<![CDATA[Jon O. Urain | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 15 Jun 2021 19:17:55 +0200 hourly 1 <![CDATA[Jon O. Urain | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Ustelkeriaren aurkako bulegoari bide emateko eskatu dio EH Bilduk Jaurlaritzari]]> https://www.berria.eus/albisteak/199167/ustelkeriaren_aurkako_bulegoari_bide_emateko_eskatu_dio_eh_bilduk_jaurlaritzari.htm Tue, 15 Jun 2021 14:22:03 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/199167/ustelkeriaren_aurkako_bulegoari_bide_emateko_eskatu_dio_eh_bilduk_jaurlaritzari.htm <![CDATA[«Hainbeste urtez egon naiz paperik gabe, Damoklesen ezpata gainean»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1983/005/001/2021-06-13/hainbeste_urtez_egon_naiz_paperik_gabe_damoklesen_ezpata_gainean.htm Sun, 13 Jun 2021 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1983/005/001/2021-06-13/hainbeste_urtez_egon_naiz_paperik_gabe_damoklesen_ezpata_gainean.htm
TORTURAREN MEHATXUTIK IHESI

Guztiak bat datoz uste bat desegiteko nahian; ihesean edo erbestean ibili izanak ez du esan nahi libre ibili direnik, ezta, esan ohi den bezala, «justiziatik ihesi» joan izan direnik ere. Irazolaren kasua da: «Beti ibili naiz euskararen munduan; momentu batean, atxiloketa batzuk izan ziren herrian, eta lagun batzuk atxilotu zituzten. Neure burua lanjerean zegoela, eta ez nuenez polizia etxetik pasatu nahi, erabaki nuen Iparraldera joatea». 1982. urtea zen.

Sasiainek zortzi urte lehenago gurutzatu zuen Ipar eta Hego Euskal Herriaren arteko muga, eta Irazolaren gisa berean mintzo da: «1974ko azaroan etorri ginen talde handi bat Iparraldera. Sarekada bat egon zen; ez nuen gauza anitz arriskatzen, baina komisariatik pasatzeko beldurragatik etorri ginen». Imatz izan zen alde egiten aurrenekoa, 1970ean: «Babestu genituen militante batzuk, bat erori zen, eta harrapatu baino lehen alde egin genuen». Gantxegik, berriz, espetxea ezagutu zuen frankismo garaian; 1968an kartzelatu zuten, eta 1972an egin zuen ihes. Gero, Aljerian izan zen 1986tik 1989ra, eta, ETAren eta Espainiako Gobernuaren arteko bake elkarrizketek porrot egin zutenean, deportatu egin zuten; Santo Domingora.

Segida historiko baten barruan kokatzen du Irazolak iheslarien fenomenoa, uste baitu gatazka armatu orotan izan direla euskal iheslariak: «Garai batean, 2004an edo 2005ean kamiseta batzuk atera genituen; ikusten ziren bigarren Karlistadako iheslari batzuk Pauen (Frantzia). Orduan hasten ziren argazkiak egiten. Guk hori genuen erreferentzia gisa; ordukoen ondorengo sentitzen ginen. Eta jarri genuen: 1936, 1959, 1977… Noiz arte? Horrela irudikatzen genuen». Irazolaren esanetan, Euskal Herriak Frantziako nahiz Espainiako estatuekin «gatazka bat izan duen bakoitzean» egon dira iheslariak, eta adibide gisa jarri ditu, karlistadez eta 1936ko gerraz gain, Konbentzio Gerra eta I. Mundu Gerrara ez joateko Hegoaldera ihes egindako ipar euskal herritarrak: «Beti egon dira iheslariak. Gu gara, eta izan gara urteetan, gatazka horren adibide bizidunak».

GERRA ZIKINA ETA LEGE OZTOPOAK

Iparraldera igarota, egoera ez da samurra izan askorentzat; Frantziako administrazioak askotariko oztopoak jarri izan dizkielako, lan egiteko zailtasunak izan dituztelako edo, besteak beste, estatuaren indarkeria ere nozitu izan dutelako. Nagusiki GALen eraginez, 1983 eta 1987 artean, baina baita hura baino lehenago ere. Sasiainenak izan ziren bizipen gordinenak: 1979ko otsailaren 21ean, bahiketa saio batetik ihes egitea lortu zuen, eta, sei hilabete geroago, atentatu batetik bizirik irten zen. Batallon Vasco Españolek hiru errefuxiaturen aurkako atentatu bat egin zuen Angelun (Lapurdi): Sasiain bizirik irten zen, bere burua auto azpian gordeta, baina Jon Lopategi Pantu hil zuten, eta Txomin Iturbe zauritu.

Haatik, GALen agerpenak inarrosi zuen Ipar Euskal Herriko gizartearen eta, zehatzago, iheslarien egoera. 1983an hasi ziren GALen erasoak. «Ikusi genuen gauzak oso serio zihoazela», Irazolak oroitzen duenez: «Hamarkada batean, iheslariak Iparraldeko karriketatik desagertu ziren». Bat dator Imatz, baina berak bizi zuen egoera du gogoan, garai horretan bizi zuten presioa adierazteko: «GALen garaian, jendea desagertu egin zen, baina gu umeekin-eta, ikastolara eraman beharra genuen. Aurkitu izan genuen autoa irekita, kableak solte... Pentsatzen zenuen autoak eztanda egingo zuela». Baina propio uzten zuten horrela. Etxeko atean kolpeak ere entzun ohi zituen: «Beti saiatu dira gu handik desagerrarazten». Beraz, «borroka psikologikoa» ere bazen, Sasiainek oroitzen duenez.

GAL «Iparraldeko gizartearen aurkako eraso bat» izan zela uste du Irazolak: «Ordura arte, babestuak gintuzten; borrokalari eta erresistenteen irudia genuen. Pittaka-pittaka, erasoz eraso, Espainiako Estatuak legitimitate politikoa kendu digu; kriminalizatu egin gaitu». Irazolaren iritziz, helburua zen iheslariak «Iparraldetik desagerraraztea», eta, horren aurrean, uste du «komunitateak legitimitatea eta jendearen babesa eta elkartasuna» lortu duela: «1985ean, kanpaina bat egin zen: Iheslari bat, etxe bat. 500 familia konprometitu ziren gu etxean hartzera, errepresioari ihes egiteko. Eta GAL amaitu zenean, automatikoki hasi ziren kanporaketak. Hor ikusten zen mekanismoak ongi lotuta zeudela».

Elkarrizketan zehar, solaskideek sarri aipatu dute gizartearen babesaren garrantzia, eta baita Frantziako Estatuak hartutako neurriek nola eragin zuten sare horretan ere, Sasiainek gogora dakarrenez: «Esan behar da zer-nolako beldurra zegoen, Iparraldeko jendearentzat ere jazarpena zetorrelako. Gero, ez zenuen etxe bat lortzen. Giro bat sortu zuten; hasieran laguntzeko prest zeudenek, atxiloketen poderioz, utzi egin zioten».

Iheslarien aurkako mekanismoak aipatu ditu Irazolak; haren hitzetan, gerra zikina horietako bat izan da: «Konfinamendua, asignazioa, kanporaketa, estradizioa, deportazioa... Ikusi behar da gure aurka zer armategi administratibo erabili den». Oztopo horiez jabetu zen 1982an, Iparraldera joaterakoan: «Garai hartan, jadanik hasiak ziren Frantziako administrazioaren aldetik presio egiten. Presio administratiboa zen; ez zen gehiago ematen errefuxiatu estatuturik, lana emateko eta Ipar Euskal Herrian kokatzeko gero eta zailagoa zen, eta hasiak ziren asignazioak egiten, konfinamenduaren segidan».

Hedabide ugarik «santutegi» ospea eman zioten Iparraldeari, baina santutegitik gutxi zuela dio Irazolak: «Ez zen estatuturik, ez zen lanerako eskubiderik. Espainia ez zen sartua Europako Batasunean. Geroztik, hori frantsesentzat eragozpen bat izan da, Europako herritarrak garelako».

ESPETXETIK ASIGNAZIORA

Mugitzeko, lan egiteko, bizitoki bat zehazteko eta epe luzera begiratzeko trabei buruzko bizipenak pilatzen dituzte denek. Sasiainena da adibidea: 1979ko atentatuaren ostean sasira jo zuen, eta 1983an agertu zen berriro: «Pantu hil zuten atentatu horren ondorioz, gutun bat jaso nuen suprefeturatik, esanez kanporatze batzorde baten aitzinean agertu behar nuela». Ez zen aurkeztu: «1983an, itzuli nintzenean, kide batekin joan nintzen paper eske, eta nagusiak galdetu zidan non egon nintzen urte horietan, zergatik ez nintzen aurkeztu. Esan nion: justuki kanporatua ez izateko, egon naiz diskretuki, inongo bizitza sozialik gabe». Lanean hasi zen, baina 1987ko urriaren 3an sarekada handi bat egin zuten, eta Sasiainek lana utzi zuen: «1994an atxilotu ninduten; bost urte pasatu nituen Fleury-Merogisen, zazpi urteko kondena jarri baitzidaten. Irten baino hamabost egun lehenago, prefetaren gutun bat jaso nuen, esanez berriz ere kanporatze batzorde baten aurrean aurkeztu behar nuela». Eman zioten kanporatze agindua, baina, 1979an jasandako erasoaren ondorioz, errefuxiatuaren estatutua eman zioten.

Sasiain 1999an irten zen kartzelatik. Espetxetik irtetean, «asignazioa» edo administrazioak ezarritako bizitokitik ez irteteko agindua apurtu zuen Baionara joanda: «Nire egoera salatu nuen, ez nuela epaileen debekurik, traba administratiboak zirela eta bigarren zigor bat zela». Beraz, Poliziaren kontrol batean gelditu zutenean, ziur zen espetxera zihoala berriro. Epailearen aurrera eraman zuten, eta esan zion «injustua» zela; «nik ja zigorra betea nuela». Hilabeteko espetxealdia jarri zion.

Ohikoa zen euskal iheslariei Euskal Herritik kanpo bizitzeko agintzea eta bizitokia leku jakinetan ezartzea. 1978an, Frantziako bederatzi departamendutan bizitzea debekatu zioten Imatzi: «Bi haur txiki nituen. Noski, ez nintzen joan [Iparraldetik], baina egunero, goizeko seietan, batez ere hasieran, pentsatzen nuen: 'Atea joko dute. Etorriko dira'. Gero, ohitu egiten zara eta lo egiten segitzen duzu. Baina beti egon da errepresioa. Beti saiatzen ziren guk handik alde egin genezan».

