala ez, hori aurrerago ikusiko da, interes ugari baitaude korapilatuta, eta fronte bateko emaitzek beste batean eragin dezakete.

Fronte guztietan aldi berean eraso ez egitea erabaki du Etxe Zuriak asteon. Gerra komertziala Pekinekin buruz burukoan jokatzea erabaki du Huaweiren hordagoarekin eta Txinarentzako %25era arteko muga zerga gehiagoren iragarpenarekin. AEBetako ekonomiaren bilakaera ona aprobetxatu nahi du, gerra komertzialaren kalteak etxean gehiegi ez igartzeko.

Bien bitartean, bandera zuria atera du Mexikoko eta Kanadako frontean eta Europakoan. Altzairuaren eta aluminioaren muga zergak kenduko dizkie Mexikori eta Kanadari, eta NAFTA berria sinatzea erraztu. EBri, berriz, sei hileko arnasa eman dio, urte amaieran erabakiko baitu Europako autogintzari muga zergak jarri ala ez. Bruselak 180 egun dauzka Trumpen gobernuarekin negoziatzeko, baina mehatxua gainetik kendu gabe. Sanctions are coming.]]>
<![CDATA[EB-REN IPARRA. Zauri handia itxi ala zauri berriak ireki]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1911/008/001/2019-05-18/eb_ren_iparra_zauri_handia_itxi_ala_zauri_berriak_ireki.htm Sat, 18 May 2019 00:00:00 +0200 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1911/008/001/2019-05-18/eb_ren_iparra_zauri_handia_itxi_ala_zauri_berriak_ireki.htm
Legealdi arantzatsua izan da igarotakoa, 2008ko krisiaren kalteen kudeaketari migratzaileen krisiarena, brexit-arena, Donald Trumpen merkataritza gerrarena eta eskuin muturraren igoerarena gehitu zaizkielako. Ez ditu arantza gutxiago izango uztailaren 2an Europarlamentuan abiatuko den bosturtekoak.

KONBERGENTZIA ZANTZUAK
Ezberdinen Europa

Europako sei egunkarik asteon aldi berean argitaratu duten Angela Merkelen elkarrizketan, Alemaniako kantzilerrak sutsu defendatu du Irlandan, Espainian, Portugalen eta Grezian ezarritako austeritatea, baina aitortu du herritarrek garesti ordaindu dutela: «Ez daukat zalantzarik ikaragarria izan dela herritarrek jasan duten zama».

Ongizate estatua argaltzen eta desberdintasun sozialak handitzen ikusi dituzten europar askok haserrez begiratzen dute Bruselara -euroeszeptikoek Europarlamentuaren heren bat kontrola dezakete-, eta gakoa izango da suspertze ekonomiko ahul baina jarraitua ongizate estatua indartzera eta desberdintasun sozialak txikitzera bideratzea, batasuna bera kolokan ez jartzeko.

Nahi izanez gero, aurki daitezke datu ekonomiko batzuk esateko 2019ko EBko ekonomia 2014koa baino bateratuagoa dela. Hainbat aldagai aintzat hartuz gero, azken urteetan ekialdeko estatu kideek aldea txikitu dute mendebaldekoekiko; baita euroguneko periferiako estatuek ere iparraldekoekiko. Mendebaldeak mendebalde jarraitzen badu ere, eta iparraldeak iparralde, agertu dira konbergentzia joera batzuk bederen.

Aldeak txikiagoak dira orain 2014an baino inflazio tasari, langabezia tasari eta hazkunde tasari dagokienez. Halaber, per capita BPGa (barne produktu gordina biztanleko), erosteko ahalmena kontuan hartuta, ekialdeko herrialdeetan eta euroguneko periferian hazi da gehien 2014tik 2017ra -infografian ikusgai-: esate baterako, Irlanda, Errumania, Letonia, Zipre, Polonia, Lituania, Eslovenia, Txekia, Estonia eta Espainian. Aldiz, per capita BPGa apaldu egin da bost urteotan Luxenburgon, Frantzian, Suedian, Austrian, Herbehereetan, Belgikan, Alemanian, Eslovakian, eta, jakina, Grezian.

Nahiz eta erpinen arteko aldea txikitzeko joera erakutsi, muturrek mutur diraute. Izan ere, BPG per capita BPGak gora egin duenen taldean denek jarraitzen dute, Irlandak salbu, EBko batezbestekotik behera -askok, gainera, dezente beherago-; alderantziz, azken bost urteetan pobretu diren herrialdeek, Eslovakiak eta Greziak salbu, batez besteko aberastasunetik gora jarraitzen dute -batzuek dezente gorago-.



EUROGUNEA
Etengabeko konponketan

2008ko krisi ekonomikoak gogor jo zuen eurogunearen bihotza, euroa: batasunak bost herrialde erreskatatu zituen -Grezia, hiru aldiz-, haien banku pribatuak erortzen ez uzteko, eta trukean, Bruselak, austeritate politikak ezarri zituen. Nahiz eta eurogunea haustear egon den -ez da ahaztekoa Wolfgang Schaeublek eta Gianis Varufakisek, Alemaniako eta Greziako finantza ministro zirela, 2015eko udaberrian izandako duelua-, osorik atera da diru batasuna.

Naufragioa saihesteko, instituzio eta lege berriak sortu ditu EBk urteotan, eta datorren legealdiko eztabaida izango da ea zer egin eurogunea suspertzeko balio izan duen azpiegitura horrekin: dagoenean eutsi ala indartu, batasun ekonomikoaren konbergentzian sakontzeko.

IKUSPEGI EZBERDINAK
Berlin-Paris ardatza, motz

Arlo askotan dago burutu gabe harmonizazioa: diru batasunean, zerga sisteman, bankarenean, langabezia aseguruetan, lan merkatuetan... Ikuspegi eta interes ezberdinak biltzen dira Bruselan, eta are gehiago bilduko dira aurrerantzean. EBren pausoen erritmoa zehazterakoan funtsezkoa izan da Paris-Berlin ardatza; inoiz ez da izan erraza bien arteko sintonia lortzea eta blokean nagusitzea, baina aurrerantzean zailago bihur daiteke, Alemania-Frantzia ardatza dagoeneko ez delako nahikoa.

Europako Parlamentuan indarra har dezakete harmonizazio fiskal eta ekonomikoaren kontrako indarrek, izan euroeszeptiko, izan eskuin mutur, izan Hansako Liga berria deitutakoa. Baltikoko herrialdeei deitzen die prentsak Hansako Liga berria; Jeroen Dijsselbloem eurotaldeko buru ohi herbeheretarraren kordakoak dira, zeinak Europa hegoaldeko herrialdeei egotzi baitzien iparraldekoei «laguntza» eskatzea, «diru guztia edaritan eta emakumetan gastatu eta gero».

