<![CDATA[Jon Rejado | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 23 Jul 2019 22:06:22 +0200 hourly 1 <![CDATA[Jon Rejado | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Jaietako kartelek kalean dagoen hori jaso behar dute»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2019-07-23/jaietako_kartelek_kalean_dagoen_hori_jaso_behar_dute.htm Tue, 23 Jul 2019 00:00:00 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2019-07-23/jaietako_kartelek_kalean_dagoen_hori_jaso_behar_dute.htm
Zer asmo zuen jaietako afixak?

Aurretik egon ziren, baina lehen kartel ofiziala, paretetan jartzeko asmoarekin sortua, 1946. urtekoa da. Aurretik, eskuko egitarau gisa banatzen zituzten: asmo informatiboa zuen, funtsean.

Afixen bilakaeran izen handiko margolariak ageri dira. Ohikoa izan da hori?

Adrian Aldekoaren garaian, kartelen izaera aldatu egin zen. Gasteizko margolaririk ospetsuenetako bat da; Ignacio Diaz de Olanoren ikaslea izan zen, besteak beste. Ordura arte aukeratzen zen irudia neutroa zen; Gasteizerako balio zuen, baita beste edozein herriko jaietarako ere: su festa agertzen zen, feria, zezenak... Bada, Aldekoak hori aldatu zuen.

Nola?

Gasteizko leku zehatz bat aukeratzen hasi zen irudia egiteko: Florida parkea, Aihotz plaza... Horrez gain, balio artistiko eta piktorikoa eman zien. Margolan baten modura irudikatu zituen; are, batzuetan pintzelaren markak ere ikus daitezke.

Jarraipena izan zuen horrek?

Aldekoaren ikasle batek, Obdulio Lopez de Uraldek, horrekin jarraitu zuen, baina giroan arreta handiagoa jarriz. Margolari horrek sortu zuen Zeledonen ikonografia, 1923tik aurrera tira komiko bat marrazten hasi baitzen pertsonaia horrekin.

Noiz hasi ziren agertzen blusak eta neskak karteletan?

Margolari horrekin. Ordura arte ez ziren blusa kuadrillak agertzen; hortik aurrera, zezenketek hartu zuten garrantzia: hori zen orduko jaien ospakizun nagusia.

Jaietako kartelek islatu dute garaian garaiko estetika artistikoa?

Kartelak oso kontserbadoreak izan dira oro har. Dena den, oso garai zehatzetan agerian geratu da estetika artistiko hori. 1960ko hamarkadan hori gertatu zen: pop izaera handiagoa zuten, ye-ye-agoak ziren, nolabait esateko.

Frankismoa amaitzean, alderik antzeman al zen?

Aurretik Zeledonen gorakada gertatu zen, eta trantsizioan aldarrikapen politiko gehiago antzeman zen: lauburu bihurtzen den Zeledon, elebidunak dira, blusa eta neska gehiago ateratzen dira, herri kirolak... Ordura arte agertzen ez ziren irudiak, oro har.

Eta ordutik gaur egun arte?

Zeledon, Zeledon eta Zeledon.

Gizarteak karteletan eragiten duela esan duzu, baina kartelak eragin dezake gizartean?

Kartelei eskatu ohi zaie agerian utz dezatela zer iragartzen duten; jaietako kartelek kalean dagoen hori jaso behar dute.

2005eko kartela zuk egin zenuen. Zeledon oreka mantentzen agertzen zen, zigarro puru baten gainean. Arriskatua zen?

Asmoa ez zen zirikatzea, baina, gerora pentsatuta... [Barre egin du] Purua nuen buruan. Laidoztatuta dago, baina jaien hasierakoa sakratua da niretzat. Gerora, jaietako kartelak aztertuta, konturatu naiz purua nirean agertzen dela, eta beste pare batean edo.

Zure ustez etorkizunean kartelen batek berreskuratuko ditu zezenketak, gai gisa?

Gaur egun, pentsaezina iruditzen zait. Are, hamarkadak dira ez direla zezenak agertzen garai batean bezala. Egun, ez dago zezenketarik; jada ez da jendetza biltzen duen ikuskizun bat.]]>
<![CDATA[«Gariaren kalitatea asko aldatu da, laborantzaren beharretara egokitzeko»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1997/032/001/2019-07-21/gariaren_kalitatea_asko_aldatu_da_laborantzaren_beharretara_egokitzeko.htm Sun, 21 Jul 2019 00:00:00 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/1997/032/001/2019-07-21/gariaren_kalitatea_asko_aldatu_da_laborantzaren_beharretara_egokitzeko.htm
Esan ohi da okina izatea ez dela ogibide samurra.

Bizimodu bat da, eta, are gehiago, Espejo moduko herrietan. Gasteizko okinen lan karga jatsi egiten da asteburuetan eta jaiegunetan. Guk, ordea, egun horietan dugu lanik gehien. Abuztuan, lan karga erdira jaits daiteke Gasteizen, baina hein berean handitzen da hemen.

Zenbatek lan egiten duzue Espejoko Oraa okindegian?

Jende askok: ogia egiten, hiru pertsona daude; Espejoko saltokian, Maribel Bolinagak egiten du lan; asteburuetan eta oporretan, beste neska bat dago han, laguntzen; Mirandan, beste saltzaile bat; bi banatzaile... Baina ez ni. Erretiratuta nago... Urte hasieran utzi nion lan egiteari. Erretiro aktiboa dela esan daiteke, baina. Okindegiaren kontu guztiak nire izenean daude, eta...

75 urterekin erretiratu zinen, beraz. Eta okin gisa lan egiten hasi zinen 15 urterekin.

Aita okina zen, eta ikasketak amaitu nituenean bertan hasi nintzen lanean, lehenengoz. Aurretik Batxilergoarekin buru-belarri egon nintzenez, ezinezkoa zitzaidan ezertan laguntzea.

Nolakoa zen garai horretako okindegia?

Gaur egun, badugu saltzeko leku bat. Orduan, ez. Dendetara eramaten genuen, nagusiki. Ogia egiteko lekua txikia zen. 100 metro koadro, egurrezko labe batekin, borobila. Labe endai bat erabili behar genuen. Lan nekagarria zen, baina bazuen alde ona.

Adibidez?

Garai horretan, ez zen ogirik egiten igandeetan. Hori askoz geroago heldu zen.

Zergatik?

Okindegien arteko lehiaren ondorioz. Gasteizen, igandeetan hasi ziren ogia egiten. Ohitura kutsu bat du ogia erosteak: norbaiti ogia igandeetan erosiz gero, lanegunetan ere erosiko dio. Bezeroak joaten zaizkizu, eta... azkenean igandeetan ere lan egin behar.

Gasteiztik urrun dagoen eskualde batean egonda ere?

Arazo gehigarri bat genuen. Ordurako, jende asko zetorren asteburua pasatzera hona, eta bi egunetatik batean ogia ez eskaintzea... Garai horretan, Mirandan [Burgos, Espainia] ere hasi ginen ogia saltzen. Farmazietan bezala, okinak txandakatzen ginen ogia igandeetan emateko. Ordea, batzuk hasi ziren erabaki propioak hartzen, eta...

Espejon garia ehotzeko errotak zeuden. Inoiz baliatu izan zenuten okindegian?

Irina kanpotik erosten genuen. Errota horiek etxean ogia egiteko balio zuten, ez beste ezertarako. Errota horiek ez ziren nahikoak gu irinez hornitzeko.

Zure aitak errota baten ondoan zegoen okindegi batean lan egin zuen, Omecillo ibaiaren parean, ezta?

1929an joan zen aita leku horretara, bai. Han, garia ehotzeko harri handiak zituzten, metro eta erdikoak. Ibaiak eraman zuen dena, gerora. Bi errota zituzten: bat garitarako, eta bestea beste laboreetarako. Baina gerraren ostean debekatuta egon zen garia ehotzea.

Zergatik?

Apenas zegoen garirik, eta estatuak kontrolpean zuen. Norbait garia ehotzen ari zela jakinez gero, Langraizko presondegira bidaliko zuten. Eta hantxe amaitu zuten hainbatek.

Beraz, jendea arriskatzen zen?

Egoera ez zen batere erraza. Labore guztia eman behar zioten agintariei, eta, gero, errazionamendu liburuxkaren bitartez itzultzen zieten horren parte bat. Beraz, entregatu aurretik zerbaitekin geratzeko tentazioa handia zen. Ordea, hori ehotzeko, errota bat behar zuten, eta horiek guztiz kontrolatuak zituzten. Eta hori guztia... [barre egiten hasi da].

Zergatik barre?

Hori guztia egiten zuten irin integrala lortzeko! Benetako ogi integrala egiteko! [Jarraitu du barre egiten] Gaur egun, araudiarekin dauden gorabehera horiekin...

Bilakaera handia egon da horren inguruan, ezta?

