<![CDATA[Jon Rejado | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 21 Apr 2019 20:27:28 +0200 hourly 1 <![CDATA[Jon Rejado | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Ongizate gizartearen zutabeak egokitzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2161/006/001/2019-04-18/ongizate_gizartearen_zutabeak_egokitzeko.htm Thu, 18 Apr 2019 00:00:00 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/2161/006/001/2019-04-18/ongizate_gizartearen_zutabeak_egokitzeko.htm
Gaur egungo sistema publikoa prestatuta dago adineko pertsona gehiago izango dituen gizarte baten beharrei erantzuteko? Zer aldaketa beharko dira? Nola finantzatuko dira? Galdera horien gainean hausnartu dute hiru adituk. Mikel de la Fuente Zuzenbidean doktorea da, eta EHUko irakasle erretiratua; Begoña Perez Eransus Nafarroako Unibertsitate Publikoko Soziologia eta Gizarte Langintzako irakaslea da; Rafael Bengoa Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu ohia da, eta SI Health aholkularitzako zuzendaria. Denak bat datoz abiapuntuan: erabakiek sistemari eragin beharko diote, alor guztiak elkarri lotuta baitaude.

OSASUNGINTZA

Jaurlaritzan sailburu izan zenean, Bengoak arreta berezia jarri zuen gaixotasun kronikoetan. Egun, ideia hori berretsi du. Nabarmendu du hiru hamarkada barru 80 urtetik gorako biztanle kopurua handituko dela, eta bakoitzak eritasun kroniko bat baino gehiago izango duela: «Egungo sisteman, egoera ez litzateke bideragarria izango». Osasungintzaren antolaketari dagokionez, Bengoak uste du gaixo asko ez daudela egon behar duten lekuan. «Osasun arreta jaso duten asko ospitaleetan geratzen dira, behar duten lekura joan gabe: etxea, egoitzak... Etorkizunean zerbitzu berriak asmatu beharko dira».

Horren harira, etorkizunean osasungintza eta gizarte zerbitzuak bateratu beharko direla ondorioztatu du, eta aurrekontu bakarra izan beharko dutela. Eskumenen gaineko gogoeta ekar dezake horrek. Edonola ere, gaineratu du munduko hainbat herrialdetan bide horretan ari direla. «Aurreikuspen handiarekin jokatu beharko dugu; pertsona bat ospitaleratzean, haren irteera nola kudeatuko dugun zehaztera jo behar da». Aldaketa horiek guztiak beharrezkoak izango dira sistema ekonomikoki «iraunkorra» izan dadin, Bengoaren iritziz. «Inbertsioen %30-40 galtzen ari gara osasungintza eta gizarte zerbitzuak elkarlanean ez aritzeagatik». Are, gaineratu du osasungintzan jarduera batzuk aldatu beharko direla, aurrezteko. Bengoaren ustez, erabaki asko hartzen dira arrazoi historikoengatik. «Gakoa ez da diru gehiago bideratzea, dagoen hori hobeto kudeatzea baizik, behar berriei erantzuteko».

GIZARTE ZERBITZUAK

Egungo gizarte zerbitzuak ez daude prest gizarte zahartu baten beharrei erantzuteko, Begoña Perez Eransusen ustez. 1970eko eta 1980ko hamarkadan sortutako sarea da, orduko moldeetara egokitua: batetik, gizon gehienek enplegu bat zuten; bestetik, «familia zaintzailea» mantentzen zen. «Emakumeak arduratzen ziren zaintzaz; askotan, hirira migratzean, landa eremuan zuten lana galduta». Estruktura horietatik at geratzen ziren sektoreentzat bideratuta zeuden, bada, gizarte zerbitzuak. Baina Perezek azaldu du egun egitura horiek aldatu egin direla: «Garai bateko moldeen arabera egoera normalizatu batean egongo liratekeenei ere eman behar diete arreta orain gizarte zerbitzuek». Are, mendekotasunen arta ere handitu da. Zerbitzu publiko horiek gutxiengo batentzat pentsatuta zeudenez, ordea, ez daude prest egungo eskariei erantzuteko. Dena den, «ahal duten moduan» zerbitzu ona ematen dutela uste du.

Etorkizunera begira, galdera bati erantzun behar zaiola esan du Perezek: egungo egoera sozioekonomikoa egonkortuko da? Zantzuek hori iragartzen dutela ondorioztatu du, eta uste du horrek izango lituzkeen ondorioak antzematen hasi direla. «Sektore guztiek eman beharko dute pausoa: gizarte zerbitzuek, osasungintzak, hezkuntzak, enplegu politikek...». Gaineratu du testuinguru horretan gizarte zerbitzuen paradigma aldatu beharko litzatekeela. «Jendearen ongizatea bermatu beharko da: bakoitzaren beharrak, zaintza barne».

Esan du hori finantzatzeko zerga sisteman jarri behar dela arreta, eta belaunaldien arteko elkartasunean. «Jendeari esan ohi diot kontuak egiteko: jasotzen ditugun doako zerbitzu publikoek zenbat balioko luketen merkatuan».

PENTSIOAK

Pentsioen gaiari heltzeko, egungo egoeran jarri ditu begiak Mikel de la Fuentek. Krisian, oro har, kualifikatu gabeko langileen soldatak jaitsi dira gehien. «Soldata ereduan aldaketa gertatu dela ematen du, eta sistemaren dinamika horrek irautera jo du». Testuinguru horretan, zenbait erabaki politiko hartu dituzte: erretiroaren adina atzeratzea, pentsio osoa jasotzeko kotizazio urteak handitzea... De la Fuentek azaldu du horrek pentsioen gastu publikoaren jaitsiera eragingo duela etorkizunean. Adierazi duenez, horren ondorioz, ezer aldatu ezean pentsio publikoen ordezkatze tasa jaitsi egingo da; Europako Batasunen iragarpenek hori diote. Jaitsiera hori «erreala» dela argitu du De la Fuentek, inflazioaren bilakaera kontuan hartu gabe. 2013tik 2030era 18,4 puntu urrituko litzateke: 1.000 euroko soldata egonkor baten pentsioa 2013an 790 euro zen, eta 2030ean 606 eurora jaitsiko litzateke. Horri gehitu behar zaio iraunkortasun faktorea. Espainiako Gobernuak 2023ra arte indargabetu du, baina, ezarriz gero, pentsioen zenbatekoa bizirik irautearekin lotuko luke. «Biziaren iraupenak gorantz jarraituko du, moteldu arren, eta horrek pentsioak jaits ditzake».

Etorkizunerako iragarpenak egiteko demografiari erreparatu behar zaiola adierazi du Mikel de la Fuentek. Gogora ekarri du biziaren iraupena ez dela homogeneoa. Maila sozioekonomikoak eragiten du: zenbat eta handiagoa, orduan eta biziaren iraupen handiagoa. Zehaztu du, halaber, biziaren iraupena luzatzeak ez duela esan nahi osasun onari eutsiko zaionik. Horretan ere maila sozioekonomikoaren araberako aldeak daudela zehaztu du, baita generoaren araberakoak ere. Beraz, egungo politiketan jarraituta, bereziki sektore batzuei egingo die kalte: maila sozioekonomiko apalak, eta andreak.

Europako Batasunak mahai gainean jarritako konponbideek ez dute egoera hobetuko, De la Fuenteren iritziz. Batetik, erretiro adina atzeratzea proposatu da, eta, bestetik, pentsio pribatuen alde egitea. Lehen neurria «desastrea» litzateke: bereziki eragingo lieke lanean behin-behinekotasun handiena izan duten herritarrei, eta horien artean emakumezkoen pisua nabarmendu du. Pentsio pribatuen aldeko apustua ere ez dela «erreala» uste du.

Etorkizunera begira, azken urteetako erabaki politikoak bertan behera uzteaz gain, zenbait neurri proposatu ditu pentsioen sistema bideragarria izan dadin. Lehenik eta behin, nabarmendu du diru sarrerak handitu beharko direla. Esan du horretarako soldatak hobetu behar direla, indarrean dagoen sistema soldaten gaineko kotizazioetan oinarritzen baita. «Ezin da egon pentsio duinik lana kalitate txarrekoa bada». Kotizazioen topeak handitzea ere proposatu du; horri esker, egun kotizazioetatik at geratzen diren soldatetara heldu ahal izango litzateke. Horrekin batera, pentsioen topea ere igotzearen alde egin du. Pentsioen topearen igoera, ordea, kotizazio oinarrien igoera baino txikiagoa izatea proposatu du. De la Fuentek gogora ekarri du maila ekonomiko handiagoko pertsonak luzeago bizi direla, eta, beraz, denbora luzeagoan jasoko dutela pentsioa. Azkenik, zehaztu du enpresen gizarte segurantzarako kotizazio tipoak edo oinarriak ere handitu daitezkeela, behar izanez gero.

