<![CDATA[Jone Arruabarrena | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 27 Nov 2020 16:00:20 +0100 hourly 1 <![CDATA[Jone Arruabarrena | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Trebiñuko euskal enklabea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1927/006/001/2020-11-27/trebintildeuko_euskal_enklabea.htm Fri, 27 Nov 2020 00:00:00 +0100 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1927/006/001/2020-11-27/trebintildeuko_euskal_enklabea.htm Buenos dias» batekin elkar agurtu dute adineko gizon bik. Euskara hemen ez da hizkuntza ofiziala. Hala ere, bide ertzeko kartelak arrazoia duela dirudienean, beste pare bat ageri dira autobus geltokian: euskaraz. Udaletxera sartzean ere, beste ezusteko bat: harrera mahaitxoan nahi adina txapa eskaintzen dira. Euskaraldia heldu da Trebiñura ere.

Administratiboki, Burgosen (Espainia) jabetzako irla bat da Trebiñu, Arabako lautadak osatzen duen itsasoan: Arabaz inguratuta, baina Burgosko probintziaren parte. Bertako balkoi batzuek, ordea, ez diote gauza bera. Bertatik eskegita dauden banderatxoek argi diote: «Trebiñu Araba da». Urte luzez eztabaidatu izan da Trebiñuk zer beharko lukeen, Araba edo Burgos izan. Ezbaiak, gainera, hizkuntzaren arloan ere eragin nabarmena izan du. Non geratzen da euskara barrendegian? Zer gertatzen da Trebiñun, Euskal Herri osoan zehar ahobizi eta belarriprest dioten txapak han-hemenka ikusi bitartean?

«Hemen, batzorde bakarra daukagu Argantzon eta Trebiñurako», azaldu du Beñat Goitia euskara teknikariak. Izan ere, Trebiñuko barrendegian bi udal talde daude: Trebiñuko konderria eta Argantzon. Goitia bi herrietako teknikaria da. «Zentzuzkoena da talde bakarra egitea, jende gutxi garelako. Orain, sei bat pertsona egon gara batzordean, eta horiek antolatzen dute guztia: Euskaraldia, Korrika edo euskararen inguruko jairen bat». Zehazki, batzorde hori udal taldeko zenbait pertsonak eta herritarrek osatzen dute.

Goitiak azaldu du izurritearen aurretik egin zituztela Euskaraldia antolatzeko lehen urratsak: «Gure erronka zen azaroko asteburu bakoitzean jarduera bat egitea». Hain zuzen, mendi irtenaldi bat, Oñatiko (Gipuzkoa) kobazuloetarako txango bat, antzerki emanaldi bat eta bertso saio bat egitea zen asmoa. Oñatiko irtenaldia bertan behera gelditu da segurtasun neurrien ondorioz, baina gainontzekoak «onik» atera dituztela erantsi du Goitiak.

Jarduerok helburu izan dute familia mintzalagunek elkarren artean ezagutzea eta sareak eraikitzea. Trebiñun euskara bultzatzean, aisialdiko jarduerek duten garrantzia azpimarratu du Goitiak: «Hemen, kaleko bizitza astean zehar oso mugatua da, eta, orain, tabernarik gabe, are gehiago. Euskaraldiaren ariketa gauzatzeko baldintzak oso urriak dira; beraz, hartu-eman hori sortu nahi genuen». Hala ere, familia euskaldunen arteko harremana ez da berria. «Urteetan gabiltza ahaleginean, familia sare bat eraikitzen elkarren artean ezagutzeko eta hortik harremanak sortzeko». Esaterako, euskaraz oraindik ongi moldatzen ez diren gurasoentzat ipuin kontaketako tailer bat antolatu zuten duela urte batzuk, eta euskarazko udalekuak ere antolatzen dituzte urtero. Goitiak, ordea, nabarmendu du «sakabanaketa handia» dagoela. Izan ere, Trebiñun 40 herri txiki baino gehiago daude, eta barrendegia, alde batetik bestera, 29 kilometro luze da. Horrek dakar familia euskaldunak elkarrengandik aldentzea; teknikariaren arabera, sarri familia horiek ez dute elkar ezagutzen, ondoko herrian bizi diren arren.

Familiek euskaraz egiteko beste espazio bat izaten da askotan eskola, baina Trebiñun zailtasunak dituzte euskaraz ikasteko. «Hemengo eskola publikoa Gaztela eta Leongo sarekoa da, eta hor euskara ez da existitzen». Goitiaren ustez, eskola garrantzi handiko esparrua da hizkuntza hedatzeko: «Hemengo euskararen historia aldatzeko giltza izango litzateke, etorkizunera begira. Normalean, leku gehienetan eskola aliatu bat izaten da, baina hemen aliatu hori ez dago». Euskaraz ikasi nahi duten haurrak Gasteizera edo Langraiz Okara (Araba) joan ohi dira. Itunpeko hezkuntzari dagokionez, Argantzongo ikastolan euskaraz ikasteko aukera dago. Hain zuzen, arigune bat sortu dute aurten bertan.

Arigunea ikastolan

«Umeekin txapak egin ditugu, eta bakoitzak bere konpromisoa hartu du ahobizi edo belarriprest izateko; gehienek, ahobizi aukeratu dute», azaldu du Saioa Urizar Argantzongo ikastolako irakasleak. «Familia gehienak ez dira euskaldunak; euskara entzun duten lehenengo aldia edo bakarra ikastola da askorentzat. Herri txikietatik datoz, eta bertan ez da erabiltzen edo ez da entzuten». Baina ikastolan saiatzen dira umeen artean ere euskaraz hitz egin dezaten. «Ez da erraza, baina garrantzi handia ematen diogu ahozkotasunari». Hala ere, etxera bueltatzean haur askok ez dute euskararik entzuten, eta honek zaildu egiten du hizkuntza erraz erabiltzea. «Ikasturte hasieran zailagoa da; gero ohitura hartzen doaz, baina Gabonetako etenaren ondoren, adibidez, nabaritzen da nolabaiteko atzerapauso bat». Euskaraldia bultzatzeko pankarta bat ere egin dute, sendien eta umeen argazkiekin. Horiek eta beste hainbestek osatzen dute Burgosko barrendegian dagoen barnealde euskalduna.]]>
<![CDATA[«Nire bizitzarekin komedia egitea terapia bat da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1888/040/001/2020-11-25/nire_bizitzarekin_komedia_egitea_terapia_bat_da.htm Wed, 25 Nov 2020 00:00:00 +0100 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1888/040/001/2020-11-25/nire_bizitzarekin_komedia_egitea_terapia_bat_da.htm Furgonologo izeneko ikuskizuna abiatzeko dauka oraindik.

Zer da, zehazki, Furgonologo?

Furgonetan bizitzen hasi nintzenez, kontzeptu hori sortu nuen. Azken finean, gurpildun areto bat. Furgonetan aldaketa batzuk egin, eta areto txiki bat jarri dezaket orain. Beste lagun batekin batera joaten naiz furgonetan, eta leku bakoitzean aretoa muntatu eta antzezten dugu.

Nola bururatu zitzaizun furgonetan umorea egitea?

Ez nuen nahi pisu batean giltzapetuta egoterik, ez eta egun osoa lanean ibiltzerik ere pisuaren alokairua ordaintzeko. Zortea izan nuen, etxean furgoneta bat geneukalako, eta otu zitzaidan Bartzelonara joan eta furgonetan bertan bizi nintekeela. Hasieran, hilabete baterako joan nintzen, baina, azkenean, urte osorako geratu nintzen han.

Nola antolatzen da bizitza furgoneta batean?

Furgonetarekin Bartzelonara joan nintzenean, argi neukan errutina bat aurkitu behar nuela bizitza estilo hori aurrera eraman ahal izateko. Eskola bateko jantokian hasi nintzen lanean, monitore. Lana egitearekin batera, bazkaria ere ematen zidaten jantokian, eta horrela ez neukan zertan furgonetan kozinatu. Futbolean jokatzen ere jarraitzen nuen, eta arratsaldetan, entrenatzera joan ondoren, hango aldageletan dutxatzeko aprobetxatzen nuen. Beraz, esan daiteke furgonetan bizi naizela, baina pentsio osoa ordainduta daukat!

Furgonetan bizitakoak ere umorea egiteko baliatzen dituzu.

Beti saiatzen naiz bakarrizketak nire egunerokotasunean edo bizitza ikusteko daukadan moduan oinarritzen.

Zure Instagram kontuan ere arrakasta daukate egunero gertatzen zaizkizun gorabeherei buruzko bideoek.

Egunerokoan gertatutakoari buruz egiten ditudan hausnarketak izaten dira. Hori da bakarrizketetatik gehien gustatzen zaidana: terapia eta hausnarketa etengabe bat dela niretzat. Nire bizitzarekin komedia egiteak on egiten dit.

Bartzelonan daukazu bizitokia, baina Otxandion zaude orain. Zer dela eta?

Unibertsoak tibia apurtu bat ekarri didalako. Eta, horri esker, hemen nago orain. Futbolean nenbilela hautsi nuen, eta gurasoenera bueltatu behar izan dut berriz, Otxandiora. Orain arte, bakarrizketak egiten ibili naiz; ikuskizun bat daukagu larunbatetan Bartzelonan. Hala ere, zortea eduki dut, antzokiak itxi baitituzte, eta ondo etorri zait tibia apurtzea, baja kobratu ahal izateko.

Lehen Hezkuntza ikasten hasi zinen. Nola bukatu zenuen gero umorista moduan?

