<![CDATA[Jone Arruabarrena | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 28 Sep 2022 09:32:14 +0200 hourly 1 <![CDATA[Jone Arruabarrena | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Datorrenari aurrea hartuz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1933/006/001/2022-09-25/datorrenari_aurrea_hartuz.htm Sun, 25 Sep 2022 00:00:00 +0200 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1933/006/001/2022-09-25/datorrenari_aurrea_hartuz.htm
Elkarri lotuta dauden fenomenoetan gertatzen ari diren aldaketen ondorioz, askotarikoak izan daitezke larrialdiak ekarriko dituen osasun arazoak. Baina, behin hori jakinda, nola egin aurre aldaketa horiei osasunean ahalik eta gutxien eragin dezaten? «Argi dago klima larrialdia geratzeko etorri dela. Helburuak argia izan behar du: hark osasunean dituen eraginak aztertu, eta horiek murrizteko neurriak diseinatu», azaldu du Estrella Miquelezek. Urrun joan gabe, Nafarroan bertan ezartzen ari dira neurri horiek, LIFE-IP Nadapta-CC proiektuaren bidez. Egitasmoak hanka ugari ditu, eta horietako batean Osasun Publikoko goi teknikaria da Miquelez, osasunari dagokion arloan. Klima aldatzeak dakartzan ondorioak neurtu, eta horiek gizakien osasunari mehatxu egiten dietenean prebentzio neurriak proposatzen dituzte.

Ikusi gehiago: KLIMA LARRIALDIAREN OSASUN LARRITASUNAK

Larrialdiak aurten izan duen ondorio erakusgarrienean jarri du arreta Miquelezek: tenperaturaren igoeran. Nafarroan, zehazki, 2004. urtetik ari dira beroaldiei aurre egiteko planak lantzen, baina LIFE-IP Nadapta-CC proiektuak, azken urteetako igoera ikusita, plan horiek eguneratu eta hobetzen dihardu: bi eremu isoklimatiko bereizi dituzte -Ebroko Erribera eta Nafarroako erdialdea eta iparraldea-, eta horietan tenperatura atalase espezifikoak finkatu; tenperaturek muga horiek igarotzen dituztenean hasten dira osasunean eragiten. «Metodologia epidemiologikoa erabiliz kalkulatzen ditugu alertak, hilkortasuna eta tenperatura kontuan hartuta», azaldu du Miquelezek.

Beste faktore batzuk ere kontuan hartzekoak dira. «Uda hasieran bero alerta bat badago, osasunean izango dituen ondorioak okerragoak izango dira udaren amaieran gaudenean baino, gorputzari ez diolako egokitzeko astirik eman». Bero boladei aurre egiteko plana ekainaren 1ean jarri ohi da martxan, eta irailaren 15ean bukatzen da. Aurten, maiatzean aktibatu zuten, tenperatura beroen ondorioz, eta oraindik indarrean dirau. «Lan eremuan ere indar handia jarri dugu. 250 enpresatara bisitak egin ditugu, bakoitzean estres termikoa nola kudeatzen den ikuskatzeko, eta modu egokian egin dezaten jarraibideak emateko».

Ikusi gehiago: Kezkaren zuztarrak ahantzi gabe

Baina beroa larrialdiak dakarren ondorioetako bat baino ez da. Nabarmen eragiten du beste arlo batzuetan ere: esaterako, airearen kalitatean. Atmosferaren kutsadura, polena eta bektoreen bidez transmititzen diren gaixotasunak, besteak beste. Polenaren maila kontrolpean izateko, hiru neurgailu ezarri dituzte: Donezteben, Tuteran eta Iruñean. Polena identifikatu eta zenbatu egiten da horietan, eta udaberrian, kopurua nabarmen igotzen denean, informazio hori hedatzen dute. «Zabalpena garrantzitsua da. Gobernuak eta Iruñeko Udalak daukan sistema baten bidez, norbanako bakoitzari egunero bidaltzen zaio polenaren mailaren informazio eguneratua. Geroz eta jende gehiagok eskatzen du, polenak alergietan eragin handia daukalako».

Ikusi gehiago: Nola eraiki hiri osasuntsu bat larrialdian

Atmosferaren kutsadurak ere nabarmen eragiten du osasunean, Miquelezen arabera. «Nafarroan kutsadura maila ez da oso handia, baina, Osasunaren Mundu Erakundeak joan den urtean adierazi zuenez, maila txikietan ere eragin nabarmena dauka osasunean». Hain zuzen, airearen kutsadura neurtu, eta unean uneko egoera ikusgai dauka Nafarroako Gobernuak.

Bektoreen kontrola

Bektoreen bidezko gaixotasunen transmisioa da beste garrantzizko puntu bat: Nafarroan, zehazki, tigre eltxoa gertutik zaintzen dute 2016. urtetik, dengearen, sukar horiaren eta chikungunyaren gisako gaixotasunak transmititzeko arriskua zabaltzen duelako. Euli horien arrautzentzako tranpak ezarri dituzte Nafarroako hainbat txokotan, eta astero bildu eta aztertzen dira. Mota horretako eltxoen arrastoren bat aurkituz gero, ale helduentzako tranpak ere ezartzen dituzte. «Hala ere, arrisku maila igotzeko, eremu honetan dengea edo transmititzeko arriskua duten bestelako gaixotasunen kasuren batek agertu beharko luke, eta hori oraindik ez da gertatu». Bidasoan agertu zen tigre eltxoa, baina kontrolerako tratamendua ezarri zuten. «Eltxoak agertzeko zaurgarriagoak diren eremuak ere identifikatu ditugu. Badakigu garraio bidez etortzen direla; autoetan edo kamioietan. Beraz, Nafarroako errepide sare inguruan jartzen dugu arreta».Tenperatura igoerari lotuta agertu daitezke zenbait patogeno eta kutsatzaile ere: campilobacter eta legionella izeneko bakterioak, esaterako.

«Orain modu argiagoan ikusten hasi dira klima larrialdiak osasunean izan ditzakeen arazoak, eta herritarrak eta profesionalak hasiak dira kontzientzia hartzen, baina oraindik kosta egiten da arrisku horiek gizarteari ikusaraztea», nabarmendu du Miquelezek. Azpimarratu du modu «intersektorialean» egin behar zaiola aurre arazoari: «Hirigintza, garraioa, osasungintza... Arlo askotan era bateratuan lan egin behar da».]]>
<![CDATA[Nola eraiki hiri osasuntsu bat larrialdian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1914/007/002/2022-09-25/nola_eraiki_hiri_osasuntsu_bat_larrialdian.htm Sun, 25 Sep 2022 00:00:00 +0200 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1914/007/002/2022-09-25/nola_eraiki_hiri_osasuntsu_bat_larrialdian.htm
Ikusi gehiago: KLIMA LARRIALDIAREN OSASUN LARRITASUNAK

Hiriei gehiago eragingo die larrialdiaren ondorioek herriei baino, bi adituek azaldu dutenez. Hirietan «bero uharteak» sortzen direlako, besteak beste. Hala ere, Vivesek nabarmendu du Euskal Herriko abiapuntua «nahiko ona» dela, hiri gutxi dagoelako, eta herriak ez direlako handiak. Esan duenez, hamabost minutuko hirien kontzeptuaz asko hitz egin da hirigintzaren munduan azken urteetan, osasuna eta jasangarritasuna batzen dituelako: «Hau da, bizitokia, lan lekua, aisialdirako lekua edo ikasketetakoa eskura edukitzea garraio publikoan, oinez edo bizikletan joateko». Euskal Herrian, ordea, kontrako norabidea hartzen ari dela esan du Vivesek: «Gipuzkoan eta Bizkaian, batez ere, herri gehienek betetzen dituzte baldintza horiek, baina azken urteetan hirien eta azpiegitura handien aldeko apustua egin dugu, egitura jasangarriago horren kaltetan».

