<![CDATA[Jon Ordoñez Garmendia | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 25 May 2022 11:24:32 +0200 hourly 1 <![CDATA[Jon Ordoñez Garmendia | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Gasolina litroa bi euro baino garestiago saltzen dute Euskal Herriko gasolindegien herenek]]> https://www.berria.eus/albisteak/213610/gasolina_litroa_bi_euro_baino_garestiago_saltzen_dute_euskal_herriko_gasolindegien_herenek.htm Fri, 20 May 2022 13:19:15 +0200 Jon Ordoñez Garmendia https://www.berria.eus/albisteak/213610/gasolina_litroa_bi_euro_baino_garestiago_saltzen_dute_euskal_herriko_gasolindegien_herenek.htm BERRIAren erregaien prezioaren orrialde berezian ikus daitekeenez, abendutik hona 53 zentimo garestitu da gasolina mota hori litroko. Igoera maiatzean handitu da. Astebetean, maiatzaren 13tik, bost zentimo igo da (0,053 euro), eta atzo Euskal Herrian E-95 gasolina saltzen duten 539 gasolindegietatik 193tan (%35,8) bi euro baino garestiago zegoen jada litroa. Kopuru horiekin esan liteke Espainiako Gobernuak apirilean ezarri zuen hogei zentimoko hobariaren erdia petrolio konpainiek irentsi dutela jada. E-95 gasolina litroa bi eurotik gorako prezioan saltzen duten 193 gasolindegi horietatik 186 Hegoaldean daude. Ipar Euskal Herrian martxoan hasi zen nabaritzen Frantziako Gobernuaren neurrien eragina. Bost astean 1,971tik 1,780ra jaitsi zen E-95 gasolinaren salneurria. Hortik aurrera, baina, garestitu egin da, eta orain 1,907 euroan saltzen da litroa, martxoaren hasieran zuen salneurri berean. Orain, E-95 gasolina toki hauetan dago garestien: Bidaxunen (2,13 euro, Nafarroa Beherea), Orontzen (2,12, Nafarroa), Donibane Lohizunen (2,109, Lapurdi), Baionako Nafarroako Herni etorbidean (2,105), Itzan (2,099, Nafarroa), Beasainen (2,089, Gipuzkoa) eta Gernika-Lumon (2,084, Bizkaia). Merkeen, berriz, Etxarri-Aranatzen (1,809 euro, Nafarroa), Zeanurin eta Lemoan (1,799, Bizkaia), Amendüze-Unason (1,774, Nafarroa Beherea), Baionako Grand Basque etorbidean (1,675), Hendaian (1,66, Lapurdi), Angelun (1,549, Lapurdi) eta Senperen (1,335, Lapurdi). Gasolioa merkatu egin da E-98 gasolina ere nabarmen garestitu da. Hego Euskal Herriko batez besteko prezioak maiatzean gainditu zuen bi euroen langa, eta ez da hortik jaitsi; atzo 2,104 euroan zegoen. Gasolinaren prezioak gora egin du, eta A gasolioa, berriz, merkatu egin da, eta gasolina baino merkeago dago berriro Euskal Herrian: 1,891 euroan dago A gasolioa, eta 1,948 euroan E-95 gasolina. Iparraldean lau zentimo merkatu da azken hamar egunetan. Hegoaldean, berriz, hiru zentimo. Europako Batasuna Errusiako petrolioa bahitzea ari da aztertzen, eta, adituen arabera, horrek eragin du maiatzeko igoera. Ikusteko dago zer gertatzen den ekainera bitartean, Hego Euskal Herrian ekainaren 30ean amaituko baita Espainiako Gobernuaren hobaria. Une honetan prezio horiei hogei zentimoko beherapena egiten zaie Hegoaldeko gasolindegietan: hamabost Espainiako Gobernuaren kontura, eta bost petrolio konpainien kontura. Salneurri horietan, 55 litroko edukiera duen auto batean depositua E-95 gasolinarekin betetzea duela urtebete baino 28 euro garestiagoa da. Ipar Euskal Herrian, iazko maiatzetik, E-95 gasolina 31 zentimo garestitu da litroko, eta Hegoaldean, 0,54 zentimo (Madrilen beherapena aintzat hartu gabe). Gasolioa gehiago garestitu da urte honetan, eta 55 litroko depositu bat betetzea duela urtebete baino 36 euro garestiagoa da. Urtebeteko igoera 49 zentimokoa izan da Ipar Euskal Herrian, eta 68 zentimokoa Hegoaldean.]]