Ehun kilo gari ehoz gero lortzen duzuna da: 72 kilo irin zuri, eta 28 kilo zahi. Hori, garai horretan, ez zen bereizten: zenbat eta kilo gehiago, orduan eta ogi gehiago. Eta garai horretan jendeak ogi zuria nahi zuen. Begira nola aldatu den...

Beste aldaketarik antzeman duzu, lanean emandako urteetan?

Gariaren kalitatea bera asko aldatu da, laborantzaren beharretara egokitzeko.

Adibidez?

Garai batean, galsoro bateko laborearen erdiak etzanda amaitzen zuen, zurtoina tolesten zelako. Hori ez zen arazo idiek tira egiten zioten makinentzat, baina makina berriekin... Gariak zurtoin sendoagoa izan dezan, barietate ezberdinak nahastu dituzte, eta, agian, kalitatean eragin du.

Horrek nola baldintzatzen du okinaren lana?

Hornitzaile berari erosita ere, batzuetan aldeak daude. Horregatik, irin mota ezberdinak ditugu: bi hornitzailetik bina irin mota, zuzenketak egin ahal izateko.

Ogia egiteko modua aldatu da?

Oso mekanizatuta dago dena. Ogi txikiei eskuekin forma ematea oso nekagarria da; denbora asko eskatzen du, eta horrek garestitu egiten du produktua. Orain, makinek egiten dute hori. Garai bateko ogiak handiagoak ziren: bi kiloko ogi biribilak egiten genituen! Egun, kilokoak egiten ditugu, eta demasak direla ematen du.

Ogia egiten duzue, baina gozoren bat edo beste ere baduzue, ezta?

Kontu gutxi, ez pentsa. Kokoak, gantz tortak, madalenak... Beste leku batzuetan gehiago dituzte, badutelako nori saldu: ikastetxetik ateratzen diren umeak... Dena den, halako gozoak egitea ogia baino are teknifikatuagoa dago. Zaila da. Guk egiten duguna erraza da, sinplea.

Gaur egun, zenbat lekutan saltzen duzue ogia?

Ea... Bi pertsona daude ogia herriz herri saltzen: bat Villalba de Losara heltzen da [Espainia], eta bestea Bovedara [Araba]. Dena den, ezin gara herri txiki guztietatik egunero-egunero pasatu.

Zergatik?

Herri asko dira, eta, horietako batzuetan, oso bizilagun gutxi daude. Corro herria bera [Araba] nahiko handia da, baina neguan ez da inor geratzen. Errepide ondoko errotan bizi dena bakarrik dago han, nekazaritza turismoko etxe bat duelako. Bestela, hutsik dago. Herriz herri banatzen nuen garaian, ehun biztanle edo gehiago izango zituen.

Beraz, gaztetan ogia banatzen ere aritu zinen?

Hala da! 18 urterekin atera nuen gidatzeko baimena, okindegiko furgonetarekin. Autoeskolara joan gabe: aldapa gora atera, ezkerretara, atzera aparkatu, eta beste probaren bat. Horrekin, gaindituta. Garai hartan, ez gintuzten errepidera ere ateratzen.

Urte horiek guztiak Espejon eman dituzu?

Tira, teknikoki Gasteizen jaio nintzen. Zesarea egin zioten amari. Munstro bat omen nintzen. Haurdunaldiaren zortzigarren hilabeterako lau kilo pasatxo nituen, eta behartu egin zuten erditzea. Bestela, Espejon jaioko nintzatekeen, garai horretan egiten zen bezala. Garai horretarako, sendagilea bazegoen jadanik.

Garai horretan, Gaubeak 3.000 biztanle inguru zituen, egungoak halako hiru.

Edo gehiago. Gasteizen Michelin lantegia egin zutenean, jendetza joan zen inguru honetatik. Garai horretan, nekazaritza ere aldatzen hasi zen. Lursail txikiak zituztenek alde egin behar zuten, derrigor. Eta egoera mantendu da urteen joanarekin.

Horrenbeste nabaritzen da?

Garai horretan, 1950eko hamarkadan, Espejon nesken eta mutilen eskola zegoen, eta bien artean 50 ikasle izango ginen. Gaur egun, dozena erdi bat egongo da eskolara joateko adinean. Uribarri Gaubeara joaten dira orain.

Zer moduzko ikaslea zinen?

Batxilergoa ere ikasi nuen hemen, irakaslearekin: laugarren maila, eta errebalida. Gasteizen egin genituen azterketak, Ramiro de Maeztu institutuan, egun Eusko Legebiltzarra den eraikin horretan.

Beraz, fina zinen...

Beti gainditu genituen ikasgaiak, baina lan handia eginda. Maisuak kultura orokor harrigarria zuen, eta lan egiteko gaitasun handia. Eskoletan ez geundenean ere haren etxera joaten ginen, ikasten jarraitzera. Sartu genituen orduak... Latina ere gogoratzen dut, gaur egun ere, pentsa. Gizon bitxia zen...

Zergatik?

Garai horretan, akzioak erosten eta saltzen zituen. 1955ean, pentsa! Herriko telefonogunera joaten zen, eta burtsan zuen lagunen batekin egingo zuen... Eta bitartean, irakatsi egiten zigun. Aurkeztu ginen biak gainditu egin genuen dena.

Eta ez zenuen ikasten jarraitu?

Errebalida gainditu ondoren, ez pentsa gogo handirik nuenik. Ordura arte egindako ahaleginaren ostean... Horrez gain, azkar bideratu ninduten okindegira.

Nolatan?

Arreba nagusiak irakasle ikasketak hasi zituen, eta, beraz, ni hasi nintzen familiaren okindegian. Aldiz, nirekin errebalida gainditu zuenak anaia nagusi bat zuen, eta nagusia hasi zen familiaren harategian. Beraz, ikaskideak ikasten jarraitu zuen, eta ingeniari kimiko izatera heldu zen.

Aipatu duzu azken hamarkadetan jende asko joan dela eskualdetik. Zer egin daiteke biztanleak erakartzeko?

Zaila da, zaila... Ez dago lanposturik eskainiko duen enpresarik inguruan. Enpresa handiena Tuestako Labea zen, Donutsak egiten zituzten tokia, eta itxi dute. Gure bailarako hogei bizilagun inguruk egingo zuten lan bertan. Villanañen kanpina dago, eta, itxita ez dagoenean, langile asko ditu... Eta gu izango gara hirugarren enpresa handiena! Edo Salazar tailerra... Hori argigarria da.

Amazonen egindako erosketak jasotzeko lekua ere ba omen zarete...

Baina ez guk erabakita; mezulariak, etorri, eta hemen uzten dizkigu! [barre] Goizetik iluntzera arte gaude zabalik, beraz... Are, gero eta pakete gehiago uzten dizkigute. Bezeroari mesede bat egiteko modua da... eta logikoena litzateke gero hark ogia guri erostea!]]>
<![CDATA[Doinuek lagundutako bidaiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/032/001/2019-07-20/doinuek_lagundutako_bidaiak.htm Sat, 20 Jul 2019 00:00:00 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/1887/032/001/2019-07-20/doinuek_lagundutako_bidaiak.htm
Biolinak sorrarazi zien zirrara dute mintzagai Antonio Ibarrak eta Izaskun Diazek. Mendizorrotzako osteguneko kontzertua aztertzen ari dira, Jesus Guridiko Musika Kontserbatorioko ikasleak hasi bitartean. Biek aitortu dute Gregory Porteren saioarekin pozik daudela, baina Regina Carterrekin «maitemindu» zirela. «Asmo handirik gabe ikustera joan, eta ezin dut burutik kendu», esan du Diazek. «Afrikako doinuak iradokitzen zituen kanta aurkitzen saiatzen ari naiz, zuzeneko magia izango ez duela jakinda ere», zehaztu du Ibarrak.

Itzalpeko entzunaldiak

Bateria erritmo sotilaren gainean melodia eraikitzen hasi dira Jesus Guridiko Bass Konboko kideak. Agertokia bete dute: hiru saxofoi, gitarra, baxu elektrikoak eta teklatu bat. Ordurako ez da aulki bakar bat ere geratzen taula aurrean. Entzuleek hartu dituzte, eta itzaletara eraman. Hori egin duenetako bat da Miguel Solis. Urteak dira Segoviatik (Espainia) Gasteizera bidaiatzen duela, Jazzaldia ikustera. «Kontzertu handietan jarri ohi da arreta, baina egunean egindako saio txikiagoek eta giroak ematen diote nortasun berezia Gasteizko Jazzaldiari». Ondoan du Claude Briand, Naonedeko (Bretainia) herritarra. Gasteizen elkar ezagutu zuten duela zazpi urte inguru, eta bertan egiten dute topo urtez urte.

Saxofoi jotzaile batek soloa amaitu du, eta txaloka hartu dute. «Ikasleentzat oso aukera ona da», azaldu du Joannes Ederrak, big band-a zuzendu duen Jesus Guridi Kontserbatorioko irakasleak. «Jende asko dago, eta leku aparta da ikasturtean egin duten ikasketa bidearen emaitza erakusteko». Konboko kide guztiak daude ikasketa profesionalen lehen eta hirugarren mailen artean. «Big bandeko kideak nagusiagoak dira», zehaztu du Carmen Martinezek, Jesus Guridiko zuzendariordeak. «Oso ondo egiteaz gain, oso pertsona onak dira», gaineratu du.

