<![CDATA[Jon O. Urain | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 27 Mar 2019 04:15:38 +0100 hourly 1 <![CDATA[Jon O. Urain | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[ALKANDORA ZAHAR, LURRIN BERRI]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1975/002/001/2019-03-24/alkandora_zahar_lurrin_berri.htm Sun, 24 Mar 2019 00:00:00 +0100 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1975/002/001/2019-03-24/alkandora_zahar_lurrin_berri.htm
Testuinguru horretan, eskuin unionistak aspaldiko eskaintzarik zabalena aurkeztuko du, aurrena Espainiako Gorteetarako hauteskundeetara, eta gero Hego Euskal Herriko udal eta foru bozetara. Nola eragingo dio zatiketa horrek eskuinaren arrakastari edo porrotari? Botoak sakabanatuko ditu, edo, kontrara, gai izango da eskuineko boto emaileen esparru tradizionala zabaltzeko? BERRIAk kontsultatutako adituen iritziz, Voxek eragin mugatua izango du bozetan, baina haren arrakasta nagusia izan liteke agenda politikoan eragiteko gai izatea eta PP nahiz Ciudadanos eskuinera mugitzera behartzea.

MERKATU MUGATUA

Espainiako Estatuan azken hilabeteetan Voxen izenpean loratutako eskuin berri hori protagonismoa izaten ari da jada hauteskundeen atarian, nagusiki heda- bideetan, eta baliteke eragin hori ordezkaritza ganberetara hedatzea apiril-maiatzetan. Edozein kasutan, aurrena Espainiako Gorteetan eta hurrena Hego Euskal Herriko erakundeetan lor dezakeen ordezkaritzaz harago, adituak bat datoz espektro politiko berri horren agerpenaren ondorio nagusietan: eskuinen arteko lehiak eskuinerago eramango ditu alderdi guztiak, eta planteamendu atzerakoi batzuk egitea pixkanaka ez da gehiago tabu.

Urteak dira Europa osoan eskuin erradikaleko eta eskuin muturreko alderdiak protagonismoa irabazten ari direla, eta Fronte Nazionala heldua zen Euskal Herrira kantonamenduetako eta Frantziako presidentetzarako bozetan. Hego Euskal Herrian, PPk eta UPNk monopolizatu izan dute nazionalismo zentralistaren diskurtsoa, baina Andaluzian Vox indarrez sartu izanak hauspotu egin du alderdia Espainiako Kongresuan sartzeko eta Euskal Herrian sektore zehatz batzuk mobilizatzeko aukera. Hori horrela, eta Nafarroan UPNk, PPk eta Ciudadanosek akordioa egin eta gero, eskuin unionistak azken hamarkadetako lehiarik handiena izango du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, hiru sigla aurkeztuta. Ikusteko dago, beraz, PPk nagusitasunari eutsiko dion eta zenbateraino higatuko duten Voxek eta Ciudadanosek.

Edozein gisara, eskaintza zabal horrek bi efektu izan ditzakeela uste du Asier Blas Euskal Herriko Unibertsitateko Politika Zientzietako irakasleak. «Bat: eskuineko boto emaile espainolista oso mobilizatuta egongo dela, lehen aldiz 1980ko hamarkadatik, lehia handia egongo delako hiruren artean. Horrek ekarriko du boto emaile horren partaidetzak gora egingo duela». Gogora dakar hori bera geratu zela euskal abertzaletasunean: «EAJ eta EA zatitu zirenean, 1986-87ko hauteskundeetan lau aukera abertzale zeuden, eta horrek eragin zuen abertzaleek inoiz izan zuten boto kopururik eta ordezkaritzarik handiena izatea. Antzeko zerbait gerta liteke orain eskuin espainolistaren botoekin. Gainera, kontuan hartu beharra dago boto emaile hori gehiago mobilizatzen dela Espainiako hauteskundeetan».

Beste eragin bat ere izan lezake eremu politiko horrek hiru alderdi izatea aukeran: botoa sakabanatzea. Blasek uste du zatiketa horrek kalte egingo diela hirurei; besteak beste, hiruren artean dagoen boto banaketaren arabera, PP ordezkaritzarik gabe gera litekeelako Araban. Gipuzkoa plaza zaila izan ohi da PPrentzat, eta Bizkaian ere ia ziurra du diputatu bat lortzea, baina oso zail bi eskuratzea. Nafarroan, beraz, PPren, Ciudadanosen eta UPNren batasunak kontrako efektua izan lezake? Alegia, apustu irabazle argi bat izateak mobiliza lezake Navarra Sumaren aldeko botoa? Blasek uste du udal eta foru hauteskundeak, neurri batean, «bigarren itzuli bat» izango direla, «eta aurreikusteko zer gertatu daitekeen bigarren itzulian» ikusi beharko litzatekeela zer gertatzen den lehenengoan: «Badirudi lehenengoan gertatzen denak baldintzatuko duela bigarrena, eta badirudi indartuta ateratzen diren posizioek boto erabilgarria kontzentra dezaketela».

D'Hont legeak eta hauteskunde barrutiek eskainitako aukerez harago, Euskal Herriko eztabaida politikoan nagusi diren ardatz edo haustura lerroek mugatu egiten dute PPk, Voxek edo Ciudadanosek izan dezaketen arrakasta, Miriam Ureta EHUko ikerlariaren arabera. Ardatz horietako bat, nagusia, nazionala da: «Printzipioz, ez dirudi diskurtso ultranazionalista espainiarra kualitatiboki edo kuantitatiboki Euskal Herrian errotu daitekeenik». Bi adibide jarri ditu: 2018ko Soziometroaren arabera, abertzaletasuna zerotik hamarrera neurtuta, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarrek 5ean kokatzen dute beren burua; bestetik, Bizkaiko Diputazioak finantzatutako 2017ko inkesta baten arabera, lau bizkaitarretik hiru daude erabakitzeko eskubidearen alde. Herritarren gehiengoak, beraz, ez du bat egiten eskuin unionistaren oinarri ideologikoekin.



«Hegemonia kulturalaren lehia ez da jokatzen marko instituzionalean, baizik batez ere kalean eta hedabideetan »

«Estatuaren bilakaera errepresiboaren aktore da Vox, balio autoritario eta antidemokratikoak sustatzen baititu»

Miriam Ureta. EHUko ikerlaria


Bat dator Blas: «Oraindik ere funtzionatzen duen lehen identifikazioa abertzaletasunarena edo espainolismoarena da. Orduan, zailtasuna dago aukera politiko aratz bat sortzeko gai baten inguruan, eta transbertsaltasuna lortzeko». Ardatz nazionalari beste muga batzuk erantsi dizkio: batetik, «eskuin espainiazaleak» Euskal Herrian duen «estigma»; bestetik, ardatz sozioekonomikoan hautu neoliberala egin duela Voxek: «Euskal Herrian badakigu gehiengoa subjektiboki ezkerrean eta objektiboki zentro-ezkerrean kokatzen dela. Horrek berriro ere txikitu egiten du haren merkatua».

Europan eskuin erradikalaren hazkundea ahalbidetu duen zeharkakotasun hori ez da gertatu Espainiako Estatuan, Braulio Gomez Deustuko Unibertsitateko Soziologia irakaslearen esanetan: «Sabai bat dauka hazkundean, inkestek erakusten dutenez. Zenbat eta handiagoa izan PPk lurralde batean duen indarra, orduan eta handiagoa da Voxek hazteko duen aukera; kontrara, zenbat eta txikiagoa izan PP eta Ciudadanosen batura lurralde batean, Voxek hazteko duen tartea askoz txikiagoa da». Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, beraz, «tarta txikiagoa» da.


LUIS JAUREGIALTZO, FOKU


«Ez genuke jokatu behar autokonplazentziaz, pentsatuz diskurtso arrazistak ezin duela arrakasta izan; izan du»

«Kontrauhin feministak helburu argi bat dauka: mugimendu feminista higatzea, atzera egitea andreen eskubideetan»

Eva Silvan. Save the Childrenen EAEko zuzendaria


ESKUINAK, ESKUINERAGO

Besterik da Voxek azaleratutako agenda erreakzionario horrek nola gogortzen dien diskurtsoa PPri eta Ciudadanosi eta, beraz, nola naturalizatzen dituen agenda horren osagaiak. Gomezek kezka dauka horrekin: «Ulertzen dut eskuin muturreko alderdien hazkundea eragozteko estrategiari buruzko eztabaida. Nola egin ez dadin hazi. Erakundeetan sartuta, gal lezake indar hori. Baina beste batzuek eskuin muturrari ideiak erosten badizkiote, niri zer axola dit bere babes soziala ez handitzea, diskurtso hori bere egin duten alderdien babes soziala handitzen bada?». Haren iritziz, Voxek «oinarrizko kontsentsu guztiak» apurtu ditu: «Hasi gara barneratzen Voxek esaten dituen astakeriak. Arazoa da bi alderdi instituzionalek oso azkar erosi diotela diskurtsoa, eta Andaluzian berehala egin dutela hitzarmen bat. Arazoa jada ez da soilik Vox; beste bik haren agenda barneratzen badute, hiru alderdien botoak hartu behar dira kontuan». Alde on bat ere antzematen du, ordea: «Badirudi ez daudela hainbeste herritar atzean. Sabai bat dago, eta boto emaile guztiak bloke ideologiko beretik datoz».

Voxek «agenda politikoan eta iritzi publikoan eragiteko» izan lezakeen gaitasunarekin dago kezkatuta Eva Silvan ere, politologoa eta Save The Children erakundeko Araba, Bizkai eta Gipuzkoako zuzendaria: «Hiru eskuinen konfluentziaren arrakasta agendan eragiteko gaitasuna izango da, eta ez da kontu txikia, hortik hasten baita eraikitzen orube bat urte batzuen buruan boto kopurua handitzea eragin dezakeena». Silvanen iritziz, «arlo sozialean eta kulturalean Voxen posizioak erosten» ari da PP: «Eskuin tradizional kontserbadorea eskuin muturraren jokoan erortzen ari da, eta ustez gaindituta zeuden iritziak erosten ari zaio». Hauteskundeez eta botoez harago, ordea, hiru alderdiak «hegemonia kulturala» ari dira lehiatzen, Uretaren esanetan, eta horrek balio «autoritarioetara» mugiarazi du eskuin espainiarzale osoa: «Lehia hori ez dira ari jokatzen marko instituzionalean, baizik eta batez ere hedabideetan eta kalean».


MONIKA DEL VALLE, FOKU


«Ez daude hainbeste herritar Voxen atzean; boto emaile guztiak bloke ideologiko beretik datoz»

«Hasi gara barneratzen Voxen astakeriak. Arazoa da bi alderdi instituzionalek erosi diotela diskurtsoa»

Braulio Gomez. Deustuko Unibertsitateko irakaslea


AUKERAK ETA MUGAK

Andaluziako hauteskundeen kanpainan hasi eta Espainiako Gorteetarako bozen aurreko proposamenetaraino, Voxek zabaldu dituen proposamenek zalaparta eragin dute: armak eramateko eskubidea izatea, Podemos eta alderdi independentistak legez kanporatzea, genero indarkeriaren aurkako legeria bertan behera uztea eta memoria historikoaren legea indargabetzea, besteak beste. Proposamen bakoitza egin duen aldiro, gainerako indar politikoak bere asmoaren inguruko balorazioak egiten jarri ditu; hortaz, oraintxe bertan Voxek ezartzen du, neurri batean, Espainiako eztabaida politikoaren markoa. Hauteskundeetarako hilabete eskas baten faltan, boto kontserbadorea mobilizatzeko proposamenak egiten ari da PP: «Familiaren Ministerio bat» sortzea, 1985eko Abortu Legea berreskuratzea, Katalunian 155 «iraunkorra» ezartzea eta, berriki, paperik gabeko emakume immigranteen kanporatzea etetea horien haurrak adopzioan ematen badituzte.

Beraz, zeintzuk dira hegemonia kultural horren bataila nagusiak? Zeintzuk agenda erreakzionarioaren ardatzak? Uretaren arabera, «ultranazionalismo espainiarrak, xenofobiak, matxismoak, tradizionalismoak eta kontserbadurismoak» osatzen dute. Gai horiek epe motzean botoa mobilizatzen ez badute ere, ba al dute babesik euskal gizartean?.


LUIS JAUREGIALTZO, FOKU


«Eskuineko boto emaile espainolista oso mobilizatuta egongo da, lehiakortasun handia egongo delako»

«Objektiboki gehiengoa zentro-ezkerrean kokatzeak eskuin espainiazalearen merkatua txikitzen du»

Asier Blas. EHUko irakaslea


Lau adituek immigrazioa aipatzen dute diskurtso horren ardatz nagusien artean, immigrazioaren aurkakotasunak adiera ugari baditu ere. Bilbon, segurtasunik ezari buruzko afixak agertu dira azkenaldian, eta hain justu horrelako mezuetan mozorrotzen da sarri antiimmigrazioa, Gomezek gogora dakarrenez: «Europan, ultraeskuinaren hazkundea beti egon da lotuta immigrazioarekin. Ez da segurtasunarekiko kezka hutsa; esaten dute segurtasunik eza dagoela immigrazioak delinkuentzia sorrarazi duelako. Immigrazioaren eta segurtasun ezaren arteko lotura hori oso arriskutsua da, eta erabakigarria izan da, Suedian eta Frantzian esaterako, ultraeskuinak gora egiteko». Bestelako baldintzak ikusten ditu hemen, ordea: «Euskadik oso immigrante gutxi dauzka, Frantziarekin eta Suediarekin alderatuta; Euskadi da biztanleko polizia kopuru handiena duen Europako espazioa. Datuekin, erraza da diskurtso hori geratzea». Bestelako adierazle batzuk ere hartzen ditu kontuan: «Inkestei begiratuta, euskal abertzaletasunak zerikusi handiagoa dauka nazionalismo zibiko batekin; EH Bildu da iheslariak gehien maite dituen alderdia eta haien alde gehien mobilizatzen dena». Eta, halere, hainbatek badute segurtasunik ezaren eta hura immigrazioarekin lotzearen pertzepzioa. «Bandera hori haizatzen duen alderdiak bere gain hartu beharko ditu kostuak», dio Gomezek.