Lehen Hezkuntza ikasten hasi nintzen, bai, baina hirugarren urtean gradua utzi eta Bartzelonara joan nintzen lehen aldiz, futbol jokalari izateko ametsari jarraika. Han ikusi nuen futbolari gisa ez neukala etorkizunik, baina futbolean jokatzen ari nintzen bitartean antzerki ikastaro batean izena eman nuen, eta asko gustatu zitzaidan. Horri jarraituz, ikuskizun bat sortu nuen beste bi lagunekin batera, eta horrela hasi nintzen antzokietan antzezten, futbola alde batera utzita.

Hala ere, Euskal Herrira bueltatu zinen gero.

Bai. Hasieran, Bartzelonara joan nintzenean, pisu batean bizi nintzen. Gero, han bi urte egin ondoren, Lehen Hezkuntzako gradua bukatzera bueltatu nintzen Euskal Herrira, eta, hemen nengoela, erabaki nuen Bartzelonara bueltatu nahi nuela furgonetan, bakarrizketak egitera.

Zer asmo daukazu orain?

Udaberri honetarako bira bat aurreikusita daukagu, Euskal Herri osoan eta baita Espainiako zenbait lekutan ere. Bi gauzak egiten jarraitzea da nire asmoa: furgonetan bira hori egin, eta Bartzelonan asteroko ikuskizunarekin jarraitu.]]>
<![CDATA[Elkartasunak aldatutako bideak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2020-11-21/elkartasunak_aldatutako_bideak.htm Sat, 21 Nov 2020 00:00:00 +0100 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2020-11-21/elkartasunak_aldatutako_bideak.htm
Goizeko hamar eta erdiak dira, eta Gasteizko hiribideko supermerkatua martxan dago jada. Jendea sartu-irtenean ari da, baina sarreran zerbait ezohikoa suma daiteke: kartoizko kutxa erraldoi batzuk, eta ongietorria ematen duten bi gazte. Gazteek, ordea, ez daukate supermerkatuko uniformerik. Horren ordez, plastikozko txaleko zuriak dituzte, eta horietan arreta jarriz gero argitzen da misterioa: Arabako Elikagai Bankua. Izan ere, atzo eta herenegun Gabonetarako elikagai bilketa egin zuten Hego Euskal Herrian, eta datorren ostiral eta larunbatean egingo dute Ipar Euskal Herrian.

Boluntarioek emandako harrerak ere eman dezake arrastoren bat: «Egun on! Elikagai Bankuko bilketan parte hartu nahi izanez gero, utzi kaxa horretan elikagaiak, edo egin zure dohaintza kutxan». Izan ere, aurten indar handiagoa eman diote bonuen salmentari. Koronabirusa dela eta, Gasteizen zazpira murriztu dituzte bilketa guneak, eta normalean lortutako elikagai kopurua berdintzeko, bonu salmenta bultzatu dute. Aurtengoa ez da urte erraza izango bankuarentzat, Luis Alfonso bankuko koordinatzaileak azaldu duenez: «Koronabirusaren ondorioz, bilketa gune fisikoak eta boluntario kopurua nabarmen urritu da, horregatik, bonu bidezko sistema bultzatuko dugu gehien bat».

Paradoxikoa da, izan ere, koronabirusaren ondorioz, elikagaiak biltzeko baliabideak gutxitu diren modu berean, hazi egin da egoera prekarioan dauden pertsonen kopurua. «Gasteizko Elikagai Bankuak argitaratu dituen datuen arabera, elikagaiak behar dituztenen kopurua %40 inguru hazi da», esan du Yasel Fermin boluntarioak. Hala ere, bankuari elikagaiak ematen dizkiotenak ere kontziente dira egoeraz. Maria Contencion Leronesek, kutxan ordaintzen dagoela, kutxazainari esan dio: «Hau elikagai bankukoentzat». Kutxazainak Fermini abisua eman dio orduan. Azken hori azkar batean joan da kutxara, eta Leronesek utzitako galletak eta pasta bildu ditu. «Nik pentsioa kobratzen dut, eta pandemiak ez dit eragin alde ekonomikoan, baina badakit beste asko gaizki pasatzen ari direla aurten», dio Leronesek. «Duela urte asko hasi nintzen elikagaiak bankuari ematen», gehitu du.

Izan ere, Elikagai Bankua eta Gabonetako kanpaina ez dira berriak, baina ate ondoan dauden bi boluntarioek aurtengoa dute lehenengo urtea. Luis Alfonso koordinatzailea argibideak ematen dabil Laura Kintana eta Milagros Pollo boluntarioei. «Aurreko urteetan ikusi izan dugu kanpaina hau. Gasteizko elizbarrutiko gazte talde bateko kide gara, eta bertan proposatu ziguten kanpainan parte hartzea », azaldu du Kintanak.

Emakume batek, hurbildu, eta arroz pakete bat eman dio boluntarioari. Hark kartoizko kaxan sartu du. Supermerkatuko almazena izango da lehenengo geldialdia.]]>
<![CDATA[Bortxaren aurka, zerbitzu publikoak aldarrikatuko dituzte feministek Bilbon]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/008/001/2020-11-19/bortxaren_aurka_zerbitzu_publikoak_aldarrikatuko_dituzte_feministek_bilbon.htm Thu, 19 Nov 2020 00:00:00 +0100 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1857/008/001/2020-11-19/bortxaren_aurka_zerbitzu_publikoak_aldarrikatuko_dituzte_feministek_bilbon.htm Indarkeria matxistaren aurrean, zerbitzu publikoak defendatu lelopean egingo dute protesta Bizkaiko hiriburuan: giza kateak osatuko dituzte, hain zuzen, Bilboko itsasadarraren bi aldeetan.

Konfinamenduarekin, indarkeria matxistak ugaritu egin direla salatu dute, eta, horrez gain, adierazi dute erakundeek hartu dituzten neurriek azkartu eta sakondu egin dituztela emakumeen aurkako indarkeria mota asko sortzen dituzten prozesuak; neurri horiek emakumeak «are ahulago, pobreago eta prekarioago» egin dituztela nabarmendu du plataformak. Hala ere, ohartarazi dute horri aurka egingo diotela: «Ez dugu onartuko COVID-19ak aspaldiko pandemia zaharrak ezkuta ditzan».

Zerbitzu publikoak «guztion bizitza duin eta askea bermatzeko giltza» direla aldarrikatzeaz batera, azaroaren 25eko mobilizazioetan parte hartzeko deia egin dute. Bilbon, itsasadarraren bi aldeak «okupatzeko» deia egin dute egun horretarako, segurtasun distantziak mantenduz, 19:30tik aurrera. Auzoetatik zutabeak antolatuko dituzte, protestaren gunean bat egingo dutenak, eta 20:00etan ekitaldi bat egingo dute. Era berean, datorren astean, leihoetan zein balkoietan objektu moreak eskegitzeko deia egin dute, indarkeria matxistaren aurka.]]>
<![CDATA[Aurten «parte hartze handia» izan du Beldur Barik-ek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/008/002/2020-11-19/aurten_parte_hartze_handia_izan_du_beldur_barik_ek.htm Thu, 19 Nov 2020 00:00:00 +0100 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1887/008/002/2020-11-19/aurten_parte_hartze_handia_izan_du_beldur_barik_ek.htm Streaming bidez soilik ikusi ahal izango da.

Askotariko gaiak jorratu dituzte lehiaketara aurkeztutako piezetan: nesken ahalduntzea, generoak markatutako rolak eta estereotipoak, bortxaren aurkako erantzun kolektiboa... «Antzeman daiteke gazteriak gero eta argiago identifikatzen dituela indarkeria sexista sortzen duten desberdintasun faktoreak». Landaidak erantsi du horrelako proiektuen bidez neskengan «ahalduntzea» sustatzen dela, baita «indarkeria egoerei erantzuteko gaitasuna» ere; mutilen artean, berriz, hausnarketa prozesuak bultzatzen dituzte.

Kanpaina ugari martxan

Diputazioak ere ari dira azaroaren 25arekin lotutako kanpainak aurkezten. Bizkaiko Foru Aldundiak indarkeriaren ikusgaitasunean jarri du arreta; Ez ikusi ez dagoenik. Indarkeria matxista da lelopean, bortizkeria ez justifikatzera deitu dute. Gipuzkoako Aldundiak, berriz, eguneroko eraso normalizatuen gaineko kontzientzia hartzea jarri du helburu, Indarkeria matxistaren aurrean, ez zaitez ikusle huts bat izan lelodun kanpainaren bidez.]]>
<![CDATA[«Islama eta kultura desberdintzea beharrezkoa da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2020-11-19/islama_eta_kultura_desberdintzea_beharrezkoa_da.htm Thu, 19 Nov 2020 00:00:00 +0100 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2020-11-19/islama_eta_kultura_desberdintzea_beharrezkoa_da.htm online antolatu duen Diarama Afrika zikloaren barruan.

Nolako eragina dauka islamak Gineako emakumeengan?

Daukan eragina egiten den interpretazioaren araberakoa da. Ablazioaren gaiari dagokionez, esaterako, islamiar aditu batzuek diote erlijioak debekatu egiten duela, eta beste askok, berriz, islamean derrigorrezkoa dela. Aditu horiek esaten dutenak tradizioari jarraitzen badio, jendeak onartu egiten du, baina orain arte egin denaren kontrakoa badiote, ez diete entzuten.

Beraz, islamaren interpretazioan dago gakoa?

Bai. Batzuek, adibidez, esaten dute islamak agintzen duela neskatoak ezin direla eskolara bidali, eta horregatik ez dituztela bidaltzen. Berdin gertatzen da ezkontza behartuekin eta adin txikikoen ezkontzekin; baina islamak ez zaitu inondik inora behartzen nahi ez duzun batekin ezkontzera.