> <![CDATA[Hondartza transmaribollo komunitatearena ere badela aldarrikatu dute Donostian]]> https://www.berria.eus/albisteak/213548/hondartza_transmaribollo_komunitatearena_ere_badela_aldarrikatu_dute_donostian.htm Wed, 18 May 2022 13:00:03 +0200 Jon Ordoñez Garmendia https://www.berria.eus/albisteak/213548/hondartza_transmaribollo_komunitatearena_ere_badela_aldarrikatu_dute_donostian.htm «Borrokatzeko garaia da» Oharrean ere salatu zutenez, asteburuan, Uribarri Ganboako urtegian (Araba), hondartza nudistan, bi lagun harrikatu zituzten «marikoi zikinak» oihu artean. Donostiakoan eraso bat baino gehiago izan ziren. Lehenengo, argazkiak atera zizkieten uretatik ateratzen ari ziren emakume batzuei, «iruzkin eta begirada batzuk egiteaz gain». Hori ikusi eta argazkiak atera zituenari horiek ezabatzera behartzera joan zirenean, surfa egitera zihoan gizon bat etengabeko eraso berbalean hasi zen, argazkiak atera zituztenak defendatuz eta esanez itxura horrekin ez harritzeko jendeak argazkiak ateratzen bazizkien. «Lesbiana zikin horiek». «Ez zarete batere femeninoak». «Joan zaitezte guraizearena egitera». Horiek izan ziren egin zizkieten irain askotarikoetako zenbait. Mehatxuak ere egin zizkieten, eta, salatzaileen hitzetan, ez zuten inguruan zituztenen inongo babesik jaso.]]> <![CDATA[Julian Erasok barkamena eskatu du bere adierazpenengatik]]> https://www.berria.eus/albisteak/213397/julian_erasok_barkamena_eskatu_du_bere_adierazpenengatik.htm Sat, 14 May 2022 14:05:35 +0200 Jon Ordoñez Garmendia https://www.berria.eus/albisteak/213397/julian_erasok_barkamena_eskatu_du_bere_adierazpenengatik.htm emakumezkoen kirola «moda bat» dela eta emakumezkoen Itzulia behartuta antolatu dutela esan ondoren: «berdintasunagatik, kontakatiluengatik... jende guztiak dio emakumezkoen kirolagatik gauzak egin behar direla...». Haserrea eragin zuten bere hitzek atzo, eta emakumezkoen Euskal Herriko Itzuliaren lehen etaparen amaieran atsekabetuta agertu zen Eraso Euskal Telebistaren kameren aurrean, bere adierazpenek izan zuten oihartzunagatik: «Nik benetan sentitzen dut, eta jende guztiari barkamena eskatzen diot, jende arruntari eta erakundeei». Ondoren lasterketaren antolatzaileen ibilbidean emakumezkoen kirola «beti» bultzatu dutela esan du, bai Euskal Bizikleta bezala, Debabarrenan eta OCETA bezala. «Erabat alde egon gara beti». Ikusi gehiago: Oihana Elduaien Uranga: 'Beste itzulia' Atzo hasi zen Euskal Herriko Itzulia, Bastidan. Txirrindulariek ere haserre ziren atzo irteeran. Leire Olaberria Euskal Telebistan hala mintzatu zen: «Errealitate bat da txirrindularitzak hartu duen indarra eta dimentsioa. Talentu izugarria dute eta munduari erakutsi nahi diote. Ez dute behar inor inguruan euren gurpila zulatzeko». Atzotik igandera jokatuko da emakumezkoen Euskal Herriko Itzulia. Demi Volleringek (SD Worx) irabazi zuen lehen etapa, Bastidan, eta sailkapen nagusiko buruan da. Lasterketa irabazteko hautagaietako bat dela erakutsi du.]]> <![CDATA[Gardentasun falta salatzeko, martxa bat egin dute Lasartetik Zubietako erraustegira]]> https://www.berria.eus/albisteak/213398/gardentasun_falta_salatzeko_martxa_bat_egin_dute_lasartetik_zubietako_erraustegira.htm Sat, 14 May 2022 08:45:01 +0200 Jon Ordoñez Garmendia https://www.berria.eus/albisteak/213398/gardentasun_falta_salatzeko_martxa_bat_egin_dute_lasartetik_zubietako_erraustegira.htm GHK-k apirilaren 26an matxura bat izan zuela erraustegiak.
