<![CDATA[Kristina Berasain Tristan | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 24 Jan 2020 00:28:38 +0100 hourly 1 <![CDATA[Kristina Berasain Tristan | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[EZ DA IZANGO BESTE GOIZERIK]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1976/002/001/2020-01-19/ez_da_izango_beste_goizerik.htm Sun, 19 Jan 2020 00:00:00 +0100 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1976/002/001/2020-01-19/ez_da_izango_beste_goizerik.htm Gegen Verführung (Lilurarik ez) poeman bezala, eguna atean zegoen, haize hotza zekarren... Mikel Laboak musikatutako letra eder bezain latz horretan irudika daiteke ikusi nahi ez den errealitate bat, lilurarik ez duen mundu batena, iheslariena, etxea eta jaioterria atzean utzi, eta bide bati ekiten diotenena, jakin bai baitakite bizitza dela handiena, akaso duten bakarra, eta galtzea litzatekeela galtzea dena.

IOM Nazioarteko Migrazio Erakundea zenbaketa egiten hasi zenetik, 33.686 iheslari hil dira munduan, beti hegoaldetik iparralderako zeharkaldietan, gero eta arriskutsuagoak diren horietan, mugak igarotzen, basamortuak eta basoak, hesiak eta harresiak, negu gorriko hotzean zein udako sargorian, beti gerratik edo gosetik ihesean, beti bizitzaren bila, heriotzatik ihesean, nahiz eta ihesaldi horretan heriotza aurki dezaketen. 2014tik pilatutako datu ofizialak dira, baina askoz gehiago dira inongo zerrendetan agertzen ez direnak. Erakunde horren kalkuluen arabera, azken 25 urteetan 75.000 lagun hil dira zeharkaldietan, horietatik 40.000 Mediterraneoan.

MEDITERRANEOKO HOBIA

Itsasoan galtzen da milaka eta milaka iheslariren arrastoa. Hamid S.-rena tartean. Bubakar (Senegal, 1995) anaiarekin zihoan karelean ontzia hondoratu zenean: «Zuaratik [Libia] abiatu ginen. Zortzi egun egon ginen zain, harik eta gau batez hondartzara eraman gintuzten arte. Hiru orduz egon ginen itxaroten. Orduan, ontzi pneumatiko txikietan sartu gintuzten, eta behin itsasoan ginela, kolore urdineko itsasontzi batean, baina ontzia zaharra zen, eskasa». Bubakarren kontakizuna latza da. «Hamahiru ordu generamatzan itsasoan, eta ura sartzen hasi zen. Pilatuta geunden, 500 lagun baikinen, eta ura ateratzeari ekin genion, baina, halako batean, erreskateontzi bat ikusi genuen, eta bat-batean balantzaka hasi zen itsasontzia, irauli zen arte». Bubakarrek orduan galdu zuen 18 urteko anaiaren arrastoa: «Ura izoztuta zegoen, eta igeri egiten ez zekitenak ito egin ziren. Besoak mugitzen zituztenak ikusi nituen, oihuka ari zirenak, negarrez ari zirenak... Ez dut ahaztuko. Anaia ez nuen berriz ere ikusi. Ezin izan nuen salbatu».

Hamidek ez zuen eguna argitzen ikusi. Azken sei urteetan itsasoan desagertu diren 19.000 iheslarien zerrendan dago. Iaz, 1.283 lagun hondoratu ziren Mediterraneoan. 2018an, 2.275 izan ziren; 2017an, 3.139; 2016an, 5.096. Zenbakiek agerian uzten dute tragedia ikusezina eta isila. IOMk aitortu du ehunka lagun hiltzen direla «ontzi mamuetan», arrastorik utzi gabe. Lekukorik gabe hiltzen dira, ezen gobernuek erreskate ontzien lana oztopatu baitute, itsasoratzeko baimenak ukatuz eta portuak itxiz.

Matteo Salvini Italiako Barne ministro zena izan zen aurrenekoa, baina ez bakarra. Europako agintariek ez zuten heriotzen lekukorik nahi, eta erreskate ontzien lana kriminalizatzeari ekin zioten, iheslariak erakartzen dituztela argudiatuta, erakartze efektuaren aitzakian.

BASAMORTUKO HILOTZAK

Bubakar Italiako Pordenone hirian esnatzen da gaur egun, herritarrek sortutako harreragune batean. Mediterraneotik Europara iaz sartu ziren 110.000 iheslarietako bat da -guztira, beste zeharkaldiak aintzat hartuta, 139.000 iritsi ziren-. Afrika eta Italia arteko itsas zeharkaldia gehien erabilia izan da azken hilabeteetan, eta, hortaz, baita heriotza gehien izan dituena ere. IOMk zehaztu du zeharkaldi hori egiten saiatu diren 33 lagunetik bat hil dela itsasoan. Mediterraneoa, bada, hilotzez betetako itsasoa da. Urezko hobi komun bat. Inork ez daki zenbat diren hondoratu direnak, asko eta asko; gehienak, izenik gabeak, zenbaki izatera ere iritsi ez direnak, inor ez balira bezala.

Senegal-Niger-Libia zeharkaldia egin zuen Bubakarrek. Tripoliraino iristeko bidea ankerra izan zela dio. Haben H. ere (Eritrea, 1992) Pordenonen dago. Sudanera jo zuen aurrenekoz. «Khartumen hamabi urtez izan nintzen neskame gisa lanean, baina maiatzean alde egitea erabaki nuen: Londresera iristea zen nire ametsa». Habenek 1.600 dolar ordaindu zituen basamortua zeharkatzeko. «Kamioi batean egin genuen zeharkaldia, 95 lagun ginen, eta zazpi egun behar izan genituen kostalderaino iristeko».

Saharako basamortua ere hobi komun bat da, urezkoa izan beharrean hondarrezkoa. Nigerko Agadez hirian abiatzen dute ibilaldia, eta, urtero-urtero, 40.000 eta 80.000 lagun artean pasatzen dira handik. Migratzaileek dirutza ordaintzen dute mafiek desertuan abandonatuko ote dituzten jakin gabe.

Haben bizirik iritsi zen Ajdabiyara. Libian bizi izandakoa, baina, gizagabea izan zela dio, «ankerra»: «Etxe batean sartu gintuzten preso, eta gauez eta egunez zelatatzen gintuzten. Hilabete bat izan ginen han. Ondoren, Tripolira eraman gintuzten, eta, han, beste etxe batean egon ginen giltzapetuta». Haben ez zuten bortxatu, baina ugariak dira huts egin duen herrialde horretan, milizien esku dagoena, gerra zibilean, esklabo merkatuen eta zentro klandestinoen berri ematen duten lekukotasunak. Habebek dioenez, «beltzez jantzita eta burua estalita zuten gizonek erlijioa eta sexuaren arabera» sailkatzen zituzten: «Begira zeuden une oro, eta musulmanei baino ez zieten uzten aurrera egiten. Kristauak hil egin zituzten».



LIBIAKO ZULO BELTZA

Libia amesgaizto bihurtu da iheslarientzat. Askok salatu izan dute hara iristean ohartu direla zer den beltza izatea, eta, jada, lurra ez ezik, trafikatzaileek itsasoa ere kontrolatzen dute. Europako Batasunak 200 milioi euro ordaindu die miliziei kostazain lanak egin ditzaten. 2017ko abenduan sinatutako itun horrek, baina, ondorio latzak eragin ditu. Erreskateontziak ezin dira ur horietan sartu, eta ustezko kostazainek erreskatatzen dituzten migratzaileak berriz ere lehorreratu egiten dituzte. Urtea hasi zenetik, bi astean, jada itsasoan erreskatatutako mila lagun itzuli dituzte Libiara. Zulo beltzera.

Europarentzat, migrazioa eteteko modua da. Mugak hegoalderago ezartzeko estrategia eta, bide batez, erantzukizuna beste estatuen esku uztekoa. Libian, Marokon eta Turkian dago orain kontinente zaharraren muga. EBk Frontex Muga eta Kostaldeetako Guardiaren Europako Agentzia indartzeko eta kontrolak zorrozteko asmoa ere iragarri du, hartara, kontinente zaharra militarki gotortuta izateko. Europako Parlamentuak apirilean onartutako planaren arabera, zazpi urteko epean beste 10.000 guardia arituko dira mugak zaintzen. Gobernuz kanpoko erakundeek salatu dute «talde paramilitar» bat osatuko dutela, deportazioak egitera mugatuko dena.

Siriako gerran dago azken urtetako errefuxiatu krisirik handienaren abiapuntua. 2015ean, Italiara eta Greziara 1,4 milioi iheslari iritsi ziren, inoizko kopururi handiena. Estatu kideek horietatik 160.000 guztien artean banatzea erabaki zuten, kuotak ezarrita. Europak, baina, huts egin du, estatu bakar batek ez baitu hitza bete; oro har, hartu beharreko bost lagunetik bakarra hartu dute. CEI atzerritarrentzako zentro itxietan eta CETI etorkinak behin-behinean hartzeko zentroetan, bien bitartean, 211.000 lagun daude gaur-gaurkoz.

Harresiak eta hesiak zutitu, eta mugak itxi zituzten. Horrek drama bat eragin du Grezian.

MORIAKO INFERNUA

Gure ametsak hil zenituzten. Morian margotutako grafiti batean irakur daiteke amesgaizto bat den kanpalekuaren egoera deskribatzen duen esaldia. Europako errefuxiatuen gunerik handiena infernu bat da. Lesbos uhartean zerua urdin dagoen egunetan ere grisa da egunerokoa. Gunea burdin hesiz itxita dago, zaborrez beteta, eta apenas dagoen lekurik: 3.000 lagunentzako behar zuen eremuan 18.000 pilatzen dira.

Safi iristen azkenetakoa izan da. Somaliako gaztea oraindik ez da ohartu zer den egun batean bai eta bestean ere bai infernu horretan esnatzea, azken batean beste infernu batetik egin baitu ihes: «Zin dagizut hobe dela hemen egotea. Hamar urte eman behar baditut ere, pozik egongo naiz, ez ditut bonben eta balen soinuak berriro entzun nahi. Bizi egin nahi dut».

Esparruaren inguruko mazeletan ere pilatzen dira errefuxiatuak, olibondoen artean, lokatzez beteta, gutxi batzuk kanpadendetan, gehienak manta batekin tapatuta. Iheslariek oihana deitzen diote, eta okerrena da ez dakitela noiz arte egon behar duten linbo horretan.

Duela hainbat egun labankada bat eman zioten gazte somaliarra herenegun hil zen. Beren buruaz beste egiten duten iheslarien kopurua gero eta handiagoa da. Haurrek harriekin, egur puskekin eta sokekin jolasten dute, baina badira 7 edo 8 urterekin hil egin nahi dutenak ere, edo 10 urterekin artatu dituztenak besoetako zainetatik odoletan ari direla. Emakumeen kontrako sexu erasoak ere maiz gertatzen dira.

Farzhane (Kabul, Afganistan, 2003) 2018 urriko egun batez iritsi zen Moriara. Iranen egon zen errefuxiatuta lau anai-arreba eta gurasoekin, baina pasaporterik eta etorkizunik ez zutenez, aurrera egitea erabaki zuten. «Irandik Turkiara menditik sartu ginen, oinez, eta gero gomazko ontzi batean Lesbosen. Sei orduko itsasbidea izan zen; izan ere, motorra hautsi egin zen. Anaia Alemanian dago, gu asiloaren zain gaude».

Lesbosko Udalak kudeatzen duen kontainerren kanpalekuan dago egun familia, Kara Tepen: «Moriako baldintzak itzelak dira; hotzez, gosez, argirik gabe, lokatzez inguratuta. Borrokak etengabeak dira. Europak ez daki zer gertatzen den hemen. Errefuxiatuez ahaztu dira».

Aurten, jada, mila lagun iritsi dira Lesbosera. 2015etik milioi bat errefuxiatu sartu dira Turkiatik Greziara -iaz 74.348 izan ziren ziren, aurreko urteko kopuruaren ia bikoitza-. Greziako Gobernuak CIE bat egin nahi du orain uhartean, baina, azkenean beste kartzela bat litzateke, beste infernu bat. Demokrazia Berriaren eskuineko gobernuak asilo legea zorroztu berri du, eta 10.000 lagun deportatu nahi ditu aurten.



SIRIAKO HAURRAK

Morian ehunka siriar dago, baina askoz gehiago dira Turkian. Munduan errefuxiatu gehien dituen herrialdea da: 3,7 milioi errefuxiatu siriar daude han. Gerrak 6,7 milioi errefuxiatu eragin ditu, baina desplazatuak ere asko dira, tartean 2,6 milioi adingabe.

Europako Batasunak 2016ko martxoan sinatu zuen akordioa Turkiarekin, errefuxiatuak har zitzan. Recep Tayyip Erdogan presidenteak 6.000 milioi euro jaso zituen, tapoi lanak egitearen truke, baina etengabe egiten du mehatxu «ateak zabaltzearekin»; azkenekoz, urrian, Siriako Kurdistanen, Rojavan, abiarazitako operazioagatik jasotako kritika leunen ostean.

Aziza Tafiq (Serekaniye, Rojava, 1993) operazio horrek eragindako desplazatu kurduetako bat da. Al-Hasakako eskola izandako eraikinean dago babestuta: «Nire desio bakarra da etxera itzultzea». Serekaniye mertzenarioen esku dagoela dio, kurduen etxeetan sartu direla, eta arpilatu edota erre egin dituztela: «Bizirik egoteko, alde egin genuen; bost gara, ez dut seme-alabei arropa erosteko dirurik, hotzez gaude». Bonbardaketetatik ihesi, zeharkaldia oinez egin behar izan zutela azaldu du: «Serekaniyetik gauez abiatu ginen, eta herrixka batetik bestera joan ginen, oinez. Haurrak akituta zeuden, baina ez genuen beste aukerarik».

Sirian belaunaldi oso bat galtzear da. Milioi bat haur errefuxiatuta bizi dira, eta hiru milioi desplazatuta. NBE Nazio Batuen Erakundeak salatu du gerra krimenak egin direla haurren kontra, gizateriaren kontrako krimenak. Kanpalekuetan lehen elur malutak erori dira, eta azken asteetan hamabost haur hil dira. Zeru zabala besterik ez dute aterpe.

Washukaniko errefuxiatu gunean ere hotz dago. 6.600 lagun daude han, hala moduz. Mizgin alabarekin dago: «Jihadistak sartu ziren etxean, eta liburuak erre zituzten». Orain, Baxar Al-Assaden SNA Siriako Armada Nazionaleko soldaduak ere iritsi dira gerran kurduek bereganatutako eremura. Orain arte, 370.000 lagunek utzi behar izan dituzte euren herriak. Idliben egoera ere makurra da. Muturreko talde sunitak sartu dira ipar-mendebaldeko eremuan, eta azken asteetan 350.000 lagunek egin dute ihes.

ETENGABEKO EXODOA

Bi segundoan behin, pertsona ba-tek bere etxea uzten du. Egunero, 44.400k. Urtean, 16,2 milioik. Niksonek (Tegucigalpa, 1991) azaroaren 21ko goizaldearekin ekin zion bideari: «Hondurasen ez dago lanik. Juan Orlando Hernandezen gobernuaren ustelkeriarekin eta talde kriminalen indarkeriarekin ez dago han bizitzerik». Mexikoko El Saltillo aterpetik ari da hizketan: «AEBetara iritsi nahi dut, baina bidea nekeza da. Poliziek mugan atzeman ninduten, eta 2.000 peso eman behar izan nien deporta ez nintzaten. La Bestian egin behar izan dut bidea».

Niksonen aurretik eta ondoren, milaka lagunek egin dute bide bera, eta milaka dira bideak utzi dituen hilotzak ere. 2019an, 3.368 iheslari hil ziren munduan; Ameriketako zeharkaldian 787, Mexikoren eta AEBen arteko mugan 479.

Muga horretara bidean beste milaka lagun dira orain ere. Astearte gauean zen abioa. Hondurasko San Pedro Sula hiritik hamaikagarren karabana atera zen, goizaldean. 2018ko urrian abiatu zen lehena, eta, orduz geroztik, dozena batek baino gehiagok ekin diote bideari, exodo etengabean. Guatemalara jada 3.500 lagun iritsi dira azken egunotan, baina ez dute erraza izango hurrengo muga zeharkatzea. Mexikoko hegoaldeko 956 kilometroko mugan 6.500 guardia ezarri dituzte, eta iparraldeko 3.170 kilometrokoan, 14.000. Mugaz bestaldean amets amerikarra daukate zain, edo amesgaizto amerikarra. Donald Trumpek iragarri du «atxilotu eta deportatu» egingo dituztela. Harresia gero eta militarizatuago dago, eta egunero ikusten dira han deportazioak.

Munduan 70,8 milioi lagunek utzi behar izan dute jaioterria: 25,9 milioi beraiena ez den herrialdean bizi dira, beste 41,3 desplazatuta, eta 3,5 asiloa eskatu dute. Ertzetako seme-alabak dira. Ezer ez dutenak. Bizitza baino ez.]]>
<![CDATA[Alemanian bizi diren 400 ekintzaile kurduren aurkako ikerketa zabaldu du Turkiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/016/001/2020-01-19/alemanian_bizi_diren_400_ekintzaile_kurduren_aurkako_ikerketa_zabaldu_du_turkiak.htm Sun, 19 Jan 2020 00:00:00 +0100 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1942/016/001/2020-01-19/alemanian_bizi_diren_400_ekintzaile_kurduren_aurkako_ikerketa_zabaldu_du_turkiak.htm
Alemanian bizi diren kurduen kontrako jazarpena ez da berria. 2019ko abuztuan zabaldutako txosten baten arabera, iaz, sei hilabetetan, 62 lagun atxilotu zituzten, tartean alemaniarrak eta alemaniar herritartasuna zuten kurduak.

Auzipetuei «erakunde terroristako» kide izatea leporatzen diete, soilik elkarteek antolatutako hitzaldietan edo ekitaldietan parte hartzeagatik. Abokatuek salatu dute, baina, ezin dutela auzien inguruko informazioa eskuratu, artxiboak «sekretuak» direlako. Alisan Sahin OHP Abokatu Libertarioen Plataformako kideak jakinarazi du konfidentzialtasun klausula legez kanpokoa dela: «Argi eta garbi eskubideak urratzen ari dira, ez baita legearen baitan egiten den ikerketa bat, baizik eta presio politikoen ondorioz egiten dena». Akusazioek oinarririk ez dutela ere salatu du abokatuak: «Familiak hautsita daude».

Sinboloak debekatuta

Alemanian milioi bat kurdu inguru bizi dira, asko eta asko jazarpenetik ihes egindakoak. Diasporan bizi diren kurduen artean komunitate sendoena da: ekintza kultural eta politiko ugari antolatzen dituzte, eta baita makina bat protesta ere. Turkiak iragan urriaren 9an Rojavan abiatutako operazioa salatzeko, esaterako, 20.000 lagun elkartu ziren hainbat hiritan egindako manifestazioetan eta elkarretaratzeetan.

Protesta horietan, baina, hainbat lagun atxilotu zituzten, izan ere, kurduen ikurrak debekatuta daude herrialdean. Barne Ministerioak 2017an debekatu zituen PKK Kurdistango Langileen Alderdiaren sinboloak, tartean PYD, YPG, YPJ ikurrak, hala nola Abdullah Ocalan PKKren sortzailearen irudia. Kontua da kurduentzat erresistentziaren ikur dela buruzagia, konfederalismo demokratikoaren aita, eta erruz erabiltzen dutela haren irudia.

Helmut Kohlen garaian debekatu zuten PKK. Manfred Kanther Barne ministroak 1993ko azaroaren 26an sinatu zuen dekretua, eta, orduz geroztik, ehun laguni baino gehiagori kartzela zigorrak ezarri dizkiete erakundeko kide izatea egotzita. Kurduek «genozidio politikoa» salatu izan dute, elkarteen egoitzetan sarekadak ere egin dituztelako. Iragan martxoaren 8an Mesopotamia argitaletxean hiru eguneko miaketa egin zuten eta milaka liburu konfiskatu zituzten.]]>
<![CDATA[Rojavan iheslari arabiarrentzako kokaguneak eraikitzen hasi da Erdogan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1976/016/002/2020-01-19/rojavan_iheslari_arabiarrentzako_kokaguneak_eraikitzen_hasi_da_erdogan.htm Sun, 19 Jan 2020 00:00:00 +0100 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1976/016/002/2020-01-19/rojavan_iheslari_arabiarrentzako_kokaguneak_eraikitzen_hasi_da_erdogan.htm
Ankara Siriako Kurdistanen egiten ari den gerra estrategiaren barruan kokatzen den ekintza da. Turkiak urriaren 9an inbaditu zuen Rojava, eta, honezkero luzeran 130 kilometro eta zabaleran 25 kilometro dituen eremua bereganatu du, Raqqa iparraldetik Al-Hasaka iparraldera. Bonbardaketek 350.000 desplazatu eta errefuxiatu kurdu eragin dituzte, eta orain haiek atzean utzitako herrietan errefuxiatu arabiarrak ezarri nahi dituzte, demografia aldatze aldera. Kurduek «garbiketa etnikoa» salatu dute.

Gerra krimenak

Turkiak Siriako gerrak eragindako 3,7 milioi errefuxiatu jasotzen ditu, gehienak arabiarrak. Erdoganek abenduan jakinarazi zuen horietatik milioi bat «luze gabe» eramango zituela Rojavara. Urriaz geroztik jada 370.000 joan direla jakinarazi zuen agintariak.

Turkiako soldaduak eta mertzenarioak, bien bitartean, kurduen etxeetan sartu dira, sarraskiak egiten. Siria Iparraldeko eta Ekialdeko Administrazio Autonomoak zehaztu du bonbardaketen eta erasoen ondorioz 478 zibil hil eta beste 1.070 zauritu direla. HRW eta Amnesty International erakundeek gerra krimenak salatu dituzte. Turkiako bandera ere jarri dute udal batzuetan.

Ameriketako Estatu Batuak Siriatik erretiratu ostean hartu zuen Turkiak Rojavan sartzeko erabakia. Estatu Islamikoaren aurkako nazioarteko koalizioa zuzentzen zuen Washingtonek, eta SDF Siriako Indar Demokratikoekin batera aritu ziren borrokan. YPG Herriaren Babes Unitateak horren indar nagusia izan da, baina Erdoganentzat «terroristak» dira kurduez osatutako miliziak.]]>
<![CDATA[Soleimaniren hilketak ataka eta etapa berri baten atarian ezarri du Ekialde Hurbila]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/010/001/2020-01-07/soleimaniren_hilketak_ataka_eta_etapa_berri_baten_atarian_ezarri_du_ekialde_hurbila.htm Tue, 07 Jan 2020 00:00:00 +0100 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1877/010/001/2020-01-07/soleimaniren_hilketak_ataka_eta_etapa_berri_baten_atarian_ezarri_du_ekialde_hurbila.htm
Qassem Soleimaniri ekitaldi xume batean emango diote lur, jaioterrian, Kermanen. Teherangoa, baina, estatu hileta izan zen. Ali Khamenei aiatola nagusiak malko artean zuzendu zuen errezoa, eta, beste behin ere, «mendekua» iragarri zuen: «Erresistentziaren bideari tinko eutsiko diogu». Hassan Rohani presidentea zuen alboan.

Irango Guardia Iraultzaileko Al Quds Indarren komandantea zenaren hilketak erreakzio ugari eragin ditu, zein baino zein kezkagarriagoa. Ali Akbar Velayatirenak dira, akaso, orain arteko adierazpen irmoenak. Khameneiren aholkulariak mezu zuzena bidali die Ameriketako Estatu Batuei: «Vietnam berri baten aurrean egongo zarete, baldin eta eskualdetik tropak erretiratzen ez badituzue». Mohamed Yavad Zarif Irango diplomazia burua ere zehatza izan da: «AEBek Asia Mendebaldean duten presentzia zitalaren amaiera hasi da».

Ekialde Hurbila ataka eta etapa berri baten atarian dago. Donald Trump AEBetako presidenteak agindutako hilketak tenkatu egin ditu errepublika islamikoaren sorreratik zailak izan diren harremanak; Washingtonen eta Teheranen arteko talka, baina, une latzenean dago.

Trumpen mehatxua

Iranek igandean iragarri zuen ez duela akordio nuklearra beteko, eta, egun berean, propio duen estiloan, balizko eraso baten aurrean zer-nolako erantzuna emango lukeen iragarri zuen Trumpek: «Irango 52 helburu izango ditugu jomugan, horietako batzuk kulturarentzat oso inportanteak». Kopuru hori ez da kasualitatea: 1979ko iraultzan 52 estatubatuar bahitu zituen Iranek, 400 egunez. Trump, bada, ez dirudi egoera leuntzeko prest dagoenik, erantzuna «azkarra» eta «gogorra» izango dela ohartarazi baitzuen.

Antoni Guterres Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak, mezu zurrunbilo honen erdian, tentsioa apaltzeko deia egin zuen atzo: «Aurreikusi ezin daitezkeen ondorioak saiheste aldera, indarkeria giroa bertan behera uzteko eta neurritasunez jokatzeko eskatzen dut; elkarrizketa eta lankidetza sustatzea da bidea».

Teheranek nola erreakzionatuko duen ez dago argi; eraso militar azkar bat egingo duen, edo epe luzerako estrategia bat zuzenduko duen, aliatu dituen estatuetan okupazio indarren kontra egiteko, milizia xiiten laguntzarekin. Hassan Nasral Libanoko Hezbollah miliziaren buruzagiak dagoeneko aurreratu du aliatu guztiek «mendeku ekintzak» egingo dituztela: «Zigor justua litzateke AEBen tropak Ekialde Hurbiletik botatzea». Hamas ere hilketa «mendekatzeko» prest agertu da.

Itun nuklearra

Iranek gaur-gaurkoz eman duen pauso bakarra izan da jakinaraztea ez duela akordio nuklearra beteko. Trumpek 2018an hartu zuen AEBak itunetik kanpo uzteko alde bakarreko erabakia, eta, neurri batean, hor kokatzen da oraingo egoeraren abiapuntua. Washingtonek zigor ekonomikoak ezartzeari ekin zion eta, Teheranek, trukean,konpromiso batzuk betetzeari uko egin zion iaz, nahiz eta ukatu egin duen uranioa arma atomikoak egiteko beharrezkoa den mailan aberasten ari dela. 2015ean sinatu zuen ituna, eta orduan %20an aberasten zuen uranioa —bonba atomikoa egiteko %90ean aberastu behar da—. Erabakiak, hala ere, kezka handia eragin du nazioartean. Alemaniak, Frantziak eta Erresuma Batuak, itun horretako sinatzaileek, akordioa bermatzeko ahalegina egin dute orain arte, eta orain ere ildo horri eutsi eta konpromisoetara itzultzeko eskatu diote Irani. Komunikatu bateratu batean, «alde guztiei» arduraz jokatzeko eskatu diete: «Irakeko indarkeria zikloak amaitu egin behar du. Ekintza biolentoak saihestu beharra dago». Europako Batasunak ere ohartarazi du «ituna errespetatzea inoiz baino beharrezkoagoa» dela.

Irakek ere jada hartu ditu norabidea aldatzea ekar dezaketen erabakiak. Parlamentuak, diputatu xiiten babesarekin —sunitek eta kurduek kontra bozkatu zuten—, herenegun eskatu zion gobernuari tropa estatubatuarrak erretiratzeko. AEBek atzo iluntzean jakinarazi zuten soldaduak erretiratuko zituela «datozen egun eta asteetan». Iraken «subiranotasunarekiko errespetua» aipatu zuten. Irakek eta Washingtonek Estatu Islamikoari aurre egiteko akordioa sinatua zuten —AEBek zuzentzen du nazioarteko koalizioa—.

Nancy Pelosi AEBetako Ordezkarien Ganberako presidenteak, berriz, iragarri du Trumpen ekintza militarrak «mugatzea» helburu duen ebazpen bat bozkatuko dutela «datozen egunetan». Agintari demokrataren arabera, Soleimani hiltzea «neurriz kanpoko» erabakia izan zen.]]>
<![CDATA[Rohani: «Soleimaniren hilketak eskualde osoan izango ditu ondorioak»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1959/020/001/2020-01-05/rohani_soleimaniren_hilketak_eskualde_osoan_izango_ditu_ondorioak.htm Sun, 05 Jan 2020 00:00:00 +0100 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1959/020/001/2020-01-05/rohani_soleimaniren_hilketak_eskualde_osoan_izango_ditu_ondorioak.htm
Hassan Rohani presidentea atzo joan zen jeneralarena zen etxera, eta, aiatolak bezala, mendekuaz mintzatu zen. Irango «nazioaren kontrako krimena» ez dutela inoiz ahaztuko ohartarazi zuen: «Ameriketako Estatu Batuak ez dira ohartu egin duten akatsaz: hutsegite honen ondorioak eskualde osoan ikusiko dituzte, eta ez soilik orain, datozen urteetan ere ikusiko dituzte».

Galdera orain da zer-nolako erantzuna emango duen errepublika islamikoak: azkar batean gerra ireki bat abiatuko ote duen, edo, analista gehienek aurreratzen duten bezala, epe luzerako estrategia bat zuzenduko duen, aliatu dituen estatuetan okupazio indarren kontra egiteko. Soleimanik berak errepublika islamikoa babesteko sare politiko eta militarra eratu zuen, milizia xiitak tarteko, eta erresistentzia hari luze horren hedadura ikusi baino ez da egin behar jeneralaren itzala neurtzeko. Kabuletik Beirutera; Iranek Libano, Siria, Yemen, Pakistan, Afganistanen zabaldu du ardatz xiita, eta milizia horietako batzuk jada mendekua iragarri dute. Washingtonek eta Teheranek Ekialde Hurbileko hegemonia izateko borrokan ari dira, deklaratu gabeko gerra batean, eta talka behinolatik badator ere, iraultza islamikotik, azken hilabeteotan zabaldu egin da bi potentzien arteko arrakala.

«Kalkulu okerra»

Mohamad Yavad Zarif Irango Atzerri ministroaren adierazpenak profeziazko hitzak bilakatu daitezke. Donald Trumpek «kalkulu okerra» egin duela uste du diplomaziaren buruak, haren hitzetan jeneralaren hilketak okupazio indarrak eskualdetik erretiratzea ekarriko duelako: «Trumpek hauteskundeetan pentsatzen egin zuen krimena, baina engainatu egin zuten ekintza arriskutsu hau aurrera eramatera aholkatu zutenek». Nazio Batuen Erakundean «gerra ekintzatzat» jo zuen hilketa.

Zarifen iritzia ez da hutsala. Irakeko Parlamentua gaur da AEBetako tropak erretiratzearen aldeko eztabaida egitekoa, eta, aurreikusi daitekeenez, gehiengo diren 188 diputatu xiitek babestuko dute neurria. Teheranek Bagdaden duen eragina sendotu egingo litzateke horrela.

AEBek 2003an okupatu zuten Irak, eta xiiten eta suniten arteko zatiketa eragin zuen gerraren ostean, 2011n erretiratu zituen soldaduak. Estatu Islamikoaren sorrerarekin, muturreko islamistek herrialdearen heren bat bereganatua zutenean, berriz eraman zituen soldaduak, 2014an. Bagdadek borroka horretan babesa izateko akordioa sinatu zuen Washingtonekin. Ordutik AEBetako 5.200 militar zeuden herrialdean, harik eta aurreko asteetan beste 750 eraman zituzten arte. Pentagonoak iragarri berri du Ekialde Hurbilean beste 3.500 soldadu zabaldu nahi dituela. Israel eta Saudi Arabia dira haren aliatu nagusiak.

Agurra Bagdaden

Iraken, berriz, haserre handia eragin du herenegun goizaldeko eraso selektiboak. Washingtonek Bagdadeko aireportuaren kanpoaldean zegoela bonbardatu zuen Soleimani. Harekin batera beste zortzi lagun hil zituzten, goi militar irandar eta irakiarrak, eta haietako batzuen aldeko hiletak egin zituzten atzo Bagdaden. Soleimaniri azken agurra emateko ere milaka lagun elkartu ziren hiriburuan: AEBen kontrako oihuak eta hilketa mendekatzeko aldarriak egin zituzten. Irakeko agintariek herrialdearen subiranotasuna urratu izana egotzi diote Washingtoni. Umiliagarritzat jo dute ekintza, baina badira errepublika islamikoak herrialdean duen presentziaren aurrean kezka agertu dutenak ere —Tahrir plazan protesta etengabeak egin dituzte horregatik azkenaldian—.

Iluntzean, giroa tenkatu egin zen. Bagdadeko eremu berdera misilak jaurti zituzten milizia xiitek, nazioarteko tropak babestuta dauden auzora, hala nola hiriburuaren iparraldean dagoen base militarrera, Al-Baladera.

Donald Trumpek, berriz, nazioarteko hainbat agintarik gerra pizteko kezka azaldu ostean, prentsaurrekoa eman zuen herenegun gauean zehazteko bere asmoa «gerra geldiaraztea» zela, «ez gerra abiaraztea»: «Ez dugu erregimen aldaketa bat nahi, baina amaitu egin behar dira erregimenak eskualdean egin dituen erasoak». Hala ere, esan zuen Soleimani «duela urte asko» hil behar zutela, «milioika pertsonaren heriotzaren erantzule zuzena nahiz zeharkakoa» izan zelako. Mike Pompeo Estatu idazkaria saiatu zen presidentearen mezua leuntzen, eta tentsioa baretzeko asmoa agertu zien nazioarteko hainbat agintariri.]]>
<![CDATA[Talka historiko baten azken kinka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1871/014/001/2020-01-02/talka_historiko_baten_azken_kinka.htm Thu, 02 Jan 2020 00:00:00 +0100 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1871/014/001/2020-01-02/talka_historiko_baten_azken_kinka.htm
Ekialde Hurbileko geopolitika etengabe baldintzatu du bi herrialdeen arteko harremanak, eta oraingoan ere mugak zeharkatu ditu: Iraken izan du epizentroa. AEBek erasoak egin zituzten igandean herrialde hartan; Kataib Hezbola talde xiitareen bost biltegi bonbardatu zituzten, ustez miliziak armak gordetzeko baliatzen zituenak —Sirian ere egin zituen bonbardaketak—. Erasoan gutxienez 25 miliziano hil eta 55 zauritu zituzten, eta horrek protestak eragin ditu.

Washingtonek erakunde terroristen zerrendan sartu zuen Kataib Hezbola 2009an. AEBentzat, talde armatu horrek Iranen babesa du, baina kontua da babes zabala duela herrialdean, eta haren kideek eta jarraitzaileek erantzun irmoa eman dutela. Washingtonek Bagdaden duen enbaxadaren perimetroa inguratu, eta protestak egin dituzte han bi egunez, tartean eraikineko eremu batzuk errez, ateak eta leihoak hautsiz eta segurtasuneko kideen kontra eginez. Pentagonoak 120 militar eraman zituen enbaxadara, eta protestariei negar gasa, gomazko pilotak eta soinu bonbak bota zizkieten, sakabana zitezen. Apache helikopteroak ere baliatu zituzten horretarako.

Protestariak, aurretik kanpaldi mugagabea egingo zutela iragarri bazuten ere, atzo eguerdian erretiratu ziren enbaxadatik. Miliziak protesta bertan behera uzteko eskatu zien goizean bere jarraitzaileei. Irakeko Gobernuak bezperan egindako eskaerarekiko «errespetuz» egin zuen lasaitzeko deia; izan ere, errepublikako presidenteak, komunikatu baten bidez, gogor kritikatu zituen miliziaren kontrako erasoak. Barham Saleh Irakeko presidenteak subiranotasun nazionala urratu izana leporatu zion Washingtoni: «Irakek nazioartean duen ospe onarentzat kolpe gogorra izan zirela bonbardaketak».

Talka dialektikoa

Kataib Hezbolaren kontrako erasoak, bada, talka dialektikoa ere eragin du. Donald Trumpek Teheran egin zuen gertatutakoaren erantzule: «Iranek garesti ordainduko du, hark antolatu baitu hau guztia». Ali Khamenei Irango buruzagi gorenaren erantzuna berehalakoa eta irmoa izan zen: «AEBen maltzurkeria gogor salatzen dugu. Errepublika Islamikoak erronka jo eta borroka egitea erabakitzen badu, zalantzarik gabe egin egingo du». Teheranek ukatu egin du enbaxadaren kontrako protestak sustatu izana.

Irakek, talka horren erdian, bere jarrera finkatu du.Washington buru duen nazioarteko koalizioarekin duen harremana «berraztertu» egingo zuela ohartarazi zuen, baina kontua da batak besteari leporatzen diotela gertatutakoaren erantzukizuna, eta ez dagoela erabat argi noiz eta non dagoen krisi diplomatikoa eragin duen gatazkaren hasiera.

Washingtonek esan zuen talde xiitak bere base militar bati eraso ziola ostiralean, eta kontratista bat hiltzea eta bi militar zauritzea leporatu zion. AEBek gaur-gaurkoz 5.000 soldadu ditu herrialdean, eta milizia xiitak urritik bere baseen kontra misilak maiz botatzen dituela salatu izan du.

Okupazioaren zauriak

Kataib Hezbola, baina, gogor borrokatu da muturreko islamisten kontra, eta horregatik begi onez ikusten dituzte herritar askok —Herri Mobilizaziorako Indarren parte da taldea—. Okupazio indarren kontrako iritzia, berriz, oso zabaldua dago. AEBek 2003an abiatutako inbasioak zauri sakonak utzi ditu, eta xiiten eta suniten arteko arrakala zabaldu du.

Tahrir plazako protestak, bien bitartean, isilarazita geratu dira. Iranek herrialdean duen eragin politikoa salatzea dute helburu protesta horiek, gizartean dagoen zatiketa agerian utziz. Iranek, Siriako Baath alderdiarekin eta Libanoko Hezbollah miliziarekin aliatuta, monarkia suniten eta mendebaldearen kontrako ardatz xiita osatzen du.]]>
<![CDATA[«'Kondor operazio' bat ezartzen ari dira Latinoamerikan»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1941/006/001/2019-12-29/kondor_operazio_bat_ezartzen_ari_dira_latinoamerikan.htm Sun, 29 Dec 2019 00:00:00 +0100 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1941/006/001/2019-12-29/kondor_operazio_bat_ezartzen_ari_dira_latinoamerikan.htm
Egun hura ez da «bizitzaren naufrago bat» dela esateko duen arrazoi bakarra. Haurra zela, amonarekin bizi izan zen, eta hura guaranieraz mintzatzen zen. «Pobreak ginen, eta behin baino gehiagotan oheratzen ginen jan gabe. Egunkariak eta liburuak saldu nituen, loradenda batean aritu nintzen, harik eta arte eskolan sartu, lehen koadroak saldu eta eskolak ematen hasi nintzen arte». Egun, Bake eta Justizia Zerbitzuko presidentea da, eta herrialde batetik bestera dabil giza eskubideen urraketak behatzen eta injustiziei ahotsa jartzen, ustez diktadurak amaitu diren garaian. Txiletik etxera itzuli berria denean mintzatu da, telefonoz, BERRIArekin.

Protestak, estatu kolpeak, krisi politikoak, errepresioa... Zer ari da gertatzen Latinoamerikan?

Konplexua da, eta zaila da hitz bakar batean esaten, baina, oro har, egoera larria da. Herrialde bakoitzak bere dinamikak dauzka, arazo propioak, baina ezinbestean lawfare fenomenoaz hitz egin behar da, gerra judizialaz. Legea gerrako arma gisa baliatzen ari dira aurkari politikoaren kontra egiteko. Latinoamerika osoan gertatzen ari da. Ameriketako Estatu Batuak, segurtasun nazionalaren doktrina eta diktadura militarren ostean, gerra judizial hori baliatzen ari dira. Kondor operazio bat ezartzen ari dira. Ez gara okertuko esaten badugu 70eko hamarkadara itzultzen ari garela. AEBek ez diete garatzen uzten subiranotasunaren eta autodeterminazioaren bidean aurrera egiten ari diren herrialdeei. AEBentzat Latinoamerika atzeko patioa da, eta bere politikak aplikatu nahi ditu. Ezartzen ari diren base militarrak zenbatu baino ez da egin behar: Panaman, Karibean, Kolonbian... Argentina, Brasil eta Paraguaiko muga hirukoitza ere aipatu beharko genuke. Eta Erresuma Batuak Malvinetan duen base militarra. Horrek ere asko kezkatzen gaitu.

Demokrazia arriskuan al dago?

Bai. Botere judizialak erabat baldintzatzen du botere politikoa, eta demokrazia ahultzen du horrek; demokrazia errealak baino, demokrazia formalak ditugu. Estatu kolpe bigunak ematen dituzte, ez estatu kolpe militarrak, eta, bai, demokrazia suntsitzen ari dira horrela, baina hau ez da oraingo kontua.

Noizko kontua da?

Duela hamar urte ekin zioten dinamika honi. Manuel Zelayaren kontrako estatu kolpea esperientzia aitzindari bat izan zen. Hondurasen ostean, Paraguai; Fernando Lugo ere kendu zuten. Orain, Dilma Rousseffen eta Evo Moralesen kontrako estatu kolpeak...

Zer dago estrategia horren atzean?

Lularekin bitan izan nintzen kartzelan zegoenean, eta berak aipatu zidan nola kausa bat itxi bezain pronto beste bat irekitzen zioten. Desprestigio kanpaina ikaragarria egin zuten haren kontra, baina egia da kartzelan egon zela 40 milioi lagun muturreko miseriatik atera zituelako. Gurearen gisako kontinente aberats batean jendea ezin liteke gosez egon.

Latinoamerikako zainak irekiak daude oraindik. Mendeetan kontinentean izandako diktadurak, genozidioak, gerrak eta indarkeriak, guztiak kolonialismoaren ondareak, baliabide naturalak bereganatzeko izan dira, ezta?

Hala da. Interes ekonomikoak bestelako eskubideen gainetik daude. Baliabideak lapurtzera datoz, eta gaur egun ura da baliabide preziatuenetako bat; akuiferoak, baita mineralak ere. Venezuelarekin oso argi ikusi genuen, eta komunikabideetan inork ez du aipatzen esku hartzea. Maduroren diktaduraz mintzatzen dira, baina bere herrialdearen subiranotasuna defendatzeko egiten duenaz hitz egin beharko lukete, blokeo ekonomikoaz. Geopolitika kontu bat ere bada. AEBek ez dute kontinentearen hegoaldean izan duten hegemonia galdu nahi.

AEE Ameriketako Estatuen Erakundea konplize al dute?

AEBen txotxongiloa da. Horregatik eskatzen ari gara presidentearen dimisioa. Evo Moralesen kontrako estatu kolpean berak izandako jarrerak leherrarazi zuen dena. Luis Almagroz ari naiz. Venezuelan esku hartzearen alde ere agertu zen. Washingtondik maneiatzen dute AEE. Nazioarteko Diru Funtsa da beste erakunde bat herrien kontra ari dena. Eta, noski, gero narkotrafikoa dago; gerrak narkotrafikoarekin finantzatzen dira, ez aurrekontu nazionalekin. Panorama latza da.

Duela ez horrenbeste ezkerreko gobernuen kolorea zegoen Latinoamerikan. Egun, berriz, eskuinekoak dira nagusi. Badirudi zikloak direla. Zergatik? Zergatik ez dute irauten boterean ezkerreko gobernuek?

Hedabideek min handia egin diete ezkerreko gobernuei; haien kontra nolabaiteko gerra egiten dute, eta herritarrek mezu hori barneratzen dute, bereziki ikuspegi kritikoa ez dutenek, pentsamendu propioa ez dutenek. Lurrean sojaren monolaborantza bezain arriskutsua da buruan pentsamendu bakarraren monolaborantza. Hedabideek erantzukizun handia daukate, baina baita eliza elektronikoen erlijiositate alienatzaileak ere. Ronald Reagan presidentearen garaian eliza elektronikoak asmatu ziren askapenaren teologien ezarpena ahultzeko, eta eliza horiek, erlijiositate indibidualista sustatzen dutenak, oso errotuta daude gizartean. Brasilen Bolsonaro eta Perun Fujimori babestu zutenak dira. Bitarteko ugari dituzte, eta propaganda handia egiten dute. Bolsonarorena da akaso adibiderik muturrekoena: haren hizkera, koloreko herritarren kontrakoa, emakumeen kontrakoa, gazteen kontrakoa... Eta, hala ere, irabazi zuen. Amazonia erretzen ari da. Ikaragarria da egiten ari dena, eta erabateko zigorgabetasunez ari da.

Txiletik itzuli berria zara. Zer ikusi duzu han?

Txilen errepresioa ikaragarria da. Nire begiekin ikusi dut nola erabili duten indarkeria herritarren kontra, zer-nolako bidegabekeriak egin dituzten. Piñera hauteskundeen bidez iritsi zen agintera, baina egun sasi-diktadura bat da, non giza eskubideak urratzen diren, non emakumeak bortxatzen diren, non manifestariak aurpegian tirokatzen dituzten, perdigoiak begietara botaz... Jende asko utzi dute itsu edo begibakar. Israelek palestinarren kontra erabiltzen duen metodologia bera da. Txilek demokrazia bat izateari utzi dio. Bere eskubideak aldarrikatzen dituen herri baten kontrako gerra abiatu du.

Ekuador, Txile, Bolivia... Guztietan izan dira protestak. Haitiren egoera, berriz, aipatu ere ez da egiten, protestetan hildako gehien izan dituen herrialdea izan arren.

Bai. Isiltasuna erabatekoa da, eta han gertatzen ari dena oso larria da. Behin baino gehiagotan izan naiz han, eta min ematen du; min ematen du ariman, bihotzean eta buruan. NBEko misioko tropek kolera eraman zuten, eta 9.000 lagun hil dira. Erabat suntsituta dago herrialdea. Guatemalaz ere hitz egin genezake. Eta Kolonbiaz. Han banan-banan hiltzen ari dira gerrillari izandakoak, ez baitira bake akordioak errespetatzen ari. Baina mundua bera dago egoera larrian. Mediterraneoa hobi komun bat da. Europan errefuxiatuen kontrako politikak zabaldu dira, eta jokaera horrek auzitan jartzen du zuzenbide estatua.

Gobernuen errepresioa bezain handia da herrien erresistentzia.

Bai. Gertaera horiek guztiak ikusita, herrien erantzuna goraipatu behar da, herrien matxinada. Ez dago itxaropenerako zirrikitu handirik, baina kontinente honen historiari begiratu behar diogu, herrien erresistentziari, eta gaur egun emakumeek jokatzen duten rolari erreparatu beharko genioke. Emakumeek gero eta presentzia handiagoa daukate bizitzaren alor ezberdinetan, eta, hortaz, eragiteko aukera gehiago ere badute, eta hori oso inportantea iruditzen zait. Indigenen indarra ere nabarmendu nahiko nuke, jatorrizko herriena, baita sortzen ari diren askotariko mugimendu sozial berriena ere. Guztiek aldarrikapen berak egiten dituzte, aldaketa estrukturalak eskatzen dituzte, eta hor dago gure itxaropena.

Nik, behintzat, herri horiengan dut itxaropena; jakinduria izugarria daukate, eta ez dugu galdu behar. Txileko machi-ekin izan nintzen, komunitate maputxeen buruzagi espiritualekin. Emakume xamanak dira, eta beraiek dute botere sakratua, ez gizonek. Ama lurrarekin lotuta daude. Asko daukagu ikasteko jatorrizko herrietatik.

Hori al da bidea bestelako mundu bat izateko?

Benetako iraultza bakarra kulturala da, pentsamenduarena; bestela ez da ezer aldatzen. Erresistentzia kulturala egin behar dugu, paradigma berriak ezarri. Hiru galdera existentziali erantzun behar diegu, behinolatik egin diren galderak: nor garen, zer nahi dugun eta nora goazen. Aske bizitzen ikasteko metafisika da hori.

Argentinara peronismoa itzuli da. Nola laburbilduko zenuke Mauricio Macriren lau urteko agintaldia?

Lau urteko zulo beltz bat izan da. Macrirena ikaragarria izan da. Enpresaria den heinean, beti lehenetsi du kapital finantzarioa herritarren bizitzaren eta bizimoduaren aurretik. Pobreak egiteko makina bat izan da, baztertuak egiteko makina bat. Bake eta Justizia Zerbitzuan kaleko mutikoekin egiten dugu lan, sektore kaltetuenekin, baztertuenekin, alde batera utziak izan direnekin, eta gose dira. Nire begiekin ikusi ditut zaborrontzietan janari bila. Hori Argentinaren moduko herrialde batean ikaragarria da. Argentina herrialde aberatsa da, baliabide natural ugari ditu, elikagaiak erruz daude, baina ia hamalau milioi lagun bizi dira pobrezian. Hori ezin da izan. Macrik utzi duen ondarea da hondamena, eta ordainezina eta immorala den kanpo zorra. AEBen politiken morroi izan da, eta erabateko menpekotasuna izan du. Hezkuntza eta osasun aurrekontuak murriztu ditu, kapital pribatua pribilegiatu du, eta gauza asko ditugu orain berreskuratzeko, baita memoriaren alorrean ere. Macrik esaten zuen giza eskubideak curro bat zirela; hitz horrek hemen esan nahi du hutsala dela, giza eskubideak hutsaren hurrengoa direla, alegia. Giza eskubideak eta demokrazia balore zatiezinak dira; giza eskubideak urratzen badira, demokrazia ere urratzen da. Orain paradigma aldaketa bat espero dugu; herrialdea berreskuratu behar dugu, poliki-poliki. Itxaropena daukagu. Buenos Aires espero ditugu aurrerantzean; aire onak, hitzez hitz.]]>
<![CDATA['Brexit'-erako lege proiektua onartu du Erresuma Batuko Parlamentuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/015/001/2019-12-21/brexit_erako_lege_proiektua_onartu_du_erresuma_batuko_parlamentuak.htm Sat, 21 Dec 2019 00:00:00 +0100 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1879/015/001/2019-12-21/brexit_erako_lege_proiektua_onartu_du_erresuma_batuko_parlamentuak.htm brexit-erako lege proiektua sostengatu zuen atzo, 358 diputaturen babesarekin. Komunen Ganberan lortutako gehiengo zabala baliatu du lehen ministroak testua aurrera ateratzeko; izan ere, iragan asteko bozetan 366 ordezkari lortu zituzten kontserbadoreek, duela bi urte baino 48 gehiago.

Johnsonek bozen biharamunean bertan adierazi zuen emaitza horiekin «beste galdeketa baten mehatxu zitala» amaiarazi zutela, eta atzo, bozketaren atarian, iragarri zuen «nazioaren historian kapitulu berri bat idazteko garaia» zela. Batasunaren aldeko mezua ere helarazi zuen.

Orain dela gutxi arte ezinezkoa zirudiena lortu du lehen ministroak, aurreko bozketetan diputatuek emandako ezezko etengabeen ostean, atzo lehenengo bozketan eta 124 botoren aldearekin lortu baitzuen baiezkoa -kontrako 234 boto jaso zituen testuak-.

Brexit-a «urrats bat gertuago» dago. Johnson pozarren zegoen. Heldu den urtarrilaren 31n gauzatuko da irteera. WAB Ateratzeko Lege Proiektua Parlamentuko batzordera eramango dute orain, eta han, helegiteak aurkeztea badago ere, litekeena da trabarik ez aurkitzea. Lorden Ganberatik Eguberrien ostean pasatuko da, eta, berez, urtarrilaren 31rako denak prest behar luke.

Erresuma Batua beranduenez egun horretan aterako da Europako Batasunetik. Johnsonek, gainera, ez du atzerapenik nahi. Atzo onartutako testuak espresuki jasotzen du trantsizioa 2020ko abenduaren 31tik aurrera luzatzeko debekua. Klausula berezi horren bidez, epea hirugarrenez atzeratzea saihestu nahi izan dute. Johnsonek Prometeoren parabolarekin parekatu du egoera «mendira kateatuta, arranoak egunero haren gibela jaten, egunero hazten bazitzaion ere» ziklo hori «betiko errepikatuz».

Trantsiziorako epea

Ez da ahaztu behar bitan luzatu dela irteerarako data. 2016ko ekainean egin zen erreferendumean herritarren %51,9k egin zuten baiezkoaren alde. Gobernuak 2017ko martxoan iragarri zuen batasunetik aterako zela, eta bi urteko prozesu bati ekin zion orduan, berez aurtengo martxoaren 29an amaitu behar zuena. Erresuma Batuko Parlamentuak, baina, hirutan bozkatu zuen akordioaren aurka, azkeneko aldiz urrian, eta, hortaz, berriz luzatu zen berez iragan urriaren 31n amaitua behar zuen prozesua.

Johnsonek bozetara deitu zuen korapiloa askatzeko, eta bete-betean asmatu zuen taktika politiko horrekin. Europako Batasunarekin urrian adostutako akordioaren arabera, heldu den urteko amaierarako bukatuta behar luke trantsizioak, eta epea betetzeko hitza ere beteko duela dirudi.

WAB Ateratzeko Lege Proiektuak bestelako berezitasunak ere baditu. Aurreko testuak zituen xedapen batzuk ezabatu dituzte, eta parlamentuaren eragina mugatuagoa izango da uharteak estatu kideekin egingo dituen merkataritza itunak zehazteko orduan. Klausula bat ere ezabatu da: Europako legediak babesten dituen lan baldintzei eusteko konpromisoa jasotzen zuena.

Europako Batasunak ongietorria eman zion bozketaren emaitzari. Charles Michel Europako Kontseiluko presidentearen hitzetan, «urrats garrantzitsua» da emandakoa, eta aurrerantzean «ezinbestekoa» izango da «joko zelaia parekatuta» egotea.

Laboristen kritika

Alderdi Laboristak gogor kritikatu zuen testua. Johnsonek aurretik hitzartutakoa «jada txarra bazen» oraingoa «okerragoa» dela uste dute laboristek. Ez dute begi onez ikusten batasunetik ateratzea artean merkataritza ituna adostu gabe egonda, eta, ohartarazi dutenez langileen eskubideak bermatzen dituzten arauak arriskuan daude. Ingurumen politikak ere kaltetuta aterako direla uste dute.

Laboristek, baina, nahikoa zeregin daukate etxe barruan. Alderdiak kolpe latza jaso zuen abenduaren 12ko hauteskundeetan, azken 80 urteetako emaitza okerrenak eskuratu baitzituen. Jeremy Corbynen taldeak 59 barruti galdu zituen, eta 203 ordezkarirekin geratu da parlamentuan. Buruzagi laboristak biharamunean bertan iragarri zuen alderdiko gidaritza utziko zuela, baina haren ordezkoa bilatzeko prozesuak laborismoaren bi adarren arteko arrakala zabaldu du. Brexit-a zalantzarik gabe babesten zutenen eta bigarren erreferenduma egitea defendatzen zutenen arteko zatiketa inoiz baino ageriagoa da. Corbynen anbiguotasuna horregatik ulertzen da.]]>
<![CDATA[Herrialdeak trabatuta daude klima larrialdiaren inguruko goi bileran]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/016/001/2019-12-15/herrialdeak_trabatuta_daude_klima_larrialdiaren_inguruko_goi_bileran.htm Sun, 15 Dec 2019 00:00:00 +0100 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1942/016/001/2019-12-15/herrialdeak_trabatuta_daude_klima_larrialdiaren_inguruko_goi_bileran.htm
Parisko COP21 hartan, berez, igoera 1,5 gradukoa izateko ahalegina egiteko promesa baino ez zuten egin. Madrilgo COP25 goi bileran, bada, ezinbestean, promesetatik haratago joateko garaia zen. Bi asteko negoziazioen ostean ostiralean amaitu behar zuen goi bilerak, baina, beste egun bat luzatuta ere, ez du espero zitekeen emaitza izan.

Jarrera antagonikoak

Carolina Schmidt Txileko Ingurumen ministro eta goi bilerako presidenteak bezperan desadostasunak zeudela ikusita, gauean ere negoziazioetan aritzeko eskatu zien nazioarteko ordezkariei, goizalderako itun bat izango zuten itxaropenarekin. Goizean, baina, zirriborro bat baino ez zuten. Schimdtek aitortu zuen ordezkaritzek«lan handia» egin zutela, baina agerikoa da bi jarrera antagonikoekin ezin dela aurrera egin. Batzuek asmo handiagoko ekintzak eskatzen dituzte, eta beste batzuek, berriz, malguago jokatzeko eskatzen zuten. Neurri batean, abiadura ezberdinetan garatu diren bi munduren ordezkariek talka egiten dute.

Atzo arratsaldean beste testu bat aurkeztu zuten. Haren gainean eztabaidan aritu ziren, baina adostu ezinik, eta gauerdira atzeratu zuten itxiera ekitaldia. Orotara 200 bat herrialdetako ordezkariak daude goi bileran, eta horietatik 84 prest agertu dira gas isurketak murrizteko konpromisoak areagotu eta nazio planak jada martxan jartzeko. Tartean daude Alemania, Frantzia, Erresuma Batua eta Espainia. Txinak, Indiak eta Errusiak, aldiz, epeak luzatzeko eskatzen dute. Aintzat hartu behar da, gainera, Ameriketako Estatu Batuak Parisko akordiotik at daudela, eta lau herrialde horien emisioak batuz gero, berotegi gasen isurketen %55 direla. Afrikako hainbat estatuk, berriz, azkarrago garatu diren herrialdeek duten erantzukizuna handiagoa dela argudiatuz, eskatzen dute haiekiko eskakizunak malguagoak izateko.

Karbono merkatua

Karbono merkatuaren arauketa da negoziazioa zailtzen ari den beste puntuetako bat. Parisko Hitzarmeneko 6. artikuluaren tresneria juridikoa da negoziazioen traba handiena. Kyotoko Protokoloak 1997an aurreikusi zuen isurketak erosteko aukera, baina, salerosketa horretan herrialde batzuek kredituak pilatu dituzte, eta horiek erabiltzen jarraitu nahi dute aurrerantzean ere. Brasil tesi horren alde dago, herrialde hori baita kreditu gehien pilatu dutenetako bat. Beste herrialde batzuek, ordea, uste dute horiek agortutzat eman behar direla, garai berri bat ekin behar zaiola. Costa Ricak, adibidez, mekanismo «justu eta egonkor» bat eskatu du, eta estatu horrek horren harira aurkeztutako printzipioekin bat egin dute beste 27 estatuk, horien artean Alemaniak, Frantziak, Erresuma Batuak eta Espainiak. Testuak jasotzen dituen 11 neurrien artean kontabilitate bikoitza ekiditeko neurria da aipagarriena, erosleek eta saltzaileek murrizketak puztea eragozteko.

Gobernuz kanpoko erakundeek kritika erabatekoa egin diete negoziazioei. Azken zirriborroa «erabat onartezina» zela salatu zuten: «Parisen duela lau urte hitzartutakoaren copy paste bat da. Txileren eginkizuna zen akordio hura babestea, zinismoak suntsitu ez zezan, baina horretan ere huts egin du kutsatzaileen alde jarrita». Zientziak esan eta gizarteak aldarrikatzen duenaren eta estatuek eskaintzen dutenaren arteko arrakala inoiz baino handiagoa dela ohartarazi dute.]]>
<![CDATA[Aljeriako hauteskundeek ez dituzte isilarazi otsailean abiatutako kaleko protestak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2019-12-14/aljeriako_hauteskundeek_ez_dituzte_isilarazi_otsailean_abiatutako_kaleko_protestak.htm Sat, 14 Dec 2019 00:00:00 +0100 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2019-12-14/aljeriako_hauteskundeek_ez_dituzte_isilarazi_otsailean_abiatutako_kaleko_protestak.htm
Hauteskundeek ere ez dituzte protestak isilarazi. Buteflikak kargua utzi osteko lehen bozak izan dira, baina herritar askorentzat sistema zaharra legitimatzeko maniobra bat baino ez dira izan, eta ez benetako trantsizio demokratikoa bideratzeko modu bat.

Buteflikak bosgarren agintaldi batera aurkezteko asmoa iragarri zuenean piztu ziren protestak. Aurreneko manifestazioetan kimera bat zen pentsatzea presidentea eroriko zela, baina, apirilaren 2an, kargutik kendu zuten hogei urtez boterean egondako agintaria. Ordutik militarrak egon dira boterearen lehen lerroan. Abdelkader Bensalah Senatuko presidentea izendatu zuten jarduneko presidente. Politikari gris horrek mandatu jakin bat zuen: hiru hilabeteko epean bozak egitea, baina, protestak tarteko, bitan atzeratu behar izan zituzten bozak.

Ahmed Gaid Sahal estatu nagusiko buruzagiak itzalean agindu du ordutik, baina agerian geratu da erregimen militarrak hartutako neurriek ez dutela herriaren sostengua izan, protestak ez baitira eten. Irailean hauteskundeetarako data ezarri zuten berriz, baina bost hautagaien artean denak ziren erregimen zaharraren ordezkariak.

Aparatuaren gizona

Azkenean, Abdelmajid Tebbune nagusitu da. Botoen %58,1 eskuratuta, ez da bigarren itzulian lehiatu beharko; izan ere, hogei puntuko aldea atera die beste lau hautagaiei.

Tebbune teknokrata aparatuaren gizona da. Buteflikaren garaian lehen ministro izandakoa da, eta aurretik hainbat eskualdetan gobernadore, baina, armadaren hautagai kuttuna zen heinean, protestan atera diren herritarrentzat jeneralen txotxongiloa baino ez da.

Galdera da orain zer gertatuko den aurrerantzean. Tebbuneren lehen hitzak herriarentzat izan dira, protestak baretze aldera egindako keinua izan bada ere: «Hirak mugimenduari eskua luzatzen diot benetako elkarrizketa zabaltzeko». Kanpainan egindako promesak betetzeko hitza eman du, eta zehaztu du bere lehentasuna konstituzio berri bat onartzea izango dela.

Hitz horiek kaleetan milaka lagun protesta egiten ari zirela helarazi zituen presidente berriak. Kalean salatu zuten Tebbunek ez dituela ordezkatzen, emaitzak ez direla zilegiak, eta benetako erreformak nahi zituztela. Hauteskunde egunean bezala, biharamunean ere kaleak oihu bihurtu dira.

Aljer hiriburuan eta hiri nagusietan segurtasun neurri zorrotzak ezarri zituzten. Auto militarrak errepideetan, helikopteroak zeruan, eta polizia sekretuak izkinetan, baina, hala ere, ehunka lagun atera ziren kaleetara. Poliziak manifestarien aurka jo zuen herenegun iluntzean, bozen egunean, eta kolpeka sakabanatu zituen.

Kabilia, berriz, erabat militarizatuta egon zen. Amazig herria nagusi den iparraldeko eremu horretan erabatekoa izan zen boikota. Amazigek aspalditik bizi dute errepresioa, eta boz hauetan isiltasunarekin erantzun diote erregimenari. Bejaian, Tizi Uzun eta Burian itxita egon ziren hauteslekuak. Atzo inoizko manifestaziorik handiena egin zen azken hiri horretan. Hirak herri mugimenduak han dauka bere gotorlekua, eta manifestazioetan amazig ikurra eramateagatik dozenaka lagun atxilotu dituzte azkenaldian.

Odolez idatzitako historia

Aljeria herrialde konplexua da, eta odolez idatzita dago haren historia. 1962an eskuratu zuen independentzia Frantziatik. Askapen nazionalerako borroka, baina, oso traumatikoa izan zen, zortzi urtez luzatu zen gerran 180.000 lagun inguru hil baitziren. Aste honetan bertan, 1960ko abenduaren 11ko manifestazio historikoaren 59. urtemuga izan da, eta egun hori beste manifestazio batekin gogoratu dute. Charles de Gaulle Frantziako orduko presidentearengana iritsi zen independentzia aldarrikatzen zutenen oihua.

Gerora, baina, beste aro beltz bat izan zuen herrialdeak, artean askoren iruditerian oso presente dagoena: hamarkada beltza. 1991tik 2002ra, islamisten eta armadaren arteko gerra izan zen, eta hamar urte luze horietan ia 200.000 lagun hil ziren.

Hamarkada beltzaren lekuko zuzena izan ez zen belaunaldia gaztea da orain, beldurrik gabe kalera atera dena, baina bai armadak eta bai herriak ez dute indarkeria baliatu orain arteko protestetan, armadaren errepresioa gogortu bada ere. Mohcine Belabbas RCD Kultura eta Demokraziarako Mugimenduko oposizioko presidentearen hitzetan, protestak ez dira baretuko: «Hauek ez dira hauteskunde zilegiak izan; bozak deitu dituztenek ere badakite hori». ]]>
<![CDATA[Hebronen greba orokorra egin dute kokaleku berri baten eraikuntza salatzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/016/001/2019-12-10/hebronen_greba_orokorra_egin_dute_kokaleku_berri_baten_eraikuntza_salatzeko.htm Tue, 10 Dec 2019 00:00:00 +0100 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1891/016/001/2019-12-10/hebronen_greba_orokorra_egin_dute_kokaleku_berri_baten_eraikuntza_salatzeko.htm
Azoka zaharra leku sinbolikoa da. 1994an kolono batek 29 palestinar hil zituen han, eta armadak, orduz geroztik, 400 denda eta negozio itxi ditu, palestinarren mugimenduak ere mugatuz. Inon islatzen bada palestinarrek bizi duten apartheid egoera hiri sakratu eta zatitu horretan da. Xalala kalea, merkatarien kale historikoa, ia hutsik dago gaur egun.

Patriarken Hilobia dago hantxe. Musulmanentzat leku sakratua da, baina tenplu bera toki santua da juduentzat ere; Ibrahimen Meskita. Israelgo Gobernuak tenplua bitan banatzea erabaki zuen 1997an. Baita hiria bera ere.

Hiri zatitua

Hebron, bada, bitan zatitutako hiria da. H1 eremua palestinarren esku dago, eta 200.000 palestinar bizi dira han. H2 eremuan, berriz, 30.000 palestinar eta 800 kolono bizi dira. Bi komunitateen artean, ehunka soldadu. Issa Amro Hebrongo Kokaguneen Kontrako Gazteak erakundeko kidearen hitzetan, euren identitatea ezabatzen ari dira: «Kontrolgune gehiago, kale itxi gehiago, apartheid gehiago».

Hebronen zatiketa okupazioaren azken pausoa izan zen palestinarrentzat, baina badirudi ez dela azkenekoa izango. Saeb Erakat PAE Palestina Askatzeko Erakundeko idazkariaren esanetan, «anexioaren testuinguruan» ulertu behar da iragarpena: «Estatu Batuek kokaguneak zilegi direla esan ostean, begien bistako lehen emaitza da kokagune berria eraikitzeko erabakia». Nazioarteko zuzenbidearen arabera, kokaguneak legez kanpokoak dira, baina okupazio politikaren emaitzarik sendoena da.

Zisjordanian 2,8 milioi palestinar bizi dira. Israelek 132 kokagune eraiki ditu 1967tik, eta kolonoek, gobernuaren baimenik ez duten beste ehun bat. Guztira, 413.000 kolono bizi dira han —Jerusalem ekialdean, 200.000—.]]>
<![CDATA[Armada urrian erasoka hasi zitzaienetik matxinoek 80 zibil hil dituzte Kongon]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2019-11-27/armada_urrian_erasoka_hasi_zitzaienetik_matxinoek_80_zibil_hil_dituzte_kongon.htm Wed, 27 Nov 2019 00:00:00 +0100 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2019-11-27/armada_urrian_erasoka_hasi_zitzaienetik_matxinoek_80_zibil_hil_dituzte_kongon.htm
Miliziak gutxienez zortzi lagun hil zituen igande iluntzean, eta, herritarrak, biharamunean, protesta egin zuten kasko urdinek erasoak direla-eta ez ikusiarena egiten dutela salatzeko. Monusco Kongoko Errepublika Demokratikorako Nazio Batuen Misioak Beni hirian duen egoitzara zuzendu ziren, eta eraikina arpilatu eta erre egin zuten. Kasko urdinen kontrako protestetan lau zibil hil eta hainbat zauritu ziren.

Angelus Kavuthirwaki ekintzaileak jakinarazi duenez, poliziek eta armadako kideek, protestan elkartutakoak sakabanatze aldera, «balekin» erantzun zuten.

Mathias Gillmann Monuscoren bozeramailearen hitzetan, egoera gaiztotu egin da: «Dozenaka manifestarik harriekin eraso egin zieten kasko urdinei, lau auto erre zituzten, esparruaren murrua hondatu zuten eta hainbat bulego kiskali zituzten». Kasko urdinek aireportura alde egin behar izan zuten, handik zortzi kilometrora baitago. Florence Marshall nazioarteko erakundeak hiriburuan duen eledunak baieztatu du jendea haserre dagoela: «Aurretik, Beni hiriko udaletxea erre zuten eta kaleetan barrikadak egin zituzten». Monusco 18.000 kidek osatzen dute.

Ugandako milizia

ADFko milizien erasoak ez dira berriak. Milizia Ugandan sortu zen, 1990ean, garai hartako gobernuari oposizioa egiteko, Yoweri Museveniri. NALU Uganda Askatzeko Armada Nazionala talde armatuarekin egin zuen bat, eta, armadatik babesteko, milizeik muga zeharkatu zuten. Hasieran, Mobutu Sese Seko Kongoko presidentearen babesa izan zuten, baina, gerora, gobernu aldaketarekin miliziaren aurkako operazio militarrak hasi zirenean, herritarren kontra egiteari ekin zioten, bereziki 2013tik aurrera. Kongoko Errepublika Demokratikoko armadak Sokola operazio militarra abiatu zuen hurrengo urtean. Miliziari, bi urtean, 1.417 pertsona bahitzea eta 1.351 exekutatzea leporatu zioten.

Inork ez daki oso ondo nortzuk osatzen duten milizia eta zeintzuk diren matxinoen asmoak. Ustez Estatu Islamikoarekin egiten dute bat, baina atzean fenomeno konplexuago bat dago, ilunagoa, tartean haurrak errekrutatzen dituena. Inguruan, gainera, milizia gehiago ere badira, lapurretak, hilketak eta sