<![CDATA[Jon Fernandez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 23 Feb 2019 09:59:22 +0100 hourly 1 <![CDATA[Jon Fernandez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«'Brexit'-ak aukera bat ekar diezaieke Bilbori eta Pasaiari»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1864/003/001/2019-02-22/brexit_ak_aukera_bat_ekar_diezaieke_bilbori_eta_pasaiari.htm Fri, 22 Feb 2019 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1864/003/001/2019-02-22/brexit_ak_aukera_bat_ekar_diezaieke_bilbori_eta_pasaiari.htm
Markak hautsi arren, inoizko garairik ezegonkorrena da esportazioentzat: merkataritza gerra AEBen eta Txinaren artean, brexit-a, moteltzea Europan...

Gure enpresek badaukate lan karga; beraz, oraindik ez dute askorik igartzen, adibidez, Alemaniaren geldialdia, gure bigarren merkatuarena. Kasualitatez, egoera ezegonkorrek gure merkatu nagusiei eragiten die gehien: Alemaniari, Erresuma Batuari, AEBei. Kezkagarria da hori. Esaterako, Txinan zerbait gertatzen bada, Alemaniarentzat Txina merkatu oso inportantea da. Dena dago lotuta. Eguneroko albisteek eragin handia daukate. Jende guztia horretaz hitz egiten ari da: Alemaniaz, Brasilez...

Urduri daude enpresariak?

Urduri bainoago, adi-adi daude. Ia 24 urte daramatzat nazioartekotze lanetan: lehen ez bezala, gorabeherak orain oso azkarrak dira.

Faktore asko daude, baina eragin zuzenena Europaren motelaldiak dauka. Esportazioen erdia baino gehiago doa EBra.

Gure esportazioen %53 inguru ondasun ekipoak dira, eta oso dibertsifikatuta daude: Txina eta AEBak ere merkatu inportanteak dira. Baina bai, enpresarien ardura oraintxe Alemaniaren, Frantziaren eta Italiaren egoera da.

Aurten Txina %6,2 haziko da; India, %7,2; Afrika, %3,9 eta Latinoamerika, %2. Garai egokia da EBtik kanpora gehiago jotzeko?

Txinako merkatua ez da pizten ari, baina merkatu interesgarria da. Eta horrelako asko daude.

Begia non jarrita daukate enpresek orain?

Askok Afrikan: esate baterako, Nigerian, Angolan, Ginean...

Zer sektoretako enpresak dira?

Azpiegiturak sortzen dituztenak, energiarenak, autogintzakoak... Ekialde Hurbilean ere nahiko ondo dabiltza gure enpresak: Saudi Arabian, Iraken, Iranen. Eremu hori dezente ari da mugitzen.

Europako motelaldiak eragin die fokua zabaltzea?

Oraingoa dejà vu bat da. Benetan, 2008ko krisiak eragin zuen gure esportazioak merkatu berrietara zabaltzea.

2008tik 2018ra euskal esportazioak %30 handitu dira, baina, behar adina dibertsifikatu dira?

Asko dibertsifikatu dira. Behar adina... inoiz ez da behar adina. Krisi garaian enpresek esfortzu handia egin dute esportatzeko eta dibertsifikatzeko: AEBetako merkatua handitu egin da, Txinakoa ere bai... Kontua da, orain, merkatuok kontsolidatzea, hori izaten baita zailena.

Industria jarduera txikitzen ari da -%6 jaitsi zen abenduan-, eta hazkunde ekonomikoa moteltzen. Arduratzekoa da?

Gure lurraldeetan enpresa indartsu bana dago, lurraldeko esportazioetan eragin handiena dutena: CAF Gipuzkoan, Petronor Bizkaian, Volkswagen Nafarroan eta Mercedes Araban. Horien gorabeherek desitxuratu egin ditzakete lurraldeko estatistikak.

Ekipo ondasunen ekoizpena jaistea kezka orokorra sortzen ari da, ala dieselgate-aren harira eragindako Mercedesen eta VWren efektuak dira bakarrik?

Dena dago lotuta. Dieselaren harira autogintzaren fabrikazioa jaisten bada, jabetu behar dugu esportazioen %15 sektore horretara doazela, eta euskal enpresa askok egiten dutela lan autogintzarako piezak egiten, baita autoak ekoizteko makinak egiten ere.

Autogintzaren sektorea dudaz beteta dago oraintxe.

Eskariari eta sektore hori arautzen duen legediari lotuta dago ziurgabetasuna. Egonezina dago sektorean.

Autogintzan igarriko da batez ere esportazioen moteltzea?

Ziurrenik ekipo ondasunetan gertatuko da geldialdi bat, baina ez da geldialdi oso gogorra izango.

Brexit-ak ere eragina izan dezake esportazioetan. 36 egun falta dira hausturarako eta, gaur-gaurkoz, inork ez daki zer gertatuko den.

Edozer gertatzen dela ere, ziurra da eragina izango duela. Erresuma Batua gure laugarren bazkidea da, eta aurrerantzean ez dugu inoiz orain arteko harremanik izango. Baina Brusela eta Londres ari dira neurriak hartzen akordiorik lortzen ez badute ere: seguruenik, bisarik ez dugu behar izango bidaiatzeko.

Baina sor daitezke milaka kamioiren ilarak Doverrera bidean.

Akordiorik ez badago, seguru nago sortuko direla ilarak, eta handiak izango dira, kaos bat. Gure merkantzia gehienak kamioian doaz batez ere, baina baita ere itsasontziz. Itsasoko garraioari esker, brexit-ak aukera bat ekar diezaieke Bilboko portuari eta Pasaiakoari.

Aukerei jarraikiz, Euskal Herria erakargarria izan daiteke Erresuma Batuko enpresentzat, berton bigarren egoitza jarri eta EBko sarbide bihurtzeko?

Izan daiteke, bai, batez ere jakintzaren arloan sakontzen dutenentzat: profesionalak behar dituztenentzat, ingeniariak, berrikuntza... Pisu handiko fabrikazioa daukatenak Europa erdialdera joango dira, baina hemen zentro teknologiko asko daude, unibertsitateak, formakuntzakoak eta berrikuntzakoak.

Erresuma Batutik Euskal Herrira egindako inportazioetan ere izango da eraginik.

Izan daiteke, baina Erresuma Batua izan da herrialde neoliberalen artean nagusi: haren helburua ez da mugak jartzea esportazioei eta inportazioei. Enpresentzat arazo nagusia ez dira muga zergak, baizik eta dakarten karga administratiboa: ezezaguna denez, burokrazia konplexua da, eta denbora eta diru gehiago eskatzen du. Produktuen homologazioarekin ere arazoak sor daitezke, bateraezintasunagatik bi aldeetan.

Kontrako haizeak ez ditu eragotzi inoizko esportazio handienak]]>
<![CDATA[Goiekik 350 enpresa sortzen lagundu du mende laurdeneko ibilbidean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/013/001/2019-02-21/goiekik_350_enpresa_sortzen_lagundu_du_mende_laurdeneko_ibilbidean.htm Thu, 21 Feb 2019 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1893/013/001/2019-02-21/goiekik_350_enpresa_sortzen_lagundu_du_mende_laurdeneko_ibilbidean.htm
Ibilbide emankorra izan du garapen agentziak 25 urtean: besteak beste, 350 enpresa baino gehiago sortzen lagundu du. Garapen agentziak nabarmendu du eskualdeko ekonomiaren garapenean «traktore garrantzitsua» izan dela urteotan, eta ekintzailetasuna, gizarte eragileen arteko sinergiak, eta eskualdeko enpresen arteko lankidetza eta lehiakortasuna bultzatu duela.

Badira lan hori erakusten duten ekinaldi mugarri bi: 2000. urtean, Goitur sortu zuen, Goierriko turismoaren agentzia, eta 2017an, Goierri Valley, munduan integral, berritzaile eta neurrira egindako soluzioak eskaintzen dituen metal-mekanika arloko aliantza estrategikoa. Eskualdeko puntako konpainiak daude Goierri Valleyn —CAF, Irizar, Ampo, Indar, Orkli, Jaso, GH eta Transbiaga—, baina baita enpresa ertain eta txikiak ere —240 inguru daude eskualdean—.

«Goierriko kultura»

Atzera begirako errepasoa egin du Goiekik, eta gogoratu du 1993an, agentzia sortu zutenean, Goierrin %20 zela langabezia tasa, eta krisi betean zegoela lanbide eskola ere, eskualderako oso garrantzitsua zena. «Egoera bideratzeko gogoeta estrategiko bat bideratu zen, udal enpresa, sindikatu eta beste hainbat eragileren eskutik, eta Goieki sortu zuten». Egun, Goieki hemeretzi udalerrik osatzen dute, eta helburutzat dute eskualdeko garapen sozioekonomikoa sustatzea.