EAMko kideek –Donostia Bizirik, Eguzki, Greenpeace eta Ekologistak Martxan elkartea– gogor kritikatu zuten matxuraren berri izan ondoren erraustegiaren inguruan dagoen isiltasuna. Eta agintariei galdegin zieten geldi dezatela: «Ez dezatela gehiago hondakinik erre, ez Zubietan, ez Añorgan, ez Bergaran eta ez inon». Hondakinen politika ere kritikatu zuten. «Tamalez, erraustegiak ez du konpondu hondakinen arazoa, eta, aldiz, Zubietan eta inguruetan eguneroko ogia da hondakinen errekuntzak eragiten duen kutsadura». Halaber, salatu dute inguruko herrialdeetara eramaten ari direla erraustegiko zepak eta eskoriak. Gogorarazi zuten Donostian hondakinen %42 baino ez dela gaika jasotzen, Europak ezarritako %50eko helburutik urrun.]]>
<![CDATA[Kazetari bat hil dute tiroz Txilen, 36 urtean lehen aldiz]]> https://www.berria.eus/albisteak/213331/kazetari_bat_hil_dute_tiroz_txilen_36_urtean_lehen_aldiz.htm Fri, 13 May 2022 11:36:31 +0200 Jon Ordoñez Garmendia https://www.berria.eus/albisteak/213331/kazetari_bat_hil_dute_tiroz_txilen_36_urtean_lehen_aldiz.htm Demokrazia garaian hil duten lehen kazetaria da, eta hilketak herrialdea astindu du. Izan ere, tiro egin zutenean, karabineroak han gertu zeuden, eta ez zuten ezer egin hiltzaileak atxilotzeko, sare sozialetan zabaldu diren bideoetan ikus daitekeenez. Txileko Poliziaren konplizitatea salatu dute askok. Jose Carrasco izan zen Txilen lanean ari zela hil zuten azken kazetaria. Analisis kazetarako egiten zuen lan, eta 1986an hil zuten, Pinocheten diktaduran. 1990ean ere beste kazetari bat hil zen, Jonathan Moyle ingelesa; haren gorputza lotuta aurkitu zuten, baina justiziak ez du argitu nork eta zergatik hil zuten. The New York Times-en arabera, arma trafikoa ikertzen ari zen. Txileko Gobernuak gaitzetsi egin du Sandovalen hilketa. Gabriel Boric presidentea ospitalera joan zen, eta Sandovalen senide eta lagunei babesa eman zien. «Indarkeriak demokrazia kaltetzen du, eta familiei min ematen die. Segurtasunarekin eta justiziarekin konprometituta gaude, eta ez dugu etsiko lan horretan», esan zuen Boricek. Txileko Amnesty Internationalek ohar batean azpimarratu du estatuari dagokiola kazetarien segurtasuna bermatzea. «Kazetarien lana ezinbestekoa da herritarrak gertatzen denaren jakinaren gainean egoteko. Aldi berean, estatuaren eta indar publikoen jardunaren gainean ere informatzen dute», esan du Rodrigo Bustos Txileko AIko zuzendariak.
Txileko karabineroen inguruko eztabaida aspaldikoa da, erabiltzen duten indarkeriagatik. 2019ko urriko protestetan ere hainbat lagun zauritu zituzten, eta askoren jomugan dago Polizia hori, diktadura garaian izan zuen funtzioagatik. Pinocheten konstituzioaren lekukoa hartuko duen prozesu betean da egunotan Txile, eta, puntuetako batean, konstituziogileek azpimarratu dute poliziak ez direla militarrak, eta indarkeriaren erabilera neurtu behar dutela eta giza eskubideak errespetatu behar dituztela.]]>
<![CDATA[Abu Akleh kazetariaren hiletan hilkutxa zeramatenen kontra oldartu da Israelgo Polizia]]> https://www.berria.eus/albisteak/213357/abu_akleh_kazetariaren_hiletan_hilkutxa_zeramatenen_kontra_oldartu_da_israelgo_polizia.htm Fri, 13 May 2022 07:48:53 +0200 Jon Ordoñez Garmendia https://www.berria.eus/albisteak/213357/abu_akleh_kazetariaren_hiletan_hilkutxa_zeramatenen_kontra_oldartu_da_israelgo_polizia.htm Asteazkenean hil zuen Israelgo armadak, eta 10.000 lagun elkartu dira bi egun geroago hari azken agurra ematera. Hiletan, Israelgo Polizia hilkutxa zeramatenen aurka oldartu da, eta hilkutxa erortzear izan dute haiek. Gorpua Saint Joseph ospitaletik atera dutenean jazartu zaie polizia, elizara bidean zeramatzatela. Ilargi Gorriaren arabera, 33 pertsona artatu behar izan dituzte poliziaren erasoaren ondoren, eta horietatik sei ospitalera eraman behar izan dituzte. Poliziak esan du harriak bota zizkietela, baina bideoetan ez da horrelakorik ikusten. Al-Jazeera zuzenean ari zen ematen hileta.
Ez dira horiek istilu bakarrak izan. Poliziak sei pertsona atxilotu ditu hiletan; horietako bi, Israelek okupaturiko Jerusalemen zati horretan Palestinako bandera erakusteagatik. «Hil ondoren ere, hura isilarazi nahian da Israel», salatu du kazetariaren iloba Lina Abu Aklehk. «Hileta bat ere ez daukagu bakean egiterik. Zoritxarrez, hainbat kontrol zeuden ospitalera bidean, autoak ez zitezen horra iritsi, eta elizaren ondoan dagoen Jaffako atera ere iritsi ezinean dira autoak», adierazi dio Al-Jazeerari.
