<![CDATA[Joxerra Senar | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 06 Aug 2021 05:53:54 +0200 hourly 1 <![CDATA[Joxerra Senar | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Heriotza on eta duina» izateko prozedura arautu du Nafarroak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/007/001/2021-08-05/heriotza_on_eta_duina_izateko_prozedura_arautu_du_nafarroak.htm Thu, 05 Aug 2021 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1877/007/001/2021-08-05/heriotza_on_eta_duina_izateko_prozedura_arautu_du_nafarroak.htm
Dekretuaren berritasun nagusietako bat da berme eta azterketa batzordea sortuko dela. Kasuz kasu, organoak kontrolatu egingo du ea prozedura «legearen barruan» egiten den eta ea baldintza medikoak betetzen dituen. Eskaerak atzera botatzen diren kasuetan batzorde horretara jo beharko da erreklamazioa aurkeztera.

Askotariko diziplinetako ordezkariek osatuko dute talde hori; izan ere, legeak dioenez, osasun arloko profesionalek eta juristek osatu beharko dute, eta gutxienez zazpi kide izango dira. Nafarroan, zehazki, hamabi lagunek parte hartuko dute: lau medikuk —oinarrizko arretako bik eta arreta espezializatuko beste bik—, lau juristak, bi erizainek, psikologo batek eta gizarte langile batek.

71 ekarpenetatik bi heren

Lege organikoa martxoan kaleratu zen aldizkari ofizialean, eta gobernuak hiru hilabeteko epea zuen dekretua garatzeko. Prozesu horretan parte hartzera gonbidatu zituzten, besteak beste, herritarrak, gaixoen elkarteak, profesionalen elkargoak eta Nafarroako bi unibertsitateak. Hamazazpi eragilek egindako 71 ekarpen jaso dituzte, eta horietatik bi heren aintzat hartu dituzte.

Legeak zehaztutako baldintza nagusien arabera, eutanasia eskatu ahal izateko, pertsona eskatzaileak kontziente egon behar du, eta gaixotasun sendaezina izan. Prozedura konplexua da, eta, herritarrei informazioa helarazteko asmoz, Nafarroako Gobernuak eskuorri batzuk prestatu ditu. Horietan, galdera eta erantzunen bidez zalantzak argitu nahi dituzte, eta prozedura osoa diagrama baten bidez azaldu: «Prozesu osoa eta konplexua da, eta, herritarrei begira, saiatu gara sinplifikatzen», azaldu du Genoveva Etxandok, Nafarroako Gobernuko Herritarren Osasun, Aholkularitza eta Berme zerbitzuburuak.

Hain zuzen ere, mediku eta erizainei begira, jardunbide onen gidaliburu bat ere landu dute. Espainiako Gobernuak webgune bat prestatu du horretarako, baina Osasunbideak Auzolan izeneko gune bat egokitu du mediku eta erizainek kontsultatu dezaten. Dekretuak dakarrenez, profesionalen prestakuntza izango da elementurik garrantzitsuenetako bat. Halaber, dekretuak kontzientzia eragozpena adierazten duten profesionalen erregistroa sortuko du. Gobernuak aurreratu duenez, teknikoki lanean ari dira bertan izena eman nahi dutenen konfidentzialtasuna berma dezan.

Baldintza betetzen ez dutelako eutanasia eskatu ezin dutenen kasuan, protokolo bat ezarriko da haien ezgaitasuna baloratzeko, buruko osasuneko adituen bitartez. Horregatik, Artundok garrantzitsutzat jo du aldez aurretik herritarrek bizitzaren azken unetan beren borondatea zein den adierazteko erregistroan izena ematea. Gaur egun, 11.163 lagunek idatzi batean jaso dute euren nahia. Artundoren ustez, gizarteak jakin beharko luke aukera hori eskura dagoela. «Maiz, hurbileko kasu dramatikoak ikustean jabetzen gara garrantzitsua dela aurretik idatzita uztea zer egin nahi dugun bizitzaren azken ordua iristean», azaldu du. Haren esanetan, lehen arretako osasun etxeetan egin daiteke, prozedura «sinple» baten bidez.