Mendeurrenaren ospakizunean izan zen Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria, eta «Goierriko kultura» nabarmendu zuen, ekintzailetzaren kultura. Ezinbestekotzat jo zuen lankidetza: «Bultzada ekonomiko eta sozialak etenik ez duen honetan, gakoa da elkarrekin lan egitea eta eskualdea eraldatzen laguntzea».]]>
<![CDATA[EH Bilduk uste du "mikro plan bat" baino ez dela Jaurlaritzaren Renove plana]]> https://www.berria.eus/albisteak/163083/eh_bilduk_uste_du_mikro_plan_bat_baino_ez_dela_jaurlaritzaren_renove_plana.htm Wed, 20 Feb 2019 14:21:47 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/albisteak/163083/eh_bilduk_uste_du_mikro_plan_bat_baino_ez_dela_jaurlaritzaren_renove_plana.htm Renove planak "ez dauka zentzurik", EH Bilduren iritziz. "Mikro plan bat" dela adierazi dute Iker Casanova eta Miren Larrion EH Bilduko legebiltzarkideek, "epe motzerako ikuspegiduna eta hauteskundeei begirakoa". Gogora ekarri dute bost milioi euro bideratuko dituela Jaurlaritzak Renove planera, eta bakarrik 2.500 auto izango direla onuradunak, bakoitzak 2.000 euroko laguntzarekin, batez beste. Laguntza hori motz geratzen da, ezkerreko koalizioaren aburuz, autogintzaren sektorea "sakoneko eraldaketa fase baten atarian" dagoelako. Hori dela eta, legez besteko proposamen bat aurkeztu dute gaur legebiltzarrean, hilabeteko epean lantalde txostengile bat martxan jar dadin sektorearen etorkizuna aztertu eta politika publiko sendoak diseinatzeko. "Autogintza sakoneko eraldaketa fase baten aurrean dago. Hortaz, sakoneko egokitzapenak egin behar dira, eta industriaren biziraupena arriskuan jarri ditzaketen hainbat faktore kontuan hartu behar dira", azaldu du Larrionek. "Adibidez, arreta berezia jarri behar diegu eraldaketa teknologikoari, ibilgailu alternatiboei eta ikerkuntza, garapena eta berrikuntzaren arloan dauden erronkei, besteak beste. Hau ez da egun bateko lana, baina ezin da ere denboran luzatu. Lehenbailehen heldu behar diogu aurrean dugun erronkari". Eguturazko laguntzak Larrionek eta Casanovak autogintza laguntzeko "politika publiko serio eta estrukturalak" eskatu dizkiote Eusko Jaurlaritzari. "Sakoneko egokitzapenak egin behar dira lanpostuak mantendu, garai berrietara egokitu eta erronka ekonomiko, ekologiko eta industrialei aurre egiteko", gaineratu du Larrionek. Automozioaren sektorea bidegurutzean dagoela eta, EH Bilduk ezinbestekotzat jo du "politika publiko sendoak" diseinatzea langileen ordezkariekin, enpresekin eta adituekin batera. Casanovak gogora ekarri du autogintza sektorea "gakoa" dela euskal industrian. "Izan ere, 300 enpresa aritzen dira arloan, 85.000 lanpostu duade -horietatik 40.000 EAEn-, eta %35eko pisua du esportazioetan". ]]> <![CDATA[Goiekik 350 enpresa sortzen lagundu du mende laurdenean]]> https://www.berria.eus/albisteak/163089/goiekik_350_enpresa_sortzen_lagundu_du_mende_laurdenean.htm Wed, 20 Feb 2019 13:04:20 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/albisteak/163089/goiekik_350_enpresa_sortzen_lagundu_du_mende_laurdenean.htm Goierri Valley sortu zuen, mundu mailan integral, berritzaile eta neurrira egindako soluzioak eskaintzen dituen metal-mekanika arloko aliantza estrategikoa. Azken hori eskualdeko 33 enpresek eratu zuten. Nazioarteko merkatuetan puntako lehiakideak dira dagoeneko horietako batzuk: CAF, Irizar, Ampo, Indar, Orkli, Jaso, GH eta Transbiaga, esate baterako. Eskualdeko konpainia traktoreak dira, baina elkartean badira enpresa txiki eta ertainak ere; hain zuzen ere, tokiko enpresa handien hornitzaileak. Goierri haranean 240 inguru enpresa ertain eta txiki daude. "Goierriko kultura" Atzera begirako errepasoa egin du gaur Goiekik, eta gogoratu du1993an, agentzia sortu zutenean, Goierrin %20koa zela langabezia tasa, eta krisi betean zegoela lanbide eskola ere, eskualderako oso garrantzitsua zena. "Egoera bideratzeko gogoeta estrategiko bat biederatu zen, udal enpresa, sindikatu eta beste hainbat eragileren eskutik, eta Goieki sortu zuten". Gaur egun, Goieki hemeretzi udalerrik osatzen dute, eta helburu nagusia eskualdeko garapen sozioekonomikoa sustatzea da. Mende laurdenaren ospakizunean izan da gaur Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria, eta "Goierriko kultura" nabarmendu du, "ekintzailetzaren kultura eta etorkizuneko proiektu berriak abian jartzeko grina". Lehendakariak Goiekiren jatorrizko "auzolana" goratu du, eta ezinbestekotzat jo du aliantza industrialak sortzea: ·"Bultzada ekonomiko eta sozialak etenik ez duten testuinguruan, gakoa elkarrekin lan egitea eta eskualdea eraldatzen laguntza da".]]> <![CDATA[Bozen aurrerapenak uxatu egin du pentsioen gaineko kontsentsu saioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2019-02-20/bozen_aurrerapenak_uxatu_egin_du_pentsioen_gaineko_kontsentsu_saioa.htm Wed, 20 Feb 2019 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2019-02-20/bozen_aurrerapenak_uxatu_egin_du_pentsioen_gaineko_kontsentsu_saioa.htm
Oposizioko alderdiak testu bateratu bat sinatzeko asmo handirik gabe joan ziren bilerara; PSOE, ostera, akordio bat lortzeko premiaz. Batzuek eta besteek elkarri bota zioten kontsentsua haustearen errua: Pedro Sanchezi, hauteskundeak aurreratzeagatik; Unidos Podemosi, atzo bertan hiru zuzenketa berri aurkezteagatik; eta PPri, hauteskunde interesarekin jardutegatik.

Unidos Podemosek, atzo, hiru desadostasunetan jarri zuen fokua: erretirorako adinean —berriz ere 65 urtera aurreratzea nahi du—; kotizaziopeko pentsio sistemaren eztabaidan —kotizazio maximoa igo ala ez eztabaidatu nahi du—; eta sistema publikoaren eta pribatuaren arteko bateragarritasunaren debatean.

Bestalde, azken hilabeteetan jositako adostasunen artean zegoen, esate baterako, 2. gomendioa deiturikoa, pentsioak eguneratzeko sistemarena. 2018ko urtarrilaz geroztik dozenaka mila pentsiodunek aldiro-aldiro Hego Euskal Herriko eta Espainiako kale eta plazetan egindako protestaldien presioari esker, Toledoko Itunaren batzordeko alderdi ia guztiek onartu zuten 2020tik aurrera «KPIa oinarri hartuta» eguneratzea urtez urte pentsioak. ERCk ez zuen bat egin, uste zuelako interpretaziorako aukera zabaltzen zuela; hau da, pentsioak igotzeko kalkuluan KPIaz gain beste faktore batzuk ere txertatzeko aukera ematen zuela.

Legealdi berrian, zailago

Adostasunetik oso gertu zegoen beste puntuetako bat, 1. gomendioa deiturikoa, finantzaketaren banaketarena zen: kotizazioetatik bildutako dirua kotizaziopeko pentsioak ordaintzeko erabiltzea, eta gainerako ordainketa guztiak —besteak beste, pentsio minimoen osagarriak, langabezia sariak, eta enpresentzako eta autonomoentzako kotizazio sariak— estatuaren esku uztea: hau da, aurrekontuen kontura.

Iñigo Barandiaran EAJk Toledoko Itunaren batzordean daukan bozeramailea kexu agertu zen atzo kontsentsua hautsi izanagatik. Haren ustez, hurrengo legealdian «ia ezinezkoa» izango da atzo arte zegoen kontsentsua berriz lortzea. 2019a amaitu baino lehen erreformarik egin ezean, 2020ko urtarrilean Mariano Rajoyren 2013ko legeak jarraituko luke, %0,25eko igoerarekin, inflazioari jaramonik egin barik.

Horregatik, Unai Sordo CCOOko idazkari nagusiak PSOEren gobernuari eskatu dio, nahiz eta Toledoko Itunean adostasunik ez egon, balia ditzala martxoaren 5a baino lehen geratzen zaizkion bi Ministro Kontseiluak pentsioen erreforma moldatzeko: KPIaren araberako gaurkotzea arautzeko eta jasangarritasun faktorea ezabatzeko. 2012ko lan erreforma ere dekretu bidez berehala aldatzeko eskatu dio.

Aldiz, Antonio Garamendi CEOE patronaleko presidentearen iritziz, «ez dauka zentzu handirik» pentsioen eta lan merkatuaren PPren erreformak dekretu bidez eta azken unean aldatzeak.

Jatorriz, Toledoko Itunaren batzordea, zeina 1995ean sortu baitzuten, organo aholku emailea baino ez da, gobernuari erreformak egiteko oinarri adostuak eskain diezazkiona. Batzordearen helburua kontu publikoentzako jasangarria den pentsio sistema bat ziurtatzeko gomendioak egitea da.