Ikusi gehiago: «Egiten den politika orotan lehenetsi behar da osasuna»

Hiri eta herrietan erabiltzen den garraio motak ere eragin zuzena dauka planetaren eta gizakiaren osasunean. «Garraiobide osasungarriak sustatu behar dira, eta osasungarriak ez direnei iturria moztu», azaldu du Galarragak. Herbehereetako adibidea jarri du: Amsterdam autoz beteta egon ohi zen, baina 1973an, Petrolioaren krisia deitua hastearekin batera, hirian autoak nabarmen gutxitzeko hautua egin zuten. «Errezetak zaharrak dira, baina borondatea falta da. Autoei trabak jarri behar zaizkie, eta garraio publikoa eta bizikleta sustatu. Eta hori nola egiten da? Bide horiek lehiakorragoak eginez». Hari horri jarraituz, azaldu du garraio jasangarriagoa aukeratzeko «baldintzak» eskaini behar direla: «Zarauztik Bilbora autobus bat badaukat bi euroan, zentroan uzten nauena eta geldialdirik egiten ez duena, ez zait burutik pasatuko autoa hartzea».

Hiriak «zartagin»

Hirien hazteko modua ere gaitzetsi du Vivesek: «Hirien berroneratzea ez denez formularik errazena eta errentagarriena, oraindik ere lurzoru berriak kontsumitzea eta artifizializatzea izaten da joera ohikoena. Baina lurzoru iragazkorrak behar dira beroarekin hiria zartagin bat ez bihurtzeko, eta ura modu natural batean irits dadin lurrera».

Hirigintzan, energiaren kudeaketa ere beste arazo larri bat da, Vivesen aburuz: «Energia aurreztea sustatuko duen plangintza integrala behar da, eraikinetan, garraioan eta jardueretan eragingo duena». Baina neurri horien arlo soziala azaleratu du Galarragak, esaterako beroaren kasuan: «Eragiten dio batez ere etxe txikia daukanari, ondo isolatu gabe daukanari, behar beste errekurtsorik ez daukanari aire girotua jartzeko, edo oporretan joan ezin denari».

Ikusi gehiago: Kezkaren zuztarrak ahantzi gabe

Izan ere, adierazi du klima larrialdiari aurre egin eta osasunean ahalik eta gutxien eragiteko herritarrei «aukerak» bermatu behar zaizkiela: «Urrezko araua da: ohitura osasungarriek errazenak izan behar dute: irisgarriak, eskura daudenak eta merkeak».

Ikusi gehiago: Datorrenari aurrea hartuz]]>
<![CDATA[Artxandako zabortegiko lanak geratu ditu Bilboko Udalak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1974/005/002/2022-09-17/artxandako_zabortegiko_lanak_geratu_ditu_bilboko_udalak.htm Sat, 17 Sep 2022 00:00:00 +0200 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1974/005/002/2022-09-17/artxandako_zabortegiko_lanak_geratu_ditu_bilboko_udalak.htm
Bidezain SL enpresak arduratu behar zuen zen lanak egiteaz, Enekuri Artxanda errepidean dagoen Zuhatzu auzoan. Berez, «Artxandako zabortegi zaharrean laginketa puntuak egiteko eta zabortegia garbitzeko zundaketa makinekin sarbidea egokitzea» zen enpresaren egitekoa, Ekologistak Martxan-ek ohar baten bidez azaldu duenez.

Artxandako Jarraipen Batzordeak jarritako salaketaren harira, ordea, Bilboko Udaleko Obren Ikuskaritzak lanak aztertu zituen, eta ohartu zen «baimendu gabeko bigarren puntu baten bidez» zundaketen eremurako beste sarrera bat ere egin zutela. Hori dela eta, udalak enpresari leporatu dio «jarduera klandestinoa» egin izana.

Batzordeak adierazi duenez, susmoak dituzte lan horiek beste zabortegi bat egiteko baliatu nahi dituela enpresak. Izan ere, azaldu dute beste zabortegi bat ere eraikitzekoak direla eremu berean, baina enpresa horrek ez daukala oraingoz horretarako baimenik.

Gogor gaitzetsi dute enpresaren jarrera, eta gaineratu dute ez dela nahikoa udalak jarduera hori deitoratzea eta «600 euroko isuna» jartzea. Horren ordez, galdegin dute hilabeteko epean obrak «behar bezala» justifikatuta egotea, eta lurra «bere jatorrizko egoerara» itzultzea.

Zabortegi hori beste hondakindegi baten lekuan egiten ari dira, eta justu bertan ekologistek salatu dute baimendu gabeko lindano isurketak egin zituztela. Inguru horretan zabortegi bat ez, baizik eta gune berde bat behar dela aldarrikatu dute herritarrek.]]>
<![CDATA[«Gizakiak ez dauka ahalmen nahikorik planeta suntsitzeko»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2014/003/002/2022-09-16/gizakiak_ez_dauka_ahalmen_nahikorik_planeta_suntsitzeko.htm Fri, 16 Sep 2022 00:00:00 +0200 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/2014/003/002/2022-09-16/gizakiak_ez_dauka_ahalmen_nahikorik_planeta_suntsitzeko.htm Antropozenoan bizi gara? hitzaldia ematen.

Ikusi gehiago: Energia trantsizioan, bi pauso aurrera eta bat atzera

Klima larrialdiaz hitz egitean, askotan aipatzen da biodibertsitatea, baina geodibertsitatearen kontzeptua, berriz, ez da hain ezaguna. Zer da?

Gure planetaren historia kontatzen duten eta haren gainean egindako jardueraren ondorioz sortu diren elementu geologikoen aniztasuna da. Geodibertsitateak arrokak, mineralak edo fosilak hartzen ditu barne, baita lurzoruak, paisaiak eta egitura geologikoak ere.

Zer da antropozenoa?

Oraingoz, modu informalean erabiltzen den kontzeptu bat da. Zientifikoki oraindik ez dago definituta, baina erreferentzia egiten dio gizakiaren jarduerak planetan aldaketak eragin dituen denbora tarte bati.

Esango zenuke orain antropozenoan gaudela?

Pentsarazi beharko ligukeen termino bat da. Egia da gizakia planetan aldaketak egiten ari dela, bere jardueraren seinaleak uzten. Esaterako, adreiluak, hormigoia... egiten ditugun eraikuntza guztiak. Beraz, hori gure material gisa erregistratuta geratuko da geologikoki.

Aldaketa gehiago ere egiten ari da gizakia.

Bai. Guk, klima aldaketaz hitz egin beharrean, aldaketa globalaz hitz egiten dugu. Gizakia egiten ari den aldaketek are gehiago aldatzen dute lurra, eta planetaren aldaketa naturalari gehitzen zaizkio. Izan ere, joera daukagu Lurra planeta estatiko bat bezala irudikatzeko, baina ez da horrela; etengabeko aldaketak jasan dituen planeta bat da. Ipar eta Hego poloak handiagoak izan diren denbora tarteak izan dira, eta baita polorik egon ez den sasoiak ere; itsasoaren maila orain baino askoz altuago zegoen, esaterako.

Zer aldaketa geologiko egin dizkio gizakiak planetari azken mendeetan?

Esaterako, material antropogenikoa sortzen ari da gizakia: hormigoia, adreiluak... ibaietako higadura ere geroz eta handiagoa da.

Zer gertatzen da gizakiak sortutako material horrekin?

Ibaien bidez garraiatzen dira, eta ibaiak energia gutxien daukan lekuetan pilatzen ditu. Material horiek sortuko ez bagenitu, ibai horrek arroka naturalen zatiak soilik izango lituzke, baina gaur egun ibaiek adreilu zatiak edo bestelako materialen zatiak ere garraiatzen dituztenez, horiek ere sedimentuen geruzetan pilatuko dira, eta, beraz, bertako erregistro geologikoan geratuko dira. Esaterako, geruza horietan geratuko diren fosiletako asko oilasko hezurrak izango dira, gure gizartean oilasko asko kontsumitzen baita.

Aipatu duzu garrantzitsua dela aldaketa horiek ez sailkatzea «onak» edo «txarrak» bezala.

Ni ez nintzateke hasiko onak edo txarrak diren esaten. Hori bai, jakin behar dugu aldaketa horiek eragiten ari garela. Sedimentu batek adreilu edo hormigoi zatiak edukitzea ez da ez txarra ez ona, erregistro geologikoan seinale ezberdin bat baizik.

Nola eragiten diote aldaketa horiek biodibertsitateari?

Esaterako, lurrazala abiadura handiagoan higatzen da, edo CO2aren mailaren igoerak espezie askori eragiten die, baina ez bere horretan material horiengatik.

Euskal Herrian aurkitu duzue elementu antropogenikorik?