2018an, Heriotza Duinaren Behatokia sortu zen, eta, geroztik, pare bat azterketa egin ditu, herritarrek gai horri buruz zer ezagutza eta iritzi duten jakiteko asmoz. Azterketa horien arabera, nafarren %77k «moralki onargarri» deritzote eutanasiari, eta %80k legeztatzeko beharra adierazi zuten. Datu horien arabera, mila biztanleko 15,9 herritarrek izena eman dute aurretiazko borondateen erregistroan. Azken urteetan kopuruak nabarmen gora egin badu ere, oraindik ere kopuru txikia dela uste du Nafarroako Gobernuak.]]>
<![CDATA[«Heriotza duina» izateko prozedura arautu du Nafarroak]]> https://www.berria.eus/albisteak/201578/heriotza_duina_izateko_prozedura_arautu_du_nafarroak.htm Wed, 04 Aug 2021 17:14:13 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/201578/heriotza_duina_izateko_prozedura_arautu_du_nafarroak.htm abenduan onartutako Eutanasiaren Lege Organikoa garatu du, dekretu bidez, Nafarroako Gobernuak. Dekretuaren edukia jada irakurgai dago aldizkari ofizialean, eta, ondorioz, indarrean sartu berri da. Dekretuak arautzen du, besteak beste, gaixotasun sendaezina duten pertsonek eskaera egiteko prozedura, eta kontzientzia eragozpena adierazten duten profesionalen erregistroa sortuko du. Horregatik, Carlos Artundo osasun zuzendariaren arabera, dekretuak «berme bikoitza» du: batetik, «legearen irizpideen barruan», eskaera egiten duten pertsonekin «errespetuz» jokatzen du, eta gauza bera egiten du kontzientzia eragozle diren medikuekin. Gainera, eskaria egiten duten pertsonen egoera aztertuko du berme eta azterketa batzordeak. Kasuz kasu kontrolatuko du, ea eutanasia eskatzen duten pertsonen prozedura bakoitza «legearen barruan» egiten den eta ea baldintza medikoak betetzen dituen, eta, eskaera atzera botatzen den kasuetan, pertsonek organo horretara jo ahalko dute erreklamazioa aurkezteko. Askotariko diziplinatako ordezkariek osatuko dute; izan ere, legeak dioenez, osasun arloko profesionalek eta juristek osatu beharko dute, eta gutxienez zazpi kide izango dira. Nafarroan, hamabi lagunek parte hartuko dute: lau mediku -oinarrizko arretako bi eta arreta espezializatuko beste bi-, lau jurista, bi erizain, psikologo bat eta gizarte langile bat. Batzordeko kideak Bihar, osasun kontseilariak foru agindu bidez izendatuko ditu batzorde hori osatzen duten pertsonak, baina jada ezagutarazi dituzte nortzuk diren. Batzordeburua Maria Luisa Los Arcos izango da, NUPeko zuzenbide zibileko katedradun eta osasun zuzenbideko aditua. Gainerako kideak honako hauek izango dira: Juan Luis Beltran, Zuzenbideko doktore eta gardentasun kontseiluko presidentea; Leticia Jerico, Zigor Zuzenbideko irakasle eta kontzientzia eragozpenean aditua; Maria Jorqui, NUPeko Zuzenbideko katedraduna eta Ospitale Guneko etika batzordeko kidea; Helena Escalada, sendi mediku eta zaintza aringarrien aditua, eta, Luisa Gartzes, lehen arretako medikua; Victoria Atxa, barne medikuntzako espezialista; Mauro Loinaz, mediku intentsibista; Oihane Vieira, Ospitale Guneko erizaina eta Zuzenbideko lizentziaduna, Ana Rosa Gomez Bioetikan espezializatutako erizaina, Raquel Ruiz Neuropsikologiako aditua eta Ospitale Guneko Neuronkologia batzordeko kidea eta Xabier Les Ospitale Guneko gizarte laneko unitateburua. Lege organikoa martxoan kaleratu zen aldizkari ofizialean, eta gobernuak hiru hilabeteko epea zuen dekretua garatzeko. Prozesu horretan parte hartzera gonbidatu zituzten, besteak beste, herritarrak, gaixoen elkarteak, profesionalen elkargoak, toki askotako unibertsitateak, eta hamazazpi eragilek egindako 71 ekarpen jaso dituzte. Horietatik bi heren aintzat hartu dituzte. Eskuorri sinplifikatua Espainiako legeak zehaztutako baldintza nagusien arabera, eutanasia eskatu ahal izateko, pertsona eskatzaileak kontziente egon behar du, eta gaixotasun sendaezina izan. Prozedura konplexua da, eta, herritarrei informazioa helarazteko asmoz, Nafarroako Gobernuak eskuorri batzuk prestatu ditu Espainiako Gobernuarekin elkarlanean. Horietan, informazioa behar duten herritarrei zalantzak argitu nahi dizkiete, galdera eta erantzunen bidez, eta prozedura osoa diagrama baten bidez azaldu: «Prozesu osoa eta sendoa da, eta saiatu gara herritarrei begira sinplifikatzen», aipatu du Geno Etxandok. Hain zuzen ere, mediku eta erizainei begira, praktika onen gidaliburu bat ere landu da. Espainiako Gobernuak webgune bat prestatu du, baina Osasunbideak Auzolan izeneko gune bat egokitu du kontsultatzeko. Dekretuak dakarrenez, profesionalen prestakuntza izango da elementurik garrantzitsuenetako bat. Halaber, dekretuak, kontzientzia eragozpena adierazten duten profesionalen erregistroa sortuko du. Gobernuak aurreratu duenez, teknikoki lanean ari dira, erregistro horrek osasun arloko profesionalen konfidentzialtasuna berma dezan. Aurretiazko 11.163 borondate Eutanasia eskatu ezin duten pertsonen kasuan, protokolo bat ezarriko da ezgaitasuna baloratzeko, buruko osasuneko adituen bitartez. Hala ere, Artundoren hitzetan, garrantzitsua izango da aldez aurretik borondate aurreratuen erregistroan izatea. Erregistro hori iraganean sortu zen, eta, gaur egun, 11.613 lagunek dute eskaera eginda. Artundok nabarmendu du garrantzitsua dela gizarteak erreminta horren berri izatea. «Maiz, hurbilean kasu dramatikoak ikustean jabetzen gara garrantzitsua dela erregistro horretan izena ematea, eta aurretik idatzita uztea bizitzaren azken ordua iristean zer nahi dugun», azaldu du Artundok. Haren esanetan, lehen arretako osasun etxeetan egin daiteke, prozedura «sinple» baten bidez. Artundok gaineratu du kaleratu berri den dekretua Nafarroako Gobernuak iragan legealditik landutako estrategia bakarraren barruan sartzen dela, heriotza duin bat emateko jorraturikoan. 2018an, Heriotza Duinaren Behatokia sortu zen, eta, geroztik, pare bat azterketa egin du, herritarrek gai horri buruz zer ezagutza eta iritzi duten jakiteko asmoz. Azterketa horietan jasota dagoenez, nafarren %77k «moralki onargarri» deritzote eutanasiari, eta %80k legeztatzeko beharra adierazi zuten. Datu horien arabera, mila biztanleko 15,9 herritarrek jzena eman dute aurretiazko borondateen erregistroan, «estatuko batezbestekoa halako bi». Azken urteetan kopuruak nabarmen gora egin badu ere, Artundoren ustez, oraindik ere kopuru txikia da. ]]> <![CDATA[Bi eragileri herri akusazio gisa aurkeztea ukatu die auzitegiak 'Zaldibar auzian']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/008/001/2021-08-03/bi_eragileri_herri_akusazio_gisa_aurkeztea_ukatu_die_auzitegiak_zaldibar_auzian.htm Tue, 03 Aug 2021 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1904/008/001/2021-08-03/bi_eragileri_herri_akusazio_gisa_aurkeztea_ukatu_die_auzitegiak_zaldibar_auzian.htm
Autoan aipatzen denez, herri akusazio gisa aurkezteko, «interes gehigarri berezia» badela aurkeztu behar da, eta, epaitegiaren arabera, ez dute halakorik egiaztatu. Haatik, bi elkarteek oharrean salatu dute interes berezi hori ez dagoela arautua, «herritar gisa eskubidea dugu horretarako». Oharrean diotenez, auzian argitu nahi dute zer harreman diren «Eusko Jaurlaritzaren eta enpresen artean, langileen segurtasun neurriak eta eskubideak urratu diren, ingurumenaren aurkako jarduerak egin diren zabortegian...». Haien ustez, horregatik, «funtsezkoa» da herri akusazio «sendo» bat egon ahal izatea. «Horregatik utzi nahi gaituzte kanpoan; ez dute interesik benetan zer gertatu zen argitzeko», ondorioztatu dute.]]>
<![CDATA[«Legealdian irekirik den aukeraren leihoa baliatu behar dugu»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1924/008/001/2021-08-01/legealdian_irekirik_den_aukeraren_leihoa_baliatu_behar_dugu.htm Sun, 01 Aug 2021 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1924/008/001/2021-08-01/legealdian_irekirik_den_aukeraren_leihoa_baliatu_behar_dugu.htm
Bigarren fase horri begira, zer helmuga jarri dituzue?

Zazpi jarri ditugu, baina batez ere hiru dira erabakigarriak. Batetik, Frantziak egindako zigorren batuketa dago, eta 50 presori eragingo die. Bigarrenik, 119 preso inguru hirugarren gradura iragateko bidean dira: idatziak egin dituzte jada, egindako kaltea onartu dute, ETAko biktimei begirako enpatia erakutsi dute, eta asko erantzukizun zibila ordaintzen ari dira. Hirugarrenik, 7/2003 legearen arabera zigortutako presoen auzia dago.

Hori al da zailtasun nagusia?

Bai. Bi korapilo nagusi ikusten ditugu eta bien artean zailena, 7/2003 legeari dagokio. Egoera oso konplikatua da. EPPK-ko kideen erdiak daude egoera horretan. Gaurko datuen arabera, legedi hori aplikatuta, azken presoa 2056an aterako litzateke. Datu horren berri duten eragile politiko instituzional guztiek diote hori ez dela posible. Hori beste modu batera konpondu behar da.

Funtsezkotzat jo duzu konponbidearen aldeko borondate hori. Non datza?

Euskal Herrian kontsentsu zabala dago. Bi gobernuek, alderdi politikoek eta sindikatuek borondatea dute. Espainiako Kongresuaren %55en babesa dago, eta Madrilgo gobernuak gaia aztertzeko borondatea du.

Auzitegi Nazionalean dago beste zailtasun nagusia. Egoera blokeatzeko arriskua dago?

Bai. Urriaren 1ean, EAEk espetxe eskumena izango du, eta aurretik ere hasi gara antzematen. Espetxe zaintzako batzordeak aldeko txosten bat proposatu dio, aho batez, Euskal Herriko kartzela batean dagoen preso bati. Fiskaltzak errekurtsoa jarri, eta Auzitegi Nazionaleko zigor arloko lehen aretoak atzera bota du. Distantziak distantzia, Katalunian gertatutakoaren pareko agertoki batera goaz. Lan egin dezagun horretara ez ailegatzeko.