Ablazioari buruz aritu zara. Nolakoa da egoera?

Ginean, 2000. urtetik debekatuta dago ablazioa, baina jendeak ez du errespetatzen. Pentsatzen dute islamak hori egitera behartzen dituela. Gobernuz Kanpoko Erakunde asko daude horren aurka borrokan, baina familia askok beste senide batzuk dituzte herri txikietan, eta hara eramaten dituzte neskatoak erauzketa egiteko. Herri txiki horiek ez daude GKEen esku, ez dira herri horietara heltzen, eta legea betearazteko ere zaila da.

Zer traba izan dituzu zuk doktore izatera iristeko?

Emakume izanda, eskolara joate hutsa zaila da, eta atzerrian ikastea, are gehiago. Baina, hala ere, niretzat, zailena jendeari aurre egitea izan zen. Beti eduki dut familiaren babesa, baina gainerakoek etengabe deitzen ninduten Rabatera ikastera joan nintzenean: «Zertan zabiltza hor? Noiz itzuliko zara? Etxean egon beharko zenuke!».

Nolakoa da egoera neskatoen eskolatzeari dagokionez?

Herrian eskolarik ez badago, edo kilometro batzuk ibili behar badira eskolara heltzeko, gurasoak beldur izaten dira neskatoak eskolara bakarrik bidaltzeko, eta nahiago izaten dute mutikoak bidali. Baliabide ekonomiko faltagatik ere ez dituzte bidaltzen askok. Ezin dutelako eskola ordaindu, edo eskolara joan beharrean nahiago dutelako neskatoa errepidera bidali, ura saltzera, etxera dirua ekarri eta jan ahal izateko. Beste askok badakite neskatoek eskola utzi beharko dutela ezkontzen direnean, eta, beraz, nahiago dute zuzenean eskolara joan ez daitezen.

Nondik hasi behar da egoera aldatzeko?

Hezkuntzan dago gakoa. Neskatoak, ikasketak badituzte, beraien eskubideen alde borrokatu ahal izango dira. Ezkontzera behartzen badituzte, esaterako, jakingo dute islamak ez duela hori agintzen, erlijioa eta kultura bereiziko dituzte, eta ez dute men egingo.

Eta eskolatzeko?

Islamean adituak direnei sinetsarazi behar zaie beharrezkoa dela eskolara joatea, jendeak haiei entzuten baitie. Eta laguntza ekonomikoak eman behar zaizkie ikasi nahi duten neskatoei, atzerrira ikastera joan daitezen, eta, gero, bueltatu, eta ondorengoei lagundu diezaieten.]]>
<![CDATA[Aurtengo «parte hartze handia» nabarmendu du Beldur Barik programak]]> https://www.berria.eus/albisteak/189929/aurtengo_parte_hartze_handia_nabarmendu_du_beldur_barik_programak.htm Wed, 18 Nov 2020 15:43:11 +0100 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/albisteak/189929/aurtengo_parte_hartze_handia_nabarmendu_du_beldur_barik_programak.htm <![CDATA[Zerbitzu publikoak aldarrikatu ditu Bilbo Feminista Saretzen plataformak]]> https://www.berria.eus/albisteak/189923/zerbitzu_publikoak_aldarrikatu_ditu_bilbo_feminista_saretzen_plataformak.htm Wed, 18 Nov 2020 14:01:08 +0100 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/albisteak/189923/zerbitzu_publikoak_aldarrikatu_ditu_bilbo_feminista_saretzen_plataformak.htm <![CDATA[Euskaraz arituz, haritu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/014/001/2020-11-18/euskaraz_arituz_haritu.htm Wed, 18 Nov 2020 00:00:00 +0100 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1872/014/001/2020-11-18/euskaraz_arituz_haritu.htm
Banakoetan ez ezik, taldeetan ere eragitea da aurtengo Euskaraldiaren xedeetako bat, eta horren harira, ahobizi eta belarriprest figurei gehitu dizkiete ariguneak. Eremu horien ezaugarrietako bat adostasuna da, parte hartzaile guztiak egongo baitira ados epealdi batean beren hizkuntza ohiturak aldatzeko. Hori baita Euskaraldiaren helburu nagusia: hizkuntzaren praktikan indarrean dauden ohitura batzuk aldatzea. «Ez gaude ohituta batek euskaraz egin eta besteak erdaraz erantzutera, eta bakoitzak berean jarraitzera». Baina, Etxebarriaren esanetan, kultura soziolinguistiko berri bat sortzea zen Euskaraldiaren asmoa, zerotik ehunera «beste 99 aukera» daudela ikusaraztea: «Dena euskaraz eta dena erdaraz egitearen artean badaude gris asko».

Banakotik kolektibora

Lehenengo Euskaraldian ere ohitura aldaketa hori sustatu zuten, baina modu indibidualean. Orain, ordea, hautua kolektibizatu nahi izan dute, ariguneen bidez. «Gu ez gara gizabanako bakartuak: taldean bizi eta komunikatzen gara. Horregatik, beharrezkotzat jotzen genuen eremu horretan eragitea». Izan ere, Etxeberriak adierazi duenez, taldeko dinamikek eragin nabarmena daukate ohiturak aldatzean: «Euskara maila txikia daukan pertsona bati euskaraz egiten badiozu, sinpatia prozesu bat gertatzen da, eta hasieran berak erdaraz erantzun arren, pixkanaka, pertsona horrek euskaraz egiten du». Taldean arituta, efektu hori handiagoa da: «Taldeetan, horrelako kateak sortzen dira».

Bada, halako taldeak zabaltzean enpresek daukaten erantzukizuna azpimarratu du Etxebarriak: «Garrantzitsua da benetako neurriak hartzea, erakunde horietan euskara lan hizkuntza ere izan dadin». Dena den, erakundeek ere ariguneak sortu, aktibatu edo babestu ditzakete. «Lantalde batean denek euskaraz ulertzen badute, baina gero enpresak lekualdaketak egiten baditu, egindako lan guztia atzera doa berriro. Erakundeek horrelako gauzak ez gertatzeko jarduerak proposatzea ere garrantzitsua da».

Baina ariguneak ez dira soilik enpresetara mugatzen: gune antolatu orok dauka espazio horiek aktibatzeko aukera. Entitate bakoitzak, gainera, bi arigune mota sortzeko aukera izango du: kanpo ariguneak eta barne ariguneak. Lehenengoa entitatean herritarrekin harremana daukaten pertsonek osatzen dute. Bigarrena erakunde barneko kideen artekoa izango da. Izan ere, ariguneak sortzeko aukerak askotarikoak dira, Etxeberriak adierazi duenez. Elkarte oso batek har dezake parte, edo soilik elkarte horren zuzendaritzak. Futbol talde bat ere izan daiteke arigune bat, baita udal bat ere. «Kasu horretan, bi arigune ere egon daitezke: udalaren barne arigunea, eta beste kanpo arigune bat, herritarrei arreta eskaintzeko orduan».

Euskal hiztunik ez denean

Egon badira, hala ere, ariguneak sortu nahi baina hiztun euskaldunik ez daukaten erakundeak. Horientzat, bi aukera eskaintzen ditu Euskaraldiak: batetik, datozen edizioetara begira, ariguneak aktibatzeko baldintza egokiak sortzea, langileek euskara ikasteko baliabideak jarriz; eta, bestetik, entitate barruan ahobizi edo belarriprest gisa parte hartuko duten kideen jarduna babestea. «Gauza asko egin daitezke Euskaraldian zuzenean parte hartzeko aukera ez badago ere», azpimarratu du Etxeberriak.

Aurten, ordea, ariguneek erronka handi bati egin beharko diote aurre: «Garai zail batean gaude taldeko hizkuntza ohituretan eragiteari begira: telelanaren bidez egiten dugu lan, tabernak itxita daude...». Horregatik, Etxebarriaren ustez, garrantzitsua da ohitura horiek denboran irautea: «Hamabost egun horietan ariketa egin badute eta ondo funtzionatu badu, jarrai dezatela egitasmo horrekin».]]>
<![CDATA[Kolore guztiak kabitzen dira zuri-beltzean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/032/001/2020-11-13/kolore_guztiak_kabitzen_dira_zuri_beltzean.htm Fri, 13 Nov 2020 00:00:00 +0100 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1879/032/001/2020-11-13/kolore_guztiak_kabitzen_dira_zuri_beltzean.htm Zuri-beltzaren koloreak liburuaren hitzaurrea Asier Maia Anabitarte artistak (Gasteiz, 1967). Gasteizko ARTgia aretoan aurkeztu du lana, izen bereko erakusketarekin batera. Hain zuzen, artearen diziplina askotatik edaten du, baina baita proiektua osatu duen pertsona bakoitzetik ere. Besteak beste, erakusketan Iñaki Lauzirikaren ilustrazioak ageri dira, Maiaren poemez lagundurik. Hala ere, beste hainbat elementuk ere osatzen dute erakusketa.

Proiektu inklusibo bat egiteko asmoa zuen Maiak, eta olerkiak braille hizkuntzan ere ikusgai daude aretoan: «Nire emazteak ikusmen urritasuna daukaten pertsonekin egiten du lan, eta berak itzuli ditu poema guztiak braillera». Poema guztien ondoan, QR kode bat ere ageri da; sakelakoarekin eskaneatuz gero, poemak entzuteko aukera dago. Grabazioak adin ezberdinetako berrogei emakumek egin dituzte. «Ez dira profesionalak, baina hor dago gakoa. Bakoitzari barrutik ateratzen zitzaion bezala grabatzea nahi nuen, ahots propio bat izan zezaten». Izan ere, Maiak uste du ahotsaren arabera poema guztiz aldatzen dela: «Poemek beste izaera bat hartu dute. Beste ahots batzuek irakurtzerakoan, kosta egiten zait nire olerkiak identifikatzea». Keinu hizkuntzara ere itzuli dituzte olerkiak, eta bideo formatuan ikus daitezke.