Antonio Guterres NBEk idazkari nagusiak polizien jokaera kritikatu du, eta adierazpen eta biltzeko askatasunak errespetatzeko eskatu du. Ez da bakarra izan; Europako Batasunak gaitzetsi egin du polizien jarrera, eta «gehiegizko indarra» erabili dutela salatu du. NBEk ostegunean eskatu zuen hilketa sakonki ikertzeko. Mahmud Abbas Palestinako Aginte Nazionaleko presidenteak esan du Nazioarteko Zigor Auzitegira eramango dutela kasua. 1997an hasi zen Abu Akleh Al-Jazeerarentzat lanean, eta ikur bat zen Palestinan. Jenindik eraman zuten atzo hilotza Jerusalemera, Nabulus eta Ramallah igaro ondoren.]]>
<![CDATA[Jatorrizko herrien «lur, lurralde eta baliabideetarako eskubidea» jasoko du Txileko konstituzio berriak]]> https://www.berria.eus/albisteak/213026/jatorrizko_herrien_laquolur_lurralde_eta_baliabideetarako_eskubidearaquo_jasoko_du_txileko_konstituzio_berriak.htm Fri, 06 May 2022 16:17:09 +0200 Jon Ordoñez Garmendia https://www.berria.eus/albisteak/213026/jatorrizko_herrien_laquolur_lurralde_eta_baliabideetarako_eskubidearaquo_jasoko_du_txileko_konstituzio_berriak.htm Biltzar Konstituziogilean onartu zuten puntuetako bat. Aldeko 106 botorekin (103 ziren beharrezkoak), konstituzio berriaren zirriborroaren artikuluetako batean sartu dute «jatorrizko herrien lur, lurralde eta baliabideetarako eskubidea». Txalo artean hartu zuten bozketaren emaitza jatorrizko herriek biltzarrean dituzten hamazazpi ordezkariek. «Gatazka historikoak eta jatorrizko herriei kendu digutena konpontzeko bidea jarri du gaur Biltzar Konstituziogileak», adierazi duen Rosa Catrileo maputxeen ordezkariak. Artikuluaren arabera, jatorrizko herrien erreparaziorako mekanismo bat ezarriko da, eta aitortu egingo zaie euren izaterako ezinbestekoak dituzten euren lurraldeetako baliabideak erabiltzeko eskubidea. «Guk kolektiboak diren espazioak dauzkagu: aintzira bat, adibidez, santutegi bat da guretzat. Guk soilik uler dezakegu aintzira horrek arima bat duela. Leku horiek autonomoak izan behar dute eta komunitatearen eskura egon behar dute, ospakizunak egiteko, hor bizitzeko. Lurraldea behar dugu bizi ahal izateko, eta autonomia behar dugu lurraldeari zentzua emateko», zioen Elisa Loncon konstituziogile maputxeak iaz BERRIAn. Gaur egungo konstituzioa 1980ean Pinochetek idatzi zuena da, eta, askoren ustez, herrialdean dauden desberdintasun handien iturburua da, neoliberala izateagatik. Ura, adibidez, ondasun pribatu bat dela jasotzen du konstituzio horrek; Txileko Unibertsitate Katolikoko Uraren Eskubiderako eta Kudeaketarako Zentroaren arabera, munduan kasu bakarra da hori. Orain, ordea, lehen aldiz hartu dute parte jatorrizko herrietako ordezkariek Txileko konstituzioa idazteko prozesuan. Zazpi hautetsi maputxe daude, bi aimara, eta beste zortzi herritako bana. «Ez da egia jatorrizko herrien eskakizun handiek Txileko gizartea zatitzen dutenik, eta hau da horren adibide», zioen atzo Lonconek pozik, artikulua zirriborrora eramatea onartu ostean. «Albiste on bat», Boricentzat Gabriel Boric Txileko presidentearen arabera, «albiste on bat da» artikulu hori Konstituzioaren zirriborroan sartu izana: «Estatuak lurrak itzultzeko mekanismo justuak sortzea, horien gaur egungo jabeei dagokiena ordainduz, albiste on bat da herrialdearentzat». Boricek gaineratu du horrek aurrera egitea ahalbidetzen diola «oso zatituta dagoen gizarteari». Azpimarratu du zenbait sektoretan biolentzia areagotu egin dela eta akordio transbertsalak izatea espero duela. Oposizioan, ordea, ez dute hala ikusten. Bernardo Fontaine Goazen Txile taldeko konstituziogileak dio jatorrizko herrien aldeko joera erakustean duela artikulu horrek, baina zentzu negatiboan: «Zergatik izan behar dute jabetza berezi bat?». Haren ustetan, lurrak jatorrizko herriei itzultzeak gatazkak eta injustizia sortuko ditu. Ignacio Brionesek, Piñeraren Gobernuan Ogasun ministro izan zenak, dio baliabideen erabilera arautzea izango dela zailena. Txile oso aberatsa da baliabide naturaletan, mineralak batez ere, eta munduko litio erreserbarik handienetako bat dauka. Enpresa askok ustiatzen dituzte garai batean jatorrizko herrienak