Irazola ere preso egon zen bolada batean, eta kanporatze agindua eman zioten handik irtetean. Baina hura gauzatu artean, asignazioa eman zioten; Frantzia erdialdean bizitzeko agindua. «Denboran mugagabe; teorian, oraindik ere han egon beharko nuke». Horren arabera, «ez duzu lan egiteko eskubiderik, ez duzu Gizarte Segurantzarik eta ezin zara herriko mugetatik atera, eta astean bi aldiz joan behar duzu sinatzera». Eta nola egin bizimodua? Grafikoki azaldu du lan egiteko debekua: «Bazen talde bat sozialki oso inplikatua, eta lan egiten zuen ijitoen komunitatea integratzeko. Lehen arazoa zen komunitate horretan haurrak alfabetatu gabeak zirela. Galdetu ziguten ea erakuts geniezaiekeen mutiko-neskatoei irakurtzen eta idazten». Horretan hasi zen Irazola: «Ongi gogoan dut neska gazte batek zera esan zidala: nahi zuela ongi idazten eta irakurtzen ikasi, ikusi zuelako hori izango zela bere askapenerako bide bat». Horretan eman zituen bi urte: «Justizia Ministeriotik aitortu zidaten lan on bat egiten nuela eta kontratu bat egingo zidatela. Niregatik, primeran; familiaren bizkar bizi behar izan dut». Baina kontratua prefeturara heltzean iritsi zitzaion ezustekoa: «Prefetak beto eskubidea du kontratuetan. Eta, nire kasuan, esan zuen: 'Honek ezin du lanik egin'. Denak harrituta. Justizia Ministerioa Barne Ministerioaren kontra, edo alderantziz». Bi urtez egin zuen lan hori borondatez, eta 1995ean erabaki zuten Euskal Herrian bizitzeko eskubidea defendatzea: «Sartu ginen katedralean, egon ginen hiru astez, Iparraldeko gizarteak babestu gintuen: hautetsiek sinatu zuten iheslariak etxean hartuko gintuztela. Gure tokia egin genuen, de facto. Arriskatzen genuen, baina hala erabaki genuen».

Baldintzapen horien ondorioak askotarikoak izan dira, laurek aitortzen dutenez. Bat, bizi izan duten ziurgabetasuna, Sasiainen arabera: «Hainbeste urtez paperik gabe egon naiz, beldurrez, edozein tokitara mugitzeko gainean Damoklesen ezpata nuela, eta hori oso larria da; oraindik ere, mugitzeko, gauzak prest uzten dituzu bidean zerbait gertatuz gero ere».

Geroratutako asmoez mintzo da Irazola: «Ihes egin genuen, ados. Baina egun batetik bestera ezin duzu proiektu bat egin; beti zaude behin-behinekotasun hutsean. Ezin duzu zure bizitza etorkizunari begira proiektatu. Badituzu proiektu profesionalak, familiarrak... Dena atzeratzen duzu, eta, hori 40 urtez egiten delarik, izugarrizko karga psikologikoa du».

Gibelatzearen indarrez, Sasiainek gogoan ditu «emazte militanteak, amatasunerako gogoa» zutenak eta nahi hori bete gabe gelditu direnak: «Beti beste zerbaiti eman diozu aitzinatasuna. Jende pila bat egon da horrela; ez naiz bakarra».

DEPORTAZIOA «LABORATEGI» GISA

Iheslarien aurkako mekanismo askotariko horiek eragin dute kolektibo hori heterogeneoa izatea eta kasuistika aski diferenteak topatzea. Eta, horien artean, deportazioaren figura da bat. «Deportatuak ez, hartuak eta eramanak», dio Gantxegik: «Libre bizi ginen, lan egiten nuen, eta, bat-batean, sei lagun eraman gintuzten Santo Domingora, erregimen itxi batean. Soilik binaka ateratzen ginen erosketak egitera, astelehen, asteazken eta ostiraletan». Etxe berean bizi ziren seiak, haiekin «24 orduz» egoten ziren bertako poliziekin batera: «Horrela pasatu genituen zortzi urte eta erdi».

Santo Domingokoa «laborategitzat» dauka Gantxegik: «Buruan sartu zitzaien seiok, geneuzkan pentsamoldeekin, bi urte baino lehenago mokoka hasiko ginela, hura oilategi bat bihurtuko zela. Lortu zuten batekin [Juan Manuel Soares Gamboarekin], baina gainerakoek, tirabira guztiekin, iraun egin genuen. Baina etxe hartan dena zeukaten kontrolatuta: gure elkarrizketa guztiak, bazekiten gu goizean jaikitzean zer umore genuen. Egunerokoa oso gogorra zen, herritik milaka kilometrora, jakin gabe hurrengo goizean zer gertatuko zen, zer egingo zuten zurekin».

Herrialdera eraman bezain ezustean atera zituzten: «Etxean gezur bat esan ziguten, diligentziaren bat egin behar genuela; bidean, gure autoa geratu, poliziaz inguratu, eskuburdinak ipini, aireportura eraman, eta abioi batean ekarri gintuzten Eugenio Etxebeste, Iñaki Arakama eta hirurok». Epailearen aurretik pasatu ondoren kartzelatu zuten Gantxegi, sei hilabeterako.

Haren arabera, deportazioarekin ez da «borroka askorik» egin Euskal Herrian: «Beti, manifestazioetan, preso eta iheslariak etxeratzearen alde egin ohi da. Eta deportatuak, zer? Zer dira?». Izan ere, uste du deportazioa «idilikotzat» hartzen zela: «Hondartzan geundela, asignazioarekin... Baina gure asignazioa oso txikia zen; eskerrak familiakoek laguntzen zutela. Guk ondorioak sortzen ditugu familian».

KOTIZAZIORIK GABEKO ERRETRETA

Preso, iheslari eta deportatuen errealitateetako bat da zenbaitek zailtasunak izaten dituztela bizimodua egiteko, klandestinitatean, paperik gabe edo dokumentazio faltsuarekin egonik, ez dutelako beren izenean kotizatu, eta, beren lege egoera konpontzerakoan, edo erretiroa hartzerakoan, ez dutela baliabide ekonomikorik. Badira muturreko kasuak: seme-alabak izan eta horiek beste norbaiten izenean erregistratu behar izan dituztenak; alegia, seme-alaben gurasotasuna erregistratuta ez daukatenak.

Baliabide materialei dagokienez, familia izan ohi da klandestinitatean egon diren horietako hainbaten sostengu, baina Harrera elkarteak urteak daramatza lanean, behar duten horiei ekarpen ekonomiko bat emateko edo lan munduratzean laguntzeko, besteak beste.

Dokumentazioa atxikita ere, lau solaskideek Ipar Euskal Herrian gelditzea deliberatu zuten. Alde horretatik, zortedun sentitzen da Sasiain: «Zaintzaile, garbitzaile... Ahal zuen edozertan lanean hasi nintzen». Iparraldeko jendearen elkartasuna beharrezko izan zen haren lan munduratzean ere: «Emakumeen babes etxean aritu nintzen, ikastolan... Erretreta hartu arte. Kristoren zortea izan dut, askok izan ez dutena».

