<![CDATA[Jon O. Urain | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 06 Aug 2020 12:42:14 +0200 hourly 1 <![CDATA[Jon O. Urain | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Bitartekaritza baten frogagiriak ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1949/002/001/2020-07-29/bitartekaritza_baten_frogagiriak.htm Wed, 29 Jul 2020 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1949/002/001/2020-07-29/bitartekaritza_baten_frogagiriak.htm idatzizko hedabideek kaleratutako zutabeen, erreportajeen, elkarrizketen eta bestelakoen sorta hautatu bat. * Kataluniako prozesuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan izan zezakeen eraginari buruzko oharrak ageri dira Urkulluren dokumentuetan. ]]> <![CDATA[Egonkortasuna eta «tentsionatzaileak» ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1966/003/001/2020-07-29/egonkortasuna_eta_laquotentsionatzaileakraquo.htm Wed, 29 Jul 2020 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1966/003/001/2020-07-29/egonkortasuna_eta_laquotentsionatzaileakraquo.htm hitzaldi bat ematekoa zela eta. Mezu horretan, Urkulluk Sanchezi azaldu zion GEk Torraren hitzaldia antolatu zuela, dinamika bera «elementu tentsionatzailea» dela eta Torrari harrera egitea «onartzeko egoeran» ikusi zuela bere burua. Donostian estatus politikoari buruzko galdeketa egin baino lau egun lehenago egin zuten hitzaldia, eta galdeketa horretan hartu zuten parte EAJko hainbat kidek; besteak beste, Joseba Egibar Gipuzko Buru Batzarreko presidenteak, Eneko Goia alkateak eta Miren Azkarate zinegotziak. Mezua urriaren 30ekoa da, 09:44an bidalia:. «Presidente agurgarria! Orain arte esan izan dizut Euskadin badela estrategia bat Kataluniako prozesua kopiatzeko (ez jarraipen arrakasta handiz, baina...) 'ezker abertzalearen' aldetik eta, era ikusgarriago batean, Gure Esku Dago izeneko 'plataforma independente sozial' baten aldetik. Plataforma horrek kontsulta herritarrak, giza kateak, estadioetan elkarretaratzeak... antolatu ditu azken urteetan, erabakitzeko eskubidea delakoaren defentsan. Bere deialdien arrakasta apala bada ere, elementu tentsionatzaile bat izaten jarraitzen du, eta nahiz eta ekainean esan zuten udal, foru eta Europako hauteskundeetara arte [2019ko maiatzean] eten egingo zituztela beren jarduerak, jarraitu egingo dute. Datorren azaroaren 14rako konferentzia bat prestatu dute Joaquim Torra Generalitateko presidentearekin, Donostian. Posible da Gure Esku Dago plataformak gaur egitea publiko. Gauzak horrela, joan den astearen amaieran dei bat jaso nuen president-aren kabinetetik, Donostiara doala baliatuz, azaroaren 14an bilera bat egin ote genezakeen. Topaketa onartzeko eta harrera egiteko egoeran ikusi dut nire burua. Jakinaren gainean jartzen zaitut, uste baduzu mezuren bat transmititu behar dudala edo elkar gogoetatzeko horri buruz». Kataluniako prozesu subiranista eztabaidagaia izan da Eusko Legebiltzarrean ere, eta 2017ko urriaren 27ko independentzia deklarazioa aitortzeko mozio bat eramateko asmoa zuen EH Bilduk egun horietan. Egitasmoak ez zuen Urkullu ezustean harrapatu: «Espero zitekeen arren, Ibarretxe lehendakariaren txioa ikusita», Urkulluk dio ez lukeela aldeko botoa emango: «Ezingo nuke, koherentziagatik. Ez naizelako aldebakarreko bideen aldekoa; are gutxiago, gizartea zatituz kudeatzen direnen aldekoa». Era berean, gogoeta horretan Urkulluk kezka adierazi zuen legebiltzarraren mozioa onartzeak «Euskadiren etorkizunean izan ditzakeen ondorioez». ]]> <![CDATA[Europa nondik eraiki, eta norantz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/009/001/2020-07-26/europa_nondik_eraiki_eta_norantz.htm Sun, 26 Jul 2020 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1944/009/001/2020-07-26/europa_nondik_eraiki_eta_norantz.htm Europa: Etorkizun federala edo konfederala? izenburuko mahai inguruan. Eusko Ikaskuntzak, Coppieters eta Ezkerraberri fundazioek antolatu zuten solasaldia, eta lau europarlamentari aritu ziren hizketan, besteak beste estaturik gabeko nazioek Europako Batasunaren antolaketa politikoan jokatu behar duten edo jokatu dezaketen rolaz: Izaskun Bilbao (EAJ), Pernando Barrena (EH Bildu), Toni Comin (Junts Per Catalunya) eta Jordi Sole (ERC).

Federaltasun-konfederaltasun eztabaida «oso presente» nabari du Barrenak Europako Parlamentuko jardunean. «Tentsioa dago integrazio politikoaren azken estaziora iritsi nahi duten herrialde edo indarren eta egungo egoerari eutsi edo inboluzio bat nahiko luketenen artean. Hori oso agerikoa izan da COVID-19aren krisian». Haren iritziz, eredu konfederala «indartzen» ari da: «Estatuek erantzun diote krisiari, eta COVID-19a urruntzen ari da integrazio politikoa».

Horrez gain, estaturik gabeko nazioek EBren arkitektura instituzionalaz eztabaidatzeko dituzten baldintzei erreparatu zien Barrenak, eta beharrezkotzat jo zuen «euskal subjektu nazionalak» erabakitzea «nola nahi dugun egon ordezkatuta Europan, zer burujabetza maila eman nahi dien Europako instituzioei».

Europako Batasunaren etorkizun politikoa iragartzeaz harago, iraganean eginiko bideari erreparatu zion Bilbaok: «Lehentasuna ez da Europa federalagoa izateari buruzko debatea; uste dut Europa duela hamar urte baino federalagoa dela, eta datozen urteetan iaz baino federalagoa izango dela».

Sole bat dator: «Kontuan hartuta nola eboluzionatu duen EBk, krisiei erantzunez, integrazio handiagorako bide bat egin izan du». Haatik, uste du garrantzitsua dela egungo egoera ezagutzea; «federazio zantzuak» antzematen dizkio oraingo ereduari. Alderdi federalizatzaile hori, ordea, «elkarbizitzan dago beste parte konfederal batekin, non estatuek sutsuki defendatzen dituzten euren interes nazionalak», Soleren hitzetan: «Bi arima dauzkagu aldi berean, eta horrek egiten du sistema hori hain konplexua izatea. Horregatik, aurrera egitea oso motela da, baina aurrera egingo dugu; pandemia honek integrazio europarraren azeleragailu gisa jokatuko du».

Sole burujabetza europar kontzeptuaz jardun zuen; kontzeptu horrek esan nahi du «nazioarteko harremanen marko batean, non gero eta lehia handiagoa dagoen —AEB eta Txinaren artean—, Europak bere interesak defendatu behar dituela hainbat arlotan; industria estrategikoetan, energia eta teknologia burujabetzan...». Erantsi zuenez, ez daki horrek EB eramango duen egun indarrean dauden tratatuak aldatzera, baina ziur dago: «Aktore gehienak konturatuko dira EBren interes orokorra babestu behar dela, eta hori ez dela beti estatu kideen interesen batura».

Comin, berriz, «momentu hamiltondarraz». Ameriketako Estatu Batuak sortu berritan, Alexander Hamiltonek beharrezkotzat jo zuen botere zentral indartsu bat eratzea, estatuen zorra bereganatu zezan. Orain COVID-19aren ondorioei aurre egiteko plana duela bi mende AEBetan bizi izandako egoerarekin alderatu du Cominek, eta, plana adostuta, hurrengo «eztabaida handia» iragarri du: nola pagatu zor hori? Haren ustez, aukeren artean dago «zerga europar» bat sortzea: «Europa momentu hamiltondarrean egongo da hipotesi bat baieztatzen bada: Europako zerga sistema baten hazia sortuko dugula».

Nazioen protagonismoaz

Hitzaldiaren bigarren partean, galdera bati erantzun zioten lau europarlamentariek: nola integratzen dira estaturik gabeko nazioak EBn? «Aukera baten aurrean» egon litezke nazio horiek, Bilbaoren hitzetan: «EBren etorkizunari buruzko eztabaida honetan, aukerak daude erregioen aktibaziorako eta parte hartzerako. Europak ez du aurrera egingo eskema sozialago, digitalago, berdeago eta humanoagoan ez badira tokiko eta eskualde mailak integratzen. Euskadik axola du Europako esparruan, eta bide hori jorratu behar da gure espazio propioa izateko».

Barrenaren iritziz, «gero eta gehiago dira estaturik gabeko nazioak errealitate politiko europar berri baten euskarri gisa ikusten dituzten aktore politikoak». Barrenak uste du Europaren etorkizunari buruzko konferentzia «aukera bat» izan daitekeela: «Aukera interesgarria izan daiteke lan egiteko, eztabaidaren testuinguru horretan beste errealitate batzuk kokatzeko. Inportantea da eztabaida horretan gure ahotsa entzutea, geure burua aurkeztea errealitate nazional gisa eta geure burua aurkeztea integrazio politikorako tresna gisa. Konferentzia horretan lobby lan hori modu antolatuan egin ahal izatea garrantzitsua izan daiteke». Konferentzia irail-urrietarako dago deituta, eta iragarri zuen lanean ari direla deialdi horretarako estaturik gabeko nazioetako diputatuek eskema bateratu bat izateko.

Sole ezkor mintzatu zen atal horretan : «Nola ikusten gaituzte? Ez ikusiarena egiten dute. Gobernantza ofizialean, estaturik gabeko nazioak ez gara aktore bat. Estatutik beherako egiturak estatuaren kontua dira». Gaineratu du EBk rol bat jokatu beharko lukeela burujabetza gatazken konponbidean, «EBren mugen barruan geratzen direlako eta herritar europarrei eragiten dielako».