izan ziren lurretan, eta horrek gatazkak sortu ditu. Wallmapu maputxeen lurraldean, esate baterako, azken urteetan areagotu egin da estatuaren eta zurgintza enpresen eta maputxeen arteko gatazka. Azken zirriborroa, astelehenerako Iazko uztailaren 4an osatu zen Biltzar Konstituziogilea, eta maiatzaren 16an amaituko du konstituzio berriaren zirriborroa idazten. Artikuluak banan-banan ari dira onartzen. Lehenengo batzorde batean adosten eta idazten dituzte, eta horren ondoren osoko saioan onartzen dira. Horretarako biltzarraren bi herenak onartu behar du; hori lortzen ez badu, batzordera itzultzen da. Hautetsiak aukeratzeko bozetan eskuinak ez zuen lortu heren batera iristea, eta horrek ahalbidetu egin du konstituziogile ezkertiar eta independenteek testu aurrerakoi bat ateratzea aurrera. Eskuinak beto bat jarri dietela irudikatu nahi izan du. Aipatutakoaz gain, azken egunetan adostu dute Konstituzioan jasoko dutela Bioetika Kontseilu bat eratzea, kaleko eta hurbileko elikagai azokak sustatzea, ingurumen auzitegiak eratzea, indarkeria matxistarik gabeko bizitza baterako eskubidea eta animaliak babestea, besteak beste. Behin zirriborroa idatzi ostean harmonizazio batzorde batek ordenatu egingo ditu puntuz puntu onartutako artikulu guztiak, koherentzia izan dezaten. Batzorde hori 40 konstituziogilek osatuko dute, eta ekainaren 6rako amaitu beharko du lan hori. Tarte horretan, beste batzorde batek hitzaurrea idatziko du, konstituzioa bere osotasunean aintzat hartuz. Hirugarren batzorde batek konstituzio berria ezartzeko beharrezkoak izango diren trantsiziorako arauak jaso beharko ditu, eta aztertu beharko du gaur egun indarrean daudenetatik zer legek betetzen duten konstituzio berria eta zeintzuk ez. Hiru batzorde horiek lana amaitzen dutenean, euren proposamenak Biltzar Konstituziogilaren osoko bilkura, bozkatuko dira. Hor onartzen dutenean konstituzio berria Txileko presidentearen esku utziko dute konstituziogileek, uztailaren 5ean, eta biltzarra desegin egingo da. Herritarrek irailaren 4an bozkatuko dute konstituzio berria, irteerako erreferenduma deiturikoan (konstituzio berri bat egin behar ote zen galdetzeko egin zen sarrerako erreferendumetik bereizteko).]]> <![CDATA[PSko Kontseilu Politikoak berretsi egin du ezkerreko frontearen akordioa]]> https://www.berria.eus/albisteak/213025/psko_kontseilu_politikoak_berretsi_egin_du_ezkerreko_frontearen_akordioa.htm Fri, 06 May 2022 11:35:59 +0200 Jon Ordoñez Garmendia https://www.berria.eus/albisteak/213025/psko_kontseilu_politikoak_berretsi_egin_du_ezkerreko_frontearen_akordioa.htm Parlamenturako hauteskundeetarako adostutako akordioa bozkatu behar zuen, eta, 19:00etan bildu baziren ere, luze jo zuen eztabaidak: bost ordu baino gehiago iraun zuen. Azkenean, ordea, Kontseilu Politikoak berretsi egin du akordioa: 167 ordezkarik bozkatu dute alde, 101ek kontra, eta 23 abstenitu egin dira. «Bozketa honek esaten du zer espazio politikokoak garen, ezkerrekoak, eta ez Frantziako presidente Emmanuel Macronen aldekoak», adierazi du Olivier Faure lehen idazkariak. Presidentetzarako hauteskundeen ondoren egindako ahaleginaren fruitua da akordioa. Ezkerreko alderdiak bigarren itzulitik kanpo geratu ziren berriro, eta bigarren itzulian Macronen eta Marine Le Penen artean aukeratu behar izan ostean, Jean Luc Melenchon Parlamenturako bozei begira ezkerreko fronte bat osatzeko lanetan hasi zen. Duela hilabete batzuk ezinezkoa zirudiena bete egin da orain, eta Herri Batasun Ekologiko eta Sozial Berria izena izango du. Maiatzaren 1ean osatu zuten koalizioa, eta, Frantzia Intsumisoaz eta PSz gain, EELV Europa Ekologia-Berdeak eta PCF Alderdi Komunista daude akordioan, beste alderdi ezkertiar eta ekologiko batzuez gain. Alderdi Antikapitalista Berria ere akordioan dago hasieratik, baina ohartarazi du ez dela PSrekin batera joango eta akordiotik aterako dela iragarri du. Ekainaren 12an eta 19an egingo dira Senaturako eta Asanblea Nazionalerako bozak Ipar Euskal Herrian eta Frantzian. Herri Batasun Berriaren helburua Errepublika Martxan Macronen alderdiaren nagusitasuna apurtzea da. PSk eta FIk asteazkenean iragarri zuten adostasuna. Horren aurretik, Euskal Herrian aliantzarekin bat egin dute Frantzia Intsumisoko eta EELVko kideek; beharrezkotzat jo dute ezkerraren batzea, BERRIAk galdetuta. Ikusteko dago, ordea, nola banatuko dituzten hautagaiak barrutiz barruti. Ipar Euskal Herrian hiru barruti egingo dira.]]