<![CDATA[Joxerra Senar | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 17 Oct 2021 02:33:44 +0200 hourly 1 <![CDATA[Joxerra Senar | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[KENKARIEN EZBAIA]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1990/014/001/2021-10-17/kenkarien_ezbaia.htm Sun, 17 Oct 2021 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1990/014/001/2021-10-17/kenkarien_ezbaia.htm
Udazkenero legez, Nafarroako Parlamentuan eta Batzar Nagusietan, zerga neurrien inguruan eztabaidatuko dute alderdiek, eta aurten kenkarien gainean egongo da fokuetako bat. Testuinguru berezian dator eztabaida. OCDEk Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Erakundeak multinazionalei gutxieneko %15eko tasa ezartzea proposatu du —ikus alboko testua—.

Gutxieneko tasak

Nafarroan, gutxieneko tasa %13 eta %18 artekoa da, enpresaren tamainaren arabera. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, berriz, %11koa ezarri dute enpresa txikientzat, eta orokorra %13 da. Dena den, lau lurraldeetan, gutxieneko horretatik behera ordaintzeko modua dute enpresek zergapetze bikoitza saihesteko kenkarien, ikerketa eta garapenerako kenkarien eta, Nafarroaren kasuan, ikus-entzunezkoen sektorerako kenkarien bitartez.

Horrez gain, urte batean zerga oinarri likidagarriak izanez gero, galerak etorkizunean konpentsatzeko modua dute konpainiek —Nafarroan hamabost urtez eta Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 30 urtez—. Iragan otsailean, ELAk txosten batean salatu zuen gutxieneko hori ez dela erreala, eta iaz Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 22 enpresa handienek batez beste %7,6 soilik ordaindu zutela, eta ogasunek 225 milioi biltzeari utzi ziotela —Petronorrek, Tubacexek, Bridgestonek, Pepsicok eta GKNk ez zutela euro bakar bat ere ordaindu kritikatu zuen irmo—.

2011ko azarotik, Europako Batasuneko zuzentarau batek behartu egiten ditu administrazioak zerga bakoitzetik biltzeari uzten zaion diru horren aurrekontu bat aurkeztera. Informazio horren bidez jakin daiteke Hego Euskal Herrian sozietate zergan kuotaren gaineko kenkarien faktura 330 milioi eurokoa izango dela aurten. Horri gaineratu behar zaizkio kuotaren gain ezartzen diren bestelako neurri eta pizgarriak: orotara, biltzeari utzitakoa 544 milioi euroren zerga etekinak dira. Zenbateraino erabili da diru hori jarritako helburuak betetzeko? Nafarroan lehen aldiz horri buruzko ariketa egin dute.

Iaz, aurrekontuei buruzko akordioan, hainbat kenkariren eraginkortasuna neurtzeko azterketa egitea hitzartu zuen EH Bilduk Nafarroako Gobernuarekin, eta hilabeteotan bederatzi adituz osatutako talde batek landu du txostena. Profil anitzeko adituak izaki, azterketan antzematen da oreka zail bat gorde dutela. Dena den, aztertutako bost kenkarietatik lauri buruz «zalantza handiak» dituztela ondorioztatu dute azterlanean.

Enplegu kenkaria

Horietako bat da enpleguarena. Hego Euskal Herrian foru ogasunek hamabi milioi euro biltzeari uzten diote urtean. Nafarroan, langile bati urtean 27.000 eurotik gorako soldata duen kontratu finkoa izenpetzeagatik, kenkari bat ezartzen zaio eta langileko laguntza 1.000 euro eta 6.800 euro artekoa izan daiteke —Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan gutxieneko soldata baino %70 handiagoa izango den soldatari aplikatzen zaio eta laguntza 5.000 euro artekoa da—.

Nafarroan, 2016tik hona kenkariaren baldintzak hiru aldiz aldatu dituzte legegileek, baina apurka enpresek gero eta gutxiago erabiltzen dute: krisi urteetan, 2009. eta 2011. urteetan, batez beste zazpi milioi euroren laguntzak jaso ziren; egun, 3,5 milioi ingurura jaitsi da erabilera —nahiz eta urtearen arabera, gorabehera batzuk egon daitezkeen—. Enpresen izaerari dagokionez, batik bat izaera sozialeko enpresek eta tamaina txikikoek erabiltzen dute.

Txostenaren arabera, ez dago informazio nahikorik jakiteko zenbat enplegu sortu diren kenkaria ezartzearen ondorioz eta zenbat sortuko liratekeen laguntza izan zein ez. Horregatik, uste dute eraginkortasun txikia duela; hots, kostua handiegia da, «edozein kasutan sortuko litzatekeen enplegua baita». Gizarte Segurantzaren kotizazioen hobariak eraginkorragoak direlakoan daude, denboran irauten baitute eta kenkaria behin soilik aplikatzen baita. Gainera, Nafarroan laguntza aplikatu ahal izateko baldintza 27.000 eurotik gorako soldata izatea «gehiegizkoa» dela deritzote. Hori guztia kontuan harturik eta Europan, egun, herrialde gutxitan aplikatzen denez —soilik Bulgarian, Txekian, Grezian, Hungarian eta Espainian—, kenkari hori ezabatzeko aholkatu dute.

Antzera gomendatu dute inbertsioari lotutako hiru pizgarriekin: kenkaria, berrinbertsiorako salbuespena eta erreserba. Hiru neurriok aktibo finkoen inbertsiorako egituratu badira ere, egileek «zalantzak» dituzte haien eraginkortasunari buruz. Aurten 82 milioi euro inguru biltzeari utziko diote lau ogasunek. Txostenak ondorioztatu du Nafarroan pizgarrietako bat kendu egin beharko litzatekeela, eta beste bi «hobeto egituratu, batik bat sektore estrategikoetara bideratuz».

Auzia da ea sozietate zergan jasotzen diren kenkari guztiak ezabatu egin beharko liratekeen. Galdera horren aurrean, adituek proposatu dute lehenik zerga bere osotasunean aztertu beharko litzatekeela.

Ondorio orokor horiek eztabaidako oinarria eman diete ezkerreko alderdiei. EH Bilduk interesgarritzat jo du emaitza, aldez aurretik zuten arrazoizko zalantza baieztatu dielako txostenak: «Kenkarien ezarpena justifikatzen duen helbururik ez da betetzen». Azken hamarkadan, krisiak krisi, ekonomiak gora egin duen bitartean, sozietate zergaren bilketak behera egin du: 2009an, 571 milioi euro bildu ziren Nafarroan, eta, iaz, 250 milioi. Adolfo Araizek nabarmendu du zerga bilketaren murrizketaren azken emaitza horixe bera dela: enpresek gutxiago ordaintzen dutela, «besterik ez».

Negoziazioak hasi berri diren honetan, erreforma sakon baten beharra aldarrikatu du, Ahal Dugu eta Ezkerrarekin batera. Haatik, Nafarroako Gobernuak «lasaitasuna» eskatu du.]]>
<![CDATA[Esperimentu naturalen eta lan munduaren arteko erlazioa aitortu dute Ekonomiako Nobel sarian]]> https://www.berria.eus/albisteak/204376/esperimentu_naturalen_eta_lan_munduaren_arteko_erlazioa_aitortu_dute_ekonomiako_nobel_sarian.htm Mon, 11 Oct 2021 15:50:56 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/204376/esperimentu_naturalen_eta_lan_munduaren_arteko_erlazioa_aitortu_dute_ekonomiako_nobel_sarian.htm <![CDATA[Etxebizitza legea oraindik ez da ezarri, kaleratzeen aurkako taldearen arabera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1843/011/001/2021-10-09/etxebizitza_legea_oraindik_ez_da_ezarri_kaleratzeen_aurkako_taldearen_arabera.htm Sat, 09 Oct 2021 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1843/011/001/2021-10-09/etxebizitza_legea_oraindik_ez_da_ezarri_kaleratzeen_aurkako_taldearen_arabera.htm
Berez, lege hori garatuko duten bi dekretu egin dira sei urteotan. Azkena Eusko Jaurlaritzak ekainean onartutako etxe hutsen gaineko dekretua da: bi urtez erabili gabeko etxeei metro koadroko hamar euroko tasa bat jartzea ezartzen du testuak, baina definizio horretatik kanpo geratzen dira bigarren etxebizitzak eta lan zein osasun arrazoiengatik tokiz aldatzera behartutako pertsonen etxeak. Jaurlaritzak udalen esku utzi du bai etxe hutsen zerrenda egitea, bai etxe hutsen gaineko kanon hori biltzea.

Horregatik, Gonzalezen arabera, etxe jabeen interesak «gehiegi» aintzat hartu ditu gobernuak, salbuespen multzo handi bat ezarri duelako eta denbora beharko duelako: «Uste genuen berehala aitortuko zirela etxe huts guztiak, baina beste bi urte itxaron beharko da, eta gero jabeen argudioak entzungo dituzte etxea hutsik dagoela deklaratu arte». Haren irudiko, jabeei «berme asko» ematen zaie, eta udalen esku uzten da tasa hori aplikatu edo ez erabakitzea: «Orduan, zergatik egin dugu lege bat? Udal batek ez ezartzeko eta halere arazorik ez edukitzeko aukera izan dezan?».

Gonzalezen ustez, alokairuak emango dio «irtenbidea» etxebizitzaren arazoari: etxe salerosketen aldeko apustua egin beharrean, horrek izan beharko luke politika publikoen ardatz nagusia. Izan ere, plataformaren irudiko, alokairuak oso garesti daude oraintxe, «batik bat hiriburuetan». Donostian, kasurako, batez besteko errenta 1.200 euro dela kritikatu du: «Ez dago hori jasango duen familiarik».

Horregatik, Gonzalezek exijitu du Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa osoa alokairu prezioen tentsio handiko eremutzat jotzea. Espainiako etorkizuneko etxebizitza legeak proposatzen du hiri, auzo edo herriak tentsio handiko eremutzat jo ditzakeela erkidegoetako gobernu batek, baldin eta alokairuaren batez besteko errenta KPIa baino bost puntu gorago igotzen bada, eta batez besteko errentaren %30 baino handiagoa bada.

Gonzalezek ohartarazi du pandemia garaian alokairuak bost puntu igo direla Bilbon, Gasteizen eta Donostian; Euskal Herritik kanpo, beste hiri batzuetan jaitsi egin dira prezioak epe berean. Gonzalezen arabera, alokairu prezio horiekin familiek eta norbanakoek batez beste diru sarreren %40 bideratzen dute etxebizitzara, «eta hori, bestelako gastu arruntak aintzat hartu gabe».

Taldearen datuen arabera, azken hilabeteetan 416 etxegabetze izan dira: gehienak alokairuetan izan dira, baina hipotekei loturikoak handitzen ari dira, eta egoera «okertu» egingo da hipoteka maileguak arautzen dituen lege berriarekin.

Espainian, asteon PSOEk eta Unidas Podemosek etxebizitza legearen inguruko akordioa hitzartu dute, eta etxe kaleratzeen aurkako plataformak «positibotzat» jo du itunaren edukia, neurri batzuk ezartzen dituelako «estatu mailan lege batek alokairuaren prezioak» arautzeko. Oraindik ere bide luzea geratzen da akordio hori gauzatu arte, baina Gonzalezek Eusko Jaurlaritzari eskatu dio lege hori aintzat har dezala.

Hegoaldean, aurreratuago

Egitasmo horren xehetasunak jakitea falta bada ere, Nafarroako Gobernuko iturriek aurreratu dute ez dagoela berritasun handirik. Hego Euskal Herriko gobernuek badituzte eskumenak etxebizitza arloan, eta hainbat arlotan aurreratuago daude. Izan ere, Nafarroan, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan etxebizitza legeak onartu dira, eta bakoitzak bere bidea egin du.

Adibidez, Unidas Podemosen eta PSOEren akordioak proposatzen du etxebizitza hutsen jabeei gainkarga bat jartzea ondasun higiezinen gaineko zergaren bidez, eta, horretarako, legeak zehazki definitu behar du etxe huts bat zer den. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 2015eko legeak egin du definizio hori, eta ekaineko dekretuak kanon bat jartzea ezarri du. Nafarroan, urtean sei hilabetez inor bizi ez den etxeak hutsik daudela zehazten da, eta, gainkargarik ezartzen ez bada ere, erregistro bat sortu dute.

Espainiako akordioak gazteentzako 250 euroko bonu sozial bat sortzeko asmoa du, baina Hego Euskal Herrian hori lehendik egiten dute, Emanzipa eta Gaztelagun egitasmoen bidez. Zerga kenkarien bidez, errentaren %50 itzultzen diete maizter gazteei, gehienez 250 euro ordainduta.

Datorren urtean, Nafarroako Gobernuak etxebizitza lege proiektua aurkeztuko du. Berritasun nagusia zera izango da, alokairuaren iraunkortasunaren indize bat ezartzea: etxebizitzaren ezaugarrien arabera, gehienezko alokairu errenta bat kalkulatuko du, eta, horren arabera, hainbat zerga kenkari ezarriko dira. ]]>
<![CDATA[Araba, Bizkai eta Gipuzkoa osoa alokairu prezioak tenkatutako eremutzat jotzea exijitu dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/204276/araba_bizkai_eta_gipuzkoa_osoa_alokairu_prezioak_tenkatutako_eremutzat_jotzea_exijitu_dute.htm Fri, 08 Oct 2021 15:04:08 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/204276/araba_bizkai_eta_gipuzkoa_osoa_alokairu_prezioak_tenkatutako_eremutzat_jotzea_exijitu_dute.htm Hego Euskal Herrian ez du zuzeneko eraginik izango printzipioz, etxebizitza politiken gaineko eskumenak dituztelako bi gobernuek. Dena den, gaia hizpide izan dute gaur Eusko Legebiltzarrean, Salvador Gonzalezek, Etxe Kaleratzeak Stop plataformako eledunak, egindako agerraldian. Gonzalezen irudiko, etxebizitzaren arazoaren «konponbidea da alokairua», eta politika publikoen erreminta izan beharko luke. Haatik, plataformaren irudiko, alokairu prezioak gaur egun oso garesti daude, «batik bat hiriburuetan». Donostian, kasurako, batez besteko errenta 1.200 euro dela salatu du: «Ez dago hori jasango duen familiarik». Horregatik, plataformak exijitu du Araba, Bizkai eta Gipuzkoa osoa alokairu prezioek tenkatutako eremutzat jotzea. Espainiako etorkizuneko etxebizitza legeak proposatzen du hiri, auzo edo herriak eremu tenkatutzat jo ditzakeela erkidegoetako gobernu batek, baldin eta alokairuaren batez besteko errenta KPIa baino bost puntu gorago igo bada eta batez besteko errentaren %30 gainetik badago. Gonzalezek ohartarazi du pandemia garaian hiru hiriburuetan alokairuak bost puntu igo direla; eta, aldiz, Euskal Herritik kanpo, beste hiri batzuetan jaitsi egin direla gogorarazi du. Gonzalezen arabera, prezio horiekin famliek eta norbanakoek batez beste diru sarreren %40 bideratzen dute etxebizitzara, «eta hori bestelako gastu arruntak aintzat hartu gabe». Azaldu du azken hilabeteetan 416 etxe kaleratze izan direla; gehienak alokairuetan, baina hipotekei loturikoak handitzen ari direla eta hipoteka maileguak arautzen dituen lege berriarekin egoera «okertu» egingo dela ondorioztatu du. Etxe kaleratzeen aurkako plataformak «positibotzat» jo du, hain zuzen, «estatu mailan lege batek alokairuaren prezioak» arautzeko neurri batzuk ezartzea. Eusko Jaurlaritzari eskatu dio lege hori onartzen denean, aintzat hartzeko, Kataluniako edo Balearretako gobernuek iragarri duten bezala. Orain arte, politika publikoek etxebizitzaren salerosketaren alde apustu egin dutela nabarmendu du, eta hori aldatu behar dela uste du. «Itxaropenak jarriak genituen EAEko etxebizitza legean, baina etsiak jo gaitu. Sei urte dira onartu zela, eta legea apenas aplikatu den. Abian jartzea galarazi egiten da». Gonzalezen arabera, gobernu barruan EAJk ez zuen lege hura babestu 2015ean eta orain ez du borondate politikorik abiarazteko, «bankuen eta etxebizitza lobbyen presiopean dagoelako». Sei urtetan lege hori garatuko duten bi dekretu egin dira. Azkena etxe hutsen gainekoa. Bi urtez erabili gabeko etxeei metro koadroko hamar euroko tasa bat jartzea ezarri du Jaurlaritzak. Gonzalezen arabera, etxe jabeen interesak «gehiegi» aintzat hartu ditu gobernuak, salbuespenen bidez etxe huts multzo bat kanpoan geratzen delako eta dekretua aplikatzeak gutxienez beste bi urte bete beharko dituelako. Tasa hori ezartzea udalen esku uztea ere kritikatu du. Plataformaren arabera, Vienan (Austria) etxebizitzen hiru laurdenak alokairu babestuak dira, eta beste hainbat diruz laguntzen dira. Etxebizitza eskubidea bermatuko duen neurriak ezartzeko eskatu du, kalean gera daitezkeen pertsonak «ez daitezen boluntarioz osatutako plataforma batera joan laguntza eske». Egoerari konponbidea emateko hainbat proposamen azaldu ditu: hala nola eremu tenkatuetan udal planak aurkeztera behartzea; etxebizitza erosteko kenkariak murriztea; alokairu prezioa mugatzeko indizeak ezartzea; eraiki daitekeen zorua gizarte alokairura eta babes ofizialera bideratzea... Legebiltzarkideen erantzuna Gobernuko bi bazkideek, PSEk zein EAJk, nabarmendu dute ekainean onartutako etxe hutsen dekretua instrumentu baliagarria izan daitekeela etxe hutsak merkaturatzeko. PSE-EEk erantzun du Jaurlaritzak baduela aukera udalak behartzeko erabili gabeko etxeen tasa hori ezartzera. EH Bilduk, berriz, «interesgarritzat» jo du asteon Espainian iragarri den akordioa, baina onartu du oraindik orain alokairua arautzeko bidea dagoela. Akordioak proposatzen du hamar etxebizitza baino gehiago dituzten enpresei prezioak mugatzea. EH Bilduren arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan baldintza hori betetzen duten 34 enpresa daude, eta 1.110 etxe dituzte. Orotara 110.550 etxebizitza daudenez, etorkizuneko lege horrek berez etxebizitza parkearen %10ari eragingo liokeela zehaztu du. Elkarrekin-Ahal Dugu-k bat egin du plataformak egindako azterketarekin, eta azaldu du eskubideak bermatuko dituen neurrien alde lanean ari direla. PPk, berriz, onartu du etxebizitzaren arazoa larria dela, baina kritikatu du, Europan proposatutako neurri batzuk aplikatu arren, ez dituela emaitzak lortu.]]> <![CDATA[Txibitek dio Foru Berriari ez diola eragiten Konstituzionalaren epaiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1874/006/001/2021-10-08/txibitek_dio_foru_berriari_ez_diola_eragiten_konstituzionalaren_epaiak.htm Fri, 08 Oct 2021 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1874/006/001/2021-10-08/txibitek_dio_foru_berriari_ez_diola_eragiten_konstituzionalaren_epaiak.htm
Iragan legealdi osoan Nafarroako Parlamentuak XXI. mendeko errealitatera eguneratu zuen zuzenbide zibileko arau eta lege bilduma, kasu gehienetan hizkuntza eta ikuspegia zaharkituta zeudelako —arau horietako asko frankismotik zeuden indarrean—. Zuzenbide zibileko atal guztiak ukitzen ditu: norbanakoak, jabegoa, familia ereduak, kontratuak, ezkontzak, ondorengotza... Foru Berria 2019ko martxoan onartu zen, aho batez eta txalo artean.

