<![CDATA[Jon O. Urain | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 22 Sep 2021 08:26:08 +0200 hourly 1 <![CDATA[Jon O. Urain | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Txabi Etxebarrieta, kontakizun partzial baten «kasu paradigmatikoena»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2015/002/001/2021-09-22/txabi_etxebarrieta_kontakizun_partzial_baten_kasu_paradigmatikoena.htm Wed, 22 Sep 2021 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/2015/002/001/2021-09-22/txabi_etxebarrieta_kontakizun_partzial_baten_kasu_paradigmatikoena.htm
«Etxebarrieta da zuriketa horren kasu paradigmatikoena, Manzanas edo Begoña Urroz baino gehiago», Bucesen iritziz: «Akademiaren paradigmaren pean, proiektu nazionalista espainiarra ezkutatzen du, eta obsesioa dauka ez soilik ETA deslegitimatzeko, baita euskal nazionalismo eta independentismo osoari zilegitasuna kentzeko ere». Ez alferrik: «Hain zuzen ere, euskal nazionalismoa eta independentismoa izan zen diktadura benetan zalantzan jarri zuena, eta munduari euskal gatazka eta diktaduraren errepresioa ezagutaraztea aldarrikatu zuena».

ETAren lehen biktima hil zuen Etxebarrietak; 1968ko ekainaren 7an, Adunatik Villabonara bidean (Gipuzkoa), errepide kontrol batean geratu zituzten Etxebarrieta eta Iñaki Sarasketa. Etxebarrietak tiro egin zion Jose Pardines guardia zibilari, eta ihes egin zuten. Ihesean, Tolosako Bentaundin kontrol batekin egin zuten topo, eta bertsio ofizialak dio Etxebarrieta tiroketa batean hil zutela.

1968ko txostena

Zergatik Etxebarrieta? Ikerlariak gogora dakar 2018an argitaratu zutela Pardines: cuando ETA empezo a matar (Pardines: ETA hiltzen hasi zenean) liburua: «Txosten forentse bat dago txosten polizial baten barruan, eta hor aztertzen dira Pardinesen nahiz Etxebarrietaren heriotzak». Txosten hori Ferrolgo Artxibo Militarrean dago: «Ikerketa polizial bat da, gertatutakoa argitzeko. Liburuaren egileek Etxebarrietaren figura deslegitimatzen dute, eta hildako guardia zibilarena nabarmentzen». Nola? «Informazio historiko bat dago; Pardinesek bost tiro jaso zituela hurbiletik, eta, beraz, hil egin zutela; ez zela borroka batean hil, ezker abertzaleak esan izan duen bezala. Eta esanez Etxebarrieta bai hil zela borroka batean». Txosten polizial horretan Pardinesen autopsia dago, egiaztatzen duena bost tiro jaso zituela. «Hortik aurrera eraikitzen dute liburua, txosten forentsean oinarrituta».

Pardinesi buruzko liburuan, ordea, ez zaio inolako aipamenik egiten Etxebarrietaren txosten forentseari, agiri berean egon arren; lau orrialde atzerago, Bucesen hitzetan: «Kontakizun bat egitea bilatzen dute, ez egia akademikoa kontatzea: Pardines hurbil hil zutela eta Etxebarrieta borroka batean hil zela». «Asko kostata», lortu zuen txosten hori, eta ikusi zuen Etxebarrietak tiro bat zeukala bizkarrean: «Horrez gain, ikusi genuen bi guardia zibilen deklarazioak kontraesanezkoak direla, bi guardia zibil horiek izan zirela euren kidearen hilotza ikusi zuten lehenak, instrukzio epailea beste guardia zibil bat dela... Ikusi dugu Etxebarrieta ere hil zutela, erabat babesgabe zegoela emandako tiro bat zeukala».

Baztertutako datua

Elementu hori, ordea, ez dute jaso Pardinesi buruzko lanean; «alde batera utzi dute», Bucesen esanetan. Haatik, liburuak bide oparoa izan du: horretan oinarrituta, dokumental bat egin zen, eta telesail bat gero: La linea invisible. Buces: «Kontakizun bat sortzen da. Etxebarrietaren kasua paradigmatikoa da: ez da aitortua izan diktadura bateko Guardia Zibilaren bertsioa eta Etxebarrietaren familiarena daudelako; eta senideena askoz gehiago gerturatzen da txosten forentseak dioenera». Beraz, haren arabera, «bertsio ofizial bat» dago, «Begoña Urrozekin egon zen bezala, informazioaren parte bat kontzienteki alde batera uzten duena. Pardines hil zuten, eta Etxebarrieta ere bai. Zertara dator hori ezkutatzeko asmoa? Gizarte heldu batean bizi gara».]]>
<![CDATA[«Frankismoarentzat, bi 'birus' batu ziren: abertzalea eta soziala»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2174/003/001/2021-09-22/frankismoarentzat_bi_birus_batu_ziren_abertzalea_eta_soziala.htm Wed, 22 Sep 2021 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/2174/003/001/2021-09-22/frankismoarentzat_bi_birus_batu_ziren_abertzalea_eta_soziala.htm Oposición, represión y graves violaciones de derechos humanos en Gipuzkoa en 1970 (Oposizioa, errepresioa eta giza eskubideen urraketa larriak Gipuzkoan 1970ean). Izenburuak berak definitzen du ikerlanaren xedea, baina baditu zeharkako beste asmo batzuk ere: «Frankismoaz ikusten ari garen zuriketa dela eta, agerikoa dena irizpide akademikoekin frogatu behar da».

Zein da zure tesiaren ekarpen nagusia?

Asmo nagusia zen frankismoaren azken aroan Gipuzkoan gertatutako jazarpen frankista eta giza eskubideen urraketak aztertzea; 1960 eta 1975 artean eta batez ere 1968tik aurrera. 1970a inflexio puntu bat izan zen, Burgosko auziarekin; 1968-1970 alditik aurrera, errepresaliatutako pertsona kopurua haziz joan zen. Tesiaren bidez frogatu nahi zena da sistema diktatorial batean agerikoa ematen duen zerbait: desproportzioa dagoela erregimenaren aurkako jardueraren eta haren erantzun errepresiboaren artean.

1936ko gerra osteari bainoago, Frankismoaren azken aldiari erreparatu diozu. Zergatik?

Oposizioaren jarduerak testuinguru bat dauka. Sistema diktatorial bat da, giza eskubideak urratzen dituena eta pertsonei jazartzen diena, baina 1960tik aurrera antzematen da jazarpen hori ugaritu egiten dela. Zergatik? Euskal Herrian, belaunaldi berri bat dagoelako beldurra galduz doana, munduan gertatzen ari dena ikusten ari dena eta ikusten duena Euskal Herriak eta Espainiako Estatuak diktadura horretan iltzatuta jarraitzen dutela.

Nola neurtu duzu desproportzio hori?

Egiteko nagusietako bat izan da erregimenaren agirietara jotzea. Informazio mordoa dago, eta hori testigantzekin kontrastatu behar da. Lan honetan, ezinbestekoa izan da Guardia Zibilaren eta Gobernu Zibilaren dokumentazioa aztertzea, azalduz egunez egun egiten zituzten operazioak. Dokumentazio hori oso baliagarria da kuantifikatzeko, adibidez, manifestazio baten ondoren zenbat pertsona atxilotu zituzten.