> <![CDATA[OMEren arabera, 15 milioi pertsona hil zituen koronabirusak munduan 2020an eta 2021ean]]> https://www.berria.eus/albisteak/212988/omeren_arabera_15_milioi_pertsona_hil_zituen_koronabirusak_munduan_2020an_eta_2021ean.htm Thu, 05 May 2022 10:03:23 +0200 Jon Ordoñez Garmendia https://www.berria.eus/albisteak/212988/omeren_arabera_15_milioi_pertsona_hil_zituen_koronabirusak_munduan_2020an_eta_2021ean.htm <![CDATA[A-15 autobidea asteburu osoan egongo da itxita]]> https://www.berria.eus/albisteak/212926/a_15_autobidea_asteburu_osoan_egongo_da_itxita.htm Wed, 04 May 2022 14:34:12 +0200 Jon Ordoñez Garmendia https://www.berria.eus/albisteak/212926/a_15_autobidea_asteburu_osoan_egongo_da_itxita.htm <![CDATA[1998, Margarita Roblesentzat legez kanpoko entzuketak onartezinak ziren urtea]]> https://www.berria.eus/albisteak/212689/1998_margarita_roblesentzat_legez_kanpoko_entzuketak_onartezinak_ziren_urtea.htm Thu, 28 Apr 2022 15:57:59 +0200 Jon Ordoñez Garmendia https://www.berria.eus/albisteak/212689/1998_margarita_roblesentzat_legez_kanpoko_entzuketak_onartezinak_ziren_urtea.htm Pegasus programaren espioitza kasuarekin. Ez da hori, ordea, Espainiak horrelakoak egiten dituen lehen aldia. Adibideak asko dira. Eta Roblesen adierazpenak beste kasu horietako bati dagozkio. 1998. urtea zen, eta jakin zen CESIDek, garai horretako Espainiako zerbitzu sekretuen zentroak, Gasteizeko HBren egoitzan legez kanpoko entzuketak egin zituela, artean koalizioa legezkoa zela (2003an legez kanporatu zuten). Robles Espainiako Auzitegi Nazionaleko magistratua zen 1998an, baina Barne eta Justizia Ministerioko Barne idazkari izana zen 1994tik 1996ra, eta 1998ko apirilaren 22an elkarrizketa egin zion Euskaldunon Egunkaria-k. Pello Urzelaik egin zion elkarrizketa, eta gogora ekarri du sare sozialetan.
El Mundo egunkariak 1998ko apirilaren 3an eman zuen HBri Gasteizen egindako legez kanpoko entzuketen berri. Goiko solairutik zelatatzen zituzten. Haren arabera, 1992tik espiatu zuten koalizio abertzalea, Espainiako Gobernuari horren berri eman gabe. Madrilgo egunkariaren arabera, epaileen baimenik gabe kontrolatu zituzten telefonoak, ordenagailuak eta faxak. Egunkaria-ko elkarrizketan, egun batzuk geroago, Roblesek esan zuen bera Barne Ministerioan izan zen garaian (1994-1996) ez zuela horren berririk izan, baina, edonola ere, demokrata batentzat horrelakorik onartzea ezinezkoa dela adierazi zuen. 24 urte geroago, beste gisa batera mintzatu da Robles legez kanpoko entzuketez. Pegasus programaren espioitza kasuko entzuketen harira galdetu zioten atzo Espainiako Kongresuan, eta hala esan zuen: «Zer egin behar du gobernu batek norbaitek konstituzioa urratzen duenean? Norbaitek independentzia deklaratzen duenean? Norbaitek bide publikoak mozten dituenean? Desordena publikoak egiten dituenean?». Roblesek adierazi du Espainiako Gobernuak eta haren organismo publikoek zuzenbidearen arabera jokatzen dutela, «legeek ezartzen dituzten kontrolekin». Baina, aldi berean, iradoki du justifikatuta dagoela independentisten aurkako espioitza. Ez zuen hala pentsatzen duela 24 urte, Euskaldunon Egunkaria-ri emandako elkarrizketan, gatazka puri-purian zegoen garaian (ETAk hamahiru pertsona hil zituen elkarrizketa egin aurreko urtean, 1997an): «Indarkeriaren kontra erantzun bakarra egon daiteke: legea zorrotz betetzea. Legea betetzea ez den edozein gauza, legez kanpoko entzuketak direla, gerra zikina dela, nire ustez okerra da». Gero gaineratu zuen: «Ezin dugu ahaztu arazo politikoa dela, eta politikoki konponduko da bakarrik». Elkarrizketa egin zen garaian, beste 145 profesional eta intelektualekin batera, elkarrizketaren eta negoziazioaren aldeko agiri bat sinatu zuen Roblesek. Azken lau erantzunak dira legez kanpoko entzuketei buruzkoak. Klikatu