Cominek galdetu zuen Europako integrazioak erraztuko edo zailduko ote lukeen nazioen eta autodeterminazio eskubidearen aitortza, eta gaineratu erantzuna paradoxikoa izan daitekeela: «Objektiboki, estatuek boterea eta garrantzia galtzen duten heinean, estatu berriak sortzearen lurrikara txikiagoa da; baina, subjektiboki, estatuek era dramatikoagoan biziko lukete lurralde baten independentzia, botere galera konpentsatzeko, erretorikoki indartu beharko luketelako beren posizioa».

Mahai ingurua Lurralde burujabetza gatazkak: jardunbide egokien kode baterantz izenburuarekin azaroko nazioarteko jardunaldietan garatuko den eztabaidaren atariko gisa aurkeztu zuten.]]>
<![CDATA[Lucio Urtubia anarkista historikoa hil da]]> https://www.berria.eus/albisteak/184520/lucio_urtubia_anarkista_historikoa_hil_da.htm Sat, 18 Jul 2020 14:13:52 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/184520/lucio_urtubia_anarkista_historikoa_hil_da.htm Soldadutza egiten ari zela joan zen ihesean Parisera, 1954an, eta han hasi zen talde anarkistetara biltzen. Bankuetan lapurretak egiten hasi ziren orduan, baina jauzia egin zuten gero: haren ekintza esanguratsuenetakoa zera izan zen, City Bank banku boteretsuarekin negoziazio mahaian eseri izana, bankuaren txeke faltsuak zabaldu ondoren. Ehunka txeke zabaldu zituzten Latinoamerikan eta Europan zehar 1980ko urtarriletik 1982ra bitartean, talde anarkistak finantzatzeko. Frantziako Poliziak ezin izan zituen txekeak inprimatzeko plantxak eskuratu, eta, beraz, bankuak Urtubiarekin negoziatu zuen: «Plazera da ni bezalako gizajo batek hori lortzea. Haiek negoziatu nahi izan zuten. Baina bakarrik ez nengoelako lortu nuen. Gu 30 talde ginen, toki guzietako ekintzaileak, maitasunez beterikoak». Lehenago hasi zen faltsifikatzaile lanetan. 1962an, Kubak Frantzian zeukan enbaxadoreak Ernesto Guevara Che Kubako orduko Industria ministroa aurkeztu zion Urtubiari, nafarrak azaldu ziezaion dolarrak masiboki faltsifikatzeko plan bat. Chek uko egin zion plan horri. 2015eko irailean egin zion elkarrizketa Iker Tubiak BERRIArako. Orduan azaldu zuen, besteak beste, umetako Nafarroa gorroto zuela, ezkerra ongia egitera bideratu behar zela eta bera gehiago fidatzen zela «aita santuaz Felipe Gonzalez gizatxarraz» baino: «Baliabideak ongia egiteko dira. Ez naiz santu bat, eta, berriz jaio izan banintz, uste dut gauza bera eginen nukeela. Uste dut jabetza lapurreta dela, Proudhonek esaten zuen bezala. Ez nago jabetzaren aurka, baina jabetza ongia egiteko ez erabiltzearen aurka nago». Batzuetan, hitzaldi luze askok baino gehiago esplikatzen dute anekdota xumeek. 2014ko apirilean Donostiako Kortxoenean eginiko hizketaldi batean Urtubiak azaldutakoa jaso zuen Mikel P. Ansak: Ciudad Realen (Espainia) hitzaldi bat egin ostean, CNTren egoitza batera eraman zutela, eta, han, gazteek oso kezkatuta hitz egiten ziotela enpleguaz, enplegu faltaz. «Zer espero duzue, Zapatero etortzea lanpostuak ematera? Sortu! Sortu zuek!». Hitzaldi hura eman aurretik hots egin zioten gazte haiek, kooperatiba bat sortu zutela esateko. Urtubiaren hainbat pasadizo jasota daude, besteak beste, Txalaparta argitaletxeak argitaratutako Gerezi garaia liburuan, eta Jose Mari Goenagak eta Aitor Arregik zuzendutako Lucio dokumentalean. Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzailea izan da albistearen berri sare sozialetan eman dutenetako bat: «Gaur zendu da Lucio Urtubia. Laguna, burkidea eta borroka laguna. Agur eta ohore, Luzio!», idatzi du. Beste esparru batzuetatik ere agurtu dute Urtubia: ]]> <![CDATA[Abstenitutako bostetik batek COVID-19aren eraginez ez zuen eman botoa]]> https://www.berria.eus/albisteak/184475/abstenitutako_bostetik_batek_covid_19aren_eraginez_ez_zuen_eman_botoa.htm Fri, 17 Jul 2020 14:07:41 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/184475/abstenitutako_bostetik_batek_covid_19aren_eraginez_ez_zuen_eman_botoa.htm <![CDATA[Bizkaiko azken ordezkaria irabazi du PP+C's-ek, EH Bilduren kaltetan]]> https://www.berria.eus/albisteak/184470/bizkaiko_azken_ordezkaria_irabazi_du_ppc039s_ek_eh_bilduren_kaltetan.htm Fri, 17 Jul 2020 07:36:38 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/184470/bizkaiko_azken_ordezkaria_irabazi_du_ppc039s_ek_eh_bilduren_kaltetan.htm 38 emakumek eta 37 gizonek osatuko dute legebiltzarra. EAJ-PSE gobernu koalizioak jarraituko duela badirudi ere, ezkerreko hiru indarrek 37 eserleku izango dituzte; gehiengo absoluturako baten faltan geratuko dira. Gaur, Idoia Mendia PSE-EEko idazkari nagusiak esan du jeltzaleen eta sozialisten arteko gobernu bat ez dela aukera bakarra. Datorren astelehenean bilduko dira bi alderdiak. ]]> <![CDATA[Mapa berde tonalitateetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1986/004/001/2020-07-15/mapa_berde_tonalitateetan.htm Wed, 15 Jul 2020 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1986/004/001/2020-07-15/mapa_berde_tonalitateetan.htm
Hauteskundeetako parte hartzea progresiboki ahultzea izan da aldagairik nabarmenena. Hogei urte dira Eusko Legebiltzarreko hauteskundeetako abstentzioa hazi besterik ez dela egiten, eta boto emaile asko hasiak dira hauteskunde esparru hori bigarren mailakotzat jotzen; 2010-2020 hamarraldiko hauteskunde ziklo guztietan, abstentzioa Espainiako Gorteetarako bozetan baino koska bat gorago egon da Eusko Legebiltzarrekoetan eta batzar nagusi nahiz udal bozetakoetan; %3-5 gorago. Pandemia betean eta uda garaian hauteskundeak egin izanak erabat desitxuratu du parte hartzearen datua igandeko bozketan, eta, hala, Eusko Legebiltzarrak jatorrizko zilegitasun arazo bat izango du datozen lau urteetan: hautesleen erdiek erabaki dute etxean geratzea.

Hori esanda, ordezkaritza krisi horrek ez die berdin erasan alderdi politiko guztiei, azken hamarkadako joerek nahiz igandeko emaitzek erakusten duten legez. Eusko Legebiltzarra alderdi biko sistema baterantz doa, eta joera hori indartu egin da orain, EAJk eta EH Bilduk zazpi eserleku gehiago lortuta. Bi indar nagusiek parlamentuaren ordezkarien %70 osatuko dute. Jada berde zegoen mapa are orlegiagoa da, bi tonalitate nagusitan; EAJren belar berdea eta EH Bilduren hori berdea. Neurri batean, ordezkaritza krisiaren eta ziurgabetasun handiko jokaleku baten koiunturan, egitura sendoak dituzten erantzunek eutsi diote ondoen; sustrai sakonagoak eta beren kultura politiko propioa erreproduzitzeko eta birsortzeko ezarpen, ibilbide edo gaitasun nahikoa duten mugimendu politikoek: EAJk, lehen indarrari eutsita eta abstentzioak eragindako boto portzentajeei etekina aterata; EH Bilduk, abstentzio egoera batean ezkerreko botoa erakarrita; eta PSE-EEk, zeuzkan botoei eutsita boto galera orokor batean.

Berrogei urtean izan duen estres testik gogorrena bizi du EAJk hilabeteotan, eta babes sare zabal hori izateak soilik salba dezake horrelako egoera bat; kolpean 50.000 boto —duela lau urtekoen %12— galtzea eta, hala ere, lehen indarra izan eta hiru eserleku gehiago lortzea. «Gure arazoa ez da oposizioa, gure arazoa abstentzioa da», esan zuen Andoni Ortuzarrek asteazkenean Donostian eginiko kanpaina ekitaldi batean; eta, igande gaueko agerraldietan euforia nagusi izan bazen ere, hautesleek mezu bikoitza bidali zioten EAJri: inork ez bezalako koltxoia dauka, eta inor baino orohartzaileagoa da —lehen indarra da orain PSE nagusi izan den herri gehienetan, hiru herrialdeetan, errenta altuena nahiz apalena duten auzoetan, hiriburuetan nahiz landa guneetan...—. Ortuzarrek EAJren ispiluari begiratzen dio, eta Euskal Autonomia Erkidegoa ikusten du; aberriaren eta alderdiaren argazkiak, gero eta antzekoago. Baina kudeaketak higatu dezake fidelizatu gabeko botoa: iazko foru hauteskundeetatik 85.000 bat boto galdu ditu; erdiak baino gehiago, Bizkaian.

