<![CDATA[Joxerra Senar | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 05 Jul 2020 22:12:26 +0200 hourly 1 <![CDATA[Joxerra Senar | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Hiru urte eta erdi igaro ondoren, kalean ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/009/001/2020-07-04/hiru_urte_eta_erdi_igaro_ondoren_kalean.htm Sat, 04 Jul 2020 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1877/009/001/2020-07-04/hiru_urte_eta_erdi_igaro_ondoren_kalean.htm <![CDATA[Espetxetik atera dira Arnanz, Ramirez de Alda eta Unamuno]]> https://www.berria.eus/albisteak/183750/espetxetik_atera_dira_arnanz_ramirez_de_alda_eta_unamuno.htm Fri, 03 Jul 2020 20:48:43 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/183750/espetxetik_atera_dira_arnanz_ramirez_de_alda_eta_unamuno.htm 2016ko azaroan atxilotu zituzten Altsasuko (Nafarroa) beste zenbait lagunekin batera. Semeak besarkatu ostean, Koldo Arnanzek eta Antton Ramirez de Aldak, Oihan eta Adurren aitek, adierazpenak egin dituzte. «Atzotik hodei batean gaude, gau oso luzea izan da guretzat, hiru urte eta erdi luze pasatu ditugu itxoiten», nabarmendu du Koldo Arnanzek. Hiru gazteak «ingurura eta mendiei» begira atera direla azaldu du. «Hainbeste denbora barruan pasatu dute... Lapurtu dieten espazioa bete behar dute orain». Suziriekin agurtu dituzte lagunek, herrira sartu direnean. Gradu aldaketa atzo jakinarazi zieten espetxeko funtzionarioek. Urtarrilean sailkatu zituzten gazte haietako bost bigarren graduan, eta horien artean zeuden orain hirugarren gradua eskuratu dutenak. Hiru horiek dira espetxean egun gehien daramaten Altsasuko gazteak..«Pozik eurak eta pozik gu», laburbildu du Antton Ramirez de Aldak. Altsasuko gazteen omenez sortu den abestiaren hitzak gogoan, «txarrenari onena» ateratzen ikasi dutela azaldu du, eta argi du gaurkoan zer izango: den onena «Onena izango da haiekin egotea eta disfrutatzea. Egun berezia bizi izateko eta gogoratzeko beste biak hor jarraitzen dutela» Cob eta Goikoetxea gogoan Hain zuzen ere, bi aitek gogoan izan dituzte Jon Ander Cob eta Julen Goikoetxea, zeinak espetxean diren iazko ekainaren 1etik. «Espero dugu lehenbailehen ateratzea barruan geratzen direnak, Jonan eta Julen», esan du Koldo Arnanzek. Gaur, ostiralero legez, 20:00etan elkarretaratzea egingo dute Altsasun, gazte guztien behin betiko askatasuna eskatzeko. Gogora ekarri dute hiru gazteak zein iragan baimendutik hirugarren graduan diren Iñaki Abad eta Aratz Urruzola ez daudela oraindik guztiz aske. Baimenek arindua eman badiote ere, ezin dute normaltasuna guztiz berreskuratu. «Oraindik ez da bukatu amesgaizto hau», adierazi du Koldo Arnanzek horregatik. «Jarraituko dugu benetako askatasuna lortu arte», gaineratu du Antton Ramirez de Aldak. Altsasuko auziko beste bi gazteei, Iñaki Abadi eta Aratz Urrizolari, Eguberrien aurretik ezarri zieten hirugarren gradua, eta, ordutik, espetxetik kanpo igarotzen dituzte eguna eta asteburuak. Horiek izan ziren, hain zuzen, espetxe zigor txikienak: hiru urte eta erdikoa Abadek, eta lau urte eta bi hilabetekoa Urrizolak. Gainontzekoek zigor handiagoak izan zituzten: Oihan Arnanzek bederatzi urte eta erdi, Ramirez de Aldak eta Unamunok zortzi urte eta erdi, etaJon Ander Cobek eta Julen Goikoetxeak zazpi urte eta erdi. Altsasun bertan elkarretaratze bat egingo dute ostiral honetan, 20:00etan. 1.326 egun preso Hiru urte eta ia hamar hilabete pasatu dira gazteentzat eta haien familientzat amesgaiztoa hasi zenetik. 2016ko urriaren 15eko goizaldean Koxka tabernaren inguruetan izandako liskarrek bizitza betiko aldatu zieten. Terrorismo delitua egotzita, Auzitegi Nazionalak bere gain hartu zuen instrukzioa, eta urte hartako azaroaren 14an atxilotu zituen Altsasuko zortzi gazte. Hilabete baten buruan lau gazte aske utzi bazituen ere, ordutik preso daude Arnanz, Ramirez de Alda eta Unamuno. Iazko apirilean, epaiketa egin zuten Auzitegi Nazionalean, eta ekainaren 1ean 79 urteko espetxe zigorra ezarri zieten, guztira, zortzi gazteei -bederatzi eta hamahiru urte arteko espetxe zigorrak-. Epai haren ondotik, espetxeratu egin zituzten Abad, Cob, Goikoetxea eta Urrizola. Martxoan, Auzitegi Nazionaleko apelazio aretoak berretsi egin zuen lehen epai hura; urrian, berriz, Auzitegi Gorenak espetxeratuei zigorra murriztu zien -hiru urte eta erdi eta bederatzi urte eta erdi artean-, ez baitzuen arrazoirik ikusi ideologiagatiko astungarriak ezartzeko. Berria jakin eta gero, Nafarroako EH Bilduk nabarmendu du «albiste ona» dela, baina ez dela «justizia eginen» Altsasuko gazteak kalean izan arte.]]> <![CDATA[Martin Villa epaitzeko eskatuko dute German Rodriguezen omenaldian]]> https://www.berria.eus/albisteak/183762/martin_villa_epaitzeko_eskatuko_dute_german_rodriguezen_omenaldian.htm Fri, 03 Jul 2020 15:29:27 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/183762/martin_villa_epaitzeko_eskatuko_dute_german_rodriguezen_omenaldian.htm <![CDATA[Olatuak suntsitu duena berriro altxatzeko asmoz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2544/006/001/2020-07-02/olatuak_suntsitu_duena_berriro_altxatzeko_asmoz.htm Thu, 02 Jul 2020 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/2544/006/001/2020-07-02/olatuak_suntsitu_duena_berriro_altxatzeko_asmoz.htm
ENPLEGUA

Goiz da langabezia noraino igo daitekeen jakiteko, baina maiatzean %25 egin zuen gora langabeziak, eta tasa %13ra ailegatu zen. Egoera berezi horretan, enplegua berriro sortzea eta kalitatea hobetzea dute xede alderdiek. EAJrentzat, enplegua hazkundeari loturik dago, eta kalitatea langileen prestakuntza «hobeari» eta «enplegatzaileen lehiakortasunari». Antzeko ildotik, PSE-EEk produktibitate handitzeari erreparatzen dio, batik bat «elkarrizketa soziala» azpimarratuz. EH Bilduk ondorioztatu du pandemiak sistemaren ahuldadeak bistarazi dituela. Elkarrekin Podemos-IUk Jaurlaritzaren «anbizio faltari» egotzi dio prekaritate handia.

EAJk helburu gisa jarri du lau urtean 150.000 lanpostu sortzea eta legealdi amaieran milioi bat landun izatea eta langabezia tasa berriro %10etik behera jaistea. COVID-19aren osteko suspertze planaren ardatzetako bat da enplegua, eta 9.300 milioi euroko aurrekontua izango lukeela dio. Gainera, 2030era bitartean enplegu plan berezia garatzeko asmoa azaldu du, 1.500 milioiko aurrekontuarekin. Lanbideren kudeaketa eredua aldatzeko beharraz hitz egiten du.

EH Bilduk «enplegua babesteko ekimen politiko sendoa» eskatu du, eta, horretarako, kalitatezko enpleguaren herri itun baten beharra nabarmentzen du. Neurri nagusietan, antzeko doinua dute EH Bilduren eta Elkarrekin Podemos-IUren proposamenek. EH Bilduk 1.200 euroko gutxieneko soldataren eta 35 orduko lan astearen alde egiten du, eta EP-IUk eskatu du Espainian izan den igoera «euskal herritarren errealitatera egokitzeko, eta 34 orduko lan astearen alde egiten du. Biek dute xede, berriz, zaintza lanak duintzea eta genero arrakala gainditzea.

PSE-EEk mugarritzat du enplegu politikan gizarte elkarrizketaren instituzionalizazio, eta parte hartze instituzionalaren legea proposatu du, «enpresaburu elkarteen, sindikatuen eta administrazioaren arteko elkarrizketa arautzeko». Langileak enpresaren parte hartzean inplikatzeko eta enpresak gardentasun handiagoa izateko urratsak proposatu ditu. PP-Ciudadanosek azpimarra jarri du ekintzailetza legean eta autonomoentzako neurrietan.

INDUSTRIA - BERRIKUNTZA

Bidegurutze batean dago Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako industria. Erreferentziazko enpresa eta taldeak ditu, ekonomiatik tira egiten dute; baina, Europako herrialde nagusietan bezala, haien pisua ahulduz doa. EAJren irudiko, «funtsezko motorra» da, eta, hari zerbitzu ematen dioten jarduerak gehituta, ekonomiaren %40 izatea jarri du helburu. Aitzitik, EH Bilduk nabarmendu du 2008ko krisitik desindustrializazio bat eman dela, barne produktu gordinean lau puntu erori baita, %28tik %24ra; «eta jaitsiera ez da berreskuratu». Helburu gisa jarri du %28ra igotzea berriz, batik bat finantzaketan jarriz azpimarra: 800 milioi euroko inbertsio publikoa eta horren aldeko herri ituna proposatu du. Sozialistek egungo egoerari eustea jarri dute xede, industriaren pisua BPGren %25ekoa izatean jarrai dezan.