irudian handiago ikusteko Pegasus espioitza programaren kasuan ez bezala, 1998ko entzuketak ez zituen ukatu Roblesek, baina gaineratu zuen ez zuela uste jarduera orokorra zenik. Epaileek zer esango zuten itxaron behar zela erantzun zuen horrelako legez kanpoko entzuketa kasu bat posible ote zen galdetuta. Gasteizko HBko egoitzaren entzuketen auzia Arabako Lurralde Auzitegira iritsi zen, eta horrek hiru urteko espetxe zigorra eta zortzi urteko inhabilitazioa ezarri zien Emilio Alonso Manglano eta Javier Calderon CESIDeko zuzendariei; Espainiako Auzitegi Gorenak errugabetu egin zituen gero. Gainera, Mario Cantero Gonzalez eta Francisco Bujan Gonzalezi bi urte eta erdiko espetxe zigorra eta sei urteko inhabilitazioa ezarri zien entzuketen egile materialak izan zirelako. Victor Casteran eta Francisco Millan absolbitu egin zituen. Epaiak Espainiako estatua erantzule zibil egin zuen.]]>
<![CDATA[«Errugabeak hil genituen, eta armak jarri genizkien eskuetan»]]> https://www.berria.eus/albisteak/212643/errugabeak_hil_genituen_eta_armak_jarri_genizkien_eskuetan.htm Wed, 27 Apr 2022 15:56:31 +0200 Jon Ordoñez Garmendia https://www.berria.eus/albisteak/212643/errugabeak_hil_genituen_eta_armak_jarri_genizkien_eskuetan.htm <![CDATA[Munduko pertsonarik zaharrena hil da, 119 urte zituela]]> https://www.berria.eus/albisteak/212535/munduko_pertsonarik_zaharrena_hil_da_119_urte_zituela.htm Mon, 25 Apr 2022 12:23:03 +0200 Jon Ordoñez Garmendia https://www.berria.eus/albisteak/212535/munduko_pertsonarik_zaharrena_hil_da_119_urte_zituela.htm <![CDATA[Nafarroa Berriz Altxak ekitaldi politiko bat egingo du ekainaren 5ean Amaiurren]]> https://www.berria.eus/albisteak/212495/nafarroa_berriz_altxak_ekitaldi_politiko_bat_egingo_du_ekainaren_5ean_amaiurren.htm Sat, 23 Apr 2022 12:41:51 +0200 Jon Ordoñez Garmendia https://www.berria.eus/albisteak/212495/nafarroa_berriz_altxak_ekitaldi_politiko_bat_egingo_du_ekainaren_5ean_amaiurren.htm <![CDATA[Pablo Gonzalez Varsoviatik 100 kilometrora dagoen espetxe batera lekualdatu dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/212461/pablo_gonzalez_varsoviatik_100_kilometrora_dagoen_espetxe_batera_lekualdatu_dute.htm Fri, 22 Apr 2022 16:02:09 +0200 Jon Ordoñez Garmendia https://www.berria.eus/albisteak/212461/pablo_gonzalez_varsoviatik_100_kilometrora_dagoen_espetxe_batera_lekualdatu_dute.htm sinadura bilketa bat jarri dute martxan Change.org plataforman, Gonzalezen eskubideak errespeta daitezen galdegiteko. 4.600 sinadura bildu dituzte lehen egunetan.]]> <![CDATA[Johnsonek gezurra esan ote zuen ikertzea onartu du Komunen Ganberak]]> https://www.berria.eus/albisteak/212421/johnsonek_gezurra_esan_ote_zuen_ikertzea_onartu_du_komunen_ganberak.htm Thu, 21 Apr 2022 18:38:22 +0200 Jon Ordoñez Garmendia https://www.berria.eus/albisteak/212421/johnsonek_gezurra_esan_ote_zuen_ikertzea_onartu_du_komunen_ganberak.htm <![CDATA[Ahozko epaiketa hasi dute lekuko gisara Voxen galderei erantzuteari uko egin zion parlamentari baten aurka]]> https://www.berria.eus/albisteak/212411/ahozko_epaiketa_hasi_dute_lekuko_gisara_voxen_galderei_erantzuteari_uko_egin_zion_parlamentari_baten_aurka.htm Thu, 21 Apr 2022 13:46:48 +0200 Jon Ordoñez Garmendia https://www.berria.eus/albisteak/212411/ahozko_epaiketa_hasi_dute_lekuko_gisara_voxen_galderei_erantzuteari_uko_egin_zion_parlamentari_baten_aurka.htm
Fiskaltzak lau hilabeteko espetxe zigorra eskatu du Reguantentzat, eta epe horretan botoa emateko eskubidea kentzea ere bai. Lamelaren autoak hamar egun eman dizkio defentsa egiteko eta frogak aurkezteko. Auzitegi Gorenaren bigarren aretoak erabakiko du auzia. Ahozko epaiketa hasteko, Lamelak argudiatu du Reguantek bazekiela bere erabakiak zer ondorio izan zitzakeen, eta hala aitortu zuela epaiketan. Gorenak 2.500 euroko isuna jarri zion Reguanti ez deklaratzeagatik, eta Daniel Amelang haren abokatuak dio horrek esan nahi duela ez zuela deliturik egin: «Delitua izan balitz, ezingo zioten isunik jarri». Lamelak, ordea, bere autoan azaldu du legeak 200 eta 5.000 euro arteko isun bat ezartzen duela lekuko gisa deklaratzeari uko egiten dionarentzat, eta erabaki horri eutsiz gero desobedientzia larriaren delitua leporatu dakiokeela bigarren neurri gisara. Reguantek dio kasua hori dela. CUPeko ordezkariaren asmoa da epaiketan nabarmentzea Vox alderdi matxista eta xenofoboa dela, eta horri ez erantzutea «adierazpen askatasuneko ekintza bat» dela, «herri akusazioak ezarritako [Voxek eskatu zuen lekuko gisara deklaratu zezala] rol diskriminatzaileari eta nagusitasun abusuari izkin egiteko betebehar moral bat».]]>