2010az geroztik, pentsio sisteman diru sarrerak baino handiagoak dira gastuak, eta, iaz, Gizarte Segurantzak 19.937 milioi euroko defizita izan zuen. 2011az geroztik pentsioen erreserba funtsetik hartutako diruarekin estali da urtean urteko zuloa. Baina funtsa ia amaitu da, eta azken hiru urteetan estatuak maileguak eman diozkio Gizarte Segurantzari zenbakiak orekatzeko —iaz 15.164 milioi euroko mailegua eman zion—.

Batzordeak 2025. urtea jarri zion bere buruari Gizarte Segurantzaren defizita ezabatzeko epemuga gisa.]]>
<![CDATA[Erlojuaren kontrakoa, pentsioak eta lan merkatua moldatzeko Madrilen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/010/001/2019-02-19/erlojuaren_kontrakoa_pentsioak_eta_lan_merkatua_moldatzeko_madrilen.htm Tue, 19 Feb 2019 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1877/010/001/2019-02-19/erlojuaren_kontrakoa_pentsioak_eta_lan_merkatua_moldatzeko_madrilen.htm
Hamabost egun eta bi Ministroen Kontseilu geratzen zaizkio dekretuok onartu eta Kongresura bidaltzeko —berez, behin ganberak deseginda, larrialdi kasuetan baino ez dira dekretuak onartzen—. Legebiltzarrak berretsi egin behar izaten ditu dekretuak 30 eguneko epean, bestela iraungi egiten da haien indarraldia. Dagoeneko egutegian markatuta dagoenez apirilaren 28ko hauteskunde eguna, erlojuaren kontrako lasterketa bat izango da kontraerreformaz jantzitako moldaketena. «Kontua ez da erreforma handiak egitea», aitortu du Valeriok, «baizik eta bultzada bat ematea» sindikatuekin eta Sanchez presidentetzara eraman zuten alderdiekin eztabaidatutako gaiak.

Hauteskundeetarako 69 egun geratzen dira, baina lehenago desegingo dira Kongresua eta Senatua, martxoaren 5ean. Erlojua, ordea, ez da bi aste barru geratuko. Astirik ematen ez badu dekretu berriok Kongresuak onartzeko, martxoaren 5etik aurrera Kongresuko Diputazio Iraunkorraren esku geratuko da dekretuak berrestea edo atzera botatzea.

Organo horrek hartzen du bere gain Espainiako Kongresuaren botere hori hurrengo ganbera eratu bitartean. 64 diputatuk osatzen dute, ganberako alderdi politikoen banaketa proportzionalki mantenduta. Beraz, gutxienez 33 diputaturen babesa jaso behar dute dekretuek aurrera egin ahal izateko.

Espainiako patronalak ere egin ditu zenbaketak, eta 33 diputatuko bloke bat ziurtatu nahian dabil eskuineko alderdiekin harremanetan, lan erreformaren eta pentsioenaren aldaketarik onar ez dadin hauteskundeak baino lehen. Izan ere, PPk, Ciudadanosek, EAJk eta PDeCATek 33 diputatuko gehiengoa osa dezakete Diputazio Iraunkorrean gobernuaren dekretuak atzera botatzeko.

Hipoteka Legea, etzi

Sanchezen gobernuarentzat ez da berria errege dekretuen erabilera. Zortzi hilabeteko agintaldian gehien erabili duen tresna izan da: 25 dekretu onartu ditu, eta bakarrik hamahiru lege. Datozen asteetan dekretuak aurkeztu eta gero Diputazio Iraunkorrak atzera botatzen badizkio ere, ahaleginak hauteskunde kanpainarako promozio moduan balio diezaioke Sanchezi, boto emaileen aurrean irudikatzeko zer onartzeko prest dagoen, eta zer ez dioten utzi onartzen 2019ko aurrekontuak atzera bota dizkiotelako.

CCOO eta UGT sindikatuek apirilaren 28ko hauteskundeen data jakin bezain laster hasi zaizkio presio egiten Sanchezi, eskatuz lehenbailehen onar ditzala erreformen aldaketak.

2012ko lan erreforma aldatzeko dekretuak lau oinarri izango lituzke, Madrilgo gobernuak elkarrizketa sozialerako mahaian CCOOrekin eta UGTrekin adostutakoak —patronala akordiotik kanpo geratu zen—: sektoreko lan hitzarmenei lehentasuna ematea, enpresakoen gainetik; lan hitzarmen kolektiboen ultraaktibitateari berriz ere iraupen mugagabea ezartzea, urtebeteko muga kenduta; azpikontratazioa erreformatzea; eta lanorduak erregistratzeko derrigortasuna.

Pentsioi dagokienez, gobernuak Toledoko Itunaren batzordean gomendio adostuen testua lortu nahi du bi asteren barruan. Batzordeak bi urte daramatza pentsioen erreforma berri bati buruz eztabaidan, eta joan den urrian ERCk ez beste alderdi guztiek adostu zuten «KPIa oinarri hartuko duen» eguneraketa sistema bat sortzea, gehiago zehaztu gabe.

Toledoko Ituneko batzordeak gomendioak baino ez ditu egiten, eta gobernuari dagokion erreforma legeak eta dekretuak aurkeztea. Sindikatuek eskatu diote dekretu bidez berreskuratu dezala KPIa eta ezaba dezala jasangarritasun faktorea.

Azken orduko legeen artean, Hipoteka Legeak du aukera gehien aurrera egiteko: Kongresuak etzi eztabaidatu eta bozkatuko ditu Senatuan egindako aldaketak. Halaber, Sanchezek trantsizio energetikoaren legearen aurreproiektua aurkeztuko du bihar, barikuan Ministroen Kontseilura eramango duena.]]>
<![CDATA[Murrizketa gehiago zerumugan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2128/006/001/2019-02-16/murrizketa_gehiago_zerumugan.htm Sat, 16 Feb 2019 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/2128/006/001/2019-02-16/murrizketa_gehiago_zerumugan.htm
Berez, aurrekontuak ez onartzeak ez du zertan eragin, automatikoki, deskalabru ekonomikorik edo defizitik. Espainia ez da aurrekonturik barik geratuko, 2018koak luzatuko baitira. Arazoa momentua da, noiz bota diren atzera aurrekontuak. Izan ere, Madrilgo gobernuak dagoeneko onartu zituen aurrekontuetan aurreikusitako gastu igoera handienak, baina oraindik onartzeko daude aurrekontuetan aurreikusitako diru sarreren igoerak. Beraz, ekuazioa argia da: gastuak handituta eta diru sarrerak handitu barik, defizita igo egingo da.

Montororen arabera, defizita BPGaren %2,4ra igo daiteke, oso urruti %1,3ko helburutik.

ONARTUTAKO NEURRIAK
Pentsioak, soldata publikoak eta gutxieneko soldata

Ia bederatzi hilabeteko agintaldian, eta 84 diputatu eskasekin 350 eserlekuko legebiltzarrean, Pedro Sanchezen gobernuak hamahiru lege eta 25 errege dekretu onartu ditu. Horien artean hainbat neurri ekonomiko, gehienak errege dekretu bidez. Neurri horiek dagoeneko indarrean daude, eta, beraz, bermatuta dago bere horretan jarraituko dutela.

Pentsioen igoera da neurri horietako bat. Pentsioak %1,6 igo zituen gobernuak urte hasierarekin, eta %3 gutxieneko pentsioak.

Funtzionarioen soldatak %2,25 igotzea ere onartu zuen gobernuak dekretu bidez, eta baita ere lanbide arteko gutxieneko soldata %22,3 igotzea ere, hilean 900 eurora arte -joan den abendura arte 735,9 eurokoa zen gutxieneko soldata-.

Hiru neurri horiek ez zeuden aurrekontu proiektuaren legeari lotuta, horregatik lortu zuten aurrera egitea eta indarrean sartzea. Era berean, onartu ditu beste neurri ekonomiko batzuk ere: besteak beste, IG ibilgailu gidaridunen sektorearentzako araudi berria, eguzkiaren zerga ezabatzea, eta langile autonomoen lege moldatzea.

Inbertsio sozialaren atala handitu eta gero deitu ditu Pedro Sanchezek hauteskundeak apirilaren 28rako, baina ez dio astirik eman diru sarrerak 5.654 milioi eurotan handitzeko aurreikusten zituen neurriak onartzeko.

BIDEAN GERATU DIRENAK
Zerga igoerak, menpekotasunaren laguntzak, trantsizio ekologikoa...

Onartutako legeen zerrendan agertzen direnak baino gehiago dira onartu gabekoen zerrendan geratu diren neurriak, eta horietako batzuk diru sarrerak handitzekoak.

Sozietate zergaren gutxieneko tasa %15era igo nahi zuen PSOEren gobernuak enpresa handientzat -20 milioi eurotik gorako fakturazioa daukatenentzat-, eta bi puntu jaitsi milioi bat eurotik behera fakturatzen duten enpresa ertain eta txikientzat -%25ean dago orain-. Halaber, errenta zerga igo nahi zien aberatsenei: bi puntu urtean 130.000 eurotik gora irabazten duten zergapekoei, eta launa puntu 300.000 eurotik gorako irabaziak dituztenei eta 140.000tik gorako aurrezkidunei. Neurri horiek, jakina, ez zuten eraginik izango Hego Euskal Herrian, foru ogasunek arautzen dituztelako zerga horiek.