Zergatik Gipuzkoa?

Bi faktore giltzarri daude, nagusiki Gipuzkoan aztertu ditugunak baina balio dutenak Euskal Herri osorako: probintzia oso industrializatua da. Hobekuntza ekonomiko eta sozialen alde mobilizatzen hasten diren langileak daude, eta, bestetik, bere kultura eta hizkuntza berreskuratzen edo bere ikuspegi nazionalistak iraun dezan ahalegintzen den gizarte bat dago. Erregimeneko agintariek diote bi «birus» horiek, nazionalistak eta sozialak, bat egiten dutela, eta bat egitean, Gipuzkoa bihurtu zela erregimenak oposizio handiena zuen probintzia.

Eta horrek errepresioari bide eman zion.

Frankismoak hori guztia ikusi zuen etsai politiko gisa, eta horrek eragin zuen jazarpena handiagoa izatea Gipuzkoan. Badira parametro batzuk; Ordena Publikoaren Auzitegiko epaiketetan, gerra kontseiluetan... Espainiako Estatuan kasu gehien zituen probintzia Gipuzkoa zen. Kriminologiaren Euskal Institutuak torturez eginiko txostenean, kasu gehien zituen lurraldea zen. Datuek pentsarazten digute Gipuzkoa dela frankismoak gehien zigortutako probintzia; ez soilik Euskal Herrian, baita Espainiako Estatu osoan ere.

Salbuespen egoera gehien izan zituen lurraldea ere izan zen.

Espainian 1956tik 1975era egon ziren 11 salbuespen egoeretatik bederatzik eragina izan zuten Gipuzkoan; hiru soilik Gipuzkoan ezarri ziren. Egoera horiek giltzarri dira errepresio indiskriminatua ezartzeko; ehunka atxilotu zituzten. Datu bat: 1968ko abuztuan salbuespen egoera ezartzen denetik 1971ko otsailera 30 hilabete daude, eta horietatik hamarretan, Gipuzkoa salbuespen egoeran dago, horrek ekartzen duenarekin: atxiloketak etengabe, tortura kasu asko eta abar.

1970. urtea Burgosko auziarena da. Zenbaterainokoa da auziaren eragina?

Izugarria. 1968ko salbuespen egoera izan zen Meliton Manzanasen heriotzarengatik, eta horrek ehunka lagun atxilotzea eta torturatzea ekarri zuen. 1970ean Gipuzkoan ezarri zuten beste salbuespen egoera bat; manifestazioak egin ziren. Guztietatik, 21 jarduera bortitz baino ez dira dokumentatu, eta bederatzi pertsonari eragin zieten arinki. Protesta gehienak baketsuak izan ziren. Aldiz, erregimenaren aldetik atxilotu ugari, torturak salatu zituzten pertsona ugari eta bi hildako egon ziren: Roberto Perez Jauregi, Eibarren, eta Antonio Goñi, Donostian, manifestazio baten ondoren atxilotu eta torturatu zutena. Egun gutxira bere buruaz beste egin zuen. Burgosko auziaren eta salbuespen egoeraren emaitza dira bi hildako, ehunka atxilotu eta torturatu.

Hain ezagunak ez diren kasu batzuk ere argitara atera dituzu.

Tesiaren beste helburu bat zen giza faktorea sartzea; izen-abizenak jartzea. Kasu askotara heldu ahal izan naiz adibidez Iñaki Egañak edota Euskal Memoriak aurrez eginiko lanarengatik. Diktadura batean, sinets dezakegu bertsio bat, dioena pertsona bat «borroka batean» hil dela? 1968an Manzanas hil zutenetik 1974an Posada Zurron polizia hil zuten arte, ETAk ez zuen inor hil Gipuzkoan. Aldiz, garai horretan poliziek lau pertsona hil zituzten.]]>
<![CDATA[«Alternantzia» nahiago zuen jeltzale ohia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/005/001/2021-09-15/alternantzia_nahiago_zuen_jeltzale_ohia.htm Wed, 15 Sep 2021 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1898/005/001/2021-09-15/alternantzia_nahiago_zuen_jeltzale_ohia.htm
Rikardo Arregi kazetariaren anaia zen Joseba, eta teologian eta soziologian doktorea zen. Alemanian egon zen Teologia ikasten, Joxe Azurmendirekin batera. Alemaniatik bueltan, Tolosako Laskorain Ikastolan jardun zuen irakasle 1978 eta 1979 bitartean, eta handik Tolosako Orixe institutu publikora igaro zen. Hortaz, lan politikoa arlo akademikoarekin uztartu zuen. Eusko Alderdi Jeltzalean, Gipuzko Buru Batzarreko presidente izan zen 1986ko eszisioaren aurretik. Carlos Garaikoetxearen gertukotzat jotzen zen orduan, baina, Gipuzkoako militanteek EBBren kontra eta Garaikoetxearen alde jo zutenean, kargua utzi zuen Arregik. GBBren presidentetzara itzuli zen alderdia lurralde horretan berregituratzeko, Garaikoetxearen jarraitzaileek EAJ utzi eta gero. Euzkadi Buru Batzarreko kide ere izan zen Arregi.

Hortik, kargu instituzionaletara egin zuen jauzi: 1987an aukeratu zuten lehenbiziko aldiz legebiltzarkide, eta gero 1990tik 2001era aritu zen parlamentari. Arregi Jaurlaritzako Kultura sailburu izan zen 1984-1985 eta 1987-1995 artean, eta Hizkuntz Politikako idazkari nagusi; baita Jaurlaritzako bozeramaile ere; lehenbizi, Carlos Garaikoetxea Jaurlaritzako lehendakariak izendatuta, eta gero, Jose Antonio Ardanza lehendakariaren gobernuetan.

Kultur sailburu zela garatu zen Bilbon Guggenheim museoa eraikitzeko proiektua. Kargu horretan bertan, tirabirak izan zituen bere alderdiko sektore batzuekin hizkuntz politikaren inguruan. Besteak beste, Euskaldunon Egunkaria-ren sorreraren aurrean, Arregik eman zion Jose Ramon Beloki kazetariari euskarazko beste egunkari baten proiektua garatzeko enkargua. Egunkaria-k aurrera egin zuen, baina hura diruz laguntzearen aurka egin izan zuen Arregik. «Kontziente izan behar dugu euskarazko egunkari bat ez dela sekula lehendabiziko egunkaria izango, hau da, jendeak ez dio utziko ohiko egunkaria erosteari, eta hori horrela, ez dauka zentzurik euskaraz egunkari konbentzional bat eskaintzeak», zioen 1991ko apirilean. Lau urte iraun zuen boikotak, 1994an eta Ardanzak hala aginduta Egunkaria-rekin akordioa egin zuen arte.

1998. urtean Lizarra-Garaziko akordioa sinatua zuen EAJk, eta alderdiaren norabidearekin kritiko ageri zen Arregi, Gernikako Estatutua alboratzen eta posizio subiranistagoak hartzen ari zelakoan. Prentsako artikulu nahiz liburu ugaritan utzi zuen idatzia bere ikuspegia; besteak beste, EAJ berritu zela «Espainiarekiko elkarlanaren aldeko proiektu demokratiko batean» parte hartu duenean, eta porrot egin izan duela «antisistemekin» elkartzean. Garai horretan idatzi zituen La nación vasca posible (Euskal nazio posiblea), Euskadi como pasi-ón (Euskadi pasio gisa), Euskadi invertebrada (Euskadi bizkarrezurrik gabe) edota Ser nacionalista (Nazionalista izatea).