Jesus Guridiko big bandeko abeslariak ikusle asko eta asko gaztarora eraman ditu ahotsarekin; Un ramito de violetas abesten hasi, eta dozenaka ahots gehitu zaizkio segituan. Emakume bat zutik jarri da, dantzari ezin eutsi. «Amama, ez egin hori!», eskatu dio 5 urte inguruko bilobak. Ez dio jaramonik egin. Eskua luzatuta gerturatu zaio inguruan dagoen gizon bati.

Kontrabaxua entzun bitartean joan dira Falerinako ikusle batzuk, etxerako bidean. Gutxi batzuek musika gehiagorekin disfrutatu ahal izan dute bidean. Iruña Brass Band taldea Gasteiz hiribidean jotzen ari da; David eta Goliat izeneko bi kafetegien aurrean ari dira, Craig Klein New Orleanseko (AEB) tronboi jolearekin batera. Itzalpean daude, eguzkitik babesteko. Auzokide batzuk musika ari dira entzuten, irribarretsu. «Eskertzekoa da doinuak auzoetara ere heltzea», esan dute.]]>
<![CDATA[Gatzaga artean, ospakizunak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/032/002/2019-07-13/gatzaga_artean_ospakizunak.htm Sat, 13 Jul 2019 00:00:00 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/1890/032/002/2019-07-13/gatzaga_artean_ospakizunak.htm Gatz haranaren memoria.

Arratsalde hasieratik bisita gidatuak antolatuko dituzte, milurtekotan izandako bilakaera bertatik bertara ezagutzeko. Gesaltza txarangak musikaz girotuko ditu herriko kaleak. Bolo txapelketa bat ere egongo da, eta, 20:00etatik aurrera, barbakoa piztuko dute, gerora helduko denerako indarrak hartzeko.

Iluntzean, 22:30ean, ehun gatz egile inguruk Gatz haranaren memoria ikuskizuna emango dute. Fundazioak, udalak, eta gatz egileen elkarteak prestatu dute musika eta argi ikuskizuna, eta inguru horren historia irudikatzen dute. Hamabost urtez egin dute, eta gaurkoan azken aldiz irudikatuko dute: datorren urterako berritu egingo dute. Ikuskizunaz gozatzeko sarrera aurretik erosi behar da.

Gatzaren azoka

Gaur, 17:00etatik aurrera, Gesaltza Añanan (Araba).]]>
<![CDATA[Erdi Aroan barrena, eguzkipean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2019-07-06/erdi_aroan_barrena_eguzkipean.htm Sat, 06 Jul 2019 00:00:00 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2019-07-06/erdi_aroan_barrena_eguzkipean.htm
Gasteizko Erdi Aroko Alde Zaharra ezagutzeko prest daude zazpi bisitariak. Goizeko hamaikak dira, eta eguzkia erruz jotzen hasi da. Plaza Berriaren erdian daude Emilia Beas eta Juan Gomez. Granadatik heldu dira (Espainia), bidaian. «Erretiratuta gaudela baliatu behar dugu», barre egin du Beasek. Haiekin batera, Palmako (Herrialde Katalanak) lau lagun daude, eta Madrilgo bat. Arkupeen ondotik, Aiztogile kalera abiatu dira. Gidariaren azalpenak entzun dituzte bidean: «Justo Antonio de Olagibelek arkupeekin konpondu zuen Alde Zaharraren eta zabalgunearen arteko aldaparen traba».

Aiztogile kalean, Erdi Aroko Gasteiz irudikatzen hasi dira bisitariak, Turrilliasen azalpenei esker. Kordoi Etxeak horretarako aukera eman die, baita Erdi Aroko gorabeherak ulertzeko ere: kristau bihurtu ziren juduen errealitatea, garaiko erregeekin izandako harremana, nobleak, herritarrak... Are, Kordoi Etxearen barruan ezkutatuta zegoen dorretxera ere sartu dira bisitariak. «Zer ondo halako lekuetan sartu ahal izatea! Guri Alhambrara sartzeko aukera kendu digutela pentsatzen dudan bakoitzean...», kexatu da Beas.

Aiztogile kalea San Frantzisko kantoian gora utzi aurretik, bazkaltzeko leku aproposez galdetu du Gomezek. Bazkalostean bidaia jarraitzeko asmoa omen dute. Gidariak, baina, gehiago geratzeko amua bota die, ibilbideak aurrera egin ahala. «Aukera izanez gero, katedral zaharra bisitatzeko aholkatzen dizuet: dorrera igotzea dago...», proposatu die Santa Maria plazan.

Azalpenak eman bitartean, bisitariek Turrilliasengana gerturatu behar izan dute, hobeto entzuteko. Eguneko udalekuetan parte hartzen ari diren dozenaka haur pasatu dira ondotik, soka bati helduta. «Sardina bat! Bi sardina!», ari dira abesten, oihuka, Etxauri plazan urarekin jolastera joateko bidean.

Jauregiz jauregi

Kordoi Etxea utzi eta Gasteizko harresia bertatik bertara ezagutu ondoren, Frai Zakarias Martinez kaleko hiru jauregiren aurrean geratu dira. Eskoriatza Eskibelgo fatxadaren xehetasunak ezagutu dituzte, Montehermosoko jabeen gorabeherak Jose Bonaparterekin... Goiuri jauregira heltzean, Gomezek besoa jaso du: «Azalpenak itzalean eman ditzakezu?». «Itzalpean dagoena errepidea da», erantzun du Beasek.

Aihotz Plazara jaitsi dira gero. Gasteizko agintariek kargua hartu zuten han, aihotz baten aurrean. Hiria babesten ez bazuten, burua moztuko zieten aihotz horrekin. «Ez da inon ageri aihotza behin ere erabili zenik», gaineratu du gidariak. «Bada, ez zait sistema txarrena iruditzen», esan dio Palmako emakume batek Juan Palouri, ahopeka. «Zertarako, politikaririk gabe geratzeko hilabete gutxian?», erantzun dio.

Zeledonen estatuatik pasatu ostean, Andre Maria Zuriaren plazan amaitu dute bisita, termometroak 30 graduak aise gaindituta. Gomezek egin du azken galdera: «Zer jatetxe esan duzu zegoela hemendik gertu?». ]]>
<![CDATA[«Jakin-minak eraginda astakeria handiak esan daitezke»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2019-07-02/jakin_minak_eraginda_astakeria_handiak_esan_daitezke.htm Tue, 02 Jul 2019 00:00:00 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2019-07-02/jakin_minak_eraginda_astakeria_handiak_esan_daitezke.htm Euskaldun-berriak? erakusketak, Oihaneder Euskararen Etxean, Gasteizen. Kauldi Iriondo Galarragak (Gasteiz, 1992) Batera deialdiaren bitartez garatu du proiektua. Hamabi pertsonaren erretratuak bildu ditu erakusketan: koloretan, eta metro koadro batekoak. Guztiek ezaugarri bat dute komunean: «Ez datoz bat euskaldun izatearen estereotipoarekin». Horien elkarrizketak entzun daitezke erakusketan.

Erakusketaren izenburua Euskaldun-berriak? da. Zer esan nahi du azken galdera marka horrek?

Hamaika buelta eman dizkiot izenburuari, egia esan. Proiektuaren abiapuntua kuadrillako kide baten bizipenetan dago, nolabait. Haren eguneroko bizipenen gaineko jakin-mina nuelako sortu da.

Zergatik?

Perutik etorri zen txikitan, eta jatorriak eman dizkio ezaugarri fisiko batzuk. Betidanik jakin du euskaraz, eta euskal herritartzat dauka bere burua. Hor sortu zitzaidan galdera. Ezaugarri fisikoengatik ezberdin tratatu izan dute noizbait? Eta, bestetik, nola bizi ditu kuriositateak eragindako galderak?

Nola gertatu zen ideia izatetik proiektu bihurtzera arteko jauzia?

Lagunarekin hitz egin nuen. Ondo ikusi zuenez, aurrera eraman nuen. Bera izan zen elkarrizketatu nuen lehena. Beste 11 etorri ziren gero.

Nola bizi izan duzu proiektua egiteko prozesua?

Asko hausnartzeko aukera eman dit. Asko ikasi dut, bai gaiari buruz, baita halako proiektuei heltzeko moduaz ere.

Agian kuadrillako lagunaren errealitatea aurrez ezagutuko zenuen, baina nolakoa izan da besteen bizipenen berri jasotzea?

Lagunaren bizipenen inguruan ere ez nekien asko, ez pentsa. Sekula ez genuen horri buruz asko hitz egin; beste lehentasun batzuk izango genituen. Bestalde, saiatu naiz elkarrizketa irekiak egiten; hots, oinarrizko ideia azaltzen nuen, haiek libreki hitz egin zezaten.

Partekatutako hausnarketarik antzeman al duzu?

Jakin-minak eraginda astakeria handiak esan daitezke. Eta egunero-egunero halakoak entzun behar izatea... Elkarrizketatuetako batek zuzenean erantzuten du sahararra dela, beste azalpenik eman gabe, bizitza errazte aldera. Horrez gain, denok egiten ditugu galdera horiek. Parte hartu duten lagunek ere esan dute egin izan dituztela.

Asteetako lanaren ostean, zer ondorio nagusi atera duzu?

Oinarrizko kontzeptu batzuk berrikusi beharko lirateke, oro har. Ohartu behar dugu zein den errealitate berria. Garai bateko euskaldun peto-petoaren estereotipoa dute hainbatek buruan, eta euskaldun batzuek irudi hori izango dute, baina Euskal Herriko errealitatea askoz pluralagoa da.

Nola aukeratzen dituzue argazkiak ateratzeko lekuak?

Erretratu guztiak elkarrizketatuaren herrian eginda daude. Bertara mugitu izan naiz, eta, elkarrizketa egitearekin batera, argazkia atera.

Egin duzun lehen erakusketa izan al da?

Tabernetan egin izan ditut, baina lehen aldia da halako leku batean argazkiak jartzen ditudala, bai. Ikasketa prozesu bat izan da, hasieratik.

Zergatik?

Batetik, aukeratutako gaiak aukera eman didalako horren gainean asko hausnartzeko. Erakusketan agertzen diren hamabi pertsonek animatu ninduten aurrera egiten. Hori erabakigarria izan zen. Bestetik, argazkiak ateratzeko formatu ertaineko kamera bat erabili dut, eta horrekin lan egiten ere ikasi dut.

Aurrera begira, beste egitasmorik baduzu buruan?

Nahiko nuke aurrera begira proiektu gehiago landu. Dena den, aurretik, neure burua jantzi nahiko nuke gai hauetan.]]>
<![CDATA[Seaska hitzarmena sinatzeko prest dago, «berme batzuk» lortuz gero]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2066/017/001/2019-06-30/seaska_hitzarmena_sinatzeko_prest_dago_berme_batzuk_lortuz_gero.htm Sun, 30 Jun 2019 00:00:00 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/2066/017/001/2019-06-30/seaska_hitzarmena_sinatzeko_prest_dago_berme_batzuk_lortuz_gero.htm
Ipar Euskal Herriko Ikastolen Elkarteak batzar nagusia egin zuen atzo, Kanbon (Lapurdi). Bertan onartu zuten irakasle postuen inguruko «keinu baikorra» egitea. «Prest gaude biltzeko hainbat ordezkarirekin, eta aterabide bat ematen badigute, hitzarmena sinatzeko prest gaude», azaldu du Gorostiagak. EEP Euskararen Erakunde Publikoa «lehen erreferentea» dela gaineratu du; hor daude Iparraldean zeresana duten administrazio guztiak.

Gorostiagak gogora ekarri du aurrekariak badaudela: joan den ikasturtearen hasieran EEPk diru laguntza berezi bat onartu zuen, irakasle postu batzuk ordaintzeko. Dena den, aitortu du arriskua dagoela eskaerak aurrera ez egiteko. Hain zuzen ere, Frantziako Gobernuak ordezkaritza du EEPn, eta Seaskako zuzendariak azaldu du saiatu daitekeela laguntza hori oztopatzen, «iaz egin zuen bezala».

Seaskak eta Hezkuntza Ministerioak hitzordua ezarria zuten etziko, uztailaren 2rako, hitzarmena sinatzeko. Atzo hartutako erabakiaren ondorioz, baina, bilera atzeratu egin dute, bermea zehaztu bitartean.

Euskararen aldeko apustua

Bermea lortu ez, eta Hezkuntza Ministerioarekin ituna sinatuko ez balitz, «oso manera txarrean» hasiko lukete Seaskako kideek ikasturtea. Gorostiagak azaldu du matrikulazio datuek agerian utzi dutela irakasle postu horien beharra. «Jaiotza tasa jaitsi arren, gure matrikulazioak gora doaz, eta horrek euskararen aldeko apustua erakusten du». Datorren ikasturtean Seaskako zentroek aurten baino estudiante gehiago hartuko dituzte: ikastoletatik aterako eta sartuko direnen arteko aldea 200 ikasletik gorakoa izango da. «4.000 ikasleren heina gaindituko dugu».

Ikastoletan eta sare publikoan antzeman den euskararen aldeko apustua Frantziako Estatuaren asmoen aurka doala adierazi du Gorostiagak. «Uste zuten euskararenak egin zuela, baina, berpizten ari direnez, trabak jartzen hasi dira». Horrekin lotuta, gogora ekarri du Garapen Kontseiluak eta Euskal Elkargoak aho batez onartu dituztela egunotan «euskal irakaskuntza» babesteko mozioak. ]]>
<![CDATA[Auzitegi Gorenak kolokan jarri ditu Jaurlaritzaren hezkuntza bekak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/012/001/2019-06-29/auzitegi_gorenak_kolokan_jarri_ditu_jaurlaritzaren_hezkuntza_bekak.htm Sat, 29 Jun 2019 00:00:00 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/1890/012/001/2019-06-29/auzitegi_gorenak_kolokan_jarri_ditu_jaurlaritzaren_hezkuntza_bekak.htm
Eusko Jaurlaritzak hiru hamarkadaz kudeatu ditu ikasleen laguntzak, hezkuntzako eskumenak jaso zituenetik. Espainiako Gobernuak 2013an irizpideak ezarri zituen, LOMCE Hezkuntzaren Kalitatea Hobetzeko Espainiako Lege Organikoa onartzeko prozesuan. Irizpide horiek Batxilergoari, Lanbide Heziketari eta unibertsitatekoak ez diren goi mailako ikasketei eragin zieten; Haur Hezkuntza, Lehen Hezkuntza eta DBHrako laguntzak ez zituzten jaso araudi horretan.

Gorenaren ustez, Hezkuntza Ministerioaren araudia «oinarrizkoa» da, eta, beraz, Eusko Jaurlaritzak horretara mugatu beharko du. Jaurlaritzaren eskumenetatik kanpo geratzen da ikasleentzako laguntzak banatzeko araudia onartzea, Gorenaren ebazpenaren arabera. «Jaurlaritzak laguntzak bere baliabideekin ordaintzeak ez du esan nahi eskumenen esparruaren aurkakoa denik». Gorenaren ustez, ikasleei diru laguntzak emateko irizpide bateratuak «aukera berdintasuna» bermatzea du helburu. Beraz, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan beste irizpide bat ezartzeak «aukera berdintasuna» urratzen du, eta, ondorioz, ez da onargarria.

Espainiako araudiak laguntza finko bat ezarri zuen; datorren ikasturtean 1.600 eurokoa izango da. Horrez gain, laguntza handitu daiteke aldagai batzuen arabera. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan beste modu batean egituratu dituzte laguntzak. Horrez gain, Espainiako Gobernuaren eta Jaurlaritzaren diru laguntzak errentarekin lotuta daude. Bada, batak eta besteak finkatutako errenta atalaseak ezberdinak dira: alegia, zenbait laguntza jasotzeko ezarritako gehienezko diru sarrerak ez datoz bat. Jaurlaritzak finkatutakoak handiagoak dira. Horrek herritar gehiagori emango lieke aukera bekak jasotzeko, baina aintzat hartu behar da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako batez besteko errenta Espainiakoa baino handiagoa dela.]]>
<![CDATA[Homeopatia diru publikoz ez ordaintzeko aholkatu dute Frantzian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1915/014/002/2019-06-29/homeopatia_diru_publikoz_ez_ordaintzeko_aholkatu_dute_frantzian.htm Sat, 29 Jun 2019 00:00:00 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/1915/014/002/2019-06-29/homeopatia_diru_publikoz_ez_ordaintzeko_aholkatu_dute_frantzian.htm
Ikerlariek 1.200 produktu homeopatiko ikertu zituzten bederatzi hilabete horietan. Horrez gain, mila artikulu zientifiko inguru aztertu zituzten, produktu horiek merkaturatzen dituzten enpresenak barne. Lan horren ostean azaldu dute «azterketa sendoa» falta dela egiaztatzeko zer eragin duen homeopatiak gaixoen gorputzean. Are gehiago, aholkatu dute homeopatiak ez dezala atzeratu bestelako sendabiderik, batez ere gaixotasun larrietan. Alegia, eskatu dute, gaixorik dagoen pertsonak produktu homeopatikoa hartu arren, medikuak ezar diezaiola egiaztatutako eragina duen sendabidea.