Silvanek uste du, ordea, badaudela diskurtso horiek «errotzeko baldintzak»: «Ez genuke autokonplazentziaz jokatu behar, pentsatuz ezin dutela arrakasta izan, izan dutelako». Gogora dakartza Javier Maroto Gasteizko alkate ohiak 2011-2015 legealdian erabilitako mezuak; Marotok «immigrazioa estigmatizatu» zuen, Gomezen hitzetan; Silvanen iritziz, ordea, Marotoren jarrerak «erreakzio handia» sortu bazuen ere, aurkakotasun horrek «ez zuen eragin Marotoren boto kopurua apaltzea». 2015eko udal hauteskundeetan lehen indarra izan zen PP, baina, Maroto kentzeko, EAJko hautagai Gorka Urtaran babestu zuten EH Bilduk, Irabazik eta Hemen Gaudek.

Marotok immigranteei buruzko mito bat astindu zuen, hauteskundeetan emaitza onak lortzeko asmoz: immigranteek laguntza sozial gehiago dituztelako ustea. Silvanek uste du pertzepzio hori, faltsua izan arren, testuinguru zehatz batean zabaltzen dela: «Hori gertatzen da krisi ekonomikoan, langabezia hazten denean eta kaleetan mestizajea gero eta gehiago antzematen denean. Aukera sortzen du konfrontazio mezu zehatz batzuk zabaltzeko eta ongizatearen chauvinismoaren diskurtsoa garatzeko: baliabideak mugatuak dira, eta daudenak, lehenik etxekoentzat. Mezu horrek izan lezakeen harrera ez da gutxietsi behar». Marotok Gasteizen baliatu zuen, baina Voxek mezu hori bera erabil lezake Bilbo Handian; zerrendak osatzeko lanetan ari da Getxon, Basaurin eta Barakaldon, besteak beste.

Segurtasunak janzten du immigrazioaren aurkako diskurtsoa, baina xenofobia eta islamofobia daude muinean, Uretak ohartarazi duenez: «Euskadiko gorroto delitu eta gertakarien erdia baino gehiago jatorriz arabiarrak diren pertsonen, beltzen edota ijitoen aurka izaten dira». Alde horretatik, uste du «Europako olatu arrazistaren» arrastoak ere badaudela Euskal Herrian, eta balitekeela horrek baldintzatzea alderdiek zer jarrera duten immigrazioarekin.

Feminismoaren eta genero berdintasunaren aurkako jarrera izan da Voxen beste ikurretako bat, eta ikur hori haizatu du, hain zuzen, mugimendu feminista kalean giharra erakusten ari den garaian. Silvanen iritziz, aldarrikapen feministak sendo daude Euskal Herrian, baina aldarri horiekiko «nekea» antzematen du hainbat sektoretan, eta uste du eskuinak hori balia lezakeela: «Ni ez nintzateke lasai egongo. Kontrauhin feminista egiazkoa da, eta helburu argi bat dauka: mugimendu feminista higatzea eta emakumeen eskubideetan atzera egitea. Agerikoa da saiatuko direla, baita aurrean erantzuna izango dutela ere».

Azken urteetako mobilizazioekin feminismoak lortutako hegemoniaren adierazle izan liteke Ciudadanosek «feminismo liberala» defendatu izana, genero berdintasunaren gurdira igotzeko beharraren erakusle. «Politikoki zuzena izatea, gaur egun, feminista izatea da», Gomezen esanetan: «Matxismoaren bandera jada ezin da hain esplizitua izan». Eta, hala ere, esplizitu egin du Voxek; tabu bat hauts lezake hainbat sektorerentzat, eta, Uretaren hitzetan, Voxen proposamenek «erreferentzia marko bat» eskaini diete sektore horiei: «Euskal Herrian, mugimendu feminista oso indartsua da, eta artikulazio gaitasun handia dauka, sakontze demokratikoan aurrera egiteko. Aitzitik, badaude sektoreak mugimendu feministaren helburuekin mehatxatuta senti litezkeenak eta erreferente bat topa lezaketenak Voxen diskurtsoan mugimendu feministari eraso egiteko».

ESKUBIDEAK JOKOAN?

Hortaz, lortutako eta jada finkatutzat jotako eskubideak kolokan ikusten ditu Uretak, uste baitu «mugimendu feministak, subiranistak, bakezaleak, antimilitaristak eta ekologistak lortutako garaipen sozialak mehatxatuta» daudela: «Sakontze demokratikoaren alde borrokatzen diren mugimenduen kontrakoa ordezkatzen du Voxek». Espainiako Kongresuan presentzia esanguratsua lortuz gero, eragina nabarituko da Euskal Herrian, Uretaren iritziz: «Estatuaren bilakaera errepresiboaren aktore garrantzitsua da Vox, balio autoritario eta antidemokratikoak sustatzen baititu. Eta bilakaera errepresibo horrek oihartzuna dauka Euskal Herrian». Beraz, baliteke berriro ere Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan apenas ordezkaritzarik duen espektro ideologiko batek agintzea Madrilen.

Etsipenak elikatutako ituna

Internazional erreakzionarioa]]>
<![CDATA[Internazional erreakzionarioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1947/008/001/2019-03-24/internazional_erreakzionarioa.htm Sun, 24 Mar 2019 00:00:00 +0100 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1947/008/001/2019-03-24/internazional_erreakzionarioa.htm
Izan ere, gaur egun eskuin muturreko alderdiek osatzen duten kluba mugimendu heterogeneoa da; politikoki, ekonomikoki, erlijioari dagokionez nahiz hainbat arlo sozialetan duten jarrerari erreparatuta. Mugimendu ultrakatolikoak dira batzuk, baina estatuaren laikotasuna da beste batzuen bandera. Aitzitik, badituzte elementu komunak ere, aniztasunaren gainetik norabide amankomun bat ematen dietena. Hiru ezaugarri komun antzematen ditu Leonie de Jonge Cambridgeko Unibertsitateko ikerlariak, BERRIAri azaldu dionez. Batetik, «natibismoa»: «Denen funtsean dago natibistak direla, nazionalismo forma xenofobo bat dutela eta uste dutela nazioa talde etniko bakarrak osatu behar duela. Naziotik kanpoko elementu oro nazioak bizirik irauteko mehatxutzat daukate; horregatik, alderdi ultraeskuindar guztiak dira immigrazioaren aurkakoak». Bestetik, autoritarismoaren defentsa da alderdi horien bereizgarrietako bat: «Legearen nagusitasun zorrotzaren aldekoak dira, eta segurtasuna eta ordena sustatzen dituzte». Hirugarren aldagaia da jarduera populista darabiltela.

Nazionalismoa da eskuin erradikaleko eta muturreko mugimendu osoa egituratzen duen ardatza, guztiak lotzen dituen haria, Sofia Vasilopoulou York Unibertsitateko Politika Zientzietako irakaslearen arabera: «Nazioa eta nazionalak dira lehentasuna, nazio horren parte direnak, eta horren barruan sartzen ez direnak baztertu egin behar dira». Hala ere, nazionalismo horrek «zehaztasun propioak» ditu tokian-tokian, eta «leku batean nazionala nor den definitzeko era ez da beste leku batean duten berbera. Bakoitzak bere testuingurura egokitzen du nazionalismo hori». Horregatik, «dimentsio ezberdinak» antzematen ditu Vasilopoulouk; izan ere, «herrialde batzuetan, aldagai batzuek beste batzuek baino garrantzi handiagoa dute».

Ekonomikoki ere sailkatzen zailak dira alderdiok. De Jonge: «1980ko hamarkadan, uste genuen eskuin erradikaleko alderdi guztiak neoliberalismoaren aldekoak zirela, eta hala ziren garai hartan. Baina hori aldatu egin zen 1990eko eta 2000ko hamarkadetan, eta ikusi genuen eskuin populista oso eskuinekoa zela kultur arloan -immigrazioarekiko aurkakotasuna, adibide gisara-, baina ekonomian ezkerrera jotzen zutela». Frantziako Batasun Nazionalean topatzen du paradigma: «Ezkerreko agenda ekonomikoa zuen, baina ez hertsiki ezkerrekoa, ongizate estatu indartsua ez duelako nahi frantziar guztientzat, soilik bertan jaiotakoentzat baizik».

Ezinegonaren isla

Edozein gisara, loraldia orokorra da, eta De Jongek uste du hazkunde horren atzean herritarren ezinegona islatzen dela. Nazioarteko giro politikoaren aldaketan jarri du abiapuntua: «Globalizazioa, Europako integrazioa, immigrazioa... Horrek ziurgabetasuna sortu du, joera politiko nagusiekiko nekea. Izan ere, boto emaileek gero eta gehiago uste dute ezkerra eta eskuina gauza bera direla. Koalizio Handi asko gauzatu direla ikusi dugu, eta horrek nahigabea eragin die boto emaileei». Antzera mintzo da Vasilopoulou, uste baitu nagusi izan diren politikek «ez asebetetzeko sentipena» hazi dutela herritarren artean: «Azken urteetan, jendeak irudipena du ez duela aukerarik, edozein bozkatuta ere ez delako ezer aldatuko». Desilusio testuinguruari krisia gehitzen zaio: «Eskuin muturraren diskurtsoa oso antzekoa izan da urteetan, baina krisi giroak aukera bat eman die. Kontua da alderdiok nola zuzentzen diren inoiz botoa eman ez dieten herritarrengana; agenda berri bat sortu dute».

Erreakzioa ezberdina izan da Europa iparraldean eta hegoaldean; izan ere, Espainian, Portugalen eta Grezian, ezkerreko alderdiek kapitalizatu dute haserre hori nagusiki. Vasilopoulouk uste du hegoaldeko herrialdeetan ekonomia aldagai garrantzitsua dela eztabaida politikoan, krisiaren eraginez: «Eztabaida ekonomikoa oso inportantea izan da, eta ezkerrak proposamen indartsua dauka hor. Iparraldean, ordea, krisia ez da berdin izan, eta horietan hazi da eskuin muturra».

Horrez gain, De Jongek uste du gizartea «gero eta indibidualistagoa» dela, ez lehen bezain leiala alderdi nagusiekiko: «Lur hori Europa osoan dugu, baina ez ditugu eskuin muturreko alderdiak Europa osoan ikusten; ez Irlandan, ez Portugalen... Giroa horrelakoa bada ere, ultraeskuinaren hazkundea ez da edonon gertatzen; beharrezkoa da alderdi bat egotea eskari horiek kanalizatzen, karismadun lider bat...».

Iruditeriak ere badu garrantzia; eskuin muturraren hazkundea azaltzeko orduan, Linda Bos Amsterdamgo Unibertsitateko Komunikazio Politikoko irakasleari «giltzarri» iruditzen zaio eskuin muturra aldatu izana faxismo klasikoaren aldean: «Eskuin muturreko alderdientzat garrantzitsua da zilegitzat hartzea, ez antidemokratikotzat. Boto emaile gehienek ez dituzte onartzen muturrekoegiak edo faxistak diren alderdiak».

Hain justu, eztabaida dago faxismo klasikoarekin duen loturaz eta eremu ideologiko horri gaur egun eman behar zaion izenaz: eskuin muturra, erradikala, populista, ultraeskuina, faxismoa, postfaxismoa, neofaxismoa... Zenbat dauka faxismo klasikotik? XXI. mendeko eskuin muturrak ez du behar ikur bateraturik; ideologikoki, berriz, jarraitzen die duela 80 urteko mugimenduen ildo batzuei, eta beste batzuei, ez. Postfaxismoaz mintzo da, esaterako, Enzo Traverso historialaria Les nouveaux visages du faxisme (faxismoaren aurpegi berriak) liburuan, faxismo klasikotik eta hartatik eratorritako mugimendu neofaxistetatik bereizteko: «Postfaxismoa faxismo klasikotik emantzipatu da, gehienetan matrize gisa eusten badio ere. Mugimendu horietako gehienek jada ez dute aldarrikatzen kidego hori, eta hor bereizten dira argien neofaxismoetatik. Gainerakoan, plano ideologikoan jada ez dago jarraitutasun ikusgarririk faxismo klasikoarekin(...). Ezin diogu ez ikusiarena egin jatorri faxista horri, hori gabe ez bailirateke existituko, baina aintzat hartu behar dugu beren eboluzioa ere».

