<![CDATA[Joxerra Senar | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 27 Jun 2022 20:01:05 +0200 hourly 1 <![CDATA[Joxerra Senar | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Torturaren aurkako oihu zabala Iruñean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/009/001/2022-06-26/torturaren_aurkako_oihu_zabala_iruean.htm Sun, 26 Jun 2022 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1943/009/001/2022-06-26/torturaren_aurkako_oihu_zabala_iruean.htm
Minutu gutxi berandu hasi zen autobus geltoki ondoko Bakearen plazan, Aitortza, erreparazioa, ez errepikatzeko bermea lelopean. Ehunka lagun elkartu ziren, eta, hasi aurretik, Jorge Txokarro sareko ordezkariak jasotako babes zabala eskertu zuen. Gogora ekarri zuen 150 eragile inguruk atxikimendua adierazi ziotela sarearen mezuari: zehazki bat egin zuten zortzi alderdik —tartean, EH Bilduk, Geroa Baik, Ahal Dugu-k, Ezker Batuak eta Batzarrek—, zortzi sindikatuk —besteak beste, ELA, LAB, CCOO, ESK, Steilas, Hiru— eta gizarte arloko ehundik gora elkartek. Manifestazioan izan zen Ana Ollo Erakundeekiko Harremanetako kontseilaria eta Unai Hualde Nafarroako Parlamentuko lehendakaria. Geroa Baiko eta EH Bilduko parlamentari batzuk ere bertan izan ziren.

Iruñea erdiguneko kaleak zeharkatuz, Askatasunaren plazarantz zuzendu zen manifestazioa. Une oro, bozgorailuetatik 1960tik 2012ra bitartean torturatuak izan direnen izenak entzuten ziren. Grabazio hori egiteak, torturatuen izenak irakurtzen, berriz, 25 minutu eman zituen Lohizune Amatria kazetariak. Izan ere, asko dira. Torturatuen Sareak epe horretan izandako tortura kasuen errolda bat egin du. Gaurdaino 829 lagunen testigantzak bildu dituzte, eta orotara mila kasu inguru zenbatu. Gehiago izango direla uste dute, baina.

Epe horretako ikerketa ofizialik ez da egin oraindik. Iragan legealdian, Uxue Barkosen gobernua ahalegindu zen, baina Nafarroako Auzitegi Nagusiak galarazi egin zuen. Soilik 1960tik 1978ra artekoak ikertzea baimendu zuen. Alta, orain dela aste gutxi gobernuak 1979tik aurrera izandako kasuak ikertzeko deialdi bat adjudikatu du EHUko Euskal Kriminologia Institutuaren alde.

«Zigor goserik gabe»

Manifestazioan, Jorge Txokarrok ontzat jo zuen ikerketa ofiziala abian jarri izana. Torturaren erreparazioa bizikidetzarako funtsezko ekarpena dela uste du. «Mendeku eta zigor goserik gabe, nafarren arteko bizikidetza beste balio batzuetatik eraiki nahi dugu, iragana ahaztu gabe etorkizun hobe bat egiteko».

Kultur eragileen izenean, Amaia Merino zinemagileak «torturaren lotsagabekeriaren aurka ahotsa altxatzeko» dei egin zion gizarteari. «Iraganean torturaren krudelkeria saihesteko gai izan ez baginen ere, mende erdi barru, ondorengo belaunaldiek ez dezatela galdetu beharrik izan nolatan ez genuen ahotsa altxatu».]]>
<![CDATA[LABek Nafarroako Barne zuzendariaren dimisioa eskatu du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1963/007/001/2022-06-25/labek_nafarroako_barne_zuzendariaren_dimisioa_eskatu_du.htm Sat, 25 Jun 2022 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1963/007/001/2022-06-25/labek_nafarroako_barne_zuzendariaren_dimisioa_eskatu_du.htm
Gaur Iruñean emandako prentsaurrekoan, adibide gisa jarri du ekainaren 14an Leire mendilerroan sutea piztu zenean Zangozako parkean hiru suhiltzaile baino ez zeudela laneko txandan. «Hori da ezarritako gutxienekoa, eta, praktikan, egunerokoan gehienekoa dena».

LABek azpimarratu du urteak daramatzatela zerbitzuaren gabeziak salatzen, eta bi asteotako egoerak «inoiz baino nabarmenago» utzi duela gabezia hori. Adibidez, langileei dagokienez, «orain dela hogei urteko langile kopuru bera» mantentzen da: hiru suhiltzaile parke bakoitzeko. «Hori ez da nahikoa egun ditugun zerbitzu guztiei erantzuteko».

Baso suhiltzaileak ere falta direla deritzote: «Salatu nahi dugu kanpainetarako gutxieneko langileak kontratatzen dituztela oraindik ere, eta hori ez dela nahikoa». Gaineratu du atal hori egonkortzeko egin den deialdi prozesua ez dela nahikoa.

Agintariei dagokienez, salatu du egitura operatiboa «oso kaskarra» zela legealdi hasieran, eta orain are gehiago okertu dela: «Barne Zuzendaritza Nagusiak epe laburreko konponbideak baino ez ditu bilatu 2020-2023 aldiko Plan Estrategikoan atzemandako okerrak zuzentzeko. Adibidez, gaur egun, buruzagitza operatiboen %50 aldi baterako okupatuta daude».

Horregatik, Amparo Lopez Nafarroako Gobernuko Barne zuzendariaren dimisioa eskatu du, baso suteen kasuan ez delako egon aurreikuspenik, ezta alerta gaitasunik eta prebentzio neurririk ere. Sindikatuaren aburuz, Suhiltzaileen Zerbitzua indartu eta berrantolatu behar litzateke.

Talde espezialista

Adibidez, LABek uste du talde espezialista bat sortu beharko litzatekeela oihanetako suteak itzaltzeko eta prebentziorako. Gainera, helikopteroetan aritzen den taldean langile gutxiago daude, eta horrek erantzuteko gaitasuna apaltzen du. «Egitura, langile eta antolakuntza gabeziei babes eta segurtasun ekipamenduetan, parkeetan, ibilgailuetan eta ordainsarietan egindako inbertsioa hobetzeko beharra gehitu nahi diegu, 2002. urtetik aurrera suhiltzaileen kasuan gelditu egin baitira», aipatu du Urko Araizek.

Eskuinetik ere iritsi zaizkio kritikak Nafarroako Gobernuari. Herenegun, Javier Esparza UPNko presidenteak Javier Remirez presidenteordearen dimisioa eskatu zuen, eta, hari erantzunez, Maria Txibite Nafarroako presidenteak atzo adierazi zuen Remirezekin «erabateko konfiantza» duela, baita iragan larunbatean hasitako suteak itzaltzen jardun zuen talde guztiarekin ere. «Erantzukizunez» jokatu dutela adierazi zuen: «Lehentasuna pertsonak salbatzea izan bada, lortu dugu; lehentasuna eremu urbanoak salbatzea izan bada, hein handi batean lortu dugu. Baaina, noski, baso guneetan eta nekazaritzan izandako kalteak neurtu beharko ditugu». Hain justu, aurreratu zuen datozen egunetan gobernuak azalpenak emango dituela parlamentuan.

Remirezek berak ere egin zion erreferentzia Esparzaren dimisio eskariari: «Tragediaren erabilera alderdikoia» egitea egotzi zion Navarra Sumako bozeramaileari, eta salatu zuen haren kritikak zalantzan jarri dituela babes zibilean aritutako talde osoaren gaitasuna eta kudeaketa. Gainera, gogorarazi zuen Esparzak Nafarroako Gobernuaren babes sozialerako profesionalak «primeran» ezagutzen dituela, Ingurumen kontseilaria izan zenez gero. Horregatik, bereziki larritzat jo zuen haren kritika. «Zorrotzak eta eraikitzaileak» izateko eskatu zuen, eta «politikeria» alboratzeko.]]>
<![CDATA[LABek Nafarroako Barne zuzendariaren dimisioa eskatu du]]> https://www.berria.eus/albisteak/215090/labek_nafarroako_barne_zuzendariaren_dimisioa_eskatu_du.htm Fri, 24 Jun 2022 14:49:32 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/215090/labek_nafarroako_barne_zuzendariaren_dimisioa_eskatu_du.htm Oihan Mendo, Garesko alkatea «Amorrua eta pena dugu, altxor ekologiko bat galdu dugulako» Gaur Iruñean emandako prentsaurrekoan, adibide gisa jarri du ekainaren 14an Leire mendilerroan sutea piztu zenean Zangozako parkean hiru suhiltzaile baino ez zeudela laneko txandan. «Hori da ezarritako gutxienekoa, eta, praktikan, egunerokoan gehienekoa dena». LABek azpimarratu du urteak daramatzatela zerbitzuaren gabeziak salatzen, eta bi asteotan bizitako egoerak «inoiz baino nabarmenago» utzi duela gabezia hori. Adibidez, langileei dagokionez, «orain dela hogei urteko langileria bera» mantentzen da: hiru suhiltzaile parke bakoitzeko. «Hori ez da nahikoa egun ditugun zerbitzu guztiei erantzuteko». Baso suhiltzaile gutxi Baso suhiltzaileak ere falta direla deritzote. «Salatu nahi dugu kanpainetarako gutxieneko langileak kontratatzen dituztela oraindik ere, eta hori ez dela nahikoa». Gaineratu dute atal hori egonkortzeko egin den deialdi prozesua ez dela nahikoa. Agintariei dagokionez, salatu du egitura operatiboa «oso kaskarra» zela legealdi hasieran, eta orain are gehiago okertu dela. «Barne Zuzendaritza Nagusiak epe laburreko konponbideak baino ez ditu bilatu 2020-2023 aldiko Plan Estrategikoan atzemandako okerrak zuzentzeko. Adibidez, gaur egun, buruzagitza operatiboen %50 aldi baterako okupatuta daude». Horregatik, Amparo Lopez Nafarroako Gobernuko Barne zuzendariaren dimisioa eskatu du, baso suteen kasuan ez delako egon aurreikuspenik, ezta alerta gaitasunik eta prebentzio neurririk ere. Sindikatuaren aburuz, Suhiltzaileen Zerbitzua indartu eta berrantolatu beharko litzateke. Talde espezialista Adibidez, LABek uste du talde espezialista bat sortu beharko litzatekeela oihanetako suteak itzaltzeko eta prebentziorako. Gainera, helikopteroetan aritzen den taldean langile gutxiago daude, eta horrek erantzuteko gaitasuna apaltzen du. «Egitura, langile eta antolakuntza gabeziei, babes eta segurtasun ekipamenduetan, parkeetan, ibilgailuetan eta ordainsarietan egindako inbertsioa hobetzeko beharra gehitu nahi diegu, 2002. urtetik aurrera suhiltzaileen kasuan gelditu egin baitira», aipatu du Urko Araizek. ]]> <![CDATA[Ukrainako gerrak eta inflazioak ez dute moteldu Nafarroako ekonomia]]> https://www.berria.eus/albisteak/215092/ukrainako_gerrak_eta_inflazioak_ez_dute_moteldu_nafarroako_ekonomia.htm Fri, 24 Jun 2022 13:39:47 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/215092/ukrainako_gerrak_eta_inflazioak_ez_dute_moteldu_nafarroako_ekonomia.htm Apirilean aurreratutakoa berretsi du Nastatek. Oraingoz, inflazioak eta otsailean hasitako Ukrainako gerrak ez dute eragin handirik izan Nafarroako ekonomiaren dinamismoan. Alde batetik, lehen hiruhilekoan iazko azken hiruhilekoko erritmo berean handitu da BPGa. Bestetik, urte arteko tasari dagokionez, hazkundea %6,5ekoa da Ekonomiak bi alde ditu, eta, eskaintzari dagokionez, industriak (+%7,4), eraikuntzak (%6,8) eta merkatu zerbitzuek (+%9,3) igoera handia izan dute iazko datuekin alderatuta -zerbitzuek, oro har, %7 egin dute gora-. Iazko lehen hiruhilekoan pandemiaren ondorioz murrizketak indarrean zeudenez, alderatze horren ondorio ere bada igoera. Hala, ostalaritzaren eta administrazio zerbitzuen jarduera igo da gehien. Eskariaren atalean, sendien kontsumoa hiru hamarren jaitsi da iazko azken hiruhilekotik aurtengo lehen hiruhilekora; %4,4koa da hazkundea urtarriletik martxora bitartean. Inbertsioa, berriz, sei hamarren igo da, eta adieraz dezake oraingoz inflazioak, gerrak eta hornidura kateetako arazoek ez dutela enpresen inbertsio ahalmena geldotu. Bide beretik, esportazioak %5,9 handitu dira urtebetean, urtarriletik martxora arteko epean. Batik bat industria jarduerak azaldu du dinamismorik handiena kanpo merkataritzan. Epe berean, inportazioak %2,9 handitu dira. Nastaten arabera, esportazioen eta inportazioen alde positiboa handitu da lehen hiruhilekoan. Enplegua, berriz, %5,2 handitu da lehen hiruhilekoan, Nastaten arabera. Eraikuntza eta merkatu zerbitzuak izan dira lanpostu gehien sortu duten bi sektoreak: %6 eta %6,5, hurrenez hurren. Industrian %2 handitu da lanpostu kopurua, eta lehen sektorean, %0,2. ]]> <![CDATA[«Amorrua eta pena dugu, altxor ekologiko bat galdu dugulako»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/004/001/2022-06-24/amorrua_eta_pena_dugu_altxor_ekologiko_bat_galdu_dugulako.htm Fri, 24 Jun 2022 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1857/004/001/2022-06-24/amorrua_eta_pena_dugu_altxor_ekologiko_bat_galdu_dugulako.htm
Nola bizi izan dituzu egunok?

Intentsitate handiarekin, urduri, beldurrez eta ezintasunez. Larunbat eguerdian hasi zen, deitu ziguten esanez Legarda eta Obanos hustuko zituztela sute handi baten ondorioz, eta Garesen herritarrak jasotzeko eskatu ziguten. Azkar batean, frontoia ireki genuen, eta elkartasun olatua sortu zen: gazteak gerturatu ziren laguntzera, ostalariek edariak eta janaria ekarri zituzten, dendariek ere bai... Lo egiteko tokien zerrenda egin genuen, baina handik ordubetera sutea jada Garesen genuen.

Arazoa zuengana heldu zen.

Suteak oso abiadura handian egin zuen aurrera. Zabalgain auzoa husterako, deitu ziguten une horretan hegoaldeko partean zela eta hustu behar genituela beste bi auzo. Egun osoa lanean eman genuen. Burua hotz, bestela urduritasunak janda, kontrol gabe geundekeen. Guztira, bost auzo hustu behar izan genituen. Emozioz bizi du egoera jendeak, denek nahi zuten lagundu sua itzaltzen, eta hori dena ere antolatu behar zen. Zorionez, gauerako Garesen mundu guztia bere etxera itzuli zen, eta egoera nahiko baretu zen. Igandean, egon ginen mendia ureztatzen sute berriak ez sortzeko, eta hasi ginen ondoko herriak laguntzen. Artazura joan ginen, eta bertako jendea hartu genuen, herria hustu zutelako.

Ondorioak neurtzeko garaia da?

Bai, egoera kontrolpean dago. Urduritasuna amorru bilakatu zaigu. Kalkulatzen dugu Garesen lurraren %70 kiskalita dagoela, bai eta gure basoen %90 ere. Obanosen eta Legardan, oraindik gehiago. Amorrua sortzen du. Pena ematen du, 500 urteko basoak genituelako: haritzak, artadiak... Altxor ekologiko bat galdu dugu.

Nekazarientzat uzta biltzeko garaia zen hau. Galera gogorra da.

Bai, oso gogorra. Espero dugu aseguruak hor egotea. Dagokion balioa eman nahi diet nekazarien lanari. Egunak eta egunak eman dituzte suebakiak egiten. Adibidez, Garesen funtsezkoak izan ziren, Zabalgain auzoaren inguruetan sutea etxeetara ez ailegatzeko.

Zer eskatu nahi duzu?

Birlandaketa ezin da herrien edo auzolanaren eskuetan utzi bakarrik. Guk joan den urtean 200 zuhaitz landatu genituen; aurten, beste horrenbeste, eta jarraituko dugu landatzen, baina suaren ondorio hauek orokorrak dira. Plan berezi bat behar dugu, eta basoaren bestelako kudeaketa bat. Gainera eskertu egin nahi nieke bai zerbitzu publikoei eta bai boluntarioei. Gazteei, batez ere. Pandemian oso kritikatuak izan dira, eta Garesen hor egon dira, edozertan laguntzeko prest. Eskertzekoa da.

Suteen aurretik, bi lan istriputan hiru langile hil ziren. Bi dolu egun deklaratu zenituzten.

Oso egun gogorrak izan dira. 3.000 biztanleko herri baten bi lan istriputan hiru lagun hiltzeak gogor jotzen du gizartea, eta nola ez, udala. Pertsonak ezagutzen dituzu, eta oso gertutik bizi izan duzu.

Herrian 0-3 zikloko haur eskola duzue, eta langileak greban dira maiatzaren 2tik. Zer iritzi duzu lan gatazkari buruz?

Guk haur eskola kudeatzen dugu, baina inposatuta datorkigu. Udalean erabaki genuen hezitzaileen lan baldintzak hobetzea, soldatak osatzen ditugu, kontratatzen dugu langile gehiago garbiketarako eta jantokirako, baina udalaren ahalmena mugatua da. Uste dugu langileen aldarrikapenak bidezkoak direla eta Hezkuntza Departamentuak haiekin eta Nafarroako Udal eta Kontzejuen Federazioarekin negoziatu behar duela, konponbide batera ailegatzeko lehenbailehen.

Zer zailtasun eta abantaila ditu Gares kudeatzeak?

Euskal Herri mailan, ziurrenik herri txikia gara, baina Nafarroako errealitateari begira, tamaina ertaina du, eta gure eskualdean motor moduan funtzionatzen du. Izarbeibarko herriekiko erantzukizun bat dugu, zerbitzu batzuk eskaini behar dizkiegulako: eskola, haur eskola, osasun etxea. Oso argi dugu gure erantzunak izan behar direla komunitarioak: guztion esfortzua da. Adibidez, 2016an lan poltsa bat jarri genuen abian langabeei lanpostu bat eskaintzeko, eta, orain, Garesekin batera, Obanos, Mañeru, Mendigorria eta Zirauki daude. Ez du zentzurik Gares gisa soilik lan egitea.

Politikoki, EH Bilduk ez du gehiengorik. Alderdi tradizionalik ez egoteak errazten al du?

Izan liteke. Hauteskundeetan talde independenteak aurkezteak errazten du akordioak egitea, ez direlako hain zurrunak. Batzuetan, independenteak baldintza gabeko talde gisa ager daitezke, baina baldintza politikoak eta ekologia propioa dituzte gizartearen barruan, eta hori ere kontuan izan behar da. Garesen ikasi dugu elkarrekin lan egiten eta hiru talde ditugu. Gobernu erantzukizunak ditugu; batzuek gehiago, besteek gutxiago. Bilatu dugu modu bat elkarrekin lan egiteko. EH Bilduk hori ere lortu du beste herri batzuetan; adibidez, Tafallan eta Galdakaon. Gertutasunean oinarritutako politikak erraztasun horiek ditu.

Nafarroako udal finantzaketaren erreforma da Legealdiko mugarririk garrantzitsuenetako bat.

Gaurkotu egin du zahar geratu zen finantzaketa sistema. Bermatzen du eragile diren herriek zerbitzuak eskaintzea ibarreko herriei.

Zer ahalbidetzen dizue?

Oso urte konplikatua izaten ari da. Adibidez, argindarraren prezioa nabarmen igo da: iaz, 80.000 euro ordaindu genuen kaleko argiterian, eta, aurten, 160.000. Udalek behar ditugu baliabideak, eta oso garai onean etorri da. Dena den, ez ditu erantzun guztiak ematen.

Navarra Sumak, aldiz, kontra egin du, eta Iruñea hiriburua kaltetua izango den mezua zabaldu du. Zer deritzozu?

Biktimarena egin du. Iruñeak baliabide ugari ditu, eta horregatik kexatzea ere! Udal gehienek babestu dute erreforma, eta horren aurrean biktima gisa aurkeztea, ez da zentzuzkoa. Tutera bera ere kexatu da, nahiz eta finantzaketa hobetzen zaion.

EH Bilduk Euskal Eredua izeneko estrategia aurkeztu du. Zer ekarpen egin dezakezue hor udalek?

Krisi anitzeko une batean gaude: ekonomikoa, zaintzarena, energetikoa... Udalek asko dugu horri buruz esateko, txikitasunetik zein handitasunetik. Herritarrengandik gertuen den administrazioa gara, eta horrek baliabide batzuk ematen dizkigu herritarrekin lan egiteko. Hori da EH Bilduren eredua: eragileekin eta herritarrekin lan egitea, proiektuak elkarrekin ateratzea eta erronka horiei guztiei erantzun propioak ematea.

Garesen, adibidez, zertan ari zarete?

2015etik daramagu lanean proiektu energetikoekin. Ibilbide luze horretan asko ikasi dugu. Trantsizio energetikoan oso garrantzitsua da nola ekoitzi, baina baita nola murriztu kontsumoa eta behar energetikoak ere. Ezingo dugu dena elektrifikatu, eta horrek eramaten gaitu kontsumo eredua aldatzera. Adibidez, uste badugu auto elektrikoarekin gure parke guztia elektrifikatuko dugula, oso zaila izango da. Garraiorako beste ereduak sustatu behar ditugu. Oso erronka sendoa eta konplexua da, baina aldi berean oso interesgarria.

Bestelako gobernantza eredua aldarrikatu duzue.

Gure eredua da herritarrekin eta eragileekin lan egitea eta komunitatea ahalduntzea. Erabakiak hartzeko aukera eman behar zaie, eta hori errespetatzea funtsezkoa da, gustatu edo ez. Garesen, adibidez, igerilekuak eraberritu behar genituen legedira egokitzeko, eta erabaki genuen hori herriarekin batera egingo genuela. Gestio kolektiboa da gure ezaugarrietako bat, baita beste taldeekin lan egiteko gaitasuna ere.

Udal arloan lehen indar munizipalista da EH Bildu, 1.100 zinegotzirekin. Zein da erronka: eustea ala haztea? Eta nola?

Oso norabide onean gaude. Udalek urtebete dugu lan egiteko. Ez dugu saldu behar, herritarrek ikusten dutelako egiteko beste modu bat dugula. Norabidean antzematen da: 2015ean, EH Bildu ezinbesteko izan zen aldaketan, bai gobernuan eta bai hainbat udaletan. 2019an, lehen indar munizipalista bihurtu ginen, eta, 2023koari begira, perspektiba onak ditugu. Laura Aznal da gure hautagaia gobernurako eta Joseba Asiron Iruñerako.]]>
<![CDATA[Nafarroako bost errepidetan bidesariak ezarriko zaizkie kamioiei 2024a baino lehen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/010/001/2022-06-24/nafarroako_bost_errepidetan_bidesariak_ezarriko_zaizkie_kamioiei_2024a_baino_lehen.htm Fri, 24 Jun 2022 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1877/010/001/2022-06-24/nafarroako_bost_errepidetan_bidesariak_ezarriko_zaizkie_kamioiei_2024a_baino_lehen.htm
Aspalditik datorren arazo bati emandako konponbidea izan da kamioiei bidesariak ezartzea. Gobernuak iragan legealditik azpimarratu du gero eta handiagoa dela lurraldeko errepide sarearen defizita; hau da, azken bi hamarkadatan handituz joan da mantentze egoki baterako beharko lukeen diru kopuruaren eta egiazki baliatu denaren arteko aldea. Kalkuluen arabera, urtean gutxienez 70 milioi euro behar dira urtero 3.821 kilometroko errepide sarearen mantentze lanak finantzatzeko. Alta, azken hamar urteetan batez beste urtean 28 milioi euro inbertitu dira zeregin horretan; erdia baino gutxiago, alegia.

Egin gabeko inbertsioak

UPNren garaian landutako aurreko errepide planak aurreikusten zuen 2010etik 2018ra bitartean 1.300 milioi euroren inbertsioak egin beharko liratekeela azpiegiturak berritzeko eta bideak baldintza egokietan izateko. Alta, egiazki, asmoak haizeak eraman ditu, eta balizko aurrekontu horren %92 ez da erabili.

Horrek ez du esan nahi errepideetan gutxi gastatzen duela Nafarroak. Urtez urte errepideen kalitatea okertzen ari bada ere, egiazki, Nafarroak urtero beste 75 milioi euro jartzen ditu Pirinioetako eta Bideko autobideetako kanonak ordaintzeko. Izan ere, UPNren garaian egindako bi azpiegitura horiek ezkutuko ordainsari bidez finantzatu ziren, Sistema horren bidez, autobide horietako ibilgailu kopuruaren araberako kanon bat ordaintzen zaie urtero enpresa kudeatzaileei, ustez eraikuntza kostua eta mantentze lanak finantzatzeko. Atzo bertan Navarra Sumari leporatu ziotenez, bi autobideak «lau bider» ordaintzen ari dira zergadunak.

Errepide mapako beste bi autopista nagusiak —Iruñea eta Tutera arteko AP-15 eta Tuteratik Corteserako AP-68 ibilgailu guztientzako bidesariekin finantzatzen dira.

Egoera horretan guztian arduraren parte bat UPNk izan badu ere, atzo neurriaren aurka azaldu zen Navarra Suma. Javier Garcia parlamentariaren arabera, «garraiolariek ordainduko dute gobernuaren eraginkortasunik eza». Haren irudiko, errepideen inbertsio falta ezin da garraiolarien bizkar jarri, eta gobernuak aukera du aurrekontuetatik diru hori ateratzeko.

PSNk eskatu zion zehaztu zezala zer zerbitzu publikotatik murriztuko lukeen finantzaketa errepideetako behar hori asetzeko. Jorge Agirre sozialistaren arabera, eztabaida horretan gakoa ez da nola finantzatu nahi diren errepideak baizik «nolako errepideak» izan nahi diren. Hala, gobernuak 2028rako IV. errepide plana aurkeztu du aurten, eta 1.400 milioi euroren inbertsioak aurreikusten dira. «Funtsezko azpiegiturak dira errepideak lurralde eta gizarte kohesiorako».

Duela aste batzuk, Geroa Baik ez zuen egitasmoa babestu, eta «xantaia egitea» aurpegiratu zion PSNri, bidesarien legea onartu ezean Geroa Baik bultzatutako Etxebizitza legearena ez zela onartuko galdegin ziolako. Haatik, gerora akordioa lortu zuten. Pablo Azkonaren irudiko, euren taldeak egindako aldaketekin «hobetu» egin da proposamena.]]>
<![CDATA[Errautsak utzitako etsipena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/002/001/2022-06-21/errautsak_utzitako_etsipena.htm Tue, 21 Jun 2022 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1928/002/001/2022-06-21/errautsak_utzitako_etsipena.htm
Iruñetik Lizarrarako norabidean, A-12 autobidean Erreniegako tunela pasatuta alde bietara sei kilometroan berde eta hori zena beltzak hartu du. Garesko irteeran, Berta Perez Ziriza pozik da suak ez duelako Pago de Obanos upategia hartu. Larunbatean, joan ezin zirenez, zer gertatuko ote zen kezketan zeuden. Igandean etorri ziren. «Zortea izan dugu, errepideak eta inguruko bideek galarazi egin dutelako suak aurrera egitea». Beste lantoki batzuek ez dute hainbeste zorte izan. Suak harrapatutako tokietako bat Garesko Señorio de Sarria upategi eta esne etxaldea da. Han bizi zirenek tokia utzi behar izan zuten.

Paisaia erraustuak biltzen du Obanos. Garesko norabidean, suaren arrasto beltza herriko sarrerako etxe baten horman amaitzen da. Suebaki batek galarazi zuen etxe horretaraino iristea. Haatik, beste etxe bat osorik erre zen, baita herriko kooperatibako sabaia ere. «Obanos inguratzen duten etxe guztiak kinka larrian izan ziren; ingurune guztia dago belzturik», esan du Arantxa Hernandez Obanosko alkateak. Suteetako bat Eunate baselizatik gertu den mendi magaleko larre batean sortu zen, eta hego haizeak lagundurik errepidea zeharkatu eta arrapalada batean zuzendu zen lehenik Muruzabalera, handik Obanosera eta gerora Gareserantz. 14:30ean eman zioten abisua Hernandezi. «Izugarria izan zen, minutu gutxiko kontua izan zen. Ordu horretan hainbeste sute zeuden, ez zizkiguten bitartekorik bidaltzen. Herria jendeari esker salbatu da. Hala aitortu digute suhiltzaileek».

Ahal zuten moduan erantzun zioten mehatxuari, lehenik toki batean eta gero bestean itzaliz. Momentu larriak izan ziren. «Satarte moduko bat izan zen, ia harrapaturik geunden. Herria suak inguraturik zegoen», azaldu du Hernandezek. Dena den, Garesko norabidean irteeretako batean sua kontrolatzea lortu zutenez, Guardia Zibilak herria husteko agindu zuen. Zenbait bizilagunek nahiago izan zuten bertan geratu. «Ausart batzuk sutan sartu ziren euren etxea salbatu nahi zutelako, eta lortu zuten itzaltzea».

Patxi San Nicolasen arabera, inguruetako lehorreko laboreak erregai arriskutsu bat dira, eta gari lehorrak eta hego haize bortitzak hauspoturik sua gorantz zetorrela ikusi zuen: «Suak ez zuen lurrean oinarririk, baina, haize ufaden ondorioz, su garrak sei metro igotzen ziren, eta dena idortzen zuten». Urduritasun handiko une horietan, keak harturik zegoen herria, eta orain askok nabari dituzte arnasteko arazoak. Beste obanostar batek dioenez, ahal zuten moduan erantzun zuten, baina ezintasuna «handia» izan zen. Sua pasatu zen, eta 20:00etarako asko etxera itzuli ahal izan ziren.

Antzeko egoera bizi izan zuen Jesus donostiarrak, Muruzabalen. Bere etxeko hormak hegoaldera ematen du, eta ondoko larreak belzturik izateaz gain, paretan nabari da suak utzitako arrastoa. Etxearen alboan, hormaren bestaldean den zuhaitz eta adarrak seinalatuz, mehatxuaren nondik norakoa azaldu du: «Su garrek zuhaitz hori hartu izan balute, hori dena egurra da eta akabo etxea. Ingurua busti genuen, baina zortea izan dugu». Donostian, euren senide batzuk erretiratutako suhiltzaileak dira, eta sua piztu zenean haiei deitu zieten, eta egoeraren berri eman. «Haizearen norabidea esan zigutenean esan genien harantz zihoala», esan du suhiltzaile donostiarretako batek. Ziztu bizian atera ziren Nafarroarantz, laguntzeko asmoz, baina 17:00etan iristerako okerrena pasatuta zegoen.

Utergan, gaua erne

Beste sute bat Legarda eta Uterga artean piztu zen. Barasoain aldera zuzendu zen autobidea zeharkaturik eta Erreniegako hego hegalean barrena hedatu zen. Igande gauean Utergan, haizearen norabide aldaketaren ondorioz, erne egon dira suak herrirantz joko ote zuen beldurrez. Laborariek suebakiekin inguratu zuten herria. «Beldurgarria izan da. Herria hustuko ote zen edo ez pasatu dugu gaua», azaldu du herritar batek. Patxi Arraizak, Utergako beste askok bezala, suteari aurre egiteko lanetan pasatu zituen azken orduak. Uste du okerrena igaro dela, baina arrisku oro arindu nahirik, Erreniegan diren pinu batzuk mozteko asmoa adierazi du.

Larunbatean hasitako suteak pizturik jarraitzen zuen Erreniegan. Hegoaldera, Gares, Argiñaritz, Artazu, Girgillao herrietarantz jo zuen. Azken bi horiek ebakuatu zituzten, baina etxera itzuli ahal izan ziren arratsean. Guztira, atzo gauean, zazpi ziren hustutako herriak. Tafalla Zangozarekin lotzen duen errepidea moztuta zegoen atzo eguerdian San Martin Unxen. Herriaren atzealdean, ke zutabe handi bat nabari zen. Bizitako une larrien adierazle, herriaren inguruko mahasti eta larreak errauts ziren atzo. Errepidearen alde batera, behealdean, bi upategi onik atera ziren. Beramendi upategiko langile batek uste du «zorte ona» izan zutela. «Sutea itzali gabe dagoenez, oraindik ez digute uzten ikusten zer eragin izan duen mahastietan».

Gertu, Orbaibarreko mendien hego hegalean, itzaltze lanetan ziharduten atzo, gelditu gabe. Helikopteroek ondoko Nafarroako Ubidetik hartzen zuten ura. Arratsaldean jakin zen beste bi sute piztu zirela: Esaren inguruetan eta Lodosan. Amesgaiztoak ez du etenik.]]>
<![CDATA[Paisaia etsigarria utzi dute garrek]]> https://www.berria.eus/albisteak/214882/paisaia_etsigarria_utzi_dute_garrek.htm Mon, 20 Jun 2022 09:38:45 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/214882/paisaia_etsigarria_utzi_dute_garrek.htm Nafarroa erdialdea sutan da ostiralaz geroztik, eta paisaia etsigarria utzi dute garrek. «Garia erregai moduko bat izan da», adierazi du nekazari batek. Nafarroako Gobernuak uzta biltzeko makinekin egin beharreko lanak bertan behera uzteko agindu du asteazkenera arte. Hainbat iturriren arabera, baliteke uzta biltzeko lanetan piztu izana suak; uzta jasotzeko sasoia da hau, eta, azken asteetako lehortearen ondorioz, edozein gar nahikoa da sute handi bat eragiteko. «Pago de Obanos upategian oso gaizki pasatu zuten larunbatean, etorri ezinik, jakin gabe zer gertatu den. Zortea izan dugu; txarrean pozik gaude». Ingurua erreta baina errepide eta bideek inguratua, upategia onik da. Igande goizera arte ezin izan ziren etorri ikustera. Legardara doan errepidea itxita dago, sutea oraindik piztua den seinale. Erre usaina oro har. Obanosen, txalet bat erre zen, eta kooperatibako teilatua. Herria «urduri eta triste» dago Arantxa Gonzalez alkatearen arabera. Arrapaladan etorri zen sua larunbatean, 14:40 aldera. «Kaos bat izan zen». Bizilagunek egin zuten suebakia erabakigarria izan zen suaren bidea eteteko. Nafarroako Gobernuak eskerrak eman dizkie atzo lan horretan lagundu zuten nekazariei eta boluntarioei.]]> <![CDATA[Euskara, itzalaren bila]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1957/048/001/2022-06-19/euskara_itzalaren_bila.htm Sun, 19 Jun 2022 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1957/048/001/2022-06-19/euskara_itzalaren_bila.htm
Karrikaluze elkarteak Atarrabian euskararekin erlazionatutako kultur ekitaldiak egin ohi ditu, eta aurten lehen aldiz Euskarazoka antolatu du. «Saiatu gara egiten azoka bat euskaraz, jendeak euskal giroan egoteko aukera izan dezan goiz osoan», aipatu du Antonio Iriarte elkarteko kideak. Hemeretzi artisau izan dira, eta euren postuetan askotariko produktuak salgai daude. Guztiek euskara dute amankomunean.

Izan ere, Karrikaluzek asmo argia izan du: saltzaileekin tratua egiteko orduan herritarrek euskaraz aritzea, baita hizkuntzaren ezagutza urria dutenak ere. Horretarako, ele bitan, eskuorria banatu du Karrikaluzek, ohiko agurrez gain, salerosketarako esaldiak ikas eta erabil ditzaten: «Honek zenbat balio du? Hau dasta dezaket? Neurri txikiagorik badaukazu? Beste kolore batean badaukazu? Zenbatean dago gazta kiloa?...»

Azken esaldi hori erabil dezake bere hiru semeekin Gorka Floresen postura gerturatu den ama batek. Zaharrenak euskaraz badaki, baina, lotsati, kosta zaio ezer esatea. Hitz egiten ez duenez, umore puntuarekin, Arbizuko (Nafarroa) Poxtinekoa etxeko Floresek arrapostu egin dio Sakanako herrietako euskara «itxiagoa» delako izango dela. Ama-semeak aldenduta, goiza «eskas» doala onartu du Floresek. 27 urte daramatza artzain eta gaztagile. Etxarri Aranatzen burdinetan lanean izan zen gaztetan, baina Fabricados Andia lantokia itxita, erretiroa hartzear zen osabari ardiak erosi zizkion, eta ogibide gogor horretan dihardu geroztik. «Euskal Herrian zehar ibili ohi gara gazta saltzen». Gaur, Dimako eta Urkiolako (Bizkaia) azoketan ibiliko dira bera eta arreba.

Amaia Armendariz Irotzen (Nafarroa) bizi da, eta duela bi hilabete hasi zen artisau lanetan. Buztinarekin bitxiak egiten ditu, forma emanez eta gero hainbat koloretan margotuz. Eugin estreinatu zen, eta Atarrabiakoa du azokan aritzen den bigarren aldia. Instagrameko Malen Bitxiak kontua berritasunak azaltzeko, produktuak saltzeko eta bestelako bitxitasunak kontatzeko baliatzen du.

Alboan Ibon Ollo dago: duela 27 urte Irunberrin (Nafarroa) sortutako upategi ekologikoaz arduratzen da. «Duela sei urte hartu nuen upategiko lema. 11 ardo mota egiten ditugu, beltzak, gorriak eta zuriak». Gaineratu duenez, ardo fruitutsuak dira, berriak, «jende gazteari zuzenduak».

Jende gutxi dabil eguerdian plazan. Irene Narbarte eta Leire Leza postuak begiratzen dabiltza, igerilekura joan aurretik. Handik gertu, itzalaren babesean eserita, Saioa Bildarratzek espero du bermutaren orduan jende gehiago gerturatuko dela. Amarekin batera, ehunak eta artileak saltzen dituzte duela sei urtetik hona. Euskal Herri osoan ibiltzen dira azokaz azoka. Merkatu fisikoez gain, birtualek ere gero eta garrantzi handiagoa dute, eta Instagramen Artisai Handmade kontuan ematen dituzten berritasunen berri. A Mano artisau elkarteko kide da Bildarratz. «Hona etorri garen gehienak elkarteko kideak gara. Hamar inguru gaude».

Ana Urteagak Iraizotzen (Nafarroa) dauka tailerra, eta han osatzen ditu egurrezko eskulturak. «Txikitan hasi nintzen. Aita abeltzaina zen, baina egurra lantzen zuen, eta hura ikusita zaletu nintzen». Urteagak irmo dio zaletasuna duela: «Nahiko nuke honetatik bizi, baina ez du ematen. Desagertzeko joera du. Azkenekoak gara». Azokak baliagarri zaizkio jendeak bere produktuak ikus ditzan eta harremanetan jar daitezen. Whatsappeko irudiak ere nahiko eraginkorrak dira: «Irudiren bat jarri, eta jendeak atsegin duela esan ohi dizu».

Euskara ikaslea

Kaleko artista da Trip, eta, hormetan grafitiak margotzeaz gain, serigrafiak egiten ditu. «Arteak kalera itzuli behar du», dio irmo. Margoan urtzen den metraileta bat da kamisetetako irudietako bat eta Artea da nire arma dio ingelesez. New Yorkeko artista bati eskatu zion erabiltzeko baimena. Euskara ikasten ari da, eta, arreta handiz, entzundakoa ulertu nahian, erne aditzen du. Iruñeko Alde Zaharrean Peñen Eguna da, baina nahiago izan du Atarrabiara joan: «Han ziurrenik gehiago salduko nuen, baina konbikzioz nator. Zezenketez paso egiten dut».

Bero sapa izan da protagonista, baina Karrikaluzek Euskarazoka antolatzen jarraitzeko asmoa du. Jarraituko du euskarak itzal bila.]]>
<![CDATA[Hungariak betoa ezarri dio multinazionalentzako %15eko gutxieneko zergari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1841/012/001/2022-06-18/hungariak_betoa_ezarri_dio_multinazionalentzako_15eko_gutxieneko_zergari.htm Sat, 18 Jun 2022 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1841/012/001/2022-06-18/hungariak_betoa_ezarri_dio_multinazionalentzako_15eko_gutxieneko_zergari.htm
Iaz, OCDE Ekonomia eta Lankidetza Garapenerako Erakundeak bultzaturik, munduko 136 herrialdek konpromisoa hartu zuten 750 milioi eurotik gora fakturatzen dituzten enpresei gutxienez %15eko tasa ezartzeko sozietate zergan. Konpromiso hori lege egiteko urrats garrantzitsua falta zaio EBri, zerga arloko neurriak aho batez onartu behar baitira.

Multinazionalen sozietate zergari %15eko gutxienekoa ezartzeaz gain, OCDEren akordioak bazuen beste ardatz bat: 20.000 milioi eurotik gorako salmentak izan eta %10etik gorako errentagarritasuna duten enpresek irabazitako diruaren %25 banatu beharko lukete lan egiten duten herrialdeetan. Helburua da batik bat erraldoi teknologikoen diru sarrera handiak modu bidezkoago batean banatu ahal izatea.

Nazioartean, konpromiso hori betearazteko lanak oso motel doazenez, orain gutxira arte Poloniak argudiatu du beste ardatz hori ere landu behar dela. Urteko lehen seihilekoan Frantziak du EBko lehendakaritza, eta, bere agintaldian akordioa lortu nahi duenez, Poloniarekin negoziatu du beto hori kendu zezan. Azkenik, EBk idatziz onartu du beste ardatza nazioartean garatzeko lan egingo duela, eta 2023 erdialderako nahikoa lantzen ez bada EBk bere kabuz egingo duela.

Akordioak eginda zirudienean, Hungariak jarrera aldatu du. Atzo, Mihaly Varga Finantza ministroak azaldu zuen ezin zuela babestu neurri hori Ukrainako gerrak eta inflazioaren gorakadak presio handia eragin diotelako ekonomiari. Gaineratu zuenez, enpresa teknologikoen irabaziak zergapetzeko lanketa teknikoa «atzeratuta» dago. Horregatik, Vargaren hitzetan, akordioa ez dago prest oraindik.

Frantziaren ikuspegia

Bi aste baino ez dira falta Txekiar Errepublikak EBren lehendakaritza har dezan, eta, ondorioz, ezezkoak zapuztu egin du azken hilabeteotan Frantziak akordioa lortzeko egindako ahalegina. Bruno Le Maire Frantziako Ekonomia ministroa, baina, «baikor» azaldu zen, eta, bilkura amaituta, aipatu zuen akordioa lortzeko ahaleginetan jarraituko duela egunotan. Ecofinen bileran, Le Mairek Hungariako ministroari aurpegiratu zion Ukrainako gerra hasi zenean gutxieneko sozietate zergaren alde azaldu zela, eta ordu hartan atzerapena ere ez zela arazo.]]>
<![CDATA[Gimenok 0-3 plataformari eskatu dio greba bertan behera uzteko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/005/002/2022-06-17/gimenok_0_3_plataformari_eskatu_dio_greba_bertan_behera_uzteko.htm Fri, 17 Jun 2022 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1892/005/002/2022-06-17/gimenok_0_3_plataformari_eskatu_dio_greba_bertan_behera_uzteko.htm
Gimenoren arabera, grebalariek kontuan hartu beharko lukete Nafarroako Gobernuak egin duen esfortzua. «Greba bertan behera uztea lagungarria izango litzateke lanerako, komunikaziorako eta adostasuna lortzeko». Haren irudiko, aurrekontu igoera «nabarmena» da, eta esfortzu handia egin du gobernuak: «Aintzat hartzen du orain geure gain har dezakeguna».

Kontseilariak gogoratu du 20.000 eurotik beherako diru sarrerak dituzten familiei doakotasuna ziurtatu diela 0 eta 3 urte arteko zikloan. Era berean, udalei puntu bat jaitsi diete haur eskolen finantzaketan egin beharreko ekarpenaren ehunekoa, %24raino. Gainera, aurki Gizarte Eskubideen menpeko haur eskolak Hezkuntza Departamentuaren egituraren barruan sartuko dira lehen aldiz. Era berean, haur hezkuntzako curriculum berrian sartuko litzateke 0-3 zikloa.]]>
<![CDATA[Gobernuaren eskaera «aintzat hartzeko» eskatu dio Gimenok 0-3 plataformari]]> https://www.berria.eus/albisteak/214738/gobernuaren_eskaera_laquoaintzat_hartzekoraquo_eskatu_dio_gimenok_0_3_plataformari.htm Thu, 16 Jun 2022 21:06:31 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/214738/gobernuaren_eskaera_laquoaintzat_hartzekoraquo_eskatu_dio_gimenok_0_3_plataformari.htm <![CDATA[Iruñeko Udalaren traben gainetik, bere egitaraua aurkeztu du Herri Sanferminak plataformak]]> https://www.berria.eus/albisteak/214687/iruneko_udalaren_traben_gainetik_bere_egitaraua_aurkeztu_du_herri_sanferminak_plataformak.htm Wed, 15 Jun 2022 12:00:27 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/214687/iruneko_udalaren_traben_gainetik_bere_egitaraua_aurkeztu_du_herri_sanferminak_plataformak.htm Duela bi aste adierazi zuten aurten ez zutela txosnarik jarriko, udalak «festen erdigunetik bazterrera» bidali nahi izan dituelako: Oko Andre Mariaren eta Errekoleten plazatik Errotazarrera; Arrotxapea auzora, alegia. Gaur, Iruñean eskainitako prentsaurrekoan gogora ekarri dute Enrique Maia Iruñeko alkateak «oinarririk gabeko aitzakiak» eman dituela, eta plataformak aurkeztutako alternatiba orori ezezkoa eman diola -udalak, kasurako, argudiatu du Alde Zaharrean enbarazu egingo lieketela bizilagunei-. Bitartean, Gazteluko plazan, sanferminen bihotzean, «makrofesta pribatua» antolatu du, festen «izaera herrikoiaren aurka». Udalaren erabakiak eragindako haserrea «loraldi herrikoi» bihurtu nahi izan dute, eta Enrique Maiari adierazi jarritako traba guztien gainetik zirrikituak baliatuko dituztela. Eskerrak eman dizkiete egitarau horretan parte hartu duten guztiei, eta bereziki Matalaz eta Zabaldi elkarteen ekarpena nabarmendu dute. Herri Sanferminak plataformaren arabera, egitarau hori auzolanean aurrera ateratzeko gai izan badira ere, ezin da egoera hori normalizatu. Hala, uztailaren 10ean, 18:30ean kalejira itxurako manifestazioa antolatuko dute, udalaren «goitik beherako festa eredu grisaren aurka» behetik gorako festa herrikoia aldarrikatzeko. Mezu argi bat bidali diote Maiari: «Hemen gaude, ez goaz bazterrera».]]> <![CDATA[Igerileku politikora jauzi egiteko prest]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1880/005/001/2022-06-15/igerileku_politikora_jauzi_egiteko_prest.htm Wed, 15 Jun 2022 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1880/005/001/2022-06-15/igerileku_politikora_jauzi_egiteko_prest.htm The Final Countdown. Bai, atzerako kontaketa hasi da. Sergio Sayasek eta Carlos Garcia Adanerok sortutako ikusminari erantzun diote Iruñean, eta badirudi prest daudela erronkari erantzuteko: atzean duten hoteleko igerilekuaren antzera, aurrean txaloka dituztenen babesa nahikoa ote den Nafarroako igerileku politikora jauzi egiteko.

Aretoan bildutako 150 pertsonek zutik eta txaloka hartu dituzte, eta aretoko aire egokituaren giro freskoa berotu dute ordurako. Entzule anonimo gehienen artean izen-abizen deigarri bakan batzuk daude: Luis Zarraluki, Barcinaren gobernuan Sustapen kontseilari izandakoa; Paz Prieto, Anvite Nafarroako ETAko biktimen elkarteko presidente eta Iruñeko hautetsi ohia; Ignacio Polo, Iruñeko UPNko zinegotzi izandakoa Barcinaren eta Maiaren agintaldietan, 2015era arte; Begoña Ganuza, Lizarrako alkate izandakoa. Garai batean Yolanda Barcinaren lerroko aurpegi ezagunak izandako horiez gain, bada berririk. Adibidez, 2019an Vox-en Iruñeko hautagai izandakoa, Irene Gorritxo bere Twitterreko kontuan Santiago Abascalen ondoan ageri da, eta, bere azken txioen artean, eskuin muturreko mezuez gain, Adaneroren diskurtsoren bat ere txiokatua du.

Sergio Sayas izan da hitza hartzen lehena. «Aurten Nafarroan izan den ekitaldirik jendetsuenaren aurrean gaude», nabarmendu du, hasteko. Kanpoan jendea sartu ezinik geratu dela aipatu du. Haren diskurtsoan, eta ondoren Garcia Adanerorenean, ez da UPN aipamenik egin. «Ez dugu erresumin hitzik esan nahi, ezta herraz jokatu ere. Hemen bat egiteko gaude», nabarmendu zuen. Haatik, UPN aipatu ez arren, zeharka bota dizkiote geziak euren alderdi izandakoari, eta besteak beste kritikatu dituzte haren lidergo ahula, koherentzia falta eta sozialistekiko morrontza.

Sayasen arabera, gaur egun politikan «gezurra da nagusi», eta horren aurrean balioa hartu dute «emandako hitzak eta koherentziak; alegia, ez esateak gauza bat eta ondoren kontrakoa». Gaineratu duenez, ausardiak eta amore ez emateak ere garrantzia hartu dute. Ezinbestean, otsailaren 3an gertatutakoa etorri da denen gogora. UPNk lan erreformaren alde bozkatzeko PSOErekin ituna egin ostean, Adanerok eta Sayasek kontra bozkatu zuten zuzendaritzaren irizpidearen kontra; krisia piztu zuen horrek, eta de facto alderditik kanpo geratu ziren.

Argitu duenez, UPNk aldatutako ildo politikoaren aurrean, eremu bat libre dago euren Navarra plataformaren aterkipean hartzeko UPNrekin atsekabetuak. «Nafarrok ez gara inoren ondare», azpimarratu du. «Askok galdetzen digute ea alderdia osatuko dugun. Batzuek itxaropenez galdetzen dute, eta beste batzuek, urduri. Kezkatuta daude euren boto emaileei huts egin baina alternatiba faltaren ondorioz ezinbestean eurei botoa ematera behartu nahi dutenak».

Ilusioa, ausardia, koherentzia, askatasuna eta, «hori guztia osatuz, Nafarroa». Bost ardatz horien inguruan osatu nahi dute plataforma, baina batik bat lehen bietan jarri du azpimarra Sayasek. Emozioari erreparatuz, «PSOEri eta nazionalismoari» aurre egingo dion alternatiba bat osatu nahi dute, eta ilusioa piztu. «Inork ez dezala pentsa PSOEren jostailu hautsia garela; egun batean erabili eta bestean saltzen zaitu. Ez gabiltza haien atseginaren bila: haien alternatiba izan nahi dugu».

Adanerok EH Bilduren menpe dagoen Pedro Sanchez bat deskribatu du. Adaneroren arabera, «egunero egin behar zaio aurre Sanchezi; bestela, arrisku bat da Espainiarentzat». Adanero konbentzituta dago bidea ez dela sozialistekin hitzartzea, baizik eta eskuinak gehiengoa lortzea. «Honi buelta eman dakioke. Nafarroa Espainia da, eta ez dago espainiar izateko modu hoberik nafar izatea baino». Bi protagonistek ez dute argitu bozetara aurkeztuko diren, baina, haien hitzak entzunda, igerileku politikora jauzi egiteko gertu dira.]]>
<![CDATA[Iruñeko espetxeko zuzendaritzaren «jarrera immobilista» salatu dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/010/001/2022-06-14/irueko_espetxeko_zuzendaritzaren_jarrera_immobilista_salatu_dute.htm Tue, 14 Jun 2022 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1879/010/001/2022-06-14/irueko_espetxeko_zuzendaritzaren_jarrera_immobilista_salatu_dute.htm
Egoera hori salatzeko, prentsaurrekoa eman zuten atzo Mikel Mundiñano Nafarroako Sareko eledunak eta Xochitl Karasatorre Etxerat-eko ordezkariak. Haien hitzetan, erabaki horiek «ezin dira atzera bota epaitegietan». Gaineratu zutenez, gaur-gaurkoz bigarren graduan sailkatutako preso bakar batek ere ezin izan du baimenik eskuratu eta baliatu espetxearen ekimenez. Halaber, egun hirugarren graduan direnak jatorriko espetxeetako tratamendu batzordeek —Soria, Dueso eta Villabona— hasitako proposamenaren ondorioz daude egoera horretan.

«Egoskorkeria hori erabat eutsiezina da», aipatu zuen Mikel Mundiñanok. Ondorioz, zuzendaritzaren jarrera ikusita, Iruñera igorritako preso arabar, bizkaitar eta gipuzkoarrek Zaballako edo Martuteneko kartzelara aldatzeko eskatu dute, «ez zutelako inolako aukerarik espetxe bidean aurrera egiteko».

Hori ikusita, euskal presoek galdegin dute etxera itzultzeko bidea ez oztopatzea. Iruñeko kartzelako buruzagitzari eskatu diote espetxe bidea ez eragozteko, oztopo izateari uzteko, euskal presoen eskubideak errespetatzeko eta jarrera proaktiboa izateko. «Ez gara onurez ari; salbuespen poli tika desagerrarazteaz eta lege arrunta aplikatzeaz ari gara. Eskubideez ari gara», aipatu zuen Mikel Mundiñanok.

Haren irudiko, Iruñeko espetxea «tematuta» dago jarrera horrekin baina «inguruko beste espetxe batzuetan ere» antzematen da atzerapausoak emateko eta ezer ez egiteko borondatea. «Jokabide horien helburua da herri honetan bizikidetzaren eta bakearen alde ematen diren pausoak eta lortzen diren adostasun guztiak oztopatzea».

Manifestazioa larunbatean

Horregatik, datorren larunbatean, 18:00etan, manifestazioa egingo dute Iruñeko Intsumisio parketik abiatuta; espetxe zaharra zegoen orubearen paretik hasita, alegia.

Halaber, Mundiñanok gogora ekarri du oraindik ere 85 preso Euskal Herritik kanpoko espetxeetan daudela. «Ezin da ulertu zergatik ez den behin betiko baztertzen urruntze politika eta, beraz, zergatik ez diren falta diren presoak jaioterrira hurbiltzen», azpimarratu du.]]>
<![CDATA[1979tik gaurdainoko tortura kasuak ikertuko dituzte Nafarroan]]> https://www.berria.eus/albisteak/214607/1979tik_gaurdainoko_tortura_kasuak_ikertuko_dituzte_nafarroan.htm Mon, 13 Jun 2022 15:54:44 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/214607/1979tik_gaurdainoko_tortura_kasuak_ikertuko_dituzte_nafarroan.htm baliorik gabe utzi zuen adjudikazioa. Argudio gisa erabili zuen eskuin muturreko taldeen eta polizien biktimen 2015eko legea indargabetuta zegoela. EHUko Kriminologiaren Euskal Institutuak frankismoaren urteetara mugatu behar zuen torturaren inguruko ikerketa. 2019ko udaberrian, parlamentuak aurrera atera zuen motibazio politikoko biktimen beste legea, eta, 2021eko maiatzean, Konstituzionalak bide eman zion. Hala, behin bide juridiko hori ziurtatuta, oraingoan Nafarroako Gobernuak ez luke eduki beharko oztopo judizialik aurretik egin nahi zuena egiteko. ]]> <![CDATA[Iruñeko espetxearen «jarrera immobilista» salatu dute Etxerat-ek eta Sarek]]> https://www.berria.eus/albisteak/214600/iruneko_espetxearen_jarrera_immobilista_salatu_dute_etxerat_ek_eta_sarek.htm Mon, 13 Jun 2022 12:44:57 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/214600/iruneko_espetxearen_jarrera_immobilista_salatu_dute_etxerat_ek_eta_sarek.htm <![CDATA[Nafarroan 3.589 lanpostu publiko egonkortzeko dekretua aurrera doa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/016/001/2022-06-10/nafarroan_3589_lanpostu_publiko_egonkortzeko_dekretua_aurrera_doa.htm Fri, 10 Jun 2022 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1877/016/001/2022-06-10/nafarroan_3589_lanpostu_publiko_egonkortzeko_dekretua_aurrera_doa.htm
Zehazki, EH Bildu abstenitu egin zen, Navarra Sumak eta Ezkerrak kontra bozkatu zuten, eta PSNk, Geroa Baik eta Ahal Dugu-k, alde. Hala ere, taldeek hasierako testuari aldaketak egiteko aukera izango dute orain. Izan ere, EH Bilduk eskatuta, Navarra Suma ezik gainerako taldeek onartu zuten orain dekretua lege proiektu bidez tramitatzea premiazko prozedura bidez. Eledunen Batzordeak datorren astelehenean zehaztuko du parlamentuko tramitazioaren epea.

Dekretuaren helburua da Espainiako Gobernuak abenduan enplegu publikoan behin-behinekotasuna murrizteko ezarritako neurriak Nafarroako administrazio publikoaren errealitatera egokitzea. Remirezek atzo nabarmendu zuen Espainiako oinarrizko legedia errespetatuz Nafarroak funtzio publikoan dituen eskumenak baliatu dituztela, eta beharrezkotzat jo zuen edukia balioztatzea, etorkizuneko lan deialdiei eta neurriei segurtasun juridikoa ematen dielako.

Esparru horren barruan, maiatzaren 25ean administrazio publikoko behin-behineko 3.589 lanpostu egonkortzeko hiru dekretu kaleratu zituen gobernuak, Madrilek ezarritako ekainaren 1eko epemugaren aurretik: 1.417 lan eskaintza Osasunbidean, 1.409 administrazio nukleoan, eta 726 Hezkuntzan. Remirezen arabera, abendurako postu horien lan deialdiak kaleratu beharko dituzte, eta prozesu guztia 2024aren amaierarako burutuko da.

Remirezen arabera, dena amaituta, egungo %43ko behin-behinekotasuna %10era murriztuko litzateke administrazio orokorrean, %13ra Osasunbidean eta %8ra hezkuntzan. Datu horiek ez datoz bat sindikatuen ikuspegiarekin. LABek, adibidez, dio 10.000 lanpostu egonkortu beharko liratekeela —atzo elkarretaratzea egin zuen parlamentuko kanpoaldean—. ELAren arabera, aldi baterako kontratazioa «gehiegikeriaz eta iruzurrez» erabiltzen du gobernuak. CCOOren ikuspegitik ere, dekretuak ez du balio behin-behinekotasuna «zuzentzeko».

«Berandu eta gaizki»

Atzo, talde gehienek erabilitako moduak aurpegiratu zizkioten Remirezi; izan ere, ekainaren 1erako lan eskaintzak kaleratzeko premia zegoela jakinik egitasmoa maiatzean «azken orduan» ekarri izana aurpegiratu zioten talde batzuek. Adibidez, Geroa Baiko Blanca Regulezen esanetan, ez dute gustuko izan «nola lan egin den». Navarra Sumako Marta Alvarezen esanetan, «berandu eta gaizki» aurkeztu du, eta edukia «lardaskeria da».

Aitzitik, Remirezek ihardetsi zuen azarotik hitz egin duela funtzio publikoko mahai orokorreko sindikatuekin eta alderdiekin, eta maiatza hasieran batzuei zein besteei aurkeztu ziela edukia. Haren irudiko, Espainiako Gobernuak ezarritako epeak betetzera derrigortuta dago Nafarroa, eta horren ondorio da presa. Negoziatzeko «eskua luzatuta» daukala nabarmendu zuen, baina gaineratu zuen «oso zaila» dela ikuspegi eta interes guztiak bateratzea. Haatik, bere ikuspegitik behin-behinekotasuna murrizteko «erreminta eraginkorra» da.

Hain zuzen ere, Ezkerrak eta EH Bilduk kritikatu zuten ez dela nahikoa. Adolfo Araizen arabera, egonkortuko diren enpleguen kopurua «eskasa» da, batik bat Hezkuntzan. Uste du «ezohiko lan eskaintza publiko batera» deitzeko aukera egongo dela, eta espero du lege proiektuaren tramitazioan hainbat aldaketa sartzea: adibidez, merezimenduen puntuazioan.]]>
<![CDATA[Nafarroan, funtzio publikoko behin-behinekotasuna murrizteko dekretua baliozkotu du parlamentuak]]> https://www.berria.eus/albisteak/214460/nafarroan_funtzio_publikoko_behin_behinekotasuna_murrizteko_dekretua_baliozkotu_du_parlamentuak.htm Thu, 09 Jun 2022 09:15:06 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/214460/nafarroan_funtzio_publikoko_behin_behinekotasuna_murrizteko_dekretua_baliozkotu_du_parlamentuak.htm <![CDATA[«500 urteren ondotik, katea ez da hautsi, ez gaituzte guztiz menderatu»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/009/001/2022-06-07/500_urteren_ondotik_katea_ez_da_hautsi_ez_gaituzte_guztiz_menderatu.htm Tue, 07 Jun 2022 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1873/009/001/2022-06-07/500_urteren_ondotik_katea_ez_da_hautsi_ez_gaituzte_guztiz_menderatu.htm
Amaiuraldiak zertarako balio izan du?

Burujabetzaren aldarrikapena eztabaidaren erdigunean jarri nahi izan dugu. Pentsatzen dugu burujabetza gure bizi baldintzak hobetzeko ezinbertzeko tresna dela, euskal estatu bat sortzeko bide bakarra. Burujabetza ez da bakarrik garenaren inguruko zerbait, baizik eta behar bat ere bai, herri gisa. Hori lortu nahi izan dugu ekinaldi honekin. Amaiurko bataila izan zen Nafarroaren independentzia berreskuratzeko azken saiakera, eta testuinguru hau aprobetxatu nahi izan dugu iragana eta etorkizuna lotzeko.

Zer esan nahi du gaurko ikuspegitik?

Bostehun urteren ondotik, katea ez da hautsi. Konkistatu gintuzten arren, ez gaituzte guztiz menderatu. Badago hor jarraitzen duen hari bat. Horregatik existitzen gara oraindik euskaldunak; Espainiako proiektua oraindik zalantzan jartzen da, ez da erabat onartzen. Bostehun urte geroago, herriaren sektore handi batek aldarrikatzen du herri gisa eskubidea duela burujabetzarako eta bere erabaki propioak hartzeko.

Konkistak zer ondorio izan zituen Euskal Herriarentzat?

Konkista hartatik, Espainiako eta Frantziako estatuei lotuak geratu ginen. Batzuek erran dezakete: «zergatik begiratu hainbertze gibelera?». Egungo egoera handik heldu delako. Horregatik pentsatzen dugu Euskal Herrian oraindik zalantzan jartzen dela Espainiako proiektua. Erran nahi du memoria historikoa bizirik dagoela oraindik bostehun urteren ondotik.

Zer-nolakoa da subiranismoaren egungo egoera?

Jendeari erakutsi behar diogu burujabetza behar bat dela. Burujabetza faltak gure egunerokoan eragiten digu: ezin ditugu gure lan harremanetako ereduak hemendik arautu, eta kondenatuak gaude Espainian onartutako lan erreforma betetzera; hezkuntzan, Madrilen onartzen dena bete behar dugu; gure aurrekontuetako gastu mugarekin ere antzera gertatzen da; lanpostu publikoak sortzeko eskubidea ere bahitua dugu neurri batean...

Historiaz harago, abertzaletasunaren eta nabarrismo espainolistaren arteko kontakizun gatazka dago atzean?

Espainolismoak beti saldu du konkistarik ez zela egon eta Nafarroako erresumak bere borondatez bat egin zuela, eta orduz geroztik Espainiako Estatuaren eta Nafarroaren artean borondatezko harreman bat dagoela. Ia-ia amodiozko istorio bat da. Gezur horren aitzinean diskurtso bat egin du, eta ezaugarri jakineko nafartasunaren bandera astindu: Espainiako proiektuari atxikia, antieuskalduna eta atzerakoia. Guk erraten dugu hemen mendekotasun eta inposizio egoera bat dagoela, ez dagoela berdintasunezko harremanik. Hori ikusita, bertzelako nafartasun bat ahalduntzen eta indartzen ari da, bestelako balio batzuekin: euskaltzalea eta aurrerakoia da. Erregimenarekin lehian sartu da. Nafarra izateko eta sentitzeko modua aldatzen ari da.

Konkista subiranistek gogoratzen dute soilik. Zergatik?

Espainolisten proiektua gezurrezko kontakizun baten gainean eraiki da, eta, hori jendaurrean gezurtatzen diozunean, argudiorik gabe gelditzen dira. Horregatik uzten dute pasatzen, ikusten dutelako ahulezietako bat dela.

Nafarroa Berriz Altxa duela urtebete sortu zen. Hemendik aurrera, zer egiteko asmoa duzue?

Zertan asmatu dugun eta zertan ez aztertzea dagokigu orain. Datozen hilabeteetako eta urteetarako bide orri bat marrazten saiatu behar genuke. Baina hausnarketa egiteko dugu.]]>