Perspektibarekin mintzo da Irazola ere: «27 urte pasatu ditut paperik gabe. Ikusten duzularik ni zuria eta europarra izanik zein zaila den paperik gabe egotea, pentsatzen duzu nola dauden beste batzuk».]]>
<![CDATA[Beste bi preso Euskal Herriratuko dituzte]]> https://www.berria.eus/albisteak/198998/beste_bi_preso_euskal_herriratuko_dituzte.htm Fri, 11 Jun 2021 16:35:26 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/198998/beste_bi_preso_euskal_herriratuko_dituzte.htm Horiez gain, Pedro Cano Castello I-eko kartzelatik (575km) Logroñokora (170km) hurbilduko dute. 2002ko martxoan kartzelaratu zuten, 30 urteko zigorra betetzeko, eta 2024ko irailean beteko ditu hiru laurdenak. Hura ere lehen gradutik bigarrenera igaroko da, Castelloko Tratamendu Batzordeak hala proposatuta. Gainera, Orkatz Gallastegi Castellotik Topasera (460km) mugituko dute. 2002ko urrian kartzelaratu zuten, 48 urteko zigorra betetzeko, eta 2039ko urtarrilean beteko ditu hiru laurdenak. Hura ere lehen gradutik bigarrenera igaroko da. Hori horrela, Castello hustu egingo da motibazio politikoko euskal presoz. Bestalde, Olga Comesi ere hirugarren gradua emango diote. Iruñeko presondegian dago, 2012tik bederatzi urteko zigorra betetzen, eta hiru laurdenak 2019ko urrian bete zituen.]]> <![CDATA[Erabaki nahia, sendotzen ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/006/001/2021-06-10/erabaki_nahia_sendotzen.htm Thu, 10 Jun 2021 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1877/006/001/2021-06-10/erabaki_nahia_sendotzen.htm Erabakitzeko eskubideari dagokionez, hamarretik zazpik babesten dute Hego Euskal Herrian, eta kontrakoak bostetik bat baino gutxiago dira eremu guztietan. Atal horretan, eta erabakimenarekin lotuta, adierazgarriak dira galderetako bati emandako erantzunak; Next Generation diru funtsari buruz galdetu dute Naziometroaren bigarren neurketan, eta hegoaldeko hiru herritarretik bik nahiago dute Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak negoziatzea Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroarako dirua; aldiz, bostetik batek (%19) uste du Espainiako Gobernuak negoziatu behar duela. Lehen Naziometroan agertutako joera bat berresten du bigarren neurketak: ez dela gauza bera independentziaz bere hutsean galdetzea edo erreferendum adostu batean euskal estatuari buruzko boto asmoaz itauntzea. Izan ere, independentziaren alde daude galdetutakoen %27, eta kontra %42, baina bestelakoa da indar korrelazioa erreferendum batean euskal estatu bati buruzko iritzia emateko aukeraz galdetzean; kasu horretan, gehiago dira aldekoak (%39,5) kontrakoak baino (%29,5). Haatik, udazkeneko neurketan %42,5 ziren aldekoak. Ez da aurreneko iritzi bilketak azaleratu eta bigarrenean berretsitako hipotesi bakarra. Izan ere, iazko abenduan zabaldutako datuek adierazten zuten euskal estatuaren aldeko eta kontrako jarrera dela, eta a priori alde edo kontra agertzen direnak prest daudela beren iritzia aldatzeko euskal estatu horren nolakotasunaren arabera; adibiderako, kontra daudenen %45-50 euskal estatu baten alde leudeke horrek eragingo balu «enpresa handiak erakartzea», «egungoa baino pentsio sistema hobea» izatea edota «egungo politika ekologikoak baino hobeak» garatzea -%31,5ek babestuko lukete euskal estatu bat euskara gehiago babestuko balu-. Kontrakoa ere gertatzen da; euskal estatuaren aldekoak desados leudeke horrek eragingo balu «enpresa handiak deslokalizatzea», pentsio sistema okertzea, ingurumen politikak okertzea edo euskararen suspertzean pausorik ez ematea. Izan ere, zer sentimendu sorrarazten du euskal estatuaz hitz egiten entzuteak? Galdera hori egin diete 1.200 herritarri, eta ziurgabetasuna da erantzun ohikoena; lautik batek (%24) adierazten du sentipen hori. Haatik, baikorragoak dira gehien errepikatzen diren hurrengo aukerak: interesa (%21,9), ilusioa (%21,8) eta itxaropena (%19,9). Ikusi gehiago: Independentziaren alde %21 leudeke, Jaurlaritzaren inkestaren arabera Nolanahi ere, herritar asko konforme daude egungo estatus politikoarekin, inkestan adierazten denez. Galdetutakoen %58,2k diote pozik edo oso pozik daudela Euskal Hirigune Elkargoak, Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak daukaten autogobernu mailarekin, nahiz eta, lurralde antolaketa desberdinez galdetuta, aukera gustukoena duten autonomia erkidegoei erabakitzeko eskubidea aitortzen dien estatu eredu bat. %28,7 herritarrek nahiko lukete eskumen gehiagoko estatus bat, eta soilik bostetik batek jotzen du ontzat gaur egungo eredua. Etxebizitza, arazo Parte Hartuz taldeak eta Telesforo Monzon laborategiak beste gai batzuk ere aztertu dituzte bigarren inkestarako; esaterako, Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan etxebizitza eskuratzeko dauden arazoen inguruko iritziak jaso dituzte. Horren arabera, Iparraldean galdekatutako hamarretik zazpirentzat «arazo handia» da etxebizitzarena, eta soilik %3,9rentzat ez da arazo. Are gehiago, lautik hiruk (%74,3) uste dute urtebeteko epean zaildu egin dela etxebizitza bat alokatzea nahiz erostea. Hori dela eta, hamarretik seik (%59,1) uste dute Euskal Hirigune Elkargoan bigarren etxebizitza bat erosteko tasak emendatu beharko liratekeela. Bestalde, beste aztergaietako bat izan da nafarrek zer iritzi duten beren lurraldeak gainerakoekin izan beharreko harremanen inguruan, harreman ekonomikoak, osasun arlokoak, kulturalak, euskararen sustapenari buruzkoak eta hezkuntzari buruzkoak bereizita. Guztietan, multzo bat da nagusi: harreman horiek indartzeari «garrantzi handia» ematen diotenak. Handienetik txikienera ordenatuta, ordea, osasun zerbitzuetarako harremanak indartzea da lehentasuna -%57,2k ematen diote horri garrantzi handia edo erabatekoa-, eta, hurrenkeran, harreman ekonomikoak, hezkuntza arlokoak, kulturalak eta euskara sustatzeari lotutakoak. Harremanei erreparatuta, Hego Euskal Herrian erantzun dutenen artean, zera da beste ondorioetako bat: Arabak, Bizkaiak, Gipuzkoak eta Nafarroak autonomia erkidego bakarra osatzea nahi dutenak gehiago dira -%54,7 daude alde, eta %30,3 kontra-, baina babes askoz zabalagoa dauka bi erkidegoek harreman handiagoa izatearen aldeko aukerak: %83,2. Ehuneko hori sei puntu apalagoa da Ipar Euskal Herrian ere galdetuta. Guztira 1.201 inkesta egin zituzten, martxoan: 589 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; 405 Nafarroan; eta 207 Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan. Datuak ondoren haztatu dituzte, lurraldeen araberako biztanleriaren banaketa errealaren arabera eta Eusko Legebiltzarreko, Nafarroako Parlamentuko eta herriko etxeko lehen itzuliko hauteskundeetako bozka oroitzapena kontuan hartuta. Ikusi gehiago: Hiru herritarretik bi, selekzioak ofizial izatearen alde ]]> <![CDATA[Euskal selekzioaren ofizialtasuna babesten dute hiru herritarretik bik]]> https://www.berria.eus/albisteak/198890/euskal_selekzioaren_ofizialtasuna_babesten_dute_hiru_herritarretik_bik.htm Wed, 09 Jun 2021 14:00:15 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/198890/euskal_selekzioaren_ofizialtasuna_babesten_dute_hiru_herritarretik_bik.htm Euskal selekzioak Frantziakoaren edo Espainiakoaren aurka jokatzeko aukeraren aurrean,berriz,gehien errepikatzen diren erantzunakdira oso ondo (%31,5)edo ondo (%22,6) iruditzen zaiela, eta soilik %16,7ri iruditzen zaie gaizki edo oso gaizki. Edozein kasutan, %72ren iritziz, jokalariei dagokie erabakitzea zein selekziorekin jokatu nahi duten. Barometroaren beste ondorioetako bat da erabakitzeko eskubidearen aldeko jarrerak hazi diren neurri berean murriztu direla euskal estatuaren aldekoak: hiru puntu hazi dira lehenak, beste hainbeste jaitsi bigarrenak. Edozein moduz, euskal herritarrek beren etorkizun politikoa erabakitzeko eskubidea dutela uste dutenak bi heren dira, eta, erreferendum adostu batean, euskal estatu baten aldeko botoa emango lukete hamar herritarretik lauk. Erabakitzeko eskubideari dagokionez, hamarretik zazpik babesten dute Hego Euskal Herrian, eta kontrakoak bostetik bat baino gutxiago dira eremu guztietan. Atal horretan, eta erabakimenarekin lotuta, adierazgarria dira galderetako bati emandako erantzunak; Next Generation diru funtsari buruz galdetu dute naziometroaren bigarren neurketan, eta hegoaldeko hiru herritarretik bik nahiago dute Jaurlaritza eta Nafarroako Gobernua izatea Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroarako dirua negoziatzen dutenak; aldiz, bostetik batek (%19) uste dute Espainiako Gobernuak negoziatu behar duela. Lehen naziometroan agertutako joera bat berresten du bigarren neurketak: ez dela gauza bera independentziaz bere hutsean galdetzea edo erreferendum adostu batean euskal estatuari buruzko boto asmoaz itauntzea. Izan ere, independentziaren alde daude galdetutakoen %27 eta kontra %42, baina bestelakoa da indar korrelazioa erreferendum batean euskal estatu bati buruzko iritzia emateko aukeraz galdetzean; kasu horretan, gehiago dira aldekoak (%39,5) kontrakoak baino (%29,5). Haatik, udazkeneko neurketan %42,5 ziren aldekoak. Ez da aurreneko iritzi bilketak azaleratu eta bigarrenean berretsitako hipotesi bakarra. Izan ere, iazko abenduan zabaldutako datuek aditzera ematen zuten euskal estatuaren aldeko eta kontrako jarrera dela, etaa priorialde edo kontra agertzen direnak prest daudela beren iritzia aldatzeko euskal estatu horren nolakotasunaren arabera; adibiderako, kontra daudenen %45-50 euskal estatu baten alde leudeke horrek eragingo balu «enpresa handiak erakartzea", «egungoa baino pentsio sistema hobea» izatea edota «egungo politika ekologikoak baino hobeak» garatzea (%31,5k babestuko lukete euskal estatu bat euskara gehiago babestuko balu). Kontrakoa ere gertatzen da; euskal estatuaren aldekoak desados leudekeela horrek eragingo balu «enpresa handiak deslokalizatzea», pentsio sistema okertzea, ingurumen politikak okertzea edo euskararen suspertzean pausorik ez ematea. Izan ere, zer sentimendu sortarazten du euskal estatuaz hitz egiten entzuteak? Galdera hori egin diete 1.200 herritarri, eta ziurgabetasuna da erantzun ohikoena; lautik batek (%24) adierazten du sentipen hori. Haatik, baikorragoak dira gehien errepikatzen diren hurrengo aukerak: interesa (%21,9), ilusioa (%21,8) eta itxaropena (%19,9). Etxebizitzaarazo Parte Hartuz taldeak eta Telesforo Monzon laborategiak beste gai batzuk ere aztertu dituzte bigarren inkestarako; esaterako, Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan etxebizitza eskuratzeko dauden arazoen inguruko iritziak jaso dituzte. Horren arabera, iparraldean galdekatutako hamarretik zazpirentzat «arazo handia» da etxebizitzarena, eta soilik %3,9rentzat ez da arazo. Are gehiago, lautik hiruk (%74,3) uste dute urtebeteko epean zaildu egin dela etxebizitza bat alokatzea nahiz erostea. Hori dela-eta, hamarretik seik (%59,1) uste dute Euskal Hirugune Elkargoan bigarren etxebizitza bat erosteko tasak emendatu beharko liratekeela. Bestalde, beste aztergaietako bat izan da nafarrek zer iritzi duten beren lurraldeak gainerakoekin izan beharreko harremanen inguruan, harreman ekonomikoak, osasun arlokoak, kulturalak, euskararen sustapenari buruzkoak eta hezkuntzari buruzkoak bereizita. Guztietan, multzo bat da nagusi: harreman horiek indartzeari «garrantzi handia» ematen diotenak. Handienetik txikienera ordenatuta, ordea, osasun zerbitzuetarako harremanak indartzea da lehentasuna -%57,2k ematen diote horri garrantzia handia edo erabatekoa-, eta, hurrenkeran, harreman ekonomikoak, hezkuntza arlokoak, kulturalak eta euskara sustatzeari lotutakoak. Guztira 1.201 inkesta egin zituzten, martxoan;Araban, Bizakaianeta Gipuzkoan 589, 405 Nafarroaneta 207Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan.Datuak ondoren haztatu dituzte, lurraldeen araberako biztanleriaren banaketa errealaren arabera eta bozka oroitzapena Eusko Legebiltzarreko, Nafarroako Parlamentuko edota herriko etxeko lehen itzuliko hauteskundeak kontuan hartuta.]]> <![CDATA[Demokratak eta biolentoak 2.0]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1889/006/002/2021-06-08/demokratak_eta_biolentoak_20.htm Tue, 08 Jun 2021 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1889/006/002/2021-06-08/demokratak_eta_biolentoak_20.htm
Historia latza dauka herri honek, eta saihetsezina da iragana presente edukitzea. Komenigarria ere bai. Besterik da 2021eko agenda politikoa zergatik dagoen ia monopolizatuta iraganari buruzko eztabaidekin; biktima batzuen egiarik eta aitortzarik ezarekin, indarkeriaren gaitzespenarekin, sektore jakin batzuei esleitutako gorroto mezuekin. Ez baitago orainari eta etorkizunari erantzuterik iraganeko orriak igarotzen ez diren bitartean. Biktima guztiek gutxienez egia eta aitortza ez duten bitartean.