Egituratzeko ezinak

Bi hilabete falta dira Europako bozetarako, eta ikusteko dago familia hori nola aurkeztuko den; mugimendu bateratu bat osatzeko prest dagoen, gai den eta, hala eginez gero, nolako indarra izango duen. Egun, lau talde parlamentariotan sakabanatuta daude ultraeskuinaren eremuko alderdiak, baina Nazioen eta Askatasunen Europa taldean daude nagusiak; Lega Nord, RN, FPO eta PVV. Europako Alderdi Popularrak asteon erabaki du Hungariako Fidesz alderdia taldetik ez egoztea, baina Viktor Orban Hungariako presidenteak deseroso ditu bazkideak. Europako Parlamentuaren otsaileko inkesta batek hazkundea aurreikusten die RNri, Legari, AfDri eta Voxi.

Guztiak koordinatzeko ahaleginetan ari da Steve Bannon, Donald Trumpen estrategia buru ohia. The Movement fundazioa sortuta, Europako hamahiru herrialdetako alderdi ultraeskuindarrak bildu nahian ari da. Bi oztopo ditu: batetik, herrialde horietatik bederatzitan debekatuta dagoela atzerriko finantzaketa edo bestelako laguntzak jasotzea; bestetik, aliatu posibleen jarrera zalantzatia; harekin kolaboratzeari uko egin diote gehienek, edo, behintzat ez daude ados Bannonekin.

Hortaz, galdera da nolako pisua izango duen eskuin muturrak Europako Legebiltzarrerako hauteskundeetan, eta ea koordinatuko diren, Bannonen laguntzarekin edo gabe. De Jongek ez du uste bat egin dezaketenik: ez du uste posible denik, bakoitzak «interes nazionalak» babestu nahi dituelako. Iritzi berekoa da Vasilopoulou: «Historikoki, eskuin muturreko alderdiek zail izan dute elkarrekin lan egitea Europako Parlamentuan. Nazionalismoa dago horien ideologiaren muinean, eta, sarri, beste herrialde bateko nazionalismoaren kontra egoteak definitzen du herrialde baten nazionalismoa». ALKANDORA ZAHAR, LURRIN BERRI Etsipenak elikatutako ituna   ]]>
<![CDATA[«Ez gara kapaz interes komunak irudikatzeko; hor arazo bat dugu»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1947/006/001/2019-03-20/ez_gara_kapaz_interes_komunak_irudikatzeko_hor_arazo_bat_dugu.htm Wed, 20 Mar 2019 00:00:00 +0100 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1947/006/001/2019-03-20/ez_gara_kapaz_interes_komunak_irudikatzeko_hor_arazo_bat_dugu.htm
11 urte Nazioen Mundua hemen aurkeztu zenetik. Atzera begiratuta, zer sentitzen duzu?

11 urte pasatu dira, eta bi Euskal Herri ezberdinetan bizi gara. Ez dute zerikusirik duela 11 urteko Euskal Herriak eta euskal gizarteak, eta oraingoak. 2007an hasi ginen mugimenduarekin; porrot egindako bake prozesu baten ondorenean geunden; herritarrak nora ezean geunden, galduta, etsita, eta okerrena: zain, hiru, lau edo sei ordezkari noiz bilduko ez dakit zein monasteriotan, adosteko guretzat onuragarria zen etorkizun bat. Zain, eta nor bere babeslekuan. Zer aldatu da? Herritarrak ez gaudela zain; ikusle izateari utzita, protagonista izateko jauzia ematen hasi garela. 2013an Gure Esku Dago sortzean, esan genuen ez zela lelo bat, jarrera bat baizik; ez da fede kontua: ezinbestekoa da norberak pausoak ematea, sentitzea zer gaitasun daukagun gure etorkizunean eragiteko. Bost urte igaro dira, eta ikusi dugu jabetzen ari garela zenbaterainoko eragin gaitasuna izan dezakegun. Garai batean ez genekien nola bideratu eztabaida hau; ikasi dugu gai honen inguruan haserretu gabe eztabaidatzen eta erabakitzen.

Zelai Nikolasek eta zuk bozeramaile izateari utziko diozue. Pauso bat atzera? Aldamenera?

Pausoak aurrera ematen ari gara, baina oso naturala da fresko dagoen jendeak pauso bat aurreraxeago ematea. GEDentzat sanoa eta ona da errelebo hau. Baina erreleboak ildo ezberdinetan egin izan dira GEDen. Kontua da orain mugimenduaren aurpegian izan dela. Hori da GEDen aberastasuna: harrobi bat sortu duela, ez duela mugimendua pertsonalizatu. Bozeramailea bezain garrantzitsua da Eibarren, Getxon edo Tolosan buru-belarri aritu den kidea. Zelaik eta nik ardura bat hartu genuen, eta guretzat ohorea izan da ahotsa jartzea, baina GEDen ardura asko daude.

Nekerik?

GED ez da husten zaituen zulo beltz bat, gero eta emankorragoa den ur iturri bat baizik. GEDen asko eman dugu bertan gabiltzan kide guztiok, herri, eskualde nahiz nazio mailan, baina asko betetzen gaitu, ikusten dugulako elkarrekin zenbateko gaitasuna daukagun. Adiktiboa da. Eboluzio pertsonal bat kolektibo bihurtzen ari gara, eta kolektibo gisa ere eboluzionatzen ari gara; ikusten dugu, pausoak eman ahala, eremu batzuk konkistatzen ari garela. Hori, hustu ez, baizik bete egiten duen prozesu bat da.

Izan duzu basamortuan predikatzen duenaren sentipena?

GED sortu zenean, egokitu zitzaigun herri askotan hitzaldiak ematea. Jendeak bi gauza esaten zizkidan, egun grazia egiten didatenak. Bat: «Angel, ematen du sinetsi egiten duzula». Eta nik erantzun: «Nola ez dut, ba, sinetsiko? Nola zabalduko nuke mezu bat sinetsiko ez banu?». Bestea: jendea indartuta irteten zela hitzaldietatik, eta nik hustuta amaitzen nuela. Ni, ordea, indartuta ateratzen nintzen: kontrakoa da, niri honek bete egiten nau, ikusteak sintonia bat konpartitzen duzula.

Zein izan da urteotako unerik gozoena?

Momentu hori iristeko dago. 2008an Eskoziara joan ginen, etorri ginen, eta esaten ziguten: «Kito. Zer gehiago egin daiteke?». Hurrengo urtean, Kataluniara joan ginen, eta Eskoziara. Esaten ziguten: «Espero zenuten honaino iristea?». Gero hasi ginen eskualdean ekitaldiak egiten, dokumental bat egin genuen. Ondoren, GED sortu zen, giza katea egin... Horregatik diot onena iristeko dagoela, GED ez baitzen sortu aldarrikatzen ibiltzeko. Pauso gehiago ezinbestekoak izango dira, baina GEDek zentzua izango du herri honek libreki erabaki arte bere etorkizuna.

Igaro da unerik gaziena?

Ez nuke esango gazirik egon denik; egon dira zailak, korapilatsuak. Baina emandako pauso guztiak ezinbestekoak izan dira honaino iristeko.

Une zailen adibide bat?

Eskozia-Euskal Herria jaialdia. Apustu bat izan zen Eskozia zati bat ekartzea: dantzariak, musika taldeak, politikariak... 240.000 euroko jaialdia zen, eta egun bakarra genuen. Zaparrada bota izan balu, gu oraindik lokatzetan geundeke. Sentipena zen inor ez genuela izango laguntzeko. Jarrera bat zegoen: «Zer uste zenuten, inor baino bizkorragoak zinetela?». Zirimiria egin zuen, ez zaparradarik, eta buelta eman genion. Halakoetan konturatzen zara oraindik ere asko zabaldu eta kohesionatu behar dela mugimendu bat. Ondo irteten denean bakarrik baloratzen da, baina anbizioarekin aritzea bera positiboa da, emaitza ez dugulako guk kontrolatzen, baina bidea, gogoa eta aspirazioa guk jartzen ditugu.

Arantzarik?

Ez. Arantzarik, ez.

Zer, orduan?

Politikan ez nenbilenean, nire irudipena zen, nahiz eta guk ez ikusi, Euskal Herriko eragileak hitz egiten ariko zirela, sintonia bat egongo zela. Nire sorpresa izan zen ez dagoela kultura hori jorratuta. Herdoildu egin gara interes komunak ikusteko garaian. Ez gara kapaz interes komunak irudikatzeko, eta hor arazo larri bat daukagu; ez bagara gai herri gisa interes komunak irudikatzeko, ez dugu ezer eredugarririk egingo. Herri honek eredu bat sortzeko aspirazioa badauka, elkarlan baten bidez izango da ezinbestean. Nire tristura da oraindik elkarlanerako kultura hori asko olioztatu behar dela.

Zer ikasi duzu bidean, politikan eragile izanik?

Askotan urrun ikusten ditugu alderdiak, politikariak eta instituzioak. Iruditzen zait zubigintza hori egin behar dela; herritarrok ordezkariak behar ditugu, baina ordezkariek herritarrak ere bai, eta, talde horrek funtzionatu dezan, elkarrekin eman behar ditugu pauso asko; alderdiak ez dira herritarren azpikontrata bat; ardura herritarrona da. Sinesten dut herri honen gaitasunean, prozesu bat ikusi dudalako, eta horrek, ase beharrean, gose handiagoa sortzen dit. Ez dugu imajinatu ere egiten zer egiteko gai garen.

Inozentzia galdu duzu bidean?

Atzera begiratzen dut, eta gauzatxo bat ikusten dut pena ematen didana, nahiz eta berreskuratuko dudan: inozentzia galdu izana. Hau guztia ezinezkoa zatekeen naturaltasunik, logikarik eta inozentziarik gabe. Sartzen zarenean politikan eragitera, inozentzia hori galtzera eramaten zaituzten korronteak daude. Hori pena bat da. Politikan, ezer behar bada, inozentzia, zintzotasuna eta naturaltasuna behar dira. Kalean, herrian, kuadrillan, lantokietan funtzionatzen dugun bezala funtzionatzea politikan ere. Politika humanizatzea falta zaigu. Oso artifizial bihurtu da.

Nolako tratua dute alderdiek herri mugimenduekin eta, zehazki, GEDekin? Aintzat hartzen zaituztela sentitu duzue, edo kontrakoa?

Trantsizio batean gaude, eta GED trantsizio horren zubi bat da. Duela sei urte sortu zenean, erabakitzeko eskubidearen inguruko eztabaida mahai batean zegoen, alderdiek kudeatuta. 2013an, GED eseri zen mahaian, eta esan gaia landu nahi zuela. Horrek errezeloak sortu zituen guztientzat. Urteotan, GEDi buruz jende askok hitz egin du; baloratzen, epaitzen, kritikatzen... onerako eta txarrerako. GEDek ez du inori buruz hitz egin publikoki. Ez da kasualitatea. Mugimendu honen fokua ez zegoen kanpora begira; guk zer egin dezakegu? Ateak ireki dizkiguten eragile guztiekin egon gara, ematera gindoazen pausoak azaltzeko... Elkarlan kultura bat jorratzen aritu gara.

Gainditu dira errezelo horiek?

Gainditzen ari dira. Gaur, alderdiek beste modu batera ikusten dute. Errespetuz ikusten dute, eta ondo baloratzen. Herritarrek ikusten dute Euskal Herrian badagoela anbizioarekin dabilen herri dinamika bat. GEDek jarri dituen erronkak ez dira izan bere egiturarekin soilik lor zitezkeenak; nahi eta nahi ez elkarlan bat eskatzen zuten proiektuak izan dira, interes komuna zutela iruditu zaizkigunak eta lanketa baten ondoren eginikoak. Anbizioa, GEDek ez duelako galtzeko beldurrik; ez du ezer galtzeko, ez du ezer jokoan lau urtean behin. Luzera begirako perspektiba dauka, eta ematen duen pauso bakoitza konkista bat da. GEDek ez du pausorik atzera egin.

Ficoban [2013ko ekainaren 8an], esan zenuen oihal handiak behar zirela haizea aprobetxatu eta itsasoan aurrera egiteko. Zer moduzko sarea osatu da urteotan? Mugak erakutsi ditu?

Saretzeko dago. 2013an, esaten genuen iparraldetik haize demokratikoak zetozela, Eskoziatik. Oinarritik gizartea saretu, josi, ehundu behar zen, ahalik eta zabalen eta sendoen, zetozkion haizeak aprobetxatu eta espazio hobe batera eramateko. Falta da, baina saretzen hasi gara, eta saretu dugulako gaude gauden lekuan. Ficoban bertan esan genuen martxan zela erabakitzeko eskubidearen eta autodeterminazioaren tren bat, eta iritsiko zela Eskoziara eta Kataluniara. Baina, Ficoban, oso urrun ikusten genuen Euskal Herritik igarotzeko aukera. Baina eztabaida hemen dago jada. Gehiago saretu beharra dago, ordea.

Haizeak aldeko zirudien 2013an. Orain?

Eskoziakoa pasatu zen, baina bigarren haize bolada etorriko da, eta prest egon behar dugu. Katalunian ez da bukatu: posible da orain hastea. Eta gai izan beharko genuke gure oihal propioak sortzeko. Baina guztiak ez dira demokraziaren aldeko haizeak; badira beste batzuk, kontrakoak. Ondo kudeatu beharko dugu, baina, haien aurrean, ezinbestekoa da gizarte gisa prestatzea, indartzea eta, kikildu beharrean, aurre egitea.

Ziklo berri bat zabalduko du GEDek. Nondik joko du?