Eskulturak ere badira aretoan. Koldo Berruetek egin ditu, enborrak erabilita, emakumea eta komunitatea irudikatu asmoz. Izan ere, ez da kasualitatea olerkiak irakurri dituzten guztiak andreak izatea, ezta eskulturek haien formak hartzea ere. Emakumeek gizartean duten garrantzia ekarri nahi izan du gogora sortzaileak, eta «bizitza emaile, babesle, bitartekari eta gordailu emozional» gisa deskribatu ditu.

Hala ere, azpimarratu du bide horretan dauden gizonak ere badaudela, baina «urratsak falta» zaizkiela. Proiektuan parte hartu duten guztien argazkiekin mosaiko bat egin, eta ilustrazio batean txertatu dute, erakusketaren hasieran.

Prozesu oso baten emaitza

Proiektua ez da guztiz berria. Izan ere, Maiak aurretik idatzi zuen beste liburu baterako ere ilustrazioak egiteko eskatu zion Lauzirikari. Idatzitakoa irakurri eta burura etortzen zitzaiona marrazteko eskatu zion. Liburua argitaratu ondoren, ordea, ohartu zen marrazkiek ez zeukatela nahi besteko protagonismorik, eta, horiek lehen mailara ekartzeko, erakusketa bat egitea otu zitzaion. Oraingoan, berriz, alderantzizko bidea hartu, eta marrazkiak oinarri hartuta idatzi zituen poemak.

Erakusketa huts bat izateari utzi, eta proiektu oso bat bihurtu da azkenean; beste liburu bat izan da lanaren azken fruitua. «Liburuak euskaraz izan behar zuela argi nuen, eta lehen argitalpen bat atera nuen. Gero, ordea, ikusi nuen gaztelaniara itzulita ere txukun gera zitezkeela, eta edizio elebidun bat ere atera dugu azkenean». Azken horrek barne hartzen ditu aurreko liburuan argitaratutako testuak ere.

Olerkiek gai sozialak lantzen dituzte, baina baita barne emozioei lotutakoak ere. Ilustrazioak egiteko, berriz, hainbat teknika erabili ditu Lauzirikak; hala, argazki zein erradiografia margotuak arkatz markatzailez egindako lanekin nahasten dira.

Erakusketa abenduaren 13ra arte egongo da ikusgai, eta, bertaratzeko, aurretiaz abisatu beharko da, segurtasun neurriak direla eta. Erakusketak iraun bitartean, beste hainbat egitasmo ere izango dira aretoan. Poema musikatuak irakurriko dituzte bihar, eta zuzeneko musika izango da hurrengo egunetan; La Trama, Mikel Toledo eta AkustiKO arituko dira zuzenekoetan.]]>
<![CDATA[Europa, errefuxiatuen infernua ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/010/001/2020-11-12/europa_errefuxiatuen_infernua.htm Thu, 12 Nov 2020 00:00:00 +0100 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1943/010/001/2020-11-12/europa_errefuxiatuen_infernua.htm Moriako Erretratuak dokumentalean, BERRIAren laguntzaz, eta herenegun aurkeztu zuen berria.eus atarian. Mahai ingurua izan zen ondoren. Irailaren 9an su hartu zuen Moriako guneak, Europako kanpaleku handiena zenak, eta ordurako uda osoa bertan igaroa zuen Agirrek. Astebetean eraiki zuten kanpaleku berri bat. Europako gainontzeko lekuetan koronabirusaren eraginez ezarritako konfinamendua jada derrigorrezkoa ez bazen ere, Moriako kanpalekuak su hartu zuen arte egon behar izan zuten itxialdian. Hain justu, itxialdi horrek errefuxiatuengan eragindako kalteei buruz informatzera joan zen Agirre bertara. Sutearen ondoren, ordea, iheslarien istorioak kontatzen hasi zen, eta hala osatu zuen Moriako Erretratuak seriea. Bideo horien bilduma da dokumentala. Mahaia inguruan, kanpalekuaren egoeraz gain, Euskal Herrira heltzen diren etorkinen egoera eta Europako immigrazio politikak izan zituzten mintzagai. Jone Urionaguena SOS Arrazakeria elkarteko kidea, Irati Azkue Zaporeak elkarteko kidea, eta Josune Mendigutxia Irungo (Gipuzkoa) Harrera Sareko kideak hartu zuten hitza, Agirrerekin batera, Mikel Peruarena Ansa BERRIAko kazetariak gidatuta. Izan ere, Zaporeak elkarteari esker izan zuen Agirrek Moriara joateko aukera. Elkarteak kanpalekuko errefuxiatuei otorduak ematea du asmo, eta bertan ari da jardunean 2016az geroztik. «Hasi ginenean 7.000 lagun zeuden, eta 2020ko urtarrilean 20.000 ziren», adierazi zuen Azkuek. Kanpaleku barneko sukaldeetan, soilik, egunean behin otordu bat ematen diete errefuxiatuei. «Zaporeak-ek ukatuta dauka sarrera kanpalekura. Gobernuz kanpoko beste erakunde batzuen laguntzarekin lortzen dugu egoera zaurgarrienetan dauden pertsonei otorduak helaraztea». Moria eta halako kanpalekuetatik harago, Euskal Herrian ere giza eskubideak etengabe urratzen dira. Hala salatu zuen SOS Arrazakeriako kideak: «Ez dut ulertzen nola onartzen dugun, harrera gizarte gisa, hemen bortxakeriazko egoera hauek gertatzea». Mahai inguruko kide guztiek gogor kritikatu zituzten Europako migrazio politikak. «Europak Marokori ordaintzen dio mugak ixteko», salatu zuen Mendigutxiak. Agirrek ere aipatu zuen Europa dela «egoera honen onuradun nagusia». Hala ere, Urionaguenak azpimarratu zuen ez dela soilik politikarien erantzukizuna: «Politikariek hartzen dituzte neurriak, baina guk ere badakigu gertatzen ari dela, eta ez gara mobilizatzen». ]]> <![CDATA[«Aldarri bat egon behar da porru sorta baten atzean»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1888/032/001/2020-11-11/aldarri_bat_egon_behar_da_porru_sorta_baten_atzean.htm Wed, 11 Nov 2020 00:00:00 +0100 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1888/032/001/2020-11-11/aldarri_bat_egon_behar_da_porru_sorta_baten_atzean.htm Erroa eta Geroa dokumentalaren egileetako bat da. Gaur aurkeztuko dute, Gasteizen, 19:00etan, Oihaneder Euskararen Etxean.

Nola doa auzolana?

Berotegi berriak heltzeko itxaron behar izan dugu, eta bi astera luzatu da lana, baina, berez, zortzi egunetako auzolanean buelta eman diogu egoerari. Herriko jendeak erantzun dio nire laguntza behar horri, eta honek erakusten du auzolanean dagoela gakoa.

Dokumentala ere hainbat emakumeren artean egindako lanaren fruitu izan da.

Bai, sei kideren artean egin dugu. Baserritik mundura ikastaroan ezagutu genuen elkar, eta ikastaroko helburuetako bat zen ikerketa bat egitea. Sorgin Atxurrak izeneko ikerketa taldea sortu, eta gure ikerlana emakumeek baserrian izandako rolaren inguruan egitea adostu genuen. Hala ere, hizkuntza akademikotik irten eta zabalkunde gehiago izango zuen zerbait egin nahi genuen, eta hortik sortu zen dokumentalaren ideia.

Zer ikasi behar da emakume horiengandik?

Garrantzitsua da baserrietara sartu eta haien ahotsa entzutea. Nik ez nuke nahiko nire amonak eduki zuen bezalako bizimodua eduki, baina bai tenpusak eta erritmoak; inguruarekiko konexioa itzela zen. Eta ingurua ez zen soilik baserria eta zelaia, baizik eta basoa, inguruko mendiak... baserriaren luzapen bat ziren. Uste dut bazutela lurrarekiko ulermen eta sentikortasun bat orain ez daukaguna.

Dokumentala egin aurretik ahotsa izan al dute baserrietako emakumeek?

Ikusezinak izan dira, eta lanaren helburu bat hori zen: emakume horiei ahotsa ematea eta lehenengo mailara ekartzea. Dokumentalak hiru belaunalditako emakume baserritarrak erakusten ditu, eta trantsizio hori gure begiradatik erakutsi nahi izan dugu: etorkizuna badagoela baserrian, ez dela erraza, baina horri eustea ere ez dela bakarrik baserrian dihardugun emakumeen erantzukizuna.

Zer erantzukizun dauka herriak baserriaren iraupenean?

Dokumentalean, elkarrizketatu batek argi esaten du: «Nik agian ezin dut mundua aldatu, baina erabaki dezaket non utzi nire dirua». Batetik, ardura hartu behar dugu erosten dugunaren inguruan. Guk daukagu ardura etxera sartzen duguna nondik datorren eta nork egiten duen jakiteko. Eta, bestetik, baserrietara hurbildu behar dugu; esaterako, azken egunetan egin denaren moduko auzolanetara.

Elkarrizketatuek aipatzen dute ez dutela nahi izan beren ondorengoak baserritik bizitzea. Zer leku du egungo gizartean baserriak?

Nik uste dut geratzen zaigun alternatiba bakarra dela. Globalizazio eta kapitalismo basati eta krudel honi irtenbidea emateko beste giltza bat. Azkeneko hilabeteetan bizi dugun egoerak agerian utzi du orain arteko bidea aldatu behar dugula. Hala ere, ez da batere erraza baserritik bizitzea; trabak itzelak dira. Militantzian ere beharra dago sektore hau hauspotzeko.

Militantzian?

Bai. Baserrien inguruan biltzen diren hainbat kolektibo daude: Biolur, EHKOlektiboa, Baserria 21... Bakoitzak bere etxaldea eraman arren, talde horiek saretuta egotea bermatzen dute. Hori oso garrantzitsua izan da nire proiektuak bizirik irauteko, eta baita argumentua eman eta politikoki janzteko ere. Beharrezkoa da aldarri batzuk edukitzea porru sorta baten atzean, gure iraupena bermatzeko. Ez baita soilik bizi estilo bat: hautu politiko bat ere bada. Eta horrek egiten du erakargarri lanbide hau.]]>
<![CDATA[Gerrako saminari argazki bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/044/001/2020-11-07/gerrako_saminari_argazki_bat.htm Sat, 07 Nov 2020 00:00:00 +0100 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1876/044/001/2020-11-07/gerrako_saminari_argazki_bat.htm
Alfarahk egindako argazkiak ikusgai daude Gasteizen, argazkiotako pertsonen istorioak azaltzen dituzten testuez lagundurik. Erakusketaren ondotik pasatzean, atentzioa ematen du Sulafen begirada tristeak: duela urte batzuk, matematika indartzeko eskola partikularretara joateko prestatzen ari zen 16 urteko neskatoa. Berandutu egin zitzaion, eta, etxeko atea zabaltzera zihoala, eztanda batek atzerantz bota zuen. Auto bat leherrarazi zuten haren etxe aurrean, eta eskoletara garaiz ez joateak salbatu zuen gaztea. «Hiru minutu berandu iritsi izan ez banintz, hildakoen artean nengokeela pentsatu nuen», azaldu zion fotokazetariari.

Ertzetara begira

Alfarah Sirian jaio eta hazi zen, 2012. urtean gerrak bere herria uztera behartu zuten arte. Orduz geroztik, hainbat aldiz bueltatu da jaioterrira, «armak hartu ez dituztenen mina» argazki batean gorde eta munduari errealitate gordina erakusteko. «Indarkeria arbuiatzen dut, eta baztertutakoen alde egin dut beti nire proiektuetan. Armatuta daudenek badaukate babesa, baina armak hartu ez dituztenak eta bakean bizi nahi dutenak gerraren gerizpean geratu dira».

Fotokazetariariarentzat banaezinak dira lana eta arlo pertsonala: «Neure burua lekukotzat eta mezularitzat daukat aldi berean; hortaz, gerran ezinbestean gurutzatu dira nire esperientzia pertsonala eta profesionala». Sufrimendua erretratatzeko orduan ere, bizitakoa baliagarri izan zaio: «Istorio gogorrak kulturaren zati diren gizarte batean jaio naiz. Horregatik, beti eduki izan dut nolabaiteko lotura isilean sufritzen dutenekin, eta honek beren mina errespetuz eta sentiberatasunez kontatzeko aukera eman dit, pertsonen duintasuna babestuz». Hala ere, besteen mina argazki batean gordetzeak erantzukizuna dauka. «Argazkilariaren eta argazkian agertuko den pertsonaren artean akordio bat egon behar da. Horregatik, hildakoak erretratatzea gogorra da niretzako, ez dakit beraien baimena dudan edo ez».

Sanaden eta Xahden argazkiak ikustean, munduko edozein lekutako bi ume direla pentsa daiteke. Sanadek, ordea, ez du oroitzea gustuko. 11 urte ditu, eta misil batek bere eskola jo zuen. Geroztik, ohea bustitzen du gauero, eta oihu egiten du lo dagoela. Libanora lekualdatu da orain, familiarekin. Hamabi orduz egiten du lan egunero supermerkatu batean.

Xahd eta bere familia ere Libanora lekualdatu ziren. Xahdek 12 urte dauzka, eta bere hiria, Raqqa, Estatu Islamikoaren menpe egon zen hiru urtez. Gazteak dio gerrako oroitzapen guztiak ahaztu dituela. Denak, bat izan ezik: «Misil batek etxe ondoan jo zuen eguna. Akabatu egin zituen gure bizilagunak. Ezin ditut ahaztu haien oihuak». Neskatoari orban zuriak agertu zitzaizkion gorputz osoan, traumaren ondorioz.

Odol putzu bat ere ageri da bes ste argazki batean; norbaitek zigarrokin bat bota du bertara. «Ez naiz argazki batzuk kamerarekin egiteko gai izan, bertako krudeltasunagatik. Nire oroimenean iltzatuta geratu dira, eta haiekin bizitzen ikasi behar izan dut».

Ahotsa duten argazkiak

Alfarahk argi dauka bere lanaren xedea: «Biktimen ahotsa entzunaraztea da nire helburua, behintzat, inork ez dezan esan gero gertatzen zenaren berri eduki ez duenik». Bederatzi urtetik gora daramatza Siriak gerran, eta Bigarren Mundu Gerraz geroztik izan den krisi humanitariorik handiena da siriar errefuxiatuen afera. Milioi erdi pertsonatik gora hil edo desagertu dira. «Siriarren erdiak errefuxiatuak edo lekualdatutakoak dira». Alfarahren arabera, «oso informazio gutxi» heltzen da Mendebaldera Siriako gerraren inguruan. «Garrantzitsua da europarrek begiak ireki eta gorrotoaren joko politikoan ez sartzea». «Gertaera lotsagarri hau ahaztu ez dadin» dio egiten dituela argazkiak.

Matxino armatuen eta armadaren arteko borroken ondorioz, etxea suntsitu zioten 68 urteko Matanius Barakati. 40 urte egin behar izan zituen lanean etxea erosi eta altzairuz hornitu ahal izateko. Zutik ageri da, bere etxe suntsituari begira. Bere begiradaren tristura ez da argazkian kabitzen. «Erretratatzen ditudan pertsonak gertatzen ari dena kontatu nahi diote munduari; oihu egiten dute, baina badirudi dauden lekutik inork ez diela entzuten».]]>
<![CDATA[«Musika modu ezberdinetan ulertu dut nire bizitzan zehar»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1888/040/001/2020-11-05/musika_modu_ezberdinetan_ulertu_dut_nire_bizitzan_zehar.htm Thu, 05 Nov 2020 00:00:00 +0100 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1888/040/001/2020-11-05/musika_modu_ezberdinetan_ulertu_dut_nire_bizitzan_zehar.htm Ilun eta abar.

Kutxa Kultur beka irabazi duzu. Nolakoa izan da bidea?

Institutuan ezagutu nuen Maria Oses, eta berak poesia idazten zuen. Garai hartan hasi ginen bion artean kantuak sortzen: berak letrak idazten zituen, eta nik musikatu egiten nituen, baita alderantziz ere. Geroago, proiektua Kutxa Kultur programan aurkezteko aukera sortu zenean, hiru bat kanta eginak genituen, eta horiek aurkeztea erabaki genuen.

Bekari esker aurkeztu duzu Ilun eta abar proiektua. Zer landu duzu bertan?

Ez nuen proiektu musikal soil bat izaterik nahi. Garrantzi handia ematen diet letrei, eta argi utzi nahi nuen Mariaren lana ere bazegoela kantuen atzean, eta poesiaren gisako beste arlo artistiko bati aitorpena ere egin nahi nion.

Arlo bisualari ere garrantzi berezia eman diozu.

Bai, marrazten duen lagun baten laguntzaz. Artistaz inguratuta nago, eta horri balio bat ematea garrantzitsua da. Arlo bisuala oraindik ez daukagu oso argi, baina, diskoaren diseinuaz harago, kanturen batekin zerbait berezia egin nahi dugu, marrazki bat edo animazio bat. Niri ere marraztea asko gustatzen zait, eta ilusio berezia egiten zidan arlo bisuala txertatzeak.

Zer da musika zuretzat?

Musika, niretzat, nire bizitza osoan oso presente eduki dudan zerbait da, baina modu ezberdinetan ulertu izan dut. Txikitan agian inkontzienteki, etxean. Orain, berriz, kontzienteki, horretara bideratu dudalako nire jardun profesionala, barnean dudana azaleratzeko hizkuntza gisa.

Txikitatik izan omen duzue etxean musikarako joera. Zer dela eta?

Gurasoak oso musikazaleak dira, eta etxean musika asko entzun dut beti. Aitak kontzertuetara ere eramaten gintuen.

Gurasoen kontua izan da orduan?

Nire ahizpa ere, beste lanbide bat ikasi zuen arren, Londresera joan zen kantua ikastera, eta niretzat erreferente bat izan da.

Zerk eraman zintuen zaletasun huts edukitzetik zure bizitza musikari ematera?

Batxilergoa bukatutakoan sortu zitzaidan zalantza. Ordura arte, musika zaletasun gisa ikusten nuen, mundu guztiak bere bizitzan zeukan zerbait bezala; nire lagunek entzuten zuten, eta nik ere bai. Baina, azkenean, pixkanaka, ikusi nuen beste edozein lanbide bezalakoa izan daitekeela. Neure buruari galdetzen nion: hau egin behar dudala sentitzen badut, zergatik ez? Eta azkenean, musikariok ere borrokatu behar gara jendeak musika beste lanbide baten moduan ikus dezan.

Pedagogia ikasten ari zara Musikenen. Zertan datza? Zer egin nahi duzu gero horrekin?

Lau urteko gradu bat da, eta bertan musikari lotutako hainbat arlo lantzen dira: umeentzako zuzendaritza korala, musika terapia, irakaskuntza... Oraindik ez dut erabaki zer egin nahi dudan horrekin, baina ari naiz buelta batzuk ematen.

Bakarlari moduan hasi zenuen ibilbidea, baina orain talde bat osatu duzu. Zerk eragin du jauzia?

Beka lortu nuenean, ikusi nuen aukera polita izango zela beti jo izan ditudan kantuak nolabait janzteko. Akustikoa asko gustatzen zait, baina banda batek bestelako babes bat ematen du. Diskoa grabatzeko talde bat sortu nuen Oriol Flores, Joanes Ederra eta Andoni Garciarekin, eta zuzenekoetan ere, jendeak igartzen du ezberdintasuna.

Nolakoa da musikaren mundura sartzen hastea pandemia garaian?

Talde askok bertan behera utzi behar izan dituzte kontzertuak, herri askotan ez zituztelako talde handiak nahi. Nire kasuan, ordea, kontzertuak taldean edo bakarka jo ditzaket; orduan, bi formatu ezberdin eta bi aukera eskaintzen ditut, eta, alde horretatik begiratuta, abantaila izan dut.]]>
<![CDATA[Mozorrotutako zomorroak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/032/001/2020-10-29/mozorrotutako_zomorroak.htm Thu, 29 Oct 2020 00:00:00 +0100 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1891/032/001/2020-10-29/mozorrotutako_zomorroak.htm Zomorro-mozorro izenburupean, gizakiak naturarekin daukan harremana azaleratu nahi izan du artista gasteiztarrak. Emakume sortzaileen ahalduntzea eta haien ekoizpena ikusaraztea helburu duen EmART programaren fruitua da erakusketa. Izan ere, programa horrek aukeratutako bi artistetako bat da Agirre.

Proiektua udaberrian aurkeztekoak ziren, baina COVID-19ak irekiera atzeratzera derrigortu zituen antolatzaileak. Hasierako erakusketa hura azken emaitzaz oso bestelakoa da, halere. Proiektua «mundua aldatu baino lehen» jaio zela adierazi du Agirrek. Orduz geroztik, baina, mundua aldatu den modu berean aldatu da obra. Naturaren inguruan hausnartzeko helburua zeukan proiektuak hasiera batean. «Argi» pentsatzeko eta «gehiegizkoa» den gizartetik «aldentzeko» gune bat zen egilearentzat.

Horrela hasi zen naturako animaliak ikertzen, bizirik irauteko ahalmen bereziak zituztenetan arreta berezia jarriz, haiengandik ikasteko asmotan: «Naturarekin kontaktu bat sortu nahi izan nuen horrela, naturarengandik jakintza hori nolabait xurgatu». Eta animalia horiek oinarri hartuta sortu zituen proiektuaren euskarri izango ziren maskarak.

Hala ere, erakusketa bertan behera geratzearekin batera, itxialdiak erabat aldatu zion proiektuari buruzko ikuspegia Agirreri. «Maskara hauekin ez zen naturarekin inolako zubirik eraiki. Paperezko mozorro hutsak ziren, arrakastarik gabeko saiakerak baino ez, ezkutatzeko balio zuten harresiak, sare sozialetarako argazki perfektu hori ateratzen dugunean erabiltzen ditugunak bezala».

Era berean, itxialdiaren ondoren gizakiak naturarekiko garatu duen harremanaren inguruan hausnartu nahi izan du Agirrek, eta bere obra harreman hori birpentsatzeko tresna bilakatu da azkenean: «Konfinamendu luze baten ostean, bakea eta natura hobesten ditugu, baina azkeneko selfie horri ezin izaten diogu ezetz esan».

Gizartearen isla

Esperientzia pertsonalak zerikusi handia izan du obrari buruzko pertzepzioa aldatzerako orduan. «Kalera ateratzea niretzat itogarria izan da. Lehen inor egoten ez zen naturako lekuak jendez gainezka zeuden». Hala ere, azaldu du ez duela hori inori «errieta» egiteko asmoarekin esaten, baizik eta «hipokrisiaren gaineko hausnarketa bat» egiteko.

Gogoeta horiek izan zituen obraren bigarren zatiari ekiteko oinarri: maskarak bere inguruko lagunei eta familiartekoei janzteko eskatu, eta argazkiak atera zizkien haiek soinean zituztela, natura irudikatzen zuten paperezko «maskara faltsuen» eta egungo gizartearen arteko loturak azaleratzeko asmoz. Harreman hori islatzen saiatu da lanaren izenburuan ere. «Ez dugu ezer ikasi, eta aire freskoa arnasten dugula pentsatu arren, itzelezko armiarma sare baten barruan jarraitzen dugu, zomorroen antzera».

Argazkien azpian jarri dituen afixekin osatu du lana Agirrek. Bertan, animalia bakoitzaren ezaugarriak azaltzen dituzte testuek, eta askotan gizakion ezaugarriekin bat egin dezaketela iradokitzen dute. Garrantzi berezia zeukaten proiektuaren hasieran, eta animalia bakoitza aukeratzeko arrazoiak ere ageri dira idatzi horietan. «Proiektuaren lehenengo zatian oso garrantzitsuak ziren ezaugarri horiek, eta agian azken emaitzan garrantzia galtzen dute, baina beharrezkoa ikusi dut prozesua azaltzea».

Azaroaren 8ra arte izango da egindako lanaren emaitza behatzeko aukera.]]>
<![CDATA[Hiriaren bihotzean sustraituta ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1975/046/001/2020-10-27/hiriaren_bihotzean_sustraituta.htm Tue, 27 Oct 2020 00:00:00 +0100 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1975/046/001/2020-10-27/hiriaren_bihotzean_sustraituta.htm Kioskoaren alde banatan ageri dira beste lau estatua ere, errege bisigodoenak. «Jendea asko harritzen dute estatua hauek; ez dute ulertzen zergatik dauden hemen». Istorio bitxi bat ezkutatzen da eskultura horien atzean: 1821. urtean, Fausto Otazuk, orduko Gasteizko alkateak, Fernando VII.ari eskatu zion diseinatzen ari ziren parke berrirako estatua batzuk bidaltzeko. «Fernando VII.ak baiezkoa eman zion, eta errege etxeari esan zitzaion estatuak aukeratzeko. Errege bisigodoenak izan ziren bidali zituztenak». Baina Madrildik Gasteizerainoko bidea ere ez zen samurra izan harrizko erregeentzat: «Astoen eta gurdien gainean ekarri zituzten Madrildik honaino, eta hain pisutsuak zirenez, estatuaren bat erdibitu egin behar izan zuten garraiatu ahal izateko». Gasteiztarren lekuko Estatuak dira parkeko kioskoaren zaindari. Kioskoaren inguruan sortu zen parkea, eta berdegunearen erdigune izan da gaur egunera arte. Entzutetsuak dira han egin diren dantzaldiak, kontzertuak eta bestelako ekitaldiak. Hala ere, XX. mende hasierako dantzaldiak ospetsuak bezain polemikoak ziren. Gizon emakumeen artean tartea uztea derrigorrezkoa zen garaian, dantza lotua dantzatzen zen Floridan. «Guarda bat ezarri zuten orduan, eta metro batekin dantza egitea onartuta zegoen tartea neurtzera joaten zen», dio liburuaren egileak. Hala ere, dantzaldiez gain, bikoteentzako elkarleku izan da parkea urte luzez: «Bikoteen arteko kontaktua zentsuratuta zegoen garaietan, Florida ezkutuko topaketen lekuko izan da». Bikoteen topaketen lekuko zen askotan Amodio zuhaitza izena hartu zuen lore arrosako zuhaitz bat. Ezaguna zen bikote askok horren azpira jotzen zutelako babes bila, eta zuhaitzari zazpi bira emateko ohitura zegoen, bikotekidea aurkitzen laguntzen omen zuelako. Beste bertsio batzuen arabera, berriz, beharrezkoa zen bira bakoitzean harri bat jaurtitzea. Edonola ere, zuhaitzak ez zuen patu samurra izan. 1910. urtean, katedraleko absidea eraikitzeko asmoz, 33 metroko garabi bat ezarri zuten, eta hiru kable ainguratu ziren horri eusteko; horietako bat Amodio zuhaitza delakoari lotu zioten. Hori izan zen arbolaren amaieraren hasiera. 1914. urtean diru faltagatik katedraleko obrak bertan behera utzi baziren ere, garabiak han jarraitu zuen 1931. urtera arte. Kendu zutenerako, altzairuzko kable sendoek itoa zuten arbola, haien garro sendoekin lepoa inguratzen ziotelako. Aurten berreskuratu da Amodio zuhaitza: parkearen urteurrena dela-eta, espezie bereko beste zuhaitz bat landatu dute zuhaitz originala zegoen toki berean: Cercis siliquastrum bat da, Judasen arbola izenez ezaguna. Altxor botaniko bat Floridako Parkeak aberastasun botaniko nabarmena dauka, ibilbide botaniko batek zeharkatzen duena. Patxi Heras Arabako Natur Zientzien Museoko botanika irakaslea eta ikertzailea da, eta haren hitzetan, parkeak hiri osoko «aniztasun handienetarikoa» dauka. Orain dela urte asko landatutako arbolak dira, gainera. Berdegunearen beste berezitasun bat kanpotik ekarritako zuhaitzen eta bertako zuhaixken arteko nahasketa da. Herasek hainbat zuhaitz nabarmendu ditu: besteak beste, kalikanto goiztiarra (Chimonanthus praecox): «Txinatik ekarritako zuhaitz bat da, neguan loratzen dena, Gabonetan. Estetikoki oso ikusgarria da, baina arreta pizten duena, batez ere, jariatzen duen usaina da. Espezie hau ez dago beste inon hirian; gainera, parkean dagoen alea duela urte asko landatu zuten». Indi gaztainondoa (Aesculus x neglecta) da parkeko beste zuhaitz berezi bat. «Gasteizen asko landatzen da, baina Floridako parkean dagoen alea besteengandik ezberdina da, espezie jakin bat baita: indi gaztainondo horia». Ohiko indi gaztainondoak lore zurixkak ditu, baina parkekoak ematen dituen loreak hori-horiak dira. Berez, zuhaitz horrek ez dauka gaztainondoarekin zerikusirik, baina gaztainen antzerako fruituak ematen ditu, eta hortik datorkio izena. Tulipa arbola bat ere ikusi daiteke Florida Parkean. Ameriketako Estatu Batuetatik datorren zuhaitz bat da, eta Virginiako tuliparbola ere deitzen zaio. Tulipen antzerako lore deigarri bat dauka. Zuhaitz berezien zerrenda amaigabea da Florida Parkean: ginkgoa, Libanoko zedroa...Hiriaren bihotzean sustraituta daude denak. ]]> <![CDATA[Udazkenarekin doazenei so]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1888/040/001/2020-10-24/udazkenarekin_doazenei_so.htm Sat, 24 Oct 2020 00:00:00 +0200 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1888/040/001/2020-10-24/udazkenarekin_doazenei_so.htm
Migrazio garaia hasi da hezegunean, eta txorien mugimendua nola, zuhaitzez inguratutako bidexka hori batean ibilian doaz bisita gidatuaren arduraduna eta ingurumenean aditu Mikel Elorza ere: «Azaro amaiera arte migratzen egongo dira hegaztiak, hegoaldera, bero handiagoa egiten duen lekuetara. Batzuk Saharara joaten dira, eta beste batzuk Senegaleraino ere heltzen dira. Hala ere, badago Madrilen geratzen denik, edo, besterik gabe, Arabako beste leku batzuetara migratzen duenik ere». Mendixur Uribarri-Ganboako (Araba) urtegiaren adarretako batean dago, urak sakonera txikia daukan tokian. Leku ezin hobea da hegazti askorentzat, eta, beraz, baita horiek behatzeko ere. Bisita gidatuak antolatzen dituzte horretarako, hain zuzen ere, eta gaur bezalako egunak egokiak izaten dira, mugimendu handia izaten baita inguruan.