Emmanuel Macron Frantziako presidenteak asmo handinahiak agertu zituen bere legealdi hasieran EBrako: eurogunerako aurrekontua, eurogunerako Finantza superministroa, EBko armada... Angela Merkelek galga jarri dio, eta urardotu dizkio asmo batzuk, baina iaz Meseberg gazteluan adostu zuten 2021erako euroguneko aurrekontuak sortzea eta ESM erreskate funtsa Europako NDF bilakatzea. Beste kontu bat da hori lortzeko behar adina aliatu lortzen ote dituzten, eta ez ote diren asmoak bidean usteltzen. Eurotaldean asteon hasi dira eztabaidatzen nondik atera dirua euroguneko balizko aurrekontua osatzeko.

ZERGA SISTEMA
Eskandaluak, isunak eta promesak

Zergei dagokienez eskandaluen legealdia da igaro berria, horren lekuko Panamako Paperen eta Lux Leaksen auziak. Argi geratu da, halaber, Interneteko eta teknologia berriko multinazional handiek ihes egiten dietela EBko zergei: Applek 13.000 milioi euro ordaindu behar izan ditu Bruselak aginduta, eta Dublinen borondatearen kontra.

Egon da ahalegin bat Interneteko erraldoiei diru sarreren %3ko tasa bat jartzeko EB osoan, baina porrot egin du saialdiak. Eskandinaviarren eta beste herrialde batzuren ezetzak proposamena trabatu du, eta Bruselak bigarren ahalegin bat egin beharko du datorren bosturtekoan. Berlinek eta Parisek prest nahi dute zerga 2020rako, baldin eta lehenago OCDEk ez badu enpresa digitalak zergapetzeko formula bateraturik sortzen.

KANPO MERKATARITZA
Trump, Txina eta 'brexit'-a

Susperraldi ekonomikoa hauspotzen nahikoa ez, eta nazioartetik ekaitza gerturatu da, berriro, EBren zerura. Mario Draghik erruz bota du erregaia EBZren galdara gelara: zeroren pareko interes tasen aro luzeak eta zorra erosteko plan erraldoiak EBko ekonomiak hazten jarraitzea ahalbidetu dute, arnasketa lagunduarekin bada ere. Hazkundea motela da halere, Alemania eta Italiaren pattalaldiarekin.

Bien bitartean, ugaritu egin dira mehatxuak merkataritza harremanetan: Mendebaldetik, Trumpen AEB protekzionistak -muga zergak jarri dizkiete EBko altzairuari eta aluminioari, eta mehatxu egin dute autogintzari ere jartzeko-; ekialdetik, Txinaren Zetaren Bide berria ate joka dauka Erroman; eta, azkenik, etxe barrutik, Londresen dibortzio gogor batek trabatu egin dezake EBren hazkundea.

Ez da garai errazena nazioarteko merkataritza itunentzat: Kanadarekin CETA sinatu du Bruselak, baina ezin izan du TTIPa sinatu Etxe Zuriarekin, eta berriz hasi nahi du negoziatzen.

INDUSTRIA
Lankidetza eta kanpoko inbertsioen kontrola

Merkatu globalean Txinako konpainia erraldoiak hainbat sektoretan lortzen ari diren nagusitasunari aurre egiteko, Alemaniak eta Frantziak lankidetza sustatu nahi dute sektore estrategikoetan. «Europako erraldoi industrialak» bultzatu nahi dituzte, esaterako, puntako teknologietan. Horretarako, EBko lehia legedia ere moldatu beharko litzateke, bazkideen adostasunarekin. Horrez gain, EBk legedia gogortu du Txinaren inbertsioak mugatzeko. Norabide horretan, pauso gehiago eman ditzake batasunak datorren bosturtekoan.

AURREKONTUAK
NPB, adosteko

Datozen hilabeteetarako beste patata bero bat 2021-2027rako EBko aurrekontuak adostea izango da, tartean NPB Nekazaritza Politika Bateratuaren erreforma onartuta, eta Erresuma Batuaren agurraren ondorioz aurrekontuetarako egongo diren diru sarrera txikiagoetara moldatuta.]]>
<![CDATA[EBk 1.000 milioi euroko isuna jarri die bost bankuri, kartel bi osatzea egotzita]]> https://www.berria.eus/albisteak/166433/ebk_1000_milioi_euroko_isuna_jarri_die_bost_bankuri_kartel_bi_osatzea_egotzita.htm Thu, 16 May 2019 07:51:45 +0200 Jon Fernandez https://www.berria.eus/albisteak/166433/ebk_1000_milioi_euroko_isuna_jarri_die_bost_bankuri_kartel_bi_osatzea_egotzita.htm 485 milioi euroko isuna ezarri zien zazpi finantza erakunderi, euriborra manipulatzeagatik. Halaber, AEBek ere zigortu izan dituzte bankuak dibisen merkatua euren mesederako manipulatzeagatik, azkenengoz 2015ean. Gaur zigortutako banku guztiak, MUFG salbu, lehendik ere zigortu zituzten aipatutako isunekin.]]> <![CDATA[Tren ekoizle nagusiek uko egin diote Jerusalemgo tranbiaren azpiegiturari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/013/001/2019-05-15/tren_ekoizle_nagusiek_uko_egin_diote_jerusalemgo_tranbiaren_azpiegiturari.htm Wed, 15 May 2019 00:00:00 +0200 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1893/013/001/2019-05-15/tren_ekoizle_nagusiek_uko_egin_diote_jerusalemgo_tranbiaren_azpiegiturari.htm Electronicintifada.net atariak argitaratu duenez, Israelgo Dan eta Electra konpainiek eman diote Alstomen erabakiaren berri Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroari, herenegun bidalitako gutun baten bidez. Maco kazetaren arabera, Israelgo bi konpainiak Alstomen kontrako salaketa jartzea ari dira aztertzen.

Tranbiaren linea berria egiteko proiektua dago jokoan. Linea berriarekin, Israelek Zisjordaniako eta Jerusalem ekialdeko lurralde okupatuak lotu nahi ditu. Nazioarteko legediak Israeli aitortzen ez dizkion lurraldeetan egin nahi du azpiegitura, eta Mendebaldeko herrialdeetako gero eta tren konpainia gehiago ari dira uko egiten proiektuan parte hartzeari.

CAFeko langileek lehia uzteko eskatu zioten zuzendaritzari urtarrilean; aho batez hartu zuten erabakia, ondorengo argudioarekin: «Ez dugu nazioarteko legezkotasunaren aurka doazen lanetan parte hartu beharrik». Alstomen zuzendaritzak ere argudio bera erabili du lizitaziora ez aurkezteko, lanak egiteko sortutako partzuergoko bere bi bazkide israeldarrek —Danek eta Electrak— Netanyahuri azaldu diotenez.