Sei urteotan, GEDek saio bat egin du; existitzen ez zen espazio bat sortu du. Jarrera bat barneratuz joan gara, eta pausoak eman ditugu. Herri honetan gero eta gehiago gara ikusle izateari utzita protagonista izaterako jauzia eman dugunok; konplizitate espazio bat sortu dugu, eztabaida bat sostengatzeko gai izan gara eta 2.019 arrazoi bildu ditugu erabakitzeko. Zein da etapa berria? Orain hasten da GED martxan. Sei urteok ezinbestekoak izan dira GED sortzeko. Zein da erronka? Elkarrekin erabakitzeko tresna demokratikoak gureganatzea eta legeztatzea.

Ziklo berri bat hasteak esan nahi du nolabait agortu dela aurrekoa. Bere burua berrasmatu beharra zuen GEDek?

Lehenbiziko urtetik berrasmatzen aritu da. Giza katea egin eta gero, orri zuri bat jarri genuen; dena zegoen egiteko. Hurrena, galdeketen tresna erabili genuen, baina baita mobilizazioena, Kataluniakoa... Etorkizunean ere berrasmatu beharko dugu. Baina garrantzitsuena da argi edukitzea zein den iparrorratza.

Ipar hori erreferendum bat da?

GEDen iparra zera da, herri honetan libre eta demokratikoki gure etorkizuna erabakitzea, erreferendum bitartez. Erreferendumaren edo erreferendumen bidez.

Jokaleku horretatik gertuago gaude? Posible ikusten duzu erdiko epean, epe laburrean?

Gertuago gaude. Eztabaida badago, eta egongo da. Batzuek uste dute bolada antidemokratiko bat etorrita zutabe horiek eraitsiko direla. Kontrakoa da: sendotu behar ditugu. Zutabe horien gainean eraikiko da etorkizuna. Gauza bat daukat garbi: euskal herritarrak gehiengoz borondatea eta determinazioa daukagunean gure etorkizunaren jabe izateko, egun horretan erabakiko dugu. Eragile garrantzitsuenak ez daude guregandik kanpo; gure etorkizunaren jabe izateko faktore garrantzitsuena gure borondatea eta determinazioa dira.

Orain, zuk zeuk zer?

Eraikuntzaren arlokoa naiz, eta lanbidean hainbat sektore erabiltzen ditugu; guztietan inportanteena pertsonak dira; arkitektoak, igeltseroak, iturginak... Aliatuak behar dira proiektu bat aurrera ateratzeko, eta oso garrantzitsua da bakoitzaren inplikazioa. Hortik nator, eta sei urtean eraikuntza sozialean aritu naiz. Ezinbestekoa da jendearen inplikazioa; irudikatzea proiektu hori. Bozeramaile ibilbidea hemen amaituko da; nire ofiziora itzuliko naiz, baina GEDen idazkaritzan eta kalean egongo naiz.]]>
<![CDATA[Azken hautagaien dantza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/002/001/2019-03-19/azken_hautagaien_dantza.htm Tue, 19 Mar 2019 00:00:00 +0100 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1928/002/001/2019-03-19/azken_hautagaien_dantza.htm
EAJ

Legealdia nahasia izan da Espainiako Kongresuan, baina EAJk jakin du surfean egiten itsaso zakarrean ere; izan PPrekin, izan PSOErekin. Probetxua atera die Madrilen dauzkan bost diputatuei, batek zein besteak EAJren giltza ezinbesteko zutela jakinda. Astebetean igaro zen Mariano Rajoyren aurrekontuak onartzetik Rajoy bera gobernutik kanporatzearen aldeko multzora, eta, harrezkero, sintonia nagusi izan da Sabin Etxearen eta Moncloaren artean. Horren erakusle da 1979ko estatutua ia erabat betetze aldera Espainiako Gobernuak eta Jaurlaritzak landutako egutegia. Gerri politiko horrek ahalbidetutako emaitzak dira orain EAJk hauteskundeetan saldu nahi duen produktua: zenbat eta EAJ gehiago, orduan eta indar handiago Espainiako Gobernuaren erabakietan eragiteko.

GEROA BAI

2015eko eta 2016ko bozek agerian utzi zituzten Geroa Bairen boto emaileen bi alde. Geroa Bai bigarren indarra izan zen 2015eko maiatzeko foru bozetan, 51.783 boto eskuratuta; handik zazpi hilabetera, berriz, bosgarren indarra izan zen, 30.642 boto jasota. 2016ko ekainean, berriz, 14.289 eskuratu zituen. Fideltasun txikiko botoa da, beraz, hauteskundeen arabera jokatzen duena. Horren aurkia: Nafarroako hauteskundeetan boto baliagarriaren rola joka dezakeela, herritarrek hura identifikatzen badute Navarra Sumari aurre egiteko tresna nagusi gisa; ifrentzua, berriz, hautesleek beste aukera batzuk hobesten dituztela Espainiako Gorteetarako bozetan eta, beraz, ez dela plazarik egokiena Geroa Baik emaitza onak lortzeko.

Datuok ikusita, Uxue Barkos Nafarroako Gobernuko lehendakaria ahaleginetan aritu da Madrilera hautagaitza bateratua aurkezteko, baina, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak ezezkoa emanda, bakarrik aurkeztu beharko du, eta zail dauka diputaturen bat eskuratzea. Hautagaitza bateratu hori, ordea, posible izan da senaturako; hor, Nafarroako Gobernua sostengatzen duten lau indar politikoek 2016ko bozetarako formulari eutsi diote.

EH BILDU

2011n Amaiurrekin zazpi diputatu lortuta eragindako astinaldia errepikatu nahian, EH Bilduk ezohiko aliantza erdietsi du Espainiako bozei begira, ERCrekin akordioa eginda. Asmoa: talde parlamentarioa bermatzea bien artean hamabost diputaturen langara iritsita, Podemosen mesedetan 2015ean eta 2016an galdutako eremua berreskuratzea eta, talde esanguratsu bat lortuta, eragina izatea gehiengoen osaketan. «Bukatu da Europako eta Espainiako Estatuko instituzioetara sigla baten estrategiarekin joateko fase historikoa», esan zuen Arnaldo Otegi koordinatzaileak BERRIAn herenegun.

ELKARREKIN PODEMOS

2015eko eta 2016ko bozetan, Podemos aparretan ibili zen, eta zail izango du orduko emaitzei eustea. Ahal Dugu alderdirik bozkatuena izan zen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta Euskal Herrian lortutako 428.185 botoek eta zortzi diputatuek ekarpen esanguratsua egin zieten Unidos Podemosek Espainiako Estatu osoan eskuratutako 71 diputatuei. Beste garai bat zen: PSOE desaktibatuta zegoen ezkerreko oposizio gisa, eta Podemosek herritar askori ilusioa pizteko gaitasuna izan zuen haize berriekin.

Hiru urte geroago, bestelakoa da egoera. Bai Espainiako zuzendaritzan izandako ika-mikek, bai Hego Euskal Herriko lau herrialdetatik hirutako talde parlamentarioen liskarrek, alderdiaren irudia barne gatazkekin lotu dute neurri batean, eta ezein inkestak ez du iragartzen 2015-2016ko emaitzei eutsiko dietenik. Ez dirudi boto erabilgarriaren karta ere eskuan dutenik, PSOEren hilabeteotako gobernuak Sanchez eraman baitu hauteskundeak irabazteko faboritoen lehen lerrora. Aitzitik, aldeko faktore bat da Ahal Dugu-k eta Podemosek Equorekin eta Ezker Anitzarekin nahiz Izquierda Unidarekin osatutako aliantza egonkortu izana, eta maiatzean udaletara zabalduko dutela formula.

PSE-EE - PSN

Konortea galdutako boxeolaria nola, halaxe igaro dute azken hamarkada PSOEk, PSE-EEk eta PSNk; hauteskunde bakoitzean kolpea hartuta, noraezean. 2016an, Hego Euskal Herrian PSE-EEk eta PSNk 2008an lortutako 548.610 botoko zakua 221.580ean geratu zen, lau diputatu eta inoizko emaitzarik kaskarrena erdietsita. Bazirudien Pedro Sanchezek eman zuela eman beharrekoa, 2016ko urrian PSOEko idazkaritza nagusia utzi beharrean egon eta gero. Sanchezek, ordea, ezer erakutsi badu, bizirik irauteko gaitasuna erakutsi du; PSOEko buruzagitza berreskuratu zuen aurrena, hauteskunde primarioak irabazita, eta Espainiako Gobernuko presidentetzara heldu zen gero, 2018ko ekainean Mariano Rajoyren aurkako zentsura mozioa onartuta. Ivan Redondo spin doctor eta kabineteburu donostiarraren aholkularitzapean, Espainiako zentro-ezkerra mobilizatzeko moduko agenda bat ezarri du hilabeteotan: ostiral sozialak, Francoren mamua... Zerraldo politikoa zena berpiztu egin da, eta, PP eskuinera mugituta, zentro osoa dauka irabazteko. Hilabeterik zailenetan gertu izan zituenak kongresuan ere gertu nahi ditu Sanchezek; horregatik doaz Hegoaldean zerrendaburu Odon Elorza, Santos Cerdan eta Isabel Zelaa, Patxi Lopezez gain. Hego Euskal Herriko sozialistek ezin izan zuten PSOEren odolustea itxi, baina, zauria sendabidean jarrita, Madrilgo aparrez balia daitezke datozen bi hitzorduetan.

UPN

Eskuin unionista komenentziazko ezkontza bat eginda aurkeztuko da Nafarroan, Navarra Suma izenpean. Espainiako Gorteetarako hauteskundeez harago, Nafarroaren lau urteko etorkizun politikoa dago jokoan maiatzaren 26an, eta aldagai hori gabe ezin da ulertu UPNk, Ciudadanosek eta PPk bi hauteskunde hitzorduei begira egin duten hitzarmena. UPNk Nafarroan duen boto nagusitasunaz baliatzea komeni zaio PPri Espainian, eta UPNk, berriz, ezinbesteko du eskuin unionistarenak izan daitezkeen botoak ez sakabanatzea eta mobilizatzea. Beharrak sortutako aliantza.

PP

Izan ere, PPk aliatu posible guztien beharra izango du Madrilen gobernua osatzeko moduko gehiengo bat eskuratu nahi badu. Rajoyren aroa atzean utzita, Pablo Casadoren zuzendaritzapeko PPk eskuinera egin du, Ciudadanosera eta Voxera joandako boto emaileak berreskuratzeko edo ihesa eteteko. Nafarroan, bermatua du UPNren babesa, harekin hitzarmena egin baitu. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, berriz, Casadok ezusteko mugimenduak egin ditu zerrendetan, alderdiko lehen lerroetan ez zeuden izen-abizenak sustatuz eta, beraz, harekiko konpromiso pertsonala izan lezaketen sektoreak indartuz. Keinu horren adierazgarri da Iñigo Arkauz Donostiako zinegotzi izandakoa Gipuzkoako zerrendaburu jarri izana, alderdiaren Euskal Autonomia Erkidegoko zuzendaritzarekin adostu gabe. Maria San Gilen sokakoa da Arkauz, kritikoa Borja Senper alderdiko Gipuzkoako presidente eta Donostiako alkategaiarekin. Ikusteko dago, ordea, Arkauz kongresura helduko ote den, 2016an PPk ez baitzuen ordezkaririk lortu Gipuzkoan. Casadok antzeko jokaldia egin du Bizkaian ere, 1980ko hamarkadaz geroztik ordezkaritza karguetan egon den Leopoldo Barreda zerrendaren lehen postutik kendu eta Beatriz Alvarez Fanjul gaztea jarrita. PPk ziurra du diputatua Araban -Javier Maroto izango da zerrendaburu-, baina, EiTBk joan den astean argitaratutako inkestak esandakoa betez gero, diputaturik gabe gera liteke Bizkaian, Euskal Autonomia Erkidegoan inoizko emaitzarik okerrena lortuta.

CIUDADANOS

Ciudadanosek Nafarroara mugatu nahi du hiruko akordioa, uko egin baitio Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan hautagaitza bateratua aurkezteko PPk eginiko proposamenari. Jokoan dauden diputatu guztiak lehiatu nahi dizkio PPri, jakin baitaki popularrena dela Ciudadanosek arrantzan egiteko putzurik emankorrena. Euskal Autonomia Erkidegoan, ordea, ikusteko dago bananduta joateak mesede egiten dion. Ciudadanos duela hiruzpalau urte baino antolatuago dago Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta herri eta hiri gehiagotan errotu da, baina, bien arteko indar korrelazioan, PP Espainiako Estatuko lurralde askotan baino indartsuago ageri da Euskal Herrian. Emaitza, apirilaren 28ko iluntzean.]]>
<![CDATA[Estatu indarkeriaren bost biktimatik lauk ez dute aitortza ofizialik izan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/013/001/2019-03-17/estatu_indarkeriaren_bost_biktimatik_lauk_ez_dute_aitortza_ofizialik_izan.htm Sun, 17 Mar 2019 00:00:00 +0100 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1946/013/001/2019-03-17/estatu_indarkeriaren_bost_biktimatik_lauk_ez_dute_aitortza_ofizialik_izan.htm
Foro Sozial Iraunkorra osatzen duten eragileetako hemeretzi ordezkarik eta estatuaren hainbat indarkeria motaren biktima izan diren hemezortzi herritarrek bilera bat egin zuten atzo, Donostian, jite horretako indarkeria jasan dutenen errealitateaz mintzatzeko. Hemezortzi horien artean, indarkeria era anitzen biktimen senideek hartu zuten parte: Poliziak, gerra zikinak edota presoak sakabanatzeko eta urruntzeko politiken ondorioz hildakoenak, torturaren biktimak, deportatuta zeudelarik hildakoak...

