<![CDATA[Kerman Garralda Zubimendi | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 15 Nov 2019 21:00:26 +0100 hourly 1 <![CDATA[Kerman Garralda Zubimendi | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Boto paperen B aldea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1961/007/001/2019-07-26/boto_paperen_b_aldea.htm Fri, 26 Jul 2019 00:00:00 +0200 Kerman Garralda Zubimendi https://www.berria.eus/paperekoa/1961/007/001/2019-07-26/boto_paperen_b_aldea.htm
Egunero gerturatzen da legazpiarren bat udaletxera libreta eske. «Ingurumenarekiko kontzientzia maila handia dute herritarrek. Gero eta paper gutxiago erabili nahi dugu apurka-apurka, baina papera, oraindik ere, beharrezkoa izaten da etxean eta lanean. Horregatik, herritarrek eskertzen dute paper birziklatua izatea», laburbildu du teknikariak; boto paperen ohiko kolore urdin eta laranjak dauzkate libretek, eta atzealdean ikusi egiten dira hautetsi zerrendak. «Publikoak dira zerrenda horiek, eta ez dago ezkutatzen ibili beharrik», argitu du. «Batek baino gehiagok esan dit alderdi guztietako zerrenden bilduma egiten ari dela».

Azken hauteskundeetan bozka-orriz betetako berrogei kaxa geratu ziren sobera. Ia 7.000 legazpiar zeuden botoa ematera deituta, eta guztiek alderdi bera bozkatzea erabakiz gero, prest egon behar izaten dute orriek. Legazpiren gisako herrietan hori ia ezinezkoa denez, hauteskunde guztietan milaka boto paper gelditzen dira erabili gabe. «Gutxi gorabehera, berrehun orriko hirurogei liburuxka irteten dira kaxa bakoitzetik, eta bost kaxa besterik ez genituen egin hasieran, ez baikenuen espero halako uholderik. Halere, beste hamar kaxa prestatzeko eskatu behar izan dugu presaka».

Hernandezek aipatu ditu kopuruak: «Bederatziehun liburuxka egin ditugu oraingoz eta seiehun pasatxo banatu. Denera, 180.000 boto paperi eman diegu bigarren erabilera bat». Txikikeria dirudi maiatzeko hauteskundeetarako Legazpin prestatu zituzten 240.000 boto paperen aldean. Ia tona erdiko pisua zeukaten orri horiek guztiek. Eta hauteskunde kanpainako iragarkiak kontuan hartu gabe egindako kalkulua da hori.

Inguruko fabriken laguntzarekin ari dira bihurtzen orriak libreta. Eskolekin eta Goienetxe Fundazioaren Garagunearekin ere jarri ziren harremanetan elkarrekin zerbait egin ote zezaketen ikusteko, baina, hauteskundeak ikasturte amaieran izan zirenez, ez zen posible izan azkenerako. Halere, proiektuak jarraipena izango duela baieztatu du Hernandezek: «Boto paper zuriek ez dute balio libretak egiteko, beste aldera pasatzen delako tinta. Orri horiek haurrekin eskulanak egiteko erabil ditzakegu, hortaz». Gordeta dauzkate gutun azalak ere. «Eta horiei ere irtenbidea eman diezaiekegu eskolen eta Garagunearen bitartez».

Hernandezek ez du pentsatu ere egin nahi Legazpin hainbeste paper erabili gabe zuzenean zakarretara botatzen badituzte, hiri handiagoetan zer gertatzen den. «Baina espero dut laster boto elektronikoa edukiko dugula, eta papera guztiz alboratu ahal izango dugula. Beste herrialde batzuetan egiten badute, gurean zergatik ez?».

Nahiz eta lehendabizikoz ari diren hauteskundeetako orriak berrerabiltzen, Legazpik urteak daramatza ingurumenaren aldeko ekimenak garatzen. «Ecoscam sistemaren barruan gaude, eta urtero ingurumenaren arloko bi helburu jartzen dizkiogu geure buruari. Hain zuzen ere, helburu horietako bat zen boto paperak berrerabiltzea», azaldu du Hernandezek. Era berean, Agenda 21eko herritarren foroa eta Legazpi Klima 2030 egitasmoak ere martxan ditu udalak.

Zuzeneko parte hartzea

Aurten, 20-25 lagunek parte hartuko dute Agenda 21 foroan. «Askotariko gaiak jorratzen ditugu, iritziak pilatu eta proiektuak ahalik eta onenak izan daitezen», adierazi du Hernandezek. Gaiaren arabera parte hartzea «handiagoa edo txikiagoa» izaten den arren, Legazpiko foroak «indar berezia» dauka inguruko herriekin alderatuta. «Duela ia hogei urte jarri genuen martxan foroa. Proposamen berriak jaso ditugu, eta aldatu eta hobetu egin dira udalaren proiektu asko», azpimarratu du teknikariak. «Herritarrak ase egiten ditu norberak landutako proiektuak errealitate bihurtzen direla ikusteak».

Legazpi Klima 2030 egitasmotik sortzen dira, berriz, ingurumen arloko proiektuetako asko. «Gizarte garapenaren eta ingurumenaren arteko oreka bermatu nahi dugu guk; hori da gure iparrorratza», azpimarratu du Hernandezek. «Herriko gune bat zaharberritzean, ingurumena zainduz egiten ditugu lanak. Horrez gain, lurraren erabilera hobetzeko proiektuak garatzen ditugu, mugikortasun jasangarria bermatzeko neurriak hartu, teilatu berdeak sustatu...». Aleka-aleka, kontzientzia ekologikoa hartzen ari dira legazpiarrak, «herri jasangarriago baten mesedetan».]]>
<![CDATA[Motxila 21ek piztuko du festa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/045/001/2018-06-23/motxila_21ek_piztuko_du_festa.htm Sat, 23 Jun 2018 00:00:00 +0200 Kerman Garralda Zubimendi https://www.berria.eus/paperekoa/1879/045/001/2018-06-23/motxila_21ek_piztuko_du_festa.htm
Ganuzak azaldu du orain arte beti telebistaz ikusi izan duela txupinazoa. «Udaletxe plaza ez dago ezinduentzat pentsatua, eta, horregatik, guretzat zaila da udaletxeko plazara sartzea. Baina, aurten, udaletxeko balkoitik indarrez oihu egiteko aukera izango dugu». Musikariek aitortu dute urduri daudela, baina harro eta irrikaz agertu dira.

«Jakin dudanean txupinazoa botatzeko hautatu gaituztela, negar egin dut zirraraz. Iruindarrontzat oso une garrantzitsua da txupinazoa», nabarmendu du Lizarragak. «Hautagaien artean egotea sari bat zen guretzat. Zer esanik ez hautatuak izatea. Sekulakoa da». Motxila 21 taldeak eskerrak eman dizkio Iruñeko Txistulari Alardeari; izan ere, haiek proposatu zuten rock taldea txupinazorako. Era berean, euren aldeko botoa eman duten herritar guztiei ere eskerrak eman dizkiete.

5.098 boto jaso ditu Motxila 21en hautagaitzak, botoen %42. «Hirian oso maitatuak garela sentitzen dugu. Txalo eta zorion mezu asko jaso ditugu, oilo ipurdia jartzeraino», esan du Lizarragak. Denera, bozketan, 12.213 boto izan dira: inoizko parte hartzerik handiena izan da. Gainerako hautagaiak Rastrojo unaia, Nafarroako Chrisallys eta Artearen Lagunak izan dira.

Bilakaera handiko taldea

Iruñeko Udalak herritarren esku utzi du, hirugarren urtez, txupinazoa nork botako duen erabakitzeko ardura, eta urtetik urtera handiagoa da parte hartzea. «Oso albiste ona da. Datuek erakusten dute Iruñean osasun ona duela parte hartzearen kulturak», azaldu du Joseba Asiron Iruñeko alkateak. Iazko datuekin alderatuta, %24 handitu da boto kopurua.

Asironen iritziz, kontzientziazio eta gizarteratze arloan lan handia egin dute taldeko kideek. «Musikarekin eta taula gainean agertzen duten poztasunarekin, mezu indartsua helarazten diote gizarteari», eta aitorpen hau «sobera» merezi dute.

Down Sindromea Elkartearen eskutik sortu zen Motxila 21 taldea 2005. urtean, «musikaren bidez ongi pasatzeko, komunikatzeko eta hunkitzeko». Hasieran proiektu xumea zela dio Lizarragak, baina haziz joan da urtez urte. «Musika munduan sartuta zeuden, baina indibidualki. Ez zegoen talderik, eta horregatik hasi ginen. Lehen kontzertua 2006. urtean jo genuen, abesti bakarrarekin. Orain, ordubete pasako errepertorioa daukagu». Bidean, ehun kontzertu baino gehiago eman dituzte, batzuk atzerrian, eta El Drogas eta Kutxi Romero musikariekin ere izan dira agertokian.

No somos distintos lelopean (Ez gara desberdinak), disko bat ere argitaratu zuten 2012an. Atzo argi utzi zuten laino artean argia bilatzen segituko dutela, «munduari erakutsiz ez garela desberdinak».

Aurten, atseden hartzeko asmoa dute. «Iaz saio asko izan genituen, eta nekatuta amaitu genuen. Azken finean, Motxila 21 intentsitate handiko motor bat da», azaldu du Lizarragak. Udako kontzertuei uko egin diete; besteak beste, sanferminetan jotzeari. «Txupinazoarekin nahikoa izango dugu aurtengo festetan», esan du Lizarragak, barrezka.]]>
<![CDATA[Motxila 21ek botako du sanferminetako txupinazoa]]> https://www.berria.eus/albisteak/153656/motxila_21ek_botako_du_sanferminetako_txupinazoa.htm Fri, 22 Jun 2018 20:30:45 +0200 Kerman Garralda Zubimendi https://www.berria.eus/albisteak/153656/motxila_21ek_botako_du_sanferminetako_txupinazoa.htm <![CDATA[«Kooperatibistek denda eurena dela sentitu behar dute»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2018-06-22/kooperatibistek_denda_eurena_dela_sentitu_behar_dute.htm Fri, 22 Jun 2018 00:00:00 +0200 Kerman Garralda Zubimendi https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2018-06-22/kooperatibistek_denda_eurena_dela_sentitu_behar_dute.htm Food Coop dokumentalean jaso zuen. Orain, hara eta hona dabil dokumentala, eta egunotan Gasteizen izan da.

Zer eskaintzen du janari kooperatiba batek beste denda batek ez duena?

Kooperatiba hauen helburua da elikagai osasuntsuak era jasangarri batean eskuratzea da, tokian tokiko produktuen aldeko apustua eginez. Kooperatiba bakoitzak ezaugarri propioak ditu, baina, orokorrean, kooperatibako bazkideak eta inguruko ekoizleak harremanetan jartzen gara produktuak merke eskuratzeko.

Food Coop dokumentalean jaso duzu hori guztia.