Beraz, alderditik urrunduz joan zen; 2001ean politikagintza utzi zuen, Eusko Legebiltzarrerako zerrendetan aurkezteari uko eginda. Arregik autonomia eskatu zuen kargua noiz utzi erabaki ahal izateko, baina ezetz esan zion zuzendaritzak. EAJ 2004an utzi zuen. Orduan azaldu zuen «asko pentsatutako hausnarketa» baten ondorio izan zela erabakia, ez gertakari jakin bati lotua, eta «oinarrizko gaietan distantzia handia» zuela EAJren ildo estrategikoarekiko. 2001eko bozen aurretik, bere erabakiaren berri ematean, azaldu zuen gobernu egokiena EAJ-PSE-EE aliantza litzatekeela, eta, bestela, EAJ-PSE-EE-PP «kontzentrazio» gobernu bat.

PSE-EErantz mugituz joan zen urte horietan, eta, 2004ko azaroan, Aldaketa plataforma aurkeztu zuen, «euskal kultura politikoa birsortu» eta Jaurlaritzan «alternantzia» egon zedin babesteko. Basta Ya plataformaren inguruan ibili zen orduan, eta ETAk mehatxatuta bizi izan zen. Konponbide prozesuarekiko izandako jarrera kritikoaren erakusle, BERRIAk 2014an eginiko elkarrizketa batean adierazitakoa: presoen arloa ere konponduz joaten bazen, klima politikoa ere baretuz joango ote zen galdetuta, zera erantzun zuen: «Ez dakit zergatik. Zer dago konpontzeko presoen kasuan?».

Haatik, PPk proposatuta mintzatu zen Eusko Legebiltzarreko Autogobernu Lantaldean, 2014. urtean. Orduan, kritikatu zuen estatutuaren erreforma mahai gainean jarri zela «justu» ETAk jarduera armatua utzi zuenean. Bere ustez, abertzaleek bakarrik nahi dute erreforma hori, eta beraz, balizko erreforma batek «alde baten beharrak asetuko lituzke soilik». Azpimarratu zuen burujabetza kontzeptua «demokraziaren aurkakoa» dela.]]>
<![CDATA[Joseba Arregi hil da, «alternantzia» nahiago zuen jeltzale ohia]]> https://www.berria.eus/albisteak/203139/joseba_arregi_hil_da_laquoalternantziaraquo_nahiago_zuen_jeltzale_ohia.htm Tue, 14 Sep 2021 14:43:35 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/203139/joseba_arregi_hil_da_laquoalternantziaraquo_nahiago_zuen_jeltzale_ohia.htm Ordezkari politikoek Arregiren ibilbidea goraipatu dute haren heriotzaren harira Rikardo Arregi kazetariaren anaia zen Joseba, eta teologian eta soziologian doktorea zen. Alemanian egon zen Teologia ikasten, han Joxe Azurmendirekin batera. Alemaniatik bueltan Tolosako Laskorain Ikastolan jardun zuen irakasle 1978 eta 1979 artean, eta handik Tolosako Orixe institutu publikora igaro zen. Hortaz, lan politikoa arlo akademikoarekin uztartu zuen. Eusko Alderdi Jeltzalean, Gipuzko Buru Batzarreko presidente izan zen 1986ko eszisioaren aurretik. Carlos Garaikoetxearen gertukotzat jotzen zen orduan, baina, Gipuzkoako militanteek EBBren kontra eta Garaikoetxearen alde jo zutenean, kargua utzi zuen Arregik., GBBren presidentetzara itzuli zen alderdia lurralde horretan berregituratzeko, Garaikoetxearen jarraitzaileek EAJ utzi eta gero. Euzkadi Buru Batzarreko kide ere izan zen Arregi. Hortik, kargu instituzionaletara egin zuen jauzi: 1987an aukeratu zuten lehenbiziko aldiz legebiltzarkide, eta gero 1990etik 2001era aritu zen parlamentari. Arregi Jaurlaritzako Kultura sailburu izan zen 1984an eta 1985ean eta 1987tik 1995era, eta Hizkuntza Politikako idazkari nagusi; baita Jaurlaritzako bozeramaile ere; lehenbizi, Carlos Garaikoetxea Jaurlaritzako lehendakariak izendatuta, eta gero, Jose Antonio Ardanza lehendakariaren gobernuetan. Kultura sailburu zela garatu zen Bilbon Guggenheim museoa eraikitzeko proiektua. Kargu horretan bertan, tirabirak izan zituen bere alderdiko sektore batzuekin hizkuntza politikaren inguruan. Besteak beste, Euskaldunon Egunkaria-ren sorreraren aurrean, Arregik enkargua eman zion Jose Ramon Beloki kazetariari euskarazko beste egunkari baten proiektua garatzeko. Egunkaria-k aurrera egin zuen, baina hura diruz laguntzearen aurka egin izan zuen Arregik. «Kontziente izan behar dugu euskarazko egunkari bat ez dela sekula lehendabiziko egunkaria izango, hau da, jendeak ez dio utziko ohizko egunkaria erosteari, eta hori horrela, ez dauka zentzurik euskaraz egunkari konbentzional bat eskaintzeak», zioen 1991ko apirilean. Lau urte iraun zuen boikotak, 1994an eta Ardanzak hala aginduta Egunkaria-rekin akordioa egin zuen arte. 1998. urtean Lizarra-Garaziko akordioa sinatua zuen EAJk, eta alderdiaren norabidearekin kritiko ageri zen Arregi, Gernikako Estatutua alboratzen eta posizio subiranistagoak hartzen ari zelakoan. Prentsako artikulu eta liburu ugaritan utzi zuen idatzita bere ikuspegia; besteak beste, EAJ berritu zela «Espainiarekiko elkarlanaren aldeko proiektu demokratiko batean» parte hartu duenean, eta porrot egin izan duela «antisistemekin» elkartzerakoan. Garai horretan idatzi zituen, berriz, La nacion vasca posible (Euskal nazio posiblea), Euskadi como pasion (Euskadi pasio gisa), Euskadi invertebrada (Euskadi bizkarrezurrik gabe) eta Ser nacionalista (Nazionalista izatea). Beraz, alderditik urrunduz joan zen; 2001ean politika utzi zuen, Eusko Legebiltzarrerako zerrendetan aurkezteari uko eginda. Arregik autonomia eskatu zuen kargua noiz utzi erabaki ahal izateko, baina ezetz esan zion zuzendaritzak. EAJ 2004an utzi zuen. Orduan azaldu zuen «asko pentsatutako hausnarketa» baten ondorio izan zela erabakia, ez gertakari jakin bati lotua, eta «oinarrizko gaietan distantzia handia» zuela EAJren ildo estrategikoarekiko. 2001eko bozen aurretik, bere erabakiaren berri ematean, azaldu duen gobernu egokiena EAJ-PSE-EE aliantza litzatekeela, eta, bestela, EAJ-PSE-EE-PP «kontzentrazio» gobernu bat. PSE-EErantz mugituz joan zen urte horietan, eta, 2004ko azaroan, Aldaketa plataforma aurkeztu zuen, «euskal kultura politikoa birsortu» eta Jaurlaritzan «alternantzia» egon zedin babesteko. Basta Ya plataformaren inguruan ibili zen orduan, eta ETAk mehatxatuta bizi izan zen. Konponbide prozesuarekin izandako jarrera kritikoaren erakusle, BERRIAk 2014an eginiko elkarrizketa batean adierazitakoa: presoen arloa ere konponduz joaten bazen klima politikoa ere baretuz joango ote zen galdetuta, zera erantzun zuen: «Ez dakit zergatik. Zer dago konpontzeko presoen kasuan?». Haatik, PPk proposatuta mintzatu zen Eusko Legebiltzarreko Autogobernu Lantaldean, 2014. urtean. Orduan, kritikatu zuen estatutuaren erreforma mahai gainean jarri zela «justu» ETAk jarduera armatua utzi zuenean. Haren ustez, abertzaleek bakarrik nahi dute erreforma hori, eta beraz, balizko erreforma batek «alde baten beharrak aseko lituzke soilik». Azpimarratu zuen burujabetza kontzeptua «demokraziaren aurkakoa» dela.]]> <![CDATA[Beste abiadura bat galdeketari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1941/015/001/2021-09-14/beste_abiadura_bat_galdeketari.htm Tue, 14 Sep 2021 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1941/015/001/2021-09-14/beste_abiadura_bat_galdeketari.htm
Alderdiaren sorreratik, independentzia erreferenduma ez atzeratzea izan da Salmonden mezu nagusietako bat, eta SNP hortik estutzea. Hala adierazi dute independentziaz konferentzian onartutako mozioan ere: independentzia «premiazko lehentasuna» dela eta «gero eta kezka handiagoarekin» ikusten dutela Eskoziako Gobernuak herritarren mandatu hori ez betetzea. Mozio horretan, eskari bat onartu du Albak: Eskoziako Parlamentuak gobernuari agintzea independentziari buruzko negoziazioak abia ditzala Westminsterrekin. Erresuma Batuko Gobernuak uko egiten badio horri edo erreferenduma bera onartzeari, Albak proposatu du «alderdien arteko ekintza parlamentarioa, herri mobilizazio baketsua, barneko eta nazioarteko auzitegietan lege mugimenduak eta iniziatiba diplomatikoak» egitea «eskoziarren borondate burujabea betearazteko».