Foro Sozial Iraunkorraren arabera, topaketaren helburu nagusia izan zen «lehen eskutik» jasotzea pertsona horiek zer egoeratan dauden «biktima izaeraren aitortza ofizialari dagokionez». Era berean, biktima horiei azaldu zien «ezinbestekoa» iruditzen zaiola aitortzarik ez dutenen errealitatea «sozializatzea»: «Beharrezkoa da euskal gatazka esaten zaionaren testuinguruan gertatutako sufrimendu guztiak ezagutzea, ezagutaraztea, aitortzea eta erreparatzea».

«Biktimizazio bikoitza»

Atzoko bileran hitz egindakoarekin, zenbait ondorio bildu zituen Foro Sozial Iraunkorrak. Batetik, biktima horiek «babes soziala» sentitu dutela baina «erabat baztertuta» sentitu direla erakunde publikoen aldetik. Gainera, «biktimizazio bikoitza» nozitu dute, sektore politiko, sozial eta komunikatibo jakin batzuen aurrean «susmagarri» sentitu direlako. Egiari Zor fundazioak atzoko bilkuran aurkeztutako datuei erreparatuta, Foro Sozialak azpimarratu du estatuaren erakundeetatik eratorritako indarkeriaren biktimek «ageriko diskriminazioa» jasaten dutela «aitortzaren eta erreparazioaren» esparruetan: «Guztiz kontziente gara zaila dela maila instituzionalean pausoak ematea Poliziaren indarkeriaren, gerra zikinaren, eskuin muturraren biolentziaren eta beste batzuen biktimen aitortzan».

Aitzitik, Foro Sozial Iraunkorrak uste du aitortza hori «beharrezkoa» dela eta ekarpena egingo liokeela «elkarbizitza demokratikoari»: «Soilik indarkeria bakarra egon dela dioten sektore negazionisten kontakizuna apurtzea ahalbidetuko luke». Kontakizun horrek «oinazea» eragiten die biktimei, eta «berriro egiten ditu biktima», Foro Sozial Iraunkorraren esanetan. Horrez gain, aitortza horrek «egia poliedrikoa marrazten» lagunduko luke, «errealagoa eta gizarteak sufritutako esperientzietara egokituagoa».

Eusko Legebiltzarrean eta Nafarroako Parlamentuan tramitazioan dira Poliziaren indarkeriari buruzko legeak, Espainiako Auzitegi Konstituzionalak atzera bota eta gero bi legebiltzarrek aurrez onartutako arauak. Herenegun, esaterako, Eusko Legebiltzarreko Giza Eskubideen Batzordean onartu zuten 2016ko araua aldatzen duen txostena. Eztabaida fasean dauden legegai horiek «aurrerapausotzat» dauzka Foro Sozial Iraunkorrak, uste baitu baliagarriak izango direla biktima batzuei aitortza emateko, baina arbuiatu du ez duela guztientzat balioko: «Ildo horretan, ikusi dugu ezinbestekoa dela lanean jarraitzea, ortzimugak, perspektibak eta lan markoak zabaltzea, eremu inklusibo, plural eta zabal bat lortzeko, indarkeria guztien biktimek lekua izan dezaten». Horretarako, premisa bat jarri du erreferentzia gisa: «Urraketa berdinentzat, aitortza bera».]]>
<![CDATA[Gezur baten biktima gogoan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1980/003/002/2019-03-14/gezur_baten_biktima_gogoan.htm Thu, 14 Mar 2019 00:00:00 +0100 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1980/003/002/2019-03-14/gezur_baten_biktima_gogoan.htm 15 urte bihotzean, aitortzaren borrokan lelopean. Euripean, dozenaka lagun elkartu ziren Berrueta oroitzeko ekitaldian. Urteotan jasotako elkartasunarengatik eskerrak eman zituen Mari Carmen Mañasek, Berrueta zenaren alargunak, eta haren alaba Aitziber gogor mintzatu zen PPren aurka, haren aita zenari zuzenduta: «Espainiako Gobernuaren erruz hil zintuzten, gizartea berotu zuelako esanez martxoaren 11ko atentatuak ETAk egin zituela. Garrantzitsuagoa zen hori esatea atentatuan hildako pertsona guztiez kezkatzea baino».

Musika emanaldi batekin ekin zioten omenari, eta ondoren hartu zuten hitza ama-alabek. Aurresku bat dantzatuz amaitu zen ekitaldia. Bertara joandako herritarren artean egon ziren ordezkari politikoak ere; esaterako, Joseba Asiron Iruñeko alkatea eta Ainhoa Aznarez Nafarroako Parlamentuko lehendakaria. Geroa Bai eta Ahal Dugu-Orain Baiko kideak ere bertan egon ziren. Hainbat urtez, instituzioen ahanztura izan zuen Berruetaren hilketak, baina, 2016an, Iruñeko Udalaren ordezkaritza batek parte hartu zuen estreinako aldiz. Izan ere, urte hartan Berrueta izaera politikoko biktima izan zela aitortu zuen udalak. «Egiaren berrezarpena eta erreparazioa, udalari dagozkion bezala» ematea adostu zuen orduan Iruñeko Udalak, eta aurkako botoa eman zuten UPNk eta PSNk.

2004ko martxoaren 11ko atentatuen ondorenean gertatu zen Berruetaren hilketa, martxoaren 13an. Biharamunean egitekoak ziren Espainiako Gorteetarako hauteskundeak, eta PPk erabaki zuen atentatua ETAri leporatzea, nahiz eta ordurako frogek seinalatu atzean Al-Qaeda zegoela. Intoxikazio kanpaina haren erdian, Valeriano de la Peña poliziaren emaztea, Pilar Rubio, Berruetaren okindegian sartu zen, eta ETA ez zioen kartela eskegi nahi izan zuen. Berruetak ez zion utzi, eta ondoren De la Peña aita-semeak jaitsi ziren okindegira eta labankadaz eta tiroz hil zuten Berrueta. 2005ean, zinpeko epaimahaiak ebatzi zuen Berrueta arrazoi ideologikoengatik hil zutela, eta Nafarroako Auzitegi Nagusiak hogei urteko zigorra ezarri zion Valeriano de la Peña poliziari, eta hamabostekoa Miguel Jose de la Peña semeari. 2014ko apirilaz geroztik, baldintzapean aske da Miguel Jose de la Peña.

Protesta ugari eragin zituen hilketak, eta horietako askotan manifestarien aurka egin zuten poliziek. Baina Hernanin (Gipuzkoa) Ertzaintzak egindako oldarraldiak utzi zuen ondoriorik larriena: babes bila atari batean sartu eta bihotzekoak jota hil zen Kontxi Sanchiz. Haren irudia Berruetarenaren ondoan jarri zuten atzoko omenaldian, eta bien argazkiak joaldunen eskuetan eta joare hotsen artean iritsi ziren ekitaldira. Berruetaren senideekin izan ziren Sanchizenak.

Martxoaren 21ean onartuko du laukoak motibazio politikoko biktimen legea

Jaurlaritzak kanpaina hasi baino lehen nahi du onartu polizia abusuen legea]]>
<![CDATA[Angel Berrueta omendu dute, hilketaren hamabosgarren urteurrenean]]> https://www.berria.eus/albisteak/163946/angel_berrueta_omendu_dute_hilketaren_hamabosgarren_urteurrenean.htm Wed, 13 Mar 2019 07:25:33 +0100 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/163946/angel_berrueta_omendu_dute_hilketaren_hamabosgarren_urteurrenean.htm <![CDATA[«Memoriaren pedagogia kritikoa» egitera deitu du Eusko Jaurlaritzak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/005/001/2019-03-12/memoriaren_pedagogia_kritikoa_egitera_deitu_du_eusko_jaurlaritzak.htm Tue, 12 Mar 2019 00:00:00 +0100 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1893/005/001/2019-03-12/memoriaren_pedagogia_kritikoa_egitera_deitu_du_eusko_jaurlaritzak.htm Bidegabea izan zen. Gizartea eta biktimak elkarrekin oraina eta etorkizuna eraikiz izenburupean. Ordezkaritza politiko eta instituzional zabal bat bildu zen bertan, eta, musika emanaldi baten ostean, Iñigo Urkulluk bi «oinarri demokratiko eta etiko» ezarri zituen bizikidetzarako baldintza gisa: «Giza eskubideak eta aniztasuna».

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako erakundeetako hainbat ordezkarik hartu zuten parte egitasmoan; besteak beste, bertan izan ziren, Urkulluz gain, Jaurlaritzako sailburu guztiak, Jonan Fernandez Bake eta Bizikidetza idazkaria, Bakartxo Tejeria Eusko Legebiltzarreko presidentea, Nekane Balluerka Euskal Herriko Unibertsitateko errektorea, Jesus Loza Espainiako Gobernuko ordezkaria, Manu Lezertua arartekoa, Markel Olano eta Ramiro Gonzalez Gipuzkoako eta Arabako ahaldun nagusiak, Imanol Landa Eudeleko presidentea, Juan Mari Aburto Bilboko alkatea, Eneko Goia Donostiakoa...

Alderdi politiko gehienek ere ordezkaritza bat bidali zuten, eta Alderdi Ederreko lorategietan izan ziren, besteak beste, Iñigo Iturrate eta Joseba Egibar EAJko legebiltzarkideak, Idoia Mendia PSE-EEko idazkari nagusia, Lander Martinez Elkarrekin Podemoseko bozeramailea eta Alfonso Alonso PPko Euskal Autonomia Erkidegoko presidentea. EH Bildu osatzen duten indarren artean, EAko kideak joan ziren ekitaldira, Pello Urizar idazkari nagusia tartean. Ordezkari politikoekin batera, biktima ugari ere joan ziren: ETAk, Komando Autonomo Antikapitalistek, GALek eta Batallon Vasco Españolek hildakoen senideak eta ETAk zauritutakoak.

Indarkeria «guztien» biktimei mezu bera bidaltzeko beharra nabarmendu zuen Urkulluk: «Bidegabea izan zen». Aitzitik, berariaz aipatu zuen ETAren indarkeria, lehenbizi, eta BVE eta GALena, ondoren: «ETAren indarkeriaren injustizia baloratu beharra dago, batez ere biktimei eta haien senideei egindako kalte bidegabeari dagokionez». Bost arrazoi eman zituen horretarako: «Denboran zehar luzatu zelako; inposaketa politikorako asmoa izan zuelako; trantsizioaren, amnistiaren eta Gernikako estatutuaren ondoren iraun egin zuelako; izan zuen babes soziopolitikoagatik; eta, batez ere, sortutako giza kalte konponezinen larritasunagatik».

GAL eta BVEren biktimen kasuan, Urkulluk azaldu zuen gertatutakoa «bidegabea» izan zela adierazteak esan nahi duela «gogoratzea indarkeria horrek biktimak eta oinazea eragin zituela, ez zela beti aitortua izan eta, kasu batzuetan, ez zela ikertu ere egin». Urkulluk erantsi zuen biktima guztiek «egia, justizia eta erreparazioa» izateko eskubidea dutela, eta ondoriozatu: «Inoiz ez zuen gertatu behar, inoiz ez da errepikatu behar».

Aurten ere EH Bilduk erabaki du ez parte hartzea Jaurlaritzaren ekitaldian, kritiko agertu baita leloarekin. Indar subiranistako koordinatzaile Arnaldo Otegik uste du gobernuaren asmoa dela EH Bilduren «posizio politikoa higatzea», eta horregatik egin diote uko koalizio gisa parte hartzeari. Otegiren iritziz, «hauteskundeak datozen garaiotan, nolabaiteko interesa dago agenda politikora gai zehatz batzuk eramateko, ziur aski ez dutelako ezer esateko».

Iruñean, elkarretaratzea

Iruñean ere elkarretaratzea egin zuten atzo, eta Nafarroako Gobernuko eta parlamentuko ordezkariek hartu zuten parte; besteak beste, Manu Aierdi Garapen Ekonomikoko kontseilariak eta Ainhoa Aznarez legebiltzarreko presidenteak. Isilune bat egin ondoren, Ana Ollo Harreman Instituzionaletarako kontseilariak «elkartasuna» adierazi zien «indarkeria terrorista bidegabea, zilegitasunik eta justifikaziorik gabea jasan duten biktima guztiei». Gasteizko Udaleko talde guztiek ere elkarretaratze bat egin zuten eguerdian.]]>
<![CDATA[Memoriaren "pedagogia kritikoa" egiteko eskatu du Urkulluk]]> https://www.berria.eus/albisteak/163838/memoriaren_pedagogia_kritikoa_egiteko_eskatu_du_urkulluk.htm Mon, 11 Mar 2019 07:22:08 +0100 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/163838/memoriaren_pedagogia_kritikoa_egiteko_eskatu_du_urkulluk.htm

Urkullu hizketan: "memoriaren pedagogia kritikoa" egiteko deia @berria pic.twitter.com/bc28zOrgIM - Jon O. Urain (@olano_urkia) 2019(e)ko martxoaren 11(a) Urkulluk aipamena egin die BVEeko eta GALeko biktimei ere. Beraien mina ere "bidegabea" izan zela adierazi du, eta indarkeria horren biktimak eta mina beti ez direla aitortu izan ohartarazi du. "Kasu batzuetan, ez da ikertu ere egin". Lehendakariak gizarte osoari dei egin dio "aho batez" adieraztera "hiltzea, estortsio egitea, bahitzea, torturatzea edo erasotzea bidegabea izan zela". Nafarroako Parlamentuak ere ekitaldi bat egin du Terrorismoaren Biktimen Europako Eguna dela eta. Ainhoa Aznarez parlamentuko presidenteak "memoria kritiko eta barneratzailea" eraikitzera deitu du, "biktima bakoitzaren bereizgarritasunak" kontuan hartuta. Aznarezen iritziz, memoria ariketa horrek zilegitasuna ukatu behar dio indarkeria mota orori eta "bereziki, ETArenari, lurralde honetan gehien pairatu duguna delako".
Nafarroako Parlamentuaren gaurko ekitaldia. / GEROA BAI, @geroabai Nafarroako Parlamentuaren ekitaldia, talde guztietako ordezkariek parte hartu dute. Bertan izan dira, besteak beste, Carlos Garcia Adanero (UPN), Koldo Martinez (Geroa Bai), Adolfo Araiz (EH Bildu), Laura Perez (Ahal Dugu-Orain Bai), Maria Txibite (PSN), Ana Beltran (PPN) eta Marisa de Simon (Ezkerra). Martxoaren 11ko erasoak, 15 urte Talde jihadista batek Madrilen 192 pertsona hil zituen erasoaren 15. urteurrena da gaur. 2004ko martxoaren 11n, lau trenetan bonbak leherrarazi zituzten erasotzaileek, eta eraso hark Espainiako gizartea eta politika astindu zituen. Jose Maria Aznarren gobernuak ETAri egotzi zion erasoaren ardura, poliziaren hipotesi nagusia beste bat zen arren. Poliziaren ikerketek egilea talde jihadista bat izan zela eman zuten aditzera. Hiru egun geroago, hauteskundeak izan ziren Espainian eta Aznarrek gobernua galdu zuen. PSOEko Jose Luis Rodriguez Zapatero izendatu zuten presidente. Handik 15 urtera, hainbat omenaldi ekitaldi egin dituzte Madrilen. Pedro Sanchez Espainiako presidenteak egun hura ekarri du gogora bere Twitter kontuan. "15 urte dira izuak, basakeriak eta zentzugabekeriak Espainia jo zuela. Gure historiako atentaturik tragikoena izan zen. Gaur eta beti, gure memoria dira biktimak, eraman zizkigutenak eta egunero oroimenaren minarekin bizi direnak. Ez dugu ahazten". ]]> <![CDATA[«Plaza bat» behetik eragiteko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1840/013/001/2019-03-08/plaza_bat_behetik_eragiteko.htm Fri, 08 Mar 2019 00:00:00 +0100 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1840/013/001/2019-03-08/plaza_bat_behetik_eragiteko.htm Bizitzak eta lurraldeak jardunaldiak antolatu ditu apirilaren 9tik 11ra. EHUk Bilbon duen Bizkaia aretoan izango dira saioak, eta helburua da «plaza bat» ematea tokiko gobernantzan, tokiko garapenean eta ekonomia eraldatzailearen alorrean diharduten eragile eta pertsonei, «gogoeta komun bat» egiteko.

Hiru eguneko egitaraua prestatu dute antolatzaileek. Aurrenekoan, «tresna teorikoak» landuko dituzte Jule Goikoetxea EHUko irakasleak, Imanol Esnaola Gaindegiako zuzendariak eta Beñat Irasuegi Talaios kooperatibako kideak, eta, segidan, solasaldi bat egingo dute Joan Subirats Bartzelonako Unibertsitate Autonomoko katedradunak eta Eleonora de Majo Napoliko (Italia) zinegotziak. Bigarren egunean, tokiko garapena, udalgintza eta ekonomia eraldatzailea uztartzeaz ariko dira Joseba Garmendia EHUko irakaslea, Patri Perales Iruñeko zinegotzia eta Karlos Renedo arkitektoa, eta, ondoren, Ivan Miro soziologo katalana mintzatuko da.

Azken egunean, burujabetza bederatzi ertzetatik landuko dute beste hainbeste eremutan diharduten zenbaitek, eta, jarraian, topaketen itxiera hausnarketa egingo dute Pello Otxandiano Sortuko Herrigintza idazkariak eta Ulrik Kohl Kopenhageko zinegotziak. «Herritartasun berri bati» buruz eztabaidatuz itxiko dute jardunaldia Pastora Filigrana SAT Andaluziako sindikatuko kideak, Susanne Schultz Alemaniako Rosa Luxenburgo fundazioko kideak eta Andoni Olariaga Iratzar fundazioko kideak.

Elena Beloki Sortuko kideak, Otxandianok eta Irasuegik eman zituzten jardunaldiei buruzko xehetasunak, atzo. Belokik nabarmendu zuenez, «badaude praktika komunitarioak erantzuna emateko bizitzaren pribatizazioari eta merkantilizazioari». Horregatik, beharrezkotzat du «behetik gorako logikak» baliatzea, uste baitu Euskal Herrian horretarako «tradizioa» dagoela. Hain justu, Otxandianok uste du tokian tokiko praktika «aberats» horiei «bezainbesteko baliorik» ez zaiela eman, eta, beraz, ezinbestekotzat jo du «burujabetza materialaren eraikuntza» balioestea.

Irasuegik kezka azaldu zuen herritarren bizimoduan kapitalismoak duen «nagusitasunaz»; haren iritziz, «burujabetza autoritarioa nagusitzen» ari da, eta, horren aurrean, erronka gisa jarri du «komunitate emantzipatuak lortzea».]]>
<![CDATA[Erkorekak EAJ-PSE ituna goretsi du, memoria arloan ados ez badaude ere]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2019-03-06/erkorekak_eaj_pse_ituna_goretsi_du_memoria_arloan_ados_ez_badaude_ere.htm Wed, 06 Mar 2019 00:00:00 +0100 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2019-03-06/erkorekak_eaj_pse_ituna_goretsi_du_memoria_arloan_ados_ez_badaude_ere.htm
Gobernu kontseiluaren osteko agerraldian galdetu zioten gaiaz Erkorekari, atzo. Erantzun zuen egin beharrekoa dela «hitz eta une egokiak» topatzea «aho batez eta modu argi eta irmoan» esateko «giza eskubideak eta aniztasun politikoa beti errespetatu behar zirela, denbora, leku eta baldintza salbuespenik gabe». Bi urte dira Memoria Lantaldea lanean hasi zela, eta, ez atzera ez aurrera dagoen arren, Erkorekak espero du egindako lanak ez geratzea «ezerezean», baina aitortu du hauteskunde atariko giroa ez dela «egokiena» akordioak lortzeko. German Urizar euskal preso ohiari eginiko harreraren inguruan galdetuta, berriz, Erkorekak «erabateko desadostasuna» agertu zuen harrera egitearekin, baina gogorarazi zuen ekitaldiak epaitegien baimena zuela eta «arbuiagarria» izateak ez duela esan nahi harrera horiek delitu direnik.

Agerraldien faseaz sintesi txostena aurkeztu zuen iaz Ana Oregi lantaldeko presidenteak (EAJ), baina PSE-EEk desadostasunak agertu zituen abenduaren 17ko bileran. Izan ere, sozialistek uste dute ezinbestekoa dela 2012an Eusko Legebiltzarrak ezarritako «zoru etikoa» jartzea gutxieneko langa gisa. Legealdi horretan, ordea, ezker abertzalearen ildo ofizialak ez zuen ordezkaritzarik parlamentuan, 2009ko hauteskundeetara aurkeztu zuen zerrenda legez kanporatu zutela-eta. EH Bilduk ere erabateko desadostasuna azaldua dio Oregiren sintesi agiriari, eta ez dator bat PSE-EEren jarrerarekin; koalizio subiranistak uste du sozialistak batzordea blokeatu nahian ari direla. Hori horrela, lantaldearen egoerak tirabirak sortu ditu gobernuko bazkideen artean; ez edukian, baizik eta, batez ere, akordiorik ezean lantaldeak aurrera egiteko aukeran. PPk ez du parte hartzen batzordean.

Iñaki Arriola Jaurlaritzako Etxebizitza sailburuak atzo berretsi zuen PSE-EEren jarrera, EH Bilduk lantaldean duen jokamoldeari kritika eginda; koalizioari egotzi zion «elkarbizitzari mesederik» ez egitea, «ez delako gai esateko hiltzea gaizki egon zela». «Oinarrizko akordioak lortzeko nahia» adierazi zuen, baina, horretarako, uste du beharrezkoa dela «iraganeko akatsak eta gaizki egindakoak aitortzea», etorkizuneko bizikidetza «oinarri sendoen gainean» eraiki dadin: «Bestela, arriskua dugu historia errepikatzeko».

Bilboko Foroa, gaur

Legebiltzarretik kanpo, Bakearen eta Bizikidetzaren aldeko Bilboko Foroak topaketa bat antolatu du gaur arratsalderako, Begoñan (19:30). Bi lagun ariko dira hizketan: Conchi Fernandez eta Luis Mari Vega. Fernandezen aita, Antonio Fernandez Elorriaga, Espainiako Poliziak hil zuen Erandion (Bizkaia), 1969an; Vegaren lehengusua, berriz, Iñaki Totorika ertzaina, ETAk hil zuen 2001eko martxoaren 9an, Hernanin (Gipuzkoa). Foroa 2017ko urrian osatu zuten, indarkeriari buruzko testigantzak hiriko auzo guztietara eramateko, eta gaurkoa Mina. Dolumina. Bakemina izenburupean eginiko jardunaldi sortako zazpigarrena izango da. Hurrengoa, apirilaren 3an Abandon egingo dutena, zikloko azkena izango da.]]>
<![CDATA[«Lankidetza indartzeko» asmoa agertu dute Euskal Elkargoak eta Jaurlaritzak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1847/006/001/2019-03-05/lankidetza_indartzeko_asmoa_agertu_dute_euskal_elkargoak_eta_jaurlaritzak.htm Tue, 05 Mar 2019 00:00:00 +0100 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1847/006/001/2019-03-05/lankidetza_indartzeko_asmoa_agertu_dute_euskal_elkargoak_eta_jaurlaritzak.htm
Urkullu eta Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakaria atzo batzartu ziren, Gasteizen, bi gobernuen arteko elkarlanean sakontzeko. Bileran izan ziren Marc Amestoi Etxegarairen kabineteburua, Marian Elorza Jaurlaritzako Kanpo Harremanetarako idazkari nagusia eta Mikel Anton Jaurlaritzako Europako Gaietarako zuzendaria ere.

Urkulluk atalez atal xehatu zuen zertan sakondu nahi duten bi gobernuek; esaterako, euskararen alorrean, «erabileraren aldeko ekimenak sustatu» eta euskara bultzatzeko ekitaldietan elkarrekin parte hartuko dute. Kultur arloan, berriz, «euskal kultura sustatzen duten kalitatezko proiektuak» bideratuko dituzte. Turismoan, «euskal turismo jasangarria eta kalitatekoaren aldeko apustua» egin nahi dute, eta, nekazaritzan, «euskal produktuen marka propioa» sortzeko aukera aztertuko dute. Horiez gain, kirol arloan, Urkulluk eta Etxegaraik «interes partekatua» azaldu dute Frantziako Tourraren inguruan. Urkulluren esanetan, bien asmoa da antolatzaileekin hitz egitea, aztertzeko ea «posible» den 2022ko edizioa Euskal Herritik abiatzea.

Bi gobernuek «Elkar Aditze Memorandum» bat osatzea hitzartu dute, eta hiru lehentasun ezarri dituzte beren jardunean: immigrazioa, garraioa eta lurralde politika. Immigrazioari dagokionez, Share Proiektua balioetsi zuen Urkulluk. «Iheslariak, migratzaileak eta bidaiderik gabeko adingabeak hartzean erantzukizuna banatzeko mekanismo bat ezartzeko» egitasmoa da, eta, Urkulluk azaldu zuenez, Euskal Elkargoak interesa erakutsi du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ezartzen den sistema hori Ipar Euskal Herrian sustatzeko. Garraioan, Urkulluk Elgarrekin proiektua garatzeko aukera aipatu zuen, «truke sistema multimodal berritzaile eta mugakide baterako espazio bat sortzeko». Azkenik, lurralde politikaz, Urkulluk Iparraldeko Hirigintza Agentziarekin sinatutako memoranduma gauzatzeko beharra azpimarratu zuen, «lurralde plangintzako politiketan batera lan egiteko».

«Buruko mugak»

Etxegaraik azpimarratu zuen 2017an Euskal Elkargoa sortu izanak aukera ematen duela Lapurdiren, Nafarroa Beherearen eta Zuberoaren eta Arabaren, Bizkairen eta Gipuzkoaren arteko harremanetan sakontzeko, eta «muga juridikoak eta burukoak gainditzeko» proiektuetan lan egitera deitu zuen. Etxegarairen hitzetan, ordezkari politikoek badituzte erantzukizun «kulturalak» ere, ardura instituzionalaz harago, kultur komun hori gabe «ezerk ez lukeelako zentzurik».]]>
<![CDATA[Etxerat-ena "pauso bat gehiago" dela esan du Urkulluk]]> https://www.berria.eus/albisteak/163570/etxerat_ena_pauso_bat_gehiago_dela_esan_du_urkulluk.htm Mon, 04 Mar 2019 09:09:57 +0100 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/163570/etxerat_ena_pauso_bat_gehiago_dela_esan_du_urkulluk.htm begirunea eta enpatia" agertu zituen Etxerat euskal presoen senideen elkarteak joan den ostiralean, eta adierazpen horren inguruko iritzia eman dute hainbat eragilek azken orduetan. Esaterako, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak balioa eman dio Etxerat-en adierazpenari, eta uste du "igaro behar den bidean pauso bat gehiago" dela: "Enpatia eta giza gertutasun borondate bat adierazten du". Ñabartu du iritzi hori berea dela eta ez duela ordezkatzen Jaurlaritzaren ikuspuntua, Jaurlaritza babesten duten bi alderdiek -EAJk eta PSE-EEk- ez dutelako gaia elkarrekin aztertu. Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakariarekin batzartu da Urkullu, Gasteizen, eta orduan galdetu diote hedabideek Urkulluri Etxerat-en dokumentuaren inguruan. Gogorarazi duenez, presoen senideen elkarteak eginiko adierazpena "oso antzekoa" da ezker abertzaleak 2012an Kursaalean eginiko ekitaldi batean eginikoarena, baina zehaztu du Etxerat "asistentzia eta babes erakunde" bat dela eta ez duela erantzukizun politikorik edo instituzionalik. Bestela jardun du Jesus Loza Espainiako Gobernuak Euskal Autonomia Erkidegoan daukan ordezkariak. Esan du Etxerat-ek "enpatia" erakutsi nahi badu German Urizar preso ohari eginiko harrera salatu behar duela; "urrezko aukera" duela horretarako. Hain justu, Covitek Auzitegi Nazionalean salatu du harrera hori, eta Lozak estatuko abokatuari eskatu dio aztertu dezala harrera hori auzitara eramateko aukera. Etxerat-en adierazpena "positibotzat" jo du Lozak, baina pausoa "oso txikia" dela uste du, "oharrean preso politikoez, gatazkaz eta abarrez hitz egiten jarraitzen baita". AEM ere kritiko Amnistiaren aldeko eta Errepresioaren aurkako Mugimendua ere kritiko mintzatu da Etxerat-ekin. "Preso politikoen senideei zor" dieten "errespetuagatik", ezin dute "inola ere onartu inork ezeren ardura politikoa haien gainean jartzea politikeriaren jokoan etekin alderdikoiak lortzeko helburuz". Zehazki, AEMk ohartarazi du Etxerat-ek "senideei ETAk eragindako mina areagotzea leporatuta, ontzat" eman duela "etsaiek senideei urtetan zehar leporatutako gauza berbera, eta bakea eta bizikidetza laguntzetik urrun, zapalkuntza betikotzen jarraitzeko baliagarria izan daitekeen adierazpena argitaratu du".]]> <![CDATA[Memoria lantaldea, blokeatuta]]> https://www.berria.eus/albisteak/163574/memoria_lantaldea_blokeatuta.htm Mon, 04 Mar 2019 07:17:05 +0100 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/163574/memoria_lantaldea_blokeatuta.htm birpentsatu" beharko litzatekeela adierazi zuen bertan PSE-EEk, eta EH Bilduk ere desadostasunak adierazi zituen ondorio batzuekin. Harrezkero, ez atzera ez aurrera geratu da lantaldea, ondorio batzuk adostu ezinda eta, beraz, lantaldearen funtzioa eta etorkizuna bera kolokan duela. Ia hiru hilabete eta gero, berriro batzartu dira talde politikoak foro horretan, baina gaurkoan ere ez dute lortu egoera desblokeatzea. Ondorioei buruzko txosten bat dute mahai gainean, eta horien inguruan ados jarri ezinik jarraitu dute gaur ere. Gainera, apenas ezagutarazi duten bilerari buruzko xehetasunik, ezein talde politikok ez baitu agerraldirik egin bilera amaitu ondoren. Berri agentziek zabaldu dutenez, taldeek adostu dute martxoaren 15ean elkartzea berriro. Talde parlamentarioetako iturrien arabera, ordea, bileran agerian geratu da EAJk eta PSEk, Jaurlaritzako bi bazkideek, Ana Oregi lantaldeko presidenteak taxututako sintesi dokumentuaren inguruan dauzkaten desadostasunak. Abenduaren 17ko bileran, PSEk azaldu zuen "zoru etikoaren gainean" eraiki behar zirela ondorio horiek; EH Bilduk, berriz, PSEri kargu hartu zion ondorioak bere nahien arabera zuzentzeagatik. 2017ko martxoan egin zuen lehenengo bilera lantaldeak; hortaz, ia bi urteko lana kolokan gera daiteke, akordiorik lortu ezean.]]> <![CDATA[Hamahiru urteko ondarea, eskura]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/002/001/2019-03-02/hamahiru_urteko_ondarea_eskura.htm Sat, 02 Mar 2019 00:00:00 +0100 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1928/002/001/2019-03-02/hamahiru_urteko_ondarea_eskura.htm Euskaldunon Egunkaria-k. Denera, 200.000 orrialde inguru. Orain, eduki horiek guztiak kontsultagai egongo dira sarean, Gipuzkoako Foru Aldundiaren Kultura Departamentuko diru laguntza bati esker, Euskaldunon Egunkaria-ren eduki guztiak digitalizatu baititu Donostiako Koldo Mitxelena Kulturguneak, Gureak enpresaren laguntzarekin. Horrela, hamahiru urtez pilatutako ondarea herritarren eskura egongo da aurrerantzean.

Atzo aurkeztu zuten hemeroteka jasotzen duen webgunea (www.berria.eus/hemeroteka/egunkaria/), Koldo Mitxelena Kulturunean: goizean, prentsaren aurrean; arratsaldean, berriz, ekitaldi publiko bat egin zuten liburutegian bertan. Dozenaka lagun joan ziren ekitaldira, kazeta zenaren zenbaki zaharrak eskuragarri jarri dituen webgunearen nondik norakoak ezagutzera. Horien artean izan ziren Beatriz Zabalondo BERRIA Taldeko lehendakaria, Egunkaria zeneko hainbat langile ohi, Egin-en aurkako auziagatik bederatzi urtez espetxean igaro zituen Karlos Trenor abokatua, Rebeka Ubera EH Bilduko legebiltzarkidea, eta Castillo Suarez idazle eta BERRIA Taldeko Administrazio Kontseiluko kidea.

Denis Itxaso izan zen hitza hartzen aurrenekoa, eta Euskaldunon Egunkaria-k hamahiru urtez «euskarazko informazioari egin zion itzelezko ekarpena» goraipatu zuen: «Proiektu hari esker, hobeto ezagutu ahal izan genuen euskal gizartearen bilakaera, egungo errealitatera iritsi arte». BERRIA arduratu da 1990etik 2003ra bitarteko egunkariak biltzeaz, eta Koldo Mitxelenarenak izan dira argitalpenen digitalizazio eta OCR prozesuak. Elkarlan horren ondorioz, Egunkaria-ren hemeroteka bi plataformatan egongo da kontsultagai: BERRIAren atarian eta liburutegiaren Atzoko Prentsa Digitala atalean. 89 egunkari eta aldizkari daude jasota sail horretan. «Ekimen horri esker, liburutegiko erabiltzaileen eskura jarriko da Euskadiren historian giltzarri izan diren urteetako euskarazko prentsa, gure gizarteak izan duen bilakaeraren inguruko ezagutza aberastuz», azaldu zuen Itxasok. Era berean, gogorarazi zuen «bortxaz» itxi zutela kazeta, eta zazpi urte geroago «frogatu» zela proiektu hura «zilegi» zela.

Arratsaldeko ekitaldian, pasadizo bat kontatu zuen, atzo bertan hemerotekan topatutako artikulu baten kontura. 2002ko urriaren 27an, hari eginiko elkarrizketa bat argitaratu zuen kazetak, azken orrian. «Nahiko gaztea nintzen orduan». PSE-EEko zinegotzia zen garai horretan, eta, asteburuetan, futbol partidetako marrazain. «PSE-EEk txartel horia merezi du», zioen izenburuak: «Gauza bitxi bat gertatu zitzaidan: Errioxan partida batean nengoela, irain gisa esan zidaten Arzalluz terrorista, jendeak bazekielako euskaldunak ginela. Babestuta atera ginen. Muga igarotzean, beste bizkartzain batzuk genituen». Partida hartatik aste batzuetara, kartzelatik gutun bat jaso zuen, ETAkoa izandako preso batena: esan zion «kontuz» ibiltzeko, ez emateko hainbeste informazio bere bizimoduari buruz. Barruak inarrosi zizkion gutunak Itxasori: «Mekanismo berri honek ematen dizkigun erraztasunekin, berehala topatu du elkarrizketa. Balio du ikusteko zer momentu politikotan bizi ginen».

BERRIAri eskerrak emanez amaitu zuen hitzaldia, digitalizaziorako Koldo Mitxelena Kulturunea hautatuta haren lanean «konfiantza» erakusteagatik; «ohorea» da hori diputazioarentzat, haren hitzetan: «Euskal kulturaren ondarearen gordailu bibliografiko izateko bokazioa daukagu».

«Onenean geunden»

Joan Mari Torrealdai idazle, kazetari eta Euskaldunon Egunkaria-ko Administrazio Kontseiluko lehendakari ohiak ere hartu zuen hitza, eta esker mezuak zuzendu zizkien eduki guztiak eskuragarri jartzea ahalbidetu duten guztiei. Alabaina, hedabideak eginiko ibilbidea balioetsi zuen: «Euskaldunon Egunkaria bizirik dago, egin zigutenagatik eta, batez ere, egin genuenagatik. Gaurtik aurrera, ez bakarrik paper gordeetan, baizik eta mundu osoaren eskura. Berriz, gaur ere esan beharko dugu: Itxia, baina ez isildua». «Berriz», horixe izan zen Egunero-ren lehen orriaren izenburua 2003ko otsailaren 21ean, Poliziak Egunkaria itxi eta biharamunean argitaratutako berripaperean.

Hemerotekari erreparatuta, bi irakurketa proposatu zituen Torrealdaik. Alde batetik, kazetaren beraren historiari buruzkoa: «Leku naturalean jaio zen: euskalgintzan. Betiere, euskalgintza sozialaren baitan; alegia, gizarte zibileko euskalgintza antolatuan». Azaldu zuen hasiera zaila izan zutela, 1994an Jaurlaritzarekin hitzarmen bat egin zuten arte, baina ez zutela «zorte handirik» izan: «Pare bat urte lehenago, Ajuriaeneko Itunak bitan banatua zuen gizartea, demokraten eta ez-demokraten artean. Euskalgintza soziala ez-demokraten artean kokatu ziguten, ez maliziarik gabe». 2003an indarrez itxi zuten hedabidea, eta atxilotu hamar lagun, ETArekin lotura zutelakoan, eta hori bera gezurtatu zuen Javier Gomez Bermudez Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaileak 2010eko apirilean, auzipetu guztientzat absoluzio epaia eman zuenean: «Onenean geundenean itxi ziguten Egunkaria». Onenean, hiru urte lehenago Interneterako jauzia emana baitzuen.

«Tresna preziatua»

Hemerotekari begiratzean beste irakurketa bat ere egitea gomendatu zuen Torrealdaik: «Egunkaria-k nola ikusi duen mundua, eta, noski, zertan eta nola saiatu zen mundua aldatzen: sozialki, politikoki, kulturalki, linguistikoki... Hor duzue makina bat tesitarako gai zerrenda». Hori horrela, uste du hemeroteka digitala «tresna preziatua» dela Euskal Herriaren historian «historia bat gogoratzeko, historia bera gogoratzeko eta Egunkaria-ren ikuspegia aztertzeko».

Koldo Mitxelena liburutegia 2002. urtetik ari da bere bilduma digitalizatzeko lanetan, Patxi Presa zuzendariak gogorarazi zuenez: «Hasieratik, lan horren helburua izan da dokumentazioaren kontserbazioa garatzea eta edukien erabilpena eta hedapena bermatzea». Atzoko Prentsa Digitala atalak Egunkaria-ren hemeroteka jasoko duenak 33.115 bisita izan zituen iaz. Atzoko ikus-entzuleen artean, egin zioten eskaririk ere Itxasori: aldizkari guztiak digitalizatuz joatea galdegin zioten. Hark erantzun zuen obrak egitekoak direla Koldo Mitxelenan, liburutegia itxita egongo dela epe batez, baina epe hori baliatu nahi dutela digitalizazio lanei bultzada emateko.]]>
<![CDATA[Eusko Legebiltzarrak baliabide gehiago eskatu ditu ustelkeria ikertzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2108/011/001/2019-03-01/eusko_legebiltzarrak_baliabide_gehiago_eskatu_ditu_ustelkeria_ikertzeko.htm Fri, 01 Mar 2019 00:00:00 +0100 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/2108/011/001/2019-03-01/eusko_legebiltzarrak_baliabide_gehiago_eskatu_ditu_ustelkeria_ikertzeko.htm
EH Bilduren jatorrizko testuan jasotzen zen ustelkeriaren aurkako fiskaltza bat sortzeko eskaria. Aldiz, joan den asteartean, Espainiako Aldizkari Ofizialean argitaratu zen Jose Manuel Ortiz Marquezen izendapena Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan delitu ekonomikoak ikertzeko fiskal gisa, eta, hori ikusirik, jatorrizkoa erretiratu eta beste proposamen batzuk aurkeztea hobetsi zuen EH Bilduk.