Haatik, estatuak bilduma horretako hemezortzi artikuluren gaineko helegitea jarri zuen Auzitegi Konstituzionalean. Bi urteotan, Nafarroako Gobernuak akordioa lortu zuen Madrilekin, eta, horregatik, atzera bota zuen hamar lege artikuluren gaineko helegitea, baina eutsi egin zion gainerakoari. Hala, irailaren 23an etorri zen ebazpena, eta Konstituzionalak ez zituen onartu bilduma horretako hiru kontu.

Batetik, Foru Berriak proposatzen zuen zuzenbide zibileko arauen arteko gatazka sortuz gero estatu mailako legeen parekoa zela, eta Nafarroako edukiari erreparatu behar zitzaiola. Konstituzionalak ebatzi zuen gatazka juridikoak ebaztea estatuari dagokiola eta hor ezin dutela esku hartu legegile nafarrek.

Bigarrenik, Foru Berriak zehazten zuen etxebizitza saltzaileek jabego erregistro batetik bestera egin beharreko aldaketa ez zela izango «erosleen eskubidearen kalterako». Konstituzionalak argi utzi du erregistroen gaineko ordenamendua estatuaren eskumena dela. Azkenik, kredituen lagatzea edo hipoteka mailegu bati aurre egin ezinik banku bati etxea ordainean emateari buruzko araudia ezartzen zuen. Konstituzionalak adierazi du arau hori ezingo dela ezarri merkataritza harremanetan, eta finantza erakundeekiko erlazio hori ezin zuela arautu Nafarroak.

«Kontu teknikoak»

Epaia atera zenean, Javier Remirez presidenteordeak esan zuen «kontu teknikoen gainean» baino ez zuela ebatzi Konstituzionalak eta «Foru Berriaren %99,5» berretsi zuela. EH Bilduko Adolfo Araizi, ordea, «larriak» iruditu zaizkio Konstituzionalaren argudioak, eta horri buruzko azalpenak eskatu zizkion Maria Txibiteri atzo.

Parlamentuko kontrol saioan, lehendakariak Remirezen bide beretik jo zuen. «Praktikan, ez du eragin handirik izango foru zuzenbide zibila eraginkor aplikatzeko orduan, estatuaren oinarrizko araudia ezarrita emaitza berbera baita», arrazoitu zuen. Txibitek gaineratu zuen etxea ordainean emateari eta kreditua lagatzeari buruz arautzeko eskumena aitortua izan dela, «betiere Konstituzionalaren irakurketari egokituta»; hots, soilik harreman zibiletarako eta ez merkataritza arlorako. Azkenik, Txibitek azpimarratu zuen «okerragoa» izan zitekeela, hiru magistratuk emandako boto partikularrak Madrilen esku hartze handiagoa proposatzen baitzuten.

Araizek erantzun zion boto partikularrak aurrera atera ez izanak ez diola garrantzirik kentzen epaiak arrazoitutakoari. EH Bilduko parlamentariaren irudiko, epaiak balioa kentzen die 1978a baino lehen Nafarroak ezarritako araudiei eta haren izaera historikoari: «Hori larria iruditzen zaigu».

Berez, Konstituzioaren lehen xedapen gehigarriak Nafarroako eskubide historikoak aitortzen baditu ere, Araizek salatu zuen praktikan hori ez dela bermatzen. Haren ikuspegitik, Konstituzionalak beste behin argi utzi du eskubide historiko horiek «esparru konstituzionalaren barruan» eguneratu behar direla: «Nafarroa foru erkidego da, bai, baina hori izen bat besterik ez da. Berez beste erkidegoen parekoa da». Araizen arabera, «onartezina da Nafarroa beste erkidegoekin parekatzea eta oharkabean uztea bere arau zibilak arautzeko eskumen historikoak dituela» .]]>
<![CDATA[Konstituzionalaren epaiak «apenas» eragingo dion Foru Berriari, Txibiteren arabera]]> https://www.berria.eus/albisteak/204223/konstituzionalaren_epaiak_laquoapenasraquo_eragingo_dion_foru_berriari_txibiteren_arabera.htm Thu, 07 Oct 2021 19:57:03 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/204223/konstituzionalaren_epaiak_laquoapenasraquo_eragingo_dion_foru_berriari_txibiteren_arabera.htm zuzenbide zibileko arau eta lege bilduma XXI. mendeko errealitatera eguneratu zuen, kasu gehienetan hizkuntza ikuspegia zaharkituta zegoelako -arau horietako asko frankismotik zeuden indarrean-. Zuzenbide zibileko atal guztiak ukitzen ditu: norbanakoak, jabegoa, familia ereduak, kontratuak, ezkontzak, ondorengontza... Foru Berria 2019ko martxoan onartu zen aho batez eta txalo artean. Gizartearen eguneroko gaiak arautzeko autogobernu ariketa bat zela nabarmendu zuten taldeek. Haatik, estatuak hemezortzi legeren gaineko helegitea jarri zuen Konstituzionalean. Bi urteotan, Nafarroako Gobernuak akordioa lortu zuen Madrilekin, eta Espainiakoak atzera bota zuen hamar legeren gaineko helegitea, baina gainerakoari eutsi egin zion. Hala, irailaren 23an etorri zen ebazpena, eta Konstituzionalak ez zituen onartu bilduma horretako hiru kontu. Konstituzionalaren argudioak
Batetik, Foru Berriak proposatzen zuen zuzenbide zibileko arauen arteko gatazka sortuz gero estatu mailako legeekiko parekoa zela, eta Nafarroako edukiari erreparatu behar zaiola. Konstituzionalak ebatzi zuen gatazka juridikoak ebaztea estatuari dagokiola eta hor ezin dutela esku hartu legegile nafarrek. Bigarrenik, Foru Berriak zehazten zuen etxebizitzaren saltzaileak jabego erregistro batetik bestera egin beharreko aldaketa ez zela izango «eroslearen eskubidearen kalterako». Konstituzionalak argi utzi du erregistroen gaineko ordenamendua estatuaren eskumena dela. Azkenik, kredituen lagatzea edo hipoteka mailegu bati aurre egin ezinik banku bati etxea ordainean emateari buruzko araudia ezartzen zuen Foru Berriak. Konstituzionalak argi utzi du foru araudi hori ezingo dela ezarri merkataritza harremanetan eta, ondorioz, finantza erakundeekiko harreman hori ezin zuela arautu Nafarroak. Epaia atera zenean, Javier Remirez presidenteordeak baloratu zuen «kontu teknikoen gainean» baino ez zuela ebatzi Konstituzionalak, eta «Foru Berriaren %99,5» berretsi zuela. EH Bilduko Adolfo Araizi, ordea, «larriak» iruditu zaizkio Konstituzionalaren argudioak, eta horri buruzko azalpenak eskatu dizkio Maria Txibiteri. Remirezen antzera mintzatu da lehendakaria. «Praktikan, ez du eragin handirik izango foru zuzenbide zibila eraginkor aplikatzeko orduan, estatuaren oinarrizko araudia ezarrita emaitza berbera delako», arrazoitu du. Txibitek gaineratu du etxea ordainean emateari eta kreditua lagatzeari buruz arautzeko eskumena aitortua izan dela, «betiere Konstituzionalaren irakurketari doitua»; hots, soilik harreman zibiletarako eta ez merkataritza arloetarako. Azkenik, Txibitek azpimarratu du «okerrago» izan zitekeela, hiru magistratuk emandako boto partikularrak esku hartze handiagoa proposatzen baitzuen. «Onartezina» Araizek erantzun dio boto partikularrak aurrera atera ez izanak ez duela gutxiesten epaiak arrazoitutakoa. EH Bilduko parlamentariaren irudiko, epaiak balioa kentzen die 1978 baino lehen Nafarroak ezarritako araudiei eta haren izaera historikoari: «Hori larria iruditzen zaigu». Berez, konstituzioaren lehen xedapen gehigarriak Nafarroako eskubide historikoak aitortzen baditu ere, Araizek salatu du praktikan hori ez dela bermatzen. Haren ikuspegitik, Konstituzionalak beste behin argi utzi du eskubide historikoen eguneraketa hori «esparru konstituzionalaren barruan» egin behar dela: «Nafarroa foru erkidego bat da, bai, baina izena besterik ez du. Haren edukia beste erkidegoen parekoa da». Araizek gaineratu du «onartezina» dela Nafarroa beste erkidegoekin parekatzea eta oharkabean uztea bere arau zibilak arautzeko eskumen historikoak dituela».]]>
<![CDATA[Harri koskor handi bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2106/002/001/2021-10-03/harri_koskor_handi_bat.htm Sun, 03 Oct 2021 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/2106/002/001/2021-10-03/harri_koskor_handi_bat.htm
Espainiako Bankuak iragan astean kaleratutako txosten batean azaldu duenez, euroaren eremuan industrian aritzen diren enpresen %38k mugatua dute jarduera, eta, autogintzari ez ezik, sektore gehienei eragin die lehengai eskasiak. Herrialdeen artean, oraingoz kaltetuena Alemania da, han batez beste enpresen %71k nabaritu baitituzte arazoak.