29 aldiz «independentzia»

Greenocken batutako ordezkariek klima aldaketari, arma eta energia nuklearrei, Afganistani, artilearen industriari eta beste zenbait gairi buruzko mozioak onartu zituzten, baina, oroz gain, Eskoziaren independentzia izan zen konferentziaren gai nagusia, baita Salmonden hitzaldian ere; ordu erdiko hizketaldian, 29 aldiz aipatu zuen independentzia hitza. Alderdiko buruak bereziki jo zuen Nicola Sturgeon lehen ministro eta alderdikide izandakoaren aurka, independentzia erreferendumari buruzko negoziazioak hasteko luzamenduetan aritzea egotzita. Harrera beroa egin zioten kideek Salmondi, eta grinaz txalotu zituzten gobernuaren aurkako kritikak.

Eskoziako mugimendu independentistan buruzagi bat baino gehiago izan da Salmond, baina badirudi haren kapital politikoak eman duela eman beharrekoa; Opinium etxeak egin eta ostegunean argitaratutako inkesta baten arabera, Salmond da herritarren artean sinesgarritasun gutxien duen buruzagi politikoa; %69k diote ez diotela sinesten. Eta jazarpen sexualagatik haren aurka eginiko akusazioek, artxibatu badira ere, arrastoa utzi dute haren figuran. Hala ere, Salmond ez dago bakarrik: bi urtean, 6.000 kideko alderdi bat sortu du, bi parlamentari ditu Westminsterren eta hamabost udaletan gobernatzen du; helburua da datorren urtean horiei eutsi eta beste bospasei eskuratzea.]]>
<![CDATA[Gruyere estatutua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2012/005/002/2021-09-11/gruyere_estatutua.htm Sat, 11 Sep 2021 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/2012/005/002/2021-09-11/gruyere_estatutua.htm
Hamarkadotan, askotarikoak izan baitira aitortutako autogobernuaren urraketak; LOAPA legea izan zen lehenbizi, guztientzako kafea orokortu zuena; gero etorri dira estatutua bete gabeko 42 urte, eta, bitartean, Europako Batasunaren integrazio prozesu bat, estatuen boterea indartu duena, baita autonomia erkidegoei dagozkien alorretan ere. Eta, batez ere, Espainiako botere exekutiboaren eta judizialaren ekinaldi bat egon da, Eusko Legebiltzarrak eta Nafarroako Parlamentuak onartutako legeak auzitara eramanez, judizialki baliogabetuz eta Madrilek euskal instituzioenak diren eskumenei buruz arautuz.

Zenbakietan: 1980 eta 2018 bitartean, euskal erakundeek 129 helegite eta eskumen gatazka aurkeztu zituzten Espainiako arauen aurka, eskumenak urratu zituztelakoan: 127 Jaurlaritzak, eta bi Nafarroako Gobernuak. Madrilek, berriz, EAEko 56 legeren eta Nafarroako seiren kontra jo du. Gainera, euskal erakundeei dagozkien 50 eskumen baino gehiago Espainiako Gobernuaren esku daude oraindik.

Jaurlaritzak liburu batean jaso ditu orain urraketa horiek: Higadura isila. Urteotan lan mardula egin da autogobernuaren mugei buruzko diagnostikoa egiteko, eta hain zuzen, horixe jasotzen dute liburuan bildutako txostenek: zenbakiez harago, Madrilen esku hartzeak euskal erakundeen gaitasuna murrizten duela eguneroko erabakiak hartzeko; besteak beste, hezkuntzan eta osasungintzan.

Hori horrela, interesgarria izango da ikustea liburuak zer ibilbide egiten duen, kontuan hartuta lana zer garaitan argitaratu den ere; teorian, estatus politiko berriari buruzko eztabaida berriro aktibatzekoa denean. Bi norabide posible ditu, gutxienez: porrot egin duen eredu baten frogagiri bihurtzea, eta, horrela, beste harreman eredu baterako akuilu bilakatzea; edo, oraindik ere, Gernikako Estatutua izan zitekeena baina sekula izatera heldu ez dena jartzea xede gisa.]]>
<![CDATA[Nafarroako Gobernuak abenduaren 1ean jasoko du trafiko eskumena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/011/001/2021-09-08/nafarroako_gobernuak_abenduaren_1ean_jasoko_du_trafiko_eskumena.htm Wed, 08 Sep 2021 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1873/011/001/2021-09-08/nafarroako_gobernuak_abenduaren_1ean_jasoko_du_trafiko_eskumena.htm
Aspaldiko eskaria da eskumena: 1959ra arte diputazioak arautzen zituen Nafarroako errepideak, Araban bezala. Urte hartan, frankismoak ahalmen hori indargabetu zien bi lurraldeei, eta gobernadore zibilen eskuetan utzi zuen ardura.

«Pasabide» bat

Akordioaren ondorioetako bat izango da Foruzaingoak hartuko duela Nafarroako errepideen ardura. Txibitek zehaztu du Nafarroako Gobernuak «pasabide» bat aktibatuko duela egun Guardia Zibilaren trafikoko sailean ari diren poliziak Foruzaingoan aritzeko —aukera hori jasotzen du Polizien Nafarroako Legeak—. «Gure asmoa da, ezein momentutan, Nafarroan jarraitu nahi duen ezein guardia zibilek gure erkidegotik ez alde egitea», gaineratu du Txibitek.

Hogei urtez konpetentziarik eskuratu gabe egon eta gero, aurten Nafarroak jasoko duen bigarren eskumena izango da. Izan ere, espetxeetako osasungintzari buruzkoa bereganatu zuen Nafarroak apirilean.]]>
<![CDATA[Nafarroako Gobernuak abenduaren 1ean jasoko du trafiko eskumena]]> https://www.berria.eus/albisteak/202865/nafarroako_gobernuak_abenduaren_1ean_jasoko_du_trafiko_eskumena.htm Tue, 07 Sep 2021 21:13:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/202865/nafarroako_gobernuak_abenduaren_1ean_jasoko_du_trafiko_eskumena.htm <![CDATA[NBEk euskal galdeketa ikuskatu zuenekoa ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2021-09-01/nbek_euskal_galdeketa_ikuskatu_zuenekoa.htm Wed, 01 Sep 2021 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2021-09-01/nbek_euskal_galdeketa_ikuskatu_zuenekoa.htm
>Hain zuzen, gaur dira hogei urte egun horretatik, eta, Guardia Zibilaren kapitainak hasieran hala sinetsi bazuen ere, soldaduak ez ziren NBEk bidalitakoak, eta egun hartan ez zen erreferendumik egin; Zuzen ekintza taldeko kideak ziren, eta hura izan zen taldearen lehen ekintza.

>

>Guardia Zibileko kapitaina, militarrez mozorrotutako ekintzaileei agur militarra egiten. JOXE LACALLE

>Nekane Dominguez eta Gorka Lizeaga izan ziren protesta eta talde hartan aritutako bi. Lizeagak horrela gogoratzen du gertatutakoa: «2011. urtean geundela irudikatzen genuen. NBEko soldadu batzuk zeuden erreferenduma babesteko. Euskal Herria gune desmilitarizatua zen, baina posible zen indar armatuak joatea. Horregatik etorri ziren NBEkoak; babes gisa. Orri bat zuten, Kefir Annan NBEko idazkari nagusiak sinatua, zigilu eta guzti. Militarrek ikusi zutenean indar armatu bat -Guardia Zibila- hara zihoala, geldiarazi egin zituzten». Agur militarra egin ondoren jabetu zen kapitaina gertatzen ari zenaz. Kuartelera deitu, eta ordu erdira zeuden Guardia Zibilaren dozena bat ibilgailu.

>Zuzenen lehen ekintza publikoa izan arren, taldeak bazituen aurrekari batzuk; esaterako, euskal presoen aldeko dinamikan dozena bat ekintza egindakoa zen Presoekin Elkartasun Taldea, Lizeagak gogora dakarrenez: «Asmoa zen ez izatea aldarrikapen hutsa; ekintza zuzena, desobedientzia erabiltzea baizik. Adibidez, presoen arloan, horien bila joatea».

>

>Olentzero aurrekari

>Testuinguru horretan egin zituzten protesta irudimentsu batzuk: adibidez, Algecirasko espetxean (Espainia). Hura zen euskal presoak zeuden kartzelarik urrutiena; Olentzero joan zen haien bila, presoak Euskal Herriratzera: «Horrekin aldarrikatu nahi zen presoek Euskal Herrian egon behar zutela, baina, beste batetik, ez genuela zain geratu behar estatuek zer egingo; gu herri gisa presoen bila joaten baginen, ekarriko genituela. Sinesten genuen posible zela».

>Ziklo horren azken ekintza izan zen Olentzero eta Bizarzuri Villepinteko kartzelako hormetara igotzea, 2000ko Gabonetan -bi urte geroago, La Santeko presondegi barrura sartzea lortu zuten, orduan ere Olentzeroz eta Bizarzuriz jantzita-. Ekintza talde bat izateari utzi eta mugimendu desobediente bihurtu nahi izan zuten, eta hausnarketa prozesu bat gauzatu zuten 2000ko gabonetatik aurrera. Hilabetetako prozesu horren emaitza izan zen Zuzen ekintza taldea, Presoekin Elkartasun Taldetik sortua; 2001eko uztailaren 18an eman zuten taldea ezagutzera, indarkeriarik ez aktiboaren aldeko hautua eginda.

>Aldarrikapenen ikuspegia ere zabaldu zuten; presoen arloan soilik aritzen ziren lehen, eta presoen eskubideen, euskararen eta autodeterminazioaren alde ere hasi ziren. «Ikusi genuen eskubideen aldeko esparruan sartzen zirela autodeterminazioa eta euskara». Garai hartan, kontaktuan zeuden demoen mugimenduarekin, eta haiek ere lantzen zituzten esparru horiek. «Influentzia handia izan ziren hiru lan ildo horiek jorratzeko», Lizeagak gogoan duenez, eta elkarren ekintzetan hartzen zuten parte. «Ikusi genuen demoena adibide on bat zela beste gai batzuetan sartzeko».

>«Lubakien» artean

>Dominguezek gogoan ditu garai hartako helburuak eta filosofia: «Gure ametsa zen Euskal Herrian zabaltzea, eta taldeak sortzea, autonomiaz». Eta, zabalkunde horretarako, desobedientzia zibila zen gakoa: «Kartzelak ez betetzea zen asmoa. Desobedientzia zibila nahiko zaharra da, eta, ildo horretatik, pentsatu genuen ekintza deigarriak egitea, positiboak. Jendea erakartzea zen helburua». Bat dator Lizeaga: «Esaten genuen irribarre batekin askoz errazago sartzen diozula zure mezua alde ez dagoen bati, ekintza bortitz batekin baino. Garai horietan dena ziren lubakiak; gurea ez zen lubaki bat, ez zihoan inoren kontra».

>

>Zuzen ekintza taldeko kideak, tartean Olentzero eta Bizar Zuri daudela, Poissyko kartzelako hormetako batera igota, 2003ko abenduaren 20an. ELI GOROSTEGI

>Hori horrela, haien hipotesia zen gizartea ez zela «punta batetik bestera» aldatu behar: «Lortu behar genuen bakoitzak, zegoen tokitik, urrats bat egitea: oso kontra zeudenak kontra egotea, kontra zeudenek onartzea, neutro zeudenak alde jartzea...». Horretarako, ekintza zuzen ez-bortitza hartzen zuten gakotzat. «Euskal Herrian desobedientzia zibilaren tradizio luzea zegoen; Itoizko solidarioetatik, beraien egiteko modua; demoetatik, haien filosofia. Azkenean, guk ez genuen ezer asmatu», erantsi du Lizeagak.

>Taldeak bere bidea egin zuen, hiru aldarrikapenen inguruko mobilizazioak uztartuz; ekintza bakoitza garaiz prestatuz, bai komunikatiboki, bai aholku juridikoekin. «Aurrez joaten ginen lekura, ikustera nola zeuden gauzak, nola egin, nola jarri...». Baina batzuek seme-alabak izan zituzten, gazteagoen artean ez zegoen erreleborik, eta taldekideak aurrekari penalak pilatzen hasi ziren. 2005 arte egon ziren jardunean. ]]>
<![CDATA[Donostiako metroaren aurkako protesta egin dute Miramar aurrean]]> https://www.berria.eus/albisteak/202565/donostiako_metroaren_aurkako_protesta_egin_dute_miramar_aurrean.htm Tue, 31 Aug 2021 17:15:28 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/202565/donostiako_metroaren_aurkako_protesta_egin_dute_miramar_aurrean.htm Donostiako Miramar jauregian, eta, urtero legez, Donostiako metroaren aurkakoek protesta egin dute jauregiaren aurrean. Dozenaka lagun elkartu dira Kontxako erlojuen inguruan, eta handik manifestazioan joan dira Miramarreraino, Jaurlaritza, entzun: metroa gelditu. Behargabekoa, xahuketa, erokeria lelopean. Guardasola horiak eskuan, Satorralaia plataformak salatu du abuztuan berriro ekin dietela Kontxako hondartza inguruan egiten ari diren zulaketa lanei. «Obra hori egitea astakeria bat da edonondik, tunela zulatzeak hirigunean eragingo dituen arriskuez proiektuan egiten diren ohartarazpen latzak kontuan hartuta. Kontxako hondartzaren lurpean ere kalte larriak eragin direla egiaztatu du Itsasertzetako Zerbitzuak», ohartarazi du plataformak. Era berean, azaldu du Jaurlaritza eta Donostiako Udala «gezurretan» aritu direla Donostian «metroaren eraikuntzak dituen inpaktuen, kostu errealen eta helburuen» inguruan: «Gure ustez, gehiegikeria hau Donostian sustatzen ari den hiri ereduaren eta turismoan oinarritutako eredu ekonomikoaren ondorioa da. Horrek espekulazioa areagotzea eta inbertsoreen interes ekonomikoak bizilagunen eta langileen beharren gainetik jartzea dakar berekin».]]> <![CDATA[Sei preso Euskal Herriratuko dituzte, eta bat hurbilduko dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/202573/sei_preso_euskal_herriratuko_dituzte_eta_bat_hurbilduko_dute.htm Tue, 31 Aug 2021 13:57:49 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/202573/sei_preso_euskal_herriratuko_dituzte_eta_bat_hurbilduko_dute.htm Guillermo Merino, berriz, Zaragozatik (345 km) eramango dute Basaurira. 2000z geroztik dago preso, 26 urteko zigorra betetzen, eta 2019an bete zituen hiru laurdenak. Era berean, Jose Angel Lerin ere Basauriko kartzelara ekarriko dute; hura ere Zaragozan dago preso. 2007an atxilotu zuten, eta 25 urteko zigorra betetzen ari da. 2025eko ekainean beteko ditu hiru laurdenak. Beste bi preso, berriz, Zaballara ekarriko dituzte. Jon Etxeberria da bat; El Dueson zegoen orain arte. 2017an espetxeratu zuten, bederatzi urteko zigorra betetzeko, eta 2024ko irailean beteko ditu hiru laurdenak. Gainera, Iosu Ordoñez ere espetxe berean izango da, Topastik (460 km) Euskal Herriratuta. 2006az geroztik dago kartzelan, hamazazpi urteko zigorra betetzen, eta duela bi urte bete zituen hiru laurdenak. Azkenik, Imanol Miner Dueñastik El Duesora gerturatuko dute. 2002ko maiatzean sartu zuten preso, 30 urteko zigorra betetzeko, eta 2024ko azaroan bete zituen hiru laurdenak.]]> <![CDATA[Ehunka herritarrek Ertzaintzaren jokabidea arbuiatu dute Donostian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/013/001/2021-08-29/ehunka_herritarrek_ertzaintzaren_jokabidea_arbuiatu_dute_donostian.htm Sun, 29 Aug 2021 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1943/013/001/2021-08-29/ehunka_herritarrek_ertzaintzaren_jokabidea_arbuiatu_dute_donostian.htm Errepresiorik ez, Alde zaharra bizirik lelopean.

Konstituzio plazan elkartzera deitu zuen Parte Zaharra Aske taldeak, eta ehunka herritarrek egin zuten bat deialdiarekin. Ibilbidean zehar, protestara batutakoek «gazteak gara, ez terroristak», «ez, ez, ez, errepresiorik ez», eta «Iñigo Cabacas, gogoan zaitugu» oihukatu zuten, besteak beste. EAJren eta PSE-EEren aurka ere agertu ziren. Martxa amaierako hitzartzean, Ertzaintzaren jokabidea kritikatu zuten: «Identifikazio arbitrarioak egon dira une oro, aurrekari penalak dituzten zenbaiten zuzeneko atxiloketak izan dira, etxera zihoazen langile ugariren kontra ere oldartu dira, eta gazte ugari jipoitu dituzte atxiloketen unean eta komisarian». Protestara deitzeko oharrean, gainera, jakinarazi zuten «adin txikikoak gurasoen presentziarik gabe kalabozoetan autoinkulpazioak sinatzera bultzatu» zituztela.

Antolatzaileek ohartarazi zuten «errepresioari modu kolektiboan aurre egiteko beharra» azpimarratu nahi dutela: «Manipulazio mediatikoaren zein inpunitate polizialaren aurrean, elkartasuna antolatzen jarraitzeko borondatean berresten gara».

Ia lau urteko eskaera

Atzo bertan, beste hiru herritar atxilotu zituzten Donostian bertan eta Andoainen (Gipuzkoa), COVID-19aren aurkako neurriak ez betetzea eta Poliziaren aurrean oldartzea egotzita. Zehazki, desordena publikoak eragitea eta agintearen aurkako atentatua egitea leporatu diete. 26 eta 23 urte dituzte Donostian atxilotutako biek, eta 21 ditu Andoainen atzemandakoak. Hirurak utzi zituzten libre ordu batzuk geroago.

Iruñean ere izan ziren liskarrak ostegunetik ostiralerako goizaldean, eta 11 lagun eraman zituzten atxilo. Iruñeko 2. Instrukzio Auzitegiko epaileak baldintzapean aske utzi zituen atzo horietako sei, baina debekatu egin die Iruñeko Alde Zaharrera sartzea irailaren 9ra arte. Egun horretan egingo dute gertatutakoari buruzko epaiketa.

Hala ere, fiskalak gailu arriskutsu batekin eginiko atentatu delitu bat egotzi die seiei, eta hiru urte eta hamar hilabeteko zigorra eskatuko du horientzat. Beste atxilotuei erresistentzia jartzea eta lesioak eragitea egotzi diete, eta bi eta hamar hilabete arteko zigorrak eskatu dituzte horientzat.]]>
<![CDATA[Iñaki Bilbao euskal presoa erietxean da, eta gogoz kontra elikatzen ari dira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1856/009/001/2021-08-26/iaki_bilbao_euskal_presoa_erietxean_da_eta_gogoz_kontra_elikatzen_ari_dira.htm Thu, 26 Aug 2021 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1856/009/001/2021-08-26/iaki_bilbao_euskal_presoa_erietxean_da_eta_gogoz_kontra_elikatzen_ari_dira.htm
Bilbao Lezamakoa da (Bizkaia), 65 urte ditu, eta 2002. urteaz geroztik dago espetxean. Amnistiaren Aldeko eta Errepresioaren Aurkako Mugimenduak ohartarazi du presoa «muturreko egoeran» dagoela, haren osasun egoera «larria» dela eta bere borondatearen aurka elikatzen ari direla. AEMk zabaldu duenez, «ezaguna da, nahiz eta hain muturreko baldintzetan egon», Bilbaok uko egin diola «Espainiako Estatuak ikuskapen medikoa edo orkestratutako beste edozein manipulazio edo eraso egiteari». Era berean, gaineratu du Bilbaoren helburuak «bere azken gose eta komunikazio grebetan» izan dituen berak direla: «Independentzia eta sozialismoa euskal langileriarentzat eta Euskal Herriarentzat».

«Gose greban dauden euskal preso politikoentzat ez da berria indarrez eta euren borondatearen aurka elikatzea. Neurri honen helburua euskal presoen borondatea makurraraztea da, antzeko kasuei arreta eskaintzea, preso politikoen izaera ukatzea, eta baita espetxeratzeko arrazoia ere: Euskal Herriaren eta bere langile klasearen okupazioa eta esplotazioa», gaineratu du AEMk, eta elkartasuna adierazi dio presoari.

Joan den urtean ere gisa bereko protestaldi bat egin zuen Bilbaok; irailaren 9an ekin zion gose grebari, eta 50 egunez eutsi zion. Duela bi aste, Tinko taldeak zabaldu zuen Topasko presondegiko «hainbat funtzionarioren probokazio eta mehatxuek» eragin dutela Bilbaok protestari ekitea, baina Bilbaok berak azaldu du «iaz hasi zen grebaren jarraipena» dela. Aurrez, 2017an ere ia hilabete eman zuen baraurik, eta 2007an ere egun batzuez utzi zion elikatzeari.]]>
<![CDATA[Sortuk dio «presoen kaleratze bakoitzak elkarbizitzarako bidea indartzen» duela]]> https://www.berria.eus/albisteak/202353/sortuk_dio_presoen_kaleratze_bakoitzak_elkarbizitzarako_bidea_indartzen_duela.htm Wed, 25 Aug 2021 16:57:30 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/202353/sortuk_dio_presoen_kaleratze_bakoitzak_elkarbizitzarako_bidea_indartzen_duela.htm <![CDATA[Iñaki Bilbao gose greban den presoa ospitaleratu egin dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/202345/intildeaki_bilbao_gose_greban_den_presoa_ospitaleratu_egin_dute.htm Wed, 25 Aug 2021 13:23:33 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/202345/intildeaki_bilbao_gose_greban_den_presoa_ospitaleratu_egin_dute.htm gisa bereko protestaldi bat egin zuen Bilbaok; irailaren 9an ekin zion gose grebari, eta 50 egunez eutsi zion.]]> <![CDATA[Arreta psikiatrikoa jaso duten nerabeen kopurua %50 handitu da pandemian]]> https://www.berria.eus/albisteak/202312/arreta_psikiatrikoa_jaso_duten_nerabeen_kopurua_50_handitu_da_pandemian.htm Tue, 24 Aug 2021 14:21:31 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/202312/arreta_psikiatrikoa_jaso_duten_nerabeen_kopurua_50_handitu_da_pandemian.htm <![CDATA[Joseba Fernandez presoa aske geratu da]]> https://www.berria.eus/albisteak/202145/joseba_fernandez_presoa_aske_geratu_da.htm Thu, 19 Aug 2021 15:34:05 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/202145/joseba_fernandez_presoa_aske_geratu_da.htm Aitor Fresnedo askatu zuten, 25 urteko zigorra bete eta gero.]]> <![CDATA[Urkulluk izurria eta aurrekontuak jarri ditu urte politikoko lehentasun]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2021-08-19/urkulluk_izurria_eta_aurrekontuak_jarri_ditu_urte_politikoko_lehentasun.htm Thu, 19 Aug 2021 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2021-08-19/urkulluk_izurria_eta_aurrekontuak_jarri_ditu_urte_politikoko_lehentasun.htm
Urteroko legez, Jaurlaritzak Donostiako Miramar jauregian egingo du urte politikoari ekiteko Gobernu Kontseilua. Abuztuaren 31n izango da hitzordua. Ordurako, premiazko lan batzuk aurreratuta izan beharko ditu: pandemiaren bilakaera kudeatzeaz gain, ikastetxeetarako itzulera nola egingo den zehaztu beharko du gobernuak. Irailean bertan izango da politika orokorreko eztabaida, Eusko Legebiltzarraren jardunari berrekingo diona.

Horiez gain, datozen hilabeteetan Urkulluren gobernuak galtzak bete lan izango ditu estatutuaren arloan. Batetik, urriaren 1etik aurrera bere esku geratuko delako espetxeen eskumena; beraz, hari egokituko zaio Zaballako (Araba), Basauriko (Bizkaia) eta Martuteneko (Gipuzkoa) kartzelak kudeatzea, eta, horrekin batera, 700 bat langileren eta 1.300 preso ingururen gaineko ardura izango du. Jaime Tapia epailea ari da espetxe eredu berria diseinatzen, eta haren taldeak zehaztuak ditu irizpide nagusiak: besteak beste, presoen %40k zigorra erregimen irekian betetzea.

Bestetik, ordea, Espainiako Gobernuak eta Jaurlaritzak atzeratuta dituzte eskumenen transferentziei lotutako lanak; apirilean, bi gobernuek lau eskumenen inguruko akordioa itxi zuten, nahiz eta martxorako 11 ziren Jaurlaritzaren esku utzi beharreko eskumenak.

Gernikako Estatutua betetze aldera diseinatutako egutegiaren arabera, transferentzien hurrengo blokeak urrirako egon beharko luke itxita, eta multzo horretan sartuko dira, besteak beste, hidrokarburoak, estatuko sektore publikoa eta aireportuak. Erronken artean egongo da, halaber, bizitzeko gutxieneko diru sarreraren kudeaketa eskualdatzea.

Haatik, gauza bat da 1979ko estatutua betetzeko falta diren eskumenen transferentzia negoziatzea, eta beste bat Euskal Autonomia Erkidegoak izan beharko lukeen autogobernu ereduaz edo estatus politikoaz eztabaidatzea. Urkulluk bederatzi urte egingo ditu aurki Jaurlaritzako Lehendakaritzan, eta harrezkero mahai gainean dago estatus politikoaren gaia, hura nola definituko. Jaurlaritzak legealdirako gobernu programatik kanpo utzi zuen gai hori, baina espero da talde politikoek eztabaidari berrekitea udazkenean; izan ere, udaberrian Urkulluk berak behin baino gehiagotan adierazi zuen estatusari buruzko eztabaida atzera ere martxan jartzeko beharra.

2016-2020ko legealdian, bi dokumentu jorratu zituzten: estatus berriaren oinarri eta printzipioak, nagusiki EAJk eta EH Bilduk babestuta, eta bertsio diferenteak biltzen zituen testu artikulatu bat, EAJk, Elkarrekin Podemos-IUk eta PSE-EEk proposatutako adituek jorratuta. Datozen hilabeteetan ikusi beharko da bi testuek zenbaterainoko lekua duten abiatzekoa den eztabaidan.

Aurrekontuak, bermatuta

Jaurlaritzaren beste egiteko nagusietako bat zera izango da, 2022rako aurrekontuak taxutzea. Oraingoan ere nahieran osatu ahal izango ditu, EAJk eta PSE-EEk Eusko Legebiltzarrean daukaten gehiengoak bermatu egiten duelako aurrekontuak onartzea, baina ikusi beharko da legealdiko bigarren urte politikoan Jaurlaritza gai izango den oposizioko talde politikoren baten babesa erakartzeko.

