<![CDATA[Joxerra Senar | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 02 Dec 2022 07:37:08 +0100 hourly 1 <![CDATA[Joxerra Senar | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Nafarroako Gobernuak 2020-2024 eperako ekarpena hitzartu du Madrilekin]]> https://www.berria.eus/albisteak/221457/nafarroako_gobernuak_2020_2024_eperako_ekarpena_hitzartu_du_madrilekin.htm Thu, 01 Dec 2022 19:11:42 +0100 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/221457/nafarroako_gobernuak_2020_2024_eperako_ekarpena_hitzartu_du_madrilekin.htm 2022-2026 eperako kupoaren akordioa iragan azaroaren 17an erdietsi zuen Espainiako Gobernuarekin. Deigarria da Eusko Jaurlaritzak akordio hori bost urteko epe horren lehen urtearen barruan egin duela; aldiz, Nafarroan, bi gobernuetako bazkide nagusiak alderdi sozialistakoak izanik ere, hiru urte behar izan dituzte akordioa lortzeko. ]]> <![CDATA[Txibitek Foru Hobekuntza goraipatu du, «batasun konstituzionalaren barnean»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1945/010/001/2022-11-29/txibitek_foru_hobekuntza_goraipatu_du_batasun_konstituzionalaren_barnean.htm Tue, 29 Nov 2022 00:00:00 +0100 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1945/010/001/2022-11-29/txibitek_foru_hobekuntza_goraipatu_du_batasun_konstituzionalaren_barnean.htm
Madrilen Txibiterekin batera izan ziren Unai Hualde Parlamentuko presidentea; gobernuko hainbat kontseilari (Elma Saiz, Javier Remirez, Santos Indurain...); eta UPNko, PSOEko eta Ahal Dugu-ko ordezkariak. Igancio del Burgo eta Yolanda Barcina ere bertaratu ziren.

Legealdi honetan, presoei osasun arreta emateko eskumena eta gutxieneko diru sarrerak bermatzeko errentari buruzko akordioa erdietsi da Madrilgo gobernuarekin; trafiko eskumena, berriz, 2019ko maiatzerako Nafarroara itzultzeko konpromisoa hartua zuen Espainiako Gobernuak, baina, oraingoz, ez du hitza bete. Txibitek espero du «lehenbailehen» hitzartuko dela, «presarik gabe, baina etenik gabe». Txibiteren arabera, «lasaitasunez eta leialtasun instituzionalaren barnean» Foru Hobekuntza garatzeko asmoa dute.

Espainian autogobernua kritikatzen dutenei aurre egiteko, pedagogia egin behar dela uste du, eta kritikoei ohartarazi die egungo eredua babesten duen gehiengo sozial bat dagoela.]]>
<![CDATA[ELAk salatu du Nafarroako aurrekontuak «legealdiko okerrenak» izango direla]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2022-11-29/elak_salatu_du_nafarroako_aurrekontuak_legealdiko_okerrenak_izango_direla.htm Tue, 29 Nov 2022 00:00:00 +0100 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2022-11-29/elak_salatu_du_nafarroako_aurrekontuak_legealdiko_okerrenak_izango_direla.htm
Gaur-gaurkoz, aurrekontuen lege proiektua eta zerga neurrien inguruko beste lege proiektu bat bide egiten ari dira parlamentuan, eta espero da abenduaren 22ko osoko bilkuran onartzea. Azaroaren 4an, Nafarroako Gobernuak akordioa erdietsi zuen EH Bildurekin, eta, haren abstentzioarekin, ziurtatua du gehiengoa.

EH Bilduk hamabost milioi euroren ekarpenak egin ditu 2023ko aurrekontuetan. Imanol Pascual ELAko Nafarroako koordinatzailearen arabera, «%0,26 baizik ez du aldatu». Akordioaren testuan aipatzen denez, «aberastasuna banatzeko eta trantsizio energetikoa bultzatzeko» konpromisoa hartu dute bi aldeek. «Bereziki ulertezina da hori, hitzok gezurra baitira. Gobernuak ez du borondaterik enpresei zergak igotzeko, eta AHTaren lanek eta Erdizko meategiak adierazten dute ez dutela konpromisorik trantsizio energetikoan», esan du Pascualek. Gaineratu duenez, «ezkerrak beste funtzio bat bete behar du, eta ezin da mugatu aurrekontuak apaintzera».

2023ko aurrekontuak 5.749 milioi eurorenak izango dira, eta aurkezpenean gobernuak nabarmendu zuen %9 handituko direla aurtengoen aldean. Alta, Susperraldirako eta Erresilientziarako Mekanismoaren 185 milioi euroak kalkulu horretatik kendu behar direla uste du ELAk, Europako funts horien araudiak zehazten baitu ezin direla gastu arrunterako erabili. Hala, 2023ko aurrekontuak %1,6 baino ez direla handituko salatu du sindikatuak; ordea, aurten BPGa %4 eta inflazioa %8,9 handitzea espero da.

Iñaki Zabaleta Ikerketa bulegoko arduradunaren ikuspegitik, «zor publikoari esker itxiko da aurrekontua». Egun, hamar eurotik bat zorra finantzatzeko jartzen da: legealdian, 442 milioi eurotik 628 milioira handitu da zorraren finantzaketari dagokion saila. ELAk azaldu du UPNren garaian erabilitako itzalpeko bidesarien ereduaren lorratza sakona dela atal horretan, %800 handitu baita 2008an ezarri zenetik: egun, 111 milioi euro ordaintzen dira Pirinioetako eta Bideko autobideen edo Nafarroako ubidearen kanonen bidez.

850 milioi gehiago

Finantza egoera horretan sektore publikoak indarra galdu duela uste du ELAk. Sindikatuaren arabera, Europako Batasunaren batezbestekora heltzeko, 850 milioi euro gehiago inbertitu beharko lirateke zerbitzu publikoetan. Zehazki, 2023an Osasun Departamentuak 1.324 milioiko aurrekontua izango du, BPGaren %5,6koa, baina bi puntu pasako tartea falta zaio EBren batezbestekora heltzeko (%8). Hezkuntzan, berriz, 1,6 puntu falta zaizkio EBko erreferentziara iristeko.

Gainera, ELAk salatu du errenta bermatuan 8,5 milioi euro gutxiago ordainduko direla 2023an. ELAren arabera, aurreko legediak lanbide arteko gutxieneko soldata hartzen zuen aintzat errenta ordaintzeko, eta, gutxieneko soldata 1.000 eurora igo denez, gizarte arloko inbertsio hori %51 igo beharko litzateke. Alta, 2016an erreferentzia hori kendu zen, eta norbanakoentzako errenta 658 eurokoa da egun. Sei urtean, 58 euro baino ez da handitu.

Azkenik, sindikatuak irmo salatu zuen enplegu planari lotutako ekintzetarako 182 milioi euro finantzatzen direla berez. ELAren arabera, enplegu politika horiek «pribatizatzen ari dira», CCOO, UGT eta CENen mesedetan.]]>
<![CDATA[Txibitek Foru Hobekuntza goraipatu du «batasun konstituzionalaren baitan»]]> https://www.berria.eus/albisteak/221304/txibitek_foru_hobekuntza_goraipatu_du_batasun_konstituzionalaren_baitan.htm Mon, 28 Nov 2022 18:41:09 +0100 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/221304/txibitek_foru_hobekuntza_goraipatu_du_batasun_konstituzionalaren_baitan.htm Denak berdin segi dezan Aurrera begira, berriz, PSNk iaz parlamentuan Foru Hobekuntza berrikusteko lan talde bat osatzea hitz eman zuen, baina oraingoz ez da halakorik egin, eta PSNren botoak beharrezkoak dira urrats hori egiteko. Ikus gehiago: XXI. menderako akordioaren bila:]]> <![CDATA[ELA: «Nafarroako 2023ko aurrekontuak legealdiko okerrenak dira»]]> https://www.berria.eus/albisteak/221291/ela_nafarroako_2023ko_aurrekontuak_legealdiko_okerrenak_dira.htm Mon, 28 Nov 2022 13:26:56 +0100 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/221291/ela_nafarroako_2023ko_aurrekontuak_legealdiko_okerrenak_dira.htm <![CDATA[Madrilek Mikel Zabalza biktima gisa aitor dezala eskatu diote Denis Itxasori]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1958/010/001/2022-11-27/madrilek_mikel_zabalza_biktima_gisa_aitor_dezala_eskatu_diote_denis_itxasori.htm Sun, 27 Nov 2022 00:00:00 +0100 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1958/010/001/2022-11-27/madrilek_mikel_zabalza_biktima_gisa_aitor_dezala_eskatu_diote_denis_itxasori.htm
Atzo, Donostiako Altza auzoan omenaldia eta lore eskaintza egin zizkioten Mikel Zabalzari, Mikelen Txokoa izena hartu duen eta haren oroimenezko murala dagoen tokian. 1985eko azaroaren 26an atxilotu zuten Zabalza, auzo hartan, Ion Arretxe, Idoia Aierbe, Aitor Zabalza eta Manuel Bizkairekin batera. Guardia Zibilak torturatu egin zituen. 20 egun geroago, Bidasoa ibaian agertu zen Zabalzaren gorpua.