«Ostiralean harriduraz jaso genuen Alstomen jarrera ofiziala, zeinarekin ez baitie lizitazio publikora aurkezten uzten Electrari eta Dani, eta bihar da aurkezteko azken eguna», diote Israelgo bi konpainiek Netanyahuri bidalitako eskutitzean. Azaldu diote Frantziako konpainiak atzera egin izanaren arrazoia «Israelen eta Palestinaren arteko gatazka» dela, eta uste duela «begi bistakoa dela [tranbiaren proiektua] giza eskubideen kontrakoa izan daitekeela». Alstomek bere bi bazkideei azaldu dienez, Jerusalemgo tranbiaren proiektuan parte hartzea «Frantziako legediaren aurkakoa» ere izango litzateke, nazioarteko legediaren kontrakoa den heinean.

Lehiakideak, erdira

Hasi baino lehen ere, sekulako zailtasunak izaten ari da Jerusalemgo tranbia handitzeko proiektua. Alstom ez da proiektuan parte hartzeari uko egin dion bakarra, eta, gainera, haren ezezkoak beste batzuk ere parte hartu ezinik lagako ditu: esate baterako, Bartzelonako Moventia konpainia, zeina Alstomek, Electrak eta Danek osatzen duten partzuergo bereko kide baita.

Alstomek baino lehen, joan den astean beste partzuergo batek ere lizitazioan ez parte hartzea erabaki zuen; Kanadako Bombardier zen partzuergoko bazkide nagusia. Australiako Macquarie inbertsio funtsak atzera egin eta gero baztertu zuen bere burua Bombardierrek.

Alemaniako Siemensek gidatutako beste partzuergo batek ere adierazi du ez duela parte hartuko tranbiaren lizitazio publikoan, «Israelgo okupazioari lotutako arriskuengatik».

Zalantzan dago CAFek Israelgo Shafir markarekin sortutako partzuergoaren parte hartzea ere, Beasaingo konpainiako langileek argi utzi baitute ez dutela nahi proiektu horretan parte hartu. Palestina Askatzeko Erakundeak esker ona adierazi zien CAFeko langileei, erakutsitako jarrerarengatik. Airean dago, halaber, Greziako GEK Terna konpainiaren eta Stasy enpresa publikoaren partzuergoaren parte hartzea ere, finantzaketa arazoengatik.

Horrela, hasieran proiektuaren lanak bere gain hartzeko lehiaketara aurkezteko zortzi hautagai edo gehiago bazeuden ere, baliteke bi edo lau baino ez aurkeztea, Calcalist Israelgo kazeta ekonomikoaren arabera.

Lehiakideak erori ahala, Txinako CRRC trengileak aukera handiagoa izan dezake Jerusalemgo tranbiaren proiektua eraikitzeko lanak bereganatzeko. Arazoa da Txinako konpainia Iranen ere hainbat trenbide azpiegitura egiten ari dela, Israelen etsairik minenarekin elkarlanean. Gainera, AEBak Israel estutzen ari dira Txinaren inbertsioak neur ditzan, Washington beldur baita segurtasun eta espioitza arrazoiengatik.]]>
<![CDATA[Alstomek ere uko egin dio Jerusalemgo tranbiari]]> https://www.berria.eus/albisteak/166330/alstomek_ere_uko_egin_dio_jerusalemgo_tranbiari.htm Tue, 14 May 2019 07:32:45 +0200 Jon Fernandez https://www.berria.eus/albisteak/166330/alstomek_ere_uko_egin_dio_jerusalemgo_tranbiari.htm CAFeko langileek joan den urtarrilean erabaki bezala, Frantziako Alstomek ere Jerusalemgo tranbia handitzeko proiektuan ez parte hartzeko erabakia hartu duela jakinarazi dute Dan eta Electra konpainia israeldarrek. Jerusalemgo tranbia eraikitzeko partzuergoko bazkideak dira hiru konpainiak, eta Danek eta Electrak Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroari gutun bat idatzi diote Alstomen erabakiaren berri emateko, eta gutun hori argitara atera du Electronicintifada.net atariak. Tranbia linea berria egiteko proiektua dago jokoan; linea berriarekin, Israelek Zisjordaniako lurralde okupatuak eta okupatutako Jerusalem Ekialdea lotu nahi ditu. Nazioarteko legediak Israeli aitortzen ez dizkion lurraldeetan egin nahi du azpiegitura, eta Mendebaldeko herrialdeetako gero eta tren konpaina gehiago ari dira uko egiten proiektuan parte hartzeari. "Ostiralean harriduraz jaso genuen Alstomen jarrera ofiziala, zeinarekin ez baitie lizitazio publikora aurkezten uzten Electrari eta Dani, eta bihar da aurkezteko azken eguna", diote bi konpainia israeldarrek Netanyahuri bidalitako gutunean. Azaldu diote Frantziako konpainiak atzera egin izanaren arrazoia "Israelen eta Palestinaren arteko gatazka" dela, eta uste duela "begi bistakoa dela [tranbiaren proiektua] giza eskubideen kontrakoa izan daitekeela". Alstomek bere bi bazkideei azaldu dienez, Jerusalemgo tranbiaren proiektuan partze hartzea "Frantziako legediaren aurkakoa" ere izango litzateke, nazioarteko legediaren kontrakoa den heinean. Bata bestearen atzetik Hasi baino lehen ere, sekulako zailtasunak izaten ari da Jerusalemgo tranbiaren proiektua. Alstom ez da proiektuan parte hartzeari uko egin dion bakarra, eta, gainera, haren ezezkoak beste batzuk ere parte hartu ezinik lagako ditu: esate baterako, Bartzelonako Moventia konpainia, zeina Alstomek, Electrak eta Danek osatzen duten partzuergo bereko kide baita. Alstomek baino lehen, joan den astean beste konpainia partzuergo batek ere lizitazioan ez parte hartzea erabaki zuen; Kanadako Bombardier konpainia zen bazkide nagusia. Australiako Macquarie inbertsio funtsak atzera egin eta gero baztertu zuen bere burua Bombardierrek. Alemaniako Siemensek gidatutako beste partzuergo batek ere adierazi du ez duela parte hartuko tranbiaren lizitazio publikoan, "Israelgo okupazioari lotutako arriskuengatik". Zalantzan dago CAFek Israelgo Shafir markarekin sortutako partzuergoaren parte hartzea ere, Beasaingo konpainiako langileek argi utzi baitute ez dutela nahi proiektu horretan parte hartu, arrazoi etikoak direla eta. Palestina Askatzeko Erakundeak esker ona adierazi zien CAFeko langileei, erakutsitako jarrerarengatik. Greziako GEK Terna konpainiak eta Stasy enpresa publikoak gidatutako partzuergoaren parte hartzea ere airean dago, besteak beste, finantzaketa arazoak dauzkatelako. Horrela, hasiera batean proiektuaren lanak bere gain hartzeko lehiaketara aurkezteko zortzi hautagai edo gehiago bazeuden ere, baliteke bi edo lau baino ez aurkeztea, Calvalist Israelgo kazeta ekonomikoaren arabera. Txinak, aukera handiagoa Lehiakideak erori ahala, Txinako CRRC trengileak aukera handiagoa izan dezake Jerusalemgo tranbiaren proiektua eraikitzeko lanak bereganatzeko. Arazoa da Txinako konpainia Iranen ere hainbat trenbide azpiegitura egiten ari dela, Israelen etsairik minenarekin elkarlanean. Gainera, AEBak Israel estutzen ari dira Txinaren inbertsioak neur ditzan, Washington beldur baita segurtasun eta espioitza arrazoiengatik. ]]> <![CDATA[Gaztenpresak 415 enpresa eta 812 lanpostu sortzen lagundu du 2018an]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/010/002/2019-05-09/gaztenpresak_415_enpresa_eta_812_lanpostu_sortzen_lagundu_du_2018an.htm Thu, 09 May 2019 00:00:00 +0200 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1886/010/002/2019-05-09/gaztenpresak_415_enpresa_eta_812_lanpostu_sortzen_lagundu_du_2018an.htm
2018ko balantzea egin zuen Urgoitik, atzo, Bilbon. Han nabarmendu zuen Gaztenpresaren balio bereizgarria zein den: ekintzailetzaren ziklo osoan laguntzen duela: bideragarritasun azterketan, negozio planean, tramiteetan, diru laguntzetan, finantzaketan eta finkapenean.