Urtegiaren ertzetik doa bisita, eta aurrera egin ahala, bidexkaren ertzetako zuhaitzak tolesten hasten dira, pasabide bat sortuz. Eta horren amaieran, bisita gidatuaren helmuga: kaskabeltzen behatokia.

Egurrezko etxolan sartuta, argazki marko erraldoi bat dirudien leiho bat dago. Udazkenaren horiak zeruaren eta urtegiaren urdina mozten du, eta eguzkiaren printzak, noizbehinka keinuka, uretan islatzen dira. Dantzan dabiltzan belar horituen artetik hegazti andana ikus daiteke urtegian. Etxolako paretetan hegazti bakoitzaren irudiak eta izenak dituzten afixak erakutsiz, Mendixurren ikusi daitezkeen hegaztiei buruzko azalpenak eman ditu Elorzak: «Hemen, hiru hegazti mota aurki ditzakegu: lertxunak edo zikoinak bezalako zangaluzeak, ahateak bezalako anatidoak eta harrapakariak». Prismatikoekin begiratzen hasita, hainbat hegazti ikusten dira, baina batek pizten du arreta; adar baten gainean hegalak zabal zabalik baitago: «Ubarroi bat da, dinosauroen garaiko hegazti bat. Ohikoa da hegaztiek mintz koipetsu bat izatea, ura irristatzeko. Ubarroiek, ordea, ez dute mintz hori garatu, eta sikatzeko, hegoak zabalik jartzen dira ».

Plastikozko hankak eta mokoak atera ditu Elorzak. «Zangaluzeak ur ertzean ibiltzen dira intsektuak eta karramarroak ehizatzen, zutunik, eta horregatik, atzean beste behatz bat daukate, oreka mantentzeko», dio. Azaldu duenez, anatidoak beti uretan daudenez gero, ez dute horrelakorik behar: «Hanka zapalak dauzkate, igeri egiteko aproposak». Harrapakarien erpe zorrotza erakutsi du gero; ehizatzeko erabiltzen dute .

Mokoekin ere, antzera: ahora eramango dutenaren araberakoak dira. Elorzak dio zangaluzeek moko sentibera eta luzea dutela, moko bat eskuartean duela. «Gizakiontzat eskuak daukan funtzioa betetzen du». Anatidoek berriz, moko zapala daukate, «ura iragazteko». Azkenik, harrapakariek moko zorrotza daukate, ehizatzeko.

Aparkalekura bidean, kabi bat ageri da lurrean, udazkeneko hosto koloretsuen artean. «Arbolaren batetik eroriko zen, ziur aski», dio Elorzak. Autoak badoaz pixkanaka Mendixur atzean utziz, eta berriro isiltasunak hartzen du dena. Bertako hegaztiek ere laster utziko dute Arabako txoko hau, berotasun bila. Datorren urtean itzuliko dira.]]>
<![CDATA[«Sorabierek inoiz ez dute izan hiztun kopuru handirik»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1888/032/001/2020-10-21/sorabierek_inoiz_ez_dute_izan_hiztun_kopuru_handirik.htm Wed, 21 Oct 2020 00:00:00 +0200 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1888/032/001/2020-10-21/sorabierek_inoiz_ez_dute_izan_hiztun_kopuru_handirik.htm
Nondik jaiotzen dira hizkuntza sorabiarrak?

Hizkuntza eslaviarren familiakoak dira, eta hiru talde bereizi daitezke hizkuntza horien barruan: ekialdeko eslaviar hizkuntzak, mendebaldekoak eta hegoaldekoak. Sorabierak dira mendebaldeko hizkuntza eslaviarren adar horren zati bat.

Zenbat sorabiera hizkuntza daude?

Bi bereizten dira: behe sorabiera eta goi sorabiera. Lehenengoa larri dago; besteak beste, Unescok galtzeko zorian dagoen hizkuntzatzat dauka. Goi sorabieraren kasuan, ez da hainbesterako; hiztun kopuruaren aldetik zein transmisioari dagokionez, beste egoera batean dago.

Zenbat hiztun dauzka gaur egun?

Ez dago datu zehatzik, baina, kalkuluen arabera, guztira 20.000 hiztun inguru dituzte. Hori bai, alde handiak daude batetik bestera: goi sorabieraz 15.000 lagunek hitz egiten dute, eta behe sorabieraz, aldiz, 2.000-4.000 inguruk, gutxi gorabehera.

Administrazioaren aldetik aitorpenik ba al dute?

Ez dira hizkuntza ofizialak Alemanian. Baina hizkuntza horiek erabiltzen diren lekuan, Brandenburgon eta Saxonian, badaukate aitorpen maila bat. Administrazioarekiko harremanetan, esaterako, aukera daukate sorabieretako batean komunikatzeko, baina ez dute zertan erantzuna hizkuntza horietan jaso.

Sorabierak beti izan dira hizkuntza gutxituak?

Oso komunitate txikia izan da betidanik. Azken mendeetan, nabarmen egin du behera, baina sekula ez du izan hiztun kopuru handirik.

Kokapen geografikoak badauka zerikusirik horretan?

Bai. Oso mendebaldean dago beste hizkuntza eslaviarrekin alderatuta. Horrek esan nahi du beti egon dela ingurune berezian. Erdi Arotik hasita, leinu germaniarrez inguratuta egon da, eta horrek nabarmen baldintzatu du haren garapena.

Egoera hori dela eta, jazarpenik jaso dute inoiz?

Sorabiarrek oso egoera larria pairatu behar izan zuten III. Reicharen garaian. Naziek zapalkuntza gogorra ezarri zioten sorabierari, bai hizkuntzari dagokionez, bai kulturari dagokionez. Sorabieraz argitaratzea debekatu zuten 1937tik naziek gerra galdu zuten arte. Gero, biziberritze prozesua abiarazi zuten, egoera politikoki hobera joan zenean.

Zer ondorio izan zituen horrek?

Bi hamarkada horietan gertatutakoak ondorio larriak izan zituen hizkuntza horientzat. Larrienetariko bat izan zen, adibidez, belaunaldien arteko transmisioa eten egin zela; batez ere behe sorabieraren kasuan.

Gaur egun sorabiera hizkuntza soil bat da, edo baita herri bat ere?

Berezko tradizio kulturalak dauzkate, propioak. Jakina, tradizio horiek zerikusia daukate eslaviar munduarekin. Bereiztearren, esango nuke behe sorabiarrak, bai linguistikoki eta bai kulturalki, hurbilago daudela polonieratik, eta, aldiz, goi sorabiarrak, neurri batean, hurbilago Txekiatik eta txekieratik.

Biziberritze edo normalizazio prozesuren bat jarri al da martxan?

1990eko hamarkadan, hizkuntza sistema berri bat jarri zen martxan. Hainbat programa sortu ziren hizkuntza biziberritzeko asmoz, eta esango nuke bultzada sendo bat izan duela azken 30 urteotan.

Zein izan zen programa horien helburua?

Batez ere, hizkuntza hitz egiten dutenen artean tradizio hori mantentzea, ez hainbeste hiztun berriak sortzea; hori ere bai, baina neurri txikiago batean. Hala ere, behe sorabieraren kasuan, mantentze hori zaila da, oso ahul dagoelako. Kasu horretan, biziberritze prozesu bat bainoago, berreskuratze prozesu oso bat da.]]>
<![CDATA[«Hizkuntza guztiek balio bera daukate»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2020-10-14/hizkuntza_guztiek_balio_bera_daukate.htm Wed, 14 Oct 2020 00:00:00 +0200 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2020-10-14/hizkuntza_guztiek_balio_bera_daukate.htm Hitz Adina Mintzo zikloan, Gasteizen.

Zer egoeratan daude amazigera eta kurduera?

Haien hizkuntza debekatuta eta jazarrita zegoen, eta nahiko antzeko egoera zegoen bietan, bai Libian bai Sirian. Antzeko agintariak zeuzkaten: arabiar nazionalistak. Orduan, jende orok ez zeukan ez nazio, ez hizkuntza eskubiderik, ezta eskubide kulturalik ere. Beraz, 2011n, gaizki izendatutako Udaberri Arabiar hori lehertu zenean, bakoitzak bere aldetik ekin zion hizkuntzaren biziberritze eta normalizazio prozesu bati.

Gaur egun aitorpenik badaukate?

Euren kontrolpeko eskualdeetan, bai kurduen bai amazigen kasuan, hizkuntza ofiziala da, eta normaltasun osoz erabiltzen da. Baina jakina, hortik kanpo oraingoz ez daukate inolako aitorpenik. Hau da, Siriako konstituzioan ez da ofizialtzat jotzen kurmanjiera, eta Tripolik ez du inoiz onartuko Libian arabieraz gain beste hizkuntza batzuk ere badirela: hala nola tamashek-a, hau da, tuaregen hizkuntza (tuaregak, azken finean, amazigak ere badira) edo tubuera (tubu herriaren hizkuntza).

Noiztik dago aukera hizkuntza horiek unibertsitatean ikasteko?

2016aren bukaeran eraiki zen Rojavako [Siria] unibertsitatea, eta han kurdueraz ikasten da. Afrinen ere bazeukaten beste campus bat, baina Afrin turkiarrek okupatu zutenez, 2018an hori deuseztatu egin zen. Libian, 2017tik hona, unibertsitatean ikas daiteke Amazig Filologia, historian lehen aldiz.

Eta eskoletan?

Libian, eskoletan amazigera erabili izan da hasieratik. Gaddafi oraindik bizirik zegoela, gerrak zirauenean, eskolak jada euren hizkuntzan ematen ziren herri amazig gehienetan.

Zer lotura dago gatazka politikoaren eta hizkuntzaren egoeraren artean?

Ez amazigek ez kurduek ez dute apusturik egin zatiketaren alde. Haien helburua ez da izan, oraingoz, estatu berri bat sortzea, baizik eta herrialdea demokratizatzea, eta demokratizazio prozesu horren barruan euren nazio eskubideak, kultur eskubideak eta hizkuntz eskubideak onartzea. Baina gobernuek ez dizkiete eskubide horiek onartu.

Zer garrantzi dauka hizkuntzak herri horien identitatea eraikitzeko?

Euskarri bat da, eta, horrez gain, nortasun ikur handi bat da. Jazarpena handia izan da: Libiaren kasuan, 40 urte iraun du, baina amazigentzat hizkuntza da ardatza oraindik. Eta kurduentzat ere hala dela esango nuke.

Zer eragin izan dute hedabideek hizkuntza horiek berpizterakoan?

Amazigek eta, batez ere, kurduek komunikabide propioak sortu dituzte, eta horrek balio handia dauka. Libian, gerra oraindik indarrean zegoela ateratzen ziren amazig hizkuntzan idatzitako testuen lehenbiziko fotokopiak, lehen aldiz Libiaren historian. Eta saiakera amateur horretatik pasatu da saiakera profesionalago batera, batez ere kurduen kasuan.

Zer urrats egiten ari dira hizkuntza horiek biziberritzeko bidean?

Arlo ezberdinetan haien hizkuntza txertatzen ari dira: hezkuntzan, komunikabideetan eta administrazioan. Azken horretan, haien kontrolpeko lurraldeetan, barneko dokumentazio guztia hizkuntza horietan dago.

Alfabeto ezberdinak izatea ez da arazo izan hizkuntzaren normalizaziorako?

Libiaren kasuan, eta baita Siriaren kasuan ere, zera gertatzen zen, jende gehienak bazekiela hitz egiten, baina ez zekiela idazten; hau da, bai Sirian eta bai Libian, arabiar alfabetoa baino ez zuten menderatzen. Sirian, azken urteetan ikasi dute kurmanjieraz idazten, eta hori alfabeto latindarrez idazten da. Amazigera, aldiz, tifinagh izena duen haien jatorrizko alfabetoan. Horrek eragin handia izan du. Askok esaten zidaten alfabetoa Interneten ikasi zutela, gerra piztu aurretik. Internet pisuzko faktore bat izan zen alfabetoak ikasi eta haien hizkuntzan idatzi ahal izateko.

Hizkuntzak ikasi dituzu. Zer interes edo ezaugarri berezi daukate bi hizkuntza horiek?

Nik esango nuke hizkuntza guztiek balio bera daukatela, milioika hiztun eduki edo bizpahiru hiztun besterik ez eduki. Munduan dauden hizkuntza guztiak gai dira errealitatea eta ingurua artikulatzeko. Bai kurduerak bai amazigerak euskarak edo gaztelerak izan dezaketen balio bera daukate, eta, niretzako, interes bera.]]>
<![CDATA[«Produktuak nola ekoizten diren ezkutatzen digute»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2020-10-09/produktuak_nola_ekoizten_diren_ezkutatzen_digute.htm Fri, 09 Oct 2020 00:00:00 +0200 Jone Arruabarrena https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2020-10-09/produktuak_nola_ekoizten_diren_ezkutatzen_digute.htm Cosmopolitan eta Vogue aldizkarietan lanean ibili ondoren, egungo kontsumo ereduak dakartzan ondorioak salatzen ditu orain. Carro de Combate kontsumoa ikertzen duen taldeko kide da, eta kontsumoaren inguruko bi liburu kaleratu ditu. Gasteizko Errekaleor auzoan izan ziren agroekologia jardunaldietan parte hartu zuen, atzo.

Kontsumo mugagabera bultzatzen duten enpresa handietan lan egin duzu. Orain, berriz, kontsumo arduratsuaren alde ari zara.

Enpresa horietan erantzukizun handiko postuak nituen, eta iragarle askorekin lan egin behar izaten nuen. Gehiegikeria ugari ikusten hasi nintzen, hasieran kasualitatez: sozialak, ekonomikoak, politikoak, ingurumenari lotutakoak... Multinazionalek esaten zidaten gauza anekdotikoak zirela; baina konturatzen hasi nintzen kontu sistematiko bat zela. Eta ni neu hasi nintzen gehiegikeria horien bila. Pixkanaka, masiboki kontsumitzeari utzi nion, eta bestelako aukerak bilatzen hasi nintzen. Gehiegikerien eta horiek saihesteko alternatiben inguruko informazioak gainezka egin zidan, eta liburu bat ateratzeko beharra ikusi nuen. Beraz, nire lana utzi, eta ikertzeari ekin nion.

Nola kontsumitzen da gaur egun?

Merkataritza gune handietan kontsumitzeko joera daukagu, eta horrek aberastasuna gutxiago banatzea dakar. Bi eredu dauzkagu, oso ezberdinak: eredu jasangarria eta konbentzionala. Guk aukeratu dezakegu gure dirua eta kontsumoa non jarri.

Hala ere, askotan esan ohi da produktu jasangarriak kontsumitzea pribilegio bat dela. Egoera prekario batean dagoen familia batek egin dezake?

Horrelako egoera batean dagoen familia batek nahikoa dauka kontsumitzeko ahalmena izatearekin. Hor arazoa da produktu jasangarriak guztiontzako eskuragarriak izan beharko liratekeela. Familia horiek elikagai merkeenak erosiko dituzte, pestizida, herbizida eta antibiotikoez gainezka daudenak. Osasuntsu jatea pribilegio bat bihurtzen da, eskubide bat izan beharko litzatekeenean. Hala ere, kontsumo arduratsu bat egiten duzunean, beste gauza askotan aurrezten duzu: gasolinan, arropan...

Esango zenuke, azken finean, ez dela hain garestia?

Nik modu ez-jasangarri batean kontsumitzen nuenean neukan aurrekontu bera daukat orain. Antolakuntzan dago gakoa.

Zer ondorio dauzka ohiko kontsumo eredu batean oinarrituta kontsumitzeak?

Azken 40 urteetan garatu den politika ekonomiko neoliberalaren ondorioz, gizarte eta ingurumen larrialdi batean gaude. Urtero, 1,7 planeta adina baliabide kontsumitzen ari gara. Hau da, Lurrak berriztatzeko daukan gaitasunaren gainetik kontsumitzen eta ekoizten dugu. 2030. urtean, bi Lur planeta izango dira, eta 2050. urtean, hiru. Ditugun ingurumen arazoek zein arazo sozialek zerikusi zuzena dute gure ekoizpen ereduarekin.

Batzuetan, badirudi kontsumitzaileek soilik dutela errua. Horrela da edo egiturazko arazo bat da?

Norbanakook ez dakigu produktuak eta zerbitzuak nola ekoizten diren; besteak beste, informazio hori ezkutatzen digutelako. Baina guztiz makurra den eredu kapitalista neoliberal batera heldu gara, eta, egunero gosaltzen dugun kafearen edo janzten dugun kamisetaren atzean, giza tragediak, animalien aurkako indarkeria eta ingurumenaren aurkako kalteak daude. Nahasmena sortzen duten dinamika gaiztoak sortzen dira, eta badirudi kontsumitzaileok daukagula errua. Baina hemen gu gara inozenteenak.]]>