Getxoko Gorrondatxe hondartzan, esaterako, bost metro inguruko arrokak daude, eta hein handi batean inguruko hondakindegietatik eta siderurgia industrietatik eratorritako materialez eginda daude. Lehen, hondakin horiek itsasora botatzen ziren, eta azkenean hondartzetan bukatzen zuten, arroka bihurtuta. Geodibertsitate ezberdin bat sortzen ari gara, gizakiaren jarduera egongo ez balitz existituko ez litzatekeena.

Izan ere, esan duzu Lurra ez dela suntsituko, baizik eta gizakia bertatik desagertuko dela.

Historian zehar krisi izugarriak izan dira, planetako espezieen %95 baino gehiago desagerrarazteraino. Baina planetak hor jarraitu du. Honekin ez dut esan nahi gizateria bat-batean desagertuko denik, baina argi izan behar dugu, Lurra hein batean aldatzeko ahalmena izan dezakegun arren, gizakiak ez daukala ahalmen nahikorik planeta suntsitzeko.

Krisiak ekarriko dituen muturreko fenomeno meteorologikoen inpaktua ere murrizten lagundu dezake geologiak?

Prozesu geologikoak nolakoak izango diren eta noiz gertatuko diren jakinez gero, katastrofe horien eragina modu nabarmenean murriztu dezakegu. Esaterako, uholdeei edo lurrikarei dagokienez, informazio asko daukagu horien eraginak ahalik eta gehien gutxitzeko.]]>
<![CDATA[GuraSOSek esan du matxura konponezin bat duela Zubietako erraustegiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/007/001/2022-09-15/gurasosek_esan_du_matxura_konponezin_bat_duela_zubietako_erraustegiak.htm Thu, 15 Sep 2022 00:00:00 +0200 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1879/007/001/2022-09-15/gurasosek_esan_du_matxura_konponezin_bat_duela_zubietako_erraustegiak.htm
Ingurumen eta Obra Hidraulikoen diputatu Jose Ignacio Asensiori galdetu zioten atzo GuraSOSek emandako informazioaren inguruan, eta esan zuen «hilabete honen amaieran» transformadore berri bat jarriko dutela erraustegian, eta erraustegia «normaltasun osoz» funtzionatzen ari dela baliabide osagarrien bidez. Era berean, GuraSOSen informazioa gezurtatu du: «Haiek jakingo dute nondik ateratzen duten informazio hori».

«Normaltasunez» martxan

Apirilean, EAM Errausketaren Aurkako Mugimenduak erraustegia geldirik zegoela adierazi zuenean, GHK-ko iturriek BERRIAri adierazi zioten matxura «enpresa hornitzailearen bidez konpontzen» ari zirela, eta instalazioko babes ekipamenduei esker ez zela «inolako kalterik» egon. Hala ere, adierazi zuten ekipamendu osagarrien bidez erraustegiak funtzionatzen jarraitzen zuela, eta Gipuzkoako hiri hondakinen tratamendua «normal-normal» egiten ari dela ziurtatu zuten. GuraSOSek atzo kaleratutako datuek, ordea, kontrakoa diote. Izan ere, EMIO Elektrizitateko Merkatu Iberiarreko Operadoreak bildutako datuak begiratuta, ikus daiteke apirilaren 25etik maiatzaren 25era bitartean Zubietatik ez zela elektrizitaterik igorri sarera.

Horrez gain, GuraSOSek adierazi du Ekondakinek, Zubietako Erraustegiaren kudeatzaileak, apirilaren 29an eman ziola matxuraren berri Eusko Jaurlaritzako Industria eta Ingurumen Sailari: transformadorea hondatu eta handik lau egunera. Legearen arabera, ordea, enpresak 24 orduan eman behar du horrelako istripuen berri, gehienez.

Hilabeteko geldialdiaren ondoren, behin-behineko transformadore bat jarri dute Zubietan, baina EMIOk bildutako datuek diote 6 megawatt baino ez dituela igortzen sarera —erraustegiak, berez, 24 megawatt sortzeko ahalmena dauka—, eta, horrez gain, sei hilabeterako baino ez du balio; hau da, azarora arte. GuraSOSek adierazi du erraustegiaren etorkizuna «ezezaguna» dela; izan ere, epe hori betetakoan, ez dakite nola ordezkatuko duten transformadore hori: «Transformadorearen enpresa fabrikatzaileak, orain Japoniako Hitachi enpresarekin elkartuta dagoen ABB alemaniarrak, ez du gomendatzen aparatua konpontzea jasandako kalteen larritasunagatik eta atzeraezintasunagatik, lehen txosten batean ageri denez».

Gainera, GuraSOSek azaldu du transformadorea matxuratu aurretik ere bertan sortzen zen elektrizitateak ez zituela aurreikusitako kopuruak betetzen. Izan ere, GHK-k 2021eko irailaren 9an emandako datuen arabera, Zubietako plantak urtean 160.000 MWh sortzea aurreikusten zuen, baina GuraSOSek salatu du egungo datuak «oso urrun» daudela iragarritako aurreikuspenetatik: «Elektrizitateko Merkatu Iberiarreko Operadoreak eskainitako datuen arabera, Zubietak urteko 55092,4 megawatt-ordu energia igorri du elektrizitate sarera 2021eko apirilaren 1etik 2022ko martxoaren 31ra bitartean: hau da, GHK-k iragarritako aurreikuspenaren %34,4 eta ahalmenaren %28,5».]]>
<![CDATA[Migrazio politika «hiltzaileak» salatuko ditu Europako Parlamentuan Irundik abiatuko den karabana batek]]> https://www.berria.eus/albisteak/218168/migrazio_politika_hiltzaileak_salatuko_ditu_europako_parlamentuan_irundik_abiatuko_den_karabana_batek.htm Wed, 14 Sep 2022 16:58:56 +0200 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/albisteak/218168/migrazio_politika_hiltzaileak_salatuko_ditu_europako_parlamentuan_irundik_abiatuko_den_karabana_batek.htm <![CDATA[Zubietako erraustegiko transformadore nagusiak matxura konponezin bat daukala jakinarazi du GuraSOSek]]> https://www.berria.eus/albisteak/218155/zubietako_erraustegiko_transformadore_nagusiak_matxura_konponezin_bat_daukala_jakinarazi_du_gurasosek.htm Wed, 14 Sep 2022 16:53:29 +0200 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/albisteak/218155/zubietako_erraustegiko_transformadore_nagusiak_matxura_konponezin_bat_daukala_jakinarazi_du_gurasosek.htm «inolako kalterik» ez zela egon adierazi zioten GHK-ko iturriek BERRIAri. Hala ere, adierazi zuten erraustegiak funtzionatzen jarraitzen zuela ekipo osagarrien bidez, eta ziurtatu zuten Gipuzkoako hiri hondakinak «normal-normal» tratatzen ari direla. GuraSOSek gaur kaleratutako datuek, ordea, kontrakoa diote. Izan ere, EMIO Elektrizitateko Merkatu Iberiarreko Operadoreak bildutako datuak begiratuta, ikusi daiteke apirilaren 25 eta maiatzaren 25a bitartean Zubietatik ez zela elektrizitaterik bidali sarera. Horrez gain, GuraSOSek adierazi du Ekondakinek, Zubietako Erraustegiaren kudeatzaileak, Eusko Jaurlaritzako Industria eta Ingurumen Sailari apirilaren 29an eman ziola matxuraren berri; transformadorea hondatu eta lau egunera. Legearen arabera, ordea, horrelako istripuen berri 24 orduan eman behar du enpresak, gehienez. Behin-behinean martxan Hilabeteko geldialdiaren ondoren, behin-behineko transformadore bat jarri dute Zubietan, baina EMIOk bildutako datuek diote 6 megawatt baino ez dituela bidaltzen sarera-erraustegiak, berez, 24 megawatt sortzeko ahalmena dauka-, eta, horrez gain, sei hilabeterako baino ez du balio; hau da, azarora arte. GuraSOSek adierazi du «ezezaguna» dela erraustegiaren etorkizuna; izan ere, epe hori betetakoan, ez dakite nola ordezkatuko duten transformadore hori: «Transformadorearen enpresa fabrikatzaileak, orain Japoniako Hitachi enpresarekin elkartuta dagoen ABB alemaniarrak, ez du gomendatzen aparatua konpontzea, kalteen larritasunagatik eta atzeraezintasunagatik, lehen txosten batean ageri denez». Gainera, GuraSOSek azaldu du transformadorea matxuratu aurretik ere bertan sortzen zen elektrizitateak ez zituela betetzen aurreikusitako kopuruak. Izan ere, GHK-k 2021eko irailaren 9an emandako datuen arabera, Zubietako plantak urtean 160.000 megawatt-ordu sortzea aurreikusten zuen, baina GuraSOSek salatu du egungo kopuruak «oso urrun» daudela iragarritako aurreikuspenetatik: «Elektrizitate Merkatu Iberiarreko Operadoreak eskainitako datuen arabera, Zubietak urteko 55092,4 megawatt-orduko energia bidali du elektrizitate sarera 2021eko apirilaren 1etik 2022ko martxoaren 31ra bitartean, hau da, GHK-k iragarritako aurreikuspenaren %34,4 eta ahamenaren %28,5».]]> <![CDATA[«Gizateriaren bi heren txerto gabe geratu dira urte oso batez»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/007/001/2022-09-14/gizateriaren_bi_heren_txerto_gabe_geratu_dira_urte_oso_batez.htm Wed, 14 Sep 2022 00:00:00 +0200 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1857/007/001/2022-09-14/gizateriaren_bi_heren_txerto_gabe_geratu_dira_urte_oso_batez.htm Txertoaren nazionalismoak, tokiko borondatetik premia globalera hitzaldia ematen.