Behin alderdi bateko kide batek emandako gomendioa izan zen: albiste bat irakurtzean, pentsatzeko albisteak nori egiten zion mesede, jakiteko nork filtratzen zuen informazio jakin bat hedabideetara. Ariketa bera egin liteke; pentsatzea nori egiten dion mesede memoria agendako lehen lerroko eztabaidagai izateak gaur egun.

Izan ere, Gasteizen zabaldu berri duten zentroak izan zezakeen bestelako inaugurazio bat. Bestelako eduki bat. Asteartea izan zitekeen herri honetan nozitu diren sufrikario askotarikoak gogoratzeko egun bat, biktima guztiak eroso sentiaraziko lituzkeen zentro batek ateak zabaldu dituela ospatzeko egun bat. Izan zezakeen izaera eraikitzailea, erreparatzailea.

Horren ordez, baina, Espainiako Gobernuak bultzatutako zentroak erabaki du garaipenaren museo bat egitea, pedagogia alde batera utzi eta kontakizunaren garrantzia biktimen gainetik jartzea, demokraten eta biolentoen eskema betikotzen saiatzea eta kontakizun hori Gasteizen egitea, jakinik kontakizun horren ordezkaritza politikoa, gehienez, ez dela iristen Eusko Legebiltzarraren laurdenera. Beste behin, euskal gizartearen memoria Madrildik diktatzea.

Joxe Azurmendik, hain zuzen Demokratak eta biolentoak liburuan (1997), zera zioen: «Demokrazia baino lehen estatua da. Gero, zuzentasuna zertan datzan eta zertan ez, estatuak erabakitzen du». Eta horixe egin du.]]>
<![CDATA[Hormek oroituak eta atzenduak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1969/012/001/2021-06-06/hormek_oroituak_eta_atzenduak.htm Sun, 06 Jun 2021 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1969/012/001/2021-06-06/hormek_oroituak_eta_atzenduak.htm Tokyo Blues-ekoa da pasartea: urtegi bat eraikitzean, herrixka bat ur azpian geratu zela, baina hegazti migratzaileek oraindik gogoan dutela herrixka hura, eta, bertatik igarotzean, ikus daitezkeela hegazti horiek urtegiaren -murgildutako herriaren- gainean, hegaka. Ikasbide bat ematen du pasadizoak: errealitateak murgildu daitezke, ikusezin egin, baina memoriak badirau. Funtsean, horixe baita zabaldu berri den Terrorismoaren Biktimen Oroimenezko Zentroak erakusten duena: historia gordin bat kontatzen du, milaka pertsonaren oinazea, baina memoriaren parte bat ia erabat erauzita, bere korridoreek, horietan idatzitakoek eta izkiriatu gabe utzitakoek adierazten dutenez.



Asteartean inauguratu zuten zentroa, eta asteazkenetik dago herritarrentzat zabalik. Ikusmina agerikoa da; ostegunean, eguerdian zentroa zabaldu aurretik, dozena bat lagun atarian ziren, ateak noiz zabalduko. Segurtasun kontrola igaro ondoren, hiru solairutan zehar indarkeria politikoaren ondorio latzetan murgiltzen da bisitaria. Lehenik, hiru hormatan proiektatutako ikus-entzunezko batean jasotako lekukotzen bidez. M-11, Hipercor, Atotxako abokatuak. Dori Monasterio, ETAk 1969an hildako Fermin Monasterioren alaba; Ana Arregi, 1995ean zauritutako Jon Ruiz Sagarna ertzainaren bikotekidea; Monse Lezaun, ETAk 2009an hildako Diego Salva guardia zibilaren ama; Imanol Ansa, Batallon Vasco Españolek 1979an hildako Joxe Ramon Ansaren anaia; eta Sylvie Olaskoaga, GALek 1984an hildako Christian Olaskoagaren senidea.

Hiru solairuko erakusketan, soilik beste behin agertuko dira GALen, eskuin muturreko taldeen edo estatuko funtzionarioen beste biktima batzuen izen-abizenak: Segundo Marey, Joxean Lasa, Joxi Zabalarenak, GAL izan zena azaltzeko zentro osoan dagoen paragrafo bakarrean.

«Terrorismoaren historia» kontatzen duen galeria bat zeharkatu behar da segidan, DRILek 1960an hildako Begoña Urroz haurrarengandik hasi eta gaur eguneraino, Jose Antonio Pardines guardia zibilaren hilketatik, Luis Carrero Blanco gobernuko presidentearenetik, «terrorismo ultraeskuindarrak» Jurramendin 1976an hildakoetatik eta GRAPOk 1979an eginiko eraso batetik igarota.

Tartean, garai hartako testuinguru politikoaren azalpenak: «Espainiako Konstituzioa 1978ko abenduan sartu zen indarrean, eta demokraziaren oinarriak finkatu zituen. Urte horretan berean sortu zen HB koalizioa, Herri Batasuna, ETA militarraren hauteskunde adarra bihurtu zena. HBk eta beste zenbait erakunde sektorialek (Jarrai, Amnistiaren Aldeko Gestorak eta abar) ingurune zibil ezinbesteko bat osatu zuten ETAren, bere 'abangoardia armatuaren', jarraipenerako». 2010eko hamarkadarekin amaitzen da ibilbide historikoa; Bartzelonako 2017ko atentatu jihadistaren eta Xabier Lopez Peña ETAko buruzagia zenaren atxiloketaren irudiekin. Ez da jihadismoa eta ETA argazkietan parez pare jartzen diren gune bakarra.

Bilakaera historikoarekin paraleloan, ETAren jardunaren adierazpide jakin batek hartzen du protagonismoa pareko horman: bahituek. Izen-abizenak dituzten biktimek. Javier Ruperezek, Angel Berazadik, Jose Luis Arrasatek, Julio Iglesias Zamorak, Publio Cordonek -GRAPOk bahitua-. Idatzi zituzten gutunek, horman egunak zenbatzeko egin zituzten marrek. Eta, nagusiki, Jose Antonio Ortega Lara espetxe funtzionarioak 532 gau eta egun igaro zituen zuloaren erreplika itogarriak -Iglesias Zamorak leku berean igaro zituen 116 egun, baina ez da haren aipamenik egiten zuloaren erreplikan-: besoak luzatuz gero ozta-ozta kabitzeko moduko gelaxka tristea. Bada bahitutako beste herritar bat oroitzeko atala ere; goreneko solairuan, indarkeriaren aurkako erantzun sozialari buruzko atalean, eremu propio bat dauka Miguel Angel Blanco 1997an ETAk bahitu eta bi egunera hil zuen PPko zinegotziak, haren hilketak euskal gizartean eragin zuen arranguraren adierazle.

Bahituak, mehatxatuak, hildako haurrak; ETAk eragindako sufrimenduaren erradiografia zehatza proposatzen du zentroak lehen solairu osoan zehar.

Garaipenaren frogak

Bestelako elementu batzuek osatzen dute bigarren solairuko kontakizuna; hitzez nahiz objektuez osatutako errelatoa. Batetik, objektuen bidez, esanahi politiko orotik desjabetzen delako indarkeria; espazioaren banaketaren aldetik, nagusiki ETAren biolentzia, baina baita FRAP, GRAPO, «terrorismo jihadista» edo «ultraeskuinaren terrorismoarena». Edo Galizian, Katalunian eta Kanariar uharteetan ETA «imitatu» nahi izan zuten taldeena. Guztiei joera komun bat esleitzen baitiete zentroaren azalpenek: «Beren fedeekiko sentitzen duten kidetasuna etsaitzat hartzen dituzten horiekiko mespretxua bezainbestekoa da».

Hori horrela, garaipen militar baten traza hartzen du objektuen bildumak: fitxa polizialek, erasoak prestatzeko eskuz eginiko mapek, bonba itsasi baten erreplikak, dokumentazio faltsuek, banderek, egurrarekin eginiko ETAren ikurrek. Suzko armei buruzko ikastaro trinko bat egitera bultzatzen du erakusketak bisitaria, Remington erriflea, FN Browning pistola, Cetme fusila, Star pistola eta errebolberra bezalako kontzeptuak ezagutarazita.

Besterik da hitzen bidez adierazten dena eta definizioei darien ikuspegi ideologikoa. ETA definitzen baita «nazio askapenerako euskal erakunde sozialista iraultzaile» gisa, «Euskadi independente eta euskal hiztun» baten aldekoa, «Nafarroaren eta Ipar Euskal Herriaren anexioarekin». Are gehiago, «haren oinarri doktrinala ultranazionalismo ezkertiarra» zen, erakusketako testuak azaltzen duenez.

Bestelakoa da, ordea, «ultraeskuinaren terrorismoaz» egiten duen azalpena, fenomeno hori Benito Mussoliniren, Francisco Francoren eta Adolf Hitlerren jarraitzaileekin lotuz: «Eskuin muturreko terroristek xenofobia, arrazismoa, ultranazionalismoa eta kristau fundamentalismoa aldarrikatzen dituzte (...). Gaur berriz ere dabiltza jardunean, askotan etorkin, musulman, judu edo ezkertiarrei erasotzen dieten 'aktore bakartien' bidez». Espainiaren batasunaren aldeko jardun armaturik ez dago, beraz, «ultraeskuineko terrorismoaren» izenburupean ezkutatzen diren BVE, Triple A edota beste talde batzuen ekinbidean. Horiei buruz ez dago biktimen edo biktimarioen argazkirik, ez konfiskatutako armarik.

GALez, berriz, dio «ETAri bere arma berekin erantzuteko ahaleginean» sortutako «erakunde terrorista parapolizial bat» izan zela, «gogorarazten» duena ez dela «bidezidorrik egon behar terrorismoaren aurkako borrokan». Paragrafo berean dio guardia zibil batzuk eta orduko Gipuzkoako gobernadore zibila zigortu zituztela, ministroak ere kondenatu zituztela ahaztuta.

Amaitzear da bisita, 2004ko martxoaren 11ko Madrilgo atentatuak gogora ekarriz, trenen irudiak zeharkatuz eta ia 200 hildakoen izen-abizenak erakutsiz. Abiapuntura itzultzea dagokio bisitariari. Burdinazko atea eta segurtasun arkua igarotzea besterik ez du herritarrak herrikide askoren minei erreparatzeko, baina ate horretatik kanpora bilatu beharko ditu beste askoren nahigabeak. Kontakizun ofizialak gorabehera, memoriak badirauelako.]]>
<![CDATA[Beste hiru euskal preso hurbilduko dituzte]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/011/001/2021-06-05/beste_hiru_euskal_preso_hurbilduko_dituzte.htm Sat, 05 Jun 2021 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1873/011/001/2021-06-05/beste_hiru_euskal_preso_hurbilduko_dituzte.htm
Patxi Ruiz euskal presoa ere hurbilduko dute, Murtziatik Leonera. Horrela, Murtziako presondegia ere desagertuko da euskal presoen sakabanaketaren mapatik. Ruiz 2002an kartzelatu zuten, 30 urterako, eta 2025ean beteko ditu hiru laurdenak. Bigarren gradura igaro dute. Gainera, Marixol Iparragirre presoa Zaballako kartzelara ekarriko dute «arrazoi judizialengatik» eta behin-behinean. Madrilen dago.

Manifestazioa Donostian

Sare plataformak eta ELA, LAB, ESK, Steilas, Hiru, EHNE, CNT eta LKN sindikatuek manifestazio bat egin zuten atzo, Donostian, euskal presoei ezartzen zaien «salbuespenezko legeria» amai dadila eskatzeko. Deitzaileek nabarmendu zuten gehiengo sindikal, sozial eta politikoak euskal presoei ezarritako «salbuespenezko espetxe politika» amaitzeko eskatu duela, eta «jendarte zibilaren mobilizazioari eta instituzioen interpelazioei esker urratsak egiten» ari direla norabide horretan: «Ez nahiko genukeen bezainbeste, ez nahiko genukeen bezain azkar, baina pausoak ematen ari dira euskal presoen gerturatzeari edota gradu aldaketari dagokionez». Beraz, prozesu hori «bururaino eramatea» nahi dute, «preso guztiak Euskal Herriratuz, gaixo guztiak kaleratuz eta salbuespenezko neurri oro indargabetuz».

Prozesu hori «azkartzea» galdegin dute Sarek eta sindikatuek, eta uste dute ezinbestekoa dela «legeak ematen dituen aukera guztiak baliatzea eta beharrezkoak diren neurri politiko eta administratiboak hartzea». Bide horretan, gakotzat jo dute presoei lanerako sarbidea ematea: «Lanpostu bat izatea hirugarren gradura igaro ahal izateko beharrezko baldintza ere izan ohi da».]]>
<![CDATA[Beste hiru euskal preso gerturatuko dituzte]]> https://www.berria.eus/albisteak/198677/beste_hiru_euskal_preso_gerturatuko_dituzte.htm Fri, 04 Jun 2021 14:27:25 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/198677/beste_hiru_euskal_preso_gerturatuko_dituzte.htm Manifestazioa Donostian Bestalde, Sare plataformak eta Gipuzkoako gehiengo sindikalak manifestazio bat egin dute gaur Donostian, euskal presoei ezartzen zaien «salbuespenezko legeria» amai dadila eskatzeko. ELA, LAB, ESK, Steilas, Hiru, EHNE, CNT eta LKN sindikatuak elkartu dira, eta Saguestik abiatu dira, 11:30ean, Langileok bidean gara presoak etxeratzeko lelopean. Amaieran irakurritako oharrean, deitzaileek nabarmendu dute Euskal Herriko gehiengo sindikal, sozial eta politikoak euskal presoei ezarritako «salbuespenezko espetxe politika» amaitzeko eskatu duela, eta «jendarte zibilaren mobilizazioari nahiz instituzioen interpelazioei esker, urratsak egiten» ari direla norabide horretan: «Ez nahiko genukeen bezainbeste, ez nahiko genukeen bezain azkar, baina pausoak ematen ari dira, euskal presoen gerturatzeari edota gradu aldaketari dagokionez». Beraz, prozesu hori «bururaino eramatea» nahi dute, «euskal preso guztiak Euskal Herriratuz, preso gaixo guztiak kaleratuz nahiz salbuespenezko neurri oro indargabetuz». Prozesu hori «azkartzea» galdegin dute Sarek eta sindikatuek: «Oraindik erepreso eta senide gehiegi daudelako ehundaka kilometrok bereizita, baita larriki gaixo diren hemezortzi preso ere. Graduen progresioa ematen hasi bada ere, hirugarren gradua gutxi batzuei soilik ezarri zaie, eta asko dira hiru laurdenak beteak izan arrenespetxean jarraitzen duten presoak edota Frantzian jada bete duten zigorra Espainian berriro betearazten zaien presoak ere». Mobilizazioaren deitzaileek uste dute «legeak ematen dituen aukera guztiak baliatzea eta beharrezkoak diren neurri politiko eta administratiboak hartzea» beharrezkoa dela, eta, bide horretan, gakotzat jo dute euskal presoei lanerako sarbidea ematea: «Lanpostu bat izatea hirugarren gradura igaro ahal izateko beharrezko baldintza ere izan ohi da».]]> <![CDATA[Hamar urte, norabide bat eta desadostasun ugari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2022/003/001/2021-06-02/hamar_urte_norabide_bat_eta_desadostasun_ugari.htm Wed, 02 Jun 2021 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/2022/003/001/2021-06-02/hamar_urte_norabide_bat_eta_desadostasun_ugari.htm
Jose Luis Rodriguez Zapateroren (PSOE) agintaldiko lege batek ahalbidetu zuen zentroa sortzea, baina, 2011ko azaroan Espainiako Gorteetarako hauteskundeak irabazita, Mariano Rajoyren (PP) agintaldian mamitu zen proiektuaren norabide politikoa. Eta segituan desadostasunak: 2012an, Eusko Jaurlaritzak (PSE-EE) eta Espainiako Gobernuak zentroa sortzeko protokolo bat sinatu zuten, baina proiektua geratuta egon zen bolada batean, hainbat desadostasun zeudelako diseinuaren inguruan eta biktimen oroimena kontatzeko moduaren inguruan.

2012ko urrian hauteskundeak irabazi zituenetik, EAJ zen Jaurlaritzan, Iñigo Urkullu lehendakari zuela. Behin baino gehiagotan egin zuen talka Madrilekin; 2014ko urtarrilean, Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako bozeramailea «harrituta» agertu zen Espainiako Gobernuak bere kasa erabaki zuelako biktimen oroimenerako zentroa egitea, eta gogorarazi zuen proiektu hori Eusko Jaurlaritzak eta Madrilgo gobernuak elkarlanean diseinatzea adostu zutela. Hiru hilabete geroago, Espainiako Gobernuak eta Gasteizko Udalak —biak PPren agindupean— hitzartu zuten zentroaren egoitza Gasteizen eraikitzea. Javier Maroto alkateak eta Jorge Fernandez Diaz orduko Barne ministroak adostu zuten kokalekua: «Gobernuak terrorismoaren biktimen memoriaren zentroa eraikiko du, eta horren helburua izango da terrorismoaren biktimen balio demokratikoak babestea eta zabaltzea, biktimen memoria kolektiboa osatzea eta gizartea kontzientziatzea».

Marotok eta Fernandez Diazek eurek sinatu zuten zentroaren oinarriak finkatzeko protokoloa. Ez edozein egunetan: 2014ko urriaren 20an, ETAk bere jardun armatuaren behin betiko amaiera iragarri zuen egunaren hirugarren urteurrenean. Funtsean ETAren biktimak oroitzeko zentro bat izango baita Gasteizkoa, Fernandez Diazek urriaren 20 hartan adierazi zuenez: «ETA garaitu dugun arren, ezin dugu memoria galdu». Barne ministroak azaldu zuenez, zentro berriak gertatutakoaren «egia historikoa ezartzeko» balio izango du. Ministroen Kontseiluak izendatu berria zuen zentroaren edukiak adostu behar zituen batzordea; zuzendaria, Florencio Dominguez, eta batzordekideen artean, Gaizka Fernandez Soldevilla, Iñaki Ezkerra, Joseba Arregi eta Edurne Uriarte.

Memoria «baztertzailea»

2015eko martxoaren 24an jarri zuten egitasmoaren lehen harria, Rajoy eta Urkullu bertan zirela. Protestak izan zituen handik metro batzuetara; izan ere, elkarretaratze bat egin zuten salatzeko zentroak ez dituela biktima guztiak aintzat hartuko.