Euskal Herrian ere antzematen dira atzerapenak. Iazko martxotik, SEA Arabako enpresaburuen elkartearen behatokiak inkesta bat egiten du COVID-19aren eragina neurtzeko, hiru hilean behin, eta, horregatik, lehenak izan ziren zer zetorren antzematen, Juan Ugarte zuzendari nagusiak azaldu duenez: «Enpresek erantzunetan agerian uzten zuten ondorengo hilabeteetan gabezia handiak izango zirela, baita eskariaren eta eskaintzaren arteko desoreka ere». Martxoan, Arabako enpresen %29k nabaritu zuten eragina; ekainean %59k; eta iraileko azken txostenaren arabera, %53k. Ugarteren arabera, «udatik aurrera, garestitzeak eta eskasiak gerarazi egin dute industria ekoizpenaren bizkortzea; oso egoera kaltegarria eragin du».

Gipuzkoako Inter Alloys enpresak 40 urte daramatza altzairua ekoizteko behar diren lehengaiez hornitzen Hego Euskal Herriko, Espainiako eta Portugalgo bezeroak. Pablo Munilla presidentearen hitzetan, «salbuespen egoera da erabat». 2008ko finantza krisia piztu aurreko hilabeteetan «antzeko agertokia» izan bazuten ere, «badirudi egungo egoera erabat desberdina dela ordukoaren aldean. Arrazoi ugari eta oso desberdinak daude atzean, eta lehengai bakoitzak bere kasuistika du».

Atzean, baina, pandemiaren arrasto luzea ageri da. Mondragon taldeko Ategi kooperatibak erosketen inguruko aholkularitza eta zerbitzu espezializatuak eskaintzen dizkie bezeroei, eta, Ategiko lehengaien arduradun Josu Luengoren ustez, berraktibatzeko orduan aldea egon da epeetan Mendebaldearen eta Ekialdearen artean.

Horrek merkatua desorekatu du, Luengoren esanetan. «Txina lehena izan zen altxatzen, eta, Europan geldirik ginen bitartean, barne eskarirako produkzioa beretu zuen, zenbaitetan materiala Europatik eta AEBetatik inportatuz. Normaltasunera itzultzeko orduan, berriz, ez zegoen nahikoa lehengairik Europako industriaren kontsumoari aurre egiteko, eta horrek prezio igoera eta eskasia eragin du». Sortutako inbutu efektuak galarazi egiten du «eskaintzak eskariaren beharrei erantzutea eskatutako epeetan».

Horren adibiderik argiena altzairua da. «Ideia bat egiteko, Txinak altzairu herdoilezinaren produkzioa %21 handitu du lehen seihilekoan, iazkoaren aldean, eta Europan eta AEBetan ahalmena %80 inguru handitu da», azaldu du Inter Alloysko Munillak. Energia berriztagarriek, autogintzak, petroliogintzak eta eraikuntza sektoreek altzairu behar handia dute, eta altzairutegien biltegiak hustu egin ziren iaz. Altzairutegiak lehengaiez hornitzen dituzten meatzeetan estutzen da inbutua: «Produkzioa handitu dezakeen meatze batek denbora behar du horretarako. Beste batzuk, berriz, zuzenean %100 ari dira lanean jada. Meatze proiektu berrietan inbertitzeak urte asko eta inbertsio handiak eskatzen ditu», azaldu du Munillak.

Desberdintasunak, agerian

Pandemiak azaleratutako desberdintasunen isla ere bada egoera. Izan ere, meatoki horietako batzuk dauden herrialdeetan —Malaysian, Indonesian, Hegoafrikan...— COVID-19a gogor jotzen ari da oraindik, eta meategiak behartuak dira lanaldiak berrantolatzera edo murriztera, bezeroen eskariei aurre egin ezinik. «Bezeroak lehengaia beste toki batzuetan eskatzera behartuak dira, eta prezioek gorantz egiten dute», esan du Munillak.

Txinatik, berriz, zantzu kezkagarriak datoz. Lehen seihilekoan altzairu produkzioa handitu egin bada ere, Txinako Gobernua herrialdeko zenbait eskualdetan burdina eta beste hainbat lehengairen produkzioa jaistera behartzen ari dela dirudi. CO2 emisioak jaitsi eta ingurumen helburuak bete nahi lituzkeela zabaldu da. Atzean, baina, bestelako arrazoiak egon daitezke. Batetik, ikatza da haren argindar sistemaren iturri nagusia (%56), eta, gobernuak menpekotasun hori apurka murriztu nahi badu ere, egungo ikatz produkzioa ez da gai sistemaren beharrei erantzuteko, eta argindar mozketa handiak izan dira Txinako hogei probintziatan, eta horietako batzuk giltzarriak dira industria jardueran —fabrika batzuk itxi behar izan dituzte—. Bestetik, Luengoren arabera, «Evergrande higiezin enpresa erraldoia erori izanak agerian utzi du eraikuntza sektorearen jarduera hozten ari dela». Horrek, aldi berean, eragina izan dezake burdinaren produkzioan eta, ondorioz, altzairuaren eskarian.

Gainera, inportazioen gaineko muga zergak kendu, baina zergak eta trabak jarri dizkie Txinan ustiatutako lehengaien eta ekoitzitako altzairu esportazioei. «Adibidez, erreforma batek kendu egin du esportazioei BEZa itzuli ahal izateko aukera, eta horrek zailago egiten du produktuok Europara joatea», azaldu du Josu Luengok.

Europan, interes talka

Txinatik datozen inportazioen zailtasunei, gainera, Europako Batasunak berak 2016tik Txinako, Taiwango, Turkiako eta Errusiako 26 altzairu produkturi ezarritako muga zergak gehitu behar zaizkio, dumping edo altzairua produkzio kostuen azpitik ekoizten ari diren susmoengatik. Europako Batzordeak neurri horiek luzatzea aztertuko du aurki. Europako altzairutegiek babes horrekin jarraitzeko presioa egin arren, eskasia jasaten ari diren beste sektore ekonomikoek tarifak altxatzea nahi dute. Halaber, Errusiak aurtengo abenduaren 31tik aurrera %15eko muga zerga ezarriko du altzairuaren eta beste hainbat lehengairen esportazioetan.

Nazioarteko merkataritzako neurriei itsas garraioaren egoera gehitu zaio. Asiak susperraldiari lehenago ekin zionez eta Europak eta AEBek geroago, Asiaranzko trafikoan «desoreka argi bat» sortu zen, Munillaren arabera: «2021ean, jarduera berraktibatu zenean, ikusi genuen zamaontzietan ez zegoela nahikoa edukiontzi esportazioak betetzeko. Zama horiek hartzeko ontzi gehiago eta garraiatzeko kamioi gehiago behar zirenez, esponentzialki garestitzen hasi zen itsas garraioa, hornidura kate osoan eraginez. Eta ekaitz perfektu horri Suezko kanalaren egoera gehitu zitzaion, edukiontzi falta eta atzerapenak are ageriago utzita».

Iazko urriaren 2an, edukiontzi bat garraiatzea 2.205 dolar kostatzen zen; asteon, berriz, 10.839 dolar. Dena den, desoreka Txinatik Europaranzko garraioak eragiten du batik bat: 14.626 dolarreko kostua du, eta alderantzizko norabidean, 1.478 dolarrekoa.

Lehengaien eskasiak oso egoera konplexua eragin die osagai horien beharrean diren euskal enpresei, Munillaren arabera, «oso zorrotz» antolatzera eta kudeatzera behartzen baititu. «Oso zail egiten da aurretik hitzartutako produkzio bolumena handitzea, biltegiko stocka aurretik ezarritako kontsumo aurreikuspenetara egokitzen baita erabat, eta igotzeko tartea mugatua da». Ezohiko egoera logistikoa eragin du. «Ohi baino askoz lehenago planifikatu behar dira ontziratzeak. Zenbaitetan, lau hilabete lehenago, eta horrek behartu egiten du kateko azken kontsumitzailea eskariak planifikatzera altzairutegiaren produkzio aurreikuspenak jakin gabe. Konplexutasuna erabatekoa da». Hala, Munillaren arabera, zenbait enpresa prezioen igoerak baino gehiago kezkatzen ditu hornidura ziurtatzeak.

Dena den, prezio igoerak badu eraginik. Altzairutegi batzuek, eta batik bat galdategiek, prezio finkoen arabera funtzionatzen dute, eta, Munillak ohartarazi duenez, merkatuak eragindako kostuak islatzeko modurik ez dute: «Egoera konplexu batean sartzen dira, hilabete batzuk lehenago itxitako epe luzeko proiektua izanez gero, lehengaiaren prezioa zaharkituta geratzen delako ekoizteko orduan, eta horrek tentsioa eragiten baitie».

Zenbat iraungo du prezioen igoerak? Ez dago zehatz-mehatz jakiterik. Altzairuaren lehengaietako bat, burdina, %45 merkatu da uztailetik hona, eta espero da urte amaieran lehengai gehienen prezioa apaltzen hastea. Dena den, Ategiko Luengok ohartarazi du adituen artean ez dagoela kontsentsurik normaltasuna noiz itzuliko den. Aditu batzuen arabera, beste urtebete iraungo du egoerak, «2022ko hirugarren hiruhilekora arte». Argi dago, halaber, egoerak luzaro iraunez gero bestelako ondorio ekonomikoak izango dituela, inflazioan lehenik, eta diru politikan eta zor merkatuetan ondoren.

Beste jokaleku baterantz

Baliteke luzarora zer etorriko den adieraztea egungo tentsioak. Izan ere, pandemiak digitalizazioaren eta trantsizio ekologikoaren aldeko prozesua bizkortu du. «Auto elektrikoa, eguzki panelak eta energia kontsumo eraginkorra hasiak dira lehengaien beste jokaleku bat marrazten. Trantsizio energetiko hori elikatuko duten gai guztiek eskariaren bultzada handiago bat izan dezakete, eta, eskaintza horri aurre egiteko gai ez bada, prezioen goranzko joerak hamarkada bat iraun lezake», esan du Luengok.