Euskal gizarteak oso argi badu ere Guardia Zibilak torturatuta hil zela, epaitegiek ez zuten ikertu zer gertatu zen, ez eta erantzulerik zigortu ere. Aurten, senatari talde batek eskatu arren, CNI Espainiako zerbitzu sekretuak uko egin zion agiriak argitaratzeari, sekretu ofizialen legeak debekatzen diela argudiatuta. Alta, lege hori aldatzea blokeatu dute PSOEk eta PPk.

Horri gehiturik Jose Barrionuevok berriki eginiko adierazpenak, uste dute Madrilgo gobernuan ez dagoela jarrera aldaketa sakonik, eta, gobernuko ordezkari den heinean, bere jarrera argitzeko eta «urrats zehatzak» egiteko eskatu diote Denis Itxasori. Gaur, 12:00etan, Orbaizetako Olan egingo zaio omenaldia (Nafarroa).]]>
<![CDATA[Nafarroan kenkaria ezarriko zaie 35.000 eurotik beherako errentei]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1889/015/001/2022-11-25/nafarroan_kenkaria_ezarriko_zaie_35000_eurotik_beherako_errentei.htm Fri, 25 Nov 2022 00:00:00 +0100 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1889/015/001/2022-11-25/nafarroan_kenkaria_ezarriko_zaie_35000_eurotik_beherako_errentei.htm
PSNk, Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak babestu zuten aurten soilik indarrean egongo den ezohiko kenkari hori, eta neurria gaur sartuko da indarrean. Navarra Suma abstenitu egin zen.

Ukrainako gerra hasiz geroztik, argindar tarifak eta kostu energetikoak oro har izandako garestitzeari eta inflazioari aurre egiteko laguntza berezia izango dela nabarmendu zuten taldeek. Halaber, gogora ekarri zuten aurretik egoera hori leuntzeko beste hainbat neurri hartu direla: batetik, argindarraren eta gasaren BEZa murriztu da; bestetik, errenta zergan norbanakoei eta sendiei gutxienekoak %5 handitu zaizkie; azkenik, autonomoei eta enpresa txiki eta ertainei kuotak murriztu zaizkie errenta zein sozietate zergetan. Atzo onartutakoa gehituta, neurri guztiok 168 milioi euro inguruko kostua dute lurraldeko ogasunarentzat.

«Beste behin, lege honen bidez gehien behar dutenei lagunduko zaie. Politika eraginkorra egiten dugu, eta pertsonak dira gure politiken lehentasun», argudiatu zuen PSNko Inma Juriok, lege proposamena aurkeztean. Onuradunen artean milaka nafar izango direnez, Juriok ez du gogoan halako neurririk ezarri dela inoiz.

Adolfo Araizek onartu zuen EH Bilduk bere kabuz ez lukeela kenkari hori proposatuko, baina zenbatekoa «garrantzitsua» dela deritzo. Neurria lehenago ere onar zitekeela planteatu zen eztabaidan, baina Araizen irudiko ez du inportantziarik, herritarren poltsikoek datorren udaberrian nabarituko dutelako, «errenta aitorpena egiten dutenean».

Proposamenari baiezkoa emateko eskatu zioten Navarra Sumari, baina, eskuineko koalizioa abstenitu egin zenez, «berriro ere bakarrik» geratu zela azpimarratu zuen Geroa Baiko Mikel Asianek.

Osoko zuzenketa, atzera

Izan ere, goizeko saioan 2023ko zerga neurrien aurka Navarra Sumak aurkeztutako osoko zuzenketa atzera bota zuten gainerako taldeek. 2023ko aurrekontua eta zerga neurriak ahalbidetzeko akordioa erdietsi zuen azaroaren 4an gobernuak EH BIldurekin, eta, haren botoekin, ziurtatua izango du bi lege proiektuak aurrera ateratzea datorren abenduaren 22an. Aurretik, hilabete inguruko bide luzea egin behar du, eta atzokoa izan zen mugarrietako bat. Behin osoko zuzenketa atzera botata, bihar arteko epea dute taldeek zatikako zuzenketak aurkezteko.

Navarra Sumako Maria Jesus Valdemorosen ustez, Nafarroak «zerga arloan lehiakortasuna galdu du» inguruko beste lurraldeekin alderatuta, eta «zerga bilketarekin obsesionatuta» izatea aurpegiratu zion gobernuari: «Zerga bilketa ez da helburua bitartekoa baizik». Hala «egoera ekonomikoa hobetzen denean» zergak jaitsi eta erreforma sakona egin behar litzatekeela defenditu zuen eskuineko koalizioak.

Mikel Asiainek gogora ekarri zion horrelako jaitsiera orokorra proposatu zuela Liv Strussek Erresuma Batuan eta aste gutxiren buruan lehen ministro kargua utzi behar izan zuela. Ahal Dugu-ko Mikel Builen arabera, Navarra Sumaren proposamenak 400 milioi euro inguruko kostua du, eta horrek «zerbitzu publikoen murrizketa esan nahi du».]]>
<![CDATA[Nafarroan kenkaria ezarriko zaie 35.000 eurotik beherako errentei]]> https://www.berria.eus/albisteak/221130/nafarroan_kenkaria_ezarriko_zaie_35000_eurotik_beherako_errentei.htm Thu, 24 Nov 2022 09:28:32 +0100 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/221130/nafarroan_kenkaria_ezarriko_zaie_35000_eurotik_beherako_errentei.htm <![CDATA[Oraingoz ez du utziko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1836/012/001/2022-11-24/oraingoz_ez_du_utziko.htm Thu, 24 Nov 2022 00:00:00 +0100 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1836/012/001/2022-11-24/oraingoz_ez_du_utziko.htm Diario de Navarra egunkariak Enrique Maia ez dela Iruñeko alkategai izanen 2023ko udal hauteskundeetan. Ikusirik ikusmin handia sortu zela eta komunikabideak atzetik zituela, Iruñeko udaletxean elkartu zituen kazetariak. Maiak albistea baieztatzea espero bazen ere, oraingoz ez du utziko.

Udaletxeko korridoreetan presaka antolatutako agerraldian, erabakia hartu gabe duela eta denbora behar duela esan zuen. Haren esanetan, erabakia nahiko argi badu ere, auzia «konplexua» da, eta lasaitasuna behar du. Horregatik, epeak «errespetatzeko» eskatu zuen, eta bere erabakiaren berri «Eguberriak aldera» emango duela adierazi zuen. Maiaren esanetan, barne gogoeta horretan arrazoi pertsonalak eta politikoak elkartzen dira, eta osotasun horretan «guztiak du pisua».

Diario de Navarra-k albistea kaleratu zuenez, mundu guztiak pentsatu du UPNren baieztapen ofiziala zuela. Ondorioz, alderdi barruko barne mugimendu bati erantzuten dion galdetuta, Maiak ihardetsi zuen hori «politika fikzioa» dela. «Konbentzituta» dago ez dela horrela. Haserre agertu zen baieztatu gabeko zerbait kaleratu delako: «Errespetu falta handia izan da». Informazio horretan, hura ordezkatzeko hautagaien artean haren udal taldeko eta konfiantza handieneko hiru pertsona aipatzen ziren: Maria Caballero, Ana Elizalde eta Maria Etxabarri.

Zeri erantzun dio mugimenduak? Astearte gauean, Maite Esporrin PSNko hautagaiak Noticias de Navarra-n kaleratutako elkarrizketan adierazi zuenez, Maiak iraganean esan zion ez zela hautagai gisa berriro aurkeztuko. Behin hori argitaratuta, Diario de Navarra-k galdetu zion ea hautagai izateari utziko dion, eta hark ez zien «ez baieztatu ez gezurtatu». Aukera hori irekia uzteak eta aurretik bere inguruneari ziklo politikoa burutu duela adierazteak haren agurra aurreratzera eraman du berripapera.

Dena den, Maiaren ezbaian UPNren egungo egoerak zalantzak eragiten dizkiola ematen du. Javier Esparza presidentearentzat Iruñearen moduko udal esanguratsu batean kapital politiko handiko hautagaia galtzea kolpea izan daiteke. Esparzaren lidergoa ahuldurik dago, eta, UPNko presidenteorde izanik, Maia haren konfiantzazko gizona da.

Maiak atzo baieztatu zuen «indartsu eta gogoz» dagoela. Hamabi urte eman ditu politikan. 1999tik 2011ra, Yolanda Barcina alkate zela, hirigintza arloko arduradun eta gerente izan zen, eta Barcinak gobernurako urratsa egin zuenean politikaren lehen lerrora jauzi egin zuen. Ordu hartan ez zela pertsona ezaguna gogoan ekarri zuen atzo eta, horregatik, erabakia edozein delarik ere, «drama oro kendu» behar zaiola uste du.]]>
<![CDATA[Elma Saiz alkate, PSNren apustua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1922/012/002/2022-11-24/elma_saiz_alkate_psnren_apustua.htm Thu, 24 Nov 2022 00:00:00 +0100 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1922/012/002/2022-11-24/elma_saiz_alkate_psnren_apustua.htm
Guztiz bestelakoa da haren ordezkoa, Elma Saiz. Bataren eta bestearen arteko alde handi horrek erakusten du hautuaren zioa. Ekonomia eta Ogasun kontseilari gisa, EH Bildurekin negoziatu ditu lau aurrekontuak, eta elkarrizketarako gaitasuna erakutsi du. Beraz, koalizio abertzaleari ziurrenik askoz ere errazago zaio akordioa lortzea Saizekin Esporrinekin baino, baina sintonia hobea izateak ez du derrigorrez ondorio hori ekarriko. Urrunegi joatea da hori. Izan ere, Iruñeko Udalean alderdi sozialistak berak lortu nahi izan du Navarra Sumaren udal gobernua ez amaitzea. Ezin da ahaztu, batetik, otsaileko lan erreformaren akordioan Maiari legealdia ziurtatzeko akordioa erdietsi zutela sozialistek. Bestetik, 2019ko bozetan gehiengo osoa lortzeko atarian geratu zen Navarra Suma, eta bestelako mugimenduetan sartu aurretik hori oso kontuan izan du PSNk.

2023ko mapa politikoa ez da 2019koa izango. Eskuina zatituta aurkeztuko dela dirudi, eta udalean beste diferentzia handi bat izango da: Ahal Dugu eta Ezkerra elkarrekin joango dira oraingoan. Testuinguru horretan, bere bi hautagairik sendoenak aurkeztuko ditu PSNk. Maria Txibite gobernuan; Elma Saiz Iruñean. Hartara, legealdi honetako olatu ona harturik eta, ezin da inoiz ahaztu, Pedro Sanchezen apar gainean igota, ahalik eta indartsuena agertu nahi du: Parlamentuan, gobernuaren lidergoa berriz hartzeko; udalean, baldintzatzeko. PSNk badaki ondorengo negoziazioetan Iruñeko Udala mahai gainean egongo dela, eta, Asironen aurretik joatea lortuko balu, arazoa EH Bilduren teilatu gainean utziko lukeela. Horrela ulertu behar dira Santos Cerdan PSOEko Antolamendu Idazkariaren hitzak: «Hautagai bikaina da, eta hurrengo alkatea izango da». Hori da PSNren apustua.]]>
<![CDATA[Gainkostu energetikoari aurre egiteko 20 milioiren laguntzak banatuko dituzte Nafarroan]]> https://www.berria.eus/albisteak/220991/gainkostu_energetikoari_aurre_egiteko_20_milioiren_laguntzak_banatuko_dituzte_nafarroan.htm Mon, 21 Nov 2022 14:59:01 +0100 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/220991/gainkostu_energetikoari_aurre_egiteko_20_milioiren_laguntzak_banatuko_dituzte_nafarroan.htm gobernuak baldintzen berri eman eman du gaur, Nafarroako Aldizkari Ofizialean. Zehaztutakoaren arabera, baldin eta otsailaren 1etik irailaren 30era energiaren kostua iazko epe berekoa baino 2.000 euro garestiagoa izan bada, gainkostuaren %100 emango zaie enpresei. Besteak beste, argindarraren eta gas naturalaren tarifa hartuko da kontuan, baina baita beste kostu energetikoak ere: hala nola ontziratu gabeko petrolioaren likidotutako gasak eta azpiegitura komunen zentral batean sortutako isuri termikoak. Enpresak plaka fotovoltaikoen, energia eolikoaren edo gas naturalaren bidez sortutako argindarra saldu badu, horren bidez jasotako dirua kendu egingo zaio gainkostuari, laguntzaren zenbatekoa kalkulatzeko orduan. Laguntza jaso ahal izateko, beharrezkoa izango da enpresek beren jarduera ekonomikoa Nafarroan egin izana iazko otsailaren 1etik. Deialditik at geratuko dira finantza erakundeak, baita energia elektrikoa eta gasa garraiatzen eta banatzen duten enpresak ere. Urte amaierarako prest Elma Saiz Ekonomia eta Ogasun kontseilariak azpimarratu du laguntza deialdi horren beste helburuetako bat dela laguntza «ahalik eta azkarrena» iristea onuradunei, eta asmoa da urte amaierarako jaso ahal izatea. Saizek gogora ekarri du legealdi berezia izan dela egungoa: «Zoritxarrez, gobernuak plan bereziak eta presazko laguntza neurriak ezarri behar izan ditu, hiru urte eta erdian azaleratu diren bat-bateko egoeren eraginpean egon diren sektoreetarako». ]]> <![CDATA[Ikatz meatzeetako kanarioen seinalea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1952/016/001/2022-11-20/ikatz_meatzeetako_kanarioen_seinalea.htm Sun, 20 Nov 2022 00:00:00 +0100 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1952/016/001/2022-11-20/ikatz_meatzeetako_kanarioen_seinalea.htm
Eta zer ondorio du horrek guztiak? Bizitzaren garestitzeak bete-betean eragiten die familia pobreenei. EBZk aste honetan kaleratutako txosten baten arabera, diru sarrera apaleneko familiek batez beste beren diru sarreren %70 bideratzen dituzte etxebizitza gastuak, gas eta argindar tarifak eta elikagaiak ordaintzera. Aitzitik, diru sarrera ertaineko familiek esfortzuaren erdia (%34) egin behar izaten dute oinarrizko gastuei aurre egiteko. EBZk ondorioztatu duenez, %10eko inflazio batek %5 murrizten die erosahalmena errenta maila ertaineko familiei; errenta apalenei, berriz, %20. Hots, arazo berberaren aurrean, kalteberago dira pobreenak, ahalegin bikoitza egin behar baitute.

Zorpetuek arazo handiagoa

Mehatxu horri finantzaketa kostuen igoera gehituz gero, are zaurgarriago bihurtzen ditu errenta apaleneko familien artean zorpetutakoak. Izan ere, euroaren eremuan batez beste diru sarreren %20 inguru bideratzen dituzte zorra pagatzera, eta interes tasen igoerak egoera zailean utziko ditu, batez ere interes tasa aldakorreko hipoteka badute. Aurretik zailtasun garaietarako gutxi aurreztu badute, hipotekak eta kontsumo kredituak ordaintzeari uztetik gertu egongo dira. Hilabete baten buruan aurreztutako dirua gastatu dezaketenak kiebran egongo dira, eta itsulapikoan urtebete baino gutxiagorako aurrezkia bildu dutenek maileguari aurre egiteko arazoak izan ditzakete.

Alegia, familia pobreenen finantza arazoak azaleratu ahala, bankuen kaudimenari kalte egingo diote. Egiazki, kaltetzen hasia da. Herrialde guztietan, maileguen ordainketetan hiru hilabeteko atzerapena islatzen duen berandutze ratioa igo egin da, bai eta, apalago bada ere, ordaindu ezin dutenen huts egite ratioa ere. Oraindik orain, ez da alarmarik piztu, bi adierazle horiek arrisku egoeratik at daudelako. Izan ere, 2022ko ekaineko datuen arabera, bankuek mailegatutakoaren erdia (%52) utzi diete familiei, eta horien artean %13 baino ez dira errenta apalenekoenak.

Horregatik, euren finantza arazoak oraingoz ez dira azaleratu Europako bankuen kontuetan. Duela urtebete, Europako herrialde gehienetan maileguen berandutze ratioa %2tik behera zegoen, eta, EBZk kalkulatzen duenez, kasurik okerrenean, errenta apaleneko mailegu guztiek porrot egingo balute ere, adierazle hori zortzi hamarren baino ez litzateke igoko.

Horrek ez du esan nahi mehatxua aintzat hartu behar ez denik. Izan ere, batetik, egoera ez da berbera euroguneko herrialde guztietan. Adibidez, Greziako bankuek %10 inguruko berankortasun ratioa dute; Italian eta Portugalen, ratioa %2tik gora dago. Horietan errenta apalenekoen mailegu kopurua handiagoa denez, arazoak azkarrago azaleratu daitezke bankuen finantzetan.

Bestetik, luzarora begira arrisku faktore handia da finantza sistemarentzat. Izan ere, inflazioak zenbat eta gehiago iraun, familien erosahalmena jaitsi egingo da, kontsumoa murriztuko, eta lan munduko baldintzak okertu daitezke —besteak beste, langabezia—. Ondorioz, hipotekari aurre egin ezin diotenen kopurua igotzeko arriskua handituz joango da. Horregatik, EBZk bankuei ohartarazi die kaudimena sendotzeko: diru hornidurak handitzeko, alegia.

Beste neurri batzuk ere har daitezke. Euriborraren igoera ikusita, Espainiako Gobernua eta bankuak protokoloa negoziatzen ari dira finantza arazoak dituzten errenta maila apaleko eta erdiko familien egoera leuntzeko. 2012ko Praktika Oneko Kodea hartu nahi dute erreferente gisa, eta hipotekaren kuotak diru sarreren %40 gainditzean aktiba daiteke protokoloa. Baldintzak oraindik ez dituzte zehaztu, baina epeak atzeratzeaz eta kuotak murrizteko aukerez ari dira. Aldi berean, erraztasunak eman nahi dituzte interes tasa finkoko mailegura aldatzeko.

Beharbada goizegi da oraindik argi gorriak pizteko, baina zenbat eta gehiago iraun inflazio handiak, beste finantza krisi bat leherrarazteko arriskua handitzen da. Diru sarrera apaleneko familien finantza arazoak arrisku horren ohartarazpen bat dira, ikatz meatzeetan erabiltzen ziren kanarioen modukoak.]]>
<![CDATA[«Tortura banpiroen modukoa da, beldurra baitio argitasunari»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1855/008/001/2022-11-18/tortura_banpiroen_modukoa_da_beldurra_baitio_argitasunari.htm Fri, 18 Nov 2022 00:00:00 +0100 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1855/008/001/2022-11-18/tortura_banpiroen_modukoa_da_beldurra_baitio_argitasunari.htm
Espainiak zer posizio du torturaren inguruan Europako Batasunean?

Herrialde orok zailtasun handiak ditu giza eskubideen urraketa larriak aitortzeko. Europako Batasuneko beste ezein herrialdek ez du tortura erabili modu orokortu batean. Egon dira tortura kasuak Italian eta Frantzian, baina 1980tik hona ez da beste inon torturatu hemen bezala. Zaila da Espainiako Gobernuarentzat hori aitortzea, baina egindako mina aitortzeko betebeharra du, eta biktimei erreparazioa eman behar die.

Argudio gisa erabili izan da oso noizean behin torturatu zela eta kontrolpetik at zeuden poliziek egin zutela. Ados al zaude, ala zerbait sistematikoa izan zen?

Ez da harritzekoa sistema judizialak eta gobernuak errealitateari bizkarra erakutsi nahi izatea. Kasu bakan batzuk izan zirela adieraztea ez dator inolaz ere bat EHUko Kriminologia Institutuaren azterketekin eta kasuen analisi ororekin. Inkomunikazio aldian tortura jasan zutela salatu zuten guztien dokumentazioa aztertuz gero, elementu sinesgarri eta koherenteak topa daitezke. Kasu horiek guztiak batuta lortzen diren datuak beldurgarriak eta sinestezinak dira.

Urte luzez nazioarteko erakundeek Espainiako Estatua salatu dute giza eskubideak urratzeagatik, tortura ez ikertzeagatik. Zer balio izan dute lan horiek?

Ez da gutxi 1996tik Nazio Batuen giza eskubideen batzordeak, torturaren aurkako batzordeak eta Nazio Batuen errelatoreek eta izen oneko nazioarteko beste erakunde batzuk torturaren praktika salatu izana. Gehiago egin zitekeen? Ziur baietz, baina erakunde horiek 30 urtez Espainiako Estatua praktika hori aldatzera deitu dute, eta batik bat inkomunikazioa amaitzea galdegin diote. Eskaera guztioi entzungor egin die, eta horregatik erantzukizun zuzena du. Gainera, nazioarteko txosten horiek balio izan digute Estrasburgoko epaileak konbentzitzeko.

Estrasburgoko auzitegian Espainia hamabi kasutan zigortu dute tortura ez ikertzeagatik. Epai horiek zertarako balio izan dute?

Estrasburgora heldutako kasu horietako gehienetan parte hartu nuen, eta nabarmendu nahiko nuke lan kolektibo baten emaitza izan zela. Hemengo abokatuek lan ikaragarria egin dute. Estrasburgoko auzitegiaren epai bakoitzak diskurtso horren sinesgarritasuna indartzen du. Epai bakarra badago, esan dezakezu kasu bakan bat izan zela, baina hamabi epai daudenean, eta 5.000 kasu inguru zenbatzen dituzten azterketak gehituta, ezin daiteke esan tortura zerbait bakana izan zela. Hori dioenak tortura babesten du.

Beste delituen aldean, nahiko erraz jakin daiteke non, nola eta nork torturatu duen… Sistema judizialak zergatik ez du ikertu?

Sistema judizialak ez zuen ikertzen torturari etekina ateratzen ziolako. Estatuak ezin du bere burua ikertu eta zigortu.

Zer egin daiteke?

Hainbat lan ildo ditugu. Batetik, datu berriak biltzen ari dira, eta horrek bide eman dezake kasuak berriz irekitzeko. Adibidez, kasuetako asko banaka ikertu dira, eta ez dira elkartu. Operazio bateko deklarazioak aztertuz gero, koherentzia eta sinesgarritasun orokor bat antzeman daiteke. Prozeduren datuak gurutza daitezke, beraz. Funtsezko beste gai bat da ikustea torturapean hartutako deklarazio horiek nola erabili ziren. Espetxean hamarnaka pertsona daude, eta torturapean hartutako deklarazioak hartu dira oinarri zigortzeko. Froga horiek legez kanpo daude, eta, beraz, pertsona horiek ez lukete espetxean egon behar. Gainera, kasuen %2 besterik ez da eraman nazioartera, eta eremu zabala dago kasu gehiago nazioartera eramateko.

Zenbaitetan, komunikabideek zioten informazioa atxilotu baten aitorpenaren emaitza zela. Inplizituki ez al zen onartzen tortura?

Gezurrezko kontzepzio bat dago atzean. Aipatzen da torturaren bidez lortutako informazioa egia dela, baina hori gezurra da. Edonork edozer gauza esan dezake eta eskatzen zaiona esan dezake sufrimendua amai dadin. Ondorioz, akats judizialak egiteko modurik hoberena da tortura. Torturapean hartutako deklarazio batek ez dakar justiziarik, kontrakoa baizik. Akats judizial bat dakar pertsonarentzat eta deklarazio horretan oinarrituta zigortu direnentzat.

Zer funtzio izan du inkomunikazioak?

Esan ohi dugu tortura banpiro baten moduko dela. Iluntasunean bizi da, eta beldurra dio argiari. Munduko edozein bazterretan, torturatzeko toki ilun bat behar da: komunikaziorik gabe, lekukorik gabe, medikurik gabe, abokaturik gabe. Argia egiten duzunean, jendea sartzen uzten duzunean, ez dago torturarik.

Zer balio ematen diezu Nafarroako Torturatuen Sarearen gisako gizarte mugimenduei?

Biktimen lana funtsezkoa da. Ez badago mobilizaziorik, ez badago gizarte mugimendurik, ez badago biktimen lanik, gaia ez da iristen nazioarteko erakundeen mahai gainera. Biktimen inplikaziorik gabe isildua geratuko da gaia; horregatik, oso garrantzitsua da Nafarroako Torturatuen Sarearen lana.

Uste duzu estatuak inoiz aitortuko duela torturatu zuela?

Frantzian, milaka pertsona torturatu ziren Aljeriaren independentziaren aldeko borrokan. 60 urte geroago, Macron presidenteak estatuaren erantzukizuna aitortu du, eta barkamena eskatu du. 60 urte kostatu zaio. Italian, 1970eko hamarkadan, estatuak torturatu egin zuen, baina han ez da ezer egin. Gizarte zibilaren mobilizatzeko gaitasuna da bi kasuen arteko alde nagusia.

Epaitutako kasu bakanetan, poliziei indultua eman diete. Zer mezu ematen zaie?

Gure babesa duzue, estatuaren izenean ari zarete. Hori da ematen zaien mezua. Basakeriak egin dituztenekin konpromiso bat hartu du estatuak, eta horregatik kostatzen zaio jarrera aldatzea.]]>
<![CDATA[Hirugarren hilabetez, jaitsi egin da inflazioa urrian, eta %7,2ra heldu da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/014/001/2022-11-16/hirugarren_hilabetez_jaitsi_egin_da_inflazioa_urrian_eta_72ra_heldu_da.htm Wed, 16 Nov 2022 00:00:00 +0100 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1872/014/001/2022-11-16/hirugarren_hilabetez_jaitsi_egin_da_inflazioa_urrian_eta_72ra_heldu_da.htm
Madrilgo gobernuak ezarritako tarifa arautua hartzen du aintzat argindarra kalkulatzeko, eta, horri gasarena gehituz gero, batez beste biak %15,7 merkatu dira urtebetean. Aldiz, herritarren eguneroko erosketen saskian, elikagaiak eta edariak batez beste %15,7 garestitu dira urte batean. Erregaiaren prezioak ere gora egin zuen urrian: %1,1 garestitu zen irailetik urrira, eta %18,1 azken hamabi hilabeteetan.

Elikagaiei begira, azukrearen salneurria igo zen gehien: urrian %37 garestitu zen, eta urtebetean, %68. Lekaleak eta barazkiak azken hilabetean %9,9 garestitu ziren batez beste, eta frutak, %6,6. Azken urteari begira, azukreaz gain, egunerokoan asko erosi ohi diren elikagaiak daude %10etik gorako prezio igoera izan duten gaien artean: ogia (%15,9), fruta (%11,4), txerrikia (%13,7), txahal haragia (%15,3), hegazti haragia (%14,7), olioa (%22,1), zerealak (%21), esnea (%24,3), lekaleak eta barazkiak (%27,5), eta arrautzak (%28,5).

Berehalako eragina dutenez, energiaren kostuek eta elikagaiek bultzatu dute gorantz inflazioa azken hamabi hilabeteetan, eta, apurka, salneurrien igoera beste sektoreetara zabaldu da. Izan ere, azpiko inflazioa, energia eta elikagaiak aintzat hartu gabe kalkulatzen dena, iazko azaroan %1,6koa zen, eta irailean %6,6raino iritsi zen. Urrian, lehen aldiz behera egin du, %6,4raino.

Elikagaiez gain, urrian gizon-emakumeen arropa %11 garestitu zen Hego Euskal Herrian, eta haurrena, %14,5. Dena den, urtebeteko prezioak aintzat hartuz gero, arropak eta zapatak inflazioaren azpitik garestitu dira, eta KPIaren joeran beherantz bultzatzen lagundu dute, argindarra baino apalago bada ere: emakumeen arropa %0,6 garestitu da urtebetean, eta zapatak, %4,9.]]>
<![CDATA[Argindar tarifaren merkatzeak bultzaturik, inflazioa %7,2raino apaldu da urrian]]> https://www.berria.eus/albisteak/220730/argindar_tarifaren_merkatzeak_bultzaturik_inflazioa_72raino_apaldu_da_urrian.htm Tue, 15 Nov 2022 13:41:29 +0100 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/220730/argindar_tarifaren_merkatzeak_bultzaturik_inflazioa_72raino_apaldu_da_urrian.htm <![CDATA[Glovoko 207 banatzaile soldatapekoak direla ebatzi du Iruñeko epaitegi batek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2022-11-15/glovoko_207_banatzaile_soldatapekoak_direla_ebatzi_du_irueko_epaitegi_batek.htm Tue, 15 Nov 2022 00:00:00 +0100 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2022-11-15/glovoko_207_banatzaile_soldatapekoak_direla_ebatzi_du_irueko_epaitegi_batek.htm
Lan ikuskaritzak ikerketa bat egin ostean, ofizioz aurkeztu zuen salaketa Gizarte Segurantzak. ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek parte hartu dute auzian.

Ez da inondik ere lehen epaia. Iaz, Auzitegi Gorenak, jurisprudentzia ezarri, eta ebatzi zuen Glovorentzat lan egiten duten banatzaileak autonomo faltsuak direla. Hala, Berta Garcia LABeko Zerbitzu arloko arduraduna pozik azaldu da, Auzitegi Gorenak iaz irekitako bideari jarraitu diolako Iruñeko epaitegiak. Dena den, «berandu dator», haren ustez: «Bitartean, esplotazioa jasan dute langileek, baldintza txarretan eta prekaritate handiarekin lan egin baitute».

Carlos de la Torre CCOOko Lan Munduko Errealitate Berrien arloko idazkariaren arabera, epaiak sindikatuek aspaldidanik salatutako egoera baieztatu du, baina uste du oraindik asko dagoela egiteko lan baldintzak hobetze aldera. De la Torreren arabera, enpresa kotizazioak ordaintzera behartzeaz gain, epaiak «aukera berriak» ireki ditu, epe horretan 80 rider-ek lan harreman iraunkorra izan zutelako, eta kontratazioan eragina izan dezakeelako.

Glovok argudiatu du banaketa zerbitzuaren eta banatzaileen arteko bitartekariak baino ez direla, eta langileek ordutegiak aukeratu ditzaketela. Alta, epaiak agerian utzi du autonomia hori ez dela erreala. Izan ere, lan ordutegi hoberena izateko, bizikleta banatzaileek puntuazio handia izan behar dute, eta hori ordu askoan lan eginez erdiets daiteke soilik.

Sindikatuen arabera, iazko rider-en legeak ez du hobetu banatzaileen egoera, Glovok aplikazio sistema eta algoritmoa aldatu baititu. «Orain, banatzaileek nahi duten ordutegian egiten dute lan, baina langilearen gaineko balorazio sistema baten eta aukeratutako tarifaren arabera ematen diete lana», salatu du De la Torrek. Tarifarik merkeena dutenei ematen diete lan gehien.

Berta Garciaren arabera, langileak autonomo faltsuak dira oraindik. Beste prozedura bat irekitzeko prest dira, auzitegiak eta legedia oso atzetik baitoaz Glovoren pareko enpresen ekintzekin alderatuta.]]>
<![CDATA[Glovoren banatzaileak soldatapekoak direla ebatzi du Iruñeko epaitegi batek]]> https://www.berria.eus/albisteak/220692/glovoren_banatzaileak_soldatapekoak_direla_ebatzi_du_iruntildeeko_epaitegi_batek.htm Mon, 14 Nov 2022 18:08:15 +0100 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/220692/glovoren_banatzaileak_soldatapekoak_direla_ebatzi_du_iruntildeeko_epaitegi_batek.htm soldatapekoak izan zirela, eta GlovokGizarte Segurantzako Erregimen Orokorreko kotizazioak ordaindu beharko dizkiela.]]> iaz 285 soldatapeko banatzaile behar zutela izan. Berta Garcia LABeko Zerbitzu arloko arduraduna pozik azaldu da, Iruñeko epaitegiak Auzitegi Gorenak iaz irekitako bidea jarraitu duelako. «Berandu dator», azpimarratu du, dena den. «Bitartean, esplotazioa jasan dute, inolako baldintzarik gabe lanean eta prekaritate handiarekin». Garciak gaineratu duenez, epe horretatik kanpo diren langileei ez die eragingo, eta gaineratu du beste auzi bat ireki beharko dela 2019ko urritik iaz rider-en legea kaleratu arte lan egin zuten banatzaileen lan harremana erreklamatzeko. Carlos de la Torre CCOOko Lan Munduko Errealitate Berrien arloko idazkariaren arabera, epaiak sindikatuek aspaldidanik salatutako egoera baieztatu du, baina uste du oraindik lan handia dagoela langileen baldintzak hobetzeko. De la Torreren arabera, enpresari kotizazioak ordaintzera behartzeaz gain, epaiak «aukera berriak» irekitzen ditu, lan harremanetan iraupen iraunkorra egon dela agertzen baita, eta horrek kontratazioan ere eragin dezakeelako. Askatasunik ez Glovok argudiatzen du banaketa zerbitzuaren eta banatzaileen arteko bitartekariak baino ez direla, eta langileek ordutegiak aukeratzeko aukera dutela. Alta, auzian euren lekukotza eman duten banatzaileen arabera, euren kontratuetan ordutegiak eta baldintzak aukeratzeko Glovok eskaintzen dien autonomia hori ez da erreala. Izan ere, enpresak ezarritako sisteman lan baldintza hoberenak izateko, puntuazio handia izan behar da, eta, horretarako, ordu askoan egin behar da lan; hala, ezinezkoa da ustezko askatasun hori. Ildo beretik, lana errentagarri egiteko, lan ordu asko egitera behartzen du sistema horrek. Epaiak ondorioztatu du sistema horren bitartez Glovok banatzaileen ordutegiak eta lan baldintzak antolatzen dituela. Glovok epaian ebatzi du salaketa jarri duten banatzaileek beste enpresa batzuentzat ere egin dutela lan, eta horregatik ezin dela Gorenaren epaia aplikatu. Haatik, epaitegiaren arabera, euren kontratuetan zehazten da ez daudela derrigortuta Glovorentzat esklusiboki lan egitera, eta lan munduan enplegu bat baino gehiago izatea baimenduta dago. Espainian, rider-en legea sartu zen indarrean iaz, eta orain Glovok aldatu egin du banatzaileekin duen aplikazio sistema eta algoritmoa. «Orain, banatzaileek nahi duten ordutegian egiten dute lan, baina, oraindik ere, langilearen gaineko balorazio sistema baten arabera banatzen dituzte lan eskariak, eta hark aukeratutako tarifaren arabera», salatu du De la Torrek. Hala, tarifarik merkeena duten langileei lan gehiago ematen diete, eta lan gehien egiten dutenek dute baloraziorik onena. Legeari izkin egiteko modu bat dela salatu du. Berta Garciaren arabera, legeak ez du aldatu banatzaileen egoera. «Langileak autonomo faltsuak dira oraindik. Kontratuak ez ziren iritsi Iruñera, eta autonomo faltsu izaten jarraitzen dute. Prozedura berria irekiko dugu». 2019tik legea iragan urtean legea indarrean sartu aurreko banatzaileei dagokionez, espero du epai horrek kotizazioak ordaintzeko aukera erraztea. ]]> <![CDATA[«Aurrekontuetako itunak ez du esan nahi txeke zuririk eman dugunik»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/010/001/2022-11-12/aurrekontuetako_itunak_ez_du_esan_nahi_txeke_zuririk_eman_dugunik.htm Sat, 12 Nov 2022 00:00:00 +0100 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1913/010/001/2022-11-12/aurrekontuetako_itunak_ez_du_esan_nahi_txeke_zuririk_eman_dugunik.htm etxea izan denari. Berriki, EH Bilduk Mahai Politikoko eledun izendatu du, baina argi utzi nahi izan du maiatzera arte egongo dela. Politikaren lehen lerrotik egindako lan instituzionala kalearekin uztartu behar dela uste du, eta, horregatik, «ezinbestekotzat» jo du gaur Bilbon EH Bilduk antolatu duen manifestazioan parte hartzea. «Ukrainako gerran edo klima aldaketan eliteen alde hartutako erabakiak atzeraezinak direla sinetsarazi nahi digute, baina guk argi diogu Euskal Herrian alternatibak eraikitzeko aukerak badirela».

Maiatzean iragarri zenuen azken legealdia izango duzula hau. Zergatik?

Ziklo pertsonal eta politiko bat bete dut. Oso argi dut politikatik ez naizela aldenduko eta EH Bildun lanean jarraituko dudala, baina beste modu batean egingo dut. Politika instituzionalak baditu alde onak, baina badu beste alde bat, nekagarriagoa dena eta behartzen zaituena bestelako lehentasunak alde batera uztera. Ona da oxigenatzea.

Mahai Politikoko eledun izendatu izanak esan nahi du lehen lerroan jarraituko duzula?

Ez, ekainetik aurrera ohiko militante baten moduan egingo dut nire ekarpena. Ikasturte honi begirako ardura da.

Politikak maiz ospe txarra du kalean. Behin barrutik ezagututa, zer iritzi duzu?

Momentu batzuetan are ulergarriago egiten dira kalean jendeak dituen aurreiritzi batzuk eta frustrazio batzuk. Izan ere, politika instituzionala ez da askotan nahiko genukeen bezain eraginkorra eta azkarra, ez dielako erantzuten herritarrek unean eta tokian bertan dituzten beharrei. Uste dut bertan egiten dugun lanak, bestelako esparruetan egiten denarekin batera, eraman beharko gintuzkeela hausnartzera nola optimizatu lan hori.

Atzera begiratzean zerekin geratzen zara arlo pertsonalean?

Izan ditudan lankide guztiekin eta oro har eman dizkidan aukerekin: ezagutzen ez nituen pertsonak eta lan esparruak. Bilakaera pertsonalean mugara eramaten dituzu dohainak, eta zure buruari frogatzen diozu aldez aurretik sekula pentsatuko ez zenituzkeen hainbat gauza egiteko gai zarela, bai eta zure mugak dituzula ere. Neure burua hobeto ezagutzeko aukera eman dit.

Eta arlo politikoan?

Aldaketak ezinezkoak direla esan izan digute bizitza osoan, eta etsita nahi izan gaituzte; baina, arlo politikoak eta sozialak bat eginez gero, gauzak alda daitezke. Ni 2011ko legealdian sartu nintzen, Barcina presidente zela, PSNren eta UPNren arteko koalizio gobernu batean. Bere gorabeherekin, aldaketa sozial eta politikorako bide bat egiten hasi zen, bai kalean, bai eta instituzioetan ere. Horrek emaitza bat izan zuen 2015ean, eta niretzat bigarren legealdiko irudia da Joseba Asiron udaletxe plazan alkate makilarekin eta Uxue Barkos Nafarroako lehen presidente abertzale eta euskalduna izatea, PSNren eta UPNren botoen beharrik gabe. Hori sekula inork pentsatuko ez lukeen zerbait da. Legealdi honetan, berriz, PSNk zortzi urtean egindako biratze politikoa irudikatu ahal izan da, UPNrik gabeko gobernu batean. Zailtasunak zailtasun, bestelako gehiengo batzuk eraikitzen gabiltza.

PSNk baldintzatu al du aurreko lau urteetako ildo politikoa?

2019an, alderdi sozialista bidegurutze batean zegoen. Oso ongi zekien UPNren eskutik jarraitzeak nora eramango zuen eta bestelako gehiengoak osatzea beste aukerarik ez zuela. Denok izan dugun zailtasun nagusietako bat izan da kosta egiten zaiola eskuinaren marko horretatik ateratzea .

Non egin da aurrera, eta non atzera?

Politikoki, aurrera egin da eskuinaren aurrean bestelako gehiengo pluralak eraiki eta indartzean. Askoren artean, gutxieneko komun batzuk adostu ditugu. Zertan ez dugu aurreratu? Konplexuak izan ditu PSNk. Zerga politikan deus gutxi aurreratu dugu, eta planteatu liteke atzera ez egitea aurrera egitea dela. Guretzat ez da nahikoa. Botere faktiko batzuen aurrean edo hizkuntz politikan eskubideak aitortzearen arloan, atzera egin da. Horren adibide da hizkuntza planik ez izatea.

Ezinezkoa al da UPNren eta PSNren arteko ententea itzultzea, ala arriskua ez da desagertu?

Politikan ezer ez da ezinezkoa, eta oso argi dago alderdi sozialistaren barruan badagoela tentazioa betiko erregimenaren markora eta politikara itzultzeko.

Autogobernuari dagokionez, kezkatuta zaudete trafikoaren eskumena oraindik ez delako itzuli eta ekarpenaren kalkulua ez delako hitzartu?

Agerikoa da autogobernuan ez dela anbizio nahikorik izan. Aldez aurretik pentsa zitekeen Madrilgo gobernuko indar nagusia Nafarroako gobernuko indar nagusiaren kolore politiko berekoa izateak akordioak erraztuko zituela. Errealitatea ez da hori izan. Ematen du, askotan salatu izan dugun bezala, Madrilek zer esan, Nafarroak men egiten duela. Espainiako Gobernuak jarraitu du gure erabakiak auzitan jartzen, eta PSNk horren jarraipen itsua egin du. Gainera, duela urtebete, Foruaren Hobetzeari buruzko lantalde bat sortzeko konpromisoa hartu zuen PSNk, baina immobilismoan jarraitzen dute. Eztabaidari berari diote beldur.

Laugarren urtez akordioa lortu, eta EH Bilduk bide emango die 2023ko aurrekontuei. Ez dela kasualitatea diozu. Zergatik?

Logika politiko jakin bati erantzuten diolako. Legealdi hasieran hartu genuen erabakiaren ondorio delako, eta laugarren aurrekontu hauetan ere, aurreko hiruretan egin bezala, erabaki politiko bat dagoelako. Ez dira geuk egingo genituzkeen aurrekontuak, baina gure parte hartzeak aurrekontuak hobetu ditu. Guretzat inportantea zen legealdiko logika amaieraraino eramatea. Horrek ez du esan nahi aurrera begira txeke zuririk emango dugunik.

Javier Esparzak PSNri leporatu dio EH Bildu atera dela irabazle. Hala al da?

Nafarroan, Esparza jaunak eta mundu guztiak daki EH Bildu erabakigarria dela eskuinaren alternatiba izango den gehiengo bat antolatzeko. UPN gobernutik kanpo dagoen honetan, presidente izatea da haren obsesioa, eta azken aukera baliatu nahi du. Haren asmoa ez da Nafarroako herritarren botoetan oinarritzea, Madrilen erabaki dezaketenaren arabera egitea baizik. Eskuinak beti erabili du tresna hori.

Bozetan, badirudi eskuina zatituta eta UPN bakarrik aurkeztuko direla. Zer dela eta?

Gobernutik kanpo beste lau urtez egon daitezkeela aurreikuste hutsak hondamendira eramango lituzke. Hori da haien problema nagusia. Ez dut baztertzen, hortaz, eskuinaren antolamenduaren inguruko erabakiak egoera politikoa baldintzatzeko egitea, haien obsesio bakarra Nafarroako Gobernua gidatzea delako. Edozer gauza egiteko prest dira. Oso agerikoa da Madrilen ate joka dagoela. Argi geratu zen hori otsailean, lan erreformaren bozketan, eta argi geratzen da Esparzak egiten dituen adierazpenetan.

Sei hilabete falta dira bozetarako. Nola ikusten dituzu?

Ez dut zalantzarik egungo gehiengoak indartuta aterako direla, eta aldaketa handirik ez dela izango. EH Bildu indartsuago ateraz gero, berme handiagoak izango dira azken bi legealdietan irekitako bideak urratzen jarraitzeko eta aukera berriak irekitzeko.

Laura Aznal da hautagai. Kanpora begira ez da aurpegi ezaguna. Zer ekarpen egin dezake?

Izan dezakegun hautagairik onena da. Freskotasuna ematen digu, eta gogoa eta ilusioa gehitzen dizkio proiektuari. Ezagun izateaz edo ez izateaz, zer esango dut nik: 2011n hasi nintzenean ez ninduen inork ezagutzen. Hori denborak ematen du. Dohain pertsonal eta politiko asko azpimarratuko nituzke, eta horietako bat da badakiela entzuten, jendearekin enpatia adierazteko gai dela eta aldi berean serioa dela lanean. Ideiak oso argi ditu.]]>
<![CDATA[Trafikoaren eskumena legealdi amaierarako izango dutela ziurtatu du Txibitek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1958/002/001/2022-11-11/trafikoaren_eskumena_legealdi_amaierarako_izango_dutela_ziurtatu_du_txibitek.htm Fri, 11 Nov 2022 00:00:00 +0100 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1958/002/001/2022-11-11/trafikoaren_eskumena_legealdi_amaierarako_izango_dutela_ziurtatu_du_txibitek.htm
Ordubete eta hiru ordu laurdeneko hitzaldian, ekonomiaren gaineko hodei beltzen itzala nabaritu zen. Izan ere, Txibiteren esanetan, pandemiak eta krisiak balio izan dute aurretik Europan mamitzen ari ziren eraldaketak bizkortzeko eta alor publikoaren lehentasunak aldatzeko. Dena den, «hilabete zailak datoz», haren esanetan, eta gobernua prest da krisiaren «ondorioei aurre egiteko». «Esku hartzeko tarte txikia dugu. Ezin dugu diru politikan eragin, baina ahal dugun guztia egingo dugu prezioen garestitzearen kalteak leuntzeko eta jada abiarazi dugun eraldaketa horietan gizarteari laguntzeko».

Testuinguru zail horretan, Txibitek azpimarratu zuen politikoki gutxiengoan den gobernuak elkarrizketari esker «egonkortasuna eta zentraltasuna» erdietsi duela. Orain arteko hiru aurrekontuak onartzeko gai izan da, eta laugarrena «onartzeko bidean da», EH Bildurekin hitzartutako akordioari esker. Sozialki, berriz, Txibitek nabarmendu zuen «Nafarroa pobrezia tasa eta desberdintasun sozial apaleneko lurraldea» dela eta egun inoiz baino afiliatu gehiago daudela Gizarte Segurantzan: 302.000 alegia. «Noski, asko dugu hobetzeko, baina gauza bat da hori eta bestea hondamendia datorrela iragartzea». Txibiteren esanetan, errealitateak talka egiten du erabat «apokalipsiaren iragarleekin».

Navarra Sumari zuzendu zizkion hitzok. Izan ere, Javier Esparza Navarra Sumako eledunak gobernutik kanpo daramatzan zortzi urteetan erabilitako argudio politiko bera erabili zuen atzokoan ere. Iragan legealdian Uxue Barkosi leporatzen ziona orain Txibiteri aurpegiratzen dio: «Gobernuan utziko duzun ondarea da EH Bildu zuritu duzula». Esparzaren esanetan, Nafarroako Jauregian besaulkia lortzearen truke lurraldearen giltzak eman dizkio koalizio abertzaleari, eta haren proiektu politikoa sendotu besterik ez du egin. «PSNk bizkarra eman die bere balioei, Bildurekin ituna egitearren».

Esparzak agortutzat eman zuen Txibiteren proiektua. Pandemia eta krisia kudeatu behar izan dutela onartu arren, uste du aurreko gobernuak baino nabarmen baliabide publiko gehiago izan duela eta ez dela gai izan abantaila hori behar bezala profitatzeko. «Zure kezka bakarra besaulkian esertzea izan da». Esparza ziur dago hurrengo presidentea izango dela: «Zure azken legealdia da. Zuek irtetear zaudete. 199 egun geratzen zaizkizue».

Arratsaldeko saioan ihardetsi zion Txibitek: «Zuk presidente gisa ikusten duzu zure burua, baina utzidazu gogoeta hau egiten: nola liteke presidente izatea etorkizuneko proiekturik ez duen norbait, hauteskundeetara nola aurkeztuko den ez dakien norbait, ezein alderdirekin akordioa egiteko gai ez den norbait eta mugimenduren bat egin nahi duenean alderdia bitan zatitzen zaion norbait? Lehendakari izateko zure asmoa ez da erreala».

Pasarte misteriotsua

Ez zuen gustuko izan erantzuna Esparzak, eta «dotorezia falta» egotzi zion Txibiteri, UPN barruko kontuak aipatzeagatik. Erantzun hori barre algaraka hartu zuten gainerako alderdiek, baina jarraian Esparzak orain arte inon aipatu ez den pasarte misteriotsu baten berri eman zuen: «Txibite anderea, zuk ez duzu jasaten nik PSOErekin hitz egitea, zuk ez baituzu aginterik alderdian. Nahi baduzu, saioa amaitzean, kontatuko dizut 2019an zu kentzeko batzorde bat osatzen ari zela alderdi sozialista eta batzordean izango zirenetako batzuk zugandik oso gertu daudela».