Hori horrela, Eusko Legebiltzarrak Jaurlaritzari eskatu dio berehala ugaritu ditzala giza baliabideak eta materialak ustelkeria delituak ikertzeko, eta, zehatzago, lan horretan aritu behar duten eta «formakuntza eta kualifikazio zehatzak» dituzten polizia gehiago bideratzeko zeregin horretara. Era berean, administrazio publikoei eskatu die kolaborazio ahalik eta «osoena eta azkarrena» emateko fiskaltzari.

EAJren «koherentzia falta»

Jone Goirizelaia EH Bilduko legebiltzarkideak azaldu duenez, proposamenean jaso nahi izan dituzte Carmen Adan Euskal Autonomia Erkidegoko fiskalburuaren eskakizunak, eta EAJren «koherentzia falta» salatu du. EAJko legebiltzarkide Joseba Zorrillari, berriz, «harrigarria» iruditu zaio egitasmoarekin gertatutakoa, uste baitu hura babestu dutenen asmoa «onura politikoak lortzea» dela, «haizagailua jarrita eta ustezko ustelkeria kasuak haizatuta». Eztabaida politikoa «lokaztu» nahi izatea egotzi die oposizioko taldeei.

Cristina Makazaga Elkarrekin Podemoseko legebiltzarkideak, berriz, salatu du Euskal Autonomia Erkidegoak ez duela izan «bitarteko materialik» ustelkeria kasuak ikertzeko, eta zalantzan jarri du aurrerantzean izango duen ere. PSE-EEko Alexia Castelo «harrituta eta deseroso»azaldu da EH Bilduk eztabaida mantendu duelako: «Irudipena» dauka fiskalen «beharrak» ez direla parlamentura eramandako testuaren leitmotiva». PPko Javier Ruiz de Arbulok ere EH Bildu kritikatu du testua «azken unean» aldatzeagatik, baina babestu egin du, «zentzu komuneko kontuak» jasotzen dituelako.]]>
<![CDATA[«Intuizio» bat berme baten ordez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/017/001/2019-03-01/intuizio_bat_berme_baten_ordez.htm Fri, 01 Mar 2019 00:00:00 +0100 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1928/017/001/2019-03-01/intuizio_bat_berme_baten_ordez.htm
Jakina zen Urkullu zeregin horretan ibili zela, baina Jaurlaritzako lehendakariak apenas hitz egin izan duen Kataluniako prozesu subiranistan jokatutako rolaren inguruan. Atzo arte. Kataluniako buruzagi independentisten aurkako auzian, Auzitegi Gorenean atzo deklaratu zuten lekukoen artean aurrenekoa izan zen Urkullu, eta bertan eman zituen 2017ko lau hilabete horietan Rajoyrekin eta Puigdemontekin izandako hartu-emanen xehetasun batzuk.

Biengandik konpromiso bana lortzen ahalegindu zen Urkullu: Puigdemontek independentzia deklarazioa baztertu eta hauteskundeetara deitzea, eta Rajoyk 155. artikuluaren aplikazioa alde batera uztea. Puigdemonten aldetik erdietsi zuen engaiamendu hori: hala baieztatu zion Kataluniako Generalitateko presidenteak Jaurlaritzako lehendakariari urriaren 26ko goizean, independentzia deklarazioa egiteko saioaren bezperan. Hauteskundeetara jotzeko aukera berehala zabaldu zen Katalunian urriaren 26ko goizean, eta berehala piztu ziren protestak; ikasleen manifestazio bat Sant Jaume plazara joan zen, eta Junts Pel Si taldeko bi parlamentarik diputatu akta uzteko asmoa adierazi zuten ordu horietan.

Urkulluk atzo azaldu zuenez, Puigdemontek «presioak» izan zituen «kalean eta Junts Pel Siko talde parlamentarioan», eta horrek aldarazi zion iritzia. Era berean, ordea, Urkulluk aitortu zuen ezin izan ziola Puigdemonti «bermerik» eman 155.a ezarriko ez zela ziurtatzeko; «intuizio bat» eskaini zion. Bermerik gabe, Puigdemontek arratsaldean iragarri zuen hauteskundeak baztertzeko eta independentzia deklarazioa gauzatzeko asmoa.

Pasadizo horrek islatzen ditu Urkulluk berak atzoko adierazpenean xehatutako jarrerak; Puigdemonten aldetik «elkarrizketarako prestasuna» antzeman zuen, «harrera ona» egin baitzien Jaurlaritzako lehendakariaren planteamenduei, eta horren adibide gisa aipatu zuen urriaren 10ean Puigdemontek independentzia adierazpena egin eta, segidan, haren ondorioak bertan behera utzi zituela. Bestelako jarrera izan zuen hilabete horietan zehar Rajoyk: Urkullu «adi» entzun zuen hainbat aldiz, idatziz nahiz aurrez aurre, eta harengandik informazioa jasotzeko prest egon zen, baina, Urkulluren testigantzatik uler daitekeenez, Rajoyk ez zuen pausorik eman, ez proposamenik egin: «Jarrera uzkurra zuen negoziazio gisa uler zitekeen edozein pauso emateko».

«Adierazpen kateatuak»

Urkulluk azaldu zuen Puigdemont izan zela bitartekari aritu zedin eskatu zion lehena, 2017ko ekainaren 19an, eta handik hilabetera batzartu zen Rajoyrekin. Hori ez zuen baieztatu Rajoyk berak asteazkenean. «Gure funtzioak elkarrizketan oinarritu behar du, akordioen bilaketan», nabarmendu zuen Urkulluk. Horregatik, biei proposatu zien «adierazpen kateatuak» egitea, hiru hilabeteko «distentsio epe bat» zabaltzeko eta aurrera begirako lan metodologia bat adosteko. Truke horretan, Urkulluk «inola ere» ez zion baldintza gisa jarri Rajoyri erreferendum bat adostea: «Inola ere ez genuen autodeterminazioaz hitz egin».

Gerora, ugaritu egin ziren hartu-emanak; nagusiki, irailean eta, batez ere, urriaren 4tik aurrera. Irailaren 21ean, Guardia Zibila Kataluniako Ekonomia Departamentura sartu eta biharamunean, Rajoyrekin hitz egin zuen: «Esan nion gauzek ezin zutela jarraitu gertatzen ari ziren bezala. Neurtu egin behar ziren eman zitezkeen pausoak». «Entzun» zuen Rajoyk, eta erantzun «zainduko» zuela egin beharrekoa.

10:00etan hasi, eta ordubetera iritsi aurretik amaitu zuen deklarazioa; Santi Vila Generalitateko kontseilari ohi eta auzipetuari bostekoa emanda irten zen Urkullu aretotik.]]>
<![CDATA[Ustelkeria ikertzeko baliabideak ugaritzeko eskatu dio Eusko Legebiltzarrak Jaurlaritzari]]> https://www.berria.eus/albisteak/163413/ustelkeria_ikertzeko_baliabideak_ugaritzeko_eskatu_dio_eusko_legebiltzarrak_jaurlaritzari.htm Thu, 28 Feb 2019 16:02:30 +0100 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/163413/ustelkeria_ikertzeko_baliabideak_ugaritzeko_eskatu_dio_eusko_legebiltzarrak_jaurlaritzari.htm <![CDATA[Rajoyren amnesia eta Urkulluren "bermerik eza"]]> https://www.berria.eus/albisteak/163407/rajoyren_amnesia_eta_urkulluren_bermerik_eza.htm Thu, 28 Feb 2019 07:22:38 +0100 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/163407/rajoyren_amnesia_eta_urkulluren_bermerik_eza.htm Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak gaur, buruzagi independentisten aurkako epaiketan. Mariano Rajoy Espainiako gobernuburu ohiak deklaratu eta ordu gutxira mintzatu da Urkullu. Aski ezberdinak izan dira bi lekukotasunak. Batetik, kontraste handia egon delako Rajoyren "amnesiaren" eta Urkulluren zehaztasunaren artean. Prozedura Kriminalaren Legeak zehazten duenez, lekukoak derrigortuta daude egia esatera, eta zalantzagarria da Rajoyk hala egin ote zuen. Izan ere, Espainiako gobernuburu ohiak atzo aitortu zuen Urkullurekin hitz egin zuela, baina ez zen gai izan ziurtatzeko harekin pertsonalki batzartu zen edo ez: "Zaila egiten zait gogoratzea pertsonalki edo mezu bidez hitz egin ote nuen". Urkullu zehatzago aritu da: aurrez aurre egon zen Rajoyrekin, 2017ko uztailaren 19an. Urkulluren deklarazioaren beste gakoetako bat zein izan zen bere jokabidea Rajoyrekin eta zein Carles Puigdemont Kataluniako Generalitateko presidentearekin; eta kontrara, zein izan zen bi horien jarrera Urkullurekiko. Lehendakariaren bi hitzek adierazten dute jokamoldeen arteko aldea: Puigdemontek "harrera ona" egiten zien Urkulluren planteamenduei, eta Rajoy "uzkur" ageri zen "negoziazio gisa uler zitekeen pauso oro emateko". Hainbat sektoretatik Puigdemont jo izan dute erruduntzat urriaren 27an hauteskundeak baztertu eta independentzia deklarazioa aurrera eramateagatik, baina Urkulluk baieztatu du zer egon zen Puigdemonten erabaki horren atzean: ezin izan zion "bermerik" eskaini 155. artikulua ezarriko ez zela ziurtatzeko. Eta erdibidean, mamia. Rajoyk atzo esan zuen, eta Urkulluk gaur berretsi: Jaurlaritzako lehendakariak "inola ere" ez zuen mahai gainean jarri autodeterminazioa edo erreferendum bat egiteko aukera. Kataluniako herritarren %80 inguruk gatazkaren muina konpontzeko tresnatzat dutena, alegia.]]> <![CDATA[Xabier Arzalluz, bere esanetan]]> https://www.berria.eus/albisteak/163425/xabier_arzalluz_bere_esanetan.htm Thu, 28 Feb 2019 07:08:46 +0100 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/163425/xabier_arzalluz_bere_esanetan.htm Euskal Herria elkartzea eta askatzea da" -2003-10-17: "Tortura kontuak batzuetan gezurra izaten dira. Egia da batzuetan kontsignak dauzkatela. Baina Martxelo Otamendiri entzunda, edo Txema Auzmendiri entzunda Adineko jendea dira, zuhurra. Badakit ez dutela gezurrik esaten". 2004-05-25: "Letonia eta Estonia gu baino pobreagoak dira eta biztanle gutxiago dituzte, eta, hala ere, Europan daude. Gu, ordea, historiaren txantxa baten ondorioz, kapritxosoa den eta Espainia batuaren ideia sendoa duen gobernu baten mende egongo gara. Estatu baten maizter gisa gaude Europan". - "Kontzientzia txarra daukat Batasunaren ilegalizazioaren gaian irmoagoa ez nintzelako izan" - 2007-09-21: "Imazena ez zen alderdiaren berrikuntza, batzuek esan duten bezala, errendizioa baizik. EAJren estatutuetan jartzen du [Euskal Herriaren] independentzia lortzeko saioa egin behar dela, eta Imazek... Ikusi besterik ez dago zer txalo jo dizkioten PSOEk-eta". - 2009ko ekainak 12: "1977an Xibertako negoziazio haietan ere esan nien ETAkoei-eta pistola mahai gainean jarrita ni ez nintzela haiekin inora joango". "Euskadiko Estatutua egitean, hutsegite bakarra eduki genuen: Hegoaldeko Estatutua nahi genuen eta ez zen lortu. Eragotzi egin ziguten. Bestela, 1936ko Estatutua baino hobea izan zen". - "Ibarretxek galdeketa planteatzean, eta HB hasi zenean hari aldeko botoa ematen -Ibarretxek behar zituenak, hori bai-, Madrilen pentsatu zuten: 'Tipo hauek [Eusko Legebiltzarrean] inoiz igual independentzia aldarrikatuko dute!'. Orduan esan zuten: 'HB, kalera instituzioetatik', parlamentatuan gehiengoa kentzeko abertzaleei. Sortu zuten [Espainiako] Alderdien Legea eta bidali dute. Eta gero zer esan zuten? 'Ibarretxe eraitsi behar da'". - "Espainiako 1978ko Konstituzioan 8. artikulua jarri zuten, militarrek baldintzatuta eta PSOEk-eta onartuta, eta oraindik horrekin dabiltza militar batzuk. Ibarretxek Estatutu Berria atera zuenean, militar batek gutun bidez aipatu zidan Espainiari traizio egin ziola lehendakariak eta, Estatutua gauzatuz gero, tankeek Ajuria-Enea aurrera joan beharko luketela. Nik erantzun nion: 'Besoak altxatuta egongo gara han!'. Lagunok, Europan tankeak dagoeneko ez dituzte onartzen, horrela ez da euskal auzia konponduko". - 2011-02-22: "Ezker abertzalearekin gehiago fio naiz, Rubalcabaz baino"]]>