Errekurtsoetan, lehen areto horrek du azken hitza. Foro Sozialak bultzaturiko Behatokiak egoera aztertu du. Ikerketaren arabera, zein da haren jarrera?

Magistratua ezaguna da. Prozesuak blokeatzen ari da, sistematikoki. Hori lortzeko, garrantzitsua da fiskaltzak errekurtsoak jartzea ere. Ibilbide horretan parte hartzen duten eragileen artean, espetxe zaintzari dagokio prozesuaren analisi kritikoagoa egitea, normalean; epaileek, aldiz, presoen eskubideak bermatzeko jarrera positiboagoa izan behar lukete. Hemen, alderantziz gertatzen da.

Legezkoa al da areto horrek orain presoei egindakoagatik damutu daitezela eskatzea?

Legean agertzen ez den zerbait eskatzea kezkagarria da. EPPK-k behin baino gehiagotan esan du prest daudela ibilbide horretan urratsak egiteko, aldi berean bermatzen bada horrek ondorioak izango dituela. Horregatik, kezkagarria da orain, bat-batean, legean agertzen ez diren puntuak edo subjektiboki interpretatutakoak oinarri gisa hartzen hastea. Gure ustez, esparru juridiko bat markatu behar da, eta horren barruan preso bakoitzak ikusiko du zer ibilbide egiten duen. Preso bakoitzari dagokio zer urrats egin erabakitzea. Marko hori definitu behar dugu.

Txostenak egiaztatu du fiskalak presoen aldeko espetxe zaintzaren erabaki ia guztiei jartzen diela helegitea. Madrilek, hortaz, esku har dezake jarrera horretan?

Fiskaltza egitura hierarkikoa da. Guk txostena igorri diogu Dolores Delgado Estatuko fiskal orokorrari. Espero dugu arretaz irakurriko duela, eta hierarkia horren barruan neurriak hartuko dituela. Hala ere, jabetzen gara gaia konplikatua dela. Ulertu behar dugu gauza batzuk errazak diruditela eta haientzat ez direla hain errazak. Ikusi besterik ez dago zer garrantzia eman dioten gai honi zenbait alderdik, biktimak eta komunikabidek, batik bat azken hamar hilabeteetan. Presio handia egin dute, eta ez dago eztabaida normalizatu baterako aukerarik.

Zeri erantzuten dio horrek?

Konponbidearen kontrako agenda duen lobby bat dago atzean. Nafarroan, agenda horrek aldaera propioak ditu, eta indar handia dute. EAEn, agenda horrek pisu txikiagoa du, eta, Madrilen, handiagoa. Indarra dute, eta mugitzen ari dira, interes politiko jakin batekin. Madrilgo gobernuaren aurkako estrategia baten barruan erabiltzen da gaia. Dena den, aldi berean, konponbidearen aldeko agenda duten eragile asko daude, baita Espainiako Estatuan ere.

Konponbidearen kontra direnek argudiatu ohi dute espetxe arloko urratsak biktimen aurkakoak direla.

Presoak edo biktimak: Espainiako iritzi publikoan urteetan planteatu da ideia hori, bi elementu horiek kontrajarriak balira bezala. Biktimak eta presoak, bi gaiak konpondu behar dira. Gure ustez, elkarren osagarri dira. Biktimen gaia eta presoen gaia konpontzen baditugu izugarrizko ekarpena egingo diogu bizikidetzari.

Lehen faseak bi urte iraun du. Bigarrenari dagokionez, eperik jartzen duzu?

Ez. Ematen du Pedro Sanchezek legealdia amaituko duela. Lehenik, Kataluniako mahaiak lurralde eztabaidari egonkortasuna ematen dio; bigarrenik, Europako Batasuneko funtsak daude; hirugarrenik, 2023ko bigarren seihilekoan Pedro Sanchez izango da EBko lehendakari. Dena den, nahikoa da Murtzian tximeleta batek hegalak astintzea Madrilen ekaitza sortzeko. Politika likido honetan, kontuz ibili behar dugu, baina legealdi honetan irekirik dagoen aukeraren leiho hori baliatu behar dugu.]]>
<![CDATA[Iruñean, argindar konexioaren zain ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1953/012/001/2021-08-01/iruntildeean_argindar_konexioaren_zain.htm Sun, 01 Aug 2021 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1953/012/001/2021-08-01/iruntildeean_argindar_konexioaren_zain.htm <![CDATA[Familiek eta industriak bultzatuta, Nafarroako ekonomia %2,6 hazi da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/009/001/2021-07-31/familiek_eta_industriak_bultzatuta_nafarroako_ekonomia_26_hazi_da.htm Sat, 31 Jul 2021 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1877/009/001/2021-07-31/familiek_eta_industriak_bultzatuta_nafarroako_ekonomia_26_hazi_da.htm
Atzo, Nastat estatistika erakundeak lehen emaitzak aurreratu zituen, baina irailaren 23an koadro makroekonomikoaren gaineko azalpen osoago bat emango du. Baliteke datu batzuk aldatzea, baina joera ez da aldatuko, errebotea orokorra baita. Adibidez, iragan astean Eustatek emandako informazioaren arabera, ekonomiak antzeko bilakaera izan du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta bigarren hiruhilekoan %2 hazi zen. Urte arteko tasa, berriz, %18,5ekoa izan zen.

Nafarroan erritmo berean handitu zen barne produktu gordina urtebetean, iazko epe berarekin alderatuta:%18,5, alegia. Hazkunde handia da hori, baina kontuan eduki behar da iragan urtean, apiriletik ekainera bitarteko epean, konfinamenduaren eta apurka neurriak leuntzeko prozesuaren ondorioek bete-betean eragin ziotela ekonomiari. Behea jo zuen, eta urte arteko tasak, berez, ondorengo hamabi hilabeteetan izandako jauzia islatzen du.

Bigarren hiruhilekoko hazkundearen zergatiei begira, Nastatek azaldu du familiek eta kapital finkoaren eraketa gordinak bultzatu dutela barne eskaria. Ostalaritzari ezarritako murrizketak leundu izanaren, merkataritzako edukieren kopuruak handitu izanaren eta alarma egoera amaitu izanaren ondorioz joan-etorrien gaineko baldintzak bertan behera utzi ahala, herritarren erosketak eta joan-etorriak ugaritu egin dira: batetik, txikizkako merkataritzaren indizea %4,8 handitu zen urteko lehen sei hilabeteetan; bestetik, ekainean, landetxeetako, kanpinetako eta ostatuetako bezeroen egonaldiek %67,6 egin zuten gora maiatzeko datuekin alderatuta.

Eskaintzari dagokionez, enpresek ere errebotea jo dute, batik bat industrian eta merkatu zerbitzuetan. Nastatek ez du beste daturik eman, baina uztailaren hasieran kaleratutako industria produkzioaren indizea %17,5 handitu zen urtarriletik maiatzera bitartean. Halaber, Nafarroako konpainiek bigarren hiruhilekoan inportatu zutena baino gehiago esportatu zuten bigarren hiruhilekoan, eta, lehen hiruhilekoan ez bezala, kanpo merkataritzak saldo positiboa izan du.

%2, euroaren eremuan

Euroaren eremuak Hego Euskal Herriko ekonomiaren joera bera izan du, neurri apalagoan bada ere. Euroa erabiltzen duten hemeretzi herrialdeetako ekonomiek batez beste %2 egin dute gora bigarren hiruhilekoan, urtarriletik martxora bitarteko epearekin alderatuta, eta Europako Batasunean, antzera (%1,9). Lehen hiruhilekoan, berriz, barne produktu gordinak %0,1 egin zuen atzera. Urte arteko datuari dagokionez, Eurogunean ekonomia %13,7 hazi da azken hamabi hilabeteetan, eta %13,2 Europako Batasunean. Herrialdeen artean, Portugalek izan zuen igoerarik handiena (%4,9), eta Lituaniak txikiena (%0,4).]]>
<![CDATA[Nafarroako BPGa %2,6 handitu da bigarren hiruhilekoan]]> https://www.berria.eus/albisteak/201323/nafarroako_bpga_26_handitu_da_bigarren_hiruhilekoan.htm Fri, 30 Jul 2021 13:43:47 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/201323/nafarroako_bpga_26_handitu_da_bigarren_hiruhilekoan.htm zaplaztekoaren ostean, Nastat Nafarroako estatistika erakundeak bigarren hiruhilekoko bilakaera ekonomikoaren lehen kalkulua kaleratu du, eta bertan Nafarroako Gobernuaren aurreikuspenak berretsi ditu. Igoera espero zen, eta hala izan da: lehen hiruhilekoarekin alderatuta, %2,6 egin du gora jarduera ekonomikoak. Hilabeteotan guztiotan agerian geratu denez, pandemiari aurre egiteko neurriek isla zuzena dute epe horretako jarduera ekonomikoan, eta hala jasotzen dute estatistika erakundeen datuek. Urtarriletik martxora hirugarren eta laugarren olatuari aurre egin beharrak familien gastua uzkurtu zuen, eta, apiriletik ekainera, txertaketaren erritmoa handitu ahala, kontsumoak gora egin du. Hala, bigarren hiruhilekoan sendien kontsumoak eta kapital finkoaren eraketa gordinak bultzatu dute eskaria. Txikizkako merkataritzaren indizeak agerian uzten duenez, urte hasieratik ekainera bitartean %4,8 handitu da. Aurretik, Nafarroako Gobernuak iragarria zuen ekonomia indartsu suspertzen ari zela bigarren hiruhilekoan, eta, Nastaten arabera, industriak eta merkatuen zerbitzuek hauspotu dute joera hori. Oraindik ez da kaleratu ekaineko daturik, baina urtarriletik maiatzera arte, %17,5 handitu da industria jarduera, adibidez. Kanpo merkataritzari dagokionez, inportatu baino gehiago esportatu dute Nafarroako enpresek, eta, lehen hiruhilekoan ez bezala, saldo positiboa lortu du. Urtebete atzera eginez gero, konfinamenduak eta hura arintzeko prozesuak lorratza utzi zuten ekonomian. Behea jo zuen, eta, horregatik, hamabi hilabete geroago, jauziaren tamaina islatu du urte arteko tasak: %18,5, zehazki. Atzo bertan iragarri zuen Nastatek COVID-19ak eragina izan duela estatistika zerbitzuetan, eta kaleratutako txostenean ez du gehiegi sakontzen hazkundea eragin duten faktoreetan. Irailaren 23an kaleratuko du koadro makroekonomiko osoagoa. Errebotea orokorra da bai mendebaldeko ekonomietan eta bai beste euskal lurraldeetan ere. Horrela, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako barne produktu gordina %2 hazi zen urteko bigarren hiruhilekoan, aurrekoarekin alderatuta. Euroaren eremuan ere, ekonomiak %2 egin du gora bigarren hiruhilekoan, urtarriletik martxora arteko epearekin alderatuta; eta Europako Batasunean, antzera (%1,9). Lehen hiruhilekoan, berriz, %0,1 egin zuen atzera barne produktu gordinak. Urte arteko datuari dagokionez, %13,7 hazi da ekonomia azken hamabi hilabeteetan Eurogunean eta %13,2 Europako Batasunean. Herrialdeen artean, Portugalek izan zuen igoerarik handiena (%4,9) eta Lituaniak txikiena (%0,4). ]]> <![CDATA[36ko gerrako miliziano baten gorpuzkiak sendiari itzuli dizkio Jaurlaritzak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2108/007/001/2021-07-29/36ko_gerrako_miliziano_baten_gorpuzkiak_sendiari_itzuli_dizkio_jaurlaritzak.htm Thu, 29 Jul 2021 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/2108/007/001/2021-07-29/36ko_gerrako_miliziano_baten_gorpuzkiak_sendiari_itzuli_dizkio_jaurlaritzak.htm
Hain zuzen ere, atzo onartu zuen Eusko Jaurlaritzaren gobernu kontseiluak Memoria Historikoaren eta Demokratikoaren Legearen zirriborroa. Artolazabalen hitzetan, biharamunean halako ekitaldi bat egiteak «oso ondo sinbolizatzen du memoriaren inguruko politika publikoen garrantzia eta erabilgarritasuna». Memoria historikoa eta demokratikoa berreskuratzeko urrats oro elkarbizitzaren aldekoa dela esan du: «Harro nago Euskadin demokrazia defendatzeko borrokatu ziren Aniceto bezalako pertsonei duintasuna itzultzen laguntzeaz».

Agirrebeitia familiarekin batera, bertan izan dira erakunde eta alderdietako ordezkariak: hala nola Gogora Institutuaren Zuzendaritza Kontseiluko ordezkari politikoak, Elgoibarko alkate Ane Beitia eta udalbatzako kideak eta Aranzadi zientzia elkarteko eta Elgoibar 1936 bertako elkarte memorialistako kideak.