Hain zuzen, hori izan da egitasmoaren beste ezaugarri bat: elkarte memorialista eta alderdi ugariren kritikak jaso dituela, kontakizun «baztertzailea» egiten duelakoan. Horrela salatu zuen Martxoak 3 elkarteak 2018ko otsailaren 27an, eta, handik hiru astera, Frankismoaren Krimenen Aurkako Euskal Plataformak Arabako Foru Aldundiari eta Gasteizko Udalari eskatu zien ez babesteko zentroa, ez dituelako kontuan hartzen «estatu indarkeriaren biktimak».]]>
<![CDATA[Biktimen Oroimenezkoaren ikuspegia arbuiatu dute inauguratze ekitaldiaren kanpoaldean]]> https://www.berria.eus/albisteak/198527/biktimen_oroimenezkoaren_ikuspegia_arbuiatu_dute_inauguratze_ekitaldiaren_kanpoaldean.htm Tue, 01 Jun 2021 13:18:54 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/198527/biktimen_oroimenezkoaren_ikuspegia_arbuiatu_dute_inauguratze_ekitaldiaren_kanpoaldean.htm Memoria Osoa egitasmoak deituta, elkarretaratzea egin dute eguerdian, zentroa«bizikidetzaren aurkako erasotzat» jota. Ohar batean, Sortuk adierazi du zentroak ez dituela «Euskal Herrian gertatutako indarkeria mota ezberdinen ondorioak bere osotasunean jasotzen, era partzialean baizik», eta «bete-betean Euskal Herrian eraiki nahi den elkarbizitza demokratikorako esparruaren aurkako tresna» bilakatuko dela. Sorturen hitzetan, zentroa «iraganaren zauria irekita iraunarazteko bitartekoa besterik» ez da: «Ez da euskal jendarteak behar eta nahi duena etorkizun berri bat eraikitze aldera; izan ere, etorkizuna ezin baita ireki iraganak utzitako guztiaren egia, aitortza, justizia eta erreparaziorik gabe». Azken batean, alderdiak uste du oroinenezkoak «Euskal Herrian gertatutako indarkeriazko errealitatearen atal bat bakarrik» jaso duela eta berau «osotasuna balitz bezala proiektatu» nahi duela: «Memoriala interes politiko zehatzen baitan eraiki da, eta atzean daudenek ez dute inolako borondaterik Euskal Herrian gatazka politikoari eta haren ondorioei irtenbide demokratikoa emateko». Sortuk uste du Gasteizko zentroak «ikuspegi partziala» emango duela eta «ondorioen errealitate oso garrantzitsua ahanzturara kondenatu» nahi duela: «Euskal jendarteak ez du manipulazio partzialik behar. Bestelako ikuspegiaz eraiki behar dugu elkarbizitza demokratikoa». Alde horretatik, gertatu diren «giza eskubideen urraketa guztiak jasoko lituzkeen memoria integral baten alde» agertu da. Atzo, EH Bilduk ere kritika egin zion egitasmoari. Bestalde, Ahal Dugu-k eskatu du «giza eskubideen urraketen ondorioz jasandako sufrimenduari buruzko memoria kolektibo eta partekatua» osatzeko, eta arbuiatu du zentroak «gabezia garrantzitsu batzuk» dituela: «Motibazio politikoko polizia abusuak jasandako biktimek leku bat izan beharko lukete bizi izandako sufrimenduaren memoria kolektibo bat eraikitzen laguntzeko». Hori ikusita, Podemos Ahal Dugu-k adierazi du biktima horiek gogoan dituela, eta babesa erakutsi nahi die terrorismoaren biktima guztiei: «Haiek aitortu, lagundu eta haien sufrimenduan erreparatzeko betebehar morala baitugu». Esan du zentroaren inaugurazioa «beste urrats bat» dela «ETAren biktimen aintzatespena erakusteko». Haatik, gabeziak ere nabarmendu ditu, oroimenezkoan ez baitira jasotzen 1976ko martxoaren 3ko Gasteizko gertakariak: «Memoria partekatu baterantz jo behar dugu (ez da memoria bakarra), gizartea gertakarien ulermenean lotuko duena eta Euskadin pertsona askok pentsatu, sufritu eta bizi izan zutena jakitea ahalbidetuko duena», adierazi du Miguel Angel Navarro Giza Eskubideen arloko arduradunak.]]> <![CDATA[Konponbide «integral» baterako baldintzak nabari ditu Foro Sozialak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/007/001/2021-06-01/konponbide_integral_baterako_baldintzak_nabari_ditu_foro_sozialak.htm Tue, 01 Jun 2021 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1872/007/001/2021-06-01/konponbide_integral_baterako_baldintzak_nabari_ditu_foro_sozialak.htm
Besteak beste, foroa pozik agertu da bi ideia «gakoren» inguruan adostasuna zabaldu dela uste duelako. Lehen ideia da presoen auzia konpontzea «elkarbizitza demokratikorako ekarpena» izango litzatekeela, eta, bigarrena, auzia ez dela «biktimak ala presoak, baizik eta biktimak eta presoak». «Foro Sozial Iraunkorra sortu zenetik, bi ideia horien gainean aritu izan da lanean, eta ikusi du auzia ebazteko erantzukizuna duten sektoreak bustiz joan direla ideiok, zirimiriaren gisara», erantsi duenez.

Zehazki, presoen arloko «korapiloa» askatzeko bi fase bereizi zituen foroak 2018ko irailean, eta bost elementutan ezaugarritu zuen aurreneko fasea: urruntzea, lehen gradua, preso gaixoak eta 70 urtetik gorakoak, Frantzian betetako zigorren metaketa eta espetxe arloko transferentziak: «Gaur esan dezakegu helburu horietako batzuk nahiko modu egokian betetzen ari direla, espetxe salbuespenaren alderdirik lazgarrienak gainditzeko zorian daudela, espetxe arloko trans- ferentzia sinatuta dagoela eta ezarri genuen epea betetzen ari dela».

Foroak gaineratu du espetxe politika aldatzea posible izan dela, «funtsean, inplikatutako aldeen borondate politikoari esker, baina urteetan zehar esparru instituzional, politiko, sindikal eta sozialean eraikitako adostasunak aurretiko bultzada emana zuen».

Zailtasunak eta trabak

Hala ere, zailtasunak ere aurreikusten ditu foroak, agirian azaldu duenez: «Nahiz eta, Foro Sozial Iraunkorraren praktikan ohikoa den moduan, analisi honek akordioak eta adostasunak balioesten dituen, ez gara sineskorrak. Badakigu zer arrisku eta zer oztopo sor daitezkeen gai honi behin betiko konponbidea eman aurretik».

Halaber, espero dute «gizarte kohesiorako hain garrantzitsua» den gai horri «etekin politikoa ateratzeko tentazio oro ezabatzea», eta konpromiso «irmoa» adierazi dute «diagnostikoak egiten, esperientziak partekatzen, oztopoak adierazten, gomendioak egiten eta errazte lanak egiten jarraitzeko, beti zaila den testuinguru batean gai honi irtenbide berritzaileak aurkitzen lagunduko duelakoan».

Foro Sozialak uste du datorren udarako preso guztiak edo ia guztiak Euskal Herriaren inguruko espetxeetan egongo direla, bigarren graduan, eta nabarmendu du orain arteko aurrerapenak «testuinguru zail batean» eman direla, «COVID-19aren pandemiaren erdian eta zenbait sektore politikok eta judizialek, zenbait komunikabidek eta ETAren biktima elkarteak osatzen duten oposizioa lobbya aurrez aurre edukita».

Hernan 2020ko urriaren 30ean batzartu zen azkenekoz Olarra eta Mujikarekin; orduan, Alboloteko presondegian, Granadan (Espainia). Orduan, EPPK prest azaldu zen «espetxe politikaren diseinuan ideiak eta konpromisoak emateko».]]>
<![CDATA[Konponbide «fase integral batean» sartzeko baldintzak nabari ditu Foro Sozialak]]> https://www.berria.eus/albisteak/198478/konponbide_fase_integral_batean_sartzeko_baldintzak_nabari_ditu_foro_sozialak.htm Mon, 31 May 2021 11:33:41 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/198478/konponbide_fase_integral_batean_sartzeko_baldintzak_nabari_ditu_foro_sozialak.htm 2020ko urriaren 30ean batzartu zen azkenekoz Olarra eta Mujikarekin; orduan, Alboloteko presondegian. Orduan, EPPK-k prestasuna azaldu zuen «espetxe politikaren diseinuan ideiak eta konpromisoak emateko». ]]> <![CDATA[«Pertsona bat erregimen irekian aterata, gizarteratzea arrakastatsuagoa da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1962/010/001/2021-05-30/pertsona_bat_erregimen_irekian_aterata_gizarteratzea_arrakastatsuagoa_da.htm Sun, 30 May 2021 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1962/010/001/2021-05-30/pertsona_bat_erregimen_irekian_aterata_gizarteratzea_arrakastatsuagoa_da.htm
Zer moduz zeregin berrian? Nondik hasi zara lanean?

Lur hartzen. Nire mundua, justizia administrazioarena, oso ezberdina zen. Eusko Jaurlaritzan, eguneroko martxa ezagutzen ari naiz; dena da berria. Amaitu da fase hori; ohitzen ari naiz.

Lurreratu ostean, zein ondorio atera duzu?

Banituen ideia batzuk, mundu honetan murgilduta nengoelako. Justizian, espetxe legeria nire eguneroko tresna zen: interpretatzea eta aplikatzea. Bestalde, nire eskarmentuarengatik, harremana izan dut hirugarren sektoreko erakundeekin, nire bizitza pribatuan harremanak izan ditut espetxeekin... Espetxeen mundua ezaguna zitzaidan. Hasierako lana izan da zenbait ideia eta iradokizun egitea, azaltzeko zeintzuk izan daitezkeen lehen pausoak. Hasieran beti errepikatzen zen gizarteratzea, baina sakondu egin ditut, eta ezagun diren giltzarri batzuk landu ditugu.

Asteartean Zaballan izan zineten. Nola ikusi duzu?

Harreman estua izan dut hango arduradunekin. Nire lehen irudipena da pixka bat desitxuratuta dagoela COVID-19arengatik; sartu izan naizenean ikusten duzu jendea hara eta hona; asteartean ez zen horrelakorik ikusten. Bestalde, nahiz eta espetxe bat izan, arrunt samar ikusten da bizitza han; batzuk tailerrean lanean, beste batzuk medikuarekin, beste batzuk ziegan... Betiere, kakotxen artean, askatasunez gabetzea oso gogorra delako. Beharrezko gaitz bat da espetxea; beharrezkoa da, baina mundu perfektu batean ez litzateke egokiena.

Kartzela berria da, baina hirigunetik urrun dago. Gauza bera gertatuko da Zubietarekin. Nola uztartzen da urruntasun hori gizarteratzeko asmoarekin?

Kontuan hartzekoa da zaila dela hirigune batean jartzea, herritarrek ez dutela nahi izaten espetxe bat etxe ondoan; aurreiritziak daude. Komunikazioak hobetu beharko dira. Zaballaren kasuan, pentsatua daukat Gasteizekin eta beste hirigune batzuekin komunikazioak hobetu behar direla; begiratu beharko dugu zer-nolakoak dauden, gizarteratzeko neurriak hartu behar badira, garrantzitsua delako hori.

Basaurikoa; hirigunean kokatua, baina azpiegitura zaharra.

Bilbotik oso hurbil dago, oso ondo komunikatuta, metroa gertu dauka... Baina oso zaharra da, eta oraindik ez dugu argi ea aldatu behar den, beste espetxe bat eraiki behar den... Iritzi kontrajarriak daude. Ni bizkaitarra naiz, eta pentsatzen dut: nola eraiki espetxe bat Bizkaian inolako arazorik gabe? Pentsatu zen, esaterako, Leioan egitea, baina berehala arazoak sortu ziren.

Euskal jatorriko ehunka preso daude Euskal Herritik kanpo; horiei dagokie euskal kartzeletan egotea, baina ez dago lekurik. Nola bermatu aukera hori?