Herririk handienetan gora

Bestela gertatu zaio EH Bilduri. Legealdian zehar, indar subiranistak uztartu egin ditu esku luzatzeak eta eskaintza politikoak oposizio lanarekin eta Madrilgo pragmatismoarekin. 2016-2018 urte artean, EH Bildu higatzeko prest egon da EAJrekin Eusko Legebiltzarreko Autogobernu Lantaldean printzipio eta oinarrien inguruan zuen akordioa defendatzearen truke, baina desadostasunak nagusitu ziren estatus berriaren testu artikulatua idaztean. «Orain, EH Bildu indartzeko momentua da», esan zuen orduan ezker abertzaleko kide esanguratsu batek. Ez dago jakiterik EH Bildu orduan hasi ote zen indartzen edo lau urtetako lanaren emaitza izan den igandekoa, baina gainontzekoak flakatu diren agertoki berean gizendu da indar subiranista. Ezkerreko botoa metatu du: 2016ko emaitza hobetu du gobernatzen ari den herrietan, hiru lurraldeetan (Ordizia, Galdakao, Arrigorriaga, Errenteria, Asparrena, Aramaio) nahiz oposizioan dagoenetan (Bilbo, Donostia, Gasteiz). 20.000 biztanletik gorako herri guztietan (14 udalerri) egin du gora, eta horietan lortu du igo dituen 23.000 botoetatik 13.000. Beraz, esan liteke hazkunde oro har homogeneoa izan duela. Gauzak horrela, bere posizioa indartu du egungo koalizio gobernuaren ezkerreko oposizio gisa, aliaturik gertukoena odolustearen truke. EH Bilduk hauteskunderik gabeko hiru urte ditu orain aurretik, gobernu alternatiba horren formulazioan sakontzeko.

Izan ere, aldaketa agerikoa da: EH Bilduk boto portzentajea nabarmen ugaritu duen herri askotan galdu du espazioa neurri berean Elkarrekin Podemosek, eta porrot horrek indartzen du espazio politiko horri buruzko hipotesi bat: neurri batean, Podemosen arrakastak boto emaile subiranisten apustu bati erantzun diola, Espainiako sistema politikoan aukera leiho bat zabaldu eta egungo harreman eredua aldatzeko. Apustu hori indartsu sartu zen Espainiako Kongresuan, baina aukeraren leihoa ixten joan den neurrian ahuldu da Podemos azken hauteskunde zikloan; Espainiako Kongresuan, Nafarroako Parlamentuan eta, orain, Eusko Legebiltzarrean nahiz Galiziako Parlamentuan. Auzi nazionala eta soziala kontrajarri egiten dira maiz, baina Podemosen gainbeherak aditzera ematen du Madrilek alor sozialean sakondu nahi izateak ez duela independentismoa ahultzen; are, burujabetzan sakondu ezean, Podemos periferietatik ahultzen ari dela.

Gustu guztietarako interpretazioak eskaintzen ditu PSE-EEeko boto emaileen portaerak ere. Parte hartze oso apaleko hauteskunde batzuetan duela lau urteko boto kopuruari eutsi izana garaipentzat jo badaiteke ere, datuek erakusten dute sozialisten eragina apalduz doala, eta ezin izan duela joera hori irauli. Udal mapari erreparatu besterik ez dago: soilik Ermuan izan da lehen indarra, bigarren edo hirugarren postura igaro baita orain arte PSE lehen indarra izan duten herrietan, eta, batez ere, agerian utzi du hirigune handiekiko dependentzia puntu bat duela. Datu bat: Euskal Autonomia Erkidegoko hamalau herrik dituzte 20.000 biztanletik gora, eta horietan daude jokoan boto guztien %57. PSE-EEk bere boto guztien %70 lortzen ditu horietan. Desoreka hori nabarmenagoa da lau hiri handienak hartuta: sozialistek boto guztien %45 lortzen dituzte Barakaldon, Bilbon, Donostian eta Gasteizen. Boto abertzale eta subiranistak lurraldean orekatuago dauka boto banaketa hori.

PPri dagokionez, alderdi identitate bat garatu zuen ETAren aurkako erresistentzia gisa, baina erakunde armatuaren jardueraren etenak eta ondorengo desagertzeak identitatea birdefinitu ezinik utzi du oraindik orain. Batez ere horretan datza Iturgaizen hautagaitzaren porrota; urrezko aro elektoralera itzuli nahia, aintzat hartu gabe urrezko aro horretara eraman zintuen aldagaia ez dagoela mahai gainean. Anakronismo hutsa. Emaitza: 2001ean 326.933 boto eta hemeretzi ordezkari lortu zituen indar politikoak beste behin emaitzak okertzea, 60.000 boto eta bost legebiltzarkide lortzeraino. Alderdi orohartzaileen eta masa alderdien artean koadro alderdi bat bihurtzeko bidean geratzeraino. Gordinak dira mapak; duela lau urte urdinez margotuta ageri ziren Gasteizko auzo gehienak berde jeltzalez esnatu ziren astelehenean, hein batean botoek eskuin muturreko zatiketarantz ihes egin diotelako PP+C's koalizioari.

Izan ere, igandeko bozketak erakutsi zuen noizbehinka Araban ordezkaritza lortzen duen segmentu horrek presente jarraitzen duela. Vox ez da PP, UPD edo Unidad Alavesa, baina ultrazentralismoa da guztiak lotzen dituen haria. Eta hari horri xenofobia, matxismoa, euskarafobia eta beste balio erreakzionario batzuk batu zaizkio orain. Beste 74 legebiltzarkideen zeregina izango da diskurtso horiek neutralizatzea eta Voxen parte hartzea historiarako anekdota bihurtzea.

%79 edo %62

Indar korrelazio horretan jokatuko da estatus politikoaren inguruko eztabaidaren bigarren zatia Eusko Legebiltzarrean. Akordio transbertsalen bandera haizatzen dutenek datu bat hartu beharko dute kontuan: testu artikulatu baten bizkarrezurra adostu duten alderdiek 47 eserleku dituzte (%62), 2016-2020 legealdian baino bat gutxiago, eta erabakitzeko eskubidea testuan txertatu nahi duten hiru indarrek 59, lehen baino bi gehiago; ia bost legebiltzarkidetik lau (%79). Estres testa hori ere EAJ-PSE koalizioarentzat, baina baita PSOE-Unidas Podemosentzat ere; Katalunian hauteskundeak datoz, eta burujabetza gatazkak —eta horiei irtenbide bat emateko beharra— agendan egongo dira epe motz eta ertainean; martxoan, Eusko Ikaskuntzak adierazi zuen asmoa zuela azaroan «lurralde gatazken konponbiderako protokolo bat» aurkezteko, eta Hamaika Gara dinamikak erreferendumaren aldeko kanpaina bat abiatua du. Hasi da partida.]]>
<![CDATA[Abiapuntua. Kanpaina bat birusek baldintzatua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1911/002/001/2020-07-11/abiapuntua_kanpaina_bat_birusek_baldintzatua.htm Sat, 11 Jul 2020 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1911/002/001/2020-07-11/abiapuntua_kanpaina_bat_birusek_baldintzatua.htm
Izan ere, duela bi aste hor zegoen baina protagonismoa galtzen ari zen aldagai batek baldintzatu ditu kanpaina amaiera eta, batez ere, biharko bozketa; koronabirusaren izurriak eta COVID-19ak azken egunetan izandako agerraldiek; nagusiki, Ordiziakoak (Gipuzkoa). Jendearen artean hilabeteak daramatza birusak, eta jakina zen hauteskundeetarako ez zela desagertuko, baina haren hedapenak eta zabalkunde horri instituzioetatik emandako erantzunek galdera gehiago jarri dituzte mahai gainean: ba al dago nahikoa berme, osasun publikoaren ikuspegitik, kutsatu gabe edo horretarako beldurrik gabe botoa emateko? Biharko parte hartzearen datuak emango du horri buruzko arrastoren bat. Gordinagoa da bigarren itauna: zilegi eta legezkoa al da herritar bati botoa eskubidea ukatzea gaixo dagoelako? Hori datorren astetik aurrera ikusi ahal izango da, kaltetuek auzibidera jotzea erabakiz gero.

Edozein moduz, erantzuna argi daukate Jaurlaritzak eta Euskal Autonomia Erkidegoko Hauteskunde Batzordeak: badaude bermeak, eta behar bezala justifikatuta dago PCR proban positibo eman duenari bozkalekura joatea galaraztea. Herenegungo erabakia berretsi zuen atzo Hauteskunde Batzordeak, azalpen batzuk erantsita: «Administrazioak hartutako neurriek joan-etorriak egokiro egitea bermatzen dute bozkatzera joan ahal izateko, biztanleen segmentu txiki batzuetan izan ezik, nahiko justifikatuta dauden osasun arrazoiak direla eta». Azaldu duenez, «ulertu behar da osasun agintaritzak baldintza egokiak ezarri dituela boto emaileen osasunerako eskubidea bermatzeko».

Nekane Murga Jaurlaritzako Osasun sailburuak era ziurtzat jo zituen segurtasun bermeak, eta gaineratu ez dela ezer berria gaitzen bat dutenek botoa ezin ematea: «Tuberkulosia duten gaixoak, edo bihotzekoa izan dutenak, edo iktusa... Botoa emateko eskubidea eragozten duten eritasunak bestela ere hor daude. Orain, eta beste hauteskundeetan».

Hain justu, egoera hori jarri zuen atzo EH Bilduk kanpaina amaierako ekitaldiaren ardatzean. Herritarrei «beren haserrea adieraztera» dei egin zien Maddalen Iriarte lehendakarigaiak, «euren interes partikularrak jendearen osasunaren aurretik jarri dituztenei mezu ozen eta argia helarazteko garaia» dela iritzita. Elkarrekin Podemosek, berriz, ohar bat zabaldu zuen kanpaina amaitzeko lau ordu falta zirela, Jaurlaritzaren erabaki «arbitrarioa eta juridikoki ez-nahikoa» salatzeko: «Zuzenean talka egiten du parte hartze politikorako oinarrizko eskubidearekin».

Egoera horretan, biharko hauteskundeen parte hartzea izan da azken bi asteetako hizpide nagusietako bat; batetik, abstentzioa oso handia izateak auzitan jar dezakeelako bozketaren eta Eusko Legebiltzar berriaren zilegitasuna, eta, bestetik, parte hartzearen tamainak korrelazio zuzena izan dezakeelako indar politiko bakoitzaren emaitzarekin. Lau hauteskunde dira parte hartzea aurreko bozetakoa baino apalagoa izan dela, eta %60 izan zen duela lau urte; azken 40 urteetako txikienean hirugarrena. COVID-19ak eta uda garaiak maila apalenetara eraman dezake parte hartzea, baina, aldi berean, azken egunetako giroak polarizatu egin ditzake hautesleak, eta abstentziora jotzeko asmoa zutenak mobilizatu.