<![CDATA[Europa mendebaldean izandako izurri bubonikoaren kasurik zaharrena aurkitu dute Arabako trikuharri batean]]> https://www.berria.eus/albisteak/212136/europa_mendebaldean_izandako_izurri_bubonikoaren_kasurik_zaharrena_aurkitu_dute_arabako_trikuharri_batean.htm Tue, 12 Apr 2022 09:10:49 +0200 Jon Ordoñez Garmendia https://www.berria.eus/albisteak/212136/europa_mendebaldean_izandako_izurri_bubonikoaren_kasurik_zaharrena_aurkitu_dute_arabako_trikuharri_batean.htm PNES aldizkarian argitaratu du ikerketa. Duela 5.000 eta 2.000 urte bizi izan ziren 252 pertsonaren genoma ikertu du; horietatik hamazazpi izurriak jota hil ziren. Sotillokoaz gain, soilik beste bi kasutan aurkitu dute orain arte izurri bubonikoaren arrastoa. Bi kasu horiek Samarako (Errusia) aztarnategi batean aurkitutako emakume baten eta gizon baten hezurduren kasuak dira, duela 3.800 urtekoak; bi horiek bat bestearen aurrean ehortzi zituzten. Arabako kasua Samarakoa baino lehenagokoa da, eta horrek hainbat galdera eginarazten du. Posible baita izurri bubonikoa Iberiar penintsulan sortu izana, eta ez Eurasian, orain arte uste zen moduan. Garai hartako bakterioak Justinianoren Izurriaren eta Izurri Beltzaren garaiko bakterioekin alderatu ditu ikerketak. Andradesek El Pais egunkariari adierazi dionez, orain arte egin den ikerketarik osoena da. Milioika hildako eragin ditu izurri bubonikoak Izurri bubonikoak milioika heriotza eragin ditu azken 2.500 urteetan. Lehen izurrite handia Ekialdeko Erromatar Inperioaren garaian izan zen. Justinianoren Izurria deitu zioten, Justiniano I.a enperadorea bera kutsatu zelako. Bera sendatu egin zen, baina izurrite hartan, K. o. 541 eta 549 urteen artean, 25-50 milioi pertsona artean hil zirela kalkulatzen da, garai hartako herritarren laurden bat (Asia Txikiraino hedatu zen ekialdera eta Italiaraino mendebaldean). Bigarren izurrite handia Erdi Aroan izan zen: Izurri Beltza. Yersinia pestis bakterioaren aldaera batek, 1300. eta 1400. urteen artean, 80 eta 200 milioi pertsona artean hil zituen Asia erdialdetik Europa mendebaldera. Hirugarren izurrite handia XIX. mendean izan zen, Indian, eta orduko horretan 12,5 milioi pertsona hil zituen.]]> <![CDATA[Marokok bi saharar hil ditu zerbitzugune bati drone batekin eraso eginda]]> https://www.berria.eus/albisteak/212088/marokok_bi_saharar_hil_ditu_zerbitzugune_bati_drone_batekin_eraso_eginda.htm Mon, 11 Apr 2022 10:58:25 +0200 Jon Ordoñez Garmendia https://www.berria.eus/albisteak/212088/marokok_bi_saharar_hil_ditu_zerbitzugune_bati_drone_batekin_eraso_eginda.htm Fronte Polisarioak harremanak eten ditu Espainiako Gobernuarekin SPS Saharako albiste agentziaren arabera, «basatia» izan da erasoa, «sahararren eta aljeriarren kontrakoa». ECSaharauik jakinarazi duenez, zerbitzugune hori Mendebaldeko Sahara eta Mauritania artean bidaiatzen dutenek eta merkatariek erabiltzen dute. Hainbat kanpadenda, ibilgailu eta ur biltegi eta bi kamioi txikitu ditu erasoak; kamioietako bat Aljeriakoa da. 2020ko azaroan gerra berpiztu zenetik lehen aldia da Marokok inguru horretan zibilei erasotzen diela. Hamabi erasoetako bat Mauritaniak mugan duen base militar batetik kilometro batera egin du.]]> <![CDATA[Imran Kahn lehen ministroa kargutik kendu dute zentsura mozio baten bidez]]> https://www.berria.eus/albisteak/212074/imran_kahn_lehen_ministroa_kargutik_kendu_dute_zentsura_mozio_baten_bidez.htm Sun, 10 Apr 2022 09:13:47 +0200 Jon Ordoñez Garmendia https://www.berria.eus/albisteak/212074/imran_kahn_lehen_ministroa_kargutik_kendu_dute_zentsura_mozio_baten_bidez.htm ez duela aitortuko zentsura moziotik ateratzen den gobernua.]]>