Ez dakigu zehazki zenbat dauden, aztertu beharko dugu urriaren 1erako zenbat dauden Euskal Herritik kanpo. Ez dago garbi lekurik ez dagoenik. Gertatzen da batzuek, kanpoan egon eta Euskal Herriratzeko eskubide hori izan arren, beren harremanak Sevillan edo Caceresen dituztela... Datuak kontrastatu beharko ditugu pertsona horiekin, agian ez zaielako interesatzen etortzea. Poliki-poliki egin behar da; badugu harremana Espetxe Erakundeetako idazkari nagusiarekin. Badago lege bat, 1984koa, koordinatzeko; espetxeetako mundua ere globala da, eta ikusi beharko dugu.

Zer moduz Espetxe Erakundeekin?

Orain, zeharo aldatu da Angel Luis Ortiz idazkari nagusiarekin; nire lankidea da, nire oposizio garaikoa; oso ondo ezagutzen dugu elkar. Bera ere zenbait neurri hartzen ari da gure ereduaren antzekoak, eta nabaritzen ari da. Guretzat ere errazagoa izango da egin behar dugun lana. Ikusten ari da zenbait kasutan.

Bada sintonia, beraz.

Guztiz. Atzo hitz egin nuen harekin; egunero hitz egiten dugu. Espetxeetako zuzendariekin ere bai, hasierako fasea ondo burutzeko.



Eredu berriaren ezaugarrietako bat da erregimen irekiak protagonismo handiagoa izatea. Zer gogoeta dago horren atzean?

Hobe da erdi askatasuneko erregimenak zabaltzea, frogatuta baitago pertsona bat erregimen horren bidez ateraz gero gizarteratzeko prozesua arrakastatsuagoa izango dela eremu itxi batetik ateraz gero baino.

Erdi askatasuneko erregimen hori presoen %25ek dute egun, eta %40ra handitu nahi duzue. Zergatik kopuru hori?

Zenbait azterlanen arabera ezartzen den erronka bat da. 2019an, aditu talde batek egin zuen lan bat, eta hor agertzen zen %40ko helburua. Orain, Nafarroak beste azterketa bat egin du, eta berriro ere %40ko xedea agertzen da. Aztertuz Europan dauden joerak, lor daitezkeen helburuak dira. Emakumeen kasuan, %50era hel daiteke, ikusita zer-nolako delituak egiten dituzten eta delitu horien atzean zer inguruabar dauden.

Esan izan duzu jendeari esplikatu egin behar zaiola: erdi askatasuna ez dela askatasuna. Pedagogia falta da?

Entzuten da askatasuna, eta uste da libre daudela. Azaldu behar da erregimen horretan presoa zigorra betetzen ari dela, betebeharrak dituela, kontrolatuta dagoela. Ordutegi bat daukate, eta presoek nahi izaten dute egoera hori amaitzea. Orain gutxi arte, erdi-askatasun batean egon gara, neurri batzuekin. Zuk agian isun bat jasoko duzu, baina presoentzat, mehatxu bat da: betebehar hori urratuz gero, kartzelara itzultzen dira. Pedagogia beharko dugu.

Beste xede bat da bost urte arteko zigorrak dituztenak erdi askatasunean sailkatzea. Baina zabalduta dago bi urtetik gorako zigorrekin kartzelara joatea. Nola bete liteke asmo hori?

Espetxe legeriaren interpretazio bat da. Gurea oso legeria murritza da. Bi urteak denbora gutxi dira; beste herrialde batzuetan, normala da epaileen esku uztea bost urtetik beherako zigorrak bertan behera uzteko gaitasuna (ez kasu guztietan). Epaileen egunerokoan, ikusten duzu bi urtetik gorako zigorra badu ezin duzula kartzela saihestu. Ez diogu kasu guztietan eman behar denik, eman daitekeela baizik, kartzela ez bada beharrezkoa. Epaile batek aukera hori izango balu, seguru asko ez luke horrelako neurririk hartuko.

Baina erabaki horiek zigorra betearazteari dagozkio; epaileen esku daude. Eta epaileek barneratu beharko dute filosofia hori.

Bai; azalduko dugu zergatik. Oso kasu bereziak izango dira. Espetxeetako arduradunek proposa dezakete neurri hori; gero egon daiteke helegite bat, eta gerta daiteke espetxe zaintzako epaitegiak bertan behera uztea erabakia. Horregatik, kontuan hartu beharko ditugu epaileen iritziak, kontraesanik egon ez dadin.

Espetxe zaintzarako bada epaile bat EAEko Auzitegi Nagusian, baina motibazio politikoko presoak Auzitegi Nazionalaren pean daude. Horrek sor al dezake desorekarik presoen artean?

Bai. 2003ra arte ez zen horrela. Baina guk kontuan hartu behar dugu hori ez dela aldatuko. Agian onena litzateke, eta zenbait doktrina egilek aldarrikatu dute bertan behera uzteko 2003ko erabakia, baina guk kontuan hartu behar dugu ezinezkoa izango dela.

Horrek zer esan nahi du?

Legeria ez da bera. Terrorismo delituentzat ñabardurak daude; kontuan hartu beharko ditugu. Baldintza horiekin jokatu beharko dugu.

Zer ekarpen jaso duzue hirugarren sektore sozialeko erakundeetatik?

Esan diegu haiekin lan egin nahi dugula. Lan handia egin dute inolako eskumenik gabe; zenbait hutsune estali dituzte. Benetan aurrerakoiak izan gara.

Gizarteratze ereduak esan nahi al du segurtasun funtzionarioak urritzea eta psikologoak, gizarte langileak… ugaritzea?

Oraindik aztertzen ari gara. Ez dut uste inola ere lantaldea txikituko dugunik.

Tratamenduko funtzionario gehiago izateko, funtzio publikoko lanpostuak atera beharko lirateke.

Seguru asko. Pentsatzekoa da baietz. Aztertu beharko dugu zer behar dauden. Funtzionarioak urduri daude, noski, eta logikoa da. Baina esan diet ez dela kezkatzekoa haien egoera.

Aurkeztu zenituen lan ildoen artean dago genero ikuspegia lantzea. Zer egin nahi duzue arlo horretan?

Iritzi kontrajarriak daude. Egoera ezberdina da hiru kartzeletan. Basaurin ez dago modulu itxirik emakumeentzat, eta, beraz, urrunago daude. Hori arazo bat izan daiteke, eta konpondu beharko dugu. Zaballan, emakume gehienak Bizkaikoak dira. Nola egingo dugu? Andreentzako modulu bat egin daiteke Basaurin, komunikazioa hobetu Bilbo eta Zaballa artean, etxebizitza bat prestatu Bilbon egon daitezen... Martutenen hartu dituzte neurriak, baina lekuak mugak ditu. Azterketa bat egin behar dugu genero adituekin, ikusteko espetxe bakoitzean zer-nolako arazoak dauden genero ikuspegitik. Egoera ezberdina izango da, eta zenbait neurri hartu beharko dira genero ikuspegia indartzeko.]]>
<![CDATA[Ehunka lagun batu dira Azpeitiko plazan, Alkorta alkateari babesa emateko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1945/015/001/2021-05-30/ehunka_lagun_batu_dira_azpeitiko_plazan_alkorta_alkateari_babesa_emateko.htm Sun, 30 May 2021 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1945/015/001/2021-05-30/ehunka_lagun_batu_dira_azpeitiko_plazan_alkorta_alkateari_babesa_emateko.htm
Amaia San Vicentek ere hartu zuen hitza, mobilizaziora deitu zuen taldearen izenean: «Nagore jarri dute jopuntuan, baina herritar asko ere minduta sentitu gara. Horrek ekarri gaitu herriko plaza honetara, Nagore babestera eta Corrugados auzian izan duen jarrera gure egitera». Izan ere, uste dute, «gezurraren aurrean, argumentuak» erabili dituela Alkortak: «Irainaren aurrean, errespetua; interes politiko eta ekonomikoen aurrean, zintzotasuna eta herriaren zaintza». Horrez gain, San Vicentek adierazi zuen herriaren aurkako «jarrera itsuari horma bat» jarri ziotela atzo.

Eztabaida politikoa

Azken egunetan eztabaida politikoa zabaldu da Corrugadosek Azpeitiko lantegia zabaltzeko aukeraren harira. Alkortaren azalpena da CL taldeak ez duela proiektu ekonomiko sendorik aurkeztu, eta ezinezkoa zela lantegia oraingo lursailean irekitzea, 2013ko hirigintza planak debekatzen duelako hor industria jarduera kokatzea. Arantxa Tapia Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapeneko sailburuak, ordea, ukatu egin du udalaren tesi nagusia.

Atzo, Maria Eugenia Arrizabalaga EAJko Euzkadi Buru Batzarreko kideak Radio Euskadin esan zuen «aukera historiko bat» galdu dela, eta udalak ez duela «borondate politikorik» izan proiektua aurrera ateratzeko. Iker Casanova EH Bilduko legebiltzarkideak, berriz, EAJri egotzi zion «manipulazio estrategia bat» erabiltzea: «Badirudi soilik eurek dutela aire garbia arnasteko eskubidea; gainerakoei etxeko atarian jartzen dizkiguzue fabrikak».]]>
<![CDATA[Gorroto delituen itua: arraza, bai; Polizia, ez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/016/001/2021-05-30/gorroto_delituen_itua_arraza_bai_polizia_ez.htm Sun, 30 May 2021 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1946/016/001/2021-05-30/gorroto_delituen_itua_arraza_bai_polizia_ez.htm
Euskadiko gorroto gertakariei buruzko 2020ko txostena du izena dokumentuak, eta egileek bihar aurkeztuko dute Eusko Legebiltzarrean, Erakunde, Gobernantza Publiko eta Segurtasun Batzordean. Agiria, ordea, legebiltzarreko webgunean kontsultagai dago. 11:30ean hasiko da saioa, eta bertan izango da Josu Erkoreka Segurtasun sailburu eta Jaurlaritzako lehendakariordea, Jon Mirena Landa Giza Eskubideen eta Botere Publikoen Katedraren zuzendariarekin batera.

Hain justu, asteon aktualitateko gaia izan da gorroto delitua, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak fiskaltzaren aurrean Ernai gazte antolakundea salatu duenez gero. Jaurlaritzak fiskaltzari eskatu dio iker dezala ea Ernaik Ertzaintzaren aurkako delitu gorrotorik egin duen, haren kontrako pankartak eta pintaketak eginda. Baina Eusko Jaurlaritzak berak 2020ko gorroto delituen inguruan eginiko memorian, behintzat, Polizia ez da ageri babestu beharreko kolektibo gisa. Jaurlaritzak Ernairi egozten dizkion gertakariak aurtengoak badira ere, iazko memoriak aditzera ematen du Ertzaintza ez dagoela babes beharrean dauden kolektiboen artean; Poliziaren arrastorik ez dago aurreko urteetako txostenetan ere.