Frantziako Gizarte Segurantzak diru publikoz ordaintzen du homeopatia gaur egun. Ikerketaren emaitzak ezagutu ondoren Osasun Ministerioak erabaki beharko du produktu horiek ordaintzen jarraituko duen.]]>
<![CDATA[Eusko Jaurlaritzaren ikasle laguntza sistemaren hainbat atal baliogabetu ditu Gorenak]]> https://www.berria.eus/albisteak/168237/eusko_jaurlaritzaren_ikasle_laguntza_sistemaren_hainbat_atal_baliogabetu_ditu_gorenak.htm Fri, 28 Jun 2019 09:33:33 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/albisteak/168237/eusko_jaurlaritzaren_ikasle_laguntza_sistemaren_hainbat_atal_baliogabetu_ditu_gorenak.htm <![CDATA[Klima aldaketak giza eskubideak «kolokan» jarriko ditu, NBEren ustez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/011/001/2019-06-27/klima_aldaketak_giza_eskubideak_kolokan_jarriko_ditu_nberen_ustez.htm Thu, 27 Jun 2019 00:00:00 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/1867/011/001/2019-06-27/klima_aldaketak_giza_eskubideak_kolokan_jarriko_ditu_nberen_ustez.htm
Alstonek ohartarazi du hainbat gobernuk «neurri miopeak» hartu dituztela klima aldaketari aurre egiteko. «Ez da alarma ahotsik falta, baina ematen du orain arte ez dituztela entzun». Halaber, Alstonek kezka agertu du enpresa pribatuen esku hartzea «ontzat» jotzen delako, dela berrikuntzan egindako ekarpenekin, dela korporazioen bitartez egindako lanarekin. «Irabazi asmoak dituztenengan konfiantza handiegia izateak ia seguru ekarriko ditu giza eskubideen urraketa masiboak». Horrek, mundua klima aldaketara egokitzen lagundu beharrean, «oinarriko zerbitzuak eta gizarte babesa pribatizatzea» eragin dezakeela iragarri du. Adibide gisa baliatu ditu AEBetan egondako suteak: suhiltzaile pribatuak bidali zituzten «luxuzko etxeak salbatzeko».

140 milioi desplazatu

Klima aldaketak egungo desoreka indartuko duela gaineratu du NBEko kontalariak. Iragarri du klima aldaketak 140 milioi desplazatu eragin ditzakeela 2050. urtera arte Asian, Saharaz hegoaldeko Afrikan eta Hego Amerikan. «Txiroenek pairatuko dute klima aldaketaren okerrena, hori eragiteko gutxien egin dutenak diren arren», hausnartu du. Horrek guztiak giza eskubideen etorkizuna kolokan jar dezakeela gaineratu du. «Arriskua dago azken 50 urteetan egindako lana desegiteko: garapenean, mundu mailako osasungintzan, pobrezia urritzea...». Azkenik, ohartarazi du giza eskubideez arduratzen diren erakundeak ia ez direla hasi lanean erronkari heltzeko.]]>
<![CDATA[Kostalderako salbu, muturreko tenperaturak iragarri dituzte]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1882/011/002/2019-06-27/kostalderako_salbu_muturreko_tenperaturak_iragarri_dituzte.htm Thu, 27 Jun 2019 00:00:00 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/1882/011/002/2019-06-27/kostalderako_salbu_muturreko_tenperaturak_iragarri_dituzte.htm
Bihar haizea aldatuko dela iragarri du Euskalmetek, eta hori iparraldean nabarituko da: ipar haizea sartuko da, eta tenperaturak jaitsi egingo dira. 25 gradu inguru izango dira kostaldean. Nafarroako erdialdean eta hegoaldean, baita Arabako Errioxan ere, hego-ekialdeko haizea izango da nagusi, eta 35 eta 40 gradu artean izango dituzte. Leku horietan «arrisku handia» izango dute.

Tenperatura altuak egongo diren egunotarako, beroari aurre egiteko aholkuak gogoratu dituzte osasun agintariek: ura etengabe edan, egarri izan gabe ere; eguerdian eguzkia saihestu, eta, ezin bada, kapela eta jantzi aproposak jantzi; ariketa handirik ez egin; etxeko pertsianak jaitsi...

Beroaren eraginez, sute arriskua areagotu da. Sobronen (Araba), sua piztu zen atzo, zentral hidroelektriko baten inguruan. Iluntzerako kontrolatua zuten.]]>
<![CDATA[«Pentsa daiteke patuak erabakita zuela ni landa eremuan aritzea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2229/046/001/2019-06-23/pentsa_daiteke_patuak_erabakita_zuela_ni_landa_eremuan_aritzea.htm Sun, 23 Jun 2019 00:00:00 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/2229/046/001/2019-06-23/pentsa_daiteke_patuak_erabakita_zuela_ni_landa_eremuan_aritzea.htm landatar atera den bakarra». UAGA Arabako Nekazarien Elkarteko presidentea izan zen, eta, egun, Trebiñuko Udalean zinegotzi da.

Zergatik ikasi zenuen albaitaritza?

Laborantza Ingeniaritza ikasi ez nuelako. Hau da, ez nuen albaitaritza ikasi animaliak maite ditudalako. Ikasketa horietan, Ekonomia eta Laborantza Ekoizpena adarra aukeratu nuen: landa eremua ikuspuntu ekonomiko batetik.

Esan duzu inoiz ez diozula ikasteari utzi. Zergatik?

Hiltzen naizenera arte ikasten jarraituko dudala uste dut. Pasioa daukat. Mundu bat dago ikasteko: ezagutzak, sentipenak, elkarbizitza... Euskara ondo ikasi ez izana da orain arte dudan penarik handiena, baina denbora dut.

Noiz izan zenuen lehen harremana Trebiñuko nekazaritzaren sektorearekin?

Unibertsitatean ikasten egon nintzen garaian. Apaiz batek lan handia egin zuen Trebiñuko konderrian elkarteak sortzeko. Sustatu zituen elkarteen artean, nekazaritzari buruzko hausnarketa talde bat egon zen, Albaitan. Hamaika gaiez hausnartu genuen: landa garapena, laborarien beharrak, lur kooperatibak sortzea...

Hausnarketa talde horretan sartu zinenean, asmoa zenuen landa eremura bizitzera joateko?

Interes batzuk nituen, baina ez nuen halakorik buruan. Tira, pentsa daiteke patuak erabakita zuela ni landa eremuan aritzea.

Zergatik?

Senarra ezagutu nuen, eta bere ogibidea eta bizitza nekazaritza da. Hor, aukeratu egin behar izan nuen, eta argi nuen gustuko nuen pertsonaren lana ezin zela lekuz aldatu: lurrak daude dauden lekuan, eta bertan landu behar dira.

Ikastea gustuko duzula aipatu duzu, baina urteak eman dituzu besteen prestakuntzan lanean: Gasteizko Udalean, EHNE Euskal Herriko Nekazarien Elkartasunean...

Ikastea oso polita bada, pentsa zer ematen duen jendea prestatzeak. Hori bai, mugarik gabe irakasteaz ari naiz.

Nola da hori?

Bizitzan bi irakasle edo nagusi mota daude: ikaslea edo mendekoa haren ezagutza mailara helduko den beldur dena, eta mugarik jartzen ez duena. Hau da, dakiten guztia irakasteko prest daudenak, eta, gainera, bitartean ikasi egiten dutenak, haien kabuz edota ikasleengandik ikasiz.

EHNEko ikastaroetan izan zenuen lehen harremana sindikatu batean lanean?

UAGA ezagutzen nuen, baina EHNErekin lehen harremana izan zen. Inkesta batzuk egiteko deitu zidan ezagun batek. Gerora, prestakuntza atalean sartu nintzen. Ondoren, idazkari nagusi izatea proposatu zidaten.

Aldaketa handia izan al zen?

Garai horretan, Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroa zeuden ordezkatuta. Bakoitzak hiru ordezkari zituen; hau da, bilkuretan hamabi pertsona zeuden, denak aginte maila berarekin. Garai horretako batzarretan ez zen giro. Azkenean, hamar baldintza jarri nituen lanean jarraitzeko. Hori bete ezean, kargua utziko nuen.

Zeintzuk ziren baldintzak?

Ez ziren ekonomikoak, ezta ordutegiari zegozkionak ere. Lan egiteko moduari eta pertsonen arteko harremanei lotuta zeuden. Errespetua bermatzeko neurriak ziren.

Eta?

Abuztuan jarri nituen baldintzak, eta urrian joan nintzen. Ezagun batek esan zidan «suizidio profesionala» izan zela.

Dena den, handik gutxira hasi zinen landa etxearekin, Argoten: Aldeas de Treviño.

Beti izan nuen ideia hori buruan. Aukera suertatu zen, eta hori egin genuen. Bigarrenarekin haurdun nengoen garaian aurkeztu nuen proiektua, Briviescan [Burgos, Espainia].

Noski, Trebiñun egonda Gaztela eta Leonen legeak dituzue...

Eta hango legedia ez da EAEkoa. Horrek arazoak eta zailtasunak sortu izan dizkigu. Barbakoa pizteko araudia Araban baino murriztaileagoa da, adibidez. Horrez gain, arauak hala aginduta, ezin dugu gosaririk eman. EAEn, aldiz, bai. Tira...

Zergatik itzuli zinen berriz sindikatu batean lan egitera?