Txibite harrituta agertu zen. «Ez dakit hori nondik atera duzun edo asmatu egin duzun. Dakidana da ni hemen nagoela». EH Bilduko Bakartxo Ruizi ere deigarria egin zitzaion Esparzaren ahotan beti koalizioaren izena erabiltzea. «Goizeko saioa EH Bildurekin hasi duzu, eta arratsaldekoa EH Bildurekin amaitu duzu. Zure ezintasuna, etsipena eta urduritasuna adierazten duela uste dut».

Beste tonu batean, baina gobernu bazkideen arteko desadostasunak ere azaleratu zituen eztabaidak. Ahal Dugu-ko Mikel Builek azpimarratu zuen Ukrainako gerraren aurrean eta aldaketa klimatikoaren aurrean ikuspegi eta eredu desberdinak dituztela, baina, gainera, gobernua hiru alderdik osatzen dutela gogorarazi zion Txibiteri. «Gobernua aurrera doa, baina ematen du alderdi sozialistak gehiengo osoa duela. Utziguzu lidergo partekatu baten parte izaten, geuk gure gain hartu baitugu erantzukizun hori eta hari lotutako higadura». Kezkatuta agertu zen Buil eskuin muturraren gorakadaren aurrean, eta uste du Nafarroan Navarra Suma dela haren ordezkari. «Guk ez dugu haiekin itunik egingo».

Geroa Baik, batetik, azpimarratu zuen «lehentasun politikoa» izan behar duela osasungintzako itxarote zerrendak murriztea. «Datuak txarrak dira, gehiegizkoak», kritikatu zuen Uxue Barkosek. Espainiako Gobernuak erkidegoen artean lehen arreta indartzeko 172 milioi euro banatuko baditu ere, uste du kudeaketa hobetu behar dela eta profesional faltari aurre egin behar zaiola.

Bestetik, ohartarazi zuen zahar etxeetan, administrazio publikoan eta industrian kostu energetikoaren garestitzeak arazo handi bat eragin dezakeela. Konponbidea autogobernuaren defentsa dela iradoki zuen Barkosek. Izan ere, aurten onartu den Trantsizio Energetikoaren Legeak bide ematen du Trantsizio Energetikoaren Agentzia eratzeko, baina agentzia horren gainean «diferentziak» dituzte Geroa Baik eta PSNk gobernu barruan, Madrilek trabak jarri baitizkio legearen edukiari. «Agentzia horrek egungo gabezia energetikoari aurre egin diezaioke arrazoizko prezioan. Erakunde publikoak, ospitaleak eta zahar etxeak hornitu ditzake, udalei zerbitzu eman diezaieke eta etorkizunean eskaintza energetiko lehiakorra eskaini enpresei eta industriari. Berandu goaz. Ez dizkizut konpromiso politikoak eskatuko, baizik eta berehala ekiteko eta legea betetzeko».

EH Bilduren ustez, hizkuntz politikan PSN ez da gai izan iraganarekin hausteko. Ruizen esanetan, «herritarrei aukerak eta eskubideak ukatzea ez da aurrerakoia izatea» eta, horregatik, «arduraz eta alderdikeriarik gabe jokatzera» dei egin zion.

Ruizen esanetan, erronkei aurre egiteko tresna hoberena da autogobernua. Horregatik ez du ulertzen zergatik PSNk ez duen hitza bete eta zergatik ez duen ahalbidetu Foru Hobekuntza berritzeko lantaldea osatzea parlamentuan. «Ez zaudete prest eztabaidari berari ekiteko, zeren beldur zarete?».]]>
<![CDATA[Txibite: «Gobernu honek hitza bete du»]]> https://www.berria.eus/albisteak/220537/txibite_laquogobernu_honek_hitza_bete_duraquo.htm Thu, 10 Nov 2022 15:40:45 +0100 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/220537/txibite_laquogobernu_honek_hitza_bete_duraquo.htm Esparza: «PSNk bizkarra eman die bere balioei, Bildurekin ituna egitearren» Politikoki, gobernua babesten duten alderdiek ez dute gehiengorik, eta, hala ere, Txibiteren arabera, elkarrizketarako eta entzuteko ahalmena erakutsi dute: «Egonkortasunaren eta zentralitatearen argazki horretan, gutxiengoan den gobernua egitasmo gehienak aurrera ateratzeko gai izan da». Hala, nabarmendu du akordio programatikoan jasotako neurrien %89 «bete» direla edo «betetzeko bidean» direla. Era berean, goraipatu du legealdiko hiru aurrekontuak onartu direla eta laugarren onartuko dela, iragan astean EH Bildurekin lortutako akordioari esker. «Gobernu honek hitza betetzen du, eta lidergoa erakutsi». Hala ere, Txibitek azaldu du lurrak oinean dituztela. «Errealitatean bizi da, eta egunero galderak egiten ditu ikuspegi kritiko batekin». Kezkatuta azaldu da krisi ekonomikoaz. «Hilabete zailak datoz: prezio energetikoak, hipotekak, hornidura kateak, inflazioa… Esku hartzeko tartea apala da. Ezin dugu esku hartu diru politikan, baina gugandik kanpo diren neurrien bidez ondorioei aurre egin diezaiokegu, eraldaketan lagunduz gizarteari, eta Nafarroa lehen mailako lurraldea izan dadin Europan». Izan ere, haren hitzetan, testuinguru ekonomiko zaila eta pandemia «eraldaketa ekonomikorako aukera gisa» planteatu behar da, eta horren adibide jarri ditu Europako Next Generation funtsak. Orain arte jasotako diruaren %60 inguru erabili da. Nabarmendu du finantzaketa hori egunerokoan eragiten duten jarduera askotara iritsi dela. Asteotan, Espainiako Gobernuak onartutako autogintzaren ekonomia suspertzeko eta eraldatzeko plan estrategikoari dagokionez, Nafarroako enpresek 58 milioi euro jasoko dituzte, Txibiteren esanetan. Uste du VW eta sektoreko ehun ekonomikoa toki onean daudela mugikortasunaren eredu aldaketa horretan. Autogobernuaren kasuan, 2001etik lehen aldiz bi eskumen Nafarroara eskualdatu dira: bai espetxeetako osasun zerbitzua, bai eta bizitzeko gutxieneko diru sarreren errentarena ere. Txibitek goraipatu du Hitzarmen Ekonomikoa ere berritu dela, eta merkataritza elektronikoko BEZa eta egungo errealitateari lotutako Tobin eta Googlen zergen bilketa bere gain hartuko duela Nafarroak. Hala ere, onartu du trafikoaren eskumena oraindik ez dela itzuli -Pedro Sanchezek 2019ko maiatzerako egingo zela ziurtatu zion aurreko lehendakari Uxue Barkosi, 2018ko azaroan-. Eskumen horren transferentzia atzeratuz joan da etengabe legealdian, eta orain «legealdia amaitu baino lehen» egingo dela ziurtatu du Txibitek. Halaber, 2020-2024ko eperako ekarpenaren kalkulua hitzartzeko dagoela onartu du, eta hori ere legealdia amaitu baino lehen egitea dutela helburu. Azpiegituren arloan, Nafarroako Ubidea «estrategikoa» dela iritzi dio, klima aldaketak agerian utzi duelako uraren beharra. Aurten bigarren fasea hasiko dela azpimarratu du, eta espero du Canasa sozietate publikoak 2023 amaierarako bigarren fase horren lizitazio guztia amaitzea. AHTari dagokionez, gaineratu du obrek finantzaketarik handiena jaso dutela aurten: 35 milioi. Departamenduz departamendu joan da gobernuaren planak eta asmoak xehatuz. «Noski dagoela asko hobetzeko», arrapostu du ordubete eta 40 minutuko diskurtsoaren amaieran. Dena den, haren iritziz, gauza bat da hobetzeko proposamenak egitea, eta bestea «hondamendia iragartzea». Navarra Sumako Javier Esparzaren diskurtsoari aurre hartuz, salatu du errealitateak bizkarra ematen diela «apokalipsiaren iragarleei».]]>