Besteak beste, kobreak, nikelak, litioak, paladioak eta lur arraroek —lantanoideek, eskandioak eta itrioak— hartuko dute protagonismoa, eta ibilgailuen kargalekuak egiteko beharko den argindar sarea eraikitzeko ere industria arloko metalen behar handia egongo da. Deskarbonizazioaren bide luzean, ezingo da oharkabean utzi merkatuaren errealitatea: tentsioak sor litezke atzerantz egin behar duten erregai fosilen eta aurrerantz egingo duten lehengaien artean, baita interes talkak ere.]]>
<![CDATA[Urkulluk espero du asteartean larrialdi egoera amaitutzat ematea]]> https://www.berria.eus/albisteak/203968/urkulluk_espero_du_asteartean_larrialdi_egoera_amaitutzat_ematea.htm Fri, 01 Oct 2021 00:57:28 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/203968/urkulluk_espero_du_asteartean_larrialdi_egoera_amaitutzat_ematea.htm Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak, «helmuga gertu» eta transmisioa apalduta, «beste garai batean» sartuko dela. Orain, Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak bide beretik jarraitzeko asmoa aurreratu du. Datorren asteartean da biltzekoa Labi, eta bilakaera epidemiologikoa «positiboa bada», larrialdi egoera amaitutzat ematea espero du. Lehendakariaren esanetan, larrialdi egoera bukatutzat emanez gero indargabetu eginen lirateke COVID-19ari kontra egiteko ezarriak diren neurri gehienak; hala nola edukieren, ordutegien eta pertsonen arteko bilkuren gaineko mugak. Eusko Legebiltzarreko kontrol saioan, EAJko legebiltzarkide Luis Javier Telleriak azken asteetan COVID-19ak izandako bilakaeraz galdetzean eman du erantzun hori. Urkulluk zehaztu du atzo bertan bildu zela Labiren batzorde zientifiko teknikoa, eta astelehenean bertan bilduko dela berriz. Bertan, haren hitzetan, batzordeak «adierazi zuen gizarte jarduera ahalik eta arruntena berreskuratzeko trantsizio etapa betetzen ari dela». Urkulluren arabera, astelehenean eta asteartean zehaztuko da ea egoera finkatzeko «beste urratsen bat» egin ahal den, baina asmoa zein den aurreratu du jada: «Ezarri genituen helburuak betetzen ari gara. Pandemiaren bilakaera egunero aztertzen jarraituko dugu, eta nahia da osasun larrialdiaren amaiera ezartzen duen dekretua aurkeztu ahal izatea egunotan, bilakaerak horrela jarraitu ezkero». «Beheranzko joera egonkorra» Neurriak gaixotasunaren bilakaeran eta horrek osasun sisteman dituen ondorioetan oinarrituta hartzen dira, eta, Urkulluren arabera, azken bi hilabeteetan hamar aldiz jaitsi da intzidentzia: uztailean 100.000 biztanleko 873 positibo izatetik, 80 izatera pasatu da. «Datu horiekin, Euskadi, egoera pandemiko batetik, endemikotzat jo daitekeen beste batera pasatzen ari da». Ospitaleen gaineko presioa ere arindu egin da: abuztuaren 22an, ZIUetan 82 gaixo zeuden eri; orain, berriz, erdia. Txertaketari dagokionez, berriz, 12 urte gorakoen artean %90ek dute txertoa jarrita. Europarekin bat eginez, «beheranzko joera egonkorra eta jarraitua» dela nabarmendu du. Baina ikusteko dago asteartean Labik zer neurri indargabetzen dituen. Adibidez, asteazkenean Osasun Sistemako Lurralde Kontseiluak kirol zelaietan kanpoaldean zaleen %100 itzultzea eta barrualdeetan %80 sartu ahal izatea proposatu zuen, baina Jaurlaritza abstenitu egin zen, horri buruz erabakitzeko eskumena zutela argudiatuta, eta astearteko Labiren esku utzita erabakia.]]> <![CDATA[Nafarroan, kirol zelaiak zalez bete ahalko dira bihartik aurrera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/005/001/2021-09-30/nafarroan_kirol_zelaiak_zalez_bete_ahalko_dira_bihartik_aurrera.htm Thu, 30 Sep 2021 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1879/005/001/2021-09-30/nafarroan_kirol_zelaiak_zalez_bete_ahalko_dira_bihartik_aurrera.htm
Gotzone Sagardui Osasun sailburuak azpimarratu zuen «oraingoz» Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak ez diotela bide horri jarraituko. Radio Euskadiri eskainitako elkarrizketan, Sagarduik gogoratu zuen batzordeak ezarritako edukierak gehienezkoak direla, eta erkidegoek halako ikuskizunetan ikusle edo zale kopurua zehazteko eskumena dutela. «Guk oso argi dugu ikuspegia. Hemen erabakitzea dagokigu». Era berean, zehaztu zuen erkidego bakoitzak bertako bilakaera epidemiologikoaren arabera neurriak egokitu ditzakeela: «Zuhurtzia handiagoz jokatu behar dela uste duten erkidegoak daude».

Hartara, datorren asteartean, urriaren 5ean, bilduko da Labi izurriaren egoera aztertu eta hartu beharreko neurriak zehazteko. Hala aurreratu zuen Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak. 16:30ean jakinaraziko dituzte aldaketak, eta, intzidentzia beherantz egiten ari denez, larrialdi egoera amaitutzat jotzea espero da, Nafarroako Gobernuak aurretik egin duen bezala. Azken Labi izango ote den ere galdetu zitzaion Urkulluri. «Ezin dut aurreratu. Kontseilu zientifiko-teknikoaren ebazpenaren zain nago», esan zuen.

Labik erabakia hartu zain, egungo neurriek jarraituko dute Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Ostalaritzan eta merkataritzan %75ekoa da gehienezko edukiera, eta kirol zein kultur ikuskizunen kasuan, %60koa kanpoan, eta %40koa barruan. Nafarroak, berriz, bihar kenduko ditu edukieren mugak. Haatik, maskara jartzea derrigorrezkoa izango da barrualdeetan. Kirol ikuskizunen kasuan ere, Carolina Darias Espainiako Osasun ministroak ohartarazi zuen maskara une oro eraman behar dela, eta ezingo dela jan edo edan.

Nafarroako Gobernuak asteon neurri gehienak malgutu baditu ere, hezkuntzan ez da aldaketarik izango. Maria Txibite lehendakariak «lasaitasuna» eskatu zuen atzo. «Hau ez da lasterketa bat. Kontua ez da lehenak iristea. Lehengo bidetik jarraitu behar dugu, gure datuak eta gure egoera epidemiologikoa aztertuz». Ikastetxeei begira, Txibitek azaldu zuen haurren txertaketaren emaitzari erreparatu behar zaiola: «Hilabete batzuk barru gehiago jakingo dugu». Azaroan beste lurralde kontseilu bat egongo da, eta hezkuntzan neurriak malgutzeari buruzko irizpideak ezar ditzake, Txibiteren arabera.

35 hildako Hegoaldean

Egoera epidemiologikoa egonkortzen ari da, datuek erakusten dutenez. Herenegun, 112 kasu positibo detektatu zituzten Hego Euskal Herrian, egindako 9.231 probetatik. Hala, positibo tasa %1,2koa da. Lurraldez lurraldeko egoerari begiratuz gero, Bizkaian atzeman dute positibo gehien, 43 izan baitira. Gipuzkoan 32 atzeman dituzte; Nafarroan, 23; eta Araban, hamahiru.

Heriotzei dagokienez, koronabirusarekin 35 lagun hil ziren Hego Euskal Herrian irailaren 20tik 26rako epean, Osakidetzak eta Osasunbideak emandako informazioen arabera. Aurreko zazpi egunetan, 37 izan ziren hildakoak. Bestalde, 26 herritar sartu ziren Osasunbideko eta Osakidetzako osasun zentroetan atzo gaitzak jota. Orain, guztira, 168 lagun daude ospitaleratuta, horietako 49 ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan.

Gaurtik aitzina, nerabeek ere osasun ziurtagiria erabili beharko dute Ipar Euskal Herrian. Hainbat toki publikotara sartzeko dagoeneko derrigorrezkoa da helduentzat txertoaren pauta osoaren agiriaren froga, sendatze froga, edo proba negatibo bat erakustea.]]>
<![CDATA[EAko kritikoek «zentzugabetzat» jo dute zuzendaritzak Gorenera jo nahi izatea]]> https://www.berria.eus/albisteak/203831/eako_kritikoek_zentzugabetzat_jo_dute_zuzendaritzak_gorenera_jo_nahi_izatea.htm Tue, 28 Sep 2021 15:16:50 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/203831/eako_kritikoek_zentzugabetzat_jo_dute_zuzendaritzak_gorenera_jo_nahi_izatea.htm Arabako Probintzia auzitegiak ebatzi zuen 2019ko primarioetan Maiorga Ramirez hautagaiaren eskubideak urratu zirela. Aurretik ere emana du bere iritzia, baina prentsaurrekoa egin du sektore kritikoko eledun Ramirezek, Donostiako Gros auzoko alkartetxean. Haren hitzetan, epai horrek agerian utzi du duela bi urteko prozesu hartan «defizit demokratikoa» egon zela, eta zuzendaritzari eskatu dio ez dezala errekurtsorik jarri. Ramirezek «zentzugabetzat» jo du egungo zuzendaritzak auzia Gorenera eraman nahi izatea. Haren irudiko, epaitegiek argi hitz egin dute eta garaia heldu da auzia amaitzeko eta «zentzuz» jokatzeko: «Ziklo juridikoa amaitu da, eta ziklo demokratikoari heltzeko unea da». Sektore kritikoak dei egin dio sektore ofizialari «primarioen prozesua berritzera», afiliatuek hautetsontzietan iritzia eman dezaten alderdiak EH Bildu koalizio barruan jokatu beharreko rolaz: bat egin erabat, edo koalizioaren parte izan «ekarpenak egiteko ahalmena berreskuratuz eta nortasun propioarekin». Maiorga Ramirezek eta sektore kritikoak bigarren aukeraren alde egiten dute, eta EH Bilduri eta Arnaldo Otegiri eskatu diete barne gatazka horretan «neutraltasunari» eusteko, «arazo hau modu demokratikoan konpontzea ahalbidetuz, esku hartzerik gabe». Ramirez sinetsita dago EAk bere nortasuna berreskuratuko duela eta «inoiz galdu behar ez zuen bide demokratikora itzuliko» dela. Sektore kritikoak aldarrikapen hori eginagatik, sektore ofizialak aurretik aipatua du auzitegien epaiek ez duela ondorio praktikorik izango alderdiak aurrera begira kongresua prestatzeko antolatu duen bide orrian. Kritikoek lehenago egitea nahi zuten, baina berez kongresua martxoan egingo dela dago aurreikusita.]]> <![CDATA[Presoen etxeratzearen aldeko ibilaldia antolatu du Sarek Nafarroan]]> https://www.berria.eus/albisteak/203711/presoen_etxeratzearen_aldeko_ibilaldia_antolatu_du_sarek_nafarroan.htm Sat, 25 Sep 2021 16:45:57 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/203711/presoen_etxeratzearen_aldeko_ibilaldia_antolatu_du_sarek_nafarroan.htm <![CDATA[Nafarroako BPGa azkar hazten ari da, eskariari eta industriari esker]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1884/012/001/2021-09-24/nafarroako_bpga_azkar_hazten_ari_da_eskariari_eta_industriari_esker.htm Fri, 24 Sep 2021 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1884/012/001/2021-09-24/nafarroako_bpga_azkar_hazten_ari_da_eskariari_eta_industriari_esker.htm
Hain zuzen ere, iragan astean, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ekonomiak joera bera duela azpimarratu zuen Jaurlaritzak. Apur bat apalago bada ere, %2,2 handitu zen bertako ekonomia bigarren hiruhilekoan.

Eskaintzari erreparatuta, industria ari da hazten sektore ekonomikoen artean indartsuen. Iazko epearekin alderatuta, %26 handitu da industriaren jarduera martxotik ekainera. Dena den, oraintxe mehatxu batek baldintzatzen du sektorea. Iragan urtearen amaieratik, lehengaien eta energiaren garestitzeak bete-betean eragin die industriako azpisektore batzuei, eta hornidura arazoak izaten ari dira enpresak —tartean, VW bera, erdieroaleen krisia dela eta—.

Nastaten datuetan ez da islatu egoera hori, baina urtarriletik uztailera arteko industria produkzioaren jarduera indizeak jaso du eragin hori. Iazko uztailetik, Nafarroako industria jardueraren indizea %9,6 handitu zen urtebetean. Garraio osagaiek (%60), papergintzak eta zurgintzak (%23), eta metalgintzak (%21) joera hobea izan bazuten ere, energia sektoreak %20 egin zuen atzera, eta manufaktura eta elikagai industriek %3,8 eta %1,9 baino ez zuten egin gora, hurrenez hurren.

Beste sektoreei begira, lehen hiruhilekoarekin alderatuta, murrizketak arintzeak eta alarma egoera kentzeak mesede egin zien zerbitzuei —%21,4 handitu zen—; batik bat ostalaritzari, merkataritzari eta garraioari.

Nastatek hotelen abuztuko datua eman zuen atzo, eta joera hori udan ere izan dela baieztatu zuen: Nafarroako hoteletan eta ostatuetan 278.101 egonaldi erregistratu ziren iragan hilean, iaz baino %79 gehiago. Bidaiari kopurua ere%67,9 handitu zen abuztuan, eta, batez beste, 2,1 egun egin zuten Nafarroan. Iragan urtearekin alderatuta turismoaren datuek hobera egin badute ere, 2019ko datuetatik nahiko urrun jarraitzen dute, bidaiari kopurua %45 apalagoa izan baita.

Estatistika erakundeak duela gutxi egindako azterketa batek adierazten duenez, enpresen herenak —zehazki, %34,9— pandemia aurreko salmenta kopuruetara itzuli dira, eta beste laurden batek (%24,4k) urtea amaitu bitartean negozio bolumena berreskuratzea espero du. Haatik, oraindik orain %31,1ek uste dute 2022an itzuliko direla aurreko egoerara, eta %9,7k, 2023tik aurrera.

Suspertze ekonomikoa barne eskariak hauspotu du. Oro har %13,8 handitu zen kontsumoa bigarren hiruhilekoan, batik bat familien erosketek (%16,8) eta enpresen inbertsioek (%24,2) gidatuta. Atzo kaleratutako beste inkesta batek aditzera eman duenez, Nafarroako enpresen %29,4k inbertsioren bat egin zuten bigarren hiruhilekoan, iaz epe berean egindakoa baino gehiago —orduan %27,1ek inbertitu zuten—.

Kanpo merkataritzari dagokionez, Nafarroako enpresek iaz epe berean baino %31,4 gehiago esportatu zuten martxotik ekainera bitartean. Halaber, inportazioak %27,9 handitu ziren; Nastaten arabera, esportazioen eta inportazioen arteko alde horrek barne kontsumoaren «dinamismo handiagoa» adierazten du.

Suspertzeak eragina izan du enpleguan. Bigarren hiruhilekoan %15,7 handitu da lanpostu kopurua, iazko epe berarekin alderatuta. Industrian %16,5 handitu da; merkatuen zerbitzuetan, %22,8; eta eraikuntzan, %18.

Hornidura arazoak Europan

Lehengaien garestitzeak eta erdieroaleen krisiak ez du eragin handirik izan bigarren hiruhilekoko datuetan, baina urte amaiera artekoa bai, galgatu dezake. Europan, adibidez, iraileko lehen datuek hori adierazten dute: Alemaniako eta Frantziako industriaren jarduera baldintzatzen ari da, eta suspertzea moteltzen. Bi herrialde horietan, industria produkzioa uste baino motelago handitzen ari da. Alemanian lau punturena da aldea.]]>
<![CDATA[Ekonomia azkar suspertzen ari da Nafarroan, %2,6 handitu baita martxotik ekainera]]> https://www.berria.eus/albisteak/203575/ekonomia_azkar_suspertzen_ari_da_nafarroan_26_handitu_baita_martxotik_ekainera.htm Thu, 23 Sep 2021 13:09:37 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/203575/ekonomia_azkar_suspertzen_ari_da_nafarroan_26_handitu_baita_martxotik_ekainera.htm aurreratutako datua berretsi du Nastat Nafarroako estatistika erakundeak: bigarren hiruhilekoan, ekonomia %2,6 handitu da lehen hiruhilekoarekin alderatuta, eta %18,5 iazko epe bereko datuarekin alderatuz gero. Datuok baieztatzen dute ekonomia indarrez suspertzen ari dela, batik bat industriak eta barne eskariak, gehienbat familien kontsumoak, bultzatuta. Hain zuzen ere, iragan astean, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ekonomiak joera bera duela azpimarratu zuen Jaurlaritzak. Apur bat apalago bada ere, %2,2 handitu zen bertako ekonomia bigarren hiruhilekoan. Eskaintzari erreparatuta, sektore ekonomikoen artean indartsuen industria ari da hazten. Iazko epearekin alderatuta, %26 handitu da industriaren jarduera martxotik ekainera bitartean. Dena den, iragan urte amaieratik lehengaien eta energiaren garestitzeak bete-betean eragin die industriako azpisektore batzuei, eta hornidura arazoak izaten ari dira enpresak -tartean, VW bera, erdieroaldeen krisia dela eta-. Nastaten datuetan ez da egoera hori islatu, baina urtarriletik uztailera arteko industria produkzioaren jarduera indizeak jaso du eragin hori. Iazko uztailetik, urtebetean Nafarroako industria jardueraren indizea %9,6 handitu zen, eta garraio osagaiek (%60), papergintzak eta zurgintzak (%23), eta metalgintzak (%21) joera hobea izan arren, energia sektoreak %20 egin zuen atzera, eta manufaktura eta elikagai industriek %3,8 eta %1,9 baino ez zuten egin gora. Beste sektoreei begira, lehen hiruhilekoarekin alderatuta murrizketen arintzeak eta alarma egoera altxatzeak mesede egin zien zerbitzuei (%21,4 handitu da), batik bat ostalaritzari, merkataritzari eta garraioari. Joera horrekin bat eginez, Nastatek hotelen abuztuko datua eman du: Nafarroako hotel eta ostatuetan 278.101 egonaldi erregistratu dira, iaz baino %79 gehiago. Neurri batean, joera hori barne eskariak berak hauspotu du. Oro har kontsumoa %13,8 handitu da bigarren hiruhilekoan, batik bat familien zein norbanakoen erosketek (%16,8) eta enpresen inbertsioek (%24,2) gidatuta. Kanpo merkataritzari dagokionez, Nafarroako enpresek iaz epe berean baino %31,4 gehiago esportatu zuten martxotik ekainera bitartean, batik bat industria jarduerak bultzatuta. Halaber, inportazioak %27,9 handitu dira; Nastaten arabera, esportazioen eta inportazioen arteko alde horrek barne kontsumoaren «dinamismo handiagoa» adierazten du. Suspertzeak eragina izan du enpleguan. Bigarren hiruhilekoan %15,7 handitu da enplegu kopurua, iazko epe berarekin alderatuta. Industrian %16,5eko gorakada izan du; merkatuen zerbitzuetan, %22,8koa; eta eraikuntzan, %18koa. ]]> <![CDATA[Markel Olanok berretsi du ez dela berriz aurkeztuko ahaldun nagusi izateko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/007/001/2021-09-23/markel_olanok_berretsi_du_ez_dela_berriz_aurkeztuko_ahaldun_nagusi_izateko.htm Thu, 23 Sep 2021 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1893/007/001/2021-09-23/markel_olanok_berretsi_du_ez_dela_berriz_aurkeztuko_ahaldun_nagusi_izateko.htm Egun on Euskadi saioan. Olanok erantzun zuen aurretik zin egin zuela azken legealdia izango duela, eta promesa horri eusteko borondatea duela: «Ez noa hori aldatzera. Hitza publikoki ematen dudanean, agertoki hori itxita dago».

Erantzunean, Olanok gogorarazi zuen duela bizpahiru aste atzera begira jarri zela batzar nagusietako saio batean. 2007tik izan da Gipuzkoako batzarkide, «etenik gabe». Ordutik, lau legealditatik hirutan diputatu nagusi izan da, eta Bilduk agintea izan zueneko 2011tik 2015era bitarteko legealdian, oposizioburu. «Oposizioan egotea sanoa da: umiltasun handiagoa hartzen duzu».

Olanok ikusten du ziklo politikoa amaitu zaiola eta osasuntsua dela arduradun politiko batek hori argi izatea. Azken bi legealdietan diputatu nagusi izan ostean, onartu du ez duela bere ardura «pertsonalizatu» nahi. «Askotan egokitu zait jauregia erakustea jendeari, eta, bulegora heltzean, esaten dut hori dela diputatu nagusiaren bulegoa. Ez dut sekula esaten nire bulegoa dela. Pertsona bat esaten hasten denean hori bere bulegoa dela, malo, ez da ariketa ona».

Bere ordezkoa egungo lantaldeko norbait ote den galdetuta, erantzun zuen hori ez dela bere ardura, baizik eta alderdiaren egiturarena. Haren hitzetan, Gipuzkoa Buru Batzarrari eta asanbleari dagokie proposamenak egitea eta hautagaiaren gaineko erabakiak hartzea. Emakumea izango al den galdetuta, zehaztu du balitekeela hala izatea, EAJk badituelako ardura duten andreak, eta ziklo politiko berrian ardura handiagoa hartu behar dutela.]]>
<![CDATA[Nafarroako Ezker Batua, Ahal Dugu-rekin eta Batzarrerekin hitzartzearen alde]]> https://www.berria.eus/albisteak/203523/nafarroako_ezker_batua_ahal_dugu_rekin_eta_batzarrerekin_hitzartzearen_alde.htm Wed, 22 Sep 2021 15:50:46 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/203523/nafarroako_ezker_batua_ahal_dugu_rekin_eta_batzarrerekin_hitzartzearen_alde.htm lehena arbola astintzen, eta, primarioen ondotik, Begoña Alfaro Ahal Dugu-ko koordinatzaileak ere borondate bera berretsi zuen. Berez, hiru alderdiak ekainaren 1ean hasi zuten bidea hurrengo foru eta udal hauteskundeetan batera aurkeztea aztertzeko. Hala ere, orain Nafarroako Ezker Batuko 60 militantek dokumentu bat kaleratu dute, eta bertan adierazi dute beharra dagoela alderdi horiekin bozei begirako akordio bat erdiesteko. Urriaren 23an, XI. batzarra da egitekoa Nafarroako Ezker Batua. Azken asteetan eztabaida prozesuan daude, eta testuinguru horretan 60 militantek -tartean Marisa de Simon koordinatzailea eta Jose Miguel Nuin parlamentari ohia- Hitza betetzeko garaia, Errepublikaren bidean aurrera agiria aurkeztu dute. Agirian aipatzen denez, 2023ko foru eta udal hauteskundeei begira, herritarrengan ilusioa piztea eta ezkerreko botoa bateratzea lortu behar dute, «aldaketa anbiziotsu eta eraginkor baten alde». Horregatik, Nafarroako Ezker Batuak apustu egin nahi du ezkerreko indarren arteko lankidetza eta sinergien alde, ezkerreko eremu hori zabaltzeko asmoz. Jada mahai bat osatua dago hiru alderdien artean, baina Nafarroako Ezker Batuaren irudiko mahai horrek irekia egon behar du «PSNren ezkerretara dauden pertsonei eta kolektiboei». Halaber, urte bateko epea jarri dute akordio bat lortzeko. «Lortuko bagenu, urte bateko epea izango genuke aurretik Nafarroa zabalean gure proposamena hedatzeko. Horretarako, Ahal Dugu-ri eta Batzarrerri helarazi diegu lehentasun eta egutegi horrekin lan egitea mahaian». Agirian zehaztu dute ezen, akordioa dena dela ere, haren edukia erreferendum bidez onartu beharko dela. «Ez dugu etsitzen PSN eta Gero Bairen gobernu baten eta haren tentsio faltaren eta anbizio sozialik ezaren aurrean. Aldaketa nahi dugu, eta errealitate egin nahi dugu», adierazi dute. Ezker Batuaren analisia Aurreko legealdiari begira, NEBek ondorioztatu du azken bi urteetan pisua izan zutela hala Ahal Dugu-ren barne liskarrek nola euskararen eta enpleguaren moduko gaietan EH Bilduk eta Geroa Baik eginiko «presio nazionalistek» , eta horren aurrean Ezkerrak aldaketaren gobernu hura babestea bilatu zuela. «Ezin izan genuen gure posizioa nahikoa ikusarazi». Ezkerrak parlamentari bakarra lortu zuen 2019ko bozetan, eta gobernua babestu arren, bertan ez sartzea hobetsi zuten. Ezker Batuaren irudiko, egungo Nafarroako Gobernua «ez da ezkerrekoa». Koalizio gobernuko bi bazkide nagusiak, PSN eta Geroa Bai, zentro politikoan kokatzen ditu. Hirugarrena Ahal Dugu da. Ezker Batuaren ustez, gobernu programak izaera soziala du, baina ez da ezkerrekoa. Adibide gisa jarri du ezezkoa eman zaiola banku publikoa sortzeari, ez dela industria sektore publikoa bultzatu, ez direla itunpeko ikastetxe pribatuen laguntzak murriztu, eta, zerga politikan, ez direla igo aberastasunaren eta enpresen gaineko zergak. Ezker Batuaren irudiko, egungo gobernu hori baliagarria da «eskuineko edo eskuin muturreko gobernu bat galarazteko» eta politika sozialak garatzeko, baina ez da gai politika eraldatzaileak bultzatzeko. Era berean, egungo indar korrelazioaren ondorioz, Ezker Batuak uste du ezker ez nazionalistak (hots, Ezkerrak eta Ahal Dugu-k) ez dutela aukerarik edo indarrik erabakiak eta politikak baldintzatzeko. «Ahalmen hori egun PSNk eta Geroa Baik dute lehenik, eta EH Bilduk eta Navarra Sumak ondoren». Erabakiari errespetua adierazi arren, uste dute gobernuan sartzeko Ahal Dugu-ren eta Batzarreren hautua «akatsa» dela -Batzarre Ezkerraren parte da, baina Gizarte Eskubideen Departamentuan dira kide batzuk-.]]> <![CDATA[Olanok berretsi du diputatu nagusi izateari utziko diola legealdi amaieran]]> https://www.berria.eus/albisteak/203525/olanok_berretsi_du_diputatu_nagusi_izateari_utziko_diola_legealdi_amaieran.htm Wed, 22 Sep 2021 15:11:16 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/203525/olanok_berretsi_du_diputatu_nagusi_izateari_utziko_diola_legealdi_amaieran.htm PSE-EEko idazkari nagusi izateko hautagaitzari uko egin diola adierazi ostean, bere agurrari buruz galdetu diote Markel Olano Gipuzkoako diputatu nagusiari ETB-1eko Egun on Euskadi saioan. Olanok erantzun du aurretik zin egin zuela azken legealdia izango duela, eta promes horri eusteko borondatea baieztatu du. «Ez noa hori aldatzera. Hitza publikoki ematen dudanean, agertoki hori itxita dago». Erantzunean, Olanok gogorarazi du duela bizpahiru asteko Batzar Nagusietako saio batean atzera begira jarri zela. 2007tik izan da Gipuzkoako batzarkide «etenik gabe». Ordutik, lau legealditatik hirutan diputatu nagusi izan da, eta Bilduk agintea izan zueneko 2011tik 2015era arteko legealdian, oposizioburu. «Oposizioan egotea sanoa da: umiltasun handiagoa hartzen duzu». Horrekin batera, Olanok ikusten du ziklo politikoa amaitu zaiola eta osasuntsua dela arduradun politiko batek hori argi izatea. Azken bi legealdietan diputatu nagusi izan ostean, onartu du ez duela bere burua identifikatu nahi ere egoitzarekin eta bulegoarekin. «Ez dut pertsonalizatu nahi nire ardura. Beti esaten dut. Askotan egokitu zait jauregia erakustea jendeari, eta, bulegora heltzean, esaten dut hori dela diputatu nagusiaren bulegoa. Ez dut sekula esaten nire bulegoa dela. Pertsona bat esaten hasten denean hori bere bulegoa dela, malo, ez da ariketa ona». Bere ordezkoa egun bere lantaldeko norbait ote den galdetuta, Olanok erantzun du hori ez dela bere ardura. Alderdiaren egiturari erabakitzea dagokiola zehaztu du. Haren hitzetan, Gipuzkoa Buru Batzarrari eta asanbleari dagokie proposamenak egitea eta hautagaiaren gaineko erabakiak hartzea. Emakumea izango den galdetuta, zehaztu du EAJk badituela ardura duten emakumeak eta ziklo politiko berrian emakumeek ardura handiagoa hartu behar dutela.]]> <![CDATA[Mendia ez da gehiago PSEren lemazain izango ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/005/001/2021-09-22/mendia_ez_da_gehiago_pseren_lemazain_izango.htm Wed, 22 Sep 2021 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1872/005/001/2021-09-22/mendia_ez_da_gehiago_pseren_lemazain_izango.htm <![CDATA[Bilbotarra, PSEkoa eta pessoazalea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1918/005/002/2021-09-22/bilbotarra_psekoa_eta_pessoazalea.htm Wed, 22 Sep 2021 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1918/005/002/2021-09-22/bilbotarra_psekoa_eta_pessoazalea.htm
1965ean jaio zen, Bizkaiko hiriburuan. Hango Lauro ikastolan ikasi zuen, eta gaztetan, Deustuko Unibertsitatean. Zuzenbide ikasketak amaituta, abokatu bulegoa ireki zuen. Alta, berehala egin zuen jauzi politikara, eta, 27 urterekin, izena eman zuen PSE-EEn, 1993an.

Pixkanaka?egin zuen gora alderdian. Hasieran, bere jarduera politikoa eta militantzia sozialista bulego profesionalarekin bateratu zituen. Garai hartan, 1995ean ezagutu zuen senarra, Alfonso Gil, Bilboko oraingo Mugikortasun hautetsia. Mendiak lehen urte haietan ez zuen kargu publikorik izan, harik eta 2002an legebiltzarkide aukeratua izan arte. 2003ko udal bozetan Barrikako zinegotzi ere aukeratu zuten.

Patxi Lopez lehendakariaren gobernuan eman zen ezagutzera, Justizia sailburu eta eledun gisa, eta urte horietan bildutako kapital politikoa baliagarri izan zitzaion Lopezen oinordeko izateko, behin hark PSE-ko idazkaritza nagusia utzi zuenean, 2014an. Legealdi hartan oposizioan izan zen, eta hurrengoan EAJrekin osatutako koalizio gobernuen alde egin zuen. Iazko hauteskundeetan, koalizio gobernua berretsi zuen PSE-EEk, eta ordutik lehendakariorde da. Karguari eutsiko dio, baina lemazain izateari utziko dio. Geroak esango du lider aldaketarekin PSEk beste ildo bat hartuko duen.]]>
<![CDATA[Idoia Mendia ez da aurkeztuko PSE-EEren primarioetara]]> https://www.berria.eus/albisteak/203479/idoia_mendia_ez_da_aurkeztuko_pse_eeren_primarioetara.htm Tue, 21 Sep 2021 20:15:09 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/albisteak/203479/idoia_mendia_ez_da_aurkeztuko_pse_eeren_primarioetara.htm <![CDATA[Despopulazioaren aurkako borrokan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/008/001/2021-08-20/despopulazioaren_aurkako_borrokan.htm Fri, 20 Aug 2021 00:00:00 +0200 Joxerra Senar https://www.berria.eus/paperekoa/1917/008/001/2021-08-20/despopulazioaren_aurkako_borrokan.htm
Azken urteetan, ahalegin betean ari dira borrokan Pirinioetan, despopulazio joeraren aurka. Egoeraz jabetzeko eta diagnostikoa egiteko lana lehendik badator ere, 2016an ezarri zuten mugarria. Inguru horretako gizarte eragileek eta udalek ozen jakinarazi zieten alderdiei eta gobernuari despopulazioari aurre egiteko neurriak eta plan bat behar zirela.

Bost urteotan, bide esanguratsua egin da. Arazoaren erroak eta zergatiak askotarikoak dira, eta, eragile guztien arteko elkarlana funtsezkoa den heinean, Gu Pirinioak egitasmoa sortu dute. Mahai horrek hiru hanka nagusi ditu: lehenik, udalak, Pirinioetako Mahaiaren bidez; bigarrenik, Foru Gobernua, Lursarea agentziaren bitartez; eta, hirugarrenik, tokiko eragile ekonomiko eta sozialak, Cederna Garalur agentziaren bidez. Gai nagusiak lantzeko 11 lantalde osatu dira, eta lau langile dabiltza lanean. Guztiak koordinatzen, Arantxa Arregi Lursareko teknikaria: «Gobernantza berria deitzen diogu. Kontua ez da behetik gora edo goitik behera lan egitea, baizik eta denok parte hartzea erabakietan».

Hala, Nafarroako Gobernuak Pirinioetako Plana aurkeztu du aurten, eta 4,4 milioi euroren inbertsioak eta laguntzak jasotzen dira hartan. «Gauza guztiak bezala, lehenago etorri izan balitz, hobeto izango zen, baina ongi datorkigu orain ere. Bide egokia egiten badugu, aukera ona dugu», baloratu du Ana Sagardoik, Pirinioetako Mahaiko lehendakariak.

Planaren zutarrietako bat digitalizazioa da. «Internet bada, etxetik lan egin daiteke. COVID-19 ailegatu da, eta ikusi da telelana beharrezkoa dela. Turismorako eta beste jardueretarako aholkularitza eman daiteke Internet bidez», azaldu du Arregik. Orografia zailagatik eta dentsitate apalagatik, enpresa pribatuek ez dute inbertitzen. Gobernuak bi milioi euroko inbertsioa egingo du Itzaltzutik Garderaino zuntz optikoa hedatzeko, eta ibarreko zazpi udalei obraren %20 finantzatzeko eskatu die (400.000 euro).

Era berean, udalek bultzaturiko inbertsioak eta azpiegiturak finantzatzeko 1,8 milioi euroren laguntza deialdia ireki da; 35 proiektuk jada lortu dute finantzaketa: Hiriberriko jarduera ekonomikoa bultzatzeko proiektua; Erron, erabilera anitzeko eraikinaren zaharberritzea; Zaraitzuko Erremendia abeltzaintza egitasmoa; Abaurregainan eta Espartzan, energia berriztagarrien arloko inbertsioak; hainbat natur bide eta turismo baliabideren hobekuntza... Ruben Goñi gobernuko proiektu estrategikoaren arduradunak dioenez, «aurrekaririk gabeko» egitasmoa da.

Jarduera ekonomiko bati ekitean, etxebizitza lortzean edo zerbitzuak erabiltzean, egunerokoa zailtzen duten «traba txiki asko» daude. Sagardoik azpimarratu du giltzarria dela eguneroko traba horiek kentzea: «Gauzak errazten baditugu, helburua lortuko dugu». Horretarako, baina, administrazioaren landa eremuarekiko begirada malgutu behar dela uste du. «Pirinioetako egoera ez da Iruñekoa edo beste toki batekoa. Hona etorri behar da, eta gauzak nola dauden ikusi, bulego batetik ez baita ikusten. Egoera erreala ukitu behar da, erantzun zuzenak eman».

Pirinioetan ez dago enpresa handirik, eta 2.600 biztanle aktiboren artean, 1.500 lanpostu inguru daude: gehienak autonomoei dagozkie. Arantxa Arregiren arabera, egungo egoerak zerikusia du lehen sektorearen gainbeherarekin, eta, horregatik, funtsezkoa deritzo alor hori biziberritzeari. Laborarien eta abeltzainen %11 baino ez dira 41 urtetik beherakoak. «Errelebo falta arazo larria da».

Halaber, iturginak, arotzak, argiketariak eta halakoak behar dira. Basogintzak ere tradizio handia du, eta hor aukerak ikusten dituzte: «Orain arte, oihanaren kudeaketa enkante bidez adjudikatu da, eta baliabideak herritik ateratzen dira. Baliabideok eskualdean bertan erabili ahal izateko modua aurkitu nahi dugu», azaldu du Arregik.

Aezkoak (Aribe), Zaraitzuk (Izize) eta Erronkarik (Burgi) poligono bana dute, eta Nasuvinsak eremuak sortu ditu negozio bat jarri nahi dutenentzat. Otsagabian eta Abaurregainan ere lanean ari dira Opposaren eraikin zaharra baliagarri izan dadin. Inkesta bat egiten ari dira eskualde osoan, zer behar dauden neurtzeko.

Turismoa soilik ez

Turismoak ere lana sortu du. Dena den, Sagardoiren ustez, zuhurtziaz jorratu behar da hori: «Hasieran, esaten zen turismoa lagungarria izan zitekeela; orain, konponbide bakar moduan ikusten da. Jende asko bizi da turismoari esker, baina ez litzaioke begiratu behar horri soilik».

Turismoak ondorioak ditu etxebizitzen parkean ere. «Etxe asko turistentzat alokatzen dira, eta beste zenbait beste nonbait bizi eta gutxi etortzen direnenak dira. Hemen bizi eta geratu nahi dutenek ez dute aukerarik alokairuan hartzeko», dio Sagardoik. Arregik gaineratu du eskaintzarik gabe ezin dela jakin zenbatekoa den eskari erreala. Horregatik, alokairu publikoko etxeak merkaturatuko dituzte Auritzen eta Aurizberrin.

A rregiren ustez, udalek badute zeresana. Ideia berritzaileak ezar ditzakete, eta, ohiko zerbitzuez gain, herriak biziberritzeko onak diren beste batzuk kontratatu. Adibidez, hutsik diren eraikinak tabernak edo dendak kontratatzeko balia ditzakete, funtsezkoa baita orotariko zerbitzuak eskaintzea herritarrek bertan bizitzea hobets dezaten. Baita adinekoek ere. «Bestela, seme-alaben etxera joaten dira, eta akabo. Etxe bat ixten da, eta herri bat hiltzen duzu».

Bihar: Zuberoa.]]>