Janari kooperatiben ideia zabaltzeko grabatu nuen dokumentala. Park Solpe Food Coop kooperatiba lagun baten bidez ezagutu nuen, eta hasiera-hasieratik gustatu zitzaidan ideia. Munduko beste txoko batzuetara eraman nahi nuen ideia, eta horretarako grabatu nuen Food Coop. Egia esan, ez zuten nire laguntzaren beharrik, kooperatibista asko biltzen zirelako bestela ere, baina balio izan du janari kooperatiben ideia eramateko Frantziara, Belgikara, Herbeheeretara, Italiara...

Beraz, posible da janari kooperatibak edonon martxan jartzea.

Bai, noski. Dokumentala grabatzen ibili ginen lagun batzuk elkartu, eta Parisen zabaldu genuen janari kooperatiba bat: La Louve. Baditu zailtasunak, baina guztion lanarekin gainditzen dira. Gasteizko BioAlai elkartearen dendak 25 urte daramatza zabalik.

Zeintzuk dira kooperatibak aurrera egiteko gakoak?

Kooperatibistek denda eurena dela sentitu behar dute. Iraganean, egin ziren saiakerak kapitalaren arabera antolatzeko, baina ez zuten fruiturik eman. Orain, dirua eskatu beharrean, denbora eskatzen diegu. Hau da, dendan lan egiten dute. Soldatapeko zortzi langile ditu Park Solpek, baina gainerako langileak borondatezkoak dira. Denbora librean dendan lan egiten duen kazetari, aktore edo psikoanalista batekin topo egin dezakezu. Hori da bigarren gakoa: denak gara ongietorriak. Hasieratik produktu batzuk ez saltzea erabakitzen badugu, gizartearen zati bat ez da gerturatuko kooperatibara. Eta jende asko behar izaten da. Hobe da denetarik saltzea jendea erakartzeko, eta gero denon artean erabakitzea ea produktuek betetzen dituzten janari kooperatiba batean egoteko gutxienekoak.

Zeintzuk izaten dira zailtasunik handienak ?

Kooperatiba bakoitzak bere gorabeherak ditu. Esaterako, asko eragiten du herrialdeko arautegiak. Gertutik ezagutzen ditut New Yorkeko eta Parisko kooperatibak, eta bien egoera oso desberdina da: Frantzian, gobernuaren diru laguntzak jasotzen ditugu aurrera egiteko, baina Ameriketako Estatu Batuetan ez dago halakorik. Atzean mezenas handi bat izan ezean, oso zaila da denda handiak zabaltzea. Horregatik, Park Solperen etsai nagusiena Naturalia etxea da, produktu organikoen multinazional bat baita. Janari organikoaren merkatua ere oso lehiakorra da, eta zailtasunak izaten ditugu tokia egiteko.

Nolakoa da kooperatibisten gogobetetze maila?

Orokorrean oso ona. Gertatu izan dira haserreak, azken finean taldean lan egitean talkak gerta daitezkeelako. Baina azken balorazioa oso ona izaten da. Tokian tokiko, kalitatezko eta jasangarria den janaria duzu eskura, eta merke; asko eskertzen da hori.]]>
<![CDATA[«Emakumeen ikuspuntutik berrikusi behar da Korana»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1845/040/001/2018-06-14/emakumeen_ikuspuntutik_berrikusi_behar_da_korana.htm Thu, 14 Jun 2018 00:00:00 +0200 Kerman Garralda Zubimendi https://www.berria.eus/paperekoa/1845/040/001/2018-06-14/emakumeen_ikuspuntutik_berrikusi_behar_da_korana.htm
Nolakoa da emakumearen egoera herrialde musulmanetan?

Herrialde musulmanen artean desberdintasun handiak daude. Bakoitzaren kultura oso garrantzitsua da, ez delako berdina Azerbaijanen, Saudi Arabian edo Afrika iparraldean bizitzea. Emakumeen egoera desberdina da herrialde bakoitzean.

Eta Iranen?

Iranen ez dugu askatasunik; ez gizonezkoek, ez emakumezkoek. Halere, emakumeak larriagoa daude; bitxia da, dena baitaukagu, baina ezer ere ez: institutuetan ikasten da zer den feminismoa, baina galarazi egiten digute horretan sakontzea. Emakume askok ditugu ikasketak, baina etxeko lanetara mugatzen gaituzte. Ezin dugu nahi dugun arropa jantzi...

Hijabaz ari zara, ezta?

Iranen, emakumeek ezin dute kalera atera hijabik gabe. Askok ez dute nahi, baina behartuta gaude. Polizia berezi bat dugu, uste dut bakarra munduan, hijaba kontrolatzen duena. Basakeria bat da.

Korana bateragarria da feminismoarekin?

Korana gizonek idatzi zutenez, gizonek baldintzatzen dute emakumeen bizitza. Ni xiita naiz, musulmanen adar batekoa, eta xiitok uste dugu Korana berrinterpretatu egin behar dela egungo beharretara egokitzeko. Emakumeen ikuspuntutik berrikusi behar da Korana.

Feminismoa errotuta al dago Iranen?

Feminismoaren kontzeptua berria da, baina emakumeen aurkako injustiziak betidanik egon dira, eta betidanik salatu ditugu. Orain hasi gara borroka horri feminismo deitzen.

Zeintzuk dira Irango feministen lehentasunak?

Sinetsi behar dugu gizonezkoek, gobernuak eta sistema patriarkalak ezin dituztela emakumeen erabakiak hartu. Emakumeok badakigu zer behar dugun eta zer nahi dugun. Zergatik ez digute uzten erabakitzen? Uste dut hori dela oinarria, eta hortik eraikiko dugu gizarte parekide bat.

Nolako arazoei egin behar die aurre feminista batek Iranen?

Legeak ez gaitu babesten, eta hori oztopo handia da. Adibidez, erlijio abrahamiko guztiek galarazten dute ezkondu gabe haurrak izatea, baina halako gauzak gertatzen dira. Ezin ditugu babesik gabe utzi haur eta ama horiek. Legeak egokitu behar dira emakumeei babes gehiago emateko. Gainera, legeak emakumeak babesten ez dituenean, gizonek errazago jazartzen diete.

Arriskutsua da feminista izatea Iranen?

Gobernuak gustuko ez duen zerbait esatean, kartzelara zoaz zuzenean. Kartzelan daude feministak, abokatuak, artistak... Eta ez soilik emakumezkoak. Iranen ezingo genuke elkarrizketa hau izan, eta nik ez dut bertara itzultzeko aukerarik.

Aldaketa handia izan zen Euskal Herrira etortzea?

Hemengo egoera hobea da. Feminismorako bidea luzea da, baina Euskal Herriak gehiago egin du aurrera Iranek baino.

Nolakoa da zure egoera Euskal Herrian?

Gustura nago hemen, baina lana behar dut bertan gelditzeko. Kontratu batekin errazago lortzen da bisa, eta saihestu egingo nuke Iranera itzultzea.

Zer ikas dezake Euskal Herriko mugimendu feministak Irangoarengandik?

Emakumeen artean elkartasun handiagoa izan behar dugu. Batzuetan baztertua sentitu naiz musulmana izateagatik.

Eta alderantziz?

Gauza asko, egia esan. Baina bat esan beharko banu, tolerantzia. Gasteiztarrek oso ongi hartu naute, eta errespetu handiz. Elkarrekiko errespetua zabalduko nuke Iranen.]]>
<![CDATA[Bobinak bueltaka jarraitzen du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1833/038/001/2018-06-09/bobinak_bueltaka_jarraitzen_du.htm Sat, 09 Jun 2018 00:00:00 +0200 Kerman Garralda Zubimendi https://www.berria.eus/paperekoa/1833/038/001/2018-06-09/bobinak_bueltaka_jarraitzen_du.htm
Zinemaren eta Ikus-entzunezko Arteen Institutuaren datuen arabera, zinemek gora egin dute Hego Euskal Herrian. 2016an baino hiru zinema gehiago daude iaztik, eta bi areto gehiago. Hego Euskal Herrian 247 pantaila daude denera. Duela hamar urte baino 58 gutxiago; zinemek goraldi handia izan zuten XXI. mendearen hasieran; adibidez, 337 pantaila zeuden 2004. urtean. Pirateriak eta krisiak, baina, garai latzak ekarri zituen. 2007 eta 2008 urteen bitartean, Araban hemeretzi areto itxi ziren. Galera leundu egin da, baina datuek diote Hego Euskal Herrian zinema eskaintza murrizten ari dela. Azken hilabeteetan, Txingudiko (Irun, Gipuzkoa) eta Leioako (Bizkaia) merkataritza guneetako zinemak itxi egin dituzte.

Venegasen iritziz, kasu bakoitzaren xehetasunak aztertu behar dira itxieren ondorioak aztertzeko. «Arrazoi zehatzak izango dira kasu bakoitzean, baina zinema ez da arazoa». Iritziarekin bat egiten du Lidia de la Fuente Cinesa etxeko arduradunak. «Film bat pantaila handian eta soinu ekipamendu bereziarekin ikusterik bezalakorik ez dago. Kontsumo ohiturak aldatzen ari dira, baina konbentzituta gaude areto bateko esperientzia zinematografikoa ordezkaezina dela».

Hala, Venegasek dio zinemak errentagarriak direla: «Elkarteko sarean dauden zinemetan, behin baino gehiagotan saldu zituzten sarrera guztiak urte amaieran». Haren hitzetan, eskaintzak eragin handia du salmentetan. «Norbaitek pelikula zehatzen bat ikusi nahi duenean, zinemara etortzen da, ez da etxean gelditzen. Adibidez, estreinatu berri den Jurassic World: Fallen Kingdom ikustera jende asko hurbilduko da, ziur». De la Fuenteren ustez, zinemak errentagarriak dira. Haien salmentak bide onetik doaz, bereziki gazteei esker eta haurrik gabeko bikoteei esker. «Bi profil horiek gure salmenten erdia baino zertxobait gehiago hartzen dute. Batez beste, gure bezeroak 33 urte ditu». Cinesak Urbilgo (Usurbil, Gipuzkoa), Zubiarteko (Bilbo) eta Max Ocioko (Barakaldo, Bizkaia) merkataritza guneetako zinemak kudeatzen ditu: 6.000 eserleku.

Besaulkiak hutsik

Zinemaren eta Ikus-entzunezko Arteen Institutuaren 2017ko datuei begiratuz gero, baiezta daiteke Hego Euskal Herrian murriztu egin dela ikusle kopurua. Iaz, 5,7 milioi ikusleren langa gainditu zen, baina, 2016ko kopuruekin alderatuta, puntu erdia baino gehiago gutxitu zen asistentzia. Izan ere, 2016. urtean 6,4 milioi ikusle izan ziren, hamar urte lehenago baino 1,4 milioi ikusle gutxiago. Ikusleen aldetik, 2004 izan zen urterik onena: ia 10 milioi bezero izan zituzten zinema aretoek.

Irabazietan ere errepikatu egiten da joera. 2017an, 24 milioi euro bildu zituzten Hego Euskal Herriko zinema aretoek, 2016an baino 13,4 milioi euro gutxiago. 2007an, esaterako, 41 milioi euro bildu zituzten, eta hiru urte lehenago, 48,1 miloi euro. Nafarroan, esaterako, zinema aretoek 11,5 milioi euro bildu zituzten 2004an; iaz baino %43 gehiago.

Zifrak batzuk besteekin lotuta daude. Nabarmena da 2004. urtea izan zela zinema aretoen urterik onena. Beheraldia etorri zen gero: ikusle gutxiago, sarrerak ere txikiagoak eta, ondorioz, zinema aretok askok itxi egin behar izan zuten. Venegas kexu da BEZak ito egiten dituela bizirik dirauten zinema aretoak. «Espero dut BEZa jaitsiko digutela, sektorearentzat oso kaltegarria delako. EZAE sarea osatzen duten zinemek ez zituzten prezioak igo BEZa igotzean. Enpresa modura zuzenean eragiten digu horrek», azaldu du Euskadiko Zinema Aretoen Elkarteko zuzendariak.

De la Fuenterentzat, berriz, teknologia da etorkizuneko erronka. «Jendeak gero eta harreman estuagoa du teknologiarekin, eta guk, zerbitzu bat eskaintzen dugun heinean, publikoaren eskakizunetara egokitu behar dugu. Gero eta indartsuago egiten dugu apustu teknologiaren eta berrikuntzen alde, ez baitago beste biderik bezeroen beharrak asetzeko».

Teknologia aldetik, zinema aretoek aurrerapauso handiak eman dituzte. Cinesa, Euskal Herrian oraindik halako aretorik ez duen arren, hasia da Isens aretoak erabiltzen. Horietan, pantaila hormatik hormara zabaltzen da, irudia 4K teknologiako kalitatean proiektatzen dute, Dolby Atmos kalitatean da soinua, eta besaulkiak handiagoak dira, ikuslea eroso egon dadin. «Azken urteetan espazioan zentratu gara. Gure helburua zinema aretoak hobetzea da, zinemara etortzea esperientzia oso bat izan dadin». Laster martxan jarriko duen zinema automatikoen proiektu batean ari da lanean Venegas. «Langilerik gabeko zinema areto bat izango da; askatasun handiagoa eman nahi zaie ikusleei. Dena sakelakoaren bidez egingo da, eta denborarekin aukera berriak agertuz joango dira». Cinesak badu sakelakoetarako aplikazioa. Bertan, bezero bakoitzak arreta pertsonalizatuagoa du, eta zuzenean egin ditzake erosketak.

Eskaintza izango da beste berritasunetako bat. «Film bat ikusi beharrean, zergatik ez ikusi opera, antzerkia edo kontzertu bat?», galdetu du de la Fuentek. Zuzenean edo aurretiaz grabatuta, munduko beste edozein txokotako ikuskizunak kalitate altuan eskaini daitezke gaur egun.

«Biziberritu edo hil», diote bi protagonistek. Aurrerapen hauekin guztiekin, baina, ziur dira zinema aretoak ez direla desagertuko. «Zinema aretora joateko esperientzia bezalakorik ez dago», dio de la Fuentek. «Itxaropentsu begiratzen diot etorkizunari. Badakit areto berriak zabalduko direla, ideia berriak agertuko. Gauza berriak txertatu behar dira, eta horretan ari gara», erantzun du Venegasek.]]>
<![CDATA[«'Quidditch'-a kirola da. Ez da Harry Potterren frikien kontu bat»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1845/040/001/2018-06-06/quidditch_a_kirola_da_ez_da_harry_potterren_frikien_kontu_bat.htm Wed, 06 Jun 2018 00:00:00 +0200 Kerman Garralda Zubimendi https://www.berria.eus/paperekoa/1845/040/001/2018-06-06/quidditch_a_kirola_da_ez_da_harry_potterren_frikien_kontu_bat.htm quidditch-a. Erratz gainean baloia uztai batzuetatik sartzean datza. Mundu guztiko hainbat gaztek errealitatera ekarri dute, errugbia, eskubaloia eta baloi errea uztartuz. Arautegiak dio taldeek mistoak izan behar dutela. Gazte horietako bi dira Marina Salvidea (Gasteiz, 1997) eta Blanca Brenes (Gasteiz, 1998).

Muggle-ek, magiarik ez dutenek, joka dezakete quidditch-ean?

MARINA SALVIDEA: Edonork joka dezake quidditch-ean. Pentsa, jokalari asko ez dira Harry Potterren zaleak. Gainera, ez dugu harekin lotzerik nahi. Jendeak uste du frikien kontu bat dela, eta ez gaituzte serio hartzen.

Quidditch-a kirola dela aldarrikatzen duzue, beraz.

BLANCA BRENES: Talde barruan bozketa egin genuen gure helburuak zeintzuk izango ziren erabakitzeko. Badaude quidditch-a denborapasatzat daukaten taldeak, baina guk txapelketak irabazteko borrokatzeko hautua egin genuen. Ongi pasatzea ezinbestekoa da, baina guretzat irabaztea ere garrantzitsua da.

Denak balio du irabazteko?

M.S.: Gutxiengo batzuk bete behar dira, generoaren araua, esaterako: zelaian dauden jokalarien artean, genero berarekin identifikatzen diren lau jokalari egon daitezke asko jota. Adibidez, gehienez lau emakumezko egon daitezke jokatzen aldi berean.

Quidditch-ak espazio libre eta seguru bat eskaintzen dio genero hegemoniko batekin identifikatu nahi ez duenari?

M.S.: Hori da helburua, eta hein handi batean bermatzen dela esango nuke. Zure generoa edozein dela ere, onartu a egingo zaituzte, eta jokatu egingo duzu.

Quidditch-arekin generoaren inguruan ikas daiteke?

B.B.: Quidditch-ean hasten den jende askok ez du jakiten genero hegemonikoetatik aparte beste aukerarik dagoenik. Bestelako generoak ezagutzean, baliteke, norbaitek bere lekua topatzea. Norbera ezagutzeko ere balio du kirol honek.

M.S.: Teoria irakasten eta gaiaren inguruan kontzientziatzen saiatzen gara, generoaren araua betetzeko.

Beste kirol modalitateetan generoaren araua txertatu beharko litzateke?

B.B.: Nik aurretik futbolean jolasten nuen, eta oso gustura jokatuko nukeen beste generoen aurka. Beste kiroletan, daukazun gorputzaren arabera, emakumeen edo gizonezkoen taldean jokatu besterik ez duzu, eta batzuetan bazterketak eragin ditzake horrek.

Quidditch-aren arrakastaren gakoa inklusibitatean dago ala Harry Potterreko moda bat da?

M.S.: Baliteke quidditch-a probatzea Harry Potterrengatik, baina jarraitzen duenak gustuko duelako egiten du. Kirola da eta kito. Ez du zerikusirik Harry Potterrekin.

B.B.: Gainera, partaide guztiak gazteak garenez, oso aktiboak gara sare sozialetan. Horrek ere erakartzen du jendea. Eta inklusiboa izatea ere eskertzen da, noski.

Nolako arazoei egin behar izaten diezue aurre?

M.S.: Nazioarteko Olinpiar Batzordeak kirol bat onar dezan, gizonezkoen eta emakumezkoen mailak izan behar ditu. Guk ez dugu halakorik; izan ere, erabat mistoak garenez, ez dugu behar.

Nolakoa da quidditcharen egoera Euskal Herrian?

B.B.: Euskal Autonomia Erkidegoan ez digute kirol izaera onartzen. Hortaz, ezin gara federatu, eta ez digute entrenatzeko toki egokirik uzten. Halere, kirol hau hazten ari da. Gamusins taldeak 24 kide ditu, eta Bilbon eta Donostian ere badaude taldeak. Aurten lehendabizikoz antolatu dugu euskal kopa, eta, ekainaren 16rako, selekzioen arteko txapelketa antolatu dugu, Gasteizen.]]>
<![CDATA[Gutxieneko sinadurak baino 7.000 gehiago «segregazioaren» kontra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2065/009/001/2018-06-01/gutxieneko_sinadurak_baino_7000_gehiago_segregazioaren_kontra.htm Fri, 01 Jun 2018 00:00:00 +0200 Kerman Garralda Zubimendi https://www.berria.eus/paperekoa/2065/009/001/2018-06-01/gutxieneko_sinadurak_baino_7000_gehiago_segregazioaren_kontra.htm
Sinadurak parlamentuan aurkeztu zituzten atzo plataformako ordezkariek, alboan izan dituzten taldeekin batera —tartean, EH Bildu, Elkarrekin Podemos eta PSE-EE—. Bidean ikusitakoaz aritu zen elkarteko eleduna, Gonzalo Larruzea: «Negazionismoaren jarrera minoritarioa dela baieztatu dugu; eztabaida hezkuntza sistema segregatzailearen edo inklusiboaren artean dago, eta akordioak lortzeko izpiritua sumatu dugu».

Larruzearen esanetan, «eskola segregazioa» bazela ukatu egiten zen orain «urte gutxi batzuk» arte, baina hori aldatu egin dela erakutsi du herri ekinaldi legegileak izandako babesak. Parlamentuko hiru alderdi horien babesaz gain, Steilas eta CCOO sindikatuena ere eduki dute. «Minimoetan ados gaude. Bazeuden ñabardurak eta bestelako proposamenak, baina benetako aukera dago neurri batzuk bultzatzeko», adierazi du Larruzeak. Adierazi du proposatutako neurriak ez direla «arraroak», kontuan hartu dituztelako Euskadiko Eskola Kontseiluaren eta Arartekoaren irizpideak, eta beste herrialde batzuetakoak.

Hurrengo urratsak

Gutxieneko sinadura kopurura heldu direla egiaztatuta, legebiltzarrean osoko bilkura bat egingo dute proposamena aintzat hartu edo ez erabakitzeko. Plataforma babestu duten hiru taldeek gehiengoa daukate parlamentuan, eta, hortaz, arazorik gabe igaroko dute tramite hori. Ondoren, lantalde bat eratuko dute, proposamenaren edukia aztertzeko eta lege bilakatzeko. Aldaketak sor daitezke prozesu horretan. «Alderdi bakoitzak bere ñabardurak txertatu nahiko ditu, eta hor joko bat hasiko da. Gure nahia da joko horretan kontsentsua ez galtzea, orain arte alderdiek babes handia eman digute eta», zehaztu du Xabin Zubiri elkarteko kideak.

Gutxienekoetan ados egon arren, ez dute uste lantaldea uda aurretik amaituko denik. «Guk ez dugu presa handi-handirik. Legebiltzarraren erritmoaren arabera joango gara», adierazi du Zubirik. Lantaldean parte hartuko dute, baina azpimarratu dute amaitu dela euren lan nagusia. «Orain Eusko Legebiltzarrari dagokio euskal hezkuntza inklusiboago eta bateratuago bat bermatzea».]]>
<![CDATA["Eskola segregazioaren" aurka 17.000 sinadura aurkeztu dituzte, gutxienekoak baino 7.000 gehiago]]> https://www.berria.eus/albisteak/152745/eskola_segregazioaren_aurka_17000_sinadura_aurkeztu_dituzte_gutxienekoak_baino_7000_gehiago.htm Thu, 31 May 2018 14:43:29 +0200 Kerman Garralda Zubimendi https://www.berria.eus/albisteak/152745/eskola_segregazioaren_aurka_17000_sinadura_aurkeztu_dituzte_gutxienekoak_baino_7000_gehiago.htm <![CDATA[Gasteiz eta Polonia ez daude horren urrun]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1846/038/001/2018-05-31/gasteiz_eta_polonia_ez_daude_horren_urrun.htm Thu, 31 May 2018 00:00:00 +0200 Kerman Garralda Zubimendi https://www.berria.eus/paperekoa/1846/038/001/2018-05-31/gasteiz_eta_polonia_ez_daude_horren_urrun.htm
«Kasualitate multzo baten ondorioz iritsi naiz hona. Unibertsitatean izan nuen lehendabizikoz euskararen berri, eta gero barnetegi batera etorri nintzen, Erasmus programarekin ere bai, masterra bertan egin nuen...», azaldu du Krajewskak. 2010. urtetik bizi da Gasteizen. Lehenago heldu zen Euskal Herrira Zawiszewski, 2001. urtean, baina bere bidea ere antzekoa izan da: «Unibertsitatean euskara irakasle bat ezagutu nuen, eta hark animatu ninduen ikastera».

Esan du bizitzak buelta asko ematen dituenez bertan amaitu duela. Halere, ikasle garaitik argi zuen hizkuntzalaria izan nahi zuela, frantses filologian graduatu nahi baitzuen. Nahi eta egin. Krajewska, aldiz, geroago jabetu zen hizkuntzak ikasi eta aztertzeko trebetasuna zuela. «Eskolan derrigorrezkoa zen alemana ikastea, eta ez nuen gustuko. Uste nuen ez nuela balio. Are gehiago, unibertsitatean nire hirugarren aukera zen hizkuntzalaritza. Aurretik filosofia eta zientzia kognitiboak ikasi nituen», azaldu du. Ibilianibilian, bost hizkuntza ikasi ditu; Zawiszewskik, zortzi.

«Gogotsu hartuz gero, euskara ez da hizkuntza zaila ikasteko, baina egia da besteetatik desberdina dela», azpimarratu du Krajewskak. Bat dator Zawiszewski: uste du jatorriaren arabera hizkuntzek antzekotasunak izateak erraztu egiten duela ikasteprozesua: «Edozein hizkuntza ikasterakoan oso garrantzitsua da praktikatzea: hizkuntza bat erabiliz ikasten da». «Ingelesa erabiltzeko ohitura handirik ez dudanez, laneko hiztegi teknikoa besterik ez dut kontrolatzen. Euskararekin ere gertatzen zait: askotan nahasten ditut aditz laguntzaileak», gaineratu du Krajewskak. Akatsak egiteko beldurra eta hitz egiteko lotsa kendu behar direla uste du. «Ikasle batzuek esan ohi didate gaztelaniaz erraztasun handiagoa dutela adierazteko. Praktikatuz gainditzen dira muga horiek».

«Ia-ia ama hizkuntza»

Krajewskak ingurura begiratzeko esango lieke Euskal Herrian bizi eta euskaraz ez dakiten horiei, baina ulertzen du lan zaila dela jendearen hizkuntza ohiturak aldatzea. «Jendea behartzea ez da produktiboa. Norberak egin beharreko bidea da. Hizkuntza baten egoerak hobera egiten du bakoitzak hizkuntza hori erabiltzea erabakitzen duenean. Gainerakook erabaki hori erraztu egin dezakegu, adibidez, ikasteko tresna gehiago jarrita eskura. Ikerketak ere balio du horretarako». Hau erantsi du Zawiszewskik: «Bertan bizi nahi baduzu, argi dago hizkuntza biak jakitea komeni dela: gaztelania hutsean bizi daiteke, noski, baina, ondo bizi nahi baduzu, euskaraz jakin behar da derrigor».

Alde horretatik, Euskal Herrian bizi direnetik euskarak aurrerapen handia izan duela sumatu dute. «Euskara gehiago entzuten da orain kalean», baieztatu du Zawiszewskik. «Egunero komunikatzeko erabiltzen dudan tresna da. Kalean, lanean, etxean, lagunekin... Iaia nire ama hizkuntza dela esan dezaket». Unibertsitatea ere euskaldundu dela diote, korridoreetan gero eta gehiago entzuten delako; lantaldeetan ere, atzerriko ikasleekin izan ezik, euskaraz jarduten dute. «Irakasle Eskolan gaztelaniazko talde bat dut, baina arratsaldeetan jator joaten dira euskaltegira, euskara ikasi eta trebatzera», nabarmendu du Krajewskak.

Ez soilik euskara; Euskal Herria ere asko aldatu dela diote. «Mundua etengabeko aldaketan dago, eta Euskal Herria ez da salbuespena», azaldu du Zawiszewskik. «Erraza da bertan bizitzea, baina Poloniarekin alderatuta ez dago desberdintasun handirik», gaineratu du. Harremana badute oraindik ere Poloniarekin, eta tarteka bisitatzen dute, nahiz eta, txantxetan, Krajewskak esan ahaztua duela hango bizimodua: «Klimaren eraginagatik edo, gizarte ohitura desberdinak ditugu, baina desberdintasunak oso txikiak dira. Urtero joaten naiz Poloniara, eta, urtetik urtera, aldaketa txikiagoa dela iruditzen zait».

Euskara hobeto ikusten dute, baina ez, aldiz, ikerketa. «Aldatu ez dena ikerlartzaileen egoera da. Garai txarrak dira, eta, nik behintzat, ez dut besterik ezagutu», esan du, zorrotz, Krajewskak. Zawiszewski ere bat dator ikerltzaileen lan baldintza kaskarrez esan duenarekin. «Oso garai txarrak dira: diru gutxi dago, eta, dagoena banatzeko, interesatu asko. Tarta txikia denean eta aho asko daudenean, denak gosez». Ikertzaile izateko jendea egon badago, haien esanetan, baina lan baldintzak «kaskarrak» dira. «Murrizketengatik aurrekontu txikiak ditugunez, ez dugu zer eskaini ikertzaile izan nahi duenari». Ikertzaile izateko beken eskaera hazten ari da urtez urte. «Horrek lehiakortasuna areagotu du. Hein batean, ona da, baina deialdiak atzeratzen ari dira, diru gutxiago iristen da ikerketa sailetara, eta, ondorioz, ikasle gutxiago kontrata ditzakegu... Azkenean, hori zailtasuna da», ohartarazi du Zawiszewskik.

Ikertzaileen lana aitortzea nahiko lukete. «Herrialde batek ikerketari esker egiten du aurrera. Lan asko egin behar da, eta bizitzako gastuak hor daude», gaineratu du Zawiszewskik. Psikohizkuntza aztertzen du berak; hau da, garunak hizkuntza nola prozesatzen duen. Horretarako, nagusiki, esperimentuak egiten dituzte, eta frogetatik lortutako emaitzekin ondorioak atera. Krajewskak, bestalde, hizkuntzalaritza historikoa jorratzen du. «Ikertzaile guztion nahia da gure ikerketak argitaratzea, baina denbora eskatzen du, eta ez da lan erraza», gaitzetsi du Zawiszewskik. Krajewskak, esaterako, mendeko perpausek izan duten bilakaera aztertu du. Apirilean argitaratu zuen txostena.]]>
<![CDATA[«Apurtzailea zen bizikletan ibiltzen zen emakumea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1845/040/001/2018-05-30/apurtzailea_zen_bizikletan_ibiltzen_zen_emakumea.htm Wed, 30 May 2018 00:00:00 +0200 Kerman Garralda Zubimendi https://www.berria.eus/paperekoa/1845/040/001/2018-05-30/apurtzailea_zen_bizikletan_ibiltzen_zen_emakumea.htm La Hora Violeta irakurle talde feministako kidea da. Bere zaletasunaz irakurtzen, jabetu zen bizikleta tresna garrantzitsua izan zela emakumeen emantzipaziorako, eta horri buruzko hitzaldi bat eman zuen Gasteizko Bizikletaren 17. Astean.

Berdintasuna bizikletan etorriko da?

Ez dakit noiz helduko den, baina emakumeok serio hartu dugun kontua da, eta bagoaz pedalkadak ematen.

Bizikletak XIX. mendearen bigarren erdian gizarteratu ziren. Zer eragin izan zuten?

Bizikleten lehen prototipoak zaharragoak dira, baina 1880ko hamarkadan egin zuten eztanda, bereziki herrialde anglosaxoietan. Garaiko aukeren artean erosoena zenez, azkar bilakatu zen garraiorako ibilgailua. Baina emakumeentzat zerbait gehiago zen: gizonezkoen beharrik gabe mugitzen hasteko aukera eskaini zien bizikletak. Horri esker, gehiagotan irten zitezkeen kalera, elkarren artean bildu...

Aldaketa handia izan al zen?

Emakumeak ohartzen ziren aldaketa bat behar zutela. Beraien bizitza bizi nahi zuten, une oro etxeaz eta gizonaz arduratu beharrik gabe. Eta bizikleta aldaketa horretarako tranpolina izan zen. Garai hartan, emakumeak ia atera ere ez ziren egiten etxetik, baina handik aurrera gehiago ikusten ziren kalean. Aisialdirako ohiturak, esaterako, asko aldatu ziren. Ibilgailu horrek gizartea eraldatu zuen, ordura arteko jokabide zorrotzak hautsi baitzituen. Bizikletan ibiltzen zen emakumea apurtzailea zen.

Aldaketa grinak sufragisten mugimendua ere piztu zuen.

Susan Anthony sufragisten buruak esan zuen bizikletak munduko beste ezer baino gehiago egin zuela andreen emantzipazioaren alde. Sufragistek emakume berri bat aldarrikatzen zuten, ohiko ama eta emazte rolari uko egin eta kanpoan lan egiten zuena. Emakume berri hori bizikletan ibiltzen zen.

Bizikleta gehiago erabiltzeak izan al zuen eraginik jantzietan?

XIX. mendearen amaierara arte, kortseak eta tela askoko soinekoak erabiltzen ziren. Dotoreak bai, baina deserosoak, emakumeek jasaten zuten zapalkuntzaren isla. Arropak jardun berrietara egokituz joan ziren, adibidez bizikletara. Esaterako, hala sortu ziren golf prakak. Orain txikikeria bat iruditzen zaigu, baina oso berritzaileak izan ziren.

Emakumeek hastapen korapilatsua izan al zuten bizikleten munduan?

Mediku batzuek onartzen zuten bizikletak onura asko zekartzala emakumeentzat, baina askok txartzat jotzen zuten. Emakumeari eskatzen zitzaion ederra eta ugalkorra izatea, eta uste zuten bizikletak hori eragozten zuela: esaten zuten bizkarreko eta azaleko arazoak eragiten zituela, aurpegia zorrozten zuela, ugalkortasuna galarazten... Morala ere aurka zegoen, nonbait, bizikletak emakumeen sexu-grina pizten baitzuen, eta hori onartezina zen. Lesbianismoa eragiten zuela ere esaten zuten, gaitz bat balitz bezala.

Traba guzti horiek gainditu dira?

Bai eta ez. Bizikletaren erabilera guztiz normalizatua dago, baina herrialde batzuetan emakumeek oraindik arazoak dituzte bizikletan ibiltzeko. Herrialde horietan erabiltzen diren aitzakiak aurretik aipatu ditugunen oso antzekoak dira.

Baina Gasteizeko emakumeen egunerokotasunean bizikleta txertatuta dago?

Jakina baietz; baina gehiago egin dezakegu. Bi datu interesgarri: mundu osoan bizikletan ibiltzen direnen %30 dira emakumezkoak, eta bizikletan ibiltzen ez dakitenen artean %80 dira emakumeak.

Gasteizen zer arazo dituzue bizikletan ibiltzen zaretenok?

Emakume izateagatik ez dugu arazorik; txirrindulariok ditugun arazoak dira. Adibidez, bidegorrietan segurtasuna benetan bermatzea. Txirrindularien mesedetarako erabakiak hartzean, emakumeei bizikletan ibiltzea errazten zaie. Hiri baten mugikortasuna ona den edo ez jakiteko, neurgailu ona da zenbatzea zenbat emakume dabiltzan bizikletan.]]>
<![CDATA[Earth Wind & Fire, Kool & The Gang eta Bruni Gasteizko Jazzaldiko izar]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1833/026/001/2018-05-26/earth_wind_amp_fire_kool_amp_the_gang_eta_bruni_gasteizko_jazzaldiko_izar.htm Sat, 26 May 2018 00:00:00 +0200 Kerman Garralda Zubimendi https://www.berria.eus/paperekoa/1833/026/001/2018-05-26/earth_wind_amp_fire_kool_amp_the_gang_eta_bruni_gasteizko_jazzaldiko_izar.htm
Urteroko formula errepikatuko dute aurten ere. Kontzertu nagusiak Mendizorrotzako kiroldegian izango dira, eta Principal antzokiak osatuko du egitaraua. Hiriko jazz klubetan, Arka plazan eta Ciudad de Vitoria hotelean ere izango dira emankizunak.

Mendizorrotzako agertokia Leanne Faine & Favor gospel taldeak estreinatuko du. Asteazkenetik aurrera hasiko dira kontzertu bikoiztuak. Esaterako, Hudson eta Earth Wind & Fire taldeek bata bestearen atzetik joko dute. Biharamunean izango da Carla Bruniren txanda. French Touch azken diskoa aurkeztera etorriko da Gasteizera. Amaitzean, Charles Mingus konpositore eta kontrabaxu jotzailearen omenezko Mingus Big Band bandaren txanda izango da. Ostiralean, berriz, Perico Sambeat laukoteak eta Gasteizko Ganbera Orkestrak Elkarrizketak lana taularatuko dute. Gaur egungo jazza eta musika sinfonikoa aurrez aurre jarriko dituzte. Azken egunean, Brooklyn Funk Essentials taldearen ostean, Kool & The Gang taldeak itxiko du Gasteizko Jazzaldia.

Principal antzokian, besteak beste, Joel Frahm, Seamus Blake eta Fabrizio Bosso entzuteko aukera egongo da. Antolakuntzaren arabera, etorkizun handiko musikariak hirurak ere. Aipatzekoa, Gasteizko Musika Bandak lehendabizikoz joko du Jazzaldian.

Aurrekontuak gora

Zuzendaritzak adierazi duenez, mundu mailako artistak ekarri ahal izateko aurrekontua handitu behar izan dute. Jazzaldiak 880.000 euroko aurrekontua duela argitu dute. Era berean, sarrera eta abonamenduen prezioek ere gora egin dute. Iñaki Añua zuzendariak esan duenez, igoerak ez die salmentei eragin. «Bide onetik goaz. Denera, ia 800 abonamendu jarri ditugu salgai, eta amaitzear dira».]]>
<![CDATA[«Ezagutzen ez gaituztenez, laster hasten dira esamesak»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1845/040/001/2018-05-22/ezagutzen_ez_gaituztenez_laster_hasten_dira_esamesak.htm Tue, 22 May 2018 00:00:00 +0200 Kerman Garralda Zubimendi https://www.berria.eus/paperekoa/1845/040/001/2018-05-22/ezagutzen_ez_gaituztenez_laster_hasten_dira_esamesak.htm
Zer dela-eta batu zarete afrikar elkarteak halako jaialdi bat antolatzeko?

Euskal gizartearekin ditugun loturak estutzeko antolatu dugu jaialdi soziokultural hau. Afrikako kultura desberdinak ezagutarazi nahi ditugu artearen, kirolaren, eta gastronomiaren bidez. Afrika oso zabala da: herrialde, ohitura eta hizkuntza desberdin ugari ditugu. Baina denak pertsonak gara, eta guztien arteko harremanak estutu nahi ditugu. Era berean, Afrikak dauzkan arazoen inguruko gogoeta bat ere eragin nahi dugu.

Euskal Herrian ezjakintasun handia al dago Afrikari buruz?

Baliteke. Ez da zuzena baietz edo ezetz erantzutea, denetarik baitago; baina, orokorrean, ez da behar beste ezagutzen.

Egon da aurrerapausorik?

1985. urtean etorri nintzen lehendabizikoz Gasteizera. Geroztik, kontua asko aldatu da. Hiria bera ikaragarri hazi da, eta gizartea ere aldatu egin da. Garai hartan, lehendabiziko afrikar etorkinetako bat nintzen, eta ongi hartu ninduten. Azken urteetan, agian behar bezala ezagutzen ez gaituztenez, laster hasten dira begiradak eta esamesak. Alde horretatik, atzera egin dugu.

Ohikoak al dira jarrera arrazistak?

Ez dut inondik inora Gasteizen eta Euskal Herriaren irudi ezkorra eman nahi. Gasteiz oso hiri solidarioa da, behar dutenei laguntzeko prest dauden elkarte ugari daude eta. Saharar herriari, esaterako, asko lagundu izan dio. Eta errefuxiatuei laguntzeko elkarte ugari ere badaude; horietako batekin Greziaraino joan naiz Gasteiztik, karabanan. Hori guztia ez da ahaztu behar.

Zer-nolako arazoak dakartza etorkinak behar beste ez ezagutzeak?

Arazorik ez nuke esango, baina egia da ezjakintasunak nahastu egiten duela.

Ezjakintasuna oztopo bat da integraziorako?

Integrazioaren bidea oso luzea da, eta ez da aste bakarrean lortuko. Gainera, ez dugu soilik aldarrikapenez betetako egitarau bat sortu nahi izan. Jai giroan eta bakean, mezu bat zabaldu nahi dugu guztion arteko errespetuaren, integrazioaren eta elkarbizitzaren alde. Hori guztiok egin beharreko lana da: erakundeek, eragileek eta herritarrek.

Erakundeek behar beste egiten dute integrazioaren alde?

Ez nator bat hartzen dituzten erabaki guztiekin, baina pozik gaude Afrikarrak Euskadin jaialdia antolatzeko izan dugun laguntzarekin. Eskerrak eman behar dizkiegu Gasteizko eta Murgiako [Araba] Udalei, eman diguten erraztasunarengatik. Gainera, Gasteizko Udalak baditu beste proiektu batzuk; adibidez, zurrumurruen kontrako estrategia. Elkar ezagutzeko beste bide bat da, aurreiritzi negatiboak gainditzeko bide bat.

Zer onura dakartza integrazioak?

Alde batetik, ingurukoenganako errespetua. Bestetik, albokoa ezagutzen baduzu, gerta daitezkeen nahasteak argitu daitezke. Hirugarren, zurrumurru faltsuak eta estereotipo okerrak baliogabetzen dira. Egunen batean, gainera, kanpora joan behar baduzu, etxean elkarbizitzak irakatsitakoak asko balioko dizu.

Integrazioak balio izan du etorkinen arteko harremanak estutzeko ere?

Bai, noski. Duela gutxi hasi gara elkarlanean, eta guk ere badugu zer ikasi besteengandik.]]>
<![CDATA[«Frisiarrontzat erronka, sormena eta inspirazioa da bertsolaritza»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1845/040/001/2018-05-16/frisiarrontzat_erronka_sormena_eta_inspirazioa_da_bertsolaritza.htm Wed, 16 May 2018 00:00:00 +0200 Kerman Garralda Zubimendi https://www.berria.eus/paperekoa/1845/040/001/2018-05-16/frisiarrontzat_erronka_sormena_eta_inspirazioa_da_bertsolaritza.htm Lan fan Taal Hizkuntzen Etxea espazioa. Han entzungo dira frisierazko bertsoak lehendabizikoz, etzi: bartelfersen-ak. Mirjam Vellinga (Grou, Frisia, 1972) izango da lehen bertsolarietako bat.

Bartelje deitu diozue bertsoak abesteko arteari. Nondik sortu da proiektua?

Frisiera biziberritzeko bidean, lotura zuzena dugu euskararekin eta Euskal Herriarekin; adibidez, Frisiako ordezkaritza bat egon zen bertso txapelketako finalean. Harrituta gelditu ginen Bilbon elkartu zen jendetza ikusita. Proiektua Frisiara eramatea erabaki genuen, inspiratu eta kilikatzeko poetak, abeslariak eta hizkuntza ardatz hartuta zerbait berritzailea egin nahi duen oro. Frisiako gizarteari erakutsi nahi diogu hizkuntza bat ez dela soilik komunikatzeko, eta sortzaileak ere izan gaitezkeela berarekin. Bertsolaritza berria da Frisian, baina Euskal Herrian ikusi da oso arrakastatsua izan daitekeela. Zorte apur batekin, jende gazteak frisiera erabiliko du, eta berarekin jolastuko da.

Zergatik bertsoak?

Bertsolaritza erronka, sormena eta inspirazioa da frisiarrontzat. Bertsoek frisieraren aukeren inguruan gogoeta egitera eramaten gaituzte. Gainera, harreman bereziak era daitezke sortze prozesuan, eta frisiera eta Frisiako beste hizkuntza gutxitu batzuk hauspotu. Lehen erreakzioak onak izan dira. Jendeak bere burua probatu nahi du. Frisiera oso hizkuntza melodikoa da, abesteko egokia.

Erraza izan da bertsotan ikastea?

Ez dago inprobisatzeko ohiturarik, eta horregatik dugu horrenbesteko interesa bertsolaritzarekin. Pentsa, izena ere sortu egin behar izan dugu: Bartelje deitu diogu bertsoak abesteko arteari. Frisierazko izenak euskararekin lotura bat izatea nahi genuen. Gainera, ingelesezko battle guda eta frisierazko boartsje jolastu hitzekin nahastu dugu; lehen urratsetan gaude. Argi dugu ez dela erraza izango, baina erronka ederra da.

Frisiak eta Euskal Herriak badute antzekotasunik?

Daukagun antzekotasunik handiena da hizkuntza gutxitu batean hitz egiten dugula, eta horrek askoz gehiago lotzen zaitu norberaren identitatearekin. Euskara, frisiera eta bestelako hizkuntza gutxituen hiztunek enpatia handia izaten dute elkarren artean. Bi aldeek antzeko izaera dugu, eta, kostaldeko herriak garenez, aspalditik dugu lotura.

Hizkuntza txikiak elkar laguntzea ezinbestekoa da bizirik irauteko?

Irmoki sinisten dugu horretan. Laguntzeko eta inspiratzeko oso garrantzitsua da elkarrekin lan egitea. Elkarrekin jarduten bagara, presio gehiago egin dezakegu, indartsuagoak garelako. Gainera, sinetsita gaude hizkuntza hegemonikoetako hiztunek guregandik ikas dezaketela, adibidez, beste kulturak eta hizkuntzak errespetatzen. Hizkuntza aniztasuna da etorkizuneko bidea.

Zer ikasi duzue Euskal Herritik?

Hizkuntzarekin duzuen espiritua, pasioa eta konpromisoa, eta erabiltzeak duen garrantziaren kontzientzia. Frisiako jendea apur bat axolagabea da bertako hizkuntzarekin.

Eta alderantziz. Zer duzue irakasteko?

Ez dizuegu leziorik eman nahi! Baina Bartelje-k espero dugun bidea egiten badu, oso gauza garrantzitsua esan nahiko du: hizkuntzen arteko desberdintasunez gaindi, hizkuntza gutxituak biziberritzeko egitasmoak baliagarriak direla. Baliteke etorkizunean gure egitasmoren batek euskara indartzea.]]>
<![CDATA[Mokaduak eta 'frame'-ak elkarrekin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2007/045/001/2018-05-12/mokaduak_eta_frame_ak_elkarrekin.htm Sat, 12 May 2018 00:00:00 +0200 Kerman Garralda Zubimendi https://www.berria.eus/paperekoa/2007/045/001/2018-05-12/mokaduak_eta_frame_ak_elkarrekin.htm
«Bi aldeetan nago inplikatua. hogei urte baino gehiago daramatzat bi munduetan. Nire pasioak dira», azaldu du Barrenak. Aurretik ere antolatu izan ditu antzeko jardunaldiak: esaterako, 2006. urtean Cinegourland Guardian. «Banuen gogoa berriz ere halakorik egiteko, eta ostalariek ere eskatzen zidaten». Gasteizen halakorik antolatzen duen lehen aldia da.

Hiriko hamahiru tabernatan zehar pintxo ibilbide bat prestatu du. Taberna bakoitzak film bat hartu du oinarritzat, eta pintxo berezi bat prestatu du horren arabera. Esaterako, Neptuno tabernak Avatar pintxoa prestatu du, El Unok King Col eta La Escotillak Mar adentro.

Antso Jakitunaren kalean dago Kotarro jatetxea, eta, han, Pulp Fiction pintxoa prestatu dute. «Zinemarekin lotura izan behar zuela esan ziguten, eta, Tarantino zaleak garenez, Pulp Fiction egin dugu», argitu du Juan Carlos Antolin Kotarroko arduradunak. Olagarro pintxo bat da, juka eta maionesarekin. «Filmaren antzera, pintxo klasiko bat da. Baina koloreak eta aurkezpena asko zaindu ditugu, oso ikusgarria izan dadin». Ideia Aenlly Ruiz sukaldariarena izan da.

Saburdi tabernan, Martin Scorseseren Raging Bull omendu nahi izan dute. «Krokantatutako zezen buztana da. Eta basatiagoa izan dadin, arroz basati puztua erabili dugu», aipatu du Saburdi tabernako arduradun Jorge Martinez de Aramaionak. «Tarteka pintxo bereziak eskaintzea bezeroentzako opari bat da».

Taldeko aktore gehiago

Gastrovisionen film emankizunak ere egongo dira. Nola ez, gastronomia ardatz duten filmak: Les saveurs du Palais, Cuisine americaine, Julie & Julia, Obsluhoval jsem anglickeho krale eta El somni lanak ikusteko aukera egongo da. Astelehen eta ostegunetan, 20:00etan, Florida Zinemetan.

Abastos Fundazioak, bere aldetik, hitzaldiak eta tailerrak antolatu ditu. La creatividad en la cocina española contemporánea (Sormena Espainiako egungo sukaldaritzan) liburua aurkeztuko dute, eta Fernando Canales sukaldariak etorkizuneko jatetxeei buruzko hitzaldi bat emango du. Mikel Zeberiok ardo dastatzea egingo da, baita afari bat ere.

VG sariak ere banatuko dira. Besteak beste, Gasteizko urteko sukaldaririk onena nor izan den erabakiko dute, eta norena den eguneko menurik onena. Denera, hamahiru sari banatuko dituzte.]]>
<![CDATA[«Emakume izanagatik, besteek bezala jokatu nahi dut»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1845/032/001/2018-05-09/emakume_izanagatik_besteek_bezala_jokatu_nahi_dut.htm Wed, 09 May 2018 00:00:00 +0200 Kerman Garralda Zubimendi https://www.berria.eus/paperekoa/1845/032/001/2018-05-09/emakume_izanagatik_besteek_bezala_jokatu_nahi_dut.htm Game Boy-a eskuetan, 10 urterekin murgildu zen bideo jokoen munduan Isabel Ceballos (Santander, Espainia, 1988). Egun, ordenagailuan jolasten du, rol joetan bereziki. WOW World Of Warcraft du gustukoena, eta bertan matxismoa dagoen ikertu du gradu amaierako lanean.

Zenbateraino dago sartua matxismoa bideo jokoetan?

WOW-n, matxismoa egon, badago. Azken finean, pertsonaien atzean pertsonak daude, eta bigarren bizitza baten modukoa bilakatzen da. Kalean bizi ditugun patroiak errepikatu egiten dira jokoan.

Nolakoak dira jarrera matxista horiek?

Askotan eskatu ez duzun laguntza ematen dizute, neska izateagatik. Jendeak pentsatzen du ez dakizula jolasten, eta laguntza behar duzula. Era berean, zerbait gaizki egitean, emakumea izateagatik izan dela esaten dizute mikrofonotik, edo biraoka hartzen zaituzte. Mikrofonoa ezinbestekoa da jokatzeko, baina gogaikarria izan daiteke. Askotan, neskatan egiteko erabiltzen dute, iaia jazarpeneraino. Elkarrizketatu dudan nesketako batek Espainiako ermandaderik garrantzitsuenetako batean jokatzen zuen. Baina nagusiaren maitasun kontuei jaramonik egiten ez zienez, alboratu egin zuten. Jokatzen dugunean, ongi pasatu nahi dugu, besterik ez.

Matxismoa sufritu izan duzu?

Bai, jende ezezagunarekin nagusiki. Baina nire kasua berezia da: elkarrizketatu ditudan emakumeek nahiko iritzi negatiboa zuten beste neska jokalariei buruz. Harritu egin nau, ni emakume baten bidez hasi nintzelako jokatzen. Beti egon naiz neskez inguratuta. Baina elkarrizketatu ditudan lau nesketatik hiruk argi dute nahiago dutela gizonezkoekin jokatu. Haiekin arazo gehiago izan dituzte, baina min handiagoa ematen diete neskekin izandako arazoek.

Nolakoak izaten dira emakumeen arteko harremanak?

Nik harreman ona izan dut beti gainerako emakumeekin. Ermandadeko burua izatera heldu naiz, eta errespetuz hartu naute beti. Baina beste batzuen kasua zeharo desberdina da. Ezagutzen dut emakume bat bere partidak sarean igotzen dituena, eta emakume askok iraindu egiten dute. Benetan penatzen nau horrek. Guztiok pairatzen dugu matxismoa; batu gaitezen, eta egin diezaiogun aurre. Baina jokoan sortzen diren batasunek oztopatu egiten dute.

Jendeak jarrera aldatzen al du aurrean emakume bat duela jakitean?

Jakin nuen jokalari batzuk leotz bat egiteko jende bila zebiltzala, eta batu egin nintzen. Hasieran ez zen arazorik egon, baina, hitz egiten hasi nintzenean, txalotzen hasi zitzaizkidan: 'emakume bat', harritu ziren. Ez ninduten gaizki hartu, baina bai desberdin. Ez dut emakume izateagatik desberdin tratatzerik nahi; beste edonork bezala jokatu nahi dut.

Sortzaileek ezer egiten al dute jokaera matxistak saihesteko?

Blizzard konpainia mugak zabaltzen ari da. Overwatch jokoan, adibidez, gorputz errealak dituzten pertsonaiak sortu dituzte. Gainera, LGTBI kolektiboak geroz eta presentzia handiagoa du. Enpresak ari dira egokitzen.

Pertsonaiak sexualizatuta agertzen dira oraindik?

Arroparik gabe doan gudari bat. Noiz ikusi da hori? Baina, egin, egiten dute, gizonezkoak erakartzen dituelako. Haiek izan dira orain arteko publikoa, baina aldatzen ari da. WOW-n, esaterako, denetariko armadurak daude. Gizonezko eta emakumezko pertsonaientzat, gehiago edo gutxiago erakusten duten armadurak daude. Norberak bere gustura moldatu dezake. Boteredun emakumezko pertsonaiak ere badaude, eta hori eskertzen da.

Nolakoa da emakumeen presentzia lehiaketetan?

Bereizi egiten dira gizonezko eta emakumezko taldeak, eta arreta gehiago eskaintzen zaie gizonezkoenei. Nik uste dut denok batera jokatu beharko genukeela, baina ulertzen ditut gizonezkoekin jokatu nahi ez dituztenak. Gune propioak behar ditugu, emakume izateagatik estigmatizatuko ez gaituztenak.]]>
<![CDATA[Estereotipoen aurkako zubia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1736/042/001/2018-05-05/estereotipoen_aurkako_zubia.htm Sat, 05 May 2018 00:00:00 +0200 Kerman Garralda Zubimendi https://www.berria.eus/paperekoa/1736/042/001/2018-05-05/estereotipoen_aurkako_zubia.htm
«Urtero egiten dugu kulturen arteko nahasketen bitartez estereotipoak gainditzeko proiektu bat», azaldu du Joseba Arregi EHUko irakasleak. Aurreko urteetan, Ipar Amerikako euskal koloniekin egiten zuten lan, baina aurten aldatzea erabaki dute: «Klasean prentsa ere lantzen dugu, eta jabetu ginen AthleticSpartak partidan gertatutako istiluen harira elkarren oso itxura agresiboa jaso genuela. Horregatik, Errusiako eta Euskal Herriko kulturak nahastu ditugu, elkar hobeto ezagutzeko. Kasu honetan, ingelesa ez da oztopo izan, zubia baizik».

Talde txikietan banatuta, ikasleek Euskal Herriko hainbat txotako bideoak prestatu dituzte: Bergara (Gipuzkoa), Gasteiz, Iruñea... tokian tokiko historia, kultura eta hizkuntza ohiturak jaso dituzte. Orain, Eniginek eta Fominikhek Errusiara eramango dituzte, euren ikasleei erakusteko. Helburua herrialde bat bertakoen ikuspuntutik ezagutzea da.

«Ez da lan erraza izan. Zer erakutsi eta zer ez erabakitzea kosta egin zaigu», azaldu du Mikel Garcia ikasleak. Arregik gaineratu du klasea askotarikoa dela, toki eta ideologia askotako ikasleak daudelako, eta Euskal Herria zer den erabakitzeko, buruari eragin behar izan diotela. «Proiektua ez da soilik errusiarrentzat. Ikasleek ere asko ikasi dute Euskal Herriaz».

Lehendabizi, euren buruari galdetu zioten zer zekiten Errusiari buruz. «Ezer gutxi genekien, gehienbat Sobietar Batasunaren garaiko kontuak», nabarmendu du Arregik. «Gero, kanpotik nola ikusiko gintuzten imajinatu genuen. Horretarako, nazioarteko komunikabideak eta sare sozialak aztertu genituen. Borobiltzeko, zer mezu helarazi nahi genuen hausnartu genuen», gaineratu du.

Dokumentatutako tokietako bat Hondarribia (Gipuzkoa) izan da. Izaskun Alvarez, Izaskun Molas, Jon Ander Sanchez eta Joshua Viela izan dira arduradunak. «Egonda geunden Hondarribian, baina balio izan digu ez genekizkien gauza asko ikasteko», azaldu dute. Bidaia bat egin dute herriko kaleetan, historiari eta Hondarribiak itsasoarekin duen loturari errepaso bat emanez. Hendaia (Lapurdi) ere bisitatu dute, Bidasoa ibaiak eragiten duen zatiketa administratiboa erakusteko.

Mikel Garciak eta Nekane Gonzalezek, berriz, Gasteizen inguruan egin dute lana. «Gasteiz moduko hiri txiki bat Errusian ezagunagoa egiteko balio badu, gu harro egongo gara».

Ikasleak gustura daude, eta proiektua ontzat jo dute. «Lana amaituta ikustean, bilakaera bat izan duzula ikusten duzu», nabarmendu du Molesek. Errusiara bidaiatzea gustatuko litzaieke, bertako ikasleak ezagutzeko, baina, oraingoz, ekialdetik bidalitako bideoekin konformatu beharko dute. «Ez dut uste oso bideo ezberdinak bidaliko dituztenik. Azken finean, gure adin antzekoa dute, eta gustuak ere halakoak izango dituzte», aipatu du Sanchezek. «Espero dut ez direla agertuko vodka edaten eta kalinka dantzatzen. Diren bezalakoak agertzea nahi dut», erantzun dio Gonzalezek.

Vielarentzat Errusia herrialde aproposa da estereotipoak lantzeko. «Errusiatik albiste gutxi iristen zaizkigu, eta iristen direnak txarrak izaten dira: gerrak, kontu ilunak, espioitza...». Gainera, hark jatorri ingelesa duenez, estereotipoak pairatu izan dituela dio, eta ez dela atsegina.

Itxiak eta zorrotzak

Herrialde batean bestearekiko dauden aurreiritziak ez dira horren desberdinak. «Itxiak eta zorrotzak». Eniginek eta Fominikhek gutxi ezagutzen zuten Euskal Herriaren inguruan. «Ekonomia kontuak, kontzertu ekonomikoa, esaterako; eta kirolak». Fominikhentzat lehen aldia da Euskal Herrian.

«Euskal Herrira etorri aurretik uste genuen herri bakartua zela, mendi artean galdua», aipatu du Eniginek. Pentsatzen zuten Euskal Herriak bakartzeagatik eusten ziola hizkuntza, kultura eta nortasunari. Halere, herri irekia eta lasaia topatu dutela aitortu dute. Gasteizen dute ostatua, eta kalean izaten den giroak harrituta utzi ditu. «Pintxo-poteoan izan ginen, eta jende mordoa zegoen kalean, istilurik eragin gabe lagunartean gozatzen».

Egun hauen ostean, haien pentsaera aldatu egin dela diote. «Horregatik hartu dugu parte proiektuan, ikasleen mentalitatea aldatuko duelako», azaldu du Fominikh katedradunak. Proiektuaren harrera ona ikusirik, zientzia desberdinetako materiak gurutzatzen ari dira proiektuan. «Bakoitzak bere motxila dakar, bere kultura eta jakinduriarekin. Eta ingelesean elkartu egin gara», azaldu du Fominikhek.

Eniginek aitortu du hasiera batean ikasleak ez zeudela erabat motibaturik, baina proiektuan murgildu ahala, buru-belarri dabiltzala lanean dio. «EHUko ikasleek egindako bideoak ikustean, are gogo handiagoz egingo dute lan», dio Eniginek. Ikasle guztiek dute buruan aurrez aurre ezagutuko diren eguna; komunikabide handiek sortutako estereotipoak gainditu eta herrialde bat bertatik bertara ezagutzeko eguna.]]>
<![CDATA[Liburuen artean etenik gabe]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1845/040/001/2018-04-21/liburuen_artean_etenik_gabe.htm Sat, 21 Apr 2018 00:00:00 +0200 Kerman Garralda Zubimendi https://www.berria.eus/paperekoa/1845/040/001/2018-04-21/liburuen_artean_etenik_gabe.htm
Liburuen Egunaren harira antolatutako jarduera da. «Beste liburutegietan ere egiten dira halakoak: liburu bat, hasi eta buka, txandaka irakurri. Baina guk zerbait desberdina egin nahi genuen, eta irakurleari nahi duena irakurtzeko askatasuna eman diogu. Betiere, arte eta kultura garaikidearekin zerikusia izanda», gaineratu du Roserasek. Hala, irakurle bakoitzak bost minutuko tartea du etxetik ekarritako edo liburutegitik hartutako testuak irakurtzeko: laurogei irakurle inguru igaro dira Artiumeko kantoretik.

Denetariko testuak irakurri dituzte: nobelak, poesia, artikuluak... «Nire alaba jostuna zen, eta bere omenez irakurri dut moda eta artea uztartzen dituen artikulu hau», azaldu du Carmen Bloconak. Ez da berria irakurraldian, eta artikuluarekin topo egin zuenean azkar erabaki zuen jendaurrean irakurri nahi zuela: «Besteei irakurtzea oso ekintza ederra da. Ongi sentiarazten zaitu: are gehiago norbait omentzeko egiten duzunean».

Lorenzo Martinezek Ramon Gomez de la Sernaren idatzi bat irakurri du, bertan aukeratutakoa. «Badut etxean irakurtzeko ohitura: denetarik irakurtzen dut, gainera, eta berdin zitzaidan zer irakurri». Bera ere errepikatzailea da, «konpartitzea oso gauza polita delako».

Mariam Martinek, berriz, Daniel Pennacen testu bat irakurri du, «identifikatuta» sentitzen delako: «Irakurtzeko izaten ditugun oztopoez hitz egiten du, eta nik ere izan ditut halakoak». Gomendatzen duen ariketa da, ongi sentiarazten duelako.

Guadalupe Serrano alabarekin etorri da, Ana Maria Sanchezekin. Alabak hitz egiteko arazoak ditu, eta idatziz askatzen ditu barrenak. «Amorratu egiten da ezin duelako besteentzat irakurri, baina entzutea asko maite du». Serranok liburuei ematen zaien trataeraren inguruan irakurri du, liburuen defentsa egin asmoz. «Ozen irakurtzea gustatzen zaizun hori zabaltzeko modu bat da».

Nahi adina ekintza

Irakurraldiaz gain, bestelako ekintzak antolatu dituzte, guztiak liburuen inguruan. Esaterako, atzo zabaldu zuten Liburuez eta poemez. Poesia esperimentala izeneko liburu erakusketa. Bertan, ikusizko artearen eta literaturaren arteko zubi lanak egiten dira. Euskal literaturak «toki berezia» du erakusketan. Besteak beste, ikusgai daude Mikel Laboaren eta Juan Larrearen sorkuntza lanak, baita euskal sorkuntzari buruzko bideo grabazioak zein Leire Bilbaoren eta Blanca Kalparosroren poemak ere.

Era berean, Hitzordua liburu ezezagun batekin jarduera ere antolatu dute. Liburu batzuk ezkutatu dituzte gutun-azal batzuetan, eta erabiltzaileek itsu-itsuan mailegatu beharko dituzte. Bookcrossing edo liburu uztea ere prestatu dute Gasteizen barrena.]]>
<![CDATA[Apustuen herria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1812/038/001/2018-04-18/apustuen_herria.htm Wed, 18 Apr 2018 00:00:00 +0200 Kerman Garralda Zubimendi https://www.berria.eus/paperekoa/1812/038/001/2018-04-18/apustuen_herria.htm Juegos y apuestas en la historia de Euskal Herria (Jokoak eta apustuak Euska Herriko historian) liburuaren egileak eta antropologoak. Liburuan datuak, historia zaharrak eta anekdotak bildu ditu: kasurako, Markinako emakumeen karta jokoak, XVIII. mendeko Etumeta eta Irurriotz arteko idi probak eta 1890. urteko ondarroarren eta donostiarren arteko estropada: 25.000 pezeta (150 euro) jokatu zituzten zeharka egindako apustuak kontuan izan gabe, eta herri osoaren ohorea.

«Gustatzen zaigu euskaldunei apustuen liturgia», gaineratu du Xabier Orbegozo Arria V.a aizkolariak. Alatzne Etxaburua segalariak ere gozatu egiten du apustuetan, nahiz eta onartu lehia hasi arte gaizki pasatzen duela: «Epaileak hasteko agindua ematen duenean, segan gozatu egiten dut». Andres Osa Sakona herri kirol kazetariarentzat, jokoa euskaldunen izaeraren parte da.

Ez da ohitura berria. «Seguru asko, apustuak zaharragoak dira, baina dokumentu ofizial zaharrenak XVI. mendekoak dira», dio Azpiazuk. Haserretu eta epaitegietan amaitu zuten apustuenak dira lehen dokumentu horiek. Jokoak anitz dira: idi probak, ahari jokoa, arrauna, billarra, dardoak, karta jokoak... «Jolasa gizakiaren izaeraren parte da. Eta jolasetik apustura, azkar jauzi egiten dugu», azaldu du antropologoak. Ofiziotik apustura ere, tarte txikia dago. «Joko gehienak baserriko eta itsasoko ingurukoak dira. Lana joko bilakatu zuten gure arbasoek». Balea agertzean, aurrena nor helduko, traineruen artean lasterketa hasten zen. Hala sortu ziren estropadak; idiak garraiorako erabiltzen ziren, larreak segatu egin behar ziren, harriak zulatu, egurrak moztu...

«Lan gogorrak ziren, eta sasoi onean egon beharra zegoen», nabarmendu du Azpiazuk. Haren esanetan, horregatik eman izan zaio garrantzi handia euskal gizartean indarrari.

Kirolariak bat datoz. Sakrifizio handia eta entrenamendu gogorrak egiten dituzte plazara ahalik eta sasoi onenean irteteko. «Hiru edo lau hilabetez jarduten dugu hartarako, entrenamendu gogorrak eginez, medikuarekin, prestatzaile fisikoarekin...», azpimarratu du Arria V.ak. Bere buruari, «atleta» deitzen dio.

Etxaburuak 2015ean Irati Astondoarekin egindako apustu mistoa gogoratzean, aipatu duen lehendabiziko gauza izan da zenbat entrenatu zen: «Asko, asko, asko entrenatu nintzen. Nire senarrari askotan galdetu nion ea merezi zidan horrenbesteko sufrimendua». Sakonak dio askotan entzun dituela ikusleak harmailetatik kirolariak gutxiesten. «Ikusleak ez daki apustu baten atzean zenbateko entrenamendua dagoen. Orain hasi dira jabetzen apustuak prestakuntza eskatzen duela, ez dela soilik plazara irtetea. Kirolariek asko estimatzen dute euren burua, eta ez dute inolaz ere galdu nahi». Entrenamenduen harira, Javier Clemente Athleticeko entrenatzaile zenekoa ekarri du gogora kazetariak. «Gaztediko sokatira taldea ikustera joan zen, eta harrituta gelditu zen entrenamenduen gogortasunarekin. Esan zuen bere mutilek ezingo zutela halakorik egin».

Herri kirolen erronka

Horrenbesteko entrenamenduak egiten dituzte, besteak beste, kirolariek ez dutelako ofizio horretan lan egiten. «Baserritik geroz eta jende gutxiago bizi da, eta lan horiek galtzen ari dira. Gaur egun dauden baliabideekin, inor gutxik egiten du segan, eta kinka larrian da», dio Sakonak. Arria V.a bat dator: «Aizkoran ibilita, basoko ofizioa ikasi dut. Baina, egun, amaitua dago ofizio hori, eta egiten dena makinarekin egiten da. Aizkolari fabrikatuak gara».

Azpiazuk gizarte osoaren joera dela dio, baserriak txaletak bilakatzen ari direlako. Baserriko lanak galtzeak herri kirolei eta demei kalte egiten diela. Hura eta Arria V.a beldur dira herri kirolak ez ote diren soilik ikuskizun folkloriko bilakatuko.

Etxaburuak ez du horrela uste, bere burua kalekumetzat baitu eta herri kiroletan dabilelako. «Garrantzitsuena gogoa izatea da, eta laguntzaile on bat izatea: ni segan hasi nintzenean, Joxe Gabirondok erakutsi zidan sega zorrozten, ongi mantentzen, belarra mozten... Orain, Igor Esnaolarekin nabil, eta berak ere asko laguntzen dit entrenamenduekin. Niretzat, zailena laguntzaile on bat topatzea da».

Sakonak dioenez, atzetik badatoz gazteak, horietako batzuk gainera kalekoak, eta etorkizuna haiena dela uste du. «Bakoitzari bere neurrian, plazan duen guztia emateko eskatu behar zaio. Harri jasotzen, esaterako, gazte dezente datoz. Ez dituzte Perurena edo Saralegik egindako marka ikaragarriak hobetuko, baina biziago jasotzen dute harria. Gogor joko du harri jasotzeak datozen urteetan». Apustuak beharrezkotzat jotzen ditu horretarako.«Herri kirola hauspotzen duena apustua da. Txapelketak eta erakusketak behar dira, baina jendea apustuak erakartzen du».

Kirolariek ere nahiago dituzte apustuak lehiaketak baino. «Apustuak eragiten didan adrenalina horrek sua pizten dit barruan, eta hori ikaragarria da», dio Arria V.ak. «Munduko txapelketetan kanpoko aizkolariak etortzen dira. Baina apustua bota, bere liturgia guztiarekin, hori hemen bakarrik egiten da. Hori euskaldunon izaeraren parte da».

Arria V.arentzat, apustuak gizartearen isla dira: «Euskaldunak albokoa baino hobea izan nahi du. Uste dut horregatik dugula gizarte aurreratua, ez garelako konformatzen». Sakonaren ustez, zaila izango da apustuak desagertzea: «Oso barneratua dugu. Gureak sentitzen ditugu demak». Halere, berrikuntzak beharrezkoak direlakoan dago. «Antolatzaileen inertzia, askotan, betiko moldeak errepikatzea izaten da. Erronka berriak ongi etorriko dira». Aspaldidanik egiten diren arren, apustuak mistoak izango diren irudipena du: «Korrika, aizkoran, harri jasotzen, trontzan, lokotxetan... jendeak eskertzen ditu modalitate desberdinen arteko nahasketak».

Zaleeek ere nahiago dituzte apustuak txapelketak baino. Arria V.aren eta Iker Vicenteren arteko deman, esaterako, 2.500 bat lagun izan ziren. Gutxi gorabehera, Tolosako zezen plazako harmailen erdia bete zen. «Buruz buruko apustuak, normalean, Tolosan edo Azpeitian egiten dira. Ez da kasualitatea, baserri girotik gertu dauden hiriguneak dira», dio Azpiazuk. Halere, atzera begiratuz gero, ikusle gehiago bildutako demak ageri dira: 1977. urtean, Arria II.ak munduko txapelketa jokatu zuenean, Atotxan 17.000 lagun bildu ziren.

Egun, baina, kirol berriek eta bestelako entretenimenduek herri kirolei tokia jaten dietela uste du Azpiazuk. «Apustuak ere gutxitu dira. Gogoan ditut hilabetean hiru lehia izaten zireneko garaiak», oroitu da Sakona. «Oraindik, plazan egiten dira zeharkako apustuak. Ez dira baserriak eta halako erokeriak jokatzen, baina mugitzen da dirua. Artekariak gora eta behera ibiltzen dira, baina apustu egiteko makinek jaits dezakete giroa apur bat», gaineratu du. Apustu egiteko tradizio zaharraren forma berriak.]]>
<![CDATA[«Elebitasuna kaltegarria dela uste dute AEBetan»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1845/040/001/2018-04-17/elebitasuna_kaltegarria_dela_uste_dute_aebetan.htm Tue, 17 Apr 2018 00:00:00 +0200 Kerman Garralda Zubimendi https://www.berria.eus/paperekoa/1845/040/001/2018-04-17/elebitasuna_kaltegarria_dela_uste_dute_aebetan.htm
Zer lotura duzu txerokiarekin?

Haurrek hizkuntzak ikasteko duten gaitasuna ikertzen dut, bereziki sintaxiaren esparruan. Duela hiruzpalau urte, elebitasunaren inguruko klase batzuk ematen hasi nintzen Ipar Carolinako unibertsitatean, eta horren harira egin nuen topo txerokiarekin. Elebitasuna kaltegarria dela uste dute Ameriketako Estatu Batuetan, eta iritzi horrek nola eragiten dion galdetu nion neure buruari. Horri buruz hitz egingo dut bihar hitzaldian.

Nolakoa da txerokiaren egoera?

Galtzeko arrisku bizian dago. Pentsa, Ipar Carolinan 300 bat hiztun soilik izango dira; Oklahoman gehiago dira. Azken datuen arabera, mila eta hamar mila hiztun bitarte daude. Aldeak horren zabalak dira, hitz solteak dakizkiten herritarrak hiztuntzat hartzen baitira, baina txerokiz elkarrizketa oso bat mantentzeko gai direnak gutxi dira. Egunerokoan, ingelesa erabiltzen da soilik.

Hizkuntza txiki batentzat erraza da ingelesa bezalako hizkuntza handi batekin bizitzea?

Jendea ez da konturatzen posible dela hizkuntza bat baino gehiago jakitea. Ingelesa ikasteko txerokia jakitea ez da arazo bat, are gutxiago haurrentzat. Gure indar guztiak ingelesera bideratzen ditugu. Ez da beharrezkoa, ingelesak ez duelako laguntzarik behar, eta jarrera horrek kalte egiten digu.

Europarrak iritsi zirenetik, txerokiek beti izan dute zuzeneko harremana hizkuntza hegemoniko handiekin. Nolako eragina izan du horrek?

Hasieran, elkarbizitza ona zen, baina 1838. urtean txerokiak euren lurretatik kanporatzeko lege bat atera zuten. Migrazioak ondorio lazgarriak izan zituen txerokientzat, asko hil egin zirelako bidean. Gainera, orain gutxi arte ez zeuden txeroki hizkuntza ikasteko eskolak, eta askok ezin izan dute txerokia ikasi. Galdutako belaunaldi bat dagoela esan ohi da.

AEBek babesten dituzte hizkuntza eta kultura indigenak?

Ez, interes falta nabarmena dago. Esaterako, Dakotan eskola inklusibo bat sortu nahi zuten, eta horretarako gobernuari diru laguntzak eskatu zizkioten. Trabak besterik ez zituzten jaso. Txerokiek kasino bat dute, eta bertatik jasotzen dute ekintzak egiteko dirua.

Badago txerokia indartzeko egitasmorik?

Hizkuntza indigena asko dago AEBetan, eta denak larri. Elkar laguntzen saiatzen dira, baina zaila izaten da, hizkuntzen artean dagoen aldeagatik. Txerokiari dagokionez, egon, badaude hizkuntza biziberritzeko saiakerak. Material didaktikoa dute, gero eta ekintza kultural gehiago antolatzen dituzte, eta udaleku txerokiak antolatzen dituzte, txerokien hizkuntza eta bizi estiloak zabaltzeko.

Beraz, ohartzen dira hizkuntza eta kultura oso bat galtzear dela.

Txerokiak soilik. Herritar askok ez dakite txerokia hitz egiten denik ere. Erabatekoa da interes falta.

Etorkizunari begira, baduzu itxaropenik?

Espero dut eutsiko diogula txerokiari, eta ez dela galduko. Baina txerokien esku egongo da. Ni ez naiz txerokia, ez naiz nor zer egin behar duten esateko. Nik egin dezakedan bakarra zera da: ikerketaren bidez jasotako ondorioak helarazi.

Zer ikas dezake Euskal Herriak txerokiengandik?

Haurrek ikas dezaketela hizkuntza gutxitu bat, bigarren hizkuntza bati kalterik egin gabe.

Eta alderantziz?

Txeroki izaera oso garatua dute, eta beraien nortasunaz oso harro daude.]]>