Industriaren erronketako bat 4.0 delakoa da. EAJk trantsizio teknologikoa bultzatzeko konpromisoa du, eta, besteak beste, proposatzen du 5G teknologia bultzatzea, datuen gune berri bat lantzea eta adimen artifizialeko aplikazioak garatzeko zentro bat eraikitzea. PSE-EEren ikuspegitik, trantsizio horrek «bidezkoa» izan behar du, desager daitezkeen enplegu eta enpresak kontuan hartuz, egungo proiektuak egokituz eta sor daitezkeen lanpostu profil berriak bultzatuz.

Desindustrializazioaren aurrean, EH Bilduk proposatzen du adimen ekonomikoko euskal zentro bat sortzea industria politikak berrikusteko eta krisian diren enpresentzat. Era berean, arreta protokolo bat ezarri nahi du, kinka larriko egoerei aurre hartuz eta zuzenean esku hartuz. Deslokalizazioen aurkako legea aldarrikatu du. PP-Ciudadanosen ustez, aldaketa teknologikora egokitzeko laguntza eman behar du alor publikoak. EAJren arabera, «kanpoko inbertsioa erakarri» behar da, eta nazioartekotzea bultzatu. Elkarrekin Podemosen aburuz, abagunea baliatu behar da produkzio ekonomia eredu berde bateranzko estrategiak garatzeko.

Guztiek ikusten dute ikerketa eta garapena bultzatzeko beharra. EH Bilduk salatzen du Urkulluren azken agintaldian esfortzu hori murriztu egin dela, BPGa %2,2tik %1,86ra jaitsi delako, 2018an. %3ra heltzea jarri du xede gisa, eta Elkarrekin Podemos-IUk bat egin du. EAJk «funtsezko» deritzo EAEk hautu hori egiteari, lankidetza publiko-pribatuaren bidez, «baina ekimen publikoak lidergoa hartuz». 2024rako inbertsio publikoa 600 milioi eurokoa izatea jarri du helburu gisa.

MERKATARITZA - TURISMOA

Pandemiak gogor jo die. PSE-EEren ikuspegitik, biak dira estrategikoak, lau langiletik batek sektore horietako batean egiten duelako lan, eta orotara 236.000 laguni ematen dietelako lana.

Turismoaren kasuan, EH Bilduren irudiko, egoera baliatu behar da «birpentsatzeko», orain arteko ereduak «masifikazioaren zantzuak» ageri baitzituen, eta, horregatik, sektorea martxan jartzeko, «naturak eta hiri guneak degradatuko ez dituen» eredu jasangarri baten aldeko apustua egiten du. Elkarrekin Podemos-IUk ere «ingurunera egokituko den turismoa arautzeko beharra» aldarrikatu du. EAJrentzat turismoa «lehentasuna» da: 2018an sei milioi gaualdi izan ziren, eta 6,5 milioira heldu nahi du. Euskadi Basque Country markaren sustapena indartu nahi dute.

EAJren ikuspegitik, merkataritza «aldaketa sakoneko prozesu batean murgilduta dago» eta COVID-19ak «bizkortu» egin ditu eraldaketak. Prozesu horretan, «teknologiak izan behar du oinarri eta zutabe», eta, besteak beste, enpresen digitalizazioa bultzatuko du. Glovo, Deliveroo edo Uberren moduko enpresekin, digitalizazioaren prekarizaziorako arriskuaz ohartarazi eta mugatzeko beharra azaldu du EH Bilduk. Tokiko merkataritza bultzatzeko baliabideak areagotzea eta pandemiari aurre egiteko autonomoentzako ekintza plana proposatu du. Elkarrekin Podemosek eta PSE-EEk gertuko merkataritzaren aldeko «apustu argia» egiten dute. Pandemiaren testuinguruan, kontsumorako bonuak sortzea proposatzen du PP-Ciudadanosek.

LEHEN SEKTOREA

Bitartekarien boterea ahultzeko, arrantzarentzat zein laborantzarentzat «gutxieneko prezioak» ezartzea aldarrikatzen du Elkarrekin Podemos-IUk, baita landa eremua husteko prozesua geldiaraztea ere. PP-CS koalizioarentzat, sektoreak gaztetu beharra, eta, horretarako ,inbertsiorako laguntzak handitu behar dira. EH Bilduk salatzen du EBko Nekazaritza Politika Bateratuko laguntzen erdiak onuradun handiek profitatzen dituztela (%10) eta ziklo berriari begira eztabaida bertan ere sustatu behar dela. Elikadura Burujabetzarako trantsizio legea proposatzen du. EAJk uste du funtsezkoa dela alor horretan politikak garatzeko erabaki ahalmen osoa izatea.

ZERGAK

Politika guztiak garatzeko, ezinbestekoa da nahikoa finantzaketa izatea, eta EAEk zerga autonomia badu ere, hori hiru aldundien eskuetan dago. Dena den, hauteskundeetan alderdiek euren proposamenak jaso dituzte. Jeltzaleek aldarrikatzen dute «egonkortasun helburuak bete» eta zerga politika «ziklo ekonomikora egokitzea», besteak beste, ekonomiaren garapenaren, enpresen errotzearen eta berrikuntzaren alde eginez. PPk zerga kenkari eta pizgarriak proposatzen ditu; pentsio plan pribatuen sustapenerako kenkari gehiago ezarri nahi ditu.

PSE-EEk proposatzen du karbonoaren gaineko zerga bat ezartzea «trantsizio energetikorako beharrezko neurriak ahalbidetzeko» eta «betiere Espainia osoarekin bateratuta». Elkarrekin Podemos-IUk proposatu du kontsumitutako energiaren arabera zergapetzea. Bai EH Bilduk, bai EP-IUk beharrezkotzat jotzen dute «Covid tasa» ezartzea enpresei eta errenta altuenei, zerga erreforma ezarri bitartean. Hiru Batzar Nagusietan aberastasunaren gaineko zerga jartzearen alde egiten dute. EH Bilduk, halaber, proposatzen du «lanaren eta kapitalaren diru sarrerak era bertsua zergagabetzeari bidea irekitzea».]]>
<![CDATA[UPNren lemazain nor jarriko deman]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/015/001/2020-06-28/upnren_lemazain_nor_jarriko_deman.htm Sun, 28 Jun 2020 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1944/015/001/2020-06-28/upnren_lemazain_nor_jarriko_deman.htm
COVID-19ak goitik behera baldintzatu du eskuineko alderdiak lau urtean behin egin ohi duen bozketa. Hasieran, martxoaren 29an egitekoa zen, baina pandemiaren eztandaren eta konfinamenduaren ondorioz, hilabete atzeratu zuten, eta, atzera egin zuten, berriz, bertan behera uzteko. Azkenik, gaur egingo da, baina maskarak aurpegian eta hidrogelak nonahi izanda bozkatuko dute. Halaber, lurralde osoan hedatuak diren militanteen bozketa errazteko sei gune egokitu dituzte: Iruñeko Baluarte jauregia, Tuterako Tudela Bardenas hotela, Tafallako Hola Tafalla hotela, Lizarrako alderdiaren egoitza, Elizondoko egoitza eta Kasedako udaletxea.

Kongresu irekia

Zail egiten da kongresuak zer emango duen aurrez jakitea. 2014ko udazkenean, Yolanda Barcinak lehendakarigai izateari utzi eta gutxira, bere hautagaitza aurkeztu zuen Esparzak, eta ustekabeko mugimendu hura primarioak irabazteko eta, ondoren, alderdiaren lidergoa hartzeko baliatu zuen. Alderdia barrutik ezagutzeak eta zatitutako sektoreen arteko zubigile gisa agertzeak bere alde jokatu zuen.

Egun, orduko Barcinaren aldekoen eta Sanzen aldekoen mugak lausotu egin dira, eta oraingo Kongresuak 2020ko aulki jokoa islatzen du. Adibidez, garai batean Barcinaren ingurukoa zen Enrique Maiak edo Jose Luis Sanchez Muniainek Esparzari eman diote babesa. Esparzaren alde azaldu dira, halaber, egun Navarra Sumaren harmailetan esertzen diren UPNko parlamentarietako asko —Maria Jesus Valdemoros, Iñaki Iriarte, Cristina Ibarrola, Angel Ansa, Carlos Garcia Adanero diputatua...—.

Haatik, horrek ez du esan nahi Sayasek indarrik ez duenik. Duela lau urte, 2015eko abenduko Espainiako Kongresuko bozetarako zerrendaburua hautatzeko lasterketan, alderdian pisua duen Adanerori gailendu zitzaion, eta, ziurrenik, garaipen hark hauspotu zuen Sayasen anbizioa. Haren taldean pertsona esanguratsuak ageri dira: adibidez, Maribel Garcia Malo, Lourdes Goikoetxea, Luis Zarraluki, Amaia Larraia Eguesibarko alkatea eta Jorge Esparza —azken hori Esparzaren gerizpean hazi da politikoki—. Hartara, gaztetasunaren irudi horrek haren alde joka dezake.

Esparzak lau urteko esperientzia eta egindako lana aldarrikatu du. Parlamentuko taldea eraberritu du, eta iragan hauteskunde ziklorako Navarra Sumaren koalizioaren aldeko apustua egin zuen; boz horietan guztietan lortutako emaitzek bere alde jokatzen dutela deritzo.

Hark nabarmendutako abantaila guztiek badute ifrentzua. Aurpegi berriak sartuagatik, ez da gai izan proiektuari bultzada berria emateko. UPNren diskurtsoa betikoa da: euskararen, elkarbizitzaren eta Nafarroako nortasunaren inguruko gaietan kateatuta jarraitzen du, aurrerapausorik eman gabe. Navarra Sumako beste bi bazkideek —Ciudadanosek eta PPk — urtebetean emandako bira politiko handiek ere baldintzatu dezakete UPNren jarduna, eta, gainera, Esparza ez da gai izan aliantza politikoak egiteko, batik bat PSNrekin. Esparzak sozialistei leporatzen die erru guztia.

Ahuldade horiek bere alde erabili nahi ditu Sayasek. Eraberritzearen karta baliatu, eta, besteak beste, UPNk gai sozialei gehiago erreparatu behar dielakoan dago. Alta, Espainiako Kongresuan, Voxekoen oniritzia jasotzen zuen Sayasek, eta ikusteko dago UPNren proiektua berritu eta erdigunerantz eramango duen ala eskuinerago bultzatuko duen.

Esparzak ardura eta esperientzia goratzen ditu, eta Sayasek, ilusioa. Baina pertsonen arteko lehia izango da, proiektu politikoena bainoago: XII. kongresuak ez du eztabaidarik ekarri proiektuaren norabideari buruz.]]>
<![CDATA[KAMIOIAK BETE DEZALA ZULOA]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1950/016/001/2020-06-28/kamioiak_bete_dezala_zuloa.htm Sun, 28 Jun 2020 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1950/016/001/2020-06-28/kamioiak_bete_dezala_zuloa.htm
Politikoki bidea libre izan dezake gobernuak, baina Gipuzkoaren adibidea dator gogora. Gobernuak ez du oraindik bertako garraiolarientzako konpentsazio neurriez hitz egin, baina Geroa Baik azpimarratu du bertako enpresak bi aldiz ez zigortzeko formulak bilatu behar direla. Hain zuzen, horrek buruko min franko eragin dizkio Gipuzkoako Aldundiari, 2018an N-1 eta A-15 autobideetan 3,5 tonatik gorako ibilgailuei ordainsaria ezarri zienetik. Foru arauak tokiko garraiolariei saria apaltzeko sistema bat ezarri zuen, baina EAEko Auzitegi Nagusiak bi aldiz baliogabetu du, Europako Batasuneko legedia urratu eta kanpoko garraiolarien aurkako bazterketa dela iritzita. Gorenak izango du azken hitza.

Nafarroako Gobernuaren planteamendua ustekabean etorri da. Alarma egoera ezarri aurreko astean, iragarri zuen N-121 errepideko tuneletan ibilgailu astunentzako ordainsariak jarriko dituela, «disuasio neurri gisa». Aspalditik, N-121ak zeharkatzen dituen herrietako biztanleak eta udalak protesta ugari egin dituzte kamioien joan-etorri handiaren aurka, eta proposamena errealitate horri loturik zegoela zirudien.

Haatik, maiatzaren 15ean, gainerako errepide nagusietara zabaldu zuen kamioiei bidesariak jartzeko planteamendua: A-15 Leitzarango autobidean, A-10 Sakanako autobidean, Altsasutik Ziordiara arteko A-1 autobidean, eta Castejon eta Cortes arteko A-68 autobidean. Nafarroa ekialdetik mendebaldera zeharkatzen duten Bideko eta Pirinioetako autobideak bidesarietatik libre geratuko lirateke, kontzesio enpresei ibilgailu kopuruaren arabera ordaintzen dielako; Tuteratik Irurtzunera arteko AP-15ean, berriz, bidesaria badago.

EBko 2004ko zuzentaraua oinarri hartuta, «erabiltzen duenak ordaintzen du eta kutsatzen duenak ordaintzen du» printzipioari erreparatu diote, Zirizaren esanetan. Europako Batasunean, ahalmen handiko errepideetan «guztiz hedatua» dago ibilgailu astunei bidesariak jartzea: %100ean Alemanian, Herbehereetan, Portugalen, Txekian, Belgikan, Suedian eta Danimarkan, eta oso hedatua Frantzian eta Italian. Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak errepide nagusietan antzera jokatzen dutela deritzo gobernuak, eta, Nafarroa Europaranzko pasabide izanik, norabide bera hartu behar duelakoan dago.

Bidesarien bilketa kudeatzeko sozietate publikoa sortzeko asmoa azaldu du. Gastu propioez gain, bost errepide horietako mantentze lanez eta inbertsio berriez arduratuko litzateke. Uneotan, hain zuzen, gobernuarentzat lehentasunezkoa litzatekeen obretako batez arduratuko litzateke, adibidez: N-121 2+1 erraileko eredura egokitu eta Belate eta Almandozko tuneletako obrak. Kalkulatu du sistema horrekin urtero mantentze aurrekontuetatik bost milioi euro aurrezteko aukera legokeela; haatik, zehazteko dute nola eta zenbat finantzatuko den sozietatea. Arkuak eta bidesariak martxan jartzeak hamabost milioi euro inguruko kostua izan dezake.

Uneotan, Nafarroako errepide sistemaren zuloak handiak dira. Murrizketen garaiak min handia egin zuen. Iragan legealdian, obra publikoen orduko arduradunak, Manu Aierdi kontseilariak, hamaika bider ohartarazi zuen desoreka handia zegoela mantentze lanetan inbertitu beharrekoaren eta egiazki inbertitzen zenaren artean. Urtero, 72 milioi euro inguru behar dira Nafarroako errepideak taxuz mantentzeko, baina azken hamarkadan batez beste 36 milioi inbertitu dituzte. Barkosen agintaldian, 31 milioitik 47 milioira igo zen ahalegina, baina oraindik ere ez da aski.

Mantentze lanez harago, Miguel Sanzen azken agintaldian, errepideen plan zuzentzailea egin zen, 2010etik 2018ra artekoa. Epe hori amaituta, egitasmo horretan jaso ziren asmoak urruti geratu dira, eta 200 obra ez dira egin. Orduko hartan aurreikusi zen urtero 100 milioi euro inbertitu behar liratekeela, eta iaz, kasurako, bederatzi milioi baizik ez ziren inbertitu.

Bi autobideen gainkarga

Azken hamarkadan, esfortzu publikoa batik bat itzalpeko bidesarietara bideratu da. 2007an Bideko autobidea eta 2012an Pirinioetako autobidea eraiki zirenetik, 525 milioi eta 127 milioi ordaindu dituzte nafarrek, hurrenez hurren —55 milioi urtean, eta, kontratua amaitu bitartean, kalkulatzen da bien artean beste 1.377 milioi pagatuko dituztela —urtean 90 milioi—. Faktura horretan mantentze lanak sartzen diren arren, zama handiegia da.

Kontratuok bertan behera uztea aztertu du gobernuak, baina baztertu egin du: kontzesio enpresei kalte-ordainetan 512 milioi inguru pagatu beharko lieke. Hortaz, zuloak estaltzeko ardura kamioien esku utzi nahi du, baina garraiolarien haserrea piztu du. Auzia hasi besterik ez da egin.]]>
<![CDATA[Bakarrik gelditu dira bozketan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1941/010/001/2020-06-26/bakarrik_gelditu_dira_bozketan.htm Fri, 26 Jun 2020 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1941/010/001/2020-06-26/bakarrik_gelditu_dira_bozketan.htm
Navarra Sumaren eta EH Bilduren ekimenez, maiatzean berreraikuntzako mahai bat osatu zen. Azken bi asteetan, sektorez sektore, 168 proposamen egin dituzte taldeek, eta horietatik 126 onartu dituzte. Horiek guztiak txosten batean jaso ostean, atzo berriro bozkatu zituzten. Gainera, atzokoan, beste 40 proposamen gehitu zituzten sei taldeek, baina guztiak banan-banan atzera bota zituzten gainerakoek.

Hain zuzen ere, Ahal Dugu-k gobernuko bazkideei keinu bat eskatu zien azken bozketan baiezkora jo zezan. Mikel Buil parlamentariak proposatu zuen Espainian onartu berri den gutxieneko diru sarreren errentaren bidez lortuko den aurrezkia errenta bermatua aldatzeko eta gizarte langileen baldintzak hobetzeko baliatzea. Aldiz, eskaria ez zen aintzat hartu, eta Ahal Dugu abstenitu egin zen. Antzera gertatu zitzaion Ezkerrari.

PSNren salaketa

PSNko Ainhoa Unzuk, alderdi guztien lana eskertu ostean, salatu zuen batzuk «gobernua higatzeko» baliatu nahi izan dutela aukera. Bereziki kritiko azaldu zen Navarra Sumarekin, haren proposamen nagusia zergak murriztea izan delako: «Ez diozue alternatibarik aurkeztu 800 milioi eurotik gorako diru sarreren erorialdiari. Zer proposatzen duzue, guraizeak atera eta murriztea?». Neurrien finantzaketaren inguruan, Pedro Sanchezek 5.000 milioi euroko poltsatik kanpo utzi du Nafarroa, baina, Unzuren arabera, hori ez da arazoa, hitzarmen ekonomikoaren bidez bideratu daitekeelako. Unzuren hitzetan, «ez dute ezta atzerapauso bat ere» onartuko. «Dena egingo dugu susperraldiaren alde».

Navarra Sumako Javier Esparzak gogorarazi zion Unzuri ezezkoa bozkatu izan balute ez zela egitasmoa aurrera aterako, eta, horregatik, tentuz, hitzak neurtzeko eskatu zion. «Aukera galdua izan da. Gobernuak ez digu eman kopururik planifikazio egoki baterako». Esparzaren irudiko, gobernuak borondate gutxi azaldu du parlamentuak egindako lana aintzat hartzeko: «Itsuan lan egin dugu, aurrekonturik gabe eta jokalekurik gabe. Ez da plan bat, ez du ez finantzaketarik eta ez egutegirik». Kritiko azaldu zen, aurrera begira zergak igotzeko asmoa iradoki dutelako hainbat taldek eta gobernuak berak.

EH Bildu ere abstenitu egin zen, baina Navarra Sumari gogorarazi dio lantalde horren helburua ez zela plan bat egitea, baizik eta proposamenak jaso eta gobernuari helaraztea. Hala ere, EH Bilduren ustez, hasierako gabezia izan da ez zaiola ahalmenik eman parlamentuari gobernuak aurrera aterako duen plana onartzeko. Bakartxo Ruizen esanetan, gobernuak proposamen horiekin nahi duena egiteko aukera izango du horrenbestez: «Zer gara, organo aholku-emaile bat?». Halaber, Ruizen aburuz, jarrera horrek «gobernuaren ahuldadea» adierazten du, ez baita gauza parlamentuan egindako lanari segida emateko, eta mesfidantza islatzen baitu. Ruizen aburuz, ezin dakieke taldeei ardura partekatua eskatu eta ondoren nahi dena egin. «EH Bilduren eszeptizismoa handitu besterik ez du egiten».

Geroa Baik, berriz, alde bozkatu zuen. «Harrituta» agertu zen Uxue Barkos batzordea bultzatu duten bi taldeek jarrera kritikoa azaldu zutelako. Azken emaitzari «iragarritako abstentzio baten kronika» deritzo, baina nahiago izan du taldeek egindako ekarpenekin geratu. Barkosen irudiko, aukera baliatu behar da autogobernua sendotzeko. Haren iritziz, berreraikuntzak hazkundearen sustapenean oinarritu behar du, baina, halaber, balio erantsia duten sektoreen alde eginez. Klima aldaketaren aurkako borrokan, egungo egoera eredu ekonomikoaren aldaketa bultzatzeko baliatzeko ere eskatu du. Finantzaketari dagokionez, Barkosen ustez, Nafarroa ezin da zain geratu, Espainiatik edo Europako Batasunetik zer helduko den. «Funtsezko» iritzi dio Espainiako Gobernuarekin finantza baldintzen inguruan ados jartzeari, zor merkatuetara lehenbailehen joateko eta abantailak ateratzeko.

Ahal Dugu, «gazi-gozo»

Aldiz, gobernuko beste bazkidearentzat, Ahal Dugu-rentzat, azken emaitza «gazi-gozoa» izan zen. Proposamenen artean, Ahal Dugu-ren eskarietako bat jaso izana eskertu zuen Mikel Builek: aberastasunaren gaineko zergaren inguruko azterketa egitea. Dena den, onartu zuen Google tasarekin eta antzeko beste egitasmoekin halako ikerketak pilatzen ari zaizkiola Ekonomia eta Ogasun Departamentuari: «Ea lortzen dugun hori guztia zurian beltz jartzea». Halaber, kritiko azaldu zen AHT eta Nafarroako Ubidea bultzatzeko asmoa agertu dutelako beste bazkideek, Navarra Sumarekin batera.]]>
<![CDATA[Berreraikitzeko planerako 126 proposamen egin ditu Nafarroako Parlamentuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/011/001/2020-06-26/berreraikitzeko_planerako_126_proposamen_egin_ditu_nafarroako_parlamentuak.htm Fri, 26 Jun 2020 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1866/011/001/2020-06-26/berreraikitzeko_planerako_126_proposamen_egin_ditu_nafarroako_parlamentuak.htm
FINANTZA - AUTOGOBERNUA

Azkenean, finantzaketak baldintzatuko du berreraikuntza. Hartara, «hitzarmen ekonomikoak ematen dituen aukerak baliatuz», Nafarroaren errealitate ekonomikora egokituko den «zorpetze politika berria» aldarrikatu dute Navarra Sumak ez beste talde guztiek. Espainiako Gobernuarekin zorpetzeko muga eta defizit helburu berriak zehazteko eskatu dute, eta «gastu araua gainditzeko, baita udaletan ere».

Zerga politikari dagokionez, batetik, zerga iruzurraren aurkako borrokan behatoki bat sortzea eta jarduera horretarako langile eta baliabide gehiago jartzea eskatu dute. Halaber, Ahal Dugu-k proposatu du aberastasunaren zerga ezartzeko aukera azter dadila. Sozietate zergan kenkarien eraginkortasuna aztertu nahi dute. Enpresei likidezia bermatzeko, zergen dirua itzultzeko sistema eta prozedura bizkortzea galdegiten dute, batik bat BEZaren kasuan.

Oraindik Espainiako Gobernuak ez du trafiko eskumena itzuli, eta alderdi guztiek aho batez onartu dute, horrez gain, espetxeetako osasun zaintzaren, ikerketa eta garapenaren, eta beken eskumenak lekualdatzeko akordioa lortzea.

AZPIEGITURAK

Nafarroako Ubidearen lehen fasearen zabaltzea amaitzearen alde egin dute Navarra Sumak, PSNk eta Geroa Baik; era berean, bigarren fasea egitearen alde azaldu dira. PSNk eta Geroa Baik AHTa «bultzatzera eta garatzera» dei egin diote gobernuari -Navarra Suma abstenitu egin da eta gainerakoek aurka bozkatu dute-. Errepide sarean lehentasunezko obrak dira AP-15ean Soria eta Tutera arteko konexioa, N-121ean 2+1 eredura egokitzea eta Tafallako saihesbidea. Udalek berreraikuntza planean parte hartu behar dutela ere argi utzi dute.

ZERBITZU PUBLIKOAK

Hezkuntzan, larrialdi ekonomikorako plan bat eskatzen dute behar handieneko ikasleentzat, jantokiak irekiz eta kanpalekuak eta bestelako jarduerak antolatuz. Inbertsioen arloan, beharrezkotzat jotzen da ikasle guztientzat ekipamendu teknologikoak bermatzea, batik bat baliabide gutxien dituztenen kasuan. Ikastetxe bakoitzaren beharrak aztertzera dei egiten zaio gobernuari. Beste olde bat izango balitz prest egoteko plan bat egituratzeko eskatu zaio, segurtasun neurri guztiak hartuz, eta testak eginez eta babes materiala banatuz.

Osasungintzan berrikuntza eta ikerketa biomedikoa garatu behar direla deritzote. Zerbitzu epidemiologikoak indartu behar direla nabarmendu dute, eta kutsatuen kontaktuak garatzeko proiektu teknologikoak bultzatu behar direla-Ezkerra, kontra-. Legealdi amaierarako oinarrizko arretaren sarearen aurrekontua bikoiztu behar dela azaldu dute, batik bat erizain ratioa handituz, osasun etxearen menpe diren zahar etxeen osasun arreta hobetu dezaten.

Halaber, etxeko arreta zerbitzuak hobetzera dei egin diote gobernuari, eta adinekoei egoitzez gain bestelako alternatibak eskaintzera eta indartzera. «Hilabete baten buruan» zahar etxeetarako eta menpekotasuna duten pertsonen egoeretarako kontingentzia plan bat aurkezteko eskatzen diote. Era berean, zahar etxe guztien gaineko zaintza, koordinazioa eta lan ikuskaritza egiteko erremintak sortzeko eskatu dute.

ENPLEGUA -BERRIKUNTZA

Gobernuari eskatu zaio «gizarte elkarrizketaren emaitza izango den enplegu plana» lantzea -PSNk, Navarra Sumak eta Ezkerra, alde; Geroa Bai, abstenitu; eta EH Bildu eta Ahal Dugu, kontra-. Espainian gutxieneko diru sarreren errentaren bidez lortuko den aurrezkia pobreziaren aurkako neurriak indartzera bideratu dadila galdegin dute.

Adimen artifizialeko nazioarteko zentro bat sortzeko deia egin diote gobernuari. Ikerketa bultzatu nahi dute, batik bat biomedikuntzan, industriaren dibertsifikazioan eta ekoberrikuntzan.]]>
<![CDATA[Berreraikitzeko planerako 126 proposamen egin ditu Nafarroako Parlamentuak]]> https://www.berria.eus/albisteak/183361/berreraikitzeko_planerako_126_proposamen_egin_ditu_nafarroako_parlamentuak.htm Thu, 25 Jun 2020 07:42:48 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/183361/berreraikitzeko_planerako_126_proposamen_egin_ditu_nafarroako_parlamentuak.htm <![CDATA[Osasun krisiaren aurrean,«zutik» jartzea izango du xede EAJk]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/010/001/2020-06-25/osasun_krisiaren_aurreanzutik_jartzea_izango_du_xede_eajk.htm Thu, 25 Jun 2020 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1879/010/001/2020-06-25/osasun_krisiaren_aurreanzutik_jartzea_izango_du_xede_eajk.htm
Egitaraua aurkezteko Bilboko Euskalduna jauregia hautatu zuen EAJk, duela 40 urteko ontziolen krisialdia gogoan, «euskal herritarrek etengabe hobetzeko gaitasuna sinbolizatzen duelako», Ortuzarren hitzetan. Han bildutakoak, elkarren artean distantzia gordez eta euretako batzuk maskara soinean; COVID-19aren eragina nabari zen. Minutu bateko isilunea gorde zuten eritasunak eragindako hildakoen omenez. Urkulluk hitza hartu aurretik, Ortuzarrek aipatu zuen agiriak 30 helburu eta proposamen ugari bildu dituela.

Urkulluk, bere hitzaldian, nabarmendu zuen EAJk «konfiantza eta sinesgarritasuna» eskaintzen dizkiola euskal gizarteari berme gisa. Besteak beste, gogorarazi zuen «zorra murriztuz eta kaudimena irabaziz» kontu publikoak onbideratu dituela Jaurlaritzak amaitu berri den legealdian eta, ondorioz, «etxeko lanak eginda» harrapatu dituela COVID-19ak.