Horren guztiaren jakitun, EAJk «1976ko gazteak» jarri zituen atzo kanpaina amaierako ekitaldiaren erdigunean, egungo edadetuak, jakinik horiei erasan diezaiekeela gehien botoa ematera joateko beldurrak eta, beraz, abstentzioak. Iñigo Urkullu lehendakarigaiak goraipatu egin zuen duela lau hamarkada «gizarte eta nazio eraikuntza» lehenetsi zutenak «indarkeriarekin borroka muturreraino eramatea» erabaki ordez.

Vox, mobilizatzaile

Hori horrela, alderdiak saiatu dira azken bi asteetan euren aldeko boto emaileak aktibatzen, nor bere argudio politikoekin, baina horietako bat amankomunean izan dute alderdi horietako batzuek; eskuin muturraren aurkako botoaren kapitalizazioa. COVID-19a ez bezala, ultraeskuina ez da inondik ere izurria Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, baina birus faxistak aspaldiko presentziarik handiena izan du Euskal Herriko kaleetan, eta agenda baldintzatu du.

Vox legebiltzarrera sartzeko aukeraren inguruan —inkesta gehienek iragarri dute ez duela nahikoa babes lortuko, baina Araban izan lezake ordezkari bat lortzeko aukera—, inkestak baliatu dituzte alderdiek, justifikatzeko euren eta Voxen artean dantzan dagoela Arabako azken legebiltzarkidea.

Vox mugitu da, eta gainerakoak mugiarazi ditu. Hori baliatu dute EAJk, EH Bilduk eta Equok kanpainaren bigarren erdian; gauza bera egiten saiatu zen herenegun PP bideo batean, Gipuzkoako eta Arabako azken ordezkariak EH Bildurekin lehian dituela nabarmentzeko. Oparia ez zuen alferrik galdu indar subiranistak; PPren argudio —eta bideo— bera baliatu zuen EH Bildu PPren aurkako boto gisa aurkezteko.

Eskuin espainolistaren aurkako botoa mobilizatzeko deiak ezin hobeto funtzionatu zuen Espainiako Gorteetarako hauteskundeetan, baina orduan %66 izan zen parte hartzea Euskal Autonomia Erkidegoan, eta ez dirudi biharko bozketan Espainiako Gorteetarako hauteskundeen atarian izan zen polarizazioa presente egongo denik.]]>
<![CDATA[Abiapuntua. Gernikatik Lizarrara, Maltzagatik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2952/004/001/2020-07-09/abiapuntua_gernikatik_lizarrara_maltzagatik.htm Thu, 09 Jul 2020 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/2952/004/001/2020-07-09/abiapuntua_gernikatik_lizarrara_maltzagatik.htm
Ez dago Lizarrarik Gernikarik gabe, eta Gernika ez da soilik autonomismoaren zuhaitzari zutik eusten dion ikurra. Herenegun, ordea, Gernika eta Lizarra kontrajarri zituen Idoia Mendia PSE-EEko idazkari nagusi eta lehendakarigaiak ETB2n eginiko eztabaidan: «Abertzaleek, estatutu- markoa egiteko bildu diren bakoitzean, porrot egin dute. Porrot egin zuen Lizarra I-ek, 1930eko hamarkadan, eta Lizarra II-k, 1990ekoan. Aldiz, arrakasta izan zuen Gernika I-ek, 1936an, eta Gernika II-k, 1979an. Beraz, itun hori berritzen dugunean, zabala izan behar da, eta, batez ere, bideragarria. Jendeak ziurtasuna behar du, ez konfrontazioa edo bazterkeria».

Itun hori gaurkotzeko eztabaida izan da Eusko Legebiltzarrak azken lau urteetan mahai gainean izan duen gai nagusietako bat. Beraz, kanpainan ere izaten ari da leku esanguratsua, eta espero daitekeenez gaiak agendan jarraituko du datozen urteetan ere, testu artikulatu baten tramitazioak aurrera egiten duen neurrian.

145 kilometro daude Gernika eta Lizarra artean, eta bide azkarrena hartuta, saihetsezina da Maltzagatik (Eibar, Gipuzkoa) igarotzea. Jakina da Telesforo Monzon buruzagi abertzale historikoaren nahia; abertzaletasunaren bi familia politikoak Maltzagaraino -independentziaraino-elkar hartuta joatea, eta gero norberak defenda dezala bere gizarte eredua. Eta, atzo, Monzon sortu zen etxean izan zen Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzailea, Bergarako Olaso dorrean (Gipuzkoa), azken bi urteetan Eusko Legebiltzarreko Autogobernu Lantaldeak eginiko ibilbidea baliatuta EAJri kritika egiteko: «EAJ zuzentzen dutenak ez daude abertzaleen arteko itun bat egiteko prest, estrategikoki ez dute hori nahi, beste proiektu politiko batean daudelako: Espainiako Estatuan eroso egotearen aldeko apustua egin dute, independentziari eta burujabetzari uko egin diote».

Iñigo Urkullu EAJko lehendakarigaiak, ordea, jeltzaleek autogobernuaren alorrean jasotako proposamena xehatu zuen Radio Euskadin eginiko elkarrizketa batean: «Euskadiren aitortza nazionaletik, aldebikotasun gaurkotutik eta nazioartean parte hartzetik abiatutako akordio zabalen alde egiten dut».

Izurri bat kanpainan

Gernika eta Lizarra arteko bideak ia zeharkatzen du Ordizia ere, eta Goierriko udalerria dago egunotan kanpainaren erdigunean, COVID-19ak han izandako agerraldiaren ondorioz. Ordezkari publikoek ez dute itxialdi orokorrik agindu, baina hainbat herritar etxean geratu beharrean dira, gaitza dutelako edo birusa dutenekin kontaktuan egon direlako. Hori horrela, ikusteko dago zer bermerekin egin ahalko diren hauteskundeak eskualde horretan; nola ziurtatuko zaien boto eskubidea etxetik atera ezin direnei eta, areago, arazoak egongo ote diren hauteskunde mahaiak osatzeko.

Gaiaz jardun zuen Urkulluk Ser irrati katean eginiko elkarrizketa batean: ez du hauteskundeak atzeratzeko asmorik, bozkatu ahal izateko baldintzak «guztiz» bermatuta daudela iritzita. Halere, aitortu zuen ziurtzat jo behar dela zenbait pertsonak nahiago izango dutela etzidamu etxean geratu, badaezpada.

Ordiziako agerraldiaren hedapen maila ere eztabaida gaietako bat izan zen ETB2n asteartean eginiko debatean, eta, atzo, EH Bildurekin eta herriko alkate Adur Ezenarrorekin elkarlanean aritzeko eskatu zien Jasone Agirre indar subiranistako Bizkaiko zerrendaburuak Urkulluri eta Mendiari, «osasun larrialdi honi elkarrekin aurre egin ahal izateko».

Ezkerra: soluzio edo deabru

Beste parametro batzuetan aritu ziren, ordea, Elkarrekin Podemos eta PP+C's; bata, ezkerreko politiken bertuteak azpimarratuta eta, bestea, politika eta politikari horiek hondamendi ekonomikoaren pare jarrita. «Unidas Podemos gobernuan dagoenean, benetan ezkerreko politikak egitea posible da», nabarmendu zuen Miren Gorrotxategi lehendakarigaiak, Yolanda Diaz Espainiako Lan ministroa ekitaldian zuela.

Iturgaizek, berriz, Pablo Casado PPko presidentea izan zuen alboan, eta Casadok zentro-eskuinaren balizko boto emaileei mintzatu zitzaien, EAJra ihes eginiko botoak berreskuratu nahian: «PPk apirilean galdu zuen eserlekua Bilduk irabazi zuen. Hori bera gerta daiteke orain; 200 botoren lehian gaude Gipuzkoan, eta, ez bada merkatu askearen eta askatasunaren aldeko boto moderatua eta eraginkorra PP+C's-en inguruan batzen, boto horrek eserleku bat gehiago eman diezaioke nazionalismoari edo ezker erradikalari».]]>
<![CDATA[Abiapuntua. Nor bere argudioen epelean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1911/004/001/2020-07-04/abiapuntua_nor_bere_argudioen_epelean.htm Sat, 04 Jul 2020 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1911/004/001/2020-07-04/abiapuntua_nor_bere_argudioen_epelean.htm
Botoa eskatzeko unea da azken minutua, hautagai batek hauteskunde debate bat prestatuen izan beharko lukeen unea. Kanpaina osoan transmititu nahi duen mezua bi hitzetan sintetizatzeko eta boto emaileari modu ahalik eta eraginkorrenean helarazteko momentua; debatearen denbora muga gainditu dezakeena, asmatuz gero —edo oker handia eginez gero— sareetan hedatuko dena.

Baina ETB1eko herenegun gaueko debatearen azken minutuak —eta debate osoak, oro har— kanpaina honen joera bat azaleratu zuen; batetik, paperak leitzera mugatuta sarri, ideien konfrontaziorako formatu horren eraginkortasunik eza, eta, bestetik, arriskurik ez hartzeko nahia; azken batean, konfiantza falta.

Atzo zen astebete Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetako kanpainak lehen astea bete zuela, eta beste hainbeste geratzen zaio. Oro har, esan liteke 0,0 arriskuko kanpaina bat dela hau: polemika eta titular handirik gabekoa; botoak irabaztera bainoago, ez galtzera zuzendutakoa. Herenegungo debatea da horren adibidea; apenas egon zen aurrez aurrekoetarako unerik, lehentasun osoa jarrita nork bere diskurtsoa azaltzean. Sei bakarrizketa, hiru orduko saioaren parte handi batean. Emaitza: 8.000 ikusle inguru, %1,5eko share-a eta borrokaldi nulua: botorik galdu ez, baina irabazi eskasak emateko modukoa.