Eragina izango zuen dieselaren zerga igoerak, indarrean sartu izan balitz, baina ez da horrelakorik gertatu; gobernuak gasolio litroa 3,8 zentimo garestitu nahi zuen. Halaber, emakumeen higiene produktuen zergak ez dira %10etik %4ra murriztu -konpresak eta tanpaxak, adibidez-.

Bidean geratu da, baita ere, menpekotasunen bat daukaten pertsonen senide zaintzaileei kotizazioa estatuak ordaintzeko asmoa, trantsizio energetikoa bideratzeko lege berria, eta langabezia sari guztiak agortuta dauzkaten langabeei laguntzak emateko adina 54 urtetik 52ra jaisteko proposamena.

AZKEN AUKERADUNAK
Hipoteka legea, lan erreformaren moldaketa eta pentsioen kalkulu berria

Helburu jakin batekin aukeratu du Sanchezek apirilaren 28a hauteskundeetarako. Data horrek aukera ematen dio automatikoki ez desegiteko Espainiako Kongresua eta Senatua. Martxoaren 5ean desegingo dira bi ganberak, eta, beraz, bi aste eta erdiko joko legegilea dago oraindik, dela lege gako batzuk onartzeko, dela hauteskundeetarako kanpainarako soslai sozioekonomikoa eszenaratzeko.

Aurrera egingo duela argi dagoen bakarretako bat Hipoteka Lege berria da. Datorren ostegunean eztabaidatu eta bozkatuko dituzte Kongresuan PPk kontrolatutako Senatuak legeari egindako emendakinak. Legeak aurrera egingo du beraz, baina erabaki beharko dute, besteak beste, ea bankuek euren gain hartuko dituzten etxebizitza erosteko krediturako gastu guztiak -tasazioarena izan ezik- edo ez.

Martxoaren 5era arteko epea geratzen dela jakinda, CCOOk eta UGTk presio egin diote PSOEri, lehenbailehen onartu ditzan sindikatuekin eurekin adostutako lan erreforma eta pentsioena. «Ez da ezinezkoa, borondate politiko kontua da», nabarmendu zuen atzo Unai Sordo CCOOko idazkari nagusiak.

Bi sindikatuek eta Sanchezen gobernuak dagoeneko adostuta dauzkate Mariano Rajoyren lan erreforma leuntzeko aldaketa batzuk: lan hitzarmen kolektiboen ultraaktibitatearen urtebeteko iraupena ezabatu eta mugagabe bihurtzea berriz ere, eta sektoreko lan hitzarmenei lehentasuna ematea, eta ez enpresakoei. Adostutako dekretuak ahal bezain laster onartzeko eskatu dute bi sindikatuek.

Bestetik, oraindik airean dago zelan gaurkotuko diren pentsioak datorren urtetik aurrera, KPIaren arabera, ala KPIaz gain beste faktore batzuk ere kontuan hartuta. UGTk eta CCOOk Sanchezi eskatu diote indargabetu dezala jasangarritasun faktorea dakarren pentsioen erreforma, eta jar dezala KPI erreferente bakar bezala.

Bi zerga berri sortzeko aukera ere badago martxoaren 5era bitarte: Tobin tasa -finantza trantsakzioen gainekoa- eta Google tasa -zerbitzu digitalena-. Bien tasen artean, 2.000 milioi euro biltzea espero du gobernuak. Bi tasen legeen tramitazioak aurrera jarraituko du datozen asteetan, baina onartuko balira ere, ez lirateke indarrean sartuko urte amaiera arte. Horrek esan nahi du zerga berri horien diru bilketak oso eragin mugatua izango lukeela 2019ko kontuetan, eta ez luketela lagunduko aurtengo defizit igoera konpentsatzeko.]]>
<![CDATA[4.0 fabrikazioko EBko berrikuntza sare handiena, Euskal Herrian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2019-02-16/40_fabrikazioko_ebko_berrikuntza_sare_handiena_euskal_herrian.htm Sat, 16 Feb 2019 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2019-02-16/40_fabrikazioko_ebko_berrikuntza_sare_handiena_euskal_herrian.htm
Egitasmoak Gipuzkoako hiriburuan egin ditu lehen urratsak, herenegun eta atzo Europako 150 aditu baino gehiago bildu baitziren Donostian EIT Manufacturingen lehenengoko egitekoak adosteko eta egitasmoa martxan jartzeko. Helburu nagusitzat Europa mundu mailan berrikuntzaren erreferente bihurtzea da, eta enpresei laguntzea teknologia berriak bizkorrago eta modu eraginkorragoan barnera ditzaten.

Horretarako, I+G lankidetza, trebakuntza eta negozio berriak sortzea dituzten proiektuak sustatu eta lagunduko ditu EIT Manufacturingek, jarduera ardatzak izanik robotika, digitalizazioa, zero akatseko fabrikazioa eta fabrikazio aditiboa.

EIT Manufacturingen Mendebaldeko nodoa Euskal Herrian kokatuko dute, eta honako erakundeok jarriko dute martxan: Aernnovak, Mondragon Taldeak, IK4 Research Alliancek, ITP Aerok eta Tecnaliak. Nodoak Frantzia, Portugal eta Espainiako erakundeak koordinatuko ditu, eta zazpi urtean 200 enpresa sortzea izango du helburu. Nodoaz harago, egitasmo osoan, 50 bazkidek hartuko dute parte, hala nola Volkswagenek, Volvok, Vienako Unibertsitate Teknikoak, Siemensek eta Whirlpool Europek.

Egitasmoa atzo aurkeztu zuten Klaus Beetz EIT Manufacturingek zuzendariak, Rikardo Bueno EITren Mendebaldeko nodoko zuzendariak eta Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburuak.

Buenok egoitza berton izateari eman zion garrantzia: «Egoitza hori Euskadin izateak berrikuntza aukera berriak ekarriko dizkio euskal industriari, eta aukera emango digu profesionalen prestakuntza indartzeko, teknologia berriak merkaturatzeko eta erakunde berritzaileak inbertitzaileekin harremanetan jartzeko».

Hamabost milioi euro

Ildo berean, Tapiak uste du EIT Manufacturingen egoitzetako bat Euskal Herrian ezartzea aukera bat dela «Basque Industry 4.0k lagun dezan aurreratutako industria sustatzen». Bide horretan, sailburuak ezinbestekotzat jo zuen eragile publikoen eta pribatuen arteko lankidetzarekin jarraitzea, «bai barrura begira, bai nazioartera begira».

EIT Manufacturing sareak urtean 80 milioi euro baino gehiagoko aurrekontua izango du, eta aurrekontu horretatik hamabost milioi Euskal Herrian kokatuko den Mendebaldeko nodorako izango dira. Azaldu dutenez, diru hori enpresei laguntzeko izango da, «bai produktu berriak sortzeko eta garatzeko, bai lehendik dauden teknologiak aplikatzeko, eta aurreikusten da Euskadiko industria enpresen erdiek baino gehiagok izango dutela aukera horretaz baliatzeko».

Sektorearen estrategikotasuna azpimarratu zuten atzoko aurkezpenean, bai euskal ekonomiari dagokionez, bai Europakoari dagokionez. Izan ere, fabrikazioaren sektorea Europaren motor nagusietako bat da: bi milioi enpresa baino gehiago dauzka, eta ia 30 milioi pertsonak egiten dute lan zuzenean sektorean.

Kontua da sektorean sekulako aldaketak gertatzen ari direla, aldaketa handiak eta bizkorrak, merkatuaren eta gizartearen behar berriek, aurrerapen teknologikoen erritmoak, eta ingurumen eta jasangarritasun baldintzek eraginda. Egokitzapen horretan enpresak «bi abiaduratan» banatzea saihestea da asmoa, «berrikuntza ekosistema bat» sortzea.]]>
<![CDATA[4.0 fabrikazioko Europako berrikuntza sare handiena aurkeztu dute Donostian]]> https://www.berria.eus/albisteak/162894/40_fabrikazioko_europako_berrikuntza_sare_handiena_aurkeztu_dute_donostian.htm Fri, 15 Feb 2019 09:19:47 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/albisteak/162894/40_fabrikazioko_europako_berrikuntza_sare_handiena_aurkeztu_dute_donostian.htm <![CDATA[Jaurlaritzari oposizioa egiteko "borondaterik eza" egotzi die ELAk EH Bilduri eta Elkarrekin Podemosi]]> https://www.berria.eus/albisteak/162896/jaurlaritzari_oposizioa_egiteko_borondaterik_eza_egotzi_die_elak_eh_bilduri_eta_elkarrekin_podemosi.htm Fri, 15 Feb 2019 07:31:28 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/albisteak/162896/jaurlaritzari_oposizioa_egiteko_borondaterik_eza_egotzi_die_elak_eh_bilduri_eta_elkarrekin_podemosi.htm Funtzionarioen soldata %2,25 igotzeko legeaz, DSBEarenaz, eta hezkuntzakoaz ari da ELA. Sindikatuak adierazi du bere ustez ezinbestekoa dela lehentasuna ematea gastu arauarekin hausteko helburuari eta fiskalitatea goitik behea aldatzeari, "dauden beharrizan sozialak finantzatzeko aukera izateko". Bada, sindikatuaren iritziz, "Elkarrekin Podemosen abstentzioa ez dator bat helburu horiekin, eta gauza bera esan daiteke EH Bilduk bozketan parte ez hartzeko erabakiaz". "Oposizioa egiteak borondatea eta eztabaida ideologikoa eskatzen du; bestela, eskuinak irabazten du hegemonia debate guztietan", gaineratu du sindikatuak prentsa ohar batean. Eusko Jaurlaritzako gobernuaren estrategia hauspotzea ere egotzi die ezkerreko bi koalizioei: "Aipatutako indarren posizioak indarra eman dio Eusko Jaurlaritzaren asmoari, alegia, legebiltzarrean proposamen politikoaren monopolioa izateari. Halaxe gertatu da HEL herri ekimen legegilea gutxietsi duenean". ]]> <![CDATA[«'Brexit' gogorraren aukera presiorako jokoaren parte da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1855/013/001/2019-02-14/brexit_gogorraren_aukera_presiorako_jokoaren_parte_da.htm Thu, 14 Feb 2019 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1855/013/001/2019-02-14/brexit_gogorraren_aukera_presiorako_jokoaren_parte_da.htm Brexit ikastegiko irakasle adituak: oso nekatuak eta oso suminduak. «Batzuk oso nekatuta daude, eta ez dute ezer jakin nahi gaiari buruz, eta beste batzuk oso suminduta daude, alde zein kontra».