Inkesta batzuk egiteko deitu zidaten. Orduan ez zidaten horren erraz jarri familia eta lana bateratzea. Zorionez, gauzak aldatu direla uste dut. Bi haur, Gasteizen lanean, eta landa etxeko obrak... Gogorra, baina guztion artean eraman genuen aurrera.

Lana amaitu eta gero itzuli zinen UAGAra... presidente gisa.

Lantalde batzuetan parte hartzea proposatu zidaten. Hortik proiektu bat atera zen, eta UAGArako hautagaitza sortu genuen. Horien artean, hiru emakume geunden: Eva Lopez de Arroiabe, Nieves Kintana eta hirurok.

Eta atera zineten.

Espero genuenaren kontra! Bide bat irekitzea zen gure asmoa, lau edo zortzi urte aurrerago emakume gehiago aurkez zitezen. Baina atera egin ginen. Eta... oso garai polita izan zen.

Zergatik?

Lan eskerga egin genuen, eta gure artean giro bikaina sortu genuen. Erabakiak asko eztabaidatzen genituen, eta muturreko iritziak egon zitezkeen, baina, behin erabakita, taldearen erabaki gisa ulertzen zen. Eta eztabaida sutsuak izan genituen, baina errespetuz. Errespetua galtzear zegoena gelatik ateratzen zen, bere kabuz.

UAGAko presidente izateari utzi eta zortzi urtera, nola ikusten duzu garai hura?

Oso eskertuta nago hori bizi izan nuelako. Ez naiz kartazalea, baina bizitza karta jolas baten moduan ikusten dut. Bizitzak karta batzuk ematen ditu; beste batzuk norberak hartu behar ditu; beste batzuk, bilatu... Eta horrekin hautuak egin behar dira. Batzuk bota, beste batzuk hartu... Eta dituzunekin ahalik eta ondoen jokatu.

Dituzun karta horien artean Trebiñun bizitzea dago: Araba barruan dagoen eskualdea, baina administratiboki Gaztela eta Leonen ardurapean dagoena. Nolakoa da horrela bizitzea?

Bizitzea... ez dakit. Baina hiltzen naizenerako espero dut egoera ezberdina izatea. Hona etortzean, erroldatu egin nintzen. Seme-alabak ere hemengoak dira. Hil ala bizikoa ez bada, hala jarraituko dugu. Trebiñar sentitzen gara. Badakigu edozein aukerak alde onak eta txarrak dituela, eta onartu egin behar dira. Baina badaude egoera batzuk...

Adibidez?

Alabari, jaioberritan, ebakuntza bat egin behar zioten. Bilbon, Bartzelonan edo Madrilen egiten zituzten ebakuntza horiek. Baina, Gaztela eta Leonen erroldatuta egoteagatik, Madrilera joan behar genuela esan ziguten. Azkenean ez zioten ebakuntzarik egin, baina orduan argi ikusi genuen zer ondorio zituen banaketa administratiboak.

Etxearen atarian «Trebiñu Araba da» bandera duzu.

Hori ere familiatik datorkit. Aitona bat espetxean egon zen banderan idatzita dagoen hori esateagatik. Aitona bizitza osoan arabar sentitu zen, eta hil aurretik hori esan zigun: Burgosen hiltzen ari zela. Horregatik, bizitza honetan dudan eginbeharretako bat da. Gaztarora arte ez nintzen horretaz jabetu, baina, gerora, Zortzigarrena fundazioan egin nuen lan: erreferendumak, gose grebak...

2017tik zinegotzia zara Trebiñuko Udalean, eta berriz atera zara azken hauteskundeetan. Zer egoera dago udal barruan?

Gehiengoa Araba izatearen aldekoa da, nahiz eta batzuek hitzetara gehiago jotzen duten ekintzetara baino. Batzuek pentsatzen dute ez dela horren garrantzitsua. Baina, pentsatzen hasita: ez gara 3.000 biztanlera heltzen, ez dago urrerik, ez dago petroliorik... Politikariak ez badira kapaz gai txiki hau konpontzeko, pentsa gai handiak. Borondate kontua baino ez da.

Azkenik, aurreko guztiari gehitu behar zaio taxi gidari lanetan ere aritzen zarela Trebiñun…

Arabako Foru Aldundiak autobus zerbitzua badu Trebiñun. Geltoki jakin batzuk ditu; hau da, ez da herri guztietan gelditzen. Gure lana da geltokirik ez duten herrietako bizilagunei zerbitzua ematea, etxetik geltokira eta geltokitik etxera. Hemendik aurrera, telefonogune batera deitu beharko dute. Gasteizko garraio publikoan dagoen sistema izango omen da, esan digutenaren arabera. Urteak eman dituzte lan horretan, eta taxi gidarioi ez digute kasu handirik egin.

Ez du ematen argiegi ikusten duzunik.

Kasu hori aipatu dut, baina beste asko izan zitezkeen. Bulegoetatik hartutako erabakiak dira, hiri ikuspuntu batetik. Erabaki horiek hartzen dituztenak ez dira fio herrietan bizi diren pertsonekin. Zergatik pentsatzen dute iruzur egin nahi diegula? Hiriko inteligentzia beste edozein baino hobea omen da.]]>
<![CDATA[Dorreak lur hartzear]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/008/001/2019-06-20/dorreak_lur_hartzear.htm Thu, 20 Jun 2019 00:00:00 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/1873/008/001/2019-06-20/dorreak_lur_hartzear.htm
Argia da REE: «Proiektuak baimen guztiak ditu, eta pistak eta bideak garbitzeko hasierako lanak apirilean hasi ziren». Lanik handiena, ordea, lurren desjabetzeak sinatu eta gero hasiko dute: 70 metro garai diren 132 dorre eraikiko dituzte, eta goi tentsioko bi hariek hartuko duten korridorea garbitu. Espero dute abuztua baino lehen sinatzea lurren desjabetze guztiak. REEk uste du lanek bi urte iraungo dutela; epeak betez gero, linea prest egongo litzateke 2021aren bigarren erdirako.

Egitasmoak hamaika kritika piztu ditu hasieratik bertatik. Lurrak desjabetzeko prozesua apirilaren 25ean iragarri zuten, eta kritika piztu du hori egiteko moduak ere. Proiektuak eragingo dien udalerri batzuetako ordezkariek azaldu dute desjabetutako lurrei baino gehiagori egingo zaiela kalte. Adibidez, Iraitz Lazkano Elgetako alkateak (Gipuzkoa) ohartarazi du udalaren bideak erabiliko dituztela proiektua egiteko. «Oso lur gutxi aurreikusi dituzte: okupatuko dituzten metro koadroen %10 baino ez». Lazkanoren ustez, benetan izango den kaltea baino gutxiago irudika dezake horrek, eta dirutan ere badu eragina. «Pare bat bilera izan ditugu REErekin; argi dute aurka gaudela, baina badakite egin egingo dutela linea». Lazkanok ohartarazi du enpresako arduradunak ziur daudela oraingoan aurrera aterako dutela goi tentsioko linearen plana. «Horren aurrean, ahalik eta kalte txikiena eragin dezatela dagokigu guri».



«Ingurumen krimena»

Izan ere, proiektuak aldaketa handiak izan ditu. REEk «estrategikotzat» jo zuen hasieran, baina hainbat urtetan desagertuta egon da linearen egitasmoa. 2009an aurkeztu zuen, 2011n informazioa eta alegazioak jasotzeko prozesua abiarazi zuen, eta 2012an onartu zuten ingurumen eraginari buruzko txostena. Geldialdia hasi zen orduan: 2017 ingurura arte ez zuten informaziorik eman proiektuari buruz. Urte hartan hasi zen martxan berriz REE, eta lanean hasteko baimen guztiak lortu zituen: exekuzio proiektua aurkeztu zuen, Espainiako Gobernuak «onura publikoko» proiektu izendatu zuen, eta obrak hasteko baimena eman zioten. Prozesu horretan tokiko arauak kontuan hartu ez izana egotzi diote enpresari; salatu dute ingurumena babesteko legeak urratu dituela. Igor Bernaola Gueñes-Itsaso goi tentsio linearen kontrako plataformako kideak ohartarazi du proiektua «ingurumen krimena» dela.

Lineak zeharkatuko dituen basoetan zer kalte egingo dituzten ekarri du gogora Bernaolak. Adibidez, ohartarazi du Igorre eta Lemoa artean sai zuria bizi dela; desagertzeko arriskuan dago, eta Batasunaren intereseko hegazti nekrofagoak kudeatzeko planean sartuta dago. «Hegaztiek habiak egiteko baliatzen duten eremutik pasatuko da linea». Plataformaren iritziz, Bizkaiko Aldundiaren ardura da legeak betearaztea, baina ez da lan hori egiten ari. «Ahoz esan digute ez diotela baimenik eman proiektuari; ez dugu ikusten Espainiako Gobernuak atzera egingo duenik, eta aldundiak ez du bere indarra baliatzen».