ENPLEGU POLITIKA AKTIBOA

Hiru adituek enpleguan jarri dituzte begiak, aurretik hitz egindakoaren harira. Begoña Perezek eta Rafael Bengoak nabarmendu dute etorkizunean aurreikus daitezkeen beharrak «aukera» bat direla kalitatezko enplegua lortzeko. «Gerren osteko epean, osasungintza eta hezkuntza publikoan enplegua sustatu zen, eta hori ekonomiari ekarpena egiteko modu garrantzitsua izan zen», gogorarazi du Perezek. Gaineratu du gizarte zerbitzuetan lan eskari handia egongo dela. Gaur egun, enplegu hori oso feminizatuta dago, eta behin-behinekotasuna handia da. Bada, sektore horretan enplegua sortzeko eta lan baldintza duinak ezartzeko aukera dagoela nabarmendu du.

Gizarte zerbitzuetan sortuko diren lanpostu horiek publikoak izan behar duten ez dute argi Bengoak eta Perezek. «Garrantzitsuena da kalitatezko zerbitzua eskaintzea», ondorioztatu du Bengoak. Perezek gaineratu du kalitatezko lan baldintzak bermatu beharko direla negoziazio kolektiboaren bidez, besteak beste.

ETXEBIZITZA

Perezek ongizatearen ardatzen artean jarri du etxebizitza. Gaineratu du gizarte zerbitzuetara bideratutako aurrekontuaren zati handi bat behar hori asetzeko bideratzen dela. «Europako beste herrialde batzuetan gizarte zerbitzuetara jo beharko ez luketen kasuak heltzen zaizkigu guri, Europako herrialde horietan etxebizitza ez delako hemen bezain garestia». Perezek uste du administrazioak ardatz horretan ere eragin beharko lukeela, etorkizunean gerta daitezkeen babesgabetasun egoerak prebenitzeko.

Bengoak beste dimentsio batetik heldu dio gaiari, etxebizitzarako eskubidea bermatzeko beharrean sartu gabe. Sailburu ohiaren ustez, etxebizitza izango da mendekotasuna duten pertsonei arreta emateko espazioa. Argitu du dagoeneko ildo horretan lanean ari dela administrazioa. Hala ere, nabarmendu du beste alor bat hartu beharko dela kontuan: bakardadea. «Izurrite bat da egun, eta zuzenean eragiten dio pertsonen osasunari».]]>
<![CDATA[EHUko kontratu bat, ezbaian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/010/001/2019-04-18/ehuko_kontratu_bat_ezbaian.htm Thu, 18 Apr 2019 00:00:00 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/1857/010/001/2019-04-18/ehuko_kontratu_bat_ezbaian.htm
Castanok 2012an jaso zituen lehen salaketak, Ikasle Ekintzak ezagutarazitako informazioaren arabera. The New School AEBetako unibertsitateak lanpostua uztera «behartu» zutela gaineratu du, salaketa bat zela eta. Ikertzailearen kontratazioa ez da gauzatu oraindik. Oraingoz, Gizarte Psikologia eta Portaera Zientzien Sailak oniritzia eman dio, ikasle elkarteak azaldutakoaren arabera. EHUko Donostiako Psikologia Fakultateko Batzordeak eman behar dio oraindik behin betiko onespena.

Batzordeko kideei kontratazioaren aurka egin dezatela eskatu diete. Horrez gain, kontratazioaren kontra antolatzeko eskatu diete talde feministei eta «ikasle orori». Azkenik, EHUko errektoreordetzari eta Eusko Jaurlaritzari kontratazioaren aurka ere egin dezatela galdegin diete.

Kontratazio eredua

Ikasle Ekintzaren arabera Eusko Jaurlaritzak zeresana du kontratazioan. Ikasle elkarteak ezagutarazitakoaren arabera, Ikerbasquek ordainduko luke kontratuaren parte bat. Jaurlaritzaren Zientziarako Euskal Fundazioak guztizkoaren %60 ordainduko luke, eta falta den %40a EHUko Kultura, Kognizio eta Emozioa Ikerketa Taldeak jarriko luke. «Finantzaketa sistema era hori sistema patriarkalak gizonek elkarren artean babesteko duten pribilegioaren eredu dela uste dugu», salatu du Ikasle Ekintzak, agiri batean.]]>
<![CDATA[«Insomnioari garrantzi handiegia emateak arazoa betikotzen du»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/032/001/2019-04-17/insomnioari_garrantzi_handiegia_emateak_arazoa_betikotzen_du.htm Wed, 17 Apr 2019 00:00:00 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/1887/032/001/2019-04-17/insomnioari_garrantzi_handiegia_emateak_arazoa_betikotzen_du.htm
Insomnioa sintoma bat da, edo gaixotasuna?

Bi aldeak ditu. Batetik, sintoma da, gaixotasun batzuen ondorioz agertzen baita. Ordea, sintoma horrek bizitza propioa har dezake, eta gaixotasun bihurtu: aste batzuk iraun dezake, edo kroniko bihurtu. Insomnioa arazo baten ondorioz ager daiteke, baina manten daiteke jatorrizko arazoa desagertu ondoren ere.

Insomnioak adin jakin batzuetan eragiten du gehien?

Edozein unetan ager daiteke. Loa asko aldatzen da pertsona baten bizitzan. Haurrek, oro har, hobeto egiten dute lo, baina horietan ere badaude insomnio kasuak. Bizitzaren joanarekin loa galduz goaz, eta adinekoak garenean ere errutinak galtzen ditugu. Bizitzan mugarri diren uneak daude: nerabezaroa; emakumeengan menopausia...

Estres eta antsietate kasuek gora egin dutela esan ohi da. Horrek insomnioan ere eragiten du?

Gero eta ardura eta eginbehar gehiago ditugu, eta, hori guztia egin ahal izateko, loari kentzen diogu tartea. Bestalde, led bidezko argiztapenarekin argi urdin gehiago jasotzen dugu, baita gailu elektronikoen pantailak begiratzean ere.

Zertan eragiten du argi urdinak?

Goizetan aktibatu egiten gaitu, baina iluntzean, melatonina askatzeko unea atzeratzen du. Hormona horrek logura eragiten digu. Beraz, ilundu eta gero loak hartzeko lan gehiago dugu, pantailen aurrean egotearen ondorioz. Ez naiz teknologiaren aurkakoa, baina konponbideak aurkitu behar ditugu: argi filtroak, argi gorriagoak... Konponbideak, ordea, arazoa gertatu eta gero heltzen ari dira.

Senda daiteke insomnioa, edo kudeatzen ikasi behar da?

Kronikoa oso konplexua da: bertan geratzen da, eta horrekin bizitzen ikasi behar da. Dena den, senda daiteke. Batzuetan itzul daiteke, baina senda daiteke. Horrez gain, kudeatzea badago, eta hori oso garrantzitsua da. Ondo bizitzea badago, insomnioa bizitzaren ardatza izan gabe.

Bizitzaren ardatza bihurtzen da?

Garrantzi handiegia ematen zaio, eta horrek arazoa betikotzen du. Loaren Unitatera datozenei adibide bat jartzen diet: pentsa dezatela jaio direla bi atzamarrekin esku batean. Bizitza normala egin ahalko lukete, moldaketa batzuekin. Insomnioarekin gauza bera gertatzen da, bai hori bizi duenarentzat, baita horren ingurukoentzat ere.

Ingurukoentzat?

Bi atzamar dituen horri goizero galdetuko zenioke: «Zer moduz zabiltza hiru atzamar gabe»?. Insomnioa duenari hori galdetu ohi zaio, egunero-egunero, eta horrek ez du laguntzen.

Nola egiten zaio aurre?

Helduengan modu bertsua da beti. Batetik, terapia kognitiboak eta konduktualak daude: loarekin lotutako ohiturak eta sinesmenak aldatzea. Horren bitartez, egoerak kudeatzeko tresnak lortzen dira. Hori erlaxazio neurriekin indar daiteke, edo loaren higienearekin. Bigarrena botikak dira: epe laburrean erabiltzea da egokiena, baina ez da asaldatu behar botika hartzeagatik, betiere medikuak aginduta bada.

Zer da loaren higienea?

Ohera joateko prestatzea da. Pertsona bat ez da pasatzen segituan esna egotetik loak hartzera. Bi ordu inguruko tartea behar dugu, batez beste. Gehien erlaxatzen duten gauzetako bat hitz egitea da.]]>
<![CDATA[Adineko gizarteari, forma]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2161/002/001/2019-04-16/adineko_gizarteari_forma.htm Tue, 16 Apr 2019 00:00:00 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/2161/002/001/2019-04-16/adineko_gizarteari_forma.htm
Abiapuntu gisa, Luxanek zahartze demografikoa kontzeptuaren nondik norakoak zehaztu ditu. XIX. mendean Frantzian asmatutako ideia dela argitu du: «Pentsatzen zuten gizarte batean adineko asko daudenean dekadentzia hasten dela, baina ez du ematen hori gertatzen ari denik». Unai Martin Roncerok, EHUko Osasunaren Gizarte-Baldintzatzaile eta Aldaketa Demografikoari Buruzko Ikerketa Taldeko kideak, esplikatu du zahartze horretan hilkortasunaren beherakadak izan duela eragin handiena: pertsonak luzeago bizi dira, eta bizitzaren kalitatea bera hobetu egin da. «Adinaren ideia berriz definituko da; gaur adineko pertsonatzat duguna are gehiago aldatuko da».