Asteazkenean, Erkorekak ziurtzat jo zuen Ernairen ardura ekintza horietan, «esplizitua eta argia» iruditzen zaiolako Ernaik «gorroto mezua» darabilela Ertzaintzaren aurka: «Mezuak esplizituak eta argiak dira, eta gorrotoaren inguruan antolatuta daude. Hori delitua den edo ez, ez dagokigu guri erabakitzea, eta fiskalak eta epaileek esango dute nola kalifikatzen duten».

Ernaik agerraldi bat egin zuen ostegunean, eta nabarmendu zuen ez dagoela deliturik; adierazi zuen gorroto delitua kolektibo zaurgarrienak babesteko sortutako tresna bat dela, eta «gazteak, langileak eta migratzaileak borraz jipoitzen dituen Ertzaintza» ez dela kolektibo zaurgarri bat.



Arrazakeria: %108 gehiago

2020ko delitu gertakariei buruzko txostenean jaso dutenez, gorroto delituen kopurua nabarmen hazi zen iaz aurreko urteekin alderatuta; 129 delitu antzeman zituzten 2017an, 130 2018an, 105 2019an, eta 241 2020an. Zergatik hazkunde hori? Txostenaren egileek adierazi dutenez, «Ertzaintzaren eta unibertsitatearen arteko elkarlanari eta prestakuntza areagotzeari esker, gertakari mota horiei buruzko informazioaren detekzioa eta zentralizazioa aldatu eta hobetu ahal izan da». Hori dela eta, antzemandako delituak «ugaritu» egin dira.

Hain zuzen, gertakari gehien pilatzen dituzten bi zioetan egon da hazkunderik nabarmenena 2019ko datuekin alderatuta; arrazismoaren eta xenofobiaren nahiz sexu orientazio eta identitatearen aurkako delituetan. Lehenbiziko multzoan, %108 hazi zen delitu kopurua (2019an baino 61 gertakari gehiago). Horien ondoren, dibertsitate funtzionalaren (29), ideologia edo orientazio politikoaren (24), eta sexuaren (16) araberako delituak zerrendatu dituzte, eta, azkenik, aporofobiari (2), antisemitismoari (1), adinari (1) eta sinesmen edo praktika erlijiosoei (1) lotutakoak.

Delituen tipologiari dagokionez, ugariena lesioak dira (71), eta mehatxuak gero (53 kasu).

Gorrotoa zer den prentsan

2020ko memoriak eranskin batean jaso du hedabideetan zer argitaratzen den gorroto delitu gisa, zer ulertzen den gorroto gertakari gisa. Kasu horien artean daude, besteak beste, Altsasuko auziari lotutako informazioak, baina txostenaren egileek ohar bat erantsi dute: «Txosten hau idatzi duen taldeak ez ditu nahitaez baliozkotzen prentsan jasotako interpretazio horiek».

Are gehiago: «Edizio honetan, aurreko txostenetan baino agerikoagoa da atal horretan bildutako kasu asko ez direla gorroto kasuen konstelazioaren adierazgarri; aitzitik, gertakari politiko jakin batzuen estaldura zabalaren ondorio dira gehienak».]]>
<![CDATA[Beste bi euskal preso El Duesoko espetxera gerturatuko dituzte]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1856/008/001/2021-05-29/beste_bi_euskal_preso_el_duesoko_espetxera_gerturatuko_dituzte.htm Sat, 29 May 2021 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1856/008/001/2021-05-29/beste_bi_euskal_preso_el_duesoko_espetxera_gerturatuko_dituzte.htm
Gainera, Asier Borrero Algortako presoa ere gerturatuko dute: Dueñasko kartzelan dago, Palentzian, 310 kilometrora, eta El Duesora eramango dute hura ere. 2019ko otsailaren 25etik dago kartzelan, behin-behinean. Iragarritako mugimenduak aintzat hartu gabe, 22 euskal preso daude gaur egun Kantabriako presondegian; hura da euskal preso gehien dituen Espainiako kartzela. Atzo, hileko azken ostiraleroko legez, elkarretaratzeak egin zituzten dozenaka herritan, eta ehunka lagun elkartu ziren euskal preso guztiak etxeratzearen alde.

AVT, kexu

2018ko ekainean Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentetzara heldu zenetik, 162 euskal preso mugitu dituzte hiru urteotan, eta 41 daude Euskal Herriko kartzeletan, zigorra etxean betetzen ari direnez gain. Gainera, 55 preso geratzen dira lehen graduan.

Hain justu, gobernuarekin kritiko mintzatu da AVT Terrorismoaren Biktimen Elkartea: «Laster, Sanchez jaunak bere bazkideen aurrean esan ahal izango du bere lehen helburua bete duela: ETAko preso guztiak lekualdatzea».]]>
<![CDATA[Foro Sozialak uste du «atzera» egin dela estatuaren biktimekin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/008/002/2021-05-29/foro_sozialak_uste_du_atzera_egin_dela_estatuaren_biktimekin.htm Sat, 29 May 2021 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1892/008/002/2021-05-29/foro_sozialak_uste_du_atzera_egin_dela_estatuaren_biktimekin.htm
Zehazki, «estatuaren biktimentzako bidezko tratua bilatzea oztopatzen duten erabaki judizialei» egin die erreferentzia Foro Sozial Iraunkorrak, baina baita biktima horiek agertutako kezka edo eskaeren aurrean «arduradun politikoek emandako tratamendu desberdinari» ere. Beraz, nabarmendu du horrelako jarduerek «zaildu» egiten dutela «etorkizuneko bizikidetza demokratikorako pausoak ematen jarraitzea, Estatuko biktimak birbiktimizatzen, desberdin tratatzen eta kategorizatzen jarraitzen dutelako».

Foro Sozial Iraunkorraren iritziz, «behin betiko gainditutzat» zuten «umiliazio egoera itzuli» egin da, eta eragile instituzional eta politikoei eskatu die gogoeta egiteko «bakea eraikitzeko prozesuaren une honetan bete behar duten zereginaren inguruan», besteak beste, «biktimak birbiktimizatzea» eragozteko.]]>
<![CDATA[Beste bi euskal preso gerturatuko dituzte]]> https://www.berria.eus/albisteak/198370/beste_bi_euskal_preso_gerturatuko_dituzte.htm Fri, 28 May 2021 15:32:02 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/198370/beste_bi_euskal_preso_gerturatuko_dituzte.htm ]]> <![CDATA[Fiskalak Ernai ikertuko du, Jaurlaritzak gorroto delitu bat egotzi eta gero]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2108/012/001/2021-05-27/fiskalak_ernai_ikertuko_du_jaurlaritzak_gorroto_delitu_bat_egotzi_eta_gero.htm Thu, 27 May 2021 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/2108/012/001/2021-05-27/fiskalak_ernai_ikertuko_du_jaurlaritzak_gorroto_delitu_bat_egotzi_eta_gero.htm
Horren harira, Bingen Zupiria Jaurlaritzako bozeramaileak ezker abertzaleari eskatu dio zaindu dezala «bere talde eta elkarteek demokrazian behar den bezala» jarduten dutela. «Arduraz» jokatzeko ere galdegin dio. Onda Vasca irratian elkarrizketatu zuten atzo Zupiria: «Gizartearen parte handienak ez dugu dudarik nor dagoen egunez egun mailaz igotzen ari diren pintaketa eta akusazio horien atzean. Urte askoan ikusi gabeak ginen esaldiak ikusten ari gara, ETAri ere erreferentzia egiten diotenak», esan zuen. Zupiriaren arabera, ez daki EH Bilduk «zer egingo duen», baina adierazi zuen «haiekin zerikusia» duela eta, beraz, gaiaz hitz egin beharko luketela.

Auzibideaz, Zupiriak azaldu zuen orain epaileek erabaki beharko dutela gorroto deliturik antzematen ote duten, baina gaineratu zuen, edozein modutan, «izaten ari diren portaerak eta egiten ari diren adierazpenak» ez direla «onargarriak».

Zupiriak ez ezik, gaiaz hitz egin zuen Josu Erkoreka Jaurlaritzako lehendakarigai eta Segurtasun sailburuak ere. Hark ziurtzat jo zuen Ernairen erantzukizuna, «esplizitua eta argia» iruditzen zaiolako Ernaik «gorroto mezua» darabilela Ertzaintzaren aurka: «Mezuak esplizituak eta argiak dira, eta gorrotoaren inguruan antolatuta daude. Hori delitua den edo ez, ez dagokigu guri erabakitzea, eta fiskalak eta epaileek esango dute nola kalifikatzen duten».

Bizkaia Irratian eginiko elkarrizketa batean mintzatu zen Erkoreka, eta esan zuen Fiskaltzara jotzearen asmoa dela «argibideak» izatea: «Argibideak daudenean, mundu guztiak daki nola jokatu, eta gorroto mezuekin dabilenak ere jakin dezake zeintzuk diren igaro ezin diren mugak».

Ertzaintzaren jokabideaz ere galdetu zioten Erkorekari. Argudiatu zuen Poliziaren jarduna «jendearekiko errespetuan» oinarritzen dela, eta, indarkeria erabiltzen dutenetan, «proportzionaltasun printzipioan». Printzipio horiek errespetatzen ez diren «kasu bakanetan», Erkorekak gogorarazi zuen «ardurak kitatzeko mekanismoak eta barne diziplinako espedienteak» daudela jokabide horiek arauaren aurkakoak diren eta, hala badagokio, neurriak hartu behar diren erabakitzeko.

«Astakeria bat»

Maddalen Iriarte EH Bilduko bozeramaileak, berriz, uste du «astakeria bat» dela pintaketak gorroto delitutzat jo eta Fiskaltzara eramatea: «Astakeria juridiko eta politiko bat da, ondorio larriak izan ditzakeena gazte batzuentzat». Iriarteren hitzetan, salatzeko erabakiak «muga guztiak gainditzen» ditu, eta erantsi du Jaurlaritza «etengabe gezurretan eta gazteriari eta mugimendu subiranista osoari eraso eginez» ari dela «bere gabeziak estaltzen» saiatzeko.

Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUko bozeramaileak ere Eusko Jaurlaritzak auzitara jo izana kritikatu du; haren ustez, erabakiak ez du «inolako zentzurik», argudiatuta gorroto delitua sortu zela kolektibo «jazarriei eta baztertuei» babesa emateko eta ez botere publikoak babesteko.]]>