Plataformak uste du badagoela egitasmoa geratzeko aukera, nahiz eta jadanik ari diren desjabetzeak sinatzen; epaitegira jotzeko asmoa du. «Bizkaiko Foru Aldundia eta Eusko Jaurlaritza ez badira beren araudia betearazteko gai, zerbait egin beharko da». Plataforma ez da bakarra: aukera hori mahai gainean jarri dute proiektuaren aurka dauden hainbat udalerrik ere. Oraingoz, hala ere, inork ez du urratsa egin.

Lege urraketak agerikoak direla uste dute, izan ere. Lazkanok ohartarazi du udalerriek ezarritako babes eremuetan ere sartuko dela linea; Elgetan bertan, babes bereziko gune batzuk zeharkatuko ditu. «Sarraski itzela», alkateak dioenez. Horri erantsi behar zaio zenbat zuhaitz moztu beharko dituzten; Lazkanoren esanetan, Elgetan udalerriaren azaleraren %1 inguru suntsituko da zuhaitz mozketetan. Izan ere, kontuan izatekoa da kableak zuzenean izango diren lekuak ez ezik inguruak ere moztuko dituztela. «Haizearen ondorioz, kableak mugituko dira, elipse moduko bat eginez. Horri lekua egiteko lur eremu itzela hartuko dute».

Bernaolak ohartarazi du egitasmoak beste kalte bat ere ekarriko duela aurrera egiten badu: energia ereduari buruzko eztabaida eragoztea. Salatu du goi tentsioko lineak hartuko duen lur eremua «betiko zapalduta» gera daitekeela. «Betiko pertsonen eskuetan geratzen bada, administrazioen isiltasuna lagun, ez dut ikusten etorkizunik, ez guretzat, ez ondorengoentzat».]]>
<![CDATA[«Argazkilaritza, ilustrazioa eta euskara uztartzen ditu liburuak»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/032/001/2019-06-19/argazkilaritza_ilustrazioa_eta_euskara_uztartzen_ditu_liburuak.htm Wed, 19 Jun 2019 00:00:00 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/1887/032/001/2019-06-19/argazkilaritza_ilustrazioa_eta_euskara_uztartzen_ditu_liburuak.htm Paperbizi proiektua. Deialdian parte hartzeko, proposatutako proiektua lankidetzan oinarrituta egon behar zuen. Paperbizi-n 80 pertsonatik gora daude ordezkatuta, Agirreren proposamena onartu ondoren. Aurkezpena Gasteizko Oihanederren izango da, 20:00etan, beste proiektu batekin batera: Kauldi Iriondoren Euskaldun berriak?

Zer da Paperbizi liburua?

Liburua Batera deialdiaren bidez egin dut. Deialdi horrek laguntza ekonomiko bat ematen du, baina ez proiektua garatzeko adina; deialdi horretan diote zati bat finantzaketa kolektibo bidez lortu behar dela.

Zer moduzkoa izan da finantzaketa mota horretara jotzea?

Iruditu zait zailena. Zaila ikusten nuen jendeak dirua ematea nik nire proiektua gara nezan. Interesa izan behar zuten... Baina, azkenean, ondo atera da!

Diru ekarpena ez ezik, parte hartze zuzena ere eskatu diezu diruz lagun dizuten horiei.

Diru ekarpenarekin bermatzen zen haien parte hartzea, nolabait. Pentsatu nuen agian hori traba izan zitekeela norbaitentzat, baina, behin erabakia hartua nuela, aurrera! Norbait engainatuko nuela pentsatu nuen!

Ez dira gutxi izan «engainatu» dituzun horiek...

Bai... Bakarka parte hartzeko aukera asko eman nituen, baina jendeak, batez ere, taldeka hartu du parte: bikoteka... Hasieran 40 argazki biltzea nuen buruan, baina 24 izango dira azkenean.

Zein izan da parte hartu duten horiei eskatzen zeniena. Nola izan da prozesua?

Paperbizi arte liburu bat da. Argazkilaritza, ilustrazioa eta euskara uztartzen ditu. Ikasketa prozesu bat izan da; parte hartzaileei, agian, lan apur bat eskatu die, eta hasieratik ez diet oso argi azaldu zer nuen buruan.

Zeintzuk izan dira pausoak?

Parte hartzen zuten horiei beren argazki bat eskatu diet. Argazki hori baliatuta, marrazkiak egin ditut, eta itzuli egin dizkiet. Hurrengo pausoa zen haiek marrazkia Gasteizko beren toki kuttun batean jartzea, eta horren argazkia ateratzea. Argazki hori bidali didate, baita testutxo bat ere: esaldi bat, titulu bat, testu bat, olerki bat...

Zer jaso duzu bueltan?

Pozik nago. Argazkietarako aukeratu duten leku bakar bat ere ez da errepikatu: hiria, Alde Zaharra, parkeak... Saiatu dira ohiko txokoak ez ateratzen, eta baten bat berezia da. Testuak ere interesgarriak izan dira, askotarikoak.

Zenbat marrazki egin dituzu?

Liburua egiteko 78 pertsona marraztu ditut, hiru katu eta bi txakur. Eta guztiei eskerrak eman behar dizkiet proiektuan parte hartzeagatik.

Zer egingo duzu argitaratuko diren aleekin?

Parte hartzaileen artean banatuko ditugu, eta beste batzuk Oihanederren utziko ditut. 80 ale egin ditugu guztira.

Zergatik erabaki zenuen mota horretako proiektu bat egitea?

Duela bi urte inguru hasi nintzen ideiarekin bueltaka. Oporretan joan nintzen bi lagunekin, eta bururatu zitzaidan tontakeria hori egitea. Gu hirurak marraztu, eta hondartzan jartzen genituen. Ideia asko gustatu zitzaien, eta bertan aukera bat egon zitekeela ikusi nuen. Gerora ikusi nuen Batera deialdia, eta, oso zabala zenez, ba...

Zergatik jo zenuen deialdi horretara?

Aurretik Oihanederreko lehiaketa batean parte hartu nuen. Ez nuen irabazi, baina Batera deialdian parte hartzera animatu ninduten. Oso zabala denez, hor aurkitu dut tokia.]]>
<![CDATA[Baliabide gehiago eskatu dituzte buruko gaitzak dituzten umeentzat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/006/001/2019-06-18/baliabide_gehiago_eskatu_dituzte_buruko_gaitzak_dituzten_umeentzat.htm Tue, 18 Jun 2019 00:00:00 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/1877/006/001/2019-06-18/baliabide_gehiago_eskatu_dituzte_buruko_gaitzak_dituzten_umeentzat.htm EAEko gizarte eta osasun baliabideen eskaintzaren analisia ikerlanaren giltzetako bat. Fedeafesek, buruko gaixotasunen bat duten pertsonen eta senideen elkarteen EAEko federazioak, malgutasun hori baliatzea proposatu du: eguneko zentroetan, zerbitzuetan plazak gordetzerakoan... Halaber, arreta jarri du adingabeei bideratutako baliabideetan: Fedeafesen ustez, indartu egin beharko lirateke, egun dauden beharrak asetzeko.

Ikerlanaren aurkezpenean izan ziren Nekane Murga Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburua eta Beatriz Artolazabal Enplegu eta Gizarte Politiketako sailburua. Analisiak hamaika lan ildo proposatzen ditu, baina Canok bost hauek nabarmendu ditu:

HAURRAK ETA GAZTEAK

Buruko eritasunak dituzten adingabeak artatzeko eta gaixotasun horiek prebenitzeko neurriak handitu beharko liratekeela nabarmendu du federazioak. Horretarako, «alkoholaren eta drogen» alorrean esku hartze goiztiarra behar da. Halaber, adingabeen justizia zerbitzutik heldutako gazteekin ere prebentzio programak hastea proposatu du.

Zenbait zerbitzutan eskaria gora doala jaso du ikerlanak; eskaintza, ordea, ez da hazi. Unitate terapeutiko hezigarriak jarri ditu adibide gisa. Halaber, eskatu du eguneko ospitale gehiago zabaltzeko; gaur egun, Araban baino ez dago zerbitzu hori. Azkenik, gaixo dauden adingabeen familiei ere laguntza emateko programen beharra aipatu du.

EMAKUMEAK

Canok azaldu du buruko gaitza duten emakumeek parte hartze txikiagoa dutela gizartean, gizonekin aldean. Hala ondorioztatu zuen Fedeafesek beste ikerketa batean, eta, geroztik, familiekin egin du lan, senideen gehiegizko babesaren ondorioz andreek ez diezaioten utzi gizarte zerbitzuetara jotzeari. Genero ikuspegia txertatzearen premiaz mintzatu da, baita profesionalekin aritzean ere: «Ikusi dugu emakumeak gutxiagotan bideratzen dituztela zerbitzuetara: lana, aisialdia... Hutsune adierazgarria dago».

Bestetik, ikerlanean jaso dute egokia dela bikotekiderik gabeko amekin lan egitea, taldeka; garrantzitsutzat dute jaiotza inguruko psikiatriako unitateak sustatzea, ama berriak babesteko.