Lau programa

Gaztenpresak lau programa ditu ekintzailetzaren fase guztiak laguntzeko, Inma Ramos zuzendariak azaldu duenez. Sortzeari dagokionez, 1994az geroztik fundazioak 5.325 enpresa sortzen lagundu du, eta enpresa horien bidez 9.566 lanpostu sortu direla.

Finantzaketari dagokionez, Ramosek esplikatu zuen 2018an 13,5 milioi euroren maileguak eman zituela, eta 2018ra arteko maileguen kopuru metatua 152 milioi euro dela. Bestalde, 2018ko datuen arabera, enpresa berriak abian jartzeko egindako batez besteko inbertsioa 70.452 euro izan zen. «Zenbatekoen erdia ekintzaileen baliabide propioen bidez bete da, eta gainerakoa, banku finantzaketaren bidez».

Negozioa finkatzeko Gaztenpresak Consulting Pro zerbitzua eskaintzen du: iaz 432 kontsulta artatu zituen, eta 75 tailer eta mintegi antolatu.

Laugarrenik, Mentoring programak 27 harreman formal ezarri zituen 2018an. Programa horren bidez, Gaztenpresak plan pertsonalizatua egiten du laguntza behar duten proiektuei laguntzeko. «Ekintzailetzan eta enpresa kudeaketan esperientzia duen profesional aditu batek lagundu, egiaztatu eta erabakiak hartzeko indarra ematen dio ekintzaileari bere kudeaketa trebetasunak hobetzeko».]]>
<![CDATA[Lanaldi partzialekoen pentsio kalkulua ezbaian, sexu bazterketa dela eta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1834/011/001/2019-05-09/lanaldi_partzialekoen_pentsio_kalkulua_ezbaian_sexu_bazterketa_dela_eta.htm Thu, 09 May 2019 00:00:00 +0200 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1834/011/001/2019-05-09/lanaldi_partzialekoen_pentsio_kalkulua_ezbaian_sexu_bazterketa_dela_eta.htm
Espainiako auzitegi horrek egindako galdera bati erantzunez eman zuen ebazpena, atzo, EBko Auzitegi Nagusiak. Gaztela eta Leongo herritar batek inpugnatu egin zuen Gizarte Segurantzak bere pentsioa zehazteko egindako kalkulua; auzitara jo zuen, argudiatuz zeharkako sexu diskriminazioko kasu bat zela berea, lanaldi partziala duten langileek eta lanaldi osoko langileek tratu ezberdina jasotzen dutelako pentsioaren kalkulua egiterakoan, eta lanaldi partzialean diharduten behargin gehienak emakumeak direla.

Gaztela eta Leonek du hitza

Gaztela eta Leongo Justizia Auzitegi Nagusiak ontzat eman zuen salatzailearen argudioa, aitortuz Espainiako legediak zeharkako sexu diskriminazioa dakarrela emakumeen kaltetan. INEren 2017ko datuen arabera, Espainian lanaldi partziala zeukaten langileen %75 emakumeak ziren. Nolanahi ere, auzitegiak Luxenburgora igorri zuen kontsulta.

Pilota berriz ere Gaztela eta Leongo auzitegiaren gainean jarri du Luxenburgok, adieraziz hari dagokiola ebaztea ea zeharkako sexu diskriminaziorik badagoen ala ez. Edonola ere, EBren irizpideak argi utzi dizkio: legez kontrakoa da «itxura batean neutroa dirudien irizpide batek» sexu jakin bateko pertsonak desabantaila egoeran uztea. Eta zehaztu du desabantaila egoera hori gertatzen dela «araudi batek proportzionalki nabarmen kalte handiagoa egiten dienean sexu jakin bateko pertsonei».

EBren irizpide argiak

Luxenburgoko auzitegiak gogora ekarri du araudiaren helburua sistema kontributiboan oinarritutako gizarte segurantza bermatzea dela; beraz, kalkulua egiterakoan lanaldiaren partzialtasuna aintzat hartuta erretiro pentsioa «behar baino gehiago murriztea» ezingo da «objektiboki justifikatu».

Zuzeneko zein zeharkako sexu diskriminazioa detektatzeko irizpideak zeintzuk diren azaldu eta gero, Luxenburgoko auzitegiak uste du Gaztela eta Leongoari dagokiola ebaztea ea «balekoak, adierazgarriak eta esanguratsuak» diren errekurtsoa aurkeztu duen herritarrak aurkeztutako datu estatistikoak, zeintzuek erakusten baitute zer proportziotan ari diren lanaldi partzialean gizonezkoak eta emakumeak.