Izan dira kanpainaren epeltasunaren beste adierazpide batzuk ere; oro har, pasio gutxi eragiteko moduko ekitaldiak egin eta gaiak landu dituzte alderdiek; botoa buruarekin eta ez bihotzarekin ematera bideratzekoak. Ez etorkizun hobe baten aldeko epikarik, ez jendetzarik —ezinbes- tean—, ezta garai batean boladan egon zen Aldaketa lelo handirik ere, eta kudeaketa diskurtso gehienen ardatzean: ekonomikoa, eta, orokorrago, baliabideena.

Hortaz, korrelazio zuzena egon daiteke kanpaina baten apatiaren eta ondorengo parte hartze apalaren artean, ez baitirudi barne produktu gordinaren portzentajeei buruzko eztabaidek jendetza mobilizatuko dutenik bihar zortzi. Eta, emaitzaren beraren zilegitasunean izan dezakeen eraginaz harago, parte hartzea handiagoa edo txikiagoa izateak eragin zuzena izango du herrialde bakoitzeko azken eserlekuak eskuratzeko lortu beharko den boto kopuruan. Edozein moduz, ikusteko dago kanpaina eredu horri eutsiko dioten alderdiek bihar, kanpainaren azken igandea izanik, eta datorren ostiralean, kanpaina bukatzeko ekitaldietan.

Elefantea eta markoa

Hala ere, antzeman dira jokaldiak. Bat, nagusia, EAJrena: jeltzaleen ezkertiartasunari buruzkoa. Ezaguna da George Lakoffen Don't think of an elephant liburua (Ez pentsatu elefante batean). Tituluak berak ezartzen du pentsamolde bat; irakurtzearekin batera, burura dator belarri handiko eta tronpa luzeko animalia, horretan ez pentsatzeko eskaera antzututa. Lan horren tesietako bat da nork bere markoa ezartzeko eta besteenean ez jokatzeko komenentzia, eta, alderdi guztiak horretan gogor saiatzen ari badira ere, oro har, Urkulluk ezker-eskuin ardatzarekin ezarritakoa da kanpainaren lehen astean nagusitu den joko zelaia.

Jokaldi hori arrakastatsua izan da neurri batean; EAJk bere burua kokatu duelako Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren gehiengoak beren burua kokatzen duten eremu soziologikotik —zentro-ezkerretik— gertu, mezua erruz zabaldu delako, gainerako indarrak jokaleku horretara erakarri dituelako eta, horrela, kanpainan zentraltasuna irabazi duelako; gainera, PP+C's-en kasuan, Carlos Iturgaizek indartu egin du EAJren ezkertiartasunaren diskurtsoa, nabarmenduta Urkulluk ezkerretik aurreratu nahi dituela PSOE eta Unidas Podemos. Eskema horren aurrean, EH Bildu eta Elkarrekin Podemos mahai gainean jartzen ari direna: EAJ-PSE gobernua murrizketekin lotzen duena.

Jokalekuen lehian, ordea, beste fronte bat zabaldu zaio EAJri: atzo, Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiak ebatzi zuen Osakidetzak ez zuela behar bezala bete langileen lan arriskuen prebentziorako araudia. Bezperan, Urkulluk berak eztabaidan adierazi zuen Jaurlaritzak COVID-19aren izurriari emandako erantzuna «bikaina» dela, baina epaileen ebazpena baliatu zuten atzo EH Bilduk eta PP+C's-ek EAJren posizioa higatzeko: «Ez du balio zortzietan txalo egiteak eta gero osasuneko profesionalak laguntza gabe uzteak. Ez du EH Bilduk esaten: sindikatu guztiek esaten dute», esan zuen Iriartek. Iturgaizek, berriz, Urkulluri eskatu zion Nekane Murga Osasun sailburua kargutik kentzeko, argudiatuta «osasun langileak babesgabe» utzi zituela. Herritarren epaia, bihar zortzi.]]>
<![CDATA[Abiapuntua. Fideltasuna eta erakarmena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1911/002/001/2020-07-01/abiapuntua_fideltasuna_eta_erakarmena.htm Wed, 01 Jul 2020 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1911/002/001/2020-07-01/abiapuntua_fideltasuna_eta_erakarmena.htm
Bestalde, inkesta horretan bertan badira kontuan hartzeko moduko beste erantzun batzuk: 2016an botorik eman ez zutenen artean, gehienek erantzun dute gauza bera egingo dutela 11 egun barru, baina, inori ematekotan, inkestak azaleratu du EAJren poltsa lodituko litzatekeela gehien. Horrez gain, duela lau urte botoa emateko adina urte ez zituztenetatik gehienek ez dute erantzun zer egingo duten orain, baina, alderdi baten alde egitekotan, EH Bilduri emango diote: %16,3. Azken datu bat, osagarri: botoa emateko eskubidea duten lautik batek kanpainako bigarren astean edo, are, gogoeta egunean erabakitzen du hauteslekura joan edo ez, eta, joatekotan, nori eman babesa.

Hortaz, hori da egunotan indar politikoek duten dilema nagusia; zer egin zure hautagaitza maiteen dutenen fideltasunari eusteko eta, aldi berean, orain arte urrunago izan dituzunak erakartzeko; nola eutsi eta aktibatu«nukleo irradiatzailea», «alboko sektore aliatuetan» arrantzan egiten duzun bitartean, Iñigo Errejonek esango lukeen bezala. Eta horren arabera diseinatu kanpaina bat. Eskema horrekin uler liteke alderdiek egunez egun eta lekuan-lekuan penduluaren bi adarretako zein lehenesten duten; nork bere agenda zerekin elikatzen duen. Eta boto ziur gutxien duten indarrek zergatik jotzen duten bideo deigarrietara.

Testuinguru horretan, bi norabidetako mezua zabaldu zuen atzo Iñigo Urkullu Eusko Alderdi Jeltzaleko lehendakarigaiak Hendaian (Lapurdi), zazpi herrialdeen mapan sinesten duen boto emaileari eta azpiegituren eta bereziki abiadura handiko trenaren premia ikusten dutenei mintzatuta: «Bi estatu eta hiru erkidego politiko ezberdinetan bizi gara. Dena den, sustrai historiko eta kultural sakonek elkartzen gaituzte. Hiru hizkuntza hitz egiten ditugu, baina euskara da elkartzen gaituena. Euskaren lurraldean bizi gara». Urkulluk «Euskal Hiriaren» arteko harremanak sendotzea proposatu zuen, horretarako beharrezkotzat jota «abiadura handiko trenbide konexioa eta mugaz gaindiko herrien arteko mugikortasuna errazten duten garraio proiektuak» sustatzea.

Boto emaile berriez harago, bi indarren boto emaile izandakoetatik atera dezake etekina EH Bilduk: EAJtik (%1,7) eta, batez ere, Elkarrekin Podemosetik (%6,3). Baina, gobernu alternatiba bat marrazteko testuinguruan, indar subiranistak jeltzaleak ditu arerio nagusi, eta horien posizioa higatzera bideratutako ekitaldia egin zuen atzo EH Bilduk, erabakitzeko eskubidea ardatz hartuta. «Urkulluk dio gure herria zutik jarri nahi duela. Zutik Euskadi, Urkullu jauna? Herrialdea erori zaizu? Zutik Euskadin, belauniko Madrilen», esan zuen Iriartek arratsaldean Tolosako Trianguloa plazan (Gipuzkoa): «Urkullu jaunak euskal estatus berria murriztu du, erabakitzeko eskubidea murriztu du, herri honen erabakitzeko eskubidea ukatzen dutenen gonapean sartzea hobetsi duelako».

Ezker-eskuin ardatza

Beste datu bat: jendeari ezker-eskuin ardatzean beren burua identifikatzeko eskatuta, 1-5 artean kokatzen dira %75; alegia, ezkerrean edo zentro-ezkerrean. Ardatz horretan, %76k EAJ 5-8 artean kokatzen dute; batez ere zentro-eskuineko edo eskuineko alderdi gisa. Halere, jeltzaleak nagusi. Atzo, hori zuzentzeko konpromisoa sinatu zuen Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemoseko hautagaiak Gernikako haritzaren pean izenpetutako «kontratu» batean: «Inoiz gehiago ez eskuineko gobernu bat ezkerreko gehiengo sozial batean».

Ezker-eskuin ardatza eztabaidaren lehen lerrora eramanda mobilizatu ditzake koalizioak bere aldeko hautesleak, eta neurri horretara eginiko jantzia zabaldu zuen atzo, kanpainaurre osoan landutako ildoari eutsita: EH Bildu-Elkarrekin Podemos-PSE koalizioa. Gorrotxategik dei egin zien gobernu programa bat osatzeko eta horretan hiru lehentasun jasotzeko: ustelkeriaren aurkako fiskaltza sortzea, zahar etxeen kudeaketa publikoa izatea, eta frackinga debekatzea.

Ezkerreko alderdien lehia horretan, PSE-EEren siglei balioa eman zien Idoia Mendia lehendakarigaiak, argudiatuta «Euskadiko ezker ez-nazionalista», «arduratsua», «baliagarria» eta «ezker fidagarria» dela: «Endredo nazionalistarik ez dutenei esaten diet PSE prest dagoela herri hau zuzentzeko». «Baliagarria», botoen lehian zaindu beharreko aldeetako bat Elkarrekin Podemos duelako; eta «ez nazionalistaren» goraipamena, 2016an sozialistei botoa eman zietenen %4,1 joan daitezkeelako EAJren zakura. Jaurlaritzako bere bazkidean du Mendiak botoak galtzeko arriskurik handiena.