Bi memoria gune Nafarroan

Nafarroako Gobernuak, kontseiluan, onartu du memoria historikoaren gune izendatzea Elizondon erbestearen omenezko eskultura eta Loitiko gaina, Ibargoitin (Nafarroa). Memoria historikoari buruzko 29/2018 foru legeak jasotzen duenez, gune horietako ezagutzari eutsi eta zabaltzea da helburua, eta, batzorde teknikoak proposatzen duenez, bi eremu horiek helburu hori betetzen dute. Loitiko gainean, gutxienez 69 pertsona fusilatu zituzten.]]>
<![CDATA[Alfonso Etxebarria Eguesibarko alkate ohiak politika utzi du]]> https://www.berria.eus/albisteak/201192/alfonso_etxebarria_eguesibarko_alkate_ohiak_politika_utzi_du.htm Wed, 28 Jul 2021 13:52:15 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/201192/alfonso_etxebarria_eguesibarko_alkate_ohiak_politika_utzi_du.htm Nafarroako Auzitegi Nagusiko bigarren aretoak zigorra ezarri zion sekretuak jakinaraztearen delitua egotzita: bi urteko espetxe zigorra eta bost urtez kargu publikoa gaitasun gabe uztea ebatzi zuen. Epaiketan egin bezala, Etxeberriak onartu du «asmo txarrik gabeko akats teknikoa» egin zuela Carolina Potau UPNko zinegotziaren ordenagailuan sartuz. Haren esanetan, informazioa eskuratzeko asmoz egin zuen hori. Ordu hartan, Potau eta Josetxo Andia Eguesibarko garaiko alkatearen aurkako auzia irekirik zegoen, eta hainbat irregulartasun egitea egotzi zitzaien: besteak beste, Andacelay udal sozietatetik bidegabe dirua ebastea egotzi zitzaion. Auzi hark epaitegietan ezerezean amaitu zuen. Iragan legealdian, informatikari baten laguntzarekin, Alfonso Etxeberria Carolina Potau UPNko zinegotzi ohi eta Andacelay sozietateko arduradun izandakoaren ordenagailuan sartu zela frogatutzat eman zuen Nafarroako Auzitegi Nagusiak, eta haren ordenagailutik ateratako informazioa fiskaltzari helarazi zion. Orain, auzitegiak ebatzi du ordenagailutik ateratako hiru disko gogorrak eta haren kopia oro suntsitzea. Epaiaren aurrean, Etxeberriak erabaki du helegiterik ez aurkeztea eta politika uztea. Haren hitzetan, ez du zentzurik auzibidea gehiago luzatzea. Egindako hutsa onartu, eta barkamenak eskatu ditu, halaber: «Prozesu honetan pertsonaren batek nabaritu badu bere intimitatea urratu dela, barkamenak eskatzen dizkiot».]]> <![CDATA[Euskal presoak «etxerako bidean» jartzeko bultzatu behar dela azaldu du Sarek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1958/010/001/2021-07-25/euskal_presoak_etxerako_bidean_jartzeko_bultzatu_behar_dela_azaldu_du_sarek.htm Sun, 25 Jul 2021 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1958/010/001/2021-07-25/euskal_presoak_etxerako_bidean_jartzeko_bultzatu_behar_dela_azaldu_du_sarek.htm
Sarek esan zuen espetxe politikan izan den aldaketak erakutsi duela «etapa berri bat zabaltzeko unea» dela. Halaber, Sareren arabera, urruntze politika «amaierara iristen hasi da». Euskal Herriratutako preso kopurua «oraindik urria» dela uste badu ere, Sarek aipatu zuen gerturatzeek «itxia zen bidea zabaldu» dutela eta euren zeregina dela bidea bururaino heltzeko urratsetan eragitea. «Orain arte egindakoari esker, Madrildik hegoaldera, urrunketaren alde ilunena izan diren espetxeak euskal herritarrez hustu daitezen lortu dugu».

Dena den, Sareren irudiko, oraindik asko geratzen da salbuespen legedia amaitzeko. Aldarrikatu zuen preso guztiak Euskal Herriko espetxeetara ekarri behar direla, preso guztiei gradu progresiorako bidea erraztu behar zaiela, zigorraren hiru laurdenak bete dituztenei hirugarren gradua eman behar zaiela, gaixotasun larriak dituztenak eta 70 urtetik gorakoak etxeratu behar direla, eta 7/2003 legearen arabera zigorra ezarritako presoei legedi arrunta aplikatu behar zaiela.]]>
<![CDATA[Presoak «etxerako bidean» jartzeko eskatu du Sarek]]> https://www.berria.eus/albisteak/201003/presoak_etxerako_bidean_jartzeko_eskatu_du_sarek.htm Sat, 24 Jul 2021 10:52:50 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/201003/presoak_etxerako_bidean_jartzeko_eskatu_du_sarek.htm <![CDATA[Jai eta asteburuetan Nafarroan etxeratze agindua jartzea onartu dute epaileek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1936/004/001/2021-07-24/jai_eta_asteburuetan_nafarroan_etxeratze_agindua_jartzea_onartu_dute_epaileek.htm Sat, 24 Jul 2021 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1936/004/001/2021-07-24/jai_eta_asteburuetan_nafarroan_etxeratze_agindua_jartzea_onartu_dute_epaileek.htm
Zehazki, Nafarroako 141 udalerritan sartu da indarrean etxeratzeko agindua, eta, printzipioz, datorren asteburura arte iraungo du -dena den, gobernuak aurreratu du egoera aldatu ezean neurriari eutsiko diola. Salbuespenezko kontuetarako baino ezingo da irten etxetik: botikak, osasun produktuak eta oinarrizko beste gauza batzuk erostera, medikuarenera, albaitariarenera, lanera, zaintza lanak egitera eta beste salbuespen batzuetara.

Nafarroako Gobernuak argitaratu du zeintzuk diren azken hamalau egunetan 250 kasuko intzidentzia duten 141 udalerriak. Horien artean daude Zizur Nagusia (1.174,96ko intzidentzia tasa), Aranguren (1.114,28), Lizarra (1.093,41), Berriozar (1.045,46), Burlata (989,73), Noain-Elortzibar (985,57), Antsoain (969,26), Iruñea (927,83), Barañain (871,33), Berriobeiti (826,90), Baztan (797,22), Eguesibar (780,95), Atarrabia (725,20), Tafalla (566,30), Tutera (526,78) eta Altsasu (322,45).

Aipatutakoez gain, hiru nabarmentzen dira, hamalau egunetan 10.000tik gorako intzidentzia tasa dutelako: Azuelo (12.903,22), Orbara (12.121,21) eta Lesaka (11.601,60). Era berean, 5.000 eta 10.000 arteko intzidentzia tasan daude Igantzi (6.572,76), Urroz (6.010,92) eta Zubieta (5.280,52). Eta 3.000 eta 5.000 arteko tasa dute Saldias (4.918,03), Arantza (4.690,11), Ituren (4.500,97), Etxalar (4.059,04), Doneztebe (3.418,30), Lantz (3.378,37), Bera (3.292,29) eta Aresok (3.225,80). 1.000 eta 3.000 arteko tasarekin 43 udalerri daude, eta hortik behera, 84.

Gobernuak azaldu du gaitza «ekitaldi superkutsatzaileetan» ari dela hedatzen, «gauez, gazteen artean, baita kanpoan ere, batik bat tabernak ixten dituztenean». Argudio hori onartu egin dio Auzitegi Nagusiak.

Aipagarria da hori. Izan ere, alarma egoera kendu ostean, maiatzaren hasieran, etxeratzeko agindua ezartzea proposatu zuen gobernuak, baina epaileek atzera bota zuten neurria, kaleko edana eta antzeko topaketak legedi arruntarekin mugatu zitezkeela argudiatuta. Aldiz, bi hilabete geroago, auzitegiak irizpidea aldatu du, frogatutzat jo baitu 15 urte eta 30 urte artekoen bilkura horiek direla «kutsatze gehienen sorburua». «Polizia txostenek, batez ere Foruzaingoarenek, agerian uzten dute ekainean eta uztailean Nafarroa osoan, eremu publikoan, bilkura orokorrak, zenbaitetan masiboak, egiten direla, batik bat gauez eta tabernak ixten direnean», zioen atzoko autoak.

Auzitegiaren arabera, bilkura horiek ezin daitezke parekatu kalean edateko elkartzen diren jende multzoekin. «Gaueko aisialdi mota berri bat da, eta, polizia kopurua ikusirik, ezin dira horiek denak kontrolatu». Horregatik, maiatzaren 11ko autoan ez bezala, epaileek uste dute proposatutako agindua egokia dela eta «behar bezala egiaztatuta» dagoela.

Aste hasieran, intzidentzia handiko herrietan gaueko jarduera mugatzeko erabakiaren aurka egiterakoan, epaileek nabarmendu zuten informazioa falta zitzaiela neurriaren egokitasuna behar bezala epaitzeko. Hirugarrenean, ordea, onetsi egin dute: «Neurrizkoa da, ez baitu mugimendua erabat galarazten: salbuespenak daude; ez da Nafarroa osoan aplikatuko, ez eta asteko egun guztietan ere. Asteburuetan, jaiegunetan eta festen garaian aplikatuko da.

Maskaren erabilera

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ez dago etxeratzeko agindurik, baina ostegunean, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak «automugatzeko» eskatu zien herritarrei. Halaber, gaurtik tabernen eta jarduera ekonomiko guztien itxiera 01:00etan ezarri du Labik, eta, horrekin batera, ostalaritzaren, merkataritzaren eta bestelako instalazioen edukiera %35era murriztu du. Gainera, maskara derrigorrezkoa izango da «jendea ibiltzen den hiriguneetan».

Gero eta agerikoagoa da maskararen erabilerari buruz talka juridikoa dagoela Jaurlaritzaren eta Espainiako Gobernuaren artea. Barrualdean, erabilera derrigorrezkoa da, baina kanpoaldean, 1,5 metroko segurtasun tartea gordez gero, kentzeko aukera hobesten du Madrilek. «Maskarak gure artean jarraitu behar du, baina ez beti jarrita», esan zuen atzo Carolina Dariasek. Osasun ministroaren arabera, ez dago gatazkarik bi gobernuen artean, «ideia berarekin» bat egiten baitute.

Bingen Zupiria Jaurlaritzako eledunaren arabera, Madrilen eta Gasteizen onartutako testu juridikoen artean «ez dago alde handirik», baina bai ñabardurak. «Modu desberdinean ikusi eta irakurri dira. Espainian onartutako arauei dagokienez, badirudi salbuespena maskara jartzea dela, eta guk onartutako testuetan, salbuespena ez jartzea izango litzateke, jende pilaketarik ez dagoen tokietan». Haren ustez, diferentzia horrek «nahasmena» eragin du, eta «euskal agintarien helburua izan da hori argitzea». Hala, Zupiriak zehaztu zuen onartutako dekretuan «derrigorrezkoa» dela erabiltzea, eta «ez erabiltzea, salbuespena».

Ziurtagiria, aurrerantz

Ipar Euskal Herrian, berriz, espero da abuztuaren hasieratik derrigorrezkoa izango dela osasun ziurtagiria. Iragan astean, Emmanuel Macron Frantziako Gobernuko presidenteak iragarri zuen legez COVID-19aren aurkako immunitatea erakusten duen agiria beharko dela garraio publikoa erabiltzeko edo jatetxe batean sartzeko. Zalantza handiak, arrangura eta kritika ozenak eragin ditu proposamenak, baina hura onartzeko tramitazioa aurrera doa.

Atzo, Frantziako Asanblea Nazionalak baiezkoa eman zion lege proiektuari: 117 diputatuk alde bozkatu zuten, eta 84k kontra. Orain, egitasmoa Senatuan da bozkatzekoa, eta aurrera aterako dela espero da. Hala, abuztuaren hasieran sartuko litzateke indarrean. Ziurtagiriarekin batera, osasun arloko profesionalak txertatzera behartzen ditu lege proiektuak. Macronek argudiatu du jendea era masiboan bultzatu nahi dutela txertaketara.]]>
<![CDATA[Berriz ere epaileekin talka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1983/004/002/2021-07-21/berriz_ere_epaileekin_talka.htm Wed, 21 Jul 2021 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1983/004/002/2021-07-21/berriz_ere_epaileekin_talka.htm
Etxeratzeko agindua atzera bota arren, administrazioarekiko auzien aretoko lau magistratuek baimendu egin zituzten beste bi neurriak: batetik, gehienez hamar lagunen bilkurak baimenduko dira; eta, bestetik, kalejirak, bazkari herrikoiak eta plazatik kanpo egiten diren bigantxen eta zezenen jaialdiak debekatuko dira. Foru agindua gauerdian sartu da indarrean, eta gutxienez uztailaren 29ra arte iraungo du. Orain arteko neurriek bere horretan jarraituko dute.

Hala ere, arauaren neurri nagusia etxeratzeko agindua zen, eta hori ez da indarrean sartuko. Auzitegiak Gorenean kasazio helegitea jartzeko aukera eman zion Gobernuari. Hala ere, Javier Remirez lehen presidenteordeak azaldu zuen beste bide bat hartuko duela. Zehaztu zuen kutsatzeak kontrolatzeko «ezinbesteko» neurria dela etxeratzeko agindua, eta horretarako beste foru agindu bat aurkeztuko duela. Erabakia behar bezala baloratzeko zehaztasun falta aurpegiratu zioten magistratuek gobernuari. Hori ikusita, Remirezek adierazi zuen fiskaltzaren txostenak guztiz bat egiten zuela gobernuaren tesiarekin.

Epaileen argudioak

Alta, lau magistratuei ez zaie nahikoa iruditu. «[Foru aginduan] Ez da sartu udalen zerrendarik, ezta horiek muturreko arriskuan zergatik diren zehazten duen daturik ere. Emandako datuak kutsatzeen igoerari buruzkoak, ospitaleetako egoerari buruzkoak, ZIUetako zerbitzuen erabilerari buruzkoak eta erkidego osoan egindako txertaketari buruzkoak dira. Ez da zehazten proposatutako etxeratzeko aginduak zer udalerri jakini eragingo dion», aipatu zuten autoan.

Epaileek aitortu dute azken egunetako kutsatzeak gaueko aisialdian gertatu direla batik bat. Dena den, autoak berretsi zuen eskaeran ez dela bereizten udalerri horietako egoera epidemiologikoa. Auzitegiak azpimarratu zuen ezen pandemiaren beste olatuetan, hainbat herri itxi izan direnean, gobernuak toki horietako egoerari buruzko txostenak aurkeztu izan dituela, eta oraingoan ez duela halakorik egin.

Eskaeran, gobernuak arrazoitu zuen beste arazoetako bat gauetan egiten diren botila festak direla, eta horretarako polizien txostenak aurkeztu zituen. Autoaren arabera, «makro botila festak kontrolatzeko arazoak daudela dioten polizia txostenak ez dira nahikoa». Epaileen arabera, txosten horietan ezin da zehaztu kontrolerako zailtasun hori biztanle gutxiko udalerrietan ere gertatzen ote den, eta «udal horiei ere eragingo die etxeratzeko aginduak». Funtsean, magistratuen ustez, ez dute oinarri nahikorik neurtzeko ezinbestekoa ote den gaueko jarduera mugatzea, ondorio sozial arinagoak lituzketen beste neurrien aldean.

Alarma egoera bertan behera geratu zenetik, ez da lehen aldia epaileek neurriak atzera botatzen dituztela. Maiatzean, Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak proposatutako etxeratze aginduak atzera bota zituzten EAEko eta Nafarroako auzitegi nagusiek. Ordu hartan, arrazoitu zuten kaleko edana eta jende pilaketak eragotzi zitezkeela «legedi arrunta aplikatuz».]]>
<![CDATA[Altsasuko gazteek bidezko epaiketa bat izan ote zuten aztertuko du Estrasburgok]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/009/001/2021-07-21/altsasuko_gazteek_bidezko_epaiketa_bat_izan_ote_zuten_aztertuko_du_estrasburgok.htm Wed, 21 Jul 2021 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1887/009/001/2021-07-21/altsasuko_gazteek_bidezko_epaiketa_bat_izan_ote_zuten_aztertuko_du_estrasburgok.htm
Helegiteetan argudiatu dute urratu egin zirela euren defentsaren eskubideak, besteak beste Auzitegi Nazionaleko epaiketan epaimahaiburua Concepcion Espejel izan zelako. Guardia Zibileko koronel batekin ezkonduta dago Espejel, eta Merezimendu Saria eman zion Guardia Zibilak. Auzibidean, defentsek, «lotura afektibo eta psikologikoak» zituela iritzita, haren inpartzialtasuna zalantzan jarri zuten Auzitegi Nazionalaren aurrean, baina hark atzera bota zuen. Defentsen beste argudioetako bat da prozesu judizial bidezko bat izateko eskubidea urratu egin zitzaiela eta hainbat irregulartasun egon zirela auzibidean. Gainera, neurrigabeko zigorrak jarri zizkietela ere azaldu dute helegiteetan. Tramitea onartuta, hori dena aztertzea dagokio orain Estrasburgori. Sare sozialetan, Bel Pozueta EH Bilduko diputatu eta Adur Ramirez de Alda gaztearen amak nabarmendu du «bide itxaropentsu bat» ireki dela.]]>
<![CDATA[Nafarroako Auzitegi Nagusiak baliogabetu egin du etxeratzeko agindua]]> https://www.berria.eus/albisteak/200769/nafarroako_auzitegi_nagusiak_baliogabetu_egin_du_etxeratzeko_agindua.htm Tue, 20 Jul 2021 09:51:42 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/200769/nafarroako_auzitegi_nagusiak_baliogabetu_egin_du_etxeratzeko_agindua.htm <![CDATA[Nafarroako Gobernuak bidali du foru agindua Auzitegi Nagusira]]> https://www.berria.eus/albisteak/200701/nafarroako_gobernuak_bidali_du_foru_agindua_auzitegi_nagusira.htm Mon, 19 Jul 2021 07:40:44 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/200701/nafarroako_gobernuak_bidali_du_foru_agindua_auzitegi_nagusira.htm <![CDATA[Ez dute atzean geratu nahi]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1948/014/001/2021-07-18/ez_dute_atzean_geratu_nahi.htm Sun, 18 Jul 2021 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1948/014/001/2021-07-18/ez_dute_atzean_geratu_nahi.htm
Asteon, lau pieza aldi berean mugitu dira. Lehenik eta behin, Espainiako Gobernuak, astelehenean, auto elektrikoaren inguruko bere gida lerro nagusiak aurkeztu zituen, eta, asteartean, Ministroen Kontseiluan, onartu egin zuen Europako Batasunari bidalitako Susperraldirako eta Eraldaketa Ekonomikorako Plan Estrategikoa. Egitasmo horren zutarrietako bat autogintzaren elektrifikazioa bultzatzea izango da: 2021etik 2023ra, Next Generation funtsaren bidez, 4.300 milioi euroren inbertsio publikoak egingo dira —arlo pribatuak beste 19.000 milioi euroko inbertsioa egingo du—. Dirutza publiko horretatik 1.100 milioi euro inguru baterien kargalekuen sarea bultzatzera bideratuko dira, baina ia gainerakoa industriaren eraldaketa babesteko erabiliko da. Zehazki, 2.975 milioi erabili nahi dira auto elektrikoaren fabrikazioa sustatzeko.

Bigarrenik, asteartean, Ekofinek baiezkoa eman zion Madrilen proposamenari. Biharamunean, oraindik inori zalantzarik geratzen bazaio, Bruselak —eta hemen dator hirugarren eragilea— azaldu zuen 2035erako erregai fosil bidezko automobilak saltzeari utzi beharko zaiola, eta, alternatiba gisa, auto elektrikoarekin batera, hidrogeno pilaren bidezko ibilgailuen alde egin du. Norabide politikoa argia da: erregaia are gehiago zergapetu, eta argindar bidezko kargaren tasa merkatu.

Bateria fabrika, non?

Gaur egun, auto elektriko gutxi daude euskal errepideetan, baina, hamarkada honetan, baliteke panorama aldatzea, eta, hortaz, baita industriarena ere. Hala, berriz ere asteartean, laugarren eragilea sartu zen jokoan. Volkswagen taldeak etorkizunera begirako bere plan estrategikoa aurkeztu zuen. Alemaniako taldeak nahi du 2030eko Parisko Itunaren emisio irizpideak betetzea, 2040rako taldeko ibilgailu guztiak «emisiorik gabekoak» izatea —betiere argindarraren energia iturria emisiorik gabekoa dela pentsatzen bada—, eta 2050erako «neutrala» izan nahi du klima arloan. Auto elektrikoaren aldeko apustua eginik, bateria propioak ekoitzi nahi ditu —beste auto ekoizle batzuek bateriaz hornitzeko asmoa dute—. Europan baterien hiru fabrika handi egiteko asmoa aipatu du VWek: bata, Suedian, Skelleftean; bigarrena, Alemanian, Salzgitter hirian; eta hirugarrena, «Espainian». Non, baina?

Puzzle horretan, hori da gakoetako bat, argi baitago industrian VWek aurrea hartu duela, eta, horri loturik, inori ez zaio zalantzan geratzen fabrika handi horrek lehentasuna duela Espainiako Gobernuaren inbertsio asmoetan. VWek argi utzi du apustua egin nahi duela baldin eta diru laguntza publikoak jasotzen baditu. Martxoaren 5ean, Pedro Sanchez Espainiako gobernuburua Martorellen izan zen (Bartzelona, Katalunia), Seaten fabrika bisitatzen, eta bezperan Reyes Maroto Industria ministroak iragarri zuen ezen gobernuak berak, Iberdrolak eta VWek partzuergo bat eratuko zutela baterien fabrika altxatzeko. Europako funtsez harago 5.000 milioi euro inbertitu nahi dituztela aurreratu zuen, eta fabrika «Martorelldik gertu» egongo dela. Nissanen fabrika zena toki egokia izan daitekeela aipatu da. Seateko arduradunek diote auto elektrikorik izan ezean etorkizuna beltz dutela, eta horri Espainiako Gobernuak izan ditzakeen interes politikoak gehituz gero, oraintxe ematen du dena alde dutela. Hala ere, «Landaben eta Martorell arteko korridorean» egiteko aukeraz ere hitz egin da.

Hori guztia argitu bitartean, Nafarroako Gobernuak diskrezioz jokatzea erabaki du. Asteon, UGTk eta CCOOk urduri daudela plazaratu dute. Iragan hamarkadan, VWek inbertsio handia egin du, eta, horri esker, bi modelo ekoizten dira Iruñean, eta irailetik aurrera hiru egingo dira. Alabaina, taldearen barruan auto elektrikoa ekoizteko lasterketa betean dira, eta Landabenek etorkizuneko asmoen barruan egon nahi du. 2025erako, ohiko autoekin batera elektrikoak ere ekoitzi nahi ditu. Horrek inbertsio handia eska dezake, eta bateria fabrika gertu egotea giltzarri izan daiteke. Egoera horretan, ekainaren 30ean azken hamarkadako Landabengo arduradunetako bat, Emilio Saenz zuzendaria, bat-batean kargutik kendu zuen VWek. Arrazoia ez dute jakinarazi, eta kezka areagotu besterik ez du egin horrek. Zurrumurruen aurrean, Maria Txibitek ukatu egin du zerikusirik duela, eta esan du Madrilekin eta VWekin «lanean» ari direla auto elektrikoa Iruñera ekartzeko.

Onerako zein txarrerako, ezer ez da gauzatu oraindik, baina atal nahasi horrek guztiak agerian uzten du Next Generation ez dela soilik aukera handi bat. Hego Euskal Herriko auto industriak etorkizunean indartsu izaten jarraitu nahi du. Horretarako, Hegoaldeko bi gobernuek, enpresekin batera, funtsak biltzeko proiektu interesgarriak aurkeztu dituzte. 2.975 milioi euroko poltsa handia bada ere, egitasmoak egia bihurtzeko lehia ere itzela da. Inork ez du atzean geratu nahi.]]>
<![CDATA[Etxeratzeko ordua, berriz ere]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1983/002/002/2021-07-17/etxeratzeko_ordua_berriz_ere.htm Sat, 17 Jul 2021 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1983/002/002/2021-07-17/etxeratzeko_ordua_berriz_ere.htm
Halaber, jende pilaketak eragozteko asmoz, kalejirak debekatu egingo dira, eta kalean gehienez hamar laguneko taldeak bil daitezke. Indurainen arabera, Lesakako kalejira kutsatze handiko gertaera horietako bat izan da, eta udan halako kasuak errepikatzea galarazi nahi dute. Eusko Jaurlaritzak ere asteon erabaki du neurriak hartzea gauetan jendea pilatu ez dadin: dekretu bat atera du horretarako, eta udalei eskatu die arretaz erreparatzeko jendea pilatzen den lekuei.

Auzitegiaren eskuetan

Nafarroan ezarri nahi dituzten neurriek babes juridikoa izan dezaten, Osasun Departamentuak baimena eskatuko dio Nafarroako Auzitegi Nagusiari. Indurainek azaldu du nahikoa elementu dituztela mugikortasuna mugatzea eskatzeko: «Auzitegi Nagusiari osasun publikoko txostenak ematen dizkiogu bilakaera epidemiologikoari buruz, ospitaleetako egoerari buruz. Egungo egoerari erantzuteko neurriak beharrezkoak dira». Printzipioz, auzitegiaren erabakiaren zain, aginduak uztailaren 29ra arte iraungo du, baina, egoera epidemiologikoan aldaketarik ez badago, eutsi egingo zaie neurriei.

Indurainek nabarmendu du udalekin elkarlanean ari direla neurriak nola bete aztertzeko. Atzo bertan, bilkura izan zuten Lesakan Bortzirietako alkateekin, egoera aztertzeko. «Intzidentzia handiko herri horietan, 01:00etik aurrera kaleko edana eta halako egoerak debekatuta egongo dira». Onartu du udal askok ez dutela udaltzainik edo baliabiderik neurria betearazteko eta kasu horietan Foruzaingoarekin lan egingo dela. Dena den, gaineratu du ezin direla toki guztietara iritsi, eta, horregatik, herritarrei arduraz jokatzeko eskatu die.

Delta aldaera, %90

Indurainen arabera, oraintxe kutsatzeen %90 Delta aldaerak eragin ditu, eta «kutsakorragoa» da, eta, hilgarritasun handiagoa ez bada ere, arriskutsutzat jo du intzidentzia handitzea, ospitaleetan ere islatuko delako. Egungo egoeran, herritarren %51,4k — 339.232 herritar uneotan— txertoaren bi dosiak hartuak dituzte, baina eraginkortasuna ez da %100ekoa eta, gainera, oraindik txertoa hartu gabeko pertsonak badirenez, ospitaleetan kasuak «apurka» gehitzen hasi dira, baita ZIUetako oheen okupazioa ere.Horregatik, Osasun kontseilariak azpimarratu du oreka gorde nahi dutela: alde batetik, intzidentzia jaisteko eta gizartearen osasuna zaintzeko, eta, bestetik, horrek ahalik eta eragin txikiena izan dezan arlo ekonomikoan, sozialean eta emozionalean.

Indurain gazteei mintzatu zaie: «20-30 urteko gazteak ZIUan sartu dira, eta horrek esan nahi du arrisku bat dagoela haien osasunarentzat. Koadro larriak dituzten gazteak izan ditugu». Beste faktore bat. Nafarroan kasuak sei bider handitu dira batez beste, eta agerraldiak izan diren tokietan, zortzi bider gehiago. «Osasun arloko profesionalak atsekabetuta daude, nekatuta, kezkatuta, baina ez izan zalantzarik osasun sistema erantzuten ari zaiola erronkari».]]>
<![CDATA[Etxeratzeko agindua ezarriko dute Nafarroan, intzidentzia handiko herrietan]]> https://www.berria.eus/albisteak/200592/etxeratzeko_agindua_ezarriko_dute_nafarroan_intzidentzia_handiko_herrietan.htm Fri, 16 Jul 2021 12:31:23 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/200592/etxeratzeko_agindua_ezarriko_dute_nafarroan_intzidentzia_handiko_herrietan.htm <![CDATA[Zuzendaritzaren bide orria onartuta, EAk martxoan egingo du kongresua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1841/010/001/2021-07-16/zuzendaritzaren_bide_orria_onartuta_eak_martxoan_egingo_du_kongresua.htm Fri, 16 Jul 2021 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1841/010/001/2021-07-16/zuzendaritzaren_bide_orria_onartuta_eak_martxoan_egingo_du_kongresua.htm
EAk nazio biltzarra telematikoki egin behar izan duen lehen aldia da; nazio biltzarra kongresu arteko epean antolatu ohi den organo gorena da. Prentsa oharrean, alderdiko ildo ofizialak zehaztu zuen pandemiaren ondorioz egin behar izan zutela horrela. Alderdiaren esanetan, parte hartzea «oso handia» izan da, eta batzarkide guztien «berme guztiak bete ziren». Hartan, zuzendaritzak hurrengo kongresua prestatzeko bide orria proposatu zuen : parte hartzaileen %75ek onartu zuten kongresua martxoan egitea, beste %18 abstenitu egin ziren, eta boto bakar bat izan zen aurka.

Horrekin batera, nazio biltzar horrek baiezkoa eman zion ondoko hilabeteetako bidea antolatuko duen lantaldeari. Haren esku egongo da ponentzia politikoa eta estatutuen txostena lantzea.

Emaitzarekin pozik agertu zen Eba Blanco, haren zuzendaritzak aurkeztutako eztabaida esparrua onetsi delako: «Prozesu honetan, afiliatu guztiek bermatua izango dute parte hartzeko eta eztabaidatzeko eskubidea, gardentasun osoz. Hau da benetako eztabaida mahaia; organo honetan egin behar da negoziazioa, benetan hala nahi bada». Blancok berretsi zuen batzarrean parte hartu zutenek bilkura telematikoki egitea babestu zutela.

Sektore kritikoak guztiz bestela ikusi ditu biltzarra egiteko modua, hartan egungo norabide politikoari buruzko eztabaida ez egitea eta kongresua bera martxora atzeratzea. Herenegungo batzarrari dagokionez, sektore kritikoak dio zuzendaritzak ez ziela eman modurik afiliatu guztiei hartan parte hartzeko. Haien esanetan, estatutuek bilkura telematikoa egiteko aukera jaso arren, ez dago horren inguruko araudirik eta informatika arloko «baliabiderik eta ahalmenik ez dutenei» ez zaie utzi parte hartzen.

Kongresua, bi hilabetetan

Sektore kritikoak kongresua bi hilabeteren buruan egitea nahi zuen. Hala, talde horretako 600 kidek eskaera hori egin zuten. Estatutuen arabera, afiliazioaren laurdenak eskaera hori eginez gero kongresurako deialdiak «automatikoa» izan behar luke, baina sektore kritikoak salatu du nazio biltzarreko 76 botok eskakizun zabal hori oztopatu dutela.

EH Bilduk aurten hamar urte bete ditu, eta sektore kritikoak, koalizioaren aldeko apustua egin arren, parte hartze aktiboagoa aldarrikatzen du. Eba Blancok dio kongresuaren eztabaida esparruan zehaztuko dela hori. «Baliatu dezagun kongresu honek emango digun aukera positiboan lan egiteko, guztion artean eztabaidatzeko eta alderdia sendotu eta sendatzeko. Horrek EH Bildu hobetzen lagunduko du».]]>