Ez talde batekoak ez bestekoak, atzo Bilboko Euskalduna jauregian 300dik gora enpresari kezkatuak izan zituen entzule Gomez Aranak, Eusko Jaurlaritzak antolatutako Brexit-erako prestatzen jardunaldian.

Euskal enpresak prestatu daitezke benetan agertoki txarrenerako? Itunik bako hausturarako?

Kostu ekonomiko oso handia izango luke, eta, gainera, izango litzateke gertatzeko aukera oso txikia daukan agertoki baterako. Arriskuak neurtzea da kontua. Baina zenbat diru inbertitu dezakezu gertatuko ote den ere ez dakizun zerbaitetarako?

Ez du merezi prestatzea?

Ez dut hori esan nahi, jakina. Oso garrantzitsua da prestatzea, eta orain, inoiz baino gehiago, Eusko Jaurlaritzak laguntza bateratua ematea enpresa txikiei eta ertainei; zalantzak argitzeko aditu talde bat eskaintzea, baliabideak eskura jartzea ziurgabetasun juridikoari nola aurre egin jakiteko.

Mantxako kanaleko zein aldetan igartzen duzu kezka gehien?

Erresuma Batuan. Askoz gehiago eragingo dio Erresuma Batuari Europako Batasunari baino. EBk baditu beste krisi batzuk ere: esaterako, errefuxiatuena, eta Hungariako eta Poloniako mugimenduena. Brexit-aren arazoak hiru urte daramatza, eta EBko 27 herrialdeen jarrera argia da; orain Londresi dagokio erabakitzea zer norabide hartu. Gai hau alderdi kontserbadorearen barneko gai politiko gisa sortu zen, eta hala da oraindik ere. Eurak ados jarri arte, ez dago aurrera egiterik.

43 egun falta dira hausturarako.

Eta oraindik ez dira ados jarri oinarrizko kontuetan, adibidez, Ipar Irlandako mugaren eta aduana batasunaren inguruan.

Labirintoaren puntu honetara ailegatuta, ez dago sobera galdetzea ea zer dagoen brexit-aren atzean, zerk eragin zuen eta zerk elikatzen duen.

Maastrichteko itunarekin hasi zen dena, 1993an. Europako integraziorako pauso garrantzitsua izan zen. Hain zuzen ere, horri erantzunez sortu zen UKIP alderdia. Baina aurretik ere Margaret Thatcher ere ez zen oso EB zalea, eta txeke britainiarra lortu zuen [1984an]. Funtsean, garai horretatik gatoz.

Sustrai sakonak ditu brexit-ak.

Kronologikoki begiratuta, Erresuma Batua hiru aldiz ahalegindu zen EBn sartzen, Frantziak atzera botatzen zuelako. Hasiera ere ez zen erraza izan, beraz. Gainera, libera esterlinaren krisia izan zen 1992an, euroaren sorreraz hitz egiten ari zirenean, eta horrek are zailago egin zuen EBn gehiago integratzeko aukera. Egosten ari zen, hamarkadaz hamarkada, EBrekiko mesfidantza, eta 2015ean David Cameronek gehiengo osoz irabazi zituen hauteskundeak, eta presio handia egin zioten alderdi barrutik erreferenduma egiteko.

Cameronek liberaldemokraten gobernuan ezarritako austeritate neurriek ere hauspotu zuten brexit-aren aukera?

Jakina. Oso jende ezberdina dago brexit-aren alde. Despektiboki left behind (baztertuak) deitzen dieten herritar asko dira brexit zaleak: herri txikietako biztanleak, 2010eko austeritatea gogor nozitu dutenak, baina aurretik ere desindustrializazioa bizi izan dutenak.

Globalizazioaren galtzaileak daude nagusiki brexit zaleen artean?

Erabat. Europako beste herrialde batzuetan ere hori ari da gertatzen: begira Jaka Horiak Frantzian ere. Globalizazioaren kontrako sentimendua berbera da herrialde askotan. Enpresak beste herrialde batzuetara doaz, automatizazioa handitzen ari da... eta, gainera, Erresuma Batuan desberdintasun sozialak dezente handiagoak dira EBko beste herrialde batzuetan baino. Faktore horiek guztiak batuta, gizartearen zati bat nekatuta dago: ez dute politika negatibo bat nozitu, bat baino gehiago baizik. UKIPek onura zekarkien aukera eskaini zien, eta logikoa da baldintza horietan boto asko lortzea.

Badira beste soslai bateko brexit zaleak ere.

Alderdi kontserbadoreko batzuk, EBko justiziatik askatu nahi dutenak. Subiranotasun nazionala nahi dute. EBrekin merkataritza harremana nahi dute, ahal bada muga zergarik gabe, baina EBko justiziatik aske. Eta ez dute nahi pertsonen mugimendu askerik ere.

Zer irtenbide nagusituko da martxoaren 29a baino lehen?

Aukera oso txikia ikusten diot itunik gabeko irteerari, ondorio ekonomikoak ikaragarriak liratekeelako, eta erraza delako saihestea, 50. artikuluaren luzapen batekin. Oraindik irteten ari gara hamar urteko krisi batetik, eta ez du zentzu handirik beste krisi ekonomiko bat eragiteak. Pentsaezina da, baina aukera hori kentzen baduzu negoziazio mahaitik, jokoa guztiz ezberdina da.

Esan nahi duzu akordiorik gabeko brexit-aren aukera gobernuaren presio jokoaren parte dela?

Nire ustez, jokoaren parte da, gobernuaren eta beste politikari batzuen estrategiaren parte. Orain hiru aterabide dauzkagu: itun barik irtetea, Mayren itunarekin irtetea, edo 50. artikulua baliogabetu eta EBn geratzea. Bestela, azken biak lirateke bakarrik.

Bigarren erreferenduma ez da aukera bat?

Ez dago astirik apirilerako.

Mayren itunak ezezko borobila jaso zuen parlamentuan, baina gero Mayk gobernuan jarraitzearen alde egin zuen ganberak.

Mayk Bruselarekin berriz negoziatzea nahi dute, baina EBk ez du ezer negoziatuko. Eta erlojuak aurrera jarraitzen du. Azken zurrumurruen arabera, Mayk martxoaren 21era arte itxaron nahi du, bilera dagoelako EBn. Han findutako ituna biharamunean bozkatu nahiko luke Londresen.

Korapilo nagusia Irlandako mugan dago. Zein da soluzio gertagarriena?

Azken hiru urteetan asko aldatu dut ikuspegia. Arrazionalki aztertzen hasi nintzen gaia, lege aldetik, baina konturatu behar dugu zerbait berria bizitzen ari garela. Inork ez du egin hau, berria da denontzat, eta sormenezko aterabideak bilatu behar ditugu. Iraganean balio izan duenak etorkizunerako beharbada ez du balio.

Aipatu izan da puntako teknologia erabiltzea Irlandako mugan, kontrolak ez igartzeko.

Baina hori ez da egingarria. Mugak mugak dira. Munduan ez dut ezagutzen teknologiak konpontzen duen mugarik. Hau arazo politiko bat da, eta soluzio politiko bat behar du, eta gainontzeko guztia egokituko da errealitate berrira.

Akordioa lortuz gero, trantsizioa ia bi urtekoa izango da. Nahikoa denbora litzateke?

Denbora gutxiegi da. Eta ezin dugu ahaztu maiatzean europarlamenturako bozak daudela.

Zer alda dezakete?