Beraz, boladan dago ezker-eskuin ardatza oraindik ere, eta joko zelai horretan Carlos Iturgaiz PP+C's-eko lehendakarigaiak ez du lehiakiderik nahi eskuinean, urteotako boto ihesa EAJrantz izan baitu. «Urkullu [Pedro] Sanchez eta [Pablo] Iglesias baino ezkertiarrago izateko lehiatzen ari da», esan zuen atzo Irunen (Gipuzkoa).]]>
<![CDATA[Etxegarairen garaipena eta abertzaleen hazkundea herriko bozetan]]> https://www.berria.eus/albisteak/183533/etxegarairen_garaipena_eta_abertzaleen_hazkundea_herriko_bozetan.htm Mon, 29 Jun 2020 18:06:02 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/183533/etxegarairen_garaipena_eta_abertzaleen_hazkundea_herriko_bozetan.htm Hauteskunde gauaren zuzeneko kontakizuna egin du BERRIAk.]]> argazki horretan, leku onean atera dira gaueko protagonistetako batzuk; batetik, Jean-Rene Etxegarai, eta, bestetik, zerrendaburu abertzaleak zeramatzaten hautagaitzak. Horrela kontatu du BERRIAk. Baionako auzapez eta Euskal Elkargoko lehendakariak garaipena lortu du Henri Etxeto ezkertiar jakobinoaren aurrean, 7.252 (%53,8) boto eskuratuta. Zalantza zegoen zer gertatuko ote zen, Mathieu Bergeren babesak pare-parean jarri zituelako Etxeto eta Etxegarai. Azkenean, mila botoren aldearekin nagusitu da bigarrena, baina abstentzioa handia izan da Lapurdiko hiriburuan: %56,57. Pentsa daiteke Euskal Elkargoko lehendakaritzarako hautagai nagusia izanen dela Etxagarai, orain arte kargu hori izan duena. 2017an sortu zelarik, Ipar Euskal Herriko auzapezen itzulia eginik lortu zuen gehiengo bat lehendakari izateko. Ikusi beharko da, haatik, Baionako alkatetzaren eta Elkargoko buruzagitzaren artean hautua eginen duenetz; izan ere, anitz kritika egin zaio bi karguak batera eramateari buruz Etxegarairi. Azken egun hauetan Alain Iriart Hiriburuko auzapezak jakinarazi du lanean hasia zela hautetsiak ikusiz lehendakari postuari begira. Euskal hedabideek hauteskunde gauaren berri emateko eginiko telebista saioan gaiaz galdetuta, Iker Elizalde EH Baiko kideak azaldu du EH Baik gogoeta egin behar duela gaiaren inguruan, eta ikusteko dagoela Iriarten eta EH Bairen gogoetek bat egiten duten. Elizaldek esan du Iriartek EH Bairen sostengurik gabe azaldu duela elkargoko lehendakaritzara hautagaitza aurkezteko gogoeta. «Elkargoa herrietako elkargune bat da. Elkargoak behar duena da azken urtean ikusi duguna: 2017an sortu da, elkargo gaztea da, eta lehen bi urteak eman ditu politika publikoak plantan jartzeko. Azken urtea izan da gogoetatzeko nola egiten den elkargoa tokiko errealitatera iristeko. Trantsizio horretan ahantzia izan da tokikoa, eta horrek haserreak sortu ditu. Norabide orokorrak euskal elkargoaren esku izan behar du, baina tokikoari indar berezi bat eman behar zaie», esan du Elizaldek. Abertzaleak, gora Gaueko beste albiste nagusietako bat izan da zerrendaburu abertzaleek izandako sostengua; auzapez abertzaleak izango dituzte datozen sei urteetan Ziburun, Urruñan, Itsasun eta Uztaritzen (Lapurdi). Uztaritzen (Lapurdi), Bruno Karrere auzapezak karguari eutsi dio, eta Eneko Aldana Ziburu Bizi 2020 zerrendako hautagaia 1.340 boto eskuratuta nagusitu da (%44,7). Itsasun, Mikel Hiribarrenek hartuko du aginte makila, eta Urruñan, Filipe Aramendi zerrendaburu abertzalea nagusitu da, 2.175 boto (%45,9) jasota. Senperen, berriz, auzapeza ez da abertzalea izango, baina horiekin aliantza eginda nagusitu da Dominique Idiart orain arteko Pierre Marie Nousbaum auzapezaren aurretik. «Urtez urte, abertzaleen emaitzak etengabe indartuz doaz lehen mailako indar politiko gisa kokatuz eta gure proiektua indartuz», nabarmendu du EH Baik. Aldaketak Auzapeza aldatzea deliberatu dute beste udalerri batzuetan ere. Maule-Lextarrekoa da kasu esanguratsuena; lehen itzuliko emaitzak baieztatu dira bigarrenean, eta Louis Labadot zerrenda zabal baten buru den komunista izanen da auzapez berria Zuberoko hiriburuan, bozen %40,35 eskuraturik. Bestalde, auzapeza aldatu bai, baina eskuinekoa izaten jarraituko dute Miarritzen; Michel Veunacen lekua hartuko du Maider Aroztegik. Aise nagusitu zaie Aroztegi beste hiru hautagaiei. Abertzaleekin bat egin zuen Guillaume Barucqen zerrenda gelditu da bigarren (%26,3). Frantzian, abstentzio historikoa Ipar Euskal Herriaz harago, hauteskundeak izan dituzte Frantzian eta haren menpeko nazioetan ere, eta abstentzioa historikoa izan da; parte hartzea %40 ingurukoa izan da Frantziako udal bozen bigarren itzulian. Sozialistek eutsi egin diote Parisko alkatetzari, eta eskuin muturraren menpe geratu da Perpinya.]]> <![CDATA[Abertzaleen emendatzea: lau auzapez]]> https://www.berria.eus/albisteak/183526/abertzaleen_emendatzea_lau_auzapez.htm Sun, 28 Jun 2020 21:25:46 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/183526/abertzaleen_emendatzea_lau_auzapez.htm horietako bat izango da Eneko Aldana, datozen sei urteetarako Ziburuko auzapeza (Lapurdi). Ziburu Bizi 2020 zerrendako hautagaiak 1.340 boto eskuratu ditu (%44,7), Isabelle Dubarbier Ziburu Zuekin zerrendako hautagaiarekiko alde handiz (515 boto jaso ditu hark). Itsasun (Lapurdi), bigarren itzulira bigarren postuan heldu zen Mikel Hiribarren, baina aurrea hartu dio Jean Paul Iturburuari; 519 boto bildu ditu (%42,2), eta hamabost botoren aldearekin nagusitu zaio Iturburuari. Duela lau egun, bi mila biztanleko herri batean politika egiteko maneraz, abertzaletasunaz eta euskaltasunaz mintzatu zen BERRIArekin, euskaldunak izateko batzuek duten «nekeari» azalpena eman nahian. Urruñan (Lapurdi) ere nagusi izan da Filipe Aramendi zerrendaburu abertzalea; 2.175 boto (%45,9) jaso ditu Elgarrekin Urruña Berpiztu zerrendak, lehen itzulian lortutako abantaila handituta. Francis Gavilan Urruña Guzientzat hautagaitzako buruak, berriz, %27,9 boto lortu ditu. Aliantza garailean Hendaian eta Senperen Horiez gain, hautagai abertzaleak zerrenda garailean aurkeztu dira beste herri batzuetan ere; esaterako, Hendaian 2014an eginiko aliantzari segida eman diote aurten, eta Kotte Ezenarro auzapez sozialistak eutsi egingo dio karguari. Lehen indarra izan zen Ezenarro lehen itzulian, eta botoen %55,1 eskuratu du bigarrenean. Senperen, berriz, Jean François Bederede hautagaiaren Senpere Bai zerrendarekin aliantza egin zuen Dominique Idiart Elgarrekin Senpererentzat zerrendako hautagaiak, eta hark irabazi ditu bozak; ehun botoren aldearekin baino gutxiagorekin nagusitu zaio Pierre Marie Nosbaumi. EH Bai, pozik Emaitzokin pozik agertu da EH Bai, hauteskunde emaitzen lehen balorazioan, eta gogoan izan dituzte auzapezak lortu dituzten herriak: «Urteetako lan serios eta politaren ostean, eta gaur lorturako boz kopuruen ondorioz, herriko etxeak irabazi dituzte. Gaurko emaitzak, urteetan zehar, abertzaleek tokian-tokian egindako lanaren uzta dira. Urtez urte, abertzaleen emaitzak etengabe indartuz doaz lehen mailako indar politiko gisa kokatuz eta gure proiektua indartuz».]]> <![CDATA[Javier Esparza aukeratu dute berriro UPNko presidente]]> https://www.berria.eus/albisteak/183521/javier_esparza_aukeratu_dute_berriro_upnko_presidente.htm Sun, 28 Jun 2020 19:29:22 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/183521/javier_esparza_aukeratu_dute_berriro_upnko_presidente.htm Bost urte pasa daramatza Esparzak alderdiko buruzagitzan, baina aurkaria atera zaio 12. kongresuari begira, eta emaitzek agerian utzi dute Sayasen hautagaitzak ere indar nabarmena eskuratu duela alderdi barruan. Botoa emateko unean, Esparzak azaldu du alderdia «indartuta» irtengo dela kongresutik: «Indarra eta konfiantza emango digu etorkizunean lanean jarraitzeko». Gainera, balioa eman die alderdiak azken urteetan eginiko bideari eta zuzendaritzarako duen taldeari; tartean daude Enrique Maia Iruñeko alkatea eta Yolanda Ibañez alderdiko idazkari nagusia: «Talde oso sendoa UPNrentzat eta etorkizunari aurre egiteko; izan ere, Nafarroako alderdi nagusiaren eta erkidego honetan erabakiak hartzen dituen bakarraren datozen lau urteez ari gara». Esparzak «zilegitzat» jo du Sayasek hautagaitza aurkeztu izana, baina erantsi du ez zela«garai egokia»:«Ez dago arrazoi sendorik konfrontazio honi eutsi behar izateko». Sayasek, ordea, argudiatu du ez dela beharrezkoa «behar bat egotea aukeraketa batera demokratikoki aurkezteko», baina, edozein gisaz, uste du badagoela behar hori; izan ere, premiazkotzat jo du«alderdia esentziatik berreskuratzea, behetik gorako alderdi bat egitea». Sayasek azaldu duenez, azkenaldian iruditu zaio alderdia«egoitza zentral batetik zuzendu» dutela«kaletik» baino gehiago. Sayasek Esparza zoriondu du, baina ondorioztatu du emaitzak «mezu bat» direla:«Zenbait gauza aldatu behar dira UPNn, eta jende askok nahi du horiek aldatzea». Edonola ere, «eskua luzatu» dio Esparzari«hitz egiteko eta gehiago entzuteko».]]> <![CDATA[Sute bat piztu da Gardelegiko zabortegian]]> https://www.berria.eus/albisteak/183519/sute_bat_piztu_da_gardelegiko_zabortegian.htm Sun, 28 Jun 2020 19:12:43 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/183519/sute_bat_piztu_da_gardelegiko_zabortegian.htm <![CDATA[Iruñean herri haur-eskola bat zabalduko dute hurrengo ikasturterako]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/014/001/2020-06-28/iruean_herri_haur_eskola_bat_zabalduko_dute_hurrengo_ikasturterako.htm Sun, 28 Jun 2020 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1942/014/001/2020-06-28/iruean_herri_haur_eskola_bat_zabalduko_dute_hurrengo_ikasturterako.htm
Berriozarko sarreran, Decathlon ondoko lokal batek —Oianondoa kalea, 8— hartuko du herri haur eskola datorren kurtsoan, «hurrengo ikasturtean sistema publikora itzultzeko zain». Gaineratu dute lokal horrek lizentzia duela eta ez duela obrarik behar: «Erabiltzeko prest dago, eta urrutiago bizi diren eta autoz mugitzen diren familiei sarbide erraza ematen die».

Uztailaren 2an aurrematrikula epea irekiko da, eta hilaren 10era arte egongo da zabalik. Horretarako, mezu elektroniko bat bidali beharko da helbide honetara: hegurasoak.harrera@gmail.com. Hala nahi duten familiek aurrez aurre egin dezakete aurrematrikulazioa, uztailaren 2an eta 3an, 603-26 15 28 zenbakira deituta txanda hartzeko. Azaldu dute errolda ziurtagiriaren kopia bat eta errenta aitorpenaren beste bat aurkeztu beharko dituztela, sistema publikoaren ahalik eta antzekoenak diren tarifak ezartzeko. Guraso taldearen arabera, udalak 371tik 112ra murriztuko ditu euskarazko lekuak 2020-2021eko ikasturtean.]]>
<![CDATA[Herri haur-eskola bat zabalduko dute Iruñean datorren ikasturterako]]> https://www.berria.eus/albisteak/183465/herri_haur_eskola_bat_zabalduko_dute_iruntildeean_datorren_ikasturterako.htm Sat, 27 Jun 2020 20:49:42 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/183465/herri_haur_eskola_bat_zabalduko_dute_iruntildeean_datorren_ikasturterako.htm kexu dira guraso asko, Iruñeko Udalak haur eskola euskaldunen eskaria murriztuko zuela iragarri zuenetik. Murrizketa horri erantzunez, Iruñeko haur eskoletako guraso talde batek apirilean eskatu zion udalari euskarazko ereduan haur gehiagorentzako tokia egon dadila. Guraso taldeak kaleratutako ohar baten arabera, udalak 2020-2021eko ikasturterako haur eskoletan ezarri nahi duen eredua aintzat hartuta, euskaraz eskolatzeko aukerak nabarmen txikituko dira Nafarroako hiriburuan: «Euskarazko lekuak 371tik (eskaintzaren %40) 112ra (eskaintzaren %12) murriztuko dira».]]> <![CDATA[Autogobernua. Letra txikia ezin gobernatu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2212/006/001/2020-06-27/autogobernua_letra_txikia_ezin_gobernatu.htm Sat, 27 Jun 2020 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/2212/006/001/2020-06-27/autogobernua_letra_txikia_ezin_gobernatu.htm mpasse legealdia: hitz horrekin defini liteke Euskal Autonomia Erkidegoaren estatus politikoa eguneratzeko eta haren autogobernu maila zehazteko arloan azken lau urteetan gertatutakoa. Impasse-a joera orokorra izan da hamarkada osoan, gutxienez azken hamazazpi urteetan zabalik dagoen eztabaida batek ez baitu irtenbiderik aurkitu 2016-2020 legealdian ere, eta estatus politiko berria zedarritzeko eztabaidak oso kontuan hartu behar izan baitu ez soilik barneko testuinguru politikoa, baita ingurukoa ere. Segidan aipatutakoak dira batzuk. Edonola ere, eman dira pausoak azken lau urteetan, eta indar politikoek beren programetan daramatzate autogobernua eguneratzeko asmoak. Gehiengoak josteko legealdia izango da datorrena, beraz.

Ildo horretan,amaitutako legealdiari segida emango diote taldeek euren egitasmoen bidez, hauteskunde programetan idatzi dutenez: EAJk konpromisoa hartu du estatus berriaren testu artikulatuak nazio aitortza, erabakitzeko eskubidea eta Espainiako Estatuarekiko aldebiko harremana jaso ditzan, eta EH Bilduk lege proposamen gisa erregistratuko du Autogobernu Lantaldean aurkeztutako testu artikulatua. Elkarrekin Podemosek, berriz, «argitasun lege» bat sustatuko du.

INGURUKO TESTUINGURUA
Joko zelaia, zabalik

Araba, Bizkai eta Gipuzkoaren autogobernu maila baldintzatu duten edo baldintzatu dezaketen gauza asko gertatu dira Espainiako sistema politikoan azken lau urteetan. Batetik, Mariano Rajoyren gobernuaren pultsio birzentralizatzailea: PPk, Espainiako Gobernua eta gehiengo absolutua eskuratu zituenetik (2011), eskumenak Madrilen pilatzeko prozesu bat jarri zuen martxan, fronte ugaritan: batetik, gobernuak esku hartuta erkidegoen eskumenekoak ziren gaien inguruan, eta, bestetik, Espainiako Auzitegi Konstituzionalera eramanda Eusko Legebiltzarrean onartutako zenbait arau.

PPren joera horri erantsi behar zaio Kataluniako prozesu subiranistak zabaldutako abagunea eta horri Madrilek emandako erantzuna; 2016an Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak egin zirenetik, Katalunian autodeterminazio erreferendum bat egin zuten; parlamentuak independentzia deklarazio bat onartu zuen; buruzagi politiko eta sozial independentistak espetxeratu zituzten; ehun urteko zigorra ezarri zieten; eta Madrilek Espainiako Konstituzioaren 155. artikulua ezarri zuen, Kataluniako autogobernua bertan behera utzita.

Horrek guztiak testuinguru bat sortu du, zeinak hiru diagnostiko nagusi sorrarazi baititu euskal politikagintzan. Bat, EAJrena; atertu arte itxaron. Ikusi nola argitzen den estatuaren egituraketari buruz zabalik dagoen eztabaida, argitu zein abagune eskaintzen dituen, eta, erantzuna autoritarioa den bitartean, dagoenari eutsi. Beste bat, EH Bildurena: estatuari bigarren fronte subiranista zabaldu, negoziatzera behartzeko. Azkenik, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemosek izan dezaketena: lehentasunezkoa da PP Espainiako Gobernutik kentzea, lurraldetasunaz beste parametro batzuetan hitz egin ahal izateko.

BITARTEAN, ESKUMENAK
Estatutua betetzea xede

2018ko ekainean gauzatu zen Rajoyren aurkako zentsura mozioa, Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentetzara eraman zuena. Hori horrela, eta EAJ izanik jokaldi horren pieza ezinbestekoetako bat, Gernikako estatutua betetzeko elkarrizketak hasi ziren; 1979ko arauak 40 urte bete zituen iaz, eta Sanchezen gobernuak 2019ko urtarrilerako aurkeztu zuen Jaurlaritzaren esku uzteke falta zitzaizkion 37 eskumenetatik ia guztiak eskualdatzeko egutegi bat. Espainiako Gorteetarako bi hauteskundeek eta COVID-19aren izurriak atzeratu egin dute prozesu hori. EAJk eta PSE-EEk 2016an Jaurlaritzaren gobernu programan berariaz jaso zuten espetxe eskumena eta Gizarte Segurantzaren Araubide Ekonomikoari buruzkoen transferentzia, eta, alde horretatik, ez dute gobernu programan jasotakoa bete, baina gobernuko bazkideek mahai gainean dute transferentzia horiek lantzeko egutegia.

ESTATUS POLITIKOA
Erabaki eskubidea, gako

Aldagai horiek guztiak mahai gainean zeudela garatu da estatus politiko berriari buruzko eztabaida Eusko Legebiltzarrean. 2001. urtetik dago sortuta legebiltzarrean autogobernu ponentzia bat, baina harrezkero bost legealdi igaro dira talde politikoek Gernikako estatutua eguneratu ezinik. 2012-2016 legealdian zehar hainbat aditu igaro ziren lantaldetik, eta, Elkarrekin Podemos 2016an legebiltzarrera sartu berritan, hark ere beste aditu batzuen agerraldiak proposatzeko aukera izan zuen. Horiek amaituta, edukietan sartzeko tenorea heldu zitzaien talde politikoei.

2018ko udaberrian mamitu zituzten estatus berriaren oinarri eta printzipioak. EAJren eta EH Bilduren babesarekin, lantaldeak adostu zuen Espainiarekiko harremana aldebikoa, berdinen artekoa, elkarrekiko errespetuzkoa eta aitortzazkoa, izaera konfederalekoa» izatea, eta euskal erakundeek gaitasuna izatea «herri galdeketak eta erreferendumak arautzeko eta kudeatzeko, beren eskumenekoak diren gai politiko eta sozialei dagokienez nahiz Euskal Herriko beste herrialde batzuekin, Espainiako Estatuarekin eta Europako eta nazioarteko beste lurralde politiko batzuekin izan nahi duen harremanaz».

Garai berean, erabakitzeko eskubidearen aldeko egitasmo herritarra artikulatu zuen Gure Esku Dago-k; 2016tik herri galdeketak sustatu eta gero -2014tik 2018ko azarora 209 bultzatu zituen-, 175.000 pertsonak 201 kilometroko giza kate bat osatu zuten, Eusko Legebiltzarrera eramateko «erabakitzeko eskubidea erakundetzeko» aldarrikapena. Mezu hori gogorarazi du asteon: «Erabaki eskubidea modu eraginkorrean legeztatzeko legealdia izan behar da datorrena». Zehatzago, «estatus juridiko-politikoa erreferendum bidez erabakitzeko aukera» izatea nahi du.

2018ko urritik aurrera, legebiltzarrak aditu talde baten esku utzi zuen oinarri eta printzipioetan oinarritutako testu artikulatu bat prestatzea. Eztabaida iazko abenduan amaitu zen, adostasunak eta edukiak aldatuta; adituek aurkeztutako testu artikulatu nagusiak EAJk, PSE-EEk eta Elkarrekin Podemosek proposatutako adituek hitzartutakoa du oinarri, eta erabakitzeko eskubidearen hiru formulazio erregistratu zituzten, bakarrean ados jarri ezinda. Eztabaidak zume horiek izango ditu hurrengo legealdirako.]]>
<![CDATA[Abiapuntua. Joerak finkatzeko hamarraldia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1911/002/001/2020-06-26/abiapuntua_joerak_finkatzeko_hamarraldia.htm Fri, 26 Jun 2020 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1911/002/001/2020-06-26/abiapuntua_joerak_finkatzeko_hamarraldia.htm
Batetik, EAJren hazkunde progresiboa: Iñigo Urkulluren aroan, hazkunde egonkorra bizi dute jeltzaleek, portzentajeetan, eserlekuetan eta botoetan. 2012az geroztik, goranzko joera erakutsi dute hauteskunde ziklo bakoitzean, udal eta foru bozetan, Espainiako Gorteetarakoetan nahiz Eusko Legebiltzarrerakoetan. Gainera, PSE-EErekin akordioa eginda, botere instituzionala ia erabat bereganatu du EAJk.

EAEren erakundetzea abiatu zenetik, 40 urteko kudeaketa autonomikoaren protagonista nagusia izan da EAJ, eta, kudeaketa horretan, orain arte ezagutu gabeko estres test bat izan du Urkulluren gobernuak COVID-19arekin. Inkestei erreparatuta, ez dirudi osasun krisiaren kudeaketak zigortuko duenik; bozak noiz egingo ziren ezagutarazi zenetik argitaratutako inkesta guztiek iragarri dute jeltzaleek ordezkaritza handitzen jarraituko dutela; EAJren interesentzat okerrena den iragarpena La Razon-ek ekainaren 1ean argitaratutakoa da, eta, horren arabera, 29 eserleku eskura ditzakete; egun baino bat gehiago. Gainerakoek iragarri dute 30 legebiltzarkidetik gora lor ditzaketela jeltzaleek, eta aurreikuspenak ez dira ia aldatu apirilaren 5eko deialdiaren aurretik eginiko inkestekin alderatuta.



Inkestek iragarritakoa betetzen bada, lasai egon daitezke Sabin Etxean eta Errekalde zumarkaleko 27.an; EAEko arkitektura instituzionala diseinatu zuten eta azken urteetan konpartitu duten bazkideen arteko harremanak herritarren oniritzia du.

2010-2020 aroaren argazkian bada beste gako bat: ezker subiranistaren kristalizazioa oposizioko indar nagusi gisa. ETAren jardun armatuaren garaian, ezker subiranista hirugarren indar izan zitekeen gehienera (1998), baina 2012tik bigarren postuan egonkortu da, eta goranzko joera hartuta azken hauteskunde zikloan, 2011-2012ko loraldira iritsi gabe. Egoera horretan, aurkia eta ifrentzua topa daitezke EH Bilduren emaitzetan; oinarri bat ezarri duela dirudi, eta hori emeki zabaltzen ari dela azken urteetan -otsailetik argitaratutako inkesta ia denek iragarri dute %1-2ko hazkundea izango duela 2016ko bozekin alderatuta-, baina norbere emaitzen gozoa gazitzen du EAJren hazkunde erritmoa ikusteak; bigarren indarra izanagatik, handia da lehenarekin duen aldea, eta, beraz, urrun du oraindik gobernu alternatiba izateko aukera. Lehen indarrarekiko aldeari koska bat kentzea emaitza ona izan daiteke ezker subiranistarentzat 2024ko bozei begira.

Hortaz, eta Ahal Dugu-ren salbuespenarekin, azken urteek erakutsi dute botoa kontzentratzeko joera nagusitzen ari dela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; bi indar nagusiak gero eta nagusiago direla; 75 legebiltzarkidetik 46 dituzte, eta litekeena da kopuru horrek gora egitea. 50 eserlekuren -alegia, legebiltzarkideen bi herenen- langa gaindituz gero, EAE «bipartidismo inperfektu» baterako bidean legoke, Asier Blas EHUko Politika Zientzietako irakasleak esan izan dion bezala.

Unionismoaren gainbehera



Horren biktima izan dira Espainiako sistema politikoaren bi zutabe nagusiak; PSE-EE/PSOE eta PP; duela 11 urte, ezker abertzale ofizialik gabeko legebiltzar batean gehiengo osoa zuten -38 ordezkari-, eta orain, berriz, hemezortzi legebiltzarkide dituzte bien artean; 464.000 boto poltsa, modu progresiboan, 256.000raino urritzera. Beheranzko bilakaera horrek erro sakonagoak ditu eskuin espainiarzalearen kasuan, 2001etik ez baitu inoiz hobetu aurreko bozetako emaitza.

Hamarkada zaila izan du PSE-EEk ere; krisi bikoitz batek zeharkatu du. Batetik, bakegintza prozesua ez du kapitalizatzen asmatu, eta, nahiz eta ETA desagertzeak ez duen PSEren proiektua PPrena bezain zurtz utzi, 2012ko hauteskundeek agerian utzi zuten ilegalizazio garaietan lortutako ordezkaritzaren puztua; 25 legebiltzarkidetik hamaseira jaitsi zen hiru urte eskasean, eta bederatzira gero. Botoen galerak eman zuen porrotaren tamaina, legealdi bakarrean 100.000 bototik gora galduta: heren bat. Krisi ekonomikoaren, Espainiako Gobernu sozialistaren kudeaketaren eta, modu zabalago batean, sozialdemokraziaren krisiaren gordinak bere larruan bizi izan zituen PSE-EEk, eta lurrikara hori sakondu zuen Podemosek Madrilen eta Ahal Dugu-k EAEn.

Egoera horretan, gobernu aliantzetan bilatu zuten aterpea sozialistek, oposizioan egonik posizio propioa indartzeari uko eginda; ez zuen zertan ongi atera. Esan ohi da koalizio gobernu batek mesede handiagoa egin ohi diola koalizioko indar nagusiari, eta kalte txikienari; hala gertatu izan da Erresuma Batuan, Frantzian, Alemanian... Eta baita PSE-EEri berari ere, 1986 eta 1994 artean. Baina Pedro Sanchezek hauspotuta, ez dirudi hipotesi hori beteko denik orain; inkesta guztiek iragarri dute sozialistek boto eta ordezkari batzuk berreskuratuko dituztela.

Ahal Dugu-ren agerraldia izan da Madrilen egoitza duten alderdiek hamarkada osoan izandako albiste on bakarra; fenomeno moreak Espainiako sistema politikoa astindu zuen, eta erreplika izan zuen Hego Euskal Herrian ere, 2015-2016an. Izanak ziren lehen aldiz indar handiz agertutako talde politikoak -EA 1986an, EH Bildu 2012an-, baina, normalean, bide luzeko tradizio politiko batetik edo zatiketa batetik sortutakoak izan dira. Nolabait, aurretik existitzen zen espazio politiko bat bete du Ahal Dugu-k, baina lortu du espazio hori aurretik inork gainditu ez zituen mugetatik harago eramatea. Eta normalizazio politikoaren garaietarako espero zen gauza bat ere gezurtatu du: lekua dago abertzaletasunak eta ezker-eskuin ardatzak bereizten dituen lau tradizio politiko handiez harago.

Parte hartzea, apaltzen



2000-2010 aldiko beste joera bati ere segida eman dio 2010-2020 artekoak; duela hemeretzi urtetik, hauteskundez hauteskunde handituz joan da abstentziora jo dutenen portzentajea. Polarizazio handiko hauteskundeak izan ziren 2001ekoak; ia bost herritarretik lauk eman zuten botoa. Harrezkero, gero eta gutxiago izan dira botoa ematea erabaki dutenak, duela lau urteko parte hartzea ozta-ozta ailegatzeraino %60ra. 1994ko parte hartzea izan da azken 40 urteetako apalena, eta 2016koak soilik %0,32 botogatik gainditu zuen zoru hori.

Abstentzioaren arrazoiak izan ohi dira interes falta, jokoan ezer ez egotearen irudipena, alderdiekiko nekea edo mesfidantza, sistema politikoari zilegitasunik ez aitortzea... Eta, oraingoan, ikusteko dago COVID-19ak nola eragingo duen parte hartzean; gogo hori hauspotuko duen edo, kontrara, segurtasun faltaren sentipena gailenduko den. Baliteke aldagai horrek inoizko parte hartzerik apalenera eramatea Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak, edo orain arteko joera iraultzea. 2020ko hamarkadak joera zaharrei eutsiko dien edo bilakaera berriak azaleratuko dituen, hori bi aste barru hasiko da ikusten.]]>
<![CDATA[Gehiengo absolutua lor lezake egungo Jaurlaritzak, Eitb Focusen arabera]]> https://www.berria.eus/albisteak/183310/gehiengo_absolutua_lor_lezake_egungo_jaurlaritzak_eitb_focusen_arabera.htm Wed, 24 Jun 2020 15:09:16 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/183310/gehiengo_absolutua_lor_lezake_egungo_jaurlaritzak_eitb_focusen_arabera.htm