Lau ardatz

Egitarauari dagokionez, lau ardatz ditu, Urkulluren hitzetan: pertsonak, oparotasuna, planeta eta nortasuna. Lehenik, Urkulluk defenditu zuen gizarte kohesioa dutela lehentasun: «Gure apustua pertsona guztien alde egitea da, inor bazterrean utzi gabe». Bigarrenik, haren ustez, «lanik eta ekonomiarik gabe ez dago oparotasunik», eta enplegu arloko akordio bat proposatu du. Egitarauak dio 150.000 enplegu sortzea bultzatuko dutela. Hirugarrenik, iraunkortasuna jarri du xede gisa: 2005eko gas emisioekin alderatuta, %30 murriztea eta energia berriztagarriak kontsumoaren %25 izatea. Azkenik, nortasunari eusteko, autogobernuan sakontzeko beharra azaldu zuen Urkulluk.

Gaur hasiko da kanpaina ofizialki. Atzoko ekitaldiaren ondotik, EAJk Gernikan ekingo dio, 21:00etan. EH Bilduk Gasteizko Plaza Berria aukeratu du bi asteko lasterketako abiapuntu gisa, 20:00etan. Elkarrekin Podemosek eta PP-Ciudadanos koalizioak Arabako hiriburuan hasiko dute kanpaina ere bai: lehenak Europa jauregian 18:30ean; bigarrenak, 19:00etan, Ciudad de Vitoria hotelean. PSE-EEk Bilboko Arenalera joko du, 19:30ean.

Atzo, koronabirusak ekar dezakeen krisiaren aurrean Jasone Agirre Bizkaiko zerrendaburuak adierazi zuen EH Bilduk ez duela onartuko «murrizketa bakar bat ere arlo sozialean». EH Bilduren iritziz, COVID-19ak erakutsi du zerbitzu publiko indartsuagoak behar direla, eta horretarako baliabide gehiago lortu behar dira. Agirrek eskatu dio Urkulluri «zintzoa» izateko: «Herritarrei argi azaldu behar die murrizketak ezarri behar dituela, murrizketak egiten hasi delako».

Idoia Mendia PSE-EEko eledunak Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuak autogobernuaren alde adierazitako konpromisoa azpimarratu du. Gaur goizean, Jaurlaritzako eta Espainiako Gobernuako ordezkariak dira biltzekoak eskumenen transferentzia batzordean. Kanpainaren hasiera izanik, Mendiak arlo horretan sozialisten lana goraipatu du.]]>
<![CDATA[Urkullu: «Kolpe handia hartu dugu, baina zutik jarriko gara berriro»]]> https://www.berria.eus/albisteak/183322/urkullu_kolpe_handia_hartu_dugu_baina_zutik_jarriko_gara_berriro.htm Wed, 24 Jun 2020 20:37:45 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/183322/urkullu_kolpe_handia_hartu_dugu_baina_zutik_jarriko_gara_berriro.htm <![CDATA[Lehen hesia, koska bat gorago]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2306/003/001/2020-06-24/lehen_hesia_koska_bat_gorago.htm Wed, 24 Jun 2020 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/2306/003/001/2020-06-24/lehen_hesia_koska_bat_gorago.htm
Aurtengoan hesiak koska bat gorago izan dira. Alarma egoera ezarri eta ikastetxeetako ateak itxi zirenetik, zalantzak ziren nagusi ikasleen buruetan. Andrea San Martin Calasanz Eskolapioak ikastetxeko ikasleak «gorabeherak» izan ditu hilabeteotan. Azterketaren data atzeratu egin zen ekainaren 23ra, baina pandemiaren bilakaeraren menpe zeuden, eta, bitarte horretan, etorkizuna airean: «Azkenean azterketaren emaitzaren arabera aukeratu dezakezu zer karrera ikasi», gogorarazi du San Martinek.

Irakasleen lana

«Hasieran beldurra zen nagusi. Zer egingo dugu? Nola prestatuko dugu?», aipatu du Alicia Goñi Lizarraldea ikastetxeko ingeles irakasleak. Pozik dago emaitzarekin. Etxetik lan egiteko Classroom eta Meet plataforma digitaletara ohitu ahala, neska-mutilak «zoragarri» egokitu direlakoan dago: «Ohiko klase presentziala hasi beharreko orduan, puntu-puntuan, bakoitza konektatuta zegoen, etxean, adi. Lasaitasuna eman die ordutegi batzuei jarraitzeak, presentzialen moduko klase birtualak egiteak, arbelik gabe izan bada ere. Dena ondo joan da».

Selektibitaterako prestaketa egokia jasotzeko premiak arduraz jokatzera behartu ditu ikasleak, Goñiren irudiko. «Ez da etenaldirik egon; etxean zeuden, pantailaren aurrean, hariari jarraituz. Ez da gauza bera, jakina. Klasean dena ikusten duzu, eta etxean ez. Batzuetan ematen du ikasleak badaudela, baina igual ez daude. Dena den, sentsazioa dut egon direla, galderak egiten zituztelako zentzuz», esan du Goñik. Horrek, baina, eginahal itzela eskatu die irakasleei: «24 orduak izan ditugu zalantzak argitzeko. Esfortzua hirukoiztu dugu».

Ikasleek eurek ere eskertu dute lan hori. «Irakasleen behar hori geneukan. Bideo deiak egiten genituen; probak jarri dizkigute Interneten; zalantzak argitu... Nahasmen handia izan dute, baina alboan izan ditugu», azaldu du Olga Alfarok. Amaia Abaigar Iruñeko Arte Ederren ikastetxeko ikasleak «gainezka» ikusi ditu irakasleak, apur bat kontrola galduta. Egoerak bere kabuz ikastera behartu du, eta «ondo» etorri zaiolakoan dago: «Dena den, pena ematen dit ikus-entzunezkoen kultura, diseinua eta marrazkia ongi ezin emateak. Hautazkoak direnez, apur bat albora utzi dute». Maskararen atzean irriñoa antzeman zaio lehen azterketaz galdetuta: «Erraz samarra izan da».

Jaime Alegre Maristetako ikaslearen irudiko, ikastetxeak «ahal duena» egin du: «Nahiago genukeen azalpen gehiago izatea, baina egoera zaila izan da. Ahal izan duguna egin dugu, eta, hala ere, prestaketa ona izan da». Pozik nabari zaio lehen azterketarekin: «Apur bat urduri nengoen. Asko dugu jokoan, baina, azkenean, ondo prestatu baduzu eta nerbioak kontrolpean badituzu, ondo aterako zaizu».

Egoera berezia izanik, baldintzak aldatu eta malgutu dizkiete. Andrea San Martinen arabera, horrek euren indarguneak sendotzeko aukera eman die: «Adibidez, lehen proban, bi testu eta galdera sorta bat genituen, eta testu bakoitzetik aukeratu ahal zenuen zer erantzun. Literaturako proban ere aukeratu ahal zenuen zer egin».

Segurtasuna bermatze aldera, abizenaren ordenaren arabera mailakatuta sartu dira, maskarekin, eta hidrogela izan da sarreretan. Azterketa hasita, maskara kentzeko aukera izan dute. Alicia Goñi zaintza lanetan egon da lehen azterketan. «Ondo joan da dena. Saiatu gara haiek erlaxatzen, oso urduri zeudelako». Lehen hesia igarota, arratsaldean historiakoa pasatu dute. Orain beste hiru egun dituzte aurretik. Urduritasunaren zamarik gabe, arreta guztia xedean jarrita.]]>
<![CDATA[Hiru hilabete gelan sartuta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/006/001/2020-06-19/hiru_hilabete_gelan_sartuta.htm Fri, 19 Jun 2020 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1913/006/001/2020-06-19/hiru_hilabete_gelan_sartuta.htm
Asteartean, Nafarroako Gobernuak zahar etxeetako ateak irekitzea baimendu zuen. Iruñeko Erruki Etxean, goizez zein arratsaldez, egoiliarrek txanda eskatu behar dute atera ahal izateko. Nahiz eta ehunekotan Tafallako San Francisco Javier zahar etxean pandemiaren eragina lazgarriago izan den, Erruki Etxean izan da kasu eta hildako gehien. Bertan bizi diren 575 egoiliarretatik 170ek hartu dute birusa, eta 68 hil dira.

Senideekin hizketan

Ateak lehen aldiz ireki zirenetik hiru egun igaro dira. Atarian, langileetako batek eskuak garbitzen dizkie sartzen eta irteten diren guztiei. Ordua eskatu ez dutenetako askok hormen barruan jarraitzen dute, eraikinaren kanpoalde zabalean oinez, goizeko eguzki printzez gozatzen.

Batzuk hormaren bestaldean den senideren batekin hitz egiten ari dira. Adibidez, Natividad Eslaba luze aritu da Erruki Etxe barruan den ahizparekin azken egunetako berriez kontu-kontari. Ahizpa arratsaldean irtengo da kalera ilobarekin, baina, hormaren bestaldetik bada ere, Natividadek eskertzen du azken bi asteetan ahizpa gertutik ikusi ahal izatea. «Apur bat argalago ikusten dut». Alarmaren lehen egunak kezkatuta eman arren, «buruz ongi» dago ahizpa, eta telefonoz harekin harremanetan egoteak indarra eta lasaitasuna eman dio sendiari.

Natividad Eslabarengandik gertu beste emakume bat dago —nahiago du izenik ez eman—, baina haren kasua zeharo desberdina da. Barruan du izeba, eta hiru hilabeteok «oso gogorrak» izan dira. Izeba ez dago buruz ondo, eta, ondorioz, ezin izan du ulertu zergatik behartu duten logelan bakarrik egotera, ezta zergatik ez datozkion senideak bisitan ere. «Uste du abandonatu egin dugula». Ilobaren ustez, ulermen gaitasun hori ez izatea egoitza inguratzen duena baino murru sendoagoa izan daiteke. Gainera, izebak belarritako entzungailua galdu du, eta horrek are gehiago zaildu du komunikazioa. Azkenik, harekin egoteko aukera izan dute: entzungailua emateaz gain, aurrez aurreko komunikazio horrek dena aldatzen du: lagungarri da bai adinekoentzat, bai haien senideentzat ere.

Hala ere, burua ongi edukiagatik, egoera ulertzea zaila izan daiteke. Ibilgailua lagun, Tere Jimenez tipi-tapa irten da Erruki Etxetik eserleku baten bila, eta atsekabe aurpegia jarri du hiru hilabeteoz galdetzean: «Kartzela bezain gogorra izan da». Apirilean bederatzi egun eman zituen erizaintzan, positibo eman zuelako, sintomarik gabe: «Ez zait ezer gertatu». Alta, bakartuta egote horrek bai, min egin dio: «Ez dut ulertzen zergatik hartu dituzten neurri guztiok. Zuk uste duzu hau dena beharrezkoa zela? Porrot bat izan da». 87 urte, eta «sekula» ez du halakorik bizi izan.

Sakelakoa lagun

Errealitate beraren ifrentzua da Antonio Martija lekunberritarra. Bi hilabete eman ditu logelan bakarrik, batzuetan «ate aurrean jarlekuan eserita», besteetan «gelan gora eta behera oinez». Azken asteetan korridorean ibiltzeko aukera eskertu du, eta bapo jan duela nabarmendu: «Orain baino hobeki eman digute jatera». Erruki Etxe barruan du arreba, eta, hura gaixotu egin bada ere, ongi dago, nahiz eta Antoniok ezin izan duen harekin egon. Umorerik ez zaio falta. Hainbeste itaun egiteaz harrituta, galdera itzuli dio kazetariari: «Aizu, zu ez zara gobernukoa izango? Zer moduz gauden galdekatu ohi digute». Antonio Martijak sakelakorik ez zuenez, bat pasatu zion Eduardo Larrasoain ilobak, familiarekin hitz egin zezan: «Lehen egunean, 120 minutuak agortu zituen».

Atea ireki izanak egoera hobetu dela erakusten badu ere, pabiloi bat itxita dago oraindik. Pandemia amaitu ez den ohartarazpen argia .]]>
<![CDATA[«Bertakook bertakoei lagundu beharko diegu eta solidarioak izan»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/005/001/2020-06-14/bertakook_bertakoei_lagundu_beharko_diegu_eta_solidarioak_izan.htm Sun, 14 Jun 2020 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1928/005/001/2020-06-14/bertakook_bertakoei_lagundu_beharko_diegu_eta_solidarioak_izan.htm
Konfinamenduak gogor jo du sektorea, baina ba al da alderik?

Badago aldea, bai. Landetxe gehienak ez dira hortik bizi, eurentzat jarduera osagarria baita. Badute beste diru sarrera bat. Aldiz, hotelei askoz ere kalte handiagoa egin die. Aldi berean, udari begira, landetxeak lehenago ari dira erreserbak jasotzen, naturaren eta lasaitasunaren bila baitoa jendea. Hiriko hotelek, bereziki Iruñekoek, berriz, irtenbide zailagoa dute, eta ohartarazi dute eskas daudela erreserbatan.

Azken urteetan bilakaera ona zeraman turismoak. Zein egoeratan harrapatu du pandemiak ?

Azken urteetan poliki-poliki gorantz ari zen. Iaz, kasik 1,5 milioi turista izan ziren, eta egonaldiek 2019an inoizko daturik hoberenak lortu zituzten, %5eko igoera batekin. Aldi berean, sasoikako joera hautsi, eta turismoa urte osoan izateko joera hartu genuen. Hori dena erabat moztu da.

Hortaz, gobernuaren asmoak baldintzatu ditu?

Bai. 2018etik 2025era arteko gure estrategia plana berregin dugu datozen bi urteetarako. Ez dugu alde batera uzten, baina markatzen dugu egutegi bat, eta beste lehentasun batzuk jarri ditugu.

Adibidez?

Oso ondo lantzen ari ginen kongresu inguruko dinamika, baina erabat moztu da. Urtebete luze eman dezake berreskuratzeak. Berriz, kultur eta natur arloko turismoa indartuko dugu. Naturan bisitak egiteko edo zikloturismoa gastronomiarekin lotzeko egitasmoak indartuko ditugu. Adibidez, Europako laguntzei lotutako Eurovelo proiektua. Uste dugu eskaria izango duela. Osasun arloan, Iruñean, bereziki klinikek jende asko mugitzen dute, horietatik asko atzerritarrak. Eten egin den arren, estatu mailan badago turismo mota hori. Egokitu beharko gara.

Egoera aukera bat ere izan daiteke?

Bai, adibidez, produktuak egokitu daitezke, eta aldaketa batzuk eginda, arrakastatsuak izan daitezke. Nafarroak natur baliabideak ditu, eta potentzial handia: eremu irekia, masifikazio gutxi... Hala ere, kontuan hartu behar da gaizki pasatzen ari den jende ugari dagoela, eta aukera bat izanik ere mindu egin daitekeela.

Sektorea kezkaturik dago. Zer erantzun eman diezue?

Batetik, laguntza orokorrak daude: zergen ordainketak atzeratu dira; autonomoentzako 40 milioiren laguntzak banatu dira, eta askok turismoan lan egiten dute; abalak eta maileguak banatu dira... Bestetik, laguntzak eskaini ditugu sustapenean, digitalizazioan edo formakuntzan. Maiatzean, protokoloen inguruko ikastaroak jarri genituen, batik bat garbitasunari buruzkoak, eta arrakasta handia izan dute. Hilabete amaierarako, COVID-19aren ondorioz egindako inbertsioen laguntzak emango ditugu.

Digitalizazioa aipatu duzula, sektoreak baliatu behar luke aukera urratsak egiteko?

Aurretik ere askok ikusten zuten hori, baina, orain, gogo gutxirekin zeudenek ere ikusi dute behar bat dela. Lehentasun guztia hartu du. Alor horretan badugu laguntza sorta bat: batetik, aztertzeko nola dagoen negozioa eta zertan hobetu daitekeen. Bestetik, diagnosi horren ondoren, proposatutako hobekuntzak ezartzeko laguntzak daude. Aukera polita da, zalantzekin zebilena ere animatzeko. Batzuetan beldurra ematen du digitalizazio hitzak, baina bakoitzak ikusi behar du zein den helburu duen publikoa eta baliabideak egokitu bere neurrira.

Konfinamendua leundu ahala, nola hasi da suspertzen alorra?

Poliki-poliki. Ateratzeko gogo handia du jendeak. Bada mezu bat oso oso inportantea: bertakook bertakoei lagundu beharko diegu eta solidarioak izan. Garrantzitsua izan behar du ez soilik turismoari begira, baizik eta lehen sektoreari edo merkataritzari begira. Sare handi horretan, aldamenean dugunari begiratu beharko diogu, eta elkarri lagundu.

Ekainaren 22an baimenduko dira lurralde arteko mugimenduak. Horri begira zaudete?

Bai eta uztailaren 1ari, ikusteko atzerritarrek nora jotzen duten, zer merkatutara. Frantziarekin, adibidez, interes handia dugu. Sustapen kanpaina egin nahi dugu, autoz mugitu daitezkeelako eta etorri. Baina zalantza asko daude: nola mugituko garen gure artean, eta nola atzerritarrak.

Donejakue bidetik iaz 60.000 erromes iragan ziren; aurten ostatu pribatu askok ez dute irekiko. Zer neurri hartuko dituzue?

Nafarroan Donejakue bidea erabiltzen zutenetik hiru atzerritarrak ziren, eta bat, estatukoa. Orain ez da horrela izanen, eta asko eragingo du. Produktu gisa, estatu mailan mugitu beharko dugu. Egokitu beharko dugu, eta saldu inguruan. Aukera oso polita da bertakook, euskal herritarrok, bidea ezagutzekoa. Baditugu proiektuak buruan. Kultur arloa ere indartu nahi dugu: antzerkia, musika eta bisita gidatuak. Horrelako egitarauak prestatzen ari gara bidea berpizteko.

Turismoaren beste erakargune bat sanferminak dira, baina festak bertan behera geratu dira. Zer eragin izango du?

Gogor jo du, bereziki Iruñeko sektorea, diru sarrera inportantea zelako. Hala ere, ezin dugu atzerapausorik eman. Jendea festa gogo handiarekin dago, baina denbora izango dugu datorren urtean festetarako. Aurten ez da unea. Kontuz ibili behar dugu. Argudio inportanteena osasuna da, baina irudia ere zaindu behar dugu. Lehendik ere sanferminen irudia oker zebilen, eta hori da orain falta zena. Ardura eskatu behar diogu jendeari. Mundua begira eduki izan dugu, eta, festarik gabe ere, aurten jende asko begira edukiko dugu. Azterketa hori dugu.

Turismoa suspertzeko mugak irekitzeak kezka eragin du.

Aireportu eta geltokiak izango dira sarbide nagusiak eta, osasun arloan hainbat neurri jada iragarri badira ere, azalpen gehiago emango dituzte uztailaren 1era bitartean. Astero bildu ohi gara Madrilgo gobernuarekin, eta aste batetik bestera aldaketa asko egiten ari dira. Erkidego batzuek berrogeialdia ezarri nahi dute, eta beste batzuek ez. Garbi dago oreka bilatu behar dela. Ekonomiak mugikortasuna behar du, baina hortik kasuak etor daitezke, eta hori ere kaltegarri da ekonomiarentzat. Oreka zaila da.]]>
<![CDATA[Trantsizio energetikoaren legeak klima aldaketaren funtsa izango du Nafarroan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/013/001/2020-06-11/trantsizio_energetikoaren_legeak_klima_aldaketaren_funtsa_izango_du_nafarroan.htm Thu, 11 Jun 2020 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1890/013/001/2020-06-11/trantsizio_energetikoaren_legeak_klima_aldaketaren_funtsa_izango_du_nafarroan.htm
Abiapuntua Europako Batasunean trantsizio energetikoaren aldeko konpromisoa da, eta, ildo horri jarraituz, egungo gobernuak klima aldaketaren inguruko adierazpen bat onartu zuen irailean. Atzo aurreproiektua onartu eta ekainean herritarren ekarpenak bildu ondotik, uztailean proposamenak bilduko dira lege proiektua parlamentura eramateko.

Aurreproiektuak hainbat berrikuntza dakartza. Batetik, trantsizio energetikoaren politikak koordinatuko dituen agentzia bat sortzea proposatzen du, eta, hari lotuta, klima aldaketaren bulego bat ere bai. Halaber, beste ideia berritzaile bat karbonoaren aurrekontuak sortzea da: «Berotegi gasen emisioen inbentarioa egitea eta etorkizunerako proiekzioa edukitzea izango du helburu». Halaber, klima funts bat sortuko dute, eta politika horiek ezartzeko «erreminta nagusia» izango da: aurrekontuen, beste erakundeen eta isunen bidez jasotako diruarekin lortutako finantzaketa, besteak beste.

Energia berriztagarriei bultzada bat emango zaie, helburu gisa jarri baita 2030erako ekoitzitako energiaren erdia berriztagarria izatea. Eolikoari dagokionez, Nafarroako hainbat parke beren epemugara iristear dira, eta parke horien potentzia areagotzeko neurriak erraztuko dira. Sektore fotovoltaikoan, eraikin berrietan derrigorrezkoa izango da plakak jartzea, eta bestelako eraikinetan, tamainaren arabera, 2030erako edo 2040rako. Lehen sektoreko etxaldeak behartuta egongo dira %15 gutxienez autokontsumo bidezkoa izatera.

Administrazioa, eredugarri

Eraikuntzan, proposatzen da etxeek 2023rako kalifikazio energetikoaren ziurtagiria izatea, eta horretarako diru laguntzak banatuko dira. 2030erako, Ctik gorako kalifikazioa izan beharko dute eraikinek. Sektoreek karbono aztarnaren planak egin beharko dituzte, eta emisioak murrizteko neurriak hartu. Aurreproiektuak jasotzen duenez, administrazio publikoak eredugarri izan beharko du.

Garraioari dagokionez, 2050ean garraio publikoko ibilgailu guztiak elektrikoak izango dira, eta udalak mugikortasun planak egin beharko dituzte. Bi urteren buruan, mila biztanletik gorako herriak behartuta egongo dira karga elektrikorako gune bat izatera. 2025erako, aparkalekuetan berrogei tokitik bat elektrikoa izatea bultzatuko da. Legea bete ezean, administrazio arloko isunak jasoko dituzte, larritasunaren arabera.]]>
<![CDATA[2030erako gas emisioak %45 murriztu nahi ditu Nafarroako Gobernuak]]> https://www.berria.eus/albisteak/182648/2030erako_gas_emisioak_45_murriztu_nahi_ditu_nafarroako_gobernuak.htm Wed, 10 Jun 2020 14:32:44 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/182648/2030erako_gas_emisioak_45_murriztu_nahi_ditu_nafarroako_gobernuak.htm <![CDATA[Mendigorrian D eredua nahi duten gurasoek errekurtsoa aurkeztu dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1846/013/001/2020-06-10/mendigorrian_d_eredua_nahi_duten_gurasoek_errekurtsoa_aurkeztu_dute.htm Wed, 10 Jun 2020 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1846/013/001/2020-06-10/mendigorrian_d_eredua_nahi_duten_gurasoek_errekurtsoa_aurkeztu_dute.htm
Horregatik, Hizkuntz Eskubideen Behatokiarekin batera, sailera jo zuten gora jotzeko errekurtsoa jartzera. Halaber, Carlos Gimeno Hezkuntza kontseilariarekin bilera eskatu zuten. Agurne Gaubeka Behatokiko ordezkariaren hitzetan, euren herrian eskolak euskaraz jaso nahi dituzten haur horiek «linboan» daude. Gaubekaren arabera, errekurtsoari erantzuteko hiru hilabeteko epea dago, eta epe horretan gobernuaren azalpen politikoak ere entzun nahi dituzte. Gobernuak bere isiltasunari eusten badio edo irtenbiderik proposatzen ez badu, salaketa jarriko dute epaitegietan.

Azkenean, trabak jartzearen poderioz, euren nahiaren kontrako erabakiak hartzera bultzatu nahi dituztela uste dute. Izan ere, urteotan guztiotan euren haurrei euskarazko eskaintza eman ahal izateko gurasoek haurrak Garesera eraman behar izaten dituzte, eta horrek haurrentzat zein gurasoentzat dakartzan ondorioez ohartarazi dute: istripua izateko arriskua, haurrak eremu sozialetik ateratzea, kontziliazio arazoak... «Beren haurrek euskaraz ikastea nahi duten familiak aukera horri muzin egitera behartzen ditu Nafarroako Gobernuak», kritikatu du Gaubekak.

Irtenbide faltan, Behatokiak galdetu du antzeko kasu gehiago egon daitezkeela Nafarroako hainbat herritan: euren nahiari bide ematen ez zaiolako, beste hezkuntza aukeren alde egiten dute azkenik. «Nekez jakin genezake zenbat diren, jartzen zaizkien oztopo guztiak ikusita. Non geratzen dira datu horiek, Gimeno jauna? Zein dira baldintza zehatzak ikastetxe batean D eredua ireki ahal izateko?», galdetu zuen Gaubekak.

Haren ustez, «egunaren eta interesaren arabera» aldatzen dira gobernuaren erantzunak eta irizpideak. Bitartean, errealitate ukigarria da Mendigorrian azken urte guztiotan D ereduan matrikulatu nahi izan duten gurasoek ezin izan dutela egin; aldiz, «G ereduan matrikulatu nahi izan duen haur bakarrak ez du inongo oztoporik izan».

Euren esanetan, landa eremuko eskolen iraupenerako funtsezkoa da herri horiei etorkizuna ematea eta bertan lan egiteko eta ikasteko aukera berdintasuna ahalbidetzea. Espero dute oraingo honetan Nafarroako Gobernuak erantzun egokia emango diela euren eskaerei.]]>
<![CDATA[Sarek Iruñeko espetxerainoko martxa bat antolatu du ekainaren 20rako]]> https://www.berria.eus/albisteak/182596/sarek_iruntildeeko_espetxerainoko_martxa_bat_antolatu_du_ekainaren_20rako.htm Tue, 09 Jun 2020 20:48:07 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/182596/sarek_iruntildeeko_espetxerainoko_martxa_bat_antolatu_du_ekainaren_20rako.htm <![CDATA[Behatokia: «D ereduan matrikulatu nahi duten Mendigorriko haurrak linbo batean daude»]]> https://www.berria.eus/albisteak/182592/behatokia_d_ereduan_matrikulatu_nahi_duten_mendigorriko_haurrak_linbo_batean_daude.htm Tue, 09 Jun 2020 13:33:26 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/182592/behatokia_d_ereduan_matrikulatu_nahi_duten_mendigorriko_haurrak_linbo_batean_daude.htm <![CDATA[«Ezin ditugu jarri adabakiak bakarrik; etxe publikoen sarea handitu behar dugu»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1955/014/001/2020-06-07/ezin_ditugu_jarri_adabakiak_bakarrik_etxe_publikoen_sarea_handitu_behar_dugu.htm Sun, 07 Jun 2020 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1955/014/001/2020-06-07/ezin_ditugu_jarri_adabakiak_bakarrik_etxe_publikoen_sarea_handitu_behar_dugu.htm
COVID-19ak nola eragin dio zure departamentuari?

Abian ziren obrak salbu, gainerako proiektuak gelditu ditugu, eta ekainean berrekin diogu alokairu berrien inbertsio programari. Alokairu sozialeko laguntzak %75era arte handitu ditugu, etxejabe handiei eta sustatzaileei gutun bidez eskatu diegu hilabeteotan errentaren ordainketa atzeratzeko edo zuzenean barkatzeko, Emanzipa eta David laguntza programetako araudiak ere aldatu ditugu. Lehena gazteentzat da, eta, adina kontuan izan gabe, aldi baterako espedientean direnei zabaldu diegu; David programa familia kalteberei ireki diegu, eta baldintzak aldatu ditugu.

Zer harrera izan dute?

Aldaketekin, hilero 500.000 euro gehiago banatzen ditugu, eta urteko aurrekontua sei milioi eurokoa da, aurretik genuenari gehitu beharrekoa. Espero dugu aldi baterako espedientean direnak lanera itzuli ahala egoera onbideratzea, baina langabeei zabaltzeko aukera planteatuko dugu.

Urtarrilean jakin zen Blackstone funtsaren menpeko Testa Residencial enpresak Iruñean dituen alokairu sozialeko hainbat etxe merkatu librera pasatu nahi dituela. Etxea galtzeko arriskua dute sendiok?

Lasaitasun mezua eman nahi dugu. Testarekin akordio batera heldu gara irtenbide traumatikorik egon ez dadin, baina egoera orokorrak kezkatzen gaitu. 2016tik hona 982 etxek galdu dute babes kalifikazioa, eta etorkizunean 4.200 inguruk galduko dute. Etxe batzuen jabe da Nasuvinsa sozietate publikoa, baina sustatzaile pribatuen eskuetan daude 2.883. Babesa galduta, merkatu librean alokatu edo zuzenean salerostea erabaki dezakete. Azken hogei urtetako UPNren politiken ondorio da. Enpresa pribatuen esku utzi zuten etxebizitza alokatzeko eskariari erantzuteko ardura.

Eskuak lotuak dituzue?

Enpresena da erabakia. Kontratu bat izenpetu dute, eta bertan epe batzuk ezartzen dira. Ezin diogu behartu sinatutako baldintzak aldatzera. Lege arazoak genituzke.