Badirudi egoera lasaitu dela COVIDari dagokionez. Nola ikusten duzu zuk?

Gaixotasunen garapena estabilizatu da, txertoari eta garatu ditugun estrategiei esker, baina birusak hor jarraitzen du oraindik. Edonoiz beste aldaera bat etor daiteke, eta baliteke orain ditugun txertoak ez izatea eraginkorrak aldaera horri aurre egiteko. Hala balitz, txerto berriak beharko genituzke. Hori bai, orain jada ekoizpen prozesua oso kontrolatuta daukagu, eta, beraz, denbora gutxian sortu ahalko genituzke. Adi egon behar dugu, txertoa izateak ez baitu esan nahi kutsatuko ez garenik.

Zeintzuk izan dira, txertoei dagokienez, aurkitu dituzuen zailtasun nabarmenenak?

Oztopo ugari izan ditugu. Batetik, herrialde aberatsek gogo biziz bereganatu dituzte txertoak. Ondorioz, gizateriaren bi heren txerto gabe geratu dira urte oso batez, eta horrek ekarri du omikronaren gisako aldaera berriak sortzea. Negazionisten mugimendua ere oztopo nabarmena izan da, herritarrei zalantza sortu dielako.

AstraZenecak ospe txarra hartu zuen, efizientzia txikia duela zabaldu zelako. Egia da?

AstraZenecarena beste txertoak bezain baliagarria da, efizientzia handikoa. Pandemiaren garai batean, AstraZenecak ez zituen behar beste proba egin 65 urtetik gorako pertsonetan, eta Alemanian filtratu zen adin horretatik gorakoetan efizientzia %8koa zela. Hau da, ez zuela ia efizientziarik. Kuriosoa da, hala ere, Alemaniak interesa duela beste txerto batzuk kaleratzean. Atera zuten informazioa faltsua da, gerora frogatu den moduan; hedabide batek atera zuen, politikari batekin izandako hartu-eman batzuen ondoren.

Hala ere, informazio horrek muga nabarmenak ekarri zizkion txertoari.

Bai. Espainian, adibidez, txerto hori 55 urtetik beherakoetan soilik jartzen hasi ziren, eta, 65 urtetik gorakoetan ere jarri izan balitz, Espainiako eta Europako zati batzuetako txertaketa nabarmen bizkortuko zukeen. Baina horren ordez, zer gertatu da? Txerto hori jada erosita eta ordainduta zegoenez baina jarri ez denez, errenta baxua duten herrialdeetara eraman dutela, Afrikara edo Latinoamerikara, esaterako.

Hegoaldeko herrialdeei inork nahi ez zituen txertoak eman dizkiete?

Europak erosketa konpultsibo bat egin zuen, txertorik gabe geratzeko beldurragatik. Behar zuena halako hiru edo halako lau erosi zuen. Beraz, gero erabili ez dituen horiek eman dizkie hegoaldeko herrialdeei. Herrialde horietan esaten dute: «Zergatik daukate hona datozen [Mendebaldeko] guztiek Pfizer edo Moderna jarrita eta niri inork ez daukan txerto hori eman nahi didate?». Normala da horrek deskonfiantza sortzea.

Zer egiteko izan dute geopolitikak eta ekonomiak?

Ezinbestekoa. Ekonomia hondoratzearen beldurragatik izango ez balitz, ez genuke txertorik izango. Hala ere, bere alde negatiboa ere badauka. Herrialde bakoitzak beretzako konponbide bat bilatu nahi izan du, pandemia bat globala dela kontuan hartu gabe. Eta txertoen ekoizpena guztiz bereganatu dute Mendebaldeko herrialdeek.

Hegoaldeko herritarrak txertatzeak onurak dakartza mendebaldeko munduarentzat?

Bai, zuzeneko onurak gainera. Polioaren kasua horren adibide argia da. Espainian umeei polioaren txertoa jartzen diegu, baina hemen jada ez dago gaixotasun hori. Orduan, zergatik jarraitzen dugu txertatzen? Ba, Afganistanen, Sirian edo Nigerian, esaterako, oraindik bizirik dirauelako, eta oso erraz kutsatzen delako. Gaixotasun infekziosoetan ezin dugu begirada partzial bat izan; globala izan behar du, guganaino heltzea nahi ez badugu behintzat.

Hala ere, urte bat igaro zen Europan lehenengo txertoa ezarri zenetik Afrikan lehena ezarri arte.

Bai, eta denbora tarte oso luzea da. Presa handia zeukan txerto bat zen, eta, beraz, bazitekeen urtebetean txertoak garrantzi handia izateari utzi eta batere ez izatea: eta hori da orain gertatzen ari dena. Afrikan jendeak malariaren aurkako txertoa nahi du, ikusten dutelako haurrak horrekin hiltzen ari direla. Baina jada ez dute irudipenik COVIDa haientzat arazo handia izango dela.

Europa barruan ere egon da desberdintasunik txertoak lortzeko aukerei dagokienez?

Europako Batasunak lehen aldiz jardun du nazio bakar bat izango balitz bezala: guztiontzat erosi ditu txertoak. Txertaketaren lehen urtean, txerto propioa edukitzeko besteko inbertsioa egin zuen herrialde bakarra Alemania izan zen. Beste guztiontzat, txertoak erostea zen aukera bakarra. Eta ikusi dugu nola funtzionatzen duen erostearen kontuak: txerto hori erosteko, aurretik finantzatu behar duzu. Beraz, zer pentsatu zuen Europako Batasunak? Ez baditugu guztiontzako txertoak erosten, Europa barneko mugak itxi beharko ditugu txertaketa mailaren arabera. Beraz, guztiontzat erosi zituen, eta herrialde bakoitzeko biztanleriaren arabera proportzionalki banatu.

Txertoen banaketa ikuspegi ekonomiko edo geopolitiko batetik egin beharrean epidemiologia aintzat hartuta egin izan balitz, bidezkoagoa zatekeen?

Bai, baita efektiboagoa ere. Kontua da orain ez daukagula mekanismorik banaketa modu horretan egiteko. Txertoak herrialde guztietako biztanleriarengana helarazi bagenitu, baina herrialde bakoitzean biztanleriaren %50 edo %60 soilik txertatuta, eta, horrez gain, birusak gogorren jotzen zuen herrialdeetan ekiteko mekanismoak martxan jarri izan bagenitu, askoz errazago kontrolatuko genuke.

Zer irakaspen atera duzue etorkizunean etor daitezkeen pandemiei begira?

Batetik, borondate politikoa badago, txertoak badaudela. Beraz, jarraitu behar dugu behar den lekuetara txertoak helarazten. Bestalde, ikusi dugu beharrezkoa dela txertoak modu eraginkorrean banatuko dituen mekanismo zentral bat; GAVI berandu iritsi da, Mendebaldeko herrialdeek txertoak bereganatzeko izan duten irrikagatik. Ekoizpen osoa bereganatu izan ez balute, txertoak beste herrialde batzuetara lehenago eramango genituzkeen, eta horrela mutazio batzuk saihestea posible izango zatekeen, segur aski. Eta, batez ere, esango nuke prest egon behar dugula hurrengo pandemiarako, badakigulako iritsiko dela. Ez dakigu noiz, baina etorriko da.]]>
<![CDATA[Gomazko 60.000 bala erosi ditu Espainiako poliziak, legebiltzarrean horiek debekatzea eztabaidatzen dabiltzan arren]]> https://www.berria.eus/albisteak/218116/gomazko_60000_bala_erosi_ditu_espainiako_poliziak_legebiltzarrean_horiek_debekatzea_eztabaidatzen_dabiltzan_arren.htm Tue, 13 Sep 2022 09:12:03 +0200 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/albisteak/218116/gomazko_60000_bala_erosi_ditu_espainiako_poliziak_legebiltzarrean_horiek_debekatzea_eztabaidatzen_dabiltzan_arren.htm

Mientras debatimos sobre la prohibicion de las pelotas de caucho como material antidisturbios, el Gobierno aprovecha para hacer stock.

Abogamos por la aprobacion de la nueva Ley de Seguridad Ciudadana y que esas pelotas las puedan utilizar unicamente para hacer frontenis. pic.twitter.com/zJVFSnjZyN - Jon Inarritu (@JonInarritu) September 13, 2022 PSOEren Gobernuak gomazko piloten erabilera «mugatu» nahi du, baina ez dago horiek debekatzearen alde. Elkarrekin Podemosek, berriz, debekuaren alde egin du, baina adierazi du denbora eman behar zaiola Poliziari «jarduteko bitarteko berriak jartzeko».]]> <![CDATA[Kazetaritza, Galeuscatik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/006/001/2022-09-11/kazetaritza_galeuscatik.htm Sun, 11 Sep 2022 00:00:00 +0200 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1943/006/001/2022-09-11/kazetaritza_galeuscatik.htm Vilaweb hedabide katalaneko zuzendariak, Maria Obelleiro Nòs Diario Galiziako egunkariko zuzendariak eta Martxelo Otamendi BERRIAko zuzendariak plazaratu zuten ondorio nagusia, ostiralean Bartzelonako Robert jauregian, hedabide katalanak bertan antolatutako mahai inguruan. Revolució Vilaweb erakusketa aitzakiatzat hartuta egin zuten topaketa, eta gazteengana heltzeko bideez eta publizitateaz aritu ziren, besteak beste.

Normalean, paperean zein euskarri digitalean idatzitakoek elkartu ohi dituzte astero hiru zuzendariak: hiru agerkariek, bakoitzak bere hizkuntzan, argitaratzen duten Zuzendarien Galeusca sailean. Oraingoan, ordea, bertatik bertara aritu ziren. Partalek egin zituen aurkezle lanak, eta BERRIA eta Nòs Diario egunkariekin hedabide katalanak duen harremanaz mintzatu zen: «Bi hedabide horiekin daukagun harremana asteroko artikulu horiez harago doa; guretzat erreferenteak dira».

Hiru komunikabideak batzen ditu ezaugarri batek: guztiek hizkuntza gutxituetan egiten dute kazetaritza—galizieraz, katalanez eta euskaraz—. Hautu horrek dakartzan oztopo eta abantailez aritu ziren lehenbizi. «Badirudi hizkuntza bakoitzak munduko egunkaririk onena izan behar duela, eta, askotan, gu geu behartuta gaudela onenak izatera», adierazi zuen Partalek. Hari horri tiraka, ordea, Otamendik «konbentzimenduz» jardutearen garrantzia azpimarratu zuen: «Hizkuntza gutxituak dauzkagulako bigarren mailako egunkariak garen ideia hori burutik kendu behar dugu».

Konbentzimendu horren adibide gisara, 1996. urtean Atlantan egin ziren Olinpiar Jokoetako pasarte bat ekarri zuen gogora. Azaldu zuenez, Euskaldunon Egunkaria-k garai hartan kazetari bat bidaltzea erabaki zuen Jokoen berri ematera, eta Otamendik argi zeukan munduko gainontzeko komunikabideen pareko zirela: «Kazetariari esan nion The Washington Post eta The New York Times-eko kazetarien artean ikusi nahi nuela, eta, gainera, ingelesez galderaren bat egiteko». Gehitu zuen kazetariei ideia hori helaraztea izan dela zuzendari gisa bere zereginetako bat: «Guk informazioa argitaratzen dugu, eta berdin dio lan hori euskaraz egiteak».

Bat etorri zen Obelleiro ere: «Guk ez dugu nahi jendeak Nòs erostea galizieraz dagoelako soilik, baizik eta kazetaritza ona egiten dugulako». Egiten duten kazetaritza moldearen inguruko argibideak ere eman zituen; «ausarta, konplexurik gabea».

Hain zuzen, Obelleiroren arabera, gobernuarekiko mendekotasunik eza da bere egunkariaren ezaugarrietako bat: «Galizian, eskuinaren arrakastak zerikusi zuzena du bertako hedabideek helarazten duten diskurtsoarekin. Komunikabideei dagokienez, ez dago aniztasun politikorik».

Publiko txikiago bat izateak dakartzan desabantailez ere aritu zen Nòs Diario-ko zuzendaria; egunkaria astean bost egunetan argitaratzera behartzen dituzte baliabide ekonomiko urriek, azaldu zuenez: «Orain, gainera, Ukrainako gerrak paperaren prezioa igo du, eta igoera horrek langile baten soldataren pareko gastua ekarri digu». Bide horretatik, publizitateak egunkariari egiten dion ekarpen ekonomikoaren inguruan galdetu zuen ikusle batek. «Gure egunkarian, publizitateak daukan garrantzia oso erlatiboa da; ez dugu inolako zentsurarik, gure diru iturri nagusia harpidetzetatik datorrelako, ez publizitatetik», argitu zuen Obelleirok.

Komunikabideetan publizitatearen menpeko izateak jar ditzakeen mugez ere aritu ziren, eta Otamendik ideologia askotako alderdi zein enpresen iragarkiak argitaratzearen alde egin zuen: «Zuk argi badaukazu zure ildo editoriala ez dela aldatuko hori publikatzearren, publikatu ezazu».

Finantzaketa iturriekin segituta, paperaren beherakada ere izan zuten hizpide. «Nik ez dut espero gazte batek Nòs-eko paperezko egunkariaren harpidetza ordaintzea. Ez da Netflix ordaintzea bezala; kontu oso ezberdinak dira. Eta egungo gazteek, gainera, ez daukate ahalmen ekonomiko nahikorik», azaldu zuen Obelleirok. Hala ere, euskarriari garrantzia kendu zion Otamendik: «Garrantzitsuena da kazetaritzak aurrera jarraitzea, eta ez paperak. Eta, horretarako, dirua behar da; soldatak ordainduko dituen enpresa bat».

Albisteak kontsumitzeko ohituren aldaketa azpimarratu zuen Obelleirok: «Digitalean ere, ez dute dena goitik behera irakurtzen; sare sozialen bidez sartzen dira gazteak albisteetara». Hirurak bat etorri ziren gazteengana heltzeko zailtasunetan, baina, hala ere, Partalek ikuspegi positibotik begiratu nahi izan zion: «Gure belaunaldia itsututa dago gazteen belaunaldiarekin, baina gure herriko gazteek askotan erakutsi dute badakitela behar denean behar den lekuan egoten».]]>
<![CDATA[Giza Eskubideen Marokoko Erakundeak 70era igo du Melillako hesian desagertuen zenbatekoa]]> https://www.berria.eus/albisteak/218025/giza_eskubideen_marokoko_erakundeak_70era_igo_du_melillako_hesian_desagertuen_zenbatekoa.htm Sat, 10 Sep 2022 15:29:28 +0200 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/albisteak/218025/giza_eskubideen_marokoko_erakundeak_70era_igo_du_melillako_hesian_desagertuen_zenbatekoa.htm <![CDATA[Egitarau oparoa aurkeztu dute Ekotopaketetarako]]> https://www.berria.eus/albisteak/217946/egitarau_oparoa_aurkeztu_dute_ekotopaketetarako.htm Thu, 08 Sep 2022 20:21:39 +0200 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/albisteak/217946/egitarau_oparoa_aurkeztu_dute_ekotopaketetarako.htm ekotopaketen webgunean. Azken krisia, gure garaia
Kezkaz begiratzen diote topaketen antolatzaileek etorkizunari: «giza historiako arazo handienaren kolkoan sartzen hasiak gara, krisi sistemiko batean» adierazi dute. Ekonomia krisiaren, pandemiaren, migrazio krisiaren, gerren eta ezegonkortasunaren arteko loturez jabetuta, «gertatzen ari denaren tamainaz jabetzeko» beharra adierazi, eta horretarako, Gure gaia! lelopean Euskal Herrian jauzi kuantitatibo eta kualitatibo bat emateko tresna baten beharra mahaigaineratu dute.]]>
<![CDATA[Bi lagun zigortu dituzte armagabetze prozesuan armak gordetzeagatik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1977/006/001/2022-09-03/bi_lagun_zigortu_dituzte_armagabetze_prozesuan_armak_gordetzeagatik.htm Sat, 03 Sep 2022 00:00:00 +0200 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1977/006/001/2022-09-03/bi_lagun_zigortu_dituzte_armagabetze_prozesuan_armak_gordetzeagatik.htm
Hain zuzen, Xantiana Cachenaut Lopezen abokatuak adierazi du «ETAk eskatuta arma batzuk hartzea eta lagun baten etxean atxikitzea» leporatu diotela bere bezeroari. Chasseriaudena zen armak gordeta zeuden etxea, eta horregatik epaitu dute hura ere. 2015eko maiatzaren 28an miatu zuten, eta arma biltegi bat topatu zuten bertan. Chasseriaud egun hartan atxilotu zuten, eta Lopez, hurrengoan.

Defentsak auzia artxibatzeko eskatu zuen instrukzio garaian, baina fiskalak uko egin zion, atxiloketen garaian ETAren behin betiko su etena ziurtatzerik ez zegoelakoan. Haren argudioen artean, ETA oraindik desegin gabe zegoela eta ez zituela armak entregatu, nahiz eta erakundeak 2011n adierazi zuen «jarduera armatua behin betiko amaitzea» erabaki zuela.

«Bake prozesu sanoa»

Epaiketan bi gairen inguruan eztabaidatu dute. Alde batetik, zalantzan jarri du abokatuak ea epaileei dagokien «antolakunde bat juridikoki terrorista kalifikatzen ahal den ala ez baloratzea»: «Gure konklusioa izan da epailearen betebeharren artean ez zegoela halako eztabaida batean sartzea». Bestalde, bake prozesua 2014 eta 2015ean «oso sanoa» izan zela frogatu nahi izan du defentsak: «Mahaigaineratu dugu Parisko konferentzia justu atxiloketa hauen ondoren izan zela. Hori dela eta, ez dago zalantzarik: garai hartan erakundeak ez zuen asmorik borroka armatuan sartzeko. Beraz, ondorio juridikoa da ezin direla gertakari horiek juridikoki ekintza terroristatzat jo».]]>
<![CDATA[Jaurlaritzak dio Mujika eta Martinez de Murgia exekutatu egin zituztela]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1927/006/003/2022-08-31/jaurlaritzak_dio_mujika_eta_martinez_de_murgia_exekutatu_egin_zituztela.htm Wed, 31 Aug 2022 00:00:00 +0200 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1927/006/003/2022-08-31/jaurlaritzak_dio_mujika_eta_martinez_de_murgia_exekutatu_egin_zituztela.htm Xenki eta Mikel Martinez de Murgia Murgi etakideak, Lekeition. Azken 50 urteetan zabaldutako bertsio ofizialak zioen tiroketa batean hil zituztela, baina, bertsio hori gezurtatuta, Guardia Zibilak hil zituela frogatu du Eusko Jaurlaritzak egindako ikerketa batek. Hildakoak omentzeko ekitaldi bat antolatu dute Lekeition ostiralerako. Iñigo Urkullu lehendakariak esan du ebazpena ez duela Gobernu Kontseiluak igorri, horretarako ardura duen balorazio batzordeak baino; erabakia errespetatzen duela adierazi du. Horrez gain, gogorarazi du batzorde hori «erabat independentea» dela, eta ez daukala horren gaineko eraginik.

Urte askoan kasua isilpean egon ondoren, 2016ko urriaren 2an, Lekeitioko Udalak Gogora institutuari eskatu zion ikerketa bat zabaldu zezala gertatutakoaren gaineko egia azaleratzeko. Bi urte geroago, hildakoen senideek eta Egiari Zor fundazioak Jaurlaritzari errekurtsoa aurkeztu zioten, 2016. urtean indarrean jarri zen 107/12 legearen bidez —lege horren xedea da 1960tik 1978ra bitartean «motibazio politikoko indarkeriaren testuinguruan giza eskubideen urraketak jasan dituzten biktimei errekonozimendua eta erreparazioa» ematea—, eta gertatutakoa ikertzeko eskatu zioten. Azterketa luze baten ondoren, ekainean iritsi zitzaien legearen bidez aitortzak emateko sortutako balorazio batzordearen ebazpena.

Mujika eta Martinez de Murgia «exekuzio arbitrarioaren biktima» ofizialtzat aitortu ditu ebazpen horrek, eta adierazi du bizitzeko eskubidea urratu ziela Guardia Zibilak. Egiari Zor fundazioak BERRIAri azaldu dionez, gertatutakoa argitzeko, hilketaren egunean han zeuden zenbait lekukoren testigantzak bildu dituzte, eta baita medikuen datuak ere: «Jende askorekin hitz egin dute. Garai hartan gorpuen azterketa egin zuten medikuetako batekin ere lanean ibili dira, eta hark gordeta zeukan oraindik informazio guztia; kasua oso ondo gogoratzen zuen, gainera».

Lekeitioko Dendari kaleko etxebizitza batean hil zituzten biak. Medikuen txostenetan ageri zen Mujikak tiro bakarra zeukala eztarrian, baina lekukoek adierazi dute tiro hura frankotiratzaile batek bota zuela etxearen pareko eraikin batetik, Mujikak balkoiko atea zabaldu zuenean. Martinez de Murgiaren kasuan, berriz, txostenean zehazten da hogei tiro jaso zituela gerriaren inguruan, baina guztiak atzealdetik. Horrek bertsio ofiziala gezurtatzen duela azaldu du Egiari Zor fundazioak: «Tiroketaren teoria baieztatzeko, tiroek gutxienez gorputzeko alde batean egon beharko lukete, eta, kasu honetan, guztiak atzean daude».

Zerrenda luze baten parte

Mujika eta Martinez de Murgiarena ez ezik, beste dozenaka kasu ere aztertu ditu Jaurlaritzak, eta biktimatzat aitortu dituenekin 46 izeneko zerrenda bat egin du, haien artean sei hildako. Datuak babesteko legea dela eta, ordea, ez du zerrenda plazaratu, baina ebazpenak bidali dizkie senideei. «Senideekin hitz eginda erabaki genuen kasu honek hedapen publiko bat merezi zuela: 50 urteko bertsio ofizial baten gezurraren pisua pairatu behar izan dute», azaldu du Egiari Zor fundazioak.

Horiek horrela, ostiralerako ekitaldi politikoa antolatu du Egiari Zor fundazioak, Egia jakiteko garaia da lelopean, Lekeitioko Dendari kalean duela 50 urte bi etakideak hil zituzten lekuan bertan. 50 urte Xenki eta Murgi plataformarekin batera antolatu dute, eta hildakoen senideak ere bertaratuko dira. 19:00etan hasiko da, eta, ekitaldi politikoaz gain, lore eskaintza egingo zaie Mujika eta Martinez de Murgiari. Lekeitioko Udalak harrera instituzionala egingo die senideei ekitaldiaren aurretik.]]>
<![CDATA[Mujika eta Martinez de Murgia etakideak Guardia Zibilak exekutatu zituela ebatzi du Jaurlaritzak]]> https://www.berria.eus/albisteak/217627/mujika_eta_martinez_de_murgia_etakideak_guardia_zibilak_exekutatu_zituela_ebatzi_du_jaurlaritzak.htm Tue, 30 Aug 2022 16:59:09 +0200 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/albisteak/217627/mujika_eta_martinez_de_murgia_etakideak_guardia_zibilak_exekutatu_zituela_ebatzi_du_jaurlaritzak.htm <![CDATA[COVID datuak, maldan behera Araba, Bizkai eta Gipuzkoan]]> https://www.berria.eus/albisteak/217584/covid_datuak_maldan_behera_araba_bizkai_eta_gipuzkoan.htm Mon, 29 Aug 2022 14:14:07 +0200 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/albisteak/217584/covid_datuak_maldan_behera_araba_bizkai_eta_gipuzkoan.htm <![CDATA[Hegazti gehiago agertu dira hilik Donostiako Urumea ibaian]]> https://www.berria.eus/albisteak/217594/hegazti_gehiago_agertu_dira_hilik_donostiako_urumea_ibaian.htm Mon, 29 Aug 2022 09:02:35 +0200 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/albisteak/217594/hegazti_gehiago_agertu_dira_hilik_donostiako_urumea_ibaian.htm <![CDATA[«Salbuespen neurrien» kontra mobilizatu dira Donostian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/006/001/2022-08-21/salbuespen_neurrien_kontra_mobilizatu_dira_donostian.htm Sun, 21 Aug 2022 00:00:00 +0200 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1942/006/001/2022-08-21/salbuespen_neurrien_kontra_mobilizatu_dira_donostian.htm Etxera bidea gertu lelopean. Bulebarrean ekin zioten manifestazioari, eta «euskal presoak etxera» oihu artean egin zuten bidea porturaino, salbuespen politiken kontra.

Ordua 12:30erako jarrita bazegoen ere, jende andana biltzen hasi zen jada hamar minutu lehenago. Ordua heltzerako, beteta zegoen Donostiko Bulebarra, eta dultzainekin zein danborrekin giroa alaitzen hasi zen musikari talde bat; orduantxe hasi ziren lau erraldoi ere bueltaka, musikaren erritmora. Etxean nahi ditugu zioen manifestazioa gidatzen zuen oihal urdin handi batek. Oihalari eusten ziotenek piraten kofradiak irudikatzen zituzten koloretako txalekoak zeramatzaten soinean. Atzerago zihoan beste pankarta bat, zuria eta koloretako geziekin; Etxera bidea gertu, zioen. Bide hori bera erakusten zuten bertan bildutakoetako askok zeramatzaten kamisetek ere; guztiak koloretako geziekin.

Hala ere, baziren gezi tradizionalagoak zeramatzatenak ere; gezi gorriak, zuri-beltzean Euskal presoak Euskal Herrira zioen oihalean. Halako bat gora eta behera zerabilen Josune Elorzak, dultzainak markatzen zuen erritmoarekin batera. «Bada ordua euskal presoak etxera ekartzeko. Presoen lagun eta senideok momentu latzak bizi ditugu, eta Euskal Herri osoaren laguntza behar dugu hau gelditzeko», esan zuen.

Bulebarretik, Donostia etorbidera abiatu zen protesta, musikarekin batera kantatuz. Dultzainak isildu ziren une batez, baina modu inprobisatuan hasi ziren manifestariak, banaka eta gero denak batera, Telesforo Monzonek idatzitako Batasuna abestia kantatzen. Irrintziak ere egon ziren han-hemenka, eta jada txundituta begiratzen zieten turisten arreta erakarri zuten kantuek.

Ibaiertzetik hartu zuen berriro manifestazioak portuko txosnagunera joateko bidea. Piraten txosnen ondoan, Portaletan, oihal handi bat zegoen zabaldua ordurako: Stop salbuespen neurriak zioena. Pixkanaka jende olde batek hartu zuen portua, eta goitik begiratzen zieten Sareko kide Inaxio Oiarzabal eta Nahikari Iturbek.

Euskal presoak etxetik urruntzen dituzten espetxe politiketan jarri zuten arreta bi bozeramaileek. Lorpenak ere ekarri zituzten gogora, pozez, manifestazioaren ondotik eginiko analisian. «Irribarre egiten has gaitezke, aurrera egiten ari baikara», esan zuen Iturbek. Izan ere, nabarmendu zuenez, jadanik urtebete joan da Andaluziako, Murtziako, Levanteko eta Galiziako kartzeletan euskal presorik ez dagoenetik. Halere, ohartarazi zuten «bide luzea» dutela egiteko oraindik. «Egin dezagun irribarre, baina lan egiten jarraitzeko, atzerapausorik eman gabe».

Kopuru bat nabarmendu zieten adi entzuten ari ziren manifestariei: 58 euskal preso daude Espainiako edo Frantziako kartzeletan. «Salbuespen politikak» dira horren erantzule, batik bat. Adierazi zuten «etxeratze prozesua» gauzatzeko ordua dela: «Salbuespenak araua izateari utzi behar dio; graduen progresioa, irteera baimenak, larriki gaixo diren presoen etxeratzeak, gurasotasun eta familia eskubideak... bide horretan aurrera egiten jarraitzeko beharra dugu». Salatu zuten, gainera, horretarako oztopo dela Auzitegi Nazionaleko fiskaltza.

Urriaren 8an Donostian daukaten ekitaldia ere gogorarazi zuten: «Goiza, azken kilometroak eginez, etxera bidea gertu dela aldarrikatuz eta ondoren, gaur bezala, jai giroan, elkarrekin etapa berriei ekinez».

Hitzaldiaren ondoren, Mikel Laboaren Martxa baten lehen notak abestia abestu zuten manifestari guztiek batera, eta txalo zaparrada batekin amaitu zuten protesta.]]>
<![CDATA[Pablo Gonzalezen behin-behineko kartzelaldia luzatzeko eskatu du Poloniako Fiskaltzak]]> https://www.berria.eus/albisteak/217265/pablo_gonzalezen_behin_behineko_kartzelaldia_luzatzeko_eskatu_du_poloniako_fiskaltzak.htm Sat, 20 Aug 2022 07:15:46 +0200 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/albisteak/217265/pablo_gonzalezen_behin_behineko_kartzelaldia_luzatzeko_eskatu_du_poloniako_fiskaltzak.htm <![CDATA[Etorkizuneko ekotopia amestuz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/004/001/2022-08-20/etorkizuneko_ekotopia_amestuz.htm Sat, 20 Aug 2022 00:00:00 +0200 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1917/004/001/2022-08-20/etorkizuneko_ekotopia_amestuz.htm
Parekideagoa izango litzateke gizarte berri hori, Floresen aburuz: «Botere harremanak ahulduko dira moduren batean, edo, behintzat, ez dira gaur egun bezain nabariak izango, bai pertsonen artean, eta baita naturarekiko ere». Izan ere, parekidetasun hori gizakietan zentratzeaz harago, gainontzeko bizidunentzat ere justuagoa izango den planeta batez ari da Greenpeaceko koordinatzailea.

Azkarragak ere beharrezkoa ikusten du hori: «Gainontzeko bizidunen birprodukzioa bermatuko lukeen gizarte eredu bat izango litzateke. Hau da, bioaniztasunari eusten dion gizarte bat, eta ez hori bakarrik, baizik eta sustatzen edo areagotzen duena».

Ekotopia horretara heltzeko, hizlariek hainbatetan hartu dute ahotan hazkundearen kontzeptua, eta alderantziz, hazten uzteko beharra jarri dute mahai gainean. Desazkundearen bidetik, mundutar guztiek ondo bizitzeko baliabideak izango lituzketela ondorioztatu du Azkarragak: «Ekotopia horretan, muga biofisikoen barruan bizi gara. Hau da, gainezkatze ekologikorik gabeko egoera batean gaude, eta horrek esan nahi du topatu dela modu bat oparotasuna sortzeko hazkunderik gabe». Baliabideen banaketa bidezko baten eskutik dator utopia hori, Azkarragaren hitzetan: «Topatuko da aberastasuna banatzeko era, seguru asko inoiz ikusi gabeko moduan eta inoiz ikusi gabeko neurrian. Azken batean, gizarte ekologista bat erabat txirikordatuta dago justizia sozial globalaren ideiarekin».

Baina nola prestatu gizartea halako aldaketa baterako? «Ongizatearen pertzepzioa aldatuta». Hori da, Floresen ustez, gakoa: «Besteak beste, denbora bera beste modu batean ikustea. Bidaiatzeko behar dugun denboraren pertzepzioari dagokionez, nabarmen aldatuko litzateke. Egun, esaterako, normala iruditzen zaigu gaur Nafarroan egotea eta bihar Londresen. Eta agian etorkizun ekotopiko batean berriz ere kontziente izango gara lurrarekin orekan bizitzeko ezin dugula hori egin, bestelako erritmoak behar ditugula».

Ongizatearen pertzepzio aldaketa horrek, ezinbestean, eragina izango luke eguneroko bizimoduetan, azaldu duenez. Esaterako, nabarmen aldatuko litzateke eguneroko jarduera bakoitzari emandako denbora eta garrantzia: «Niretzat, etorkizun ekotopiko horretan, elikadurak pisu handiagoa izan behar luke gure eguneroko bizitzan: askoz konektatuago egongo litzateke elikagaiak ekoizten diren moduarekin, eta kontuan izango genuke zer elikagai diren, nondik datozen... Ondorioz, denbora gehiago eskainiko genioke horri, bai ekoiztean edo erostean, eta baita prestatzean ere».

Azkarragak, ordea, beste ertz bati heldu dio: «Gizarte utopiko horretako egunerokoa, zalantzarik gabe, antsiolitiko eta antidepresibo gutxiagoko eguneroko bat izango litzateke. Eta zergatik? Bada, segurtasunez biziko garelako, eta beldur askoz gutxiagorekin». Segurtasun hori gorpuztuko litzateke, ikerlariaren aburuz, pertsonek harreman destruktiboak izateari utziko lioketelako hiru norabidetan: nork bere buruarekin, besteekin eta naturarekin. «Modu erradikal eta osasuntsuan aldatuko lirateke hiru harreman horiek».

Nahikotasunaren kultura

Norberari dagokionez, gutxiagorekin bizitzen ikasiko luke gizakiak: «Baina ez bakarrik baliabide material gutxiagorekin, baita baliabide sinboliko gutxiagorekin ere. Gure gizartean etengabe gabiltza gehiagoren bila, eta ohitura neoliberal horrek eramaten gaitu errendimenduaren logika etengabeko horretara. Askotan hor sentitzen dugu ez garela nahiko. Aldiz, gizarte ekologista horretan, norberak aurkituko luke soiltasunaren bidea, eta nahikotasunaren kultura nagusituko litzateke. Hau da, 'Nik honekin nahikoa daukat' esateko gaitasun hori».

Besteekiko harremanei dagokienez, «trinkoak» izango lirateke, «dentsitate handiagokoak». Eta naturarekin, berriz, Azkarragak dio herritarrak konturatuko liratekeela «elkarren menpekoak» eta, batez ere, «ekomenpekoak» direla.

Panpina errusiarren irudia erabili du Azkarragak metafora gisa, utopia horretan gizartea eta ekonomia ekologismoaren menpe egongo liratekeela azaltzeko: «Ekonomia ekologista batean, sistema ekonomikoa da panpinarik txikiena. Ondoren sistema soziala deitzen denak barnebiltzen du ekonomia, eta panpinarik handienak, naturalak, beste biak. Ekonomia doituko litzateke gizartearen beharretara eta biosferara, eta ez alderantziz».

Horretarako, sistema ekologikoa eta ekonomikoa uztartuko dituen mundu bat irudikatzen du Floresek: «Prozesu guztiek nolabait imitatuko dituzte berez naturan gertatzen diren prozesu ekosistemiko guztiak, edo horietan txertatuak egongo dira. Horrela, ekonomia benetan zirkularra izatea lortuko dugu». Gehitu du «benetako ekonomia zirkularrean» plastikozko botila bat ez litzatekeela erabiliko kamisetak egiteko: «Botila batek prozesua pasatu ondoren, berriro ere botila litzateke, materia eta energia galdu gabe gauza berriak sortzen».

Tokikotasunaren eta bioerregionalismoaren bidea hartzea beharrezkoa da horretarako, bi hizlarien iritziz. «Horrek esan nahi du planetako ekonomia eredua guztiz aldatuko dela, planetako erregio batzuek utzi diotela beste lurralde batzuk arpilatzeari, esplotatzeari», esplikatu du Azkarragak. Kontrara, lankidetzan oinarritutako mundu mailako erlazioak irudikatzen ditu: «Berdinen arteko harremana litzateke, mundu multipolar bat. Nazio txikiei autodeterminatzeko eskubidea onartuko litzaieke, eta gatazkak ebazteko militarismoari uko egingo lioke».

«Pertsonen zein planetaren bizitza erdigunean izatea» izan beharko litzateke munduaren antolaketa horren ardatza, Floresen esanetan, eta berak ere burujabetza azpimarratu du: «Lurralde mailatik hasita burujabe izango ginateke. Eta, ezinbestean, elikadura burujabetzak eta burujabetza energetikoak ere zentralitate handia izango lukete. Azpitik gorako antolakuntza eredua izango litzateke. Hori ere lotuta dago botere harremanak puskatzearekin; gizarteak batak besteekin eta naturarekin daukan harremanaren modua aldatuko bada, horrek ekarriko du ezinbestean antolakuntza ere beste mota batekoa izatea».

Energia gutxiago

Hala ere, ez da mundu utopiko baten beharrik energia gutxiago erabiliko dugun mundu bat imajinatzeko; Floresek azaldu duenez, nahi eta nahi ez, energiaren erabilera «efizienteagoa eta inteligenteagoa» egin beharko baita etorkizunean, energia ez baita eskuragarri egongo egun dagoen bezala. «Horrek ekarriko du kontsumoa eta beharra murriztea. Baina, utopiara begiratuz, herritarren eskuetan egongo den beste sistema bat izango litzateke. Energia kasu batzuetan autokontsumo bidez kudeatuko litzateke, edo baita tokiko komunitateen bidez ere. Proiektu eoliko handiak ere egon daitezke, baina ez oraingo ereduarekin. Horietan, gizartearen eta pertsonen parte hartzea askoz handiagoa izango litzateke».

«Energia ez litzateke merkantzia bat izango, elikadura izango ez litzatekeen bezala, baizik eta oinarrizko eskubide bat. Eta eguzkia izango litzateke, berriro ere, energia iturri nagusia», erantsi du Azkarragak. Energia sortzeko moduari erreparatu dio berak ere: «Utziko litzaioke erregai fosila erabiltzeari, edo erretzekotan, guztiz premiazkoak diren gauza puntualetarako izango lirateke, beti guztion hobe beharrez, eta betiere trantsizio sozial orokor baten mesederako baldin bada. Ikuspegi horretatik, eredu ekologista horretan, barrabaskeria izango litzateke gasolina diru publikoarekin laguntzea hogei zentimotan».

Eta energiaren beste hanka bat ekarri du eztabaidara: «Etorkizuneko gizarte horretan jabetuko ginateke digitalizazioak egundoko inpaktuak dituela kontsumo materialaren ikuspegitik, eta hondakinen sorkuntzaren ikuspegitik ere inpaktu erraldoiak dituela». Haren aburuz, hori gizarteko arlo askotan nabarituko litzateke; besteak beste, hezkuntzan: «Esango nuke gure eskolak eta gure hezkuntza sistema askoz gertuago egongo liratekeela baso eskolen eredutik, eta askoz urrutiago digitalizazio masiboaren eta pantailen erabateko presentziaren ideiatik. Eta, ondorioz, lortuko genuke umeek eta gazteek bi gauza modu nabarmenean hobetzea: osasun mentala eta eskola errendimendua».

Urrats txikiak

Utopia irudikatuta, beste galdera bat sortzen da: nola eman mundu ideal horretarako pausoak. Flores: «Uste dut badirela alternatiba batzuk dagoeneko. Egia da txikiak direla, baina uste dut bide horretatik jo behar dugula. Izan ere, gaur egun daukagun sistemarekin aurrera jarraituta, zail daukagu». Hasteko, hazkundea gelditzearen garrantzia azpimarratu du: «Batzuek uste dute itun berri berdea delakoarekin posible dela hazkundea mantentzea, baina argi dago horrek ez duela ezer konpontzen».

Azkarraga ere bat dator: «Guztiz katastrofikoa da orain arteko erreformismoaren bidea hartzea; hondagarria da. Estraktibismoa, produktibismoa eta kontsumismoa biltzen dituen plan hori auzitan jarri ezean, ez dugu hau aldatuko». Argi dauka nondik etorriko den «beharrezkoa» den aldaketa: «Gaurko sistemaren aldaketarik osoena, handiena eta erradikalena ekologismotik dator».

Bihar: Lana eta ekonomia.]]>