2021erako, Pedro Azpiazu Ogasun sailburuaren taldeak 12.442 milioi euroko aurrekontua prestatu zuen, eta Jaurlaritzak Elkarrekin Podemos-IUrekin izan zituen elkarrizketa gehien, baina ados jarri gabe amaitu zituzten negoziazioak. Harrezkero, Jaurlaritzak ezkerreko koalizioaren babesa izan du, adibidez, Pandemiaren aurkako Legea aurrera ateratzeko, eta baliteke legealdiko bigarren urteak zehaztea Elkarrekin Podemos-IUk zenbaterainoko sostengua ematen dion Jaurlaritzari, hark gobernabidea bermatua izan arren. Legealdiko lehen urtea igarota, pandemiari aurre egiteko legea eta aurrekontuena izan dira legebiltzarrak onartutako bi arauak, baina hastekoa den urte politikoan legebiltzarrera heldu beharko lukete Jaurlaritzak legealdirako iragarritako 36 lege proposamenetako batzuk.

Horrez gain, Urkulluk zeregin ekonomikoen zerrendan izango ditu Europako funtsen kudeaketa eta COVID-19aren izurriak ekonomikoki utzitako egoera suspertzea.]]>
<![CDATA[Foro Sozialak «kortserik gabeko» sekretu ofizialen lege bat eskatu du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/007/001/2021-08-18/foro_sozialak_kortserik_gabeko_sekretu_ofizialen_lege_bat_eskatu_du.htm Wed, 18 Aug 2021 00:00:00 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1893/007/001/2021-08-18/foro_sozialak_kortserik_gabeko_sekretu_ofizialen_lege_bat_eskatu_du.htm
Argitaratutako informazioak baieztatuz gero, GALen eta torturaren biktimak aurrerantzean ere «diskriminatuak» izango direla uste du Foro Sozial Iraunkorrak, eta «egia, justizia eta erreparazioa jasotzeko duten eskubidea urratua» izango da berriro: «Sekretu Ofizialen Legearen erreformak ez luke izan behar kortserik, eta nazioarteko ohiko parametroak jaso beharko lituzke, biktima guztien eskubideak bermatu ahal izateko».

Era berean, foroak gogorarazi duenez, estatuak eragindako indarkeriaren biktimek Mikel Zabalzaren senideek, adibidez adierazi dute «lege horren erreforma modu bideragarrietako bat» dela haien kasuetako «egia agerian jartzeko». Horri lotuta, gogorarazi du Nafarroako Parlamentuan mozio bat onartu zutela martxoan: «Espainiako Gobernuari Sekretu Ofizialen Legea aldatzeko eskatzen zion, gardentasunez jakiteko 1985ean Zabalzaren heriotzaren inguruan izandako xehetasunak, beste demokrazia aurreratu batzuek egin duten moduan, hala nola Erresuma Batuak, Italiak eta Alemaniak». PSNk, Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak aldeko botoa eman zuten. Navarra Suma izan zen aurka agertutako talde bakarra.

Gainera, Foro Sozial Iraunkorrak jakinarazi du ezen, Espainiako Kongresuan jarduerari berrekiten diotenean, gehiengoa osatzen duten talde parlamentarioei zuzenduko zaiela, batetik, Nafarroako Parlamentuak onartutako mozioaren berri emateko eta, bestetik, adostasunaren alde lan egin dezatela eskatzeko, gai horren inguruko nazioarteko parametroak bilduko dituen sekretu ofizialen lege bat bermatzearren».

Egungoa, «onartezina»

Ahal Dugu-k legea erreformatzeko beharra azpimarratu du. Sare sozialetan zabaldutako mezu batean, adierazi du «onartezina» dela «lau hamarkadako demokraziaren» ondoren frankismo garaiko Sekretu Ofizialen Legea indarrean egotea: «Unidas Podemosekoek horrela defendatu dugu kongresuan, eta horrela defendatuko dugu».]]>
<![CDATA[«Kortserik gabeko» sekretu ofizialen lege bat eskatu du Foro Sozialak]]> https://www.berria.eus/albisteak/202073/laquokortserik_gabekoraquo_sekretu_ofizialen_lege_bat_eskatu_du_foro_sozialak.htm Tue, 17 Aug 2021 14:33:10 +0200 Jon O. Urain https://www.berria.eus/albisteak/202073/laquokortserik_gabekoraquo_sekretu_ofizialen_lege_bat_eskatu_du_foro_sozialak.htm Horien artean legoke GALi buruzko dokumentazioa. Hori jakinda, «kortserik gabeko» sekretu ofizialen lege bat egiteko eskatu du Foro Sozial Iraunkorrak, eta, «nazioarteko zuzenbidean oinarrituta, giza eskubideen urraketen biktimen arteko bereizkeriarik ezaren printzipioa» defendatu du: «Biktima guztiek dute egia, justizia eta erreparazioa jasotzeko eskubidea, eta ez errepikatzeko bermeak izateko eskubidea». Argitaratutako informazioak baieztatuz gero, GALen eta torturaren biktimak aurrerantzean ere «diskriminatuak» izango direla uste du Foro Sozial Iraunkorrak, eta «egia, justizia eta erreparazioa jasotzeko duten eskubidea urratua» izango da berriro: «Sekretu Ofizialen Legearen erreformak ez luke kortserik izan behar, eta nazioarteko ohiko parametroak jaso beharko lituzke, biktima guztien eskubideak bermatu ahal izateko». Era berean, foroak gogorarazi duenez, estatuak eragindako indarkeriaren biktimek, Mikel Zabalzaren senideek adibidez, adierazi dute «lege horren erreforma modu bideragarrietako bat» dela beren kasuetako «egia agerian jartzeko». Horri lotuta, gogorarazi du Nafarroako Parlamentuan mozio bat onartu zutela martxoan, «Espainiako Gobernuari Sekretu Ofizialen Legea aldatzeko eskatzen ziona, gardentasunez jakiteko 1985ean Zabalzaren heriotzaren inguruan izandako xehetasunak, beste demokrazia aurreratu batzuek egin duten moduan, hala nola Erresuma Batuak, Italiak eta Alemaniak». PSNk, Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak aldeko botoa eman zuten. Navarra Suma izan zen aurka agertutako talde bakarra. Gainera, Foro Sozial Iraunkorrak jakinarazi du ezen, Espainiako Kongresuan jarduerari berrekiten diotenean, gehiengoa osatzen duten talde parlamentarioei zuzenduko zaiela, batetik, Nafarroako Parlamentuak onartutako mozioaren berri emateko eta, bestetik, «lan egitea eskatzeko adostasunaren alde, gai horren inguruko nazioarteko parametroak bilduko dituen sekretu ofizialen lege bat bermatzearren». Ahal Dugu-rentzat, «onartezina» da egungoa Lege erreformaren beharra azpimarratu du Ahal Dugu-k. Sare sozialetan zabaldutako mezu batean, adierazi du «onartezina» dela «lau hamarkadako demokraziaren» ondoren frankismo garaiko Sekretu Ofizialen Legea indarrean egotea: «Unidas Podemosekoek horrela defendatu dugu kongresuan, eta horrela defendatuko dugu».]]>