Orduan, nola orekatu daiteke etxebizitza eskubidea segurtasun juridikoarekin?

Testa enpresarekin ados jarri gara. Emanzipa programako laguntza jaso ahal izateko, errenta gehienez 650 eurokoa da merkatu librean alokatzen duten gazteentzat, eta Testari berdindu egin diogu prezio hori. Batetik, lortzen dugu bestela laguntza galduko luketen maizterrek errentaren %25 eta %75 artean kobratzea, eta laguntzetatik kanpo geratzen ziren beste batzuk sartzea. Bestetik, igo arren, prezioa mugatzen dugu. Hamar maizterretik lauri errenta 40 eurotik behera igo zaio, eta gehienez hilean 85 eurokoa da igoera. Enpresak onartzen du ez dela irtenbide traumatikorik egongo inondik inora.

Testaren atzean Blackstone dago, baina ez da espekulazio funts bakarra. Cerberus, Lonestar, Ikearen jabea... Nolatan amaitu dute Nafarroatik kanpoko funtsen esku?

Bitxia da. Egunotan, gogoeta ugari egin dugu elikagaien edo osasun arloko materialen merkatua hurbil izatearen garrantziari buruz. Hemen antzera gertatzen da. Nafarroako enpresek bultzatutako etxebizitza sustapenak urte gutxiren buruan Dallas, New York edo Stockholmen egoitza duten funtsen eskuetan amaitu dute. Desio ez dugun egoera bati aurre egin behar diogu, baina ezin ditugu jarri adabakiak bakarrik. Etxebizitza sare publikoa nabarmen handitu behar dugu, ez soilik sustapen berrien bidez, baizik eta etxebizitza hutsei balioa emanez.

Sustapen enpresekin eta funtsekin izandako elkarrizketetan zer erantzun topatu dituzue?

Erantzun desberdinak eman dizkigute, merkatuaren egoeraren arabera. Merkatua gainezka dagoen, eta, ondorioz, merkaturatzeko arazoak dituzten tokietan badaude etxeak, ez dute arazorik babes kalifikazio horri eusteko. Iruñerrian, aldiz, arazo gehiago ditugu, merkatua handiagoa delako eta jauzia eman nahi dutelako enpresa horiek. Dena den, etxe kopuru handiena duen Adaniak, adibidez, konpromisoa hartu du ez duela jauzirik emango egun dituen maizterrak izan bitartean.

Pandemian, errentaren ordainketak atzeratzeko edo barkatzeko eskatu diezuela esan duzu. Zein izan da erantzuna?

Ez dituzte errentak barkatu, guztiek nahiago izan dute ordainketa atzeratzea.

Neurriokin guztiokin denbora irabazi nahi duzue. Zertarako?

Etxebizitza parke publikoa handitzeko. Europan, etxebizitza publikoak parke osoaren %15 inguru dira. Gu orain, laguntza guztiekin, %3-4an gaude. Kontuan hartu behar da urte luze guztiotan eraikitako etxe guztien %85 salerosketarako zirela eta %15 baino ez alokairurako. Hori aldatzen hasi gara. Batetik, alokairurako 500 etxebizitza eraiki berri ditugu. Gainera, etxe berriok passivhaus irizpidearen arabera eraiki dira. Batzuetan leporatzen digute diru horrekin etxe merke gehiago eraiki ditzakegula, baina pertsona orok, edozein delarik bere errenta maila, baldintzarik onenetan bizitzeko eskubidea du. Bestetik, etxe huts ugari dagoenez, alokairuan jartzea bultzatu nahi dugu, jabe txikiak konbentzituz. Nasuvinsaren bitartez bermatzen diegu errenta zazpi urtez kobratuko dutela. Halaber, jabe handiei, bankuei edo Artzapezpikutzari eskatu diegu hutsik dituzten etxeen berri emateko. Nasuvinsako teknikariak pasatu dira zer egoeratan dauden eta zer obra egin daitezkeen ikusteko. 300 etxe inguru dira.

Eredu aldaketa horrek zer ardatz izango ditu?

Alde batetik, alor publikoak bultzatuko ditu etxe sustapen batzuk. Bestetik, hala ez den kasuetan, alor pribatuarekin bestelako lankidetza eredua izango dugu. Lehen, gobernuak leihatila ireki eta enpresari dena bermatzen zion: zoru publikoa, inbertsiorako laguntzak, errentak jasotzeko bermea, eta, babes epea amaituta, merkaturatu ahal izatea. Orain, zoru publikoa euren eskuetan uzten dugu bertan eraiki dezaten eta, hala nahi izanez gero, hori kudeatzeko epe bat ematen diegu; bestela, guk kudeatuko dugu, prezio bat ezarri ostean. Garrantzitsuena zera da: lehen minututik, sektore publikoaren ahalegina zuzentzen dela alokairu sozial batera, eta, behin epea amaituta, gobernua dela etxebizitzen jabe.

Lurralde Antolamenduaren Legea aldatuko duzue, babes kalifikazioa betirako izan dadin. Oraingo egoerari eragingo dio?

Ez. Ezin dugu atzerako eraginik ezarri. Urteotan guztiotan babes ofizialeko 60.000 etxe egin dira, baina orain heren batek soilik eusten dio babes horri. Denborarekin galdu egiten da, baina babes hori prezioa kontrolatzeko modu bat da: salmentarako, salneurri bat ematen duelako eta alokairurako tarifa bat zehazten delako. Horregatik, babes kalifikazioari etengabe eutsiz gero, esfortzu publiko guztia bideratuko dugu etxebizitzaren eskubide konstituzionala bermatzera eta ez espekulaziora.

Alokairuaren tarifak nabarmen handitu dira. Zer gehiago egin daiteke?

Alokairuaren Iraunkortasun Indizea ezarri nahi dugu. Etxebizitzen balioaren neurgailu bat da. Merkatuko egoera kontuan hartzen du, eta arrazoizko alokairua zenbatekoa den zehaztuko duen koefiziente bat kalkulatzen du. Behin indize hori izanda, aztertu behar dugu ea zerga neurriak har ditzakegun: indize horren azpitik badago errenta, jabeak hobarien onura izan dezake eta indizearen goitik badago, ez. Prezioak normalizatzen lagundu dezake.

Alokairuaren aldeko apustua handitu nahi duzue?

Gure politiken lehentasuna alokairua da. Ezarri nahi ditugun neurriekin eta legearen aldaketekin,alokairu erregimeneko etxe sustapenak handitu nahi ditugu. COVID-19aren ondoren, Nafarroa berreraikitzeko Reactiva plana aukera ona da jauzi handia emateko, kuantitatiboa zein kualitatiboa.

Reactiva plana aipatu duzula, eztabaida hasi berri da. Zein dira zuen lehentasunak?

Eredu ekonomikoa aldatzeko garaia da, garapen iraunkor eta ekonomia zirkular bateranzko 2030 Agendaren estrategiarekin bat eginez. Pandemia hau palanka gisa baliatu dezakegu: orain arteko bidean segitu baino lehen, sakon hausnartu beharko genuke eta gure etorkizuna biharko apustuen norabidean jarri. Hori da aurrean dugun erronka handia.

Zer irakaspen atera dituzue?

Lehenik eta behin, egoera zuhurtzia handiz hartu behar dugu, eta ezin dugu pentsatu hau amaitu dela eta normaltasun egoera batean gaudela. Ezin dugu halakorik pentsatu. Berreraikuntza ekonomiko eta sozialari dagokionez, azpiegitura handien aldeko iraganeko ereduek ez dute balio. Alderantziz, politika sozialetan orain arte egiten ari ginen esfortzua bikoiztu beharko dugu, osasun arloan, adinekoen arreta ereduan...

2020ko aurrekontuak ez du balio. Zerga bilketa 800 milioi euro jaistea espero du gobernuak. Espainiako Gobernuak 16.000 milioi euroko funtsa sortu du, EBk 750.000 milioiko akordio bat hitzartu du, defizita handitu daiteke. Emango al du?

Aurreko krisian, gastu publikoaren murrizketa izan zen irtenbidea, eta horrek berak pandemian eragin du. 16.000 milioi euroko funts hori nola banatu eztabaidatzerakoan, igandeetako erkidegoen arteko bileretan, mahai gainean jarri da honako eztabaida hau: Nafarroak azken urteetan osasun arloan inbertitu du; aldiz, Madrilek urteak daramatza osasuna pribatizatzen. Ondorioz, diru hori banatzerakoan, ez da bidezkoa orain arte egindako esfortzua aintzat ez hartzea, eta esfortzua egin ez dutenei mesede egitea. Dena den, orain ahalegin handia egin beharko dugu, eta igoera hori zorpetze bidez finantzatu. Herrialde liberalenek ere bide hori hartu dute. Horrez gain, aurreko gobernuak esfortzu handia egin zuen, eta soberakin bat utzi zuen. Diru horri esker, pandemiari aurre egiteko 140 milioi euroren laguntzak finantzatu dira. Pandemia 2015ean etorri izan balitz, ezingo genukeen berdin jardun.

Europako akordioak itxaropen izpi bat irekitzen du?

Bai, Frantziaren eta Alemaniaren arteko akordioak argia igortzen du. Kopuru handi bat transferentzia bidez egingo da eta ez da itzuliko, eta beste zati garrantzitsu bat mailegu bidez izango da. Horrek guztiak bat egiten du eredu ekonomikoaren aldaketarekin, eta hor bada funtsezko auzi bat. Estatu kideek euren politiketan berreraikuntza planak zehaztu behar dituzte, eta guk planteatzen dugu erkidegoek ere parte hartzea; ez soilik dirua jasotzeko, baita plana diseinatzeko orduan ere. Turismora bideratuta dauden erkidegoen aldean, gure errealitatea desberdina da, sektoreen arteko oreka handiagoa dugu.]]>