Alderdi populista, eskuindar eta euroeszeptikoek indar handia lor dezakete, eta barne krisi bat eragin EBn. Arreta gunea Europara bueltatuko da berriro, eta brexit-a Erresuma Batuko moduan bezala geratuko da.]]>
<![CDATA[ERREUSEN SAREKADA]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/016/001/2019-02-10/erreusen_sarekada.htm Sun, 10 Feb 2019 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1946/016/001/2019-02-10/erreusen_sarekada.htm
«Legea zelan errealitate bihurtu, sarri horixe da zailtasuna», aitortu du Marina Santurtunek, Aztiko arrantza jasangarriaren kudeaketa arloko koordinatzaileak. Haren ustez, hilabete pasatu bada ere, oraindik «egokitzapen prozesu betean» daude bai arrantza sektorea, bai administrazioa.

Bruselak 2013an onartu zuen arrain erreusak itsasoan baztertzea debekatzeko zuzentaraua, eta apurka-apurka aplikatuz joan da 2015az geroztik: espezie batzuekin hala dihardute azken hiru urteetan euskal kostaldeko baxurako eta alturako itsasontziek. Aldea da urtarrilaren 1az geroztik arrain espezie guzti-guztiei, arrantza teknika guztiei eta EBko arrantza toki guztiei aplikatzen zaiela zuzentaraua.

«Arazorik handiena arrasteko itsasontziek daukate», argitu du Miren Garmendiak, Opegui Gipuzkoako baxurako ekoizleen elkarteko zuzendariak. «Baxurako arrantza sistemarengatik eta teknikengatik, oso bazterketa txikia daukagu: inguraketako arrantzan eta amukoan gutxi baztertzen da, nahi ez den arrain gutxi harrapatzen delako».

Baxurako ontzi gehienak lehorrean daude oraindik. Hilaren 15ean amaituko da kostaldeko uren neguko geldialdia, eta arrantzaleek espero dute hil amaieran itsasoratzea, berdelaren bila. Orduan hasiko dira benetan igartzen bazterketak debekatzeko lege berriaren eragina.

Kalterik handiena, arrasteak

Araudiaren inpaktua neurtzeko, Canard proiektua landu dute Opeguik eta Aztik. Ondorioztatu dute baxurako arrantzontzien artean mailasareen teknika erabiltzen dutenek egiten dutela bazterketa gehien: sareak bertikalki ibiltzen dituzte, paretak bezala, ur azalean flotagailu batzuk jarrita eta berunak lotuta ur sakonetara tira egiteko. Espezieei dagokionez, honako hauek dira nahi barik gehien harrapatzen direnak: legatza, itsas zapoa, arraia, txitxarroa eta berdela.

Proiektuaren asmoa izan da aztertzea ea zer aukera dagoen arrantza teknikak selektiboago bihurtzeko, kontuan izanda oso zaila dela espezie jakin batzuk urtaro jakin batzuetan sarean ez harrapatzea. Bisigua eta berdela dira arrain «zail» horietako batzuk.

«Nekeza da bazterketa saihestea bisiguaren eta bisigu ahogorriaren kasuan, arrantzaleek oso kuota txikia baitaukate espezie horietarako», azaldu du Santurtunek. Aldiz, saihetsezina izaten da berdela sarean ez harrapatzea antxoatan edo txitxarrotan dabiltzanean. «Izan ere, berdela sasoiko arraina da, migratzailea, eta urteko aro jakin batzuetan berdel kopuru ikaragarria igarotzen da gure uretatik. Ezin saihestuzkoa da hura ere harrapatzea, batez ere mailasareak erabiltzen badira».

Berdelaren arazoa konpontzeko, Santurtunek adierazi du «urtaroko geldialdiak» egin daitezkeela behin berdela amuarekin harrapatzeko sasoia amaitutakoan. Osterantzean, behin berdelaren kuota agortutakoan beste espezie batzuk arrantzatzera joan arren, berdela sarean jasoz gero, itsasontziek gorde egin beharko lukete ontzian, eta tokia galdu, adibidez, antxoa edo txitxarroa arrantzatzeko.

Gainera, lehorreratu egin beharko lukete berdel guztia, baina ezingo lukete saldu pertsonen kontsumorako. Aukera izango lukete irinetarako edo animalien pentsutarako saltzeko, baina, teorian, ezin da negoziorik sortu, horrek, era berean, arrain gazteen eta debekatuen arrantza sustatuko lukeelako. Beraz, arrantza teknikak selektiboagoak bihurtu ezean, araudiak galera ekonomikoa eragin diezaioke arrantza sektoreari; nagusiki, arrastekoari.

Teknika selektiboagoak

Zuzentarauak bi helburu dauzka: batetik, benetan kontrolatzea eta neurtzea zenbat arrain baztertzen den eta zenbaterainokoa den arrainen arrantzagatiko heriotza tasa; bestetik, sektorea behartzea hobeto arrantzatzera, teknika hautakorragoak erabiliz.

Izan ere, bazterketari buruzko orain arteko kopuruak estimazioak dira, eta asko alda daitezke urtetik urtera, espezietik espeziera eta arrantza motatik motara. Bazterketak harrapatutakoaren %10etik %60ra bitartekoak izan daitezke kasurik muturrekoenetan. Baina modu globalean aztertuta, ontzidi osoa eta espezie guztiak kontuan hartuta, 2013an, esate baterako, Bizkaiko golkoan porturatu bezainbeste tona bota zituzten itsasora, Discarlessen kalkuluen arabera. Datu eskandalagarriak dira.

Halere, Aztiko ikertzaileak zenbakiak tentuz aztertzeko eskatu du. «Kontuan izan behar da bazterketek lotura zuzena dutela espezieen ugaritasunarekin. Zenbat eta ugaritasun handiagoa, orduan eta bazterketa gehiago gertatzen dira». Edozelan ere, azpimarratu du EBko araua «beharrezko kontserbazio neurri bat» dela, «arrantza hobea» sustatzeko.

Santurtunen iritziz, «berrikuntza hauspotzeko modu bat» ere bada. «Ontzidia gai izango da konponbideak topatzeko. Araudi berriekin beti gertatzen da: tabakoaren legearekin ere hasieran harritu egin ginen denok, baina azkenerako egokitu egin ginen».

Aztiko ikerlariak uste du legearen presioak «produktiboagoa» bilaka dezakeela sektorea: «Inork ez du nahi portura ekarri baliorik ez daukan arrainik; beraz, araua indarrean sartzeak asmamena handitzea ekarriko du teknika selektiboagoak sortzeko». Santurtunek epe ertainerako joera berriak irudikatu ditu: «Gutxiago arrantzatu behar duzunez, eta ontzian denbora gehiago behar duzunez arraina kudeatzeko, berrikuntza da soluzioa: harrapaketa teknikak hobetu, ontzian arraina prozesatu, balio erantsia eman arrainari...».

Lau salbuespen

Baina oraingoz ez dute soluziorik topatu arazo handiena dutenek, arrastekoek. Aztirekin batera, MenDes proiektua egin zuen iaz OPPAO Ondarroako Portuko Alturako Arrantzako Ekoizleen Elkarteak: probak egin zituzten arrasteko sare begiak 100 mm-ra handituta, baina alferrik. Ondorioztatu zuten nahi ez zuten arraina gutxiago harrapatzen zutela, bai, baina nahi zuten arraina ere bai, eta horrek kalte ekonomikoa dakarkie enpresei.

Bazterketen debekuaren kalte ekonomikoak txikitzeko, lau salbuespen onartu ditu Bruselak. Lau kasutan bakarrik bota daitezke arrainak berriz ere uretara.

Lehenengo salbuespena harrapaketa kopuru baimendurik (TAC) eta kuotarik ez daukaten espezieena da, dela arrantza librekoak direlako, dela debekatuta daudelako —marrazoak, izurdeak eta dortokak, adibidez—. Horiek, bai, bota daitezke uretara.

Bigarren salbuespena iraupen handiko espezieena da. Sarean itsasontzira igo arren, badira espezie batzuk itsasora bizirik bueltatu daitezkeenak; esate baterako, arraia eta zigala.

Hirugarren salbuespena de minimis deitutakoa da. Porturatu behar diren erreusen zati bat uretara bota daiteke, baina urteko harrapaketen portzentaje jakin batera arte bakarrik: %3tik %7ra artekoa, espeziearen, arrantza eraren eta eremuaren arabera.

Laugarren salbuespena ehizarena da. Batzuetan, arraina kaltetuta iristen da ontzigainera, dela itsas arkakusoak kalte eginda, dela beste arrain batek hozka eginda uretan. Arrain erreus horiek ere bota daitezke itsasora. Edozelan ere, salbuespen guztietan, botatako arrainak erregistratu egin behar dira.

Baxuraren haserrea

«Gu, behintzat, salbuespen horiei esker nahiko ondo konpontzen gara», adierazi du Garmendiak. Gainera, baxurakoek badute beste aukera bat ere, slipping-a. Inguraketa arrantzan zirkulu bat egiten dute sarearekin, eta azpitik ixten dute. Baina, patroiak zundarekin ikusten badu espezie asko daudela nahastuta edo txikiak direla, azpiko sarea aska dezake, eta arrainei ihes egiten laga. Arrastekoek ezin dute horrelakorik egin.

Opeguiko zuzendaria kexu da Espainiako Gobernuak arrastekoei laguntzeko hartu nahi duen neurriak baxurakoei kalte egingo dielako. Izan ere, joan den astean Arrantza Ministerioak azaldu zien berdelaren kuota osoaren %7 kendu nahi duela, bazterketetarako erreserbatzeko arrastekoentzat. «Hain selektiboak ez diren arrantza tresnen arazoa konpontzeko, guri kalte egingo digute, selektiboagoak garenoi». Kontuan izan behar da, gainera, Bruselak %20 urritu zuela abenduan berdelaren kuota.

Edonola ere, araua indarrean sartzeak ez du erabat ziurtatzen aplikazioa. «Oso zaila da kontrolatzea itsas barrenean arraina uretara botatzen duzun ala ez», aitortu du Garmendiak. Aukeratzat aipatzen dira ontzi bakoitzean ikuskatzaile bat jartzea, bideokamerak jartzea eta drone bidez kontrolatzea, baina, oraingoz, administrazioak ez du hartu kontrol neurri berezirik. «Oso garestia izango litzateke itsasontzi guztietan ikuskatzaileak jartzea. Kontrola ezin da izan arrantza jarduera bera baino handiagoa», nabarmendu du Santurtunek.]]>
<![CDATA[Hamar landunetik ia seik bizilekutik kanpo egiten dute lan]]> https://www.berria.eus/albisteak/162607/hamar_landunetik_ia_seik_bizilekutik_kanpo_egiten_dute_lan.htm Fri, 08 Feb 2019 14:31:54 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/albisteak/162607/hamar_landunetik_ia_seik_bizilekutik_kanpo_egiten_dute_lan.htm <![CDATA[IGek gutxienez ordubete lehenago kontratatu beharko dute zerbitzua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/013/001/2019-02-05/igek_gutxienez_ordubete_lehenago_kontratatu_beharko_dute_zerbitzua.htm Tue, 05 Feb 2019 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1890/013/001/2019-02-05/igek_gutxienez_ordubete_lehenago_kontratatu_beharko_dute_zerbitzua.htm
Atzo Gasteizen adostutako akordioak lau puntu nagusi dauzka. Batetik zehaztu dute IGen kasuan lizentzia jasotzen duena auto bat dela, ez gidaria; aldiz, taxi gidariek beraiek jasotzen dute lizentzia, pertsona fisikoek. Bestetik, taxi gidarien aspaldiko eskari bi onartu dituzte: IG zerbitzua aurrez kontratatu beharko dela, ordubete lehenago gutxienez, eta IG lizentziadun autoak ezingo direla kaleetan hara-hona ibili bezero bila. Ezingo dute kalean inor jaso gutxienez ordubete lehenago harekin zerbitzua kontratatu ez badute, salbuespenezko kasu batzuetan izan ezik —larrialdietan, istripu mutualitateen kasuan, errepideko laguntza kasuetan, lehendik kontratatutako zerbitzu baten aldaketak egonez gero, eta abar—.

Azkenik, IGek lizentzia jasotako autonomia erkidegoan ibili beharko dute normalean, eta, handik kanpo joanez gero, argi eta garbi adierazi beharko dute aurrepanelean.

Elkarbizitzaren bila

Eusko Jaurlaritzako Garraio Plangintzaren zuzendariak «garrantzitsutzat» jo du akordioa, araudi berriaren gidalerroak ezarri dituztelako. «Konfrontazioaren eta indarraren aurrean, Euskadin, gauzak egiteko beste modu bat aurkeztu dugu, elkarrizketatik eta adostasunetik abiatuta», adierazi du Janiera Bijueska, hemengo egoera Madrilen eta Bartzelonan taxi gidariek egindako protestekin alderatuz.

Bijueskaren iritziz, akordioaren ondorioz «ez dute batzuek edo besteek irabazi, baizik eta euskal gizarteak». Itunari esker, IGen sektorea arautu nahi du Jaurlaritzak, taxienarekin «modu antolatuan bizi ahal izateko». Bijueskak nabarmendu duenez, «bi zerbitzuen izaera desberdina da, Euskadin ibilbide luzekoak dira biak, elkarren osagarri izan daitezkeenak».]]>
<![CDATA[Araudi berrirako oinarriak adostu dituzte taxilariek, IGek eta Jaurlaritzak]]> https://www.berria.eus/albisteak/162426/araudi_berrirako_oinarriak_adostu_dituzte_taxilariek_igek_eta_jaurlaritzak.htm Mon, 04 Feb 2019 21:19:01 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/albisteak/162426/araudi_berrirako_oinarriak_adostu_dituzte_taxilariek_igek_eta_jaurlaritzak.htm <![CDATA[Seinale handiko norgehiagoka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1930/019/002/2019-02-03/seinale_handiko_norgehiagoka.htm Sun, 03 Feb 2019 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1930/019/002/2019-02-03/seinale_handiko_norgehiagoka.htm
Zibersegurtasuna, espioitza teknologikoa, zegurtasun nazionala, diplomazia, munduko konpainia handienetakoen dozenaka milaka milioi euroren diru sarrerak... Osagarri guztiak ditu espioitza nobelarako. Oraingoz, akusazioek gehiago dute nobelatik errealitatetik baino, AEBak ez baitira gai izan froga bakar bat ere aurkezteko lehen bi akusazioak sinesgarri egiteko. Irangoari dagokionez, badaude helduleku batzuk, eta, hain zuzen, horregatik atxilotu zuten abenduan Meng Wanzhou, Huaweiko finantza zuzendaria eta konpainiaren sortzailearen alaba, Kanadan. Harrezkero, zaintzapean aske dago Vancouverren, AEBetara estraditatu ala ez erabaki bitartean. Iranen Skycom izeneko filial bat erabiltzen ei zuen, AEBetako zigorrak saihesteko. Jakina, Huaweik akusazio guztiak ukatu ditu, eta Pekinek Txinako enpresak itotzea egotzi dio Etxe Zuriari.

Txinaren gailentze geldiezina

Washingtonek Huaweiri egindako akusazioen atzean ur sakonetako interes handiak daude, Txinaren eta Mendebaldeko ekonomia nagusien arteko interes gurutzatuak. Asko dago jokoan, ekonomikoki eta politikoki. Beste industria askotan gertatzen ari den bezala, Txinako konpainia teknologikoak gailentzen ari zaizkie Mendebaldekoei telekomunikazioen arloan ere, bereziki AEBetako erraldoiei.

Iazko hirugarren hiruhilekoan Huaweik gain hartu zion Appleri: Txinakoak Estatu Batuetakoak baino sakelako telefono gehiago saldu zituen, eta munduko telefono saltzailerik handienen zerrendan bigarren postutik hirugarrenera bota zuen Huaweik Apple. Txinakoak munduko telefonoen salmenten %13,4 egin zituen, eta Estatu Batuetakoak, %11,8. Telefonoen arloko nagusia, alde handiarekin, Hego Koreako Samsung da, salmenten %18,9rekin.

Apple hirugarren postura jaitsi da, baina laugarrena ere gero eta gertuago dauka, salmenten %8,5ekin, eta hura ere Txinakoa da: Xiaomi.

Sakelako telefonoen negozioa gero eta helduagoa da —Applek iaz %4,5 apaldu zuen fakturazioa, batez ere iPhoneen salmenta %15 jaitsi zelako —, eta norgehiagoka handiena oraintxe teknologia berrienen konkistan dago. Washingtonek kosta ahala kosta galarazi nahi du Huaweiren esku geratzea G5 sare berrien instalazioaren gidaritza.

5G teknologia sare ultralaster bat da, 4Ga baino bizkorragoa eta seinale handiagokoa. G5aren azkartasunak Gauzen Internet (IoT) gehiago garatzea ekarriko du, eta garraioaren sektorean erabilgarritasun berriak sortzea. Mendebaldeko botere ekonomikoek eta politikoek «segurtasun nazionala» kolokan geratzeko arriskua ikusten dute, Txinako Gobernuak informazio guztia eskuratu dezakeelakoan Huaweiren bitartez.

AEBek debekatu egin dute Huawei erabiltzea G5 sare berriak jartzeko —Europako Ericsson eta Nokia ditu lehiakide nagusiak G5 sareetan—, eta gauza bera erabaki dute Australiak eta Zeelanda Berriak ere; Alemania, Erresuma Batua, Frantzia eta Kanada zer egin pentsatzen ari dira. Azken batean, Huawei beste presio bide handi bat bilakatu da Donald Trumpen eta Xi Jinpingen arteko beso borrokan. Hegemonia ekonomikoaren eta teknologikoaren norgehiagoka dago jokoan.]]>
<![CDATA[Caixabankek Hegoaldeko 173 kaleratzeei eusten die, %18 gehiago irabazi arren]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/019/001/2019-02-02/caixabankek_hegoaldeko_173_kaleratzeei_eusten_die_18_gehiago_irabazi_arren.htm Sat, 02 Feb 2019 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1891/019/001/2019-02-02/caixabankek_hegoaldeko_173_kaleratzeei_eusten_die_18_gehiago_irabazi_arren.htm
«2.000 milioi euroren etekinak dauzkan enpresak ezin du, zekenkeriagatik, enplegurik deuseztatu eta geratzen direnen lan baldintzak okertu», kritikatu dute ELAk eta LABek. Lurraldeka, bankuak Nafarroan kaleratu nahi ditu langile gehien, 106; Bizkaian 41 kaleratu nahi ditu; Gipuzkoan, hamalau; eta Araban, hamabi.