Hori guztia azken hamarkadetako egitura demografiarekin uztartuko dela azaldu du Luxanek. Gaineratu du testuinguru horretan zenbait egoera aurreikus daitezkeela, 30 edo 40 urte inguruko epera. Batetik, baby boom delakoaren garaian jaio ziren horiek 65 urteko muga gaindituko dute. Eustaten iragarpenen arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 2.186.200 milioi pertsona biziko dira 2031n, eta %28,2k 65 urte baino gehiago izango dituzte; 2018an, biztanleen %22 zeuden adinekoen taldean. Horrez gain, Luxanek azaldu du jaiotza tasa mantendu edo apur bat jaits litekeela. Azken datu horri «drama» kutsua kendu dio: «Guraso izateko adinean daudenak gero eta gutxiago dira: datuak espero izatekoak dira; beste batzuk balira, asaldatuko ginateke».

Eredu ekonomikoak sortua

Antzera mintzatu da Imanol Esnaola Gaindegiko koordinatzailea, jaiotza tasaren harira. «Ume gutxi bai, baina Mendebaldeko ekonomien pare gabiltza». Aldiz, baby boom garaiko jaiotza tasa «ezohikoa» dela nabarmendu du: «Euskal gizarteak oso zaila du pentsatzea ehuneko ehunean ordezkatuko duela belaunaldi hura». Horren harira, Esnaolak argitu du etorkizuneko bilakaera demografikoa oso lotuta dagoela iraganean izandakoarekin. Egungo egitura demografikoa ulertzeko, Euskal Herrian bi faktorek eragin zuten 1960ko eta 1970eko hamarkadetan: Marshall planak sustatutako baby boom delakoak, eta Euskal Herriak hartu zuen migrazio korronte handiak.

Esnaolak zehaztu du orduko hazkunde demografikoa estrategia ekonomiko bati lotuta egon zela. Horrek, besteak beste, biztanleriaren mugimendu handiak eragin zituen: hirietara mugitu ziren, hasieran, eta kostaldera, gero. Eta, era berean, horrek «lurralde desoreka nabarmena» ekarri zuen. Desoreka hori gaur egun ere «pairatzen» dela nabarmendu du Esnaolak: «Landa eremuko lurralde asko husten ari dira, eta zahartzeak hutsik utziko ditu udalerri asko, bailara asko». Are, azaldu du hirietan ere «segregazioa» gerta litekeela; Gasteizko auzo berriak jarri ditu adibide gisa: «Jende gaztea bertara lekualdatu da». Demografiaz bainoago «metabolismo demografikoez» hitz egin behar dela gaineratu du. «Egungo egiturak ez du aukera ematen komunitate bakoitza bere kabuz biziberritzeko».

Euskal Herri barruan, ordea, errealitate ezberdinak daude, azken hamarkadetan abiarazitako politiken ondorioz. Ipar Euskal Herriko barnealdeak Hegoaldekoak baino jaiotza tasa altuagoa du. Esnaolaren arabera, Iparraldeko erregimen ekonomikoa Europako iparraldekotik gertuago dago: zaintza ardura komunitatearen interesekoa den heinean, administrazioaren babes indartsuagoa du. Hegoaldea eredu latindarretik gertuago dago: babesa familiaren eta lagunartearen esku geratzen da, eta estatuaren babesa txikiagoa da. Baina, oro har, Euskal Herriko landaguneek gazte gutxi atxikitzen dituzte.

«Herri xedez» pentsatu

Gizartea zahartzeak aldaketak ekarriko dituela iragarri dute aditu guztiek. Are, ohartarazi dute aldaketak orain arteko eredu ekonomikoak zehaztutako bidean gertatuko direla, ezer egin ezean. «Zama historiko bat gainditu behar dugu gure kabuz: demografia normalizatzera heldu behar dugu», gogoetatu du Esnaolak. Horretarako, hiru ardatzetan jarri du arreta: adinekoen ongizatea bermatzea; eredu ekonomiko iraunkor bat sortzea -erreparatuz ingurumenari, demografiari...-; eta lurralde oreka lortzea. Hiru ardatz horiek «herri xedez» pentsatu behar direla gaineratu du. «Gerraren osteko hamarkadetan ez genuen herri moduan gure bilakaera demografikoan eragiterik izan, baina orain ezin dugu huts egin».

Etorkizuneko gizarte egituren aldaketek hainbat eztabaida suspertuko dituztela uste du Marta Luxanek. Zahar izatea eta zahartzea zer den ulertzeko moduari heldu beharko litzaiokeela azaldu du: «Duela lau hamarkada 65 urte izatea gauza bat zen; gaur egun, beste bat; eta lau hamarkada barru ere aldatuko da». Horrekin lotuta, nabarmendu du egungo gizartea «ulertezina» litzatekeela adinekoen lana kontuan hartu gabe: bere gain hartzen duten zaintza; senideei ematen dieten sostengua; gizarte mugimenduetan duten parte hartzea...

Administrazio publikoen erantzukizunak ere nabarmendu dituzte adituek. Luxanek mahai gainean jarri ditu pentsioen gaia, eskaintzen dituzten zerbitzu publikoak, edota etxebizitza politikak, besteak beste. Horiek «erabaki politikoak» direla azpimarratu du, eta gaineratu du adin egiturak ez dituela horiek baldintzatzen. «Gizartearen lehentasunetan pentsatuz hartu behar diren erabakiak dira».

Luxanek zaintzan ere jarri ditu begiak etorkizunerako erronkez gogoeta egitean. Auziak hainbat ardatz dituela adierazi du. Administrazio publikoek eskaintzen dituzten zerbitzuez gain, gaiari «komunitate» gisa heltzeko garrantzia nabarmendu du. «Ezin da ahaztu estatuaren erantzukizuna, baina ez du ematen bizitza erdigunean jarriko duenik». Komunitatetik eragiteko moduez mintzatu da, bai eta jadanik martxan dauden zenbait proiektuz ere: etxebizitza komunitarioena, kasurako. Horrez gain, zaintza ardatz izanda, lan merkatuan jarri ditu begiak. Adituak bat datoz zaintzaileen sektoreak gora egingo duela, baina Luxanek gogoratu du lan baldintzak «oso eskasak» direla: «Batzuk esklabotza baldintzetan bizi dira; eztabaida hori oso lotuta dago populazioaren bilakaerarekin».

Imanol Esnaolak, besteak beste, udal politiken garrantzia nabarmendu du, udalerrien tokiko iraunkortasuna zaintzeko. Horrekin lotutako proiektu bat lantzen ari da Gaindegia: Udalbizi. Hain justu, uste dute tokiko iraunkortasuna komunitate iraunkorragoak egiteko bidea dela. «Euskal Herriak bide hori hartu behar du, lurralde oreka eta horren gaineko kontrol eraginkorra izatera iritsi nahi badu».]]>
<![CDATA[Taulako pasiotik komunitatera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2053/048/002/2019-04-14/taulako_pasiotik_komunitatera.htm Sun, 14 Apr 2019 00:00:00 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/2053/048/002/2019-04-14/taulako_pasiotik_komunitatera.htm
Bertan parte hartu zuten guztiek bat etorri ziren arte eszenikoek barruan duten indarra nabarmentzean. Hainbat ideia bota zituzten, ildo berean: bulkada, pasioa, droga, berehalako komunikazioa... Are, indar horri, antzezlean ez ezik, ikusleengan eragiteko balioa ere aitortu zioten. «Gauzak euskaraz gertatzean komunitatea sortzen da: manifestazioa da, ia, denak espazio berean egotea». Amancay Gaztañaga aktore eta antzerkigileak «tresna bat baino harago» doan zerbait moduan ikusten ditu arte eszenikoak, esan zuen. Gaineratu zuenez, iraultza feminista egiteko bide gisa hartu du antzerkia: «txikia», baina iraultza. «Bertatik zerbait aldatu badezaket, ondo; bideak markatu dizkidate, eta ari naiz saiatzen bide horiek nola apurtu».

Euskal Herriko arte eszenikoen iragana ere baliatu zuten, oraingo egoera aztertzeko. Idoia Gereñuk, Ekin eta joka. Azken ikerketak euskal teatroaz liburuko egileetako batek, gogora ekarri zituen 36ko gerra aurreko datu batzuk. Euskal Herrian, asteburu berean, ia 30 antzezlan eskaini ziren euskaraz. Gerrarekin eta diktadurarekin eten bat gertatu zen, baina. Eten hori beste esparruetan ere gertatu zela esan zuten Baratzan bildutakoek. Bertsolaritza jarri zuten adibide. Horren harira, bertso eskoletan egindako lana gogorarazi zuen Amaia Alvarezek, Ekin eta joka-ko koordinatzaileak —egileetako bat ere bada—: bertso eskoletan, bertsolariak prestatzetik, bertsozaleak sortzera pasatu dira. Hortik abiatuta, «ikusleen hezkuntzan» jarri zuen arreta Alvarezek.