Luxenburgok gaineratu du ezen, Gaztela eta Leongo auzitegiak ondorioztatzen badu Espainiako legediak emakumeak diskriminatzen dituela, EBko araudiaren aurkakotzat jo beharko duela, «baldin eta ez badago objektiboki justifikatuta».]]>
<![CDATA[Garagardoak hazitako arrainak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/012/001/2019-05-09/garagardoak_hazitako_arrainak.htm Thu, 09 May 2019 00:00:00 +0200 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1879/012/001/2019-05-09/garagardoak_hazitako_arrainak.htm
Asmoa da arrain haztegietarako pentsua egitea Europako Batasunean zerbeza ekoitzi eta gero hondakin bihurtuta geratzen diren sei milioi tona garagar patsekin eta milioi bat tona legamiarekin, eta gaur egun erabiltzen diren pentsuen antzeko nutrizio balioa izatea. Proiektua 2017an hasi zuten, eta 2020 amaieran bukatuko dute; Azti hainbat erakunderekin batera dabil lanean: Kataluniako IRTA nekazaritzako elikagaien ikerketa eta teknologia institutuarekin eta Riera Nadeu enpresarekin, Euskal Herriko LKS Krean Mondragon taldeko konpainiarekin, eta Garagardogileen Europako Elkartearekin.

San Martinek azaldu du onuradunak hiru direla: garagardogileak, diru sarrera bilakatu dezaketelako hondakin zutena; akuikulturaren sektorea, arrainak elikatzeko pentsuaren hornidura arazoa arindu dezakeelako; eta, azkenik, ingurumena, bioekonomiari eta ekonomia zirkularrari esker txikitu egingo delako bi sektoreen aztarna ekologikoa.

Arrantza murrizteko

Azken hamarkadetan, etengabe hazi da akuikulturaren ekoizpena: 2012tik, munduan jaten den arrainaren erdia baino gehiago ez dator itsasotik, baizik eta arrain haztegietatik. FAO Nazio Batuen Elikadura eta Nekazaritza Erakundearen 2018ko txostenaren arabera, 2016an pertsonen elikadurarako arrainen %53 zegokion akuikulturari: arrain haztegien sektoreak 110 milioi tona arrain ekoitzi zituen, eta 194.788 milioi euroren diru sarrerak sortu.

Kontua da piszifaktorietako arrainen elikagai nagusia arrain irinez eta olioz egindako pentsua dela, eta horiek egiteko arraina itsasoan arrantzatzen dela. «Akuikulturarako pentsua egiteko arrain irina erabili ordez beste osagai batzuk erabiltzen badira, itsasoaren gaineko eragina txikiagoa izango da; gastuak txikituko lirateke, eta jasangarritasunaren alde egingo litzateke», adierazi du Aztiko adituak.

Arrain haztegien sektoreak hornidura arazoak izan ditzake etorkizunean, FAOren txostenak iradokitzen duenez: arrantza ustiapena dagoeneko maximoetan dago, eta arrantzatutako arraina motz gera daiteke haztegietako arrainak elikatzeko. «Arrain irinaren produkzioa denak emanda dabil, eta, beraz, ez dago gaitasunik erantzuteko. Sektorean eskari handia dago elikagai berriak sortzeko arrain irina ordezkatzeko, partzialki bada ere», azaldu du San Martinek.

Gainera, FAOk dioenez, eskariaren eta eskaintzaren logikari jarraituz, arrain irina garestitu egingo da datozen urteetan. Gaur-gaurkoz, Peru da arrain irin eta olio ekoizle eta esportatzaile handiena; halaber, Txina da munduan arrain irin gehien kontsumitzen duen herrialdea, eta Norvegia arrain olio gehien kontsumitzen duena; bi-biek akuikultura industrietarako erabiltzen dituzte.
Pentsu berriaren digerigarritasuna eta efizientzia probatzen ari dira piszifaktorietako arrainekin. / AZTI


Hornidura arazoak aurreikusi arren, arrain haztegientzat arrain irina eta olioa dira preziatuenak oraindik ere: nutrizio eta digerigarritasun balio handiagatik. Hain zuzen ere, Life Brewery proiektua emaitza onak lortzen ari da arlo horretan. «Elikagaiaren digerigarritasuna probatzen ari gara. Lortu dugun pentsuak nutrizio kalitate handia dauka, baina frogatu behar dugu arrainak aprobetxatzen duela nutrizio kalitate guztia». San Martinek espero du urtea amaitu baino lehen amaitzea nutrizio efizientziaren probak.

Teknologia jasangarriagoa

Lehen faseak emaitza ona izan du dagoeneko: garagar patsarekin eta legamiarekin arrainentzako pentsua sortzeko prozedurarena. Laborategi eskalan eta eskala industrialean egin dute proba, eta emaitza onak izan dituzte.

Aztiko kideak esan du erronka nagusietako bat izan dela modu egokiena aurkitzea garagar patsaren eta legamiaren hezetasun handia %10era jaisteko. «Deshidratazio prozesuetarako teknologia tradizionala energia termikoan oinarritzen da, baina garestiagoa da, eta eragin handiagoa du ingurumenean».

Horregatik, bi teknologia uztartu dituzte: batetik, deshidratazio mekanikoa, dekantazioan oinarrituta -hezetasuna %55era apaltzen du-; bestetik, deshidratazio termikoa, hezetasuna %10era murrizteko. Bete dute helburua. «Prozesu efizienteagoa eta jasangarriagoa lortzen da».

San Martinek adierazi du negozio eredua garatzeko erabiliko dutela datorren urtea, arrainen digerigarritasun eta nutrizio efizientziaren probak gaindituta. «Asmoa da garagardogileek euren fabriketan txertatzea instalazio bat bertan ekoizteko arrain haztegietarako pentsua». Dagoeneko harremanetan daude marka handiekin, eta begi onez ikusten dute proiektua. Plastikozko uztaien ordez, animaliek jateko modukoak ]]>
<![CDATA[Plastikozko uztaien ordez, animaliek jateko modukoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2207/013/001/2019-05-09/plastikozko_uztaien_ordez_animaliek_jateko_modukoak.htm Thu, 09 May 2019 00:00:00 +0200 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/2207/013/001/2019-05-09/plastikozko_uztaien_ordez_animaliek_jateko_modukoak.htm
Garagardoaren sektorea jabetu da plastikoak ingurumenean egiten duen kalteaz, eta, batez ere, jabetu da zer onura ekonomiko dakarzkion kalte hori saihesteko ahalegintxoa egiten duela erakusteak. Gero eta kontsumitzaile gehiagok estimatzen dute euren gustuko garagardo markek ingurumenari kalterik ez eragitea, edo, gutxienez, ahalik eta kalterik txikiena eragitea.

Eta, plastikoz jositako itsasoaren irudi ikonikorik badago, hori da garagardo edo freskagarri latak dozena erdika lotzen dituen plastikozko uztaiena, zulo artean arrainak, dortokak eta hegaztiak harrapatuta agertzen direla. 2016an, Mexikoko ekintzaile talde batek eta Miamiko (AEB) Saltwater Brewery garagardo konpainiak irudi hori errepikatzearen aurkako neurri bat hartu zuten: latak seinaka elkartzeko uztai biodegradagarriak asmatu zituzten.

Bioekonomia eta ekonomia zirkularra uztartu zituzten, eta garagardoaren ekoizpenean bertan sortutako hondakinak erabili lehengai gisa -gari patsa eta legamia-, Azti fundazioak gidatutako Life Brewery proiektuak Europan egiten duen bezala arrain haztegietako pentsua sortzeko asmoz. Hartara, garagardo latak paketatzeko sistema berria birziklagarria da, eta ez du kalterik eragiten itsasoan amaituz gero ere, animaliek jan egin baitezakete.

Aukera biodegradagarriak

Plastikoa ordezkatzeko joera indartzen ari da garagardoaren sektorean. Damm konpainia katalana, esate beterako, kartoizko paketatze sistema %100 biodegradagarria probatzen ari da Estrella Damm markarekin, bakar-bakarrik «modu jasangarrian» kudeatutako basoetatik datozen zuntz naturalak erabiliz.

Edari alkoholdunen Diageo nazioarteko taldeak ere plastikozko uztaiak ezabatu nahi ditu bere garagardo marketan; tartean, Guinness. Irlandako garagardo beltzak kartoi birziklagarri eta biodegradagarriarekin ordezkatuko ditu plastikozko uztaiak, eta, horrela, urtean 400 tona plastiko gutxiago ekoitziko ditu.

Halaber, irailean, Danimarkako Carlsberg konpainiak ere aurkeztu zuen sistema berri bat plastikozko uztaiak ordezkatzeko: birziklatu daitekeen sistema itsasgarri bat sortu du. Bioekonomia eta ekonomia zirkularra indarrez sartu dira garagardoaren sektorean. Garagardoak hazitako arrainak ]]>
<![CDATA[Gaztenpresak 415 enpresa eta 812 lanpostu sortzen lagundu du 2018an]]> https://www.berria.eus/albisteak/166072/gaztenpresak_415_enpresa_eta_812_lanpostu_sortzen_lagundu_du_2018an.htm Wed, 08 May 2019 07:47:07 +0200 Jon Fernandez https://www.berria.eus/albisteak/166072/gaztenpresak_415_enpresa_eta_812_lanpostu_sortzen_lagundu_du_2018an.htm <![CDATA[Lanaldi partzialekoen pentsio kalkulua ezbaian, sexu bazterketa dela eta]]> https://www.berria.eus/albisteak/166084/lanaldi_partzialekoen_pentsio_kalkulua_ezbaian_sexu_bazterketa_dela_eta.htm Wed, 08 May 2019 07:14:19 +0200 Jon Fernandez https://www.berria.eus/albisteak/166084/lanaldi_partzialekoen_pentsio_kalkulua_ezbaian_sexu_bazterketa_dela_eta.htm Gaztela eta Leongo Justizia Auzitegi Nagusiak ontzat eman zuen salatzailearen argudioa, aitortuz Espainiako legediak zeharkako sexu diskriminazioa dakarrela emakumeen kaltetan. INEren 2017ko datuen arabera, emakumeak ziren Espainian lanaldi partziala zeukaten langileen %75. Nolanahi ere, auzitegiak Luxenburgora igorri zuen kontsulta. Pilota berriz ere Gaztela eta Leongo auzitegiaren gainean jarri du Luxenburgok, adieraziz hari dagokiola ebaztea ea zeharkako sexu diskriminaziorik badagoen ala ez. Edonola ere, EBren irizpideak argi utzi dizkio: legez kontrakoa da «itxura batean neutroa dirudien irizpide batek» sexu jakin bateko pertsonak desabantaila egoeran uztea. Eta zehaztu du, desabantaila egoera hori gertatzen dela «araudi batek proportzionalki nabarmen gehiago kaltetzen dituenean sexu jakin bateko pertsonak». EBren irizpide argiak
Luxenburgoko auzitegiak gogora ekarri du araudiaren helburua sistema kontributiboan oinarritutako gizarte segurantza bermatzea dela; beraz, kalkulua egiterakoan lanaldiaren partzialtasuna aintzat hartuta erretiro pentsioa «behar baino gehiago murriztea» ezingo da «objektiboki justifikatu». Zuzeneko zein zeharkako sexu diskriminazioa detektatzeko irizpideak zeintzuk diren azaldu eta gero, Luxenburgoko auzitegiak uste du Gaztela eta Leongoari dagokiola ebaztea ea «balekoak, adierazgarriak eta esanguratsuak» diren errekurtsoa aurkeztu duen herritarrak aurkeztutako datu estatistikoak, zeintzuek erakusten baitute zein proportziotan ari diren lanaldi partzialean gizonezkoak eta emakumeak. Luxenburgok gaineratu du Gaztela eta Leongo auzitegiak ondorioztatzen badu Espainiako legediak emakumeak diskriminatzen dituela EBko araudiaren aurkakotzat jo beharko duela, «baldin eta ez badago objektiboki justifikatuta».]]>
<![CDATA[Deutsche Banki auzi eskea jarri dio Trumpek, kontuak ez ezagutarazteko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/018/001/2019-05-05/deutsche_banki_auzi_eskea_jarri_dio_trumpek_kontuak_ez_ezagutarazteko.htm Sun, 05 May 2019 00:00:00 +0200 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1917/018/001/2019-05-05/deutsche_banki_auzi_eskea_jarri_dio_trumpek_kontuak_ez_ezagutarazteko.htm
2. Argiago kontatzen ez badidazu... Demokratek AEBetako Ordezkarien Ganberako gehiengoa lortu zuten urtarrilean, eta, harrezkero, ganberaren legezko tresna guztiak baliatzen ari dira Donald Trumpen ustezko ustelkeria azaleratzeko. Uste dute ezagutaraz daitekeena eskandalagarria izan daitekeela, Trump hari batean uzteko modukoa.

3. Eskandalagarria? Zer dauka ezkutatzeko ba Trumpek Alemaniako bankuan? Zikinkeria asko, antza denez. Ordezkarien Ganberako Inteligentzia eta Finantza Zerbitzuetako Batzordeak Deutsche Banki galdegin dio Trumpekin azken hamarkadetan izandako finantza harremanei buruzko datuak emateko. Baina presidentea eginahalak egiten ari da bere historia finantzarioa ezagutaraz ez dadin: Alemaniako bankuari jarritako demanda da azken ahalegina.

4. Nahikoa da berori... Ez daukazu xehetasun gehiago eman beharrik. Argi dago badaukala zeozer ezkutatzeko. Utz iezadazu kontatzen. Irakurri dudanez, Trumpek bankuekin izandako harremanak thriller baterako ematen du.

5. Trump erakusten ari den beldurragatik, baita Etxe Zuriko giltzak galtzeko ere. Tira, konta iezadazu. Higiezinen magnateak hainbat bankarrot kateatu zituen, eta AEBetako bankuek ateak itxi zizkioten 1990eko hamarkada hasieran. Ez omen zen fidatzekoa, ez zuelako maileguetako dirua bueltatzen. Trumpek ia 1.000 milioi dolarreko zorra pilatu zuen haiekin. Harrezkero, atzerrian bilatu zituen bere negozioetarako inbertitzaileak eta maileguak eskatzeko bankuak. Reutersen 2017ko txosten batek iradokitakoaren arabera, Errusiako oligarkek dirutzak inbertitu zituzten magnatearen proiektuetan, eta zantzuak omen daude ez ote zituzten Trumpen negozioak erabiltzen diru beltza zuritzeko. Ezetz asmatu zein banku hasi zitzaion maileguak ematen 1990eko hamarkadan?

6.Arriskatuko naiz, ba; ea asmatzen dudan: D letrarekin hasten da, eta K-rekin amaitu, eta joan den astean bertan behera utzi zuen Commerzbankekin egitekoa zen fusioa. Dra! Zelan asmatu duzu?

7. Intuzio hutsa izan da. Badirudi Alemaniako bankuak ez zuela hain intuizio ona eduki Trumpekin, AEBetako bankuak harekin fidatzen ez baziren ere, Deutsche Bankek milaka milioi dolarren maileguak eman baitzizkion; prest zegoen arriskatzeko, bankuaren inbertsioen negozioa handitzeko AEBetan.

8. Begi ona Deutsche Bankekoek; Kapitolioan kontuak ematen amaitu dute azkenean. Bankua prest agertu da ganberarekin lankidetzan aritzeko. Baina ikusi beharko da ea Trumpen auzi eskeak aurrera egiten duen. Presidenteak dio pribatutasuna urratzea dela bankuaren eta bere arteko finantza harremana ezagutaraztea. Demokraten ustez, interes publikokoa da argitzea presidenteak negozio ilunak izan dituen ala ez.]]>
<![CDATA[Eusko Legebiltzarrak hirugarrenez eskatuko dio amiantoaren funtsa Madrili]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/016/001/2019-05-03/eusko_legebiltzarrak_hirugarrenez_eskatuko_dio_amiantoaren_funtsa_madrili.htm Fri, 03 May 2019 00:00:00 +0200 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1891/016/001/2019-05-03/eusko_legebiltzarrak_hirugarrenez_eskatuko_dio_amiantoaren_funtsa_madrili.htm
Asviamie elkartearen arabera, 2018an Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 35 pertsona hil ziren amiantoaren eraginez. Hiru lurraldeotan 9.850 lagun daude amiantoarekin lan egindako langileak biltzen dituen erregistroan, eta Nafarroako zerrendan beste 3.000tik gora. Eusko Legebiltzarrak onartutako lege proposamenaren azalpenetan agertzen denez, Espainian 3.943 langile eta erretiratu hil ziren amiantoak eragindako gaixotasunek jota 1994tik 2008ra bitartean. Aurreikuspena da, gainera, 2023ra kopurua handituz joango dela urtetik urtera, gaixotasuna amiantoarekin lan egin eta hamarkadetara agertzen delako, sarri langileak erretiratuta daudenean.

Eusko Legebiltzarraren lehen ahalegina Madrilen 2016an izan zen. Urte hartako maiatzaren 19an onartu zuen Gasteizko ganberak lege proposamen bat Espainiako Gobernuari eskatzeko kalte-ordainen funtsa sor zezala. Baina Mariano Rajoyren gobernua proposamenaren kontra agertu zen, eta Kongresuko mahaiak blokeatu egin zuen eztabaida eta lege proposamenaren tramitea —PPk eta Ciudadanosek zeukaten gehiengoa—.

Edukia, aurreratuta

Bigarren ekinaldia 2017an izan zen: otsailaren 9an onartu zuen Eusko Legebiltzarrak aho batez antzeko lege proposamena, eta Espainiako Kongresuak 2017ko urriaren 10ean onartu zuen tramiterako ia alderdi guztien babesarekin, PP abstenitu egin baitzen.

Kongresuan batzorde bat osatu zuten lege proposamena lantzeko, baina, Pedro Sanchezek hauteskundeak apirilaren 28ra aurreratzearekin bat, bertan behera geratu zen.

Hirugarrenez hasiko da hutsetik prozesua, baina UGT sindikatuak gogora ekarri du edukian dagoeneko aurrerapen handiak egin direla, eta uste du garaia dela funtsa sortzeko, «duela hamabost urte Belgikan, Herbehereetan eta Frantzian egin zuten bezala». Amiantoarena lan arazo larri bat izatez gain, osasun publikokoa ere badela nabarmendu du sindikatuak.]]>
<![CDATA[Txerri urterik txarrena Txinan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/012/001/2019-05-02/txerri_urterik_txarrena_txinan.htm Thu, 02 May 2019 00:00:00 +0200 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1873/012/001/2019-05-02/txerri_urterik_txarrena_txinan.htm
Duela zortzi hilabete, iazko abuztuan, agertu zen Txinan txerri izurri afrikarrak gaixotutako lehen txerria. Harrezkero, izurria Txinako eskualde guztietara hedatu da, eta herrialdeko mugak ere gainditu ditu: Kanbodiara, Mongoliara eta Vietnamera. Herbehereetako Rabobank bankuaren kalkuluen arabera, Txinak aurten urdeen heren bat galduko du, izurriaren erruz produkzioaren %25 eta %35 artean jaitsita. Argi utzi beharra dago, edonola ere, izurriak ez diela inolako kalterik eragiten gizakiei: ez die kalterik egiten gaixotutako txerriekin kontaktuan egoteak, ez haien haragia jateak.

Munduko txerrien ia erdiak daude Txinan -441 milioi abelburu-, eta, hala ere, gutxiegi dira txinatarren txerri gosea asebetetzeko: jaten dituzten urdeen %97 dira bertakoak, gainontzeko %3 inportatu egiten dituzte. Eta %3 hori sekulako txerri kopuru handia da. Txinatarrei gero eta gehiago gustatzen zaie txerria, eta Europako batez besteko kontsumora hurbiltzen ari dira: txinatar bakoitzak, batez beste, urtean 30 kilo pasatxo txerri jaten ditu; europarrek, urtean 32 kilo.



Izurriaren ondorioz, produkzio propioaren heren bat galtzen badu, urde haragi askoz gehiago inportatu beharko du Txinak, eta horrek onura ekar diezaieke munduko txerri esportatzaile nagusiei: Alemania, AEBak eta Espainia dira hiru potentzia nagusiak. Prezioak hasi dira garestitzen jada: Chicagoko lehengaien burtsan (CME indizea) txerri okelaren prezioa iazko apirilean baino %33 garestiago dago aurten; bereziki azken hilabeteetan egin du gora, otsailaz geroztik ia %56 garestitu baita.

Kolpea sojari ere

Lehengaien merkatuan etorkizuneko prezioak ezartzen dituzte, eta kontsumitzailearengana geroago iristen dira prezioen gorabeherak. Baina Txinan dagoeneko herrialdeko ekonomian eragiten hasi da txerriaren garestitzea, inflazioa urteko gorenera bultzatu baitu (%2.3). Eta askoz gehiago hauspotuko du inflazioa Txinako Nekazaritza Ministerioaren aurreikuspenak betetzen badira eta aurtengo bigarren seihilekoan urdearen prezioa %70 garestitzen bada.

Europako eta Latinoamerikako txerri ekoizle handiek aukera ona izan dezakete Txinara txerriki esportazioak handitzeko, AEBek gerra komertzialarekin jarraitzen baitute, eta Pekin beste aukera batzuen bila has baitaiteke. Gainera, Kanadarekin ere ez du harreman onik oraintxe -munduko bosgarren txerri esportatzailea da-, Huaweiren finantza zuzendaria atxilo baitauka Ottawak.

Edonola ere, oraingoz, AEBak dira onuradun nagusiak, Txinak inportatzen dituen urde gehienak Donald Trump presidentearen herrialdekoak baitira, nahiz eta %62ko muga zerga handia ordaindu behar izan.

Alabaina, dena ez dira irabaziak eta aukerak txerri esportatzaile handientzat. Brasil munduko zazpigarren txerri esportatzailea da, eta orain Txinan hazteko aukera izan dezake. Baina, era berean, hasi da zehar kalteak ere nozitzen: Brasil munduko soja esportatzaile handiena da, eta Txina erosle handiena, baina gutxiago erosten hasi zaio, Pekinek sojaren zati handi bat txerriak elikatzeko erabiltzen duelako.

Mila kilometroko saltoa

Izurria kontrolatzea eta ezabatzea gakoa dela azaldu du Mikel Nazabal albaitari eta Intiako abeltzaintza aholkularitzaren arduradunak; Nafarroako nekazaritzako elikagaien teknologia eta azpiegituren institutua da Intia. «Epe motzera, herrialde esportatzaileentzat igual izan daiteke ona izurria Txinan egotea, haragia esportatu dezaketelako harantza, baina epe erdira, hemen ere ager daiteke eta, orduan, ezingo litzateke esportatu».

Txerri izurri afrikarra Europako zazpi herrialdetan agertu da, eta batez ere ekialdean du fokua. Errumanian dago izurriak jotako etxeko eta haztegietako txerri gehien -1.027 urde, IADM Animalien gaixotasunerako nazioarteko behatokiaren otsaileko datuen arabera-, baina kutsatutako basurde fokurik handiena Baltikoko herrialdeetan eta Polonian dago. Polonian bakarrik izurriak jotako 1.692 basurde dabiltza aske.

«Esaten dute basurdeen artean, urtetik urtera, bakarrik 25 kilometro zabaltzen dela izurria, baina gertatu da kolpean mila kilometro egin dituela», azaldu du Nazabalek. Izan ere, Belgikan agertu da txerri izurri afrikarra. Oraindik ez dute argitu nola iritsi den izurria, baina bertako prentsak jasotako hipotesien arabera, baliteke Baltikoko herrialdeetan izandako soldaduek eraman izana bueltan Belgikara arropetan.

«Belgikan, armada basurdeak arkuekin hiltzen ari da, errifleak erabili gabe, tiroka zarata egin eta gehiago mugitzen delako basurdea, gaixotasuna gehiago zabalduz», gaineratu du Nazabalek.

Izurriaren jatorria Afrikan badago ere, 1960tik 1995era bitartean Iberiar penintsulan egon zen, eta 2007an Georgian agertu zen. Handik zabaldu zen Errusiara, Asiara eta Europa ekialdera.

Nazabalek azaldu du arriskua handia dela basurdeen bidez izurria zabaltzeko, eta EBk debekatu egin duela basurdeak bizirik eramatea herrialde batetik bestera. Dena dela, Intiako kideak dio oraingoz Euskal Herrian ez dagoela arazorik, urruti baitago fokua.

Hesitarako laguntza

Euskal Herrian, Nafarroa da txerriak hazteko potentziarik handiena. «60.000 zerrama daude, eta bakoitzak 20tik gora txerri hazten ditu; beraz, 1,2 milioi inguru txerri gizentzen dira».

Urde esplotazio handiak daude Nafarroan, gehienak Iruñerritik behera: batzuk Lizarraldean, eta gehienak Tafallatik hegoaldera. Bi enpresa handi daude: Kataluniako Valls Compayns eta Aragoiko Piensos Costa. Bi horienak dira Nafarroan hazten diren txerri gehienak, bakoitzak 20.000 inguru zerrama baitauzka. Gainera, Nazabalek esplikatu du Nafarroan loditu bakarrik egiten dituztela. «Gero kanpora eramaten dituzte hiltzera, hemen ez baitago hiltegirik txerrientzat».

Euskal Herrian edo inguruan izurri afrikarrak jotako txerriren bat edo basurderen bat agertuko balitz, «kalte izugarria» izango litzateke sektorerentzat, Intiako kidearen esanetan.

Batetik, Nafarroan nagusi den esplotazio handien eredu intentsiboarentzat: ukuilu itxietan izaten dituzte urde kopuru handiak eta zailagoa da haiek kutsatzea, baina ezin esportatuta geratuko lirateke, galera handiekin. Bestetik, euskal txerrien arrazarentzat ere mehatxua litzateke izurria gerturatzea, ukuiluetatik kanpo hazten baita euskal txerria, zelaian.

«Izurria gerturatuz gero, biosegurtasunaren lehen neurria izango litzateke euskal txerriak dauden eremuak hesiz ixtea, gaixotasuna basurdeen bidez ez iristeko». Euskal Herrian euskal txerri arrazako 4.500 bat abelburu baino ez dituzte hazten urtean, gehien-gehienak Iparraldean (3.000 inguru); Hegoaldeko 1.400 inguru abelburuetako gehienak Nafarroan daude.

Biosegurtasuna bermatzeko, legediak eskatzen du bi hesi jartzea kanpoan hazten diren urdeen zelaietan: 1,2 metroko hesi bat, eta beste elektriko bat. «Euskal txerriekin gertatzen da txerri gutxi daudela eta toki handietan daudela. Hesien kostua handia da txerri bakoitzeko», azaldu du Nazabalek. «Horregatik, Nafarroako Gobernuak foru arau baten zirriborro bat egin du itxiturak egiteko laguntzak emateko abeltzainei. Denera, 200.000 euro inguruko laguntza da».]]>