Sindikatuen arabera, Caixabankek herri txikietako bulego askotan langile bakarra utzi nahi du; bi langile dauden bulegoetan, bakarra laga. «Lanpostu ugari galduko dira, eta bezeroek kalitatezko zerbitzua galduko dute». Bulegoetako langileak kaleratzeko argudio gisa Europako ratioak erabili ditu bankuak, sindikatuek azaldu dutenez. «Txostenak dio Espainiako Estatuan Europan baino bulego gehiago daudela». Hala ere, ELA eta LABen aburuz, txostenak ezkutatu egin du Europan hemen baino banku langile gehiago daudela: «Alemanian, adibidez, 132 biztanleko bankuko langile bat dago; Espainiako Estatuan, ordea, 249 biztanleko bat».

Egun beltza burtsetan

Caixabankek atzo irabazien ia %18ko igoera iragarri arren, burtsan %7 ingururen galerak izan zituen; besteak beste, 2018ko azken hiruhilekoko emaitzak kaskarragoak izan direlako eta Gonzalo Gortazar kontseilari ordezkariak berak 2019a «urte zailtzat» definitu duelako.

Bariku beltza izan zen atzokoa burtsan bankarentzat. Sabadellek, esate baterako, %10en galerak izan zituen burtsan, iaz irabaziak %54 txikitu zituela iragarri eta gero. Bankiak (-%3) eta Santanderrek (-%2) ere galerak izan zituzten, eta Ibex 35ak %0,5en galerarekin itxi zuen eguna.]]>
<![CDATA[Gipuzkoako esportazioak %11 handitu dira 2008tik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1970/012/002/2019-02-01/gipuzkoako_esportazioak_11_handitu_dira_2008tik.htm Fri, 01 Feb 2019 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1970/012/002/2019-02-01/gipuzkoako_esportazioak_11_handitu_dira_2008tik.htm
Lurraldeko enpresek azken hamarkadan esportazioen arloan egindako egokitzapena eta hedapena txalotu zuen Esnaolak. 2008tik 2018ra %11 handitu dira lurraldeko esportazioak, eta «nabarmen dibertsifikatu» geografikoki. Iaz 6.952,1 milioi euroren esportazioak egin zituen lurraldeak, 2017an baino %5,4 gehiago. Era berean, %9,8 igo zituen inportazioak —3.769,6 milioi eurokoak—.

Edonola ere, Esnaolak aitortu zuen kezka handia daukatela brexit gogorraren aukerarekin, eragin «ikaragarria» izango lukeelako Gipuzkoako enpresetan, aurrez neurtezina. Edonola ere, enpresak kontigentzia planak prestatzen ari direla azaldu zuen Javier Zubia ganberako idazkari nagusiak, eta harremanetan daudela ganberarekin: «Ez gara gai jakiteko zelako eragina izango lukeen. Espero dugula gauzak zentzuz egitea, brexit-arena ez baita txorakeria bat».

Aurtengo %2,3ko hazkunde aurreikuspena azaltzerakoan, hazkundearen moteltzea, ekonomiaren hoztea eta desazelerazio azeleratua aipatu zituen Esnaolak. «Irudipena daukat adjektiboen gerran sartuko garela... baina, azken batean, gauza bera ari gara deskribatzen». Esnaolaren arabera, «ekonomiaren hozte tekniko bat» da. 2015ean jo zuen goia hazkundearen bizkortasunak (%3,4), eta, harrezkero, apalduz joan da, apurka-apurka: %3,3 2016an, %2,9 2017an, %2,8 2018an, eta %2,3 aurten.

Pasaiako portua, gora

Ganberak inkesta bat egin die lurraldeko enpresei, eta «baikortasun neurtua» jaso dute erantzun gisa. «Merkataritza sektoreak egonkortasuna espero du aurten, etxeko kontsumoaren aurreikuspenekin bat eginez. Zerbitzu arloko enpresen %39k, berriz, fakturazioa hobetzea aurreikusten dute, eta %47k, berdin eustea». Halaber, enpresen %18k espero dute langile gehiago kontratatzea.

Aurten hazkundea iazkoa baino motelagoa izango denez, enplegu sorrera ere moteldu egingo da. «2018an, ia 7.000 enplegu sortu ziren Gipuzkoan; aurten, hazkunde txikiagoarekin, zenbaki horretatik behera ibiliko gara», adierazi zuen Esnaolak.

Bestalde, Ana Ugalde idazkari nagusiaren ondokoak turismoaren datuak azpimarratu zituen: markak hautsi ziren bidaiari kopuruan, %7,1 handitu baitzen (1,17 milioi bidaiari), eta Hondarribiko aireportutik %2,7 bidaiari gehiago igaro baitziren. Halaber, Pasaiako portuaren jarduera %5,5 hazi zen, bi urtez jaitsi eta gero.]]>
<![CDATA[Gipuzkoako hazkundea "hoztu" egingo da, baina %2,3an eutsiko dio]]> https://www.berria.eus/albisteak/162285/gipuzkoako_hazkundea_hoztu_egingo_da_baina_23an_eutsiko_dio.htm Thu, 31 Jan 2019 13:23:32 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/albisteak/162285/gipuzkoako_hazkundea_hoztu_egingo_da_baina_23an_eutsiko_dio.htm <![CDATA[Uvescok aurten %4 haztea eta 770 milioi euro fakturatzea espero du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/011/001/2019-01-30/uvescok_aurten_4_haztea_eta_770_milioi_euro_fakturatzea_espero_du.htm Wed, 30 Jan 2019 00:00:00 +0100 Jon Fernandez https://www.berria.eus/paperekoa/1872/011/001/2019-01-30/uvescok_aurten_4_haztea_eta_770_milioi_euro_fakturatzea_espero_du.htm
Sektorearen batez besteko hazkundearen gainetik hazi da Uvesco, 1,7 puntu gainetik, iaz %3,5 hazi baitzen sektorea batez beste. Fernandez de Barrenak azaldu zuen merkataritzaren sektoreak «zantzu baikorrak» ageri dituela, baina gaineratu zuen sektoreko hazkundearen erritmoa moteldu egingo dela. «Horren adibide izan da azken Gabonetako kanpaina, zeina ez baita oso positiboa izan».

Edozelan ere, Uvescoko zuzendariak baikortasunari eutsi dio aurrera begira ere. Aurten, zortzi supermerkatu berri irekiko ditu: bat Potesen (Kantabria), beste bat Logroñon (Errioxa), eta beste sei Madrilgo erkidegoan. Horrez gain, supermerkatu batzuk berritu eta handitu ere egingo ditu: besteak beste, Gasteizko Frantzia kaleko BM supermerkatua, Elgoibarkoa eta Zarauzkoa.

30 milioiko inbertsioa

Horretarako guztirako, Uvescok 30 milioi euroko inbertsioa egingo du 2019an. Zuzendaritzak espero du aurten fakturazioa beste %4 handitzea, eta 770 milioi eurora ailegatzea. Era berean, aurten 200 enplegu berri sortzea aurreikusi du Fernandez de Barrenak.

Iaz 25,5 milioi euroko inbertsioa egin zuen taldeak, bost supermerkatu berri irekitzeko: horietako bi Gipuzkoan (Donostian eta Hondarribian), bi Kantabrian (Santanderren eta Renedon) eta bat Errioxako hiriburuan. Horrez gain, lehendik irekita zeuden lau supermerkatu berritzeko ere erabili du inbertsioetako dirua Hernanin, Bilbon, Gasteizen eta Madrilen.

Hain zuzen ere, garrantzi berezia eman zion zuzendariak Madril hiriburuko eta autonomia erkidegoko zabalkundeari. 2017ko maiatzean iritsi zen Uvesco Madrilera eta Avilara, Gigante taldearen hamasei supermerkatu erosita.

Sareko negozioa

Emaitza onak ari da lortzen Madrilen eta haren inguruetan: urte eta erdiko ibilbidean supermerkatuetako salmentak batez beste %25 igotzea lortu du. Uvescok iaz jarri zuen helburutzat datozen hamar urteetan 50 supermerkatu berri zabaltzea Madrilen.

Produktu freskoen kalitatean oinarritutako ereduari lotuta egin du zabalkundea Uvescok azken urteetan, eta eredu horri buruzko datuak ere eman ditu taldeak: iaz 188,6 milioi euro erabili zituen bertako hornitzaileei produktuak erosteko; 2017an baino 8,7 milioi euro gehiago, eta duela bi urte baino 16,5 milioi euro gehiago.

Tokiko produktuen eskaintza zabaltzearekin batera, online salmentarena ere handitzen ari da Uvesco. BM supermerkatuen app-a iaz jarri zuen martxan, deskontu txartelak erabiltzeko balio duena, eta dagoeneko 50.000tik gora erabiltzaile dauzka. Halaber, BMren sareko dendak hiru urte bete ditu, eta bakarrik 2018an %30 handitu da Interneteko erosketen erabilera.]]>