ADINEKOAK

Canok «funtsezkotzat» jo du buruko gaitzak dituzten adineko pertsonak zahartze aktiboko politiketan sartzea. Hori, betiere, pertsona horien ezaugarriak kontuan hartuta egin beharko litzateke. «Ezin dituzte zahar etxeetara eraman besterik gabe; ibilbide bat izan behar dute, eta arreta berezia». Buruko gaitzak dituzten edadetuen zahartzeak etorkizunean premia berriak sortuko dituela ondorioztatu du, gaur egun adineko gurasoekin bizi diren erien egoera kasu. «Komunitate ikuspegia» aintzat hartzearen alde egin dute, pertsona horiek beren etxean jarrai dezaten.

DIAGNOSTIKATU GABEDAUDEN ERIAK

Gizarte zerbitzuak baliatzeko, oro har, derrigorrezko baldintza bat bete behar da: mediku baten diagnostikoa izatea. Hori «hutsune handienetako bat» dela uste du Fedeafesek, arretari dagokionez: «asko» dira buruko gaitzen bat izan arren medikura ez doazen 18 urtetik gorako gazteak. Horien kasuan, gizarte zerbitzuetako eskakizunak «malgutu» beharko liratekeela adierazi du, eta gazteekin harremanak «finkatzeko» baliabideak sortu. Horrez gain, administrazioei «ekimena» izateko eskatu die Canok: «kalera» ateratzea. Bilbon abiarazitako kaleko psikiatria zerbitzua jarri du adibide gisa.

LANDA EREMUAN, DESOREKA

Lurralde desorekak buruko gaitzen arretan eragiten duela ondorioztatu du Fedeafesek. Desoreka hori bereziki nabaria da Arabako landa eremuan; Bizkaian ere arazoak antzeman dituzte Enkarterrin, Urduñan eta Orozkon, eta Gipuzkoan, Debagoienan. Eremu horietan «laguntza tratamendurako zerbitzu azkarrak» jartzea proposatu dute, lurraldeen artean «malgutasun» handiagoa egoteko. Horrekin batera, eremu horietako garraiobideak hobetzea proposatu dute.]]>
<![CDATA[Grebara deituta daude gaurko Osakidetzako lehen arretako langileak]]> https://www.berria.eus/albisteak/167793/grebara_deituta_daude_gaurko_osakidetzako_lehen_arretako_langileak.htm Mon, 17 Jun 2019 19:46:40 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/albisteak/167793/grebara_deituta_daude_gaurko_osakidetzako_lehen_arretako_langileak.htm
Osakidetzak bi ildotan egin ditu proposamenak. Batetik, uda garaira begira, eskaini du oporretan egongo diren langileak ordezkatzeko 3.000 lanaldi gehiago jartzea. Juan Luis Diego Osakidetzako zuzendari nagusiak azaldutakoaren arabera, horren bitartez lehen arreta zerbitzuan "osasun laguntza bermatuko" litzateke, eta profesionalen "lan karga murriztuko". Bestetik, uda garaian lehen arretako zentroetan "zerbitzuaren kalitatea bermatzeko" beste neurri batzuk jarri ditu mahaian zuzendaritzak: besteak beste, gaixoaldiak lehen egunetik ordezkatzea eta lantaldearen egitura sendotzea, arduradun gehiago jarriz.

"Berandu" eta "mugatuak"

Sindikatu guztiek ondorioztatu dute proposamena "berandu" heldu dela, eta mahai sektoriala greba egunaren aurreko ostiralean deitu izana kritikatu dute. Gaineratu dute proposamenak "mugatuak" direla, soilik udara begira eginikoak direla. Neurri horiekin ere lehen arretako osasun zerbitzua "murriztuko" litzatekeela uste dute. "Ez diote heltzen osasun etxeetan dagoen benetako arazoari".

Sindikatuek nabarmendu dutenez, Osakidetzako Zuzendaritza Nagusiak osasun etxeetako ordutegiak murriztuko ditu, eta, horrez gain, osasun etxe batzuetan, ardura bereko bi profesional egon beharrean lanean, bakarra egongo da. Hori ikusita, gaurko greba mantentzea erabaki dute.]]>
<![CDATA[Murgak ziurtatu du ez duela inoiz izan filtrazioen berri]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1903/007/002/2019-06-15/murgak_ziurtatu_du_ez_duela_inoiz_izan_filtrazioen_berri.htm Sat, 15 Jun 2019 00:00:00 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/1903/007/002/2019-06-15/murgak_ziurtatu_du_ez_duela_inoiz_izan_filtrazioen_berri.htm
Kontrolerako osoko bilkuran eman zituen azalpenak Murgak, Rebeka Uberak (EH Bildu) eta Cristina Makazagak (Elkarrekin Podemos) hala eskatuta. Aipatu bi legebiltzarkideek «iruzur sarea» amaitzeko neurri eraginkorrak hartzeko eskatu zioten sailburuari, eta gogorarazi zioten «sinesgarritasuna» galtzen jarraituko zuela hori egin ezean. Murgak osasun sistemaren ospea zikintzea leporatu zien bi legebiltzarkideei, eta ezagutarazi diren grabazioak haren izen onaren kontrako «funtsik gabeko adierazpen publikoak» direla esan zuen.

Gaitzespen eskaria

Uberak Murgari gogorarazi zion Osasun sailburu izendatu zutenean «sinesgarritasun txikia» zuela, aurrez Jon Darpon sailburu ohiaren lantaldetik heltzeagatik. Uberak «gezurra» edo «hitz neurtuak» esatea leporatu zion sailburuari, baita epaitegietako ikerketa oztopatzen saiatzea ere: Osasun Sailak fiskalari eta epaileari informazio ez-osoa bidali zion, eta, gerora, epaileak eskatu zuenean, informazio guztia bidali zuen. Hori dela eta, EH Bilduk mozioa aurkeztuko du, Eusko Legebiltzarrak gaitzetsi dezan Osasun Sailaren jokabidea.

Cristina Makazaga Elkarrekin Podemoseko legebiltzarkideak adierazi zuen Jaurlaritza zenbait fasetatik pasa dela urte bateko epean, iruzur salaketak publiko egin zirenetik. «Hasieran, dena ukatu zenuten; gero, beste alde batera begiratu zenuten; jarraian, kaltetu gisa jokatzen hasi zineten...». Osasun Sailari «ilun» jokatu izana leporatu dio, baita justiziari informazio osoa ez ematea ere. «Aurpegi aldaketa ez da nahikoa; eredua aldatu behar da».]]>
<![CDATA[Sindikatuek etziko grebari eutsiko diote Osakidetzako lehen arretan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/007/001/2019-06-15/sindikatuek_etziko_grebari_eutsiko_diote_osakidetzako_lehen_arretan.htm Sat, 15 Jun 2019 00:00:00 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/paperekoa/1893/007/001/2019-06-15/sindikatuek_etziko_grebari_eutsiko_diote_osakidetzako_lehen_arretan.htm
Osakidetzak bi ildotan egin ditu proposamenak. Batetik, uda garaira begira, eskaini du oporretan egongo diren langileak ordezkatzeko 3.000 lanaldi gehiago jartzea. Juan Luis Diego Osakidetzako zuzendari nagusiak azaldutakoaren arabera, horren bitartez lehen arreta zerbitzuan «osasun laguntza bermatuko» litzateke, eta profesionalen «lan karga murriztuko». Bestetik, uda garaian lehen arretako zentroetan «zerbitzuaren kalitatea bermatzeko» beste neurri batzuk jarri ditu mahaian zuzendaritzak: besteak beste, gaixoaldiak lehen egunetik ordezkatzea eta lantaldearen egitura sendotzea, arduradun gehiago jarriz.

«Berandu» eta «mugatuak»

Sindikatu guztiek ondorioztatu dute proposamena «berandu» heldu dela, eta mahai sektoriala greba egunaren aurreko ostiralean deitu izana kritikatu dute. Gaineratu dute proposamenak «mugatuak» direla, soilik udara begira eginikoak direla. Neurri horiekin ere lehen arretako osasun zerbitzua «murriztuko» litzatekeela uste dute. «Ez diote heltzen osasun etxeetan dagoen benetako arazoari».

Sindikatuek nabarmendu dutenez, Osakidetzako Zuzendaritza Nagusiak osasun etxeetako ordutegiak murriztuko ditu, eta, horrez gain, osasun etxe batzuetan, ardura bereko bi profesional egon beharrean lanean, bakarra egongo da. Hori ikusita, etziko greba mantentzea erabaki dute.]]>
<![CDATA[Murga: "Inoiz ez dut esan egozten didaten esaldia"]]> https://www.berria.eus/albisteak/167688/murga_inoiz_ez_dut_esan_egozten_didaten_esaldia.htm Fri, 14 Jun 2019 07:12:17 +0200 Jon Rejado https://www.berria.eus/albisteak/167688/murga_inoiz_ez_dut_esan_egozten_didaten_esaldia.htm