Euskal arte eszenikoek ikusleei egiten dien ekarpenaren autokritika zorrotzak entzun ere ziren atzo. Unai Lopez de Armentiak, Baratza aretoa kudeatzen duen Parasite Kolektiboko kideak, ez zuen horren argi komunitatean eragiten denik. Ikusle «pasiboen» ideia jarri zuen mahai gainean: taulako proposamena jasotzera mugatzen direnak. Amancay Gaztañagaren ustez, komunitatean eragiteko aukera ematen dute arte eszenikoek: «Antzerkiak eskaini dezake ikusleek behar duten katarsi hori; erritu bat da». Haren ustez, «publikoarekin» lan egitea da gakoa, ez «publikoarentzat».

Militantzia

Idoia Gereñuk ikuslearen jarrera bera aipatu zuen atzo. «Ze ikusle doa eskuzabal?», galdetu zuen, eta erantsi, kasu batzuetan ikusle zenbait «militantzia euskaltzalea» dela-eta joaten direla emanaldietara: «Pertsona batzuk euskaraz delako joaten dira antzezlan batzuk ikustera, ez antzerkia delako». Programatzaile batek, berriz, gogoeta gisa esan zuen: antzerkia programatzeari utziko baliote, bere herrian protestarik ez litzatekeela izango.

Euskaraz lan egitearen zailtasunez ere mintzatu ziren atzoko hizlariak, hizkuntza gutxitua, ez-hegemonikoa den heinean. Horrekin lotuta, Maite Aizpurua Dantzertiko ikasleak eskatu zuen hausnartzeko euskal arte eszenikoetan egon daitezkeen beste harreman hegemoniko batzuen gainean: «Zer da euskal antzerkia egitea?».]]>
<![CDATA[«Taulan nagoenean nire unea dela sentitzen dut, inork lapurtu ezin didana»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1914/054/001/2019-04-14/taulan_nagoenean_nire_unea_dela_sentitzen_dut_inork_lapurtu_ezin_didana.htm Sun, 14 Apr 2019 00:00:00 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/1914/054/001/2019-04-14/taulan_nagoenean_nire_unea_dela_sentitzen_dut_inork_lapurtu_ezin_didana.htm La Pulga (Arkakusoa). Taberna batean lan egiten zuen garaitik omen datorkio ezizena. Mahaien artetik ziztu bizian mugitzen zenez, bezero batzuek hala esan zioten; Etxebarrietaren lagun batek entzun zuen, eta hala esaten hasi zitzaion.

Txiki-txikitatik dantzarekin lotura izan duzu, ezta?

Ballet klasikoa ikasi nuen. 8 edo 9 urte inguru izango nituen. Akademia pribatu batean hasi nintzen, eta, dantza eskola publikoa ireki zutenean, bertara joan nintzen. Lau maila egin nituen, eta orduan utzi nuen.

Zergatik?

Institutuan 15:00 arte egon, bazkaldu eta 18:00etan balletera joaten nintzen, 21:00 arte. Astelehenetik ostiralera. 14 edo 15 urte nituen, kalera ateratzen hasteko gogoa... Hori guztia elkartu zen, eta balleta utzi nuen.

Egun batetik bestera?

Aitari proposamen bat egin nion. Ikasturtea hasita zegoen, eta ikasketak uztea proposatu nion, balletarekin jarraitzeko. Hurrengo urtean ballet eskolek goizez izan behar zuten, eta ni gauez ikasten hasi behar nuen, derrigor. Beraz, gauez kurtsoa errepikatzea proposatu nion. Aitak ez zidan utzi. Baina esan beharra dago gurasoek asko lagundu didatela beti! [Barre egin du] Haren lekuan jartzen naiz, eta ulergarria da, motxilan daramaguna ikusita.

Zer dago motxilan?

Kuban hori ez litzateke gertatuko. Kultura askoz gehiago baloratzen dute han. Hemen esaten duzu dantzaria zarela, edo aktorea, abeslaria... eta hurrengo galdera da:«Bai, baina zertan egiten duzu lan?».

Dantza utzi ondoren, nola hasi zinen flamenkoan?

Balleta utzi eta zortzi urte inguru emango nituen dantzan pentsatu gabe. Dantza garaikidera gerturatu nintzen apur bat, baina ez ninduen bete. Ez ninduen harrapatu. Agian, izango zen irakaslea, edo nik zer dakit, baina ez zitzaidan bihotzera heldu.

Flamenkoarekin ez bezala...

Korro flamenko bat egiten zuten Zaramazulon, Zaramaga auzoko gune okupatu batean. Gerturatzea erabaki nuen. Betidanik izan nituen gustuko Los Chichos, Los Chunguitos, Camaron, Pata Negra, Raimundo Amador, Kiko Veneno... Hara joan nintzen, eta harrapatu ninduen. «Hau da egin nahi dudana».

Zerk erakartzen zaitu gehien?

Hasieran, gehien harrapatu ninduena soinua izan zen: konpasa, oinekin erritmo jolasak... Perkusioa. Urteek aurrera egin ahala, gero eta gauza gehiago ikusten dituzu, ikasten dituzu, eta bide berriak urratzeko gogoa sortzen da.

Eta hortik aurrera, ikastera.

Hasieran, Gasteizen ikasi nuen, baina ikasturte baten buruan Granadara [Espainia] joan nintzen, ikastaro trinko batera. Konturatu nintzen, benetan ikasi nahi izanez gero, hara joan behar nuela. Eta hori egin nuen: dena utzi, eta Granadara!

Estereotipo askoren aurka borrokatu behar izan zenuen, Euskal Herrian zein Andaluzian?

Gurasoak harritu ziren kontatu nienean, baina haien babes osoa izan dut. Egia da, halaber, gurasoek eta beste askok uste zutela flamenkoa Espainiaren ikurra zela...

Estereotipo horien errua Francori bota izan diozu.

Francok flamenkoa hartu zuen, eta Espainiako ikurren artean sartu zuen. Niretzat, ordea, flamenkoa da Andaluziako ijitoena. Han sortua da nagusiki, eta nahasketa baten ondorioa da: arabiarrak, hinduak, ijitoak... Baztertuta eta zapalduta egon diren horiena. Eta orain beldur naiz ez ote diren garai bateko estereotipo horiek berriz indartuko.

Zergatik?

Voxek esan du flamenkoa defendatuko duela, ehiza eta halakoak defendatzen dituen bezala.

Mingarria zaizu?

Bai, bada. Beldur naiz flamenkoaren aurkako sentimenduak itzuliko ote diren, Voxek ikur bihurtzen badu. Horretan ere atzera egin daiteke.

Azken hamarkadatan flamenkoak aurrera egin du Euskal Herrian?

Asko! Askoz gehiago programatzen da, eta jaialdiak ere badaude: Iruñean Flamenco on fire jaialdia dago, puntako artistekin; BBK zikloa; Una ría con duende, tokiko artista gehiagorekin... Ikastaroekin ere nabaritu dut, interesak gora egin duelako. Eta hainbat dantzari ere badaude Euskal Herrian... A! Eta estereotipoen galdera ez dut erantzuten amaitu!

Bota.

Agian, Euskal Herrian estereotipo gehiago antzeman nituen Granadan baino. Batetik, bazter guztietako pertsonak zeuden ikasten. Bestetik, inguru horretan Euskal Herriko nahiko jende bizi izan da, eta ez zitzaien arraro egiten. Sevillara joan nintzenean ikastera, orduan agian apur bat gehiago harritu ziren.

Flamenko munduan nor miresten duzu?

Asko daude, baina nire idoloa Carmen Amaya da. Dantzatzen zuen modua sinestezina zen. Moldeak hautsi zituen: prakak janzten lehen emakumea izan zen flamenkoan; oinak egiten hasi zen lehena, zuen bizitasuna... Horrez gain, Francorekin, ihes egin behar izan zuen. Amerikako Estatu Batuetako presidenteren batentzat ere dantza egin zuen!

Eta hori?

Rooseveltentzat egin zuen dantza, eta hark diamantez jositako jaka motz bat oparitu zion. Bada, Amayak apurtu zuen, eta diamanteak haren gertukoen artean banatu zituen. Onena izateaz gain, pertsona ona ere bazen.

Euskal Herrira itzuli zinen duela 11 urte inguru, eta tarte horretan flamenkoak aurrera egin duela aipatu duzu. Horrek erraztu dizu kulturaren beste adar batzuekin uztartzeko?

Zerbait gustuko baduzu, errazago sortzen dira gauzak. Berriketan proiektua, adibidez, sortu zen guztiok genuelako buruan nahasketa hori egitea: txalapartariek eta nik. Zerbait egin genezakeela ikusi genuenean, ordea, hasi zen lana. Lau urte inguru eman genituen ikuskizuna ateratzeko, erruz lan egiten.

Aurretik aipatu duzu, ikasle zinenean, kultura ez zela baloratzen. Hori aldatu al da?

Ez... Adibide argi bat dago. Oro har, seme-alabak artista izatea nahi duten guraso gutxi egongo dira. Eta, seguruenik, guraso horiek artistak izango dira.

Duela hilabete batzuk Eusko Jaurlaritzak tabernetako ikuskizunak mugatzeko neurriak aurkeztu zituen. Gerora atzera egin du, baina hasierako asmoak islatzen du zein den administrazioaren jarrera?

Kultura sustatzeko gauza gehiago egin behar dira. Dekretuarena ez zegoen ondo, nire ustez. Tabernetan kultur jarduera asko egiten dira. Hasten diren taldeentzat tabernak oso ondo daude. Baina tabernak ere egoeraz baliatzen dira.

Nola?

Tabernaren araberakoa da, baina askotan oso gutxi ordaintzen dute Lau sosen truke jotzen duzu, eta freskagarria ere kobratzen dizute. Uler dezaket ostalariak horretaz bizi direla, baina kultura baloratu behar da. Gaur egun, 200 euro ordain dezakete ikuskizun baten truke. Diru horrekin gitarra lotu, abeslaria, perkusioa, dantza, soinu ekipoa eraman... Gehi ikuskizuna prestatzeko eta ikasteko denbora guztia.

Zer egin dezakete administrazioek horri aurre egiteko?

Mugak jarri beharrean, laguntzak eman diezazkiekete tabernei kultur ekitaldiak modu duinean kontrata ditzaten. Bestalde, Gasteizen adibidez, gizarte etxeetan erabilera gutxi duten antzokiak daude. Zergatik ez dituzte espazio horiek doan uzten, artistek beren lana erakuts dezaten?

Zaramazulon ezagutu zenuen flamenkoa. Zer garrantzi dute zuretzat espazio okupatuek?

Gasteizen, Granadan, Sevillan... Diru gutxi eta ilusio handia baduzu, atea irekitzen dizute aurrera egiteko. Horiengatik ez balitz, ez nintzateke izango gaur egun naizena. Espazio horietan ezagutu nuen nire bizitza mugiarazten duen motorra, nire pasioa.

Hamaika proiektutan sartuta zaude. Nolakoa da zure egunerokoa?

Dena egiteaz arduratzen naiz ni: entseatu eta proiektuetako kideekin egon, ikuskizunak saldu udaletara eta aretoetara deituta, diru laguntzak bilatu, eskolak eman, administrazio lana egin...

La Pulgak islatzen duen jarrera taularako gordetzen duzu?

Ez dakit nola gertatzen den hori. Taulan baino ez da agertzen sentipen berezia. Nire unea dela sentitzen dut; inork lapurtu ezin didana. Ez dakit zergatik agertzen zaidan jarrera hori, baina egia da apur bat transformatzen naizela.]]>
<![CDATA[Zaballako azken hildakoaren familiak bide juridikoak agortuko ditu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2019-04-09/zaballako_azken_hildakoaren_familiak_bide_juridikoak_agortuko_ditu.htm Tue, 09 Apr 2019 00:00:00 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2019-04-09/zaballako_azken_hildakoaren_familiak_bide_juridikoak_agortuko_ditu.htm
Heriotzaren berri izan eta aste batera azaldu dute hori gaztearen senideek. Salhaketako kideekin batera agertu ziren hedabideen aurrean, atzo. Ez zuten hitza hartu, baina zehaztu zuten garrantzitsua zela agerraldian egotea Jonathan Costillas Rituertori «aurpegia jartzeko», kartzelan hildakoen zerrendan beste «zenbaki bat gehiago» izateari utz diezaion. Elkartearekin adostutako testu baten bidez azaldu zuten azken astean bizitakoa. Halaber, administrazioari hainbat eskaera egin zizkioten agirian, espetxean hildakoen senideek ez dezaten bizi haiek pairatu dutena.

Lehenik eta behin, jakinarazi dute «arrotzak» gertatu zaizkiela gaztearen heriotzaren nondik norakoak. Espetxeko agintariek ezagutarazitakoaren arabera, bere buruaz beste egin zuen, zazpigarren moduluan bizitoki zuen ziegan. «Arrarotzat» jo dute aurretik horri buruzko alarma abisurik egon ez izana. Gogora ekarri dute kartzeletan halako gertaerak eragozteko protokoloak daudela, eta adierazi dute posible zela azken heriotza hori galaraztea.

Senideei «arretarik ez»

Idatzian azaldu dutenez, aurreko asteko astelehenean espetxetik dei bat jaso zuten senideek, gazteak bere buruaz beste egin zuela esanez. Dei hori izan da kartzelarekin izandako harreman bakarra: bertako zuzendaritzak ez die elkartasunik adierazi, ezta laguntzarik eskaini ere. Epaitegietara jotzeko esan zieten deian, baina itxita zeuden bertaratu zirenean. Bost egun pasatu arte ezin izan zuten ikusi senidearen gorpua. Are, jakinarazi dute «tratu tamalgarria» eman zietela epaitegietara joan zirenean gorpua ikusteko eskatzeko. Horrez gain, heriotzaren berri eman zietenetik aste bat igaro den arren, senideek ezin izan dituzte eskuratu Costillas Rituertok espetxean zituen ondasunak eta gutunak. Salatu dute jarraibide «kontrajarriak» eman dizkietela kartzelan eta epaitegietan.

Salhaketak hausnartu du bitan biktimizatu dituztela Zaballan hildako azken pertsonaren senideak. Elkarteak gaineratu du espetxeko agintariek eta epaitegietako arduradunek ez dutela «ez sentsibilitatez, ez zintzotasunez» jokatu. «Aspalditik salatu dugun moduan, kasu honetan ez dira bete gutxienekoak». Cesar Manzanos Salhaketako eledunak nabarmendu du horri «aurre egin behar» zaiola, eta, senideek egindako eskaeren ildotik, zenbait proposamen egin ditu: fiskalak ofizioz iker ditzala espetxean gertatzen diren heriotza guztiak; espetxe zuzendaritzek familiei informazioa ematea, eta ez gorpua «alfonbra azpian» ezkutatu nahi izatea; senideei laguntza ematea...

Horrez gain, eskatu du gaixotasun larriak dituzten presoak kaleratzeko, eta droga menpekotasunak dituztenentzako programak lehenesteko, espetxeetatik kanpo. «Kartzeletan arriskua dago droga menpekotasunak agertzeko edo areagotzeko». Horrez gain, Espainiako Zigor Kodea aldatzea galdegin du, zigorrak «beharrik gabe» luzatzen dituelako. Azkenik, espetxeetan «pilaketarik» gerta ez dadila eskatu du.

Zaballan, heriotza bat hileko

Salhaketako eledunak gogora ekarri du Zaballan hiru preso hil direla urte hasieratik. Horren harira, Espainiako espetxeetako funtzionarioen elkarte batek emandako datu bat gehitu du: lau hilabetean 63 pertsona hil dira estatuko kartzeletan. «Ez dakigu zer interes dituen elkarteak datuak jakinarazteko, baina pozten gara heriotza horiek agerian utzi dituztelako». Hain zuzen ere, Salhaketak hainbatetan kritikatu du espetxeetako zuzendaritzek gero eta gehiago isilarazten dituztela horien barruan gertatutako heriotzak. Manzanosek gehitu du beste pertsona asko hil ohi direla espetxetik atera eta gutxira. «Barruan hil ez daitezen ateratzen dituzte, estatistikak handi ez ditzaten».

Zehaztu du espetxe barruko heriotza horiek ez dutela izan «ageriko arrazoirik». Ordea, horien atzean estatuaren jazarpena dagoela iradoki du: «Heriotza zigorra modu estrajudizialean aplikatzea da». Azken heriotza eta aurreko guztia salatzeko, elkarretaratze batera deitu dute biharko, 12:00etan, Espainiako Gobernuaren Gasteizko ordezkaritzaordearen aurrean.]]>
<![CDATA[Zaballan hil den azken gaztearen senideek "erantzukizunak" eskatuko dituzte]]> https://www.berria.eus/albisteak/164929/zaballan_hil_den_azken_gaztearen_senideek_erantzukizunak_eskatuko_dituzte.htm Mon, 08 Apr 2019 14:44:50 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/albisteak/164929/zaballan_hil_den_azken_gaztearen_senideek_erantzukizunak_eskatuko_dituzte.htm <![CDATA[Ertzaintzak aitortu du Hala Bediko kazetariak ez zuela «doloz» jokatu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/014/001/2019-04-03/ertzaintzak_aitortu_du_hala_bediko_kazetariak_ez_zuela_doloz_jokatu.htm Wed, 03 Apr 2019 00:00:00 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/1893/014/001/2019-04-03/ertzaintzak_aitortu_du_hala_bediko_kazetariak_ez_zuela_doloz_jokatu.htm
Gasteizko Administrazioarekiko Auzietarako Epaitegian izan zen saioa. Mikel Saenz de Buruagak Segurtasun Saila eraman zuen auzitara, 2017an jarritako 602 euroko isunaren aurka egiteko: batetik, argudiatu zuen prozedura akatsek «babesgabetasuna» eragin ziotela; bestetik, berretsi zuen berak ez zuela egin zigortzeko moduko ekintzarik. Are, akusazioko abokatuak salatu zuen Saenz de Buruagari «informatzeko eskubidea urratu» ziotela. Bestalde, Segurtasun Saileko abokatuak prozedura akatsak ukatu, eta delitua egon zela berretsi zuen.

Saenz de Buruagaren bertsioa berreste aldera, bi kazetari eraman zituen akusazioak: goiz horretan Hala Bediko irratsaioko koordinatzaile lanetan zen kazetaria, eta Errekaleorren harekin egon zen lankidea. Defentsak, berriz, bertan egondako bi ertzain aurkeztu zituen: kazetaria identifikatu zuena, eta salaketa berretsi zuena. Biek zilegitasuna kendu zioten Hala Bediko langile txartelari. Halaber, poliziak gogorarazi zuen ez ziola kazetariari nortasun agiria eskatu azken horrek identifikazio zenbakia eskatu zion arte.

Bigarren poliziak hausnartu zuen Saenz de Buruaga zegoen lekuan zeudenek bazekitela «zertan ari ziren». Gaineratu zuen beste kazetari batzuk ingurutik «aise» mugitu zirela. Egun hartan, ordea, kanpoko hesia gainditzea ukatu zieten BERRIAri eta gainontzeko hedabide gehienei. Hala Bediko kazetariak han ziren Polizia heldu aurretik; horregatik lortu zuten bertan gelditzea.

«Gure lana egiteagatik»

Mikel Saenz de Buruagak gogora ekarri zuen gertatutakoa: «Ertzaintzak jipoitu gintuen, identifikatu gintuen gure lana egiteagatik». Nabarmendu zuen, bestalde, jokoan dagoena ez dela isuna bakarrik, baizik eta kazetariek lan egiteko duten eskubidea. «Hori irabaztera etorri gara».

Jendetza bildu zen epaitegien aurrean, Hala Bediko kazetariari babesa emateko. Horien artean zegoen Iñaki Ruiz de Pinedo, EH Bilduko Espainiako Kongresurako Arabako hautagaia. Mozal legea aldatzeko beharra berretsi zuen: «Isun administratiboen bidez populazioaren zati bat kontrolatu nahi dute, segurtasuna aitzakia gisa hartuta».]]>
<![CDATA[Salaketa jarri zuen ertzainak aitortu du Hala Bediko kazetariak ez zuela "doloz" jokatu]]> https://www.berria.eus/albisteak/164700/salaketa_jarri_zuen_ertzainak_aitortu_du_hala_bediko_kazetariak_ez_zuela_doloz_jokatu.htm Tue, 02 Apr 2019 07:19:41 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/albisteak/164700/salaketa_jarri_zuen_ertzainak_aitortu_du_hala_bediko_kazetariak_ez_zuela_doloz_jokatu.htm <![CDATA[Haurren aurkako abusuei aurre egiteko bidea aztertu nahi dute legebiltzarrean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1843/009/001/2019-04-02/haurren_aurkako_abusuei_aurre_egiteko_bidea_aztertu_nahi_dute_legebiltzarrean.htm Tue, 02 Apr 2019 00:00:00 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/1843/009/001/2019-04-02/haurren_aurkako_abusuei_aurre_egiteko_bidea_aztertu_nahi_dute_legebiltzarrean.htm
Lantaldeak ez ditu «pertsonak epaituko». Legebiltzarrak hori egiteko eskumenik ez duela gogorarazi dute talde proposatzaileek. Oihana Etxebarrietak (EH Bildu) batzordearen asmoa laburbildu du: «Lantaldeak neurriak bilatzea du helburu; behin horiek xehatuta, dagokion gobernuak horiek gara ditzan». Lantaldea eratzeko eskaeran nabarmendu dute adingabeen aurkako sexu abusuak «arazo puntual» gisa jo izan direla, «giza eskubideen urraketa larria izan arren».

Eukene Arana Elkarrekin Podemoseko legebiltzarkideak, berriz, beharrezkotzat jo du, halaber, lantaldeak ekarpenak egitea eskubide urraketa horren gaineko «egiaren» eraikuntzan: «Ikerlanaren bidez, egia eta memoria kolektiboa eraiki nahi ditugu, eta, besteak beste, ordainerako bideak aztertu». Abusu horiek ezkutuan mantentzeko «faktore sozial, politikoak eta kulturalak» ere aztertuko dituzte.

EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek adierazi dute denbora dagoela lantaldeak bere helburua gauzatzeko. Legebiltzarreko Mahaia gaur hasiko da proposamena tramitatzen. Proposamena onartzen denetik bi hilabeteko epean sortu beharko litzateke lantaldea, eta beste sei hilabeteko epean txostena argitaratu. Indarrean dagoen legegintzaldia 2020ko udazkenean amaituko da.

Elkarteen babesa

Garaitza, Save the Children eta Infancia Robada elkarteek babesa eman diote EH Bilduren eta Elkarrekin Podemosen ekinbideari. Horiek guztiek parte hartu zuten ekinbidearen aurkezpenean, atzo, Eusko Legebiltzarrean. Hain zuzen ere, lantaldea sortzeko eskaerak protagonismoa aitortzen die bai adituei eta bai pertsona adituen eta haurtzaro zein nerabezaroan sexu abusuen biktimak izan diren pertsonei.

Hiru elkarteek eskatu dute adingabeen kontrako sexu abusuen gaia modu transbertsalean jorratzeko: osasuna, segurtasuna, gizarte zerbitzuak, segurtasuna... Nabarmendu dute abusuak jasaten dituzten adingabe askok bizitza osoan laguntza behar dutela. Halaber, auzibideetan neurriak hartzeko eskatu dute, baita delitua gertatzen denetik salatu daitekeen arteko epea luzatzea ere. Behin salaketa eginda, sisteman «akatsik» egon ez dadila eskatu diete legebiltzarreko taldeei.]]>
<![CDATA[Hala Bediko kazetari bati jarritako zigorra bidezkoa den ebatziko dute auzitegiek asteartean]]> https://www.berria.eus/albisteak/164549/hala_bediko_kazetari_bati_jarritako_zigorra_bidezkoa_den_ebatziko_dute_auzitegiek_asteartean.htm Fri, 29 Mar 2019 15:09:52 +0100 Jon Rejado https://www.berria.eus/albisteak/164549/hala_bediko_kazetari_bati_jarritako_zigorra_bidezkoa_den_ebatziko_dute_auzitegiek_asteartean.htm Informatzeko eskubidearen aurkako erasotzat jo zuen Hala Bedik. Hainbat eragileren babesa izan du bidean: Euskal Kazetarien Elkartea, Kazetarien Euskal Elkargoa, Espainiako Informazio Askatasunaren Aldeko Elkarteak, hainbat hedabide, herri mugimenduko elkarteak... Hala Bedik bide administratibo guztiak agortzea erabaki zuen. Horiek amaituta Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak isuna berretsi zuen, eta irrati libreak erabaki zuen gaia administrazioarekiko auzien epaitegietara eramatea, 2018ko apirilean. Urte baten buruan epaiketa gertatuko da. Errekaleorreko argi mozketa Isunaren jatorria 2017an dago, maiatzaren 18an. Segurtasun Sailak Gasteizko Errekaleor auzoko argindarra moztu zuten eguneko gertakarien testuingurua baliatu zuen kazetariari zigorra jartzeko. Poliziaren salaketaren arabera, kazetariak gainditu zuen Ertzaintzak auzoaren inguruan jarritako hesia, eta, gero, "indarrez oldartu" zitzaien hesiaren barruan zeuden poliziei. Desobedientzia edo agintaritzari aurre egitea leporatu zioten. Mikel Saenz de Buruagak kontaketa hori gezurtatu du. Polizia hesia jarri aurretik barruan zegoela argudiatu zuen. Are, nabarmendu du bertan zegoela ertzain batek gertaerez informatzeko baliatzen ari zen sakelako telefonoa lurrera bota eta apurtu ziola. Saenz de Buruagak azaldu du, telefonoa apurtzearekin batera, haren bertsioa berresten zituzten argazki eta bideoak galdu zirela. Zigortutako kazetariak, bertan zegoen Hala Bediko beste kazetari batekin batera, lanean ari zirela egiaztatzen zuten agiria erakutsi, eta identifikazio zenbakia eskatu zioten poliziari. Ertzainak, akreditazioa kendu, eta nortasun agiria eskatu ziela azaldu du zigortutako kazetariak. Azkenik, agiriak itzuli eta identifikazio zenbakia eman zien, baita, kazetarien arabera, mehatxatu ere. Isuna ordaintzeari, uko Hala Bedik jakinarazi du salaketa ez zela orduan heldu, hainbat hilabete geroago baizik. Hori jaso ondoren irrati libreko kideak batzartu ziren, eta isuna ez ordaintzea erabaki zuten. "Lege bidegabea den heinean, desobeditzeko zilegitasuna dugula uste dugu", argudiatu zuten. Mozal legeak kazetarien jardunari ez ezik herritar guztiei eraso egiten diela gaineratu zuten Hala Bediko kideek. "Mozala jarri nahi diote gure lanari, gure informatzeko eskubideari, baina ez gaude prest horretarako". Tramiteek aurrera egin ahala kazetariak "babesgabetasun egoera" bizi izan duela salatu du Hala Bedik. Gaineratu du ere poliziaren txostenak ez dituela egiaztatzen isunaren oinarri diren gertakariak. Besteak beste, irrati libreak azaldu du salaketan ez dela agertzen Saenz de Buruagak bere burua kazetari bezala identifikatu zenik. "Gai horren inguruan gezurretan aritzea bereziki larria da, hainbat pertsonak ikusi baitzuten hala izan zela". Hala Bedik hausnartu du aipatu zigorraren bitartez "oso kazetaritza zehatza" zigortu nahi izan dutela: "Herri mugimenduekin elkarlan estua duen kazetaritza, eta botere abusua zein poliziaren indarkeria hurbiletik behatzen duena". Horren harira gogora ekarri dituzte Argiako bi kazetari: Axier Lopez, Segurtasun Sailak mozal legea baliatuta zigortu zuten lehen kazetaria; eta Lander Arbelaitz. "Azken kasu horretan ez zen aipatu legea erabili, baina logika bera jarraitzen du".]]> <![CDATA[LABek lortu du ordezkari gehien sare publikoan, eta Steilas nabarmen igo da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/006/001/2019-03-28/labek_lortu_du_ordezkari_gehien_sare_publikoan_eta_steilas_nabarmen_igo_da.htm Thu, 28 Mar 2019 00:00:00 +0100 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/1878/006/001/2019-03-28/labek_lortu_du_ordezkari_gehien_sare_publikoan_eta_steilas_nabarmen_igo_da.htm
Maider Izagirre LABeko eledunak nabarmendu du emaitzek bistan uzten dutela sindikatuaren azken urteetako «ibilbide oparoa». Gogora ekarri ditu hezkuntza publikoko mobilizazioak; haren ustez, mobilizazioetako testuinguruari esker «akordio sendoak» lortu zituen LABek. Gaineratu du 2015etik sindikatuak hasitako proiektuek ere eragin dutela. «Langileriak babesa eman dio LABek egunero garatzen duen proiektu integralari».

Steilasen emaitzak «historikoak» direla esan du Aitor Idigorasek, sindikatu horretako eledunak. Aurkeztutako multzo guztietan gora egin du, eta EHUn, berdindu -multzo batzuetan ez da aurkeztu-. Irakasle eta Heziketa Bereziko langileen aldetik jasotako babesa nabarmendu du Idigorasek. «Sindikalismoa egiteko modu bat berretsi dute; zilegitasunez josi dute langileen eskola publikoaren aldeko defentsaren borroka eredua».

Maialen Aranburu ELAko eledunak argitu du langile gehiagok bozkatu dutela hauteskundeetan, eta ELAk ere boto gehiago jaso dituela. Adierazi du ordezkarien kopuruari eutsi diotela, eta adierazgarritzat jo du behin-behinekotasun handia duten taldeetan igo izana. Azkenik, Eusko Jaurlaritzak prozesuan izan duen jarrera salatu du. «Rol aktiboa jokatu du, hauteskunde legeak dioenaren kontra; joko arauak baldintzatzen saiatu da».

Emaitzekin «pozik»

UGTko eledun Joseba Ander Muñozek ere erantzun du ordezkaritzari eutsi egin diotela oro har. Irakasleen taldean, Bizkaian zituzten bi ordezkariak galdu dituzte, ez direlako heldu botoen %5era. Gainontzeko taldeetan, ordea, gora egin dute, Muñozek azaldu duenez. Are, garbiketa eta sukaldaritza zerbitzuetan ordezkari gehien dutenak dira, ELArekin batera. «Indartsu eusten diogu, eta eremu batzuetan ordezkari gehiago ere baditugu».

Pablo Garcia de Bikuña CCOOko eledunak azaldu du datuak sakonago aztertu beharko dituztela. Dena den, behin-behineko emaitzak ikusita, aitortu du hauteskundeetako emaitzak ez direla izan beren aldekoak. «Emaitzek aurreikusten genuena berretsi dute, baina horrek ez du esan nahi mingarria ez denik». Talde orokor guztietan ordezkariak galdu dituzte, 2015eko hauteskundeekin alderatuta. ]]>
<![CDATA[LABek lortu du ordezkari gehien EAEko hezkuntza publikoan, eta Steilasek igoera handia izan du]]> https://www.berria.eus/albisteak/164469/labek_lortu_du_ordezkari_gehien_eaeko_hezkuntza_publikoan_eta_steilasek_igoera_handia_izan_du.htm Wed, 27 Mar 2019 07:13:34 +0100 Jon Rejado https://www.berria.eus/albisteak/164469/labek_lortu_du_ordezkari_gehien_eaeko_hezkuntza_publikoan_eta_steilasek_igoera_handia_izan_du.htm <![CDATA[«Etortzen diren umeak beren herrialdearen isla dira»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1888/032/001/2019-03-27/etortzen_diren_umeak_beren_herrialdearen_isla_dira.htm Wed, 27 Mar 2019 00:00:00 +0100 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/1888/032/001/2019-03-27/etortzen_diren_umeak_beren_herrialdearen_isla_dira.htm
Programan parte hartu nahi duten familiek zer behar dute?

Denbora. Gaur egun, zaila da denbora izatea, eta horrek zailtzen digu familiak erakartzea. Umeak bi hilabeterako datoz, eta haiekin egon behar dute. Bizipen oso ezberdinak dituzte umeek: errefuxiatuen kanpalekuetan bizi dira, oso zoriontsu, eta egun osoa kalean. Familia horiek bidaiatu dezakete oporretan, baina estatu barruan. Umeak errefuxiatuak dira, eta ez dute atzerrira bidaiatzeko agiririk.

Zer laguntza edo aholku ematen diezue familiei?

Egia da alor batzuetan arreta jartzen dugula. Umeak osasuntsu daude, baina, adibidez, anemia apur batekin hel daitezke. Heldu eta handik gutxira pediatrarenera eramateko eskatzen diegu familiei, halakoak antzemateko. Osakidetzak haurren hortzak zaintzeko daukan zerbitzua jasotzen dute, gobernuz kanpoko erakunde batek begiak zaintzen laguntzen digu...

Begiak?

Latetan bidaltzen dieten janari asko jaten dute; Finlandiatik arrain lata asko bidaltzen dituzte, adibidez, giza laguntza gisa. Horrek abitaminosia eragiten die, eta kalte egiten die. Askok betaurrekoak behar dituzte.

Nola erabaki zenuen zuk lehen aldiz programan parte hartzea?

2013an izan zen lehen aldia. Hainbat hilabete lehenago, harrera familia ziren auzokide batzuk ikusi nituen egunkari batean. Proiektuak liluratu egin ninduen. Senarrak eta biok hitz eginda eman genuen pausoa. Urte horretan berandu zen, eta 2013an etorri zen Sabah gurera.

Ordutik, etenik gabe parte hartu duzue programan.

9 eta 12 urte arteko umeentzat da. Sabah lau urtez etorri zen, eta laugarrenean Marian gehitu zen. Aurrez etorri zen Euskal Herrira, baina hasierako harrera familiak ezin izan zuenez, guk ireki genizkion ateak. Sabah jada ez dator, eta aurtengoa izango da Marianen azken urtea.

Haiek etortzen ez badira ere, harremana mantentzen duzue?

Bai, noski. Elkarri mezuak bidaltzen dizkiogu sakelako telefono bidez. Aurten Oporrak Bakean kanpainarako aukeratutako leloa oso polita da, eta bizi dudana islatzen du: Nik bi familia ditut: bat Euskal Herrian eta bestea Saharan.

Duela urte batzuk, kanpalekuak ezagutzeko bidaiatu zenuten.

Harrera familia izatea harrigarria da, eta bertara joatea... bizitzekoa. Hasieran pentsatu genuen egokiena zela bidaia egiteko dirua haiei bidaltzea. Joan ginenean, ikuspuntua aldatu zitzaigun.

Nola?

Umeak pozik bizi dira. Oso maitatuak dira, familia handiak dituzte, ez dute besterik bizi izan, eta harro daude; are, hona etortzen diren bi hilabeteak amaitzean, jaioterrira itzultzeko irrikan daude. Kanpalekuetan bizi diren helduentzat, ordea, oso gogorra da. Bertara joatean, familiaren egunerokotasuna aldatzen duzu; poztasunez betetako aste bat da, haientzat eta guretzat. Sortzen den lotura harrigarria da. Lehen gaua biziki gogoratzen dut.

Zer gertatu zen?

Sabahren familiak ez zuen autorik, eta oinez etorri ziren gure bila. Iluntasunean argi bat ikusten genuen gugana etortzen, mantso. Sabah zen, amarekin. Ez dut sekula ahaztuko elkartu ginenean amak eman zidan besarkada.

Programak Saharako errealitatea bistaratzen du, urtez urte.

Etortzen diren umeak beren herrialdearen isla dira. Han 42 urtez gertatu dena erakusten dute. Sabah eta Marianen amak errefuxiatuen kanpalekuetan jaio dira. Gaur egun, nire inguruko guztiek ezagutzen dute hango egoera eta historia.]]>
<![CDATA[Sexu abusuengatik atxilo hartutako zeladorea libre utzi dute, baina karguekin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1969/014/001/2019-03-24/sexu_abusuengatik_atxilo_hartutako_zeladorea_libre_utzi_dute_baina_karguekin.htm Sun, 24 Mar 2019 00:00:00 +0100 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/1969/014/001/2019-03-24/sexu_abusuengatik_atxilo_hartutako_zeladorea_libre_utzi_dute_baina_karguekin.htm
Lehen salaketa aste hasieran, martxoaren 18an, jarri zuen Orozkoko (Bizkaia) emakume batek. Kolonoskopia baten ostean, anestesiaren eraginpean zegoela, zeladoreak bularrak ukitu, eta atzamarrak baginan sartu zizkiola salatu zuen. Proba medikoa egin zion medikuari ezagutarazi zion gertatutakoa, eta gerora jarri zuen salaketa. Erasoa asteazkenean jakinarazi zuen Aiaraldea.com atariak, eta ordu gutxian beste bi emakumek antzeko abusuak salatu zituzten zeladore beraren aurka.

Aiaraldeko mugimendu feministak erasoa salatu zuen, eta elkarretaratzera deitu zuen. Orozkoko Udalak ere gogor salatu zuen gertakaria, ohar baten bitartez. Halaber, babesa eta arreta eskaini zion bizilagunari.

Klinikak ohar baten bitartez jakinarazi du gizonezkoa ez dela lanean ari; lehen salaketaren berri eman eta gutxira, ostegunean, lanpostutik kendu zutela. Halaber, ikerketa txosten bat abiarazi dute zeladorearen kontra.]]>
<![CDATA[Ikasle jaitsierari aurre egiteko neurriak eskaini dizkie Jaurlaritzak itunpeko sareko eragileei]]> https://www.berria.eus/albisteak/164240/ikasle_jaitsierari_aurre_egiteko_neurriak_eskaini_dizkie_jaurlaritzak_itunpeko_sareko_eragileei.htm Thu, 21 Mar 2019 13:28:17 +0100 Jon Rejado https://www.berria.eus/albisteak/164240/ikasle_jaitsierari_aurre_egiteko_neurriak_eskaini_dizkie_jaurlaritzak_itunpeko_sareko_eragileei.htm <![CDATA[Irregulartasunen auzia aipatu gabe hartu du Murgak sailburu kargua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/008/001/2019-03-21/irregulartasunen_auzia_aipatu_gabe_hartu_du_murgak_sailburu_kargua.htm Thu, 21 Mar 2019 00:00:00 +0100 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/1877/008/001/2019-03-21/irregulartasunen_auzia_aipatu_gabe_hartu_du_murgak_sailburu_kargua.htm
«Ohore handiz eta erantzukizunez» hartu zuen Murgak Osasun sailburuaren kargua. Osakidetzak «unibertsala eta kalitatezkoa» izan behar duela berretsi zuen. Asmo horrekin, osasun sistema hobetzen jarraitzeko konpromisoa hartu zuen, baita «ekitatea» eta «bikaintasuna» egonkortzekoa ere. Horren harira, gogora ekarri zuen «martxan dagoen» sail baten lekukoa hartu duela. Helburuak gobernuaren programan zehaztuta daudela gogorarazi zuen sailburu berriak. Aurrera begirako erronken artean honako hauek aipatu zituen: gaixotasun kronikoen gorakada, gaixotasun kardiobaskularren eta arraroen arreta, mendekotasuna, garapen teknologikoa, genetika eta bioteknologia...

Sailburu gisa hedabideen aurrean egindako lehen agerraldian, Osakidetzako langileek garrantzia izan zuten. Osasun sistema publikoaren «arima» direla hausnartu zuen Murgak. «Gure kapital onena dira, eta Euskadiko herritarren osasuna hobetzen laguntzen dute egunez egun».

Darponentzat, hitz onak

Ekitaldian, Darpon Osasun sailburu ohia egon zen. Hantxe entzun zuen kargutik kentzeko dekretua, Urkulluk irakurrita, non berretsi baitzuen kargugabetzea Darponek berak eskatu zuela. Ordutik aurrera, etengabe gogora ekarri zuten sailburu ohiaren lana, bai haren ondorengoak, bai lehendakariak. Azken sei urteetan egindako lana aitortu zion Urkulluk: «Dena eman duzu; eredugarria izan da sailarekin eta Jaurlaritzarekin izan duzun konpromisoa, zintzotasuna eta leialtasuna». Murgak gogora ekarri zituen Darponek osasun arloan eginiko urte luzeak. «Konpromisoaren erreferentea da, bai pertsonekin, bai instituzioekin, beti guztien onerako».]]>
<![CDATA[Nekane Murgak kargua hartu du, Osakidetzako iruzur salaketaren aipamenik egin gabe]]> https://www.berria.eus/albisteak/164189/nekane_murgak_kargua_hartu_du_osakidetzako_iruzur_salaketaren_aipamenik_egin_gabe.htm Wed, 20 Mar 2019 14:02:10 +0100 Jon Rejado https://www.berria.eus/albisteak/164189/nekane_murgak_kargua_hartu_du_osakidetzako_iruzur_salaketaren_aipamenik_egin_gabe.htm <![CDATA[Geografiaren giharra agerian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2019-03-16/geografiaren_giharra_agerian.htm Sat, 16 Mar 2019 00:00:00 +0100 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2019-03-16/geografiaren_giharra_agerian.htm
Goizeko hamarrak pasatu dira, eta dozenaka ikasle daude Gasteizko Letren Fakultatearen sarreran. Batxilergoko 2. mailakoak dira, guztiak Geografia ikasgaiko ikasleak. Geografoen Elkarteak deituta bertaratu dira, Olinpiar Jokoetan parte hartzeko. Lasaitzeko aholkuak entzuten dira han-hemenka. Disfrutatzeko. Esperientzia berriaz gozatzeko. Ordea, Gradu Aretoan eserita daudela, ikasle asko ari dira jolasten, urduri, sarreran banatu dieten paper batekin: Pintxo eta freskagarri baterako txartela dago idatzita.

«Geografia planeta eta inguru gertua ulertzeko eta interpretatzeko aukera ematen digun zientzia da», gogorarazi die Orbange Ormaetxea EHUko Geografia arloko irakasleak bertaratutakoei. «Ingurumenari buruzko ikuspuntua aldatzeko ere balio du, eta hori adierazgarria da», gaineratu du, Fridays for future klima aldaketaren aurkako mugimendua gogora ekarriz. Hori dela eta, Ormaetxeak aukera baliatu du ikasgaia aldarrikatzeko eta unibertsitatera joateko hautaprobetan beste ikasgaiek duten balioaren pare jartzeko.

Ikasleak laguntzera joan diren irakasleek buruarekin berretsi dituzte Ormaetxearen hitzak. «Gogoeta ona benetan», esan du irakasle batek, Gradu Aretotik atera bitartean. Hamar eta erdiak dira, eta heldu da ikasleek 50 galderako erronkari aurre egiteko ordua. Atea itxi aurretik entzun da areto barruan: «Mesedez, aulki asko geratu dira libre: horiek baliatu eta sakabanatu apur bat».

Bisita gidatu eta guzti

Irakasleekin batera hogei ikasle inguru ere atera dira Gradu Aretotik. «Ikastetxe bakoitzetik zortzi ikaslek parte har zezaketen, baina ikasgelako guztiek etorri nahi zuten», azaldu du Eduardo Piñel irakasleak. Urritxe Institutuko kideak dira, Zornotzakoak (Bizkaia). Olinpiar Jokoetako antolatzaileek ez diete trabarik jarri. Are, zortzi hautatuek galderak erantzun bitartean, gainontzekoek fakultateko azpiegiturak ezagutu dituzte, eta aukera izan dute institutuan ikasitakoa erabiltzeko geografia fisikoko laborategian.

Urritxeko ikasleak mapa geologikoetan murgiltzen hastean, galdetegia bete duten batzuek amaitu dute dagoeneko. Xanti Sudupe, Ballonti Institutuko irakaslea, ikasle batzuen zalantzak argitzen ari da. «Ezin izan dugu ezer prestatu etorri aurretik; are, oraindik eman ez ditugun edukiak sartu dira». Beste ikastetxe bateko ikasleak «zailegia» zela hausnartu dute, baina gaineratu dute merezi zuela.

Eguerdian banatu dituzte sariak. Irabazleak irabazle, parte hartu duten guztiek jaso dute diploma bat. Geografia ikasketek ematen dituzten aukera guztien berri jaso dute: ingurumena, klima, lurralde antolaketa, hirigintza... Ikasle batek baino gehiagok adierazi du fakultatera itzultzeko asmoa duela institutua amaitu ostean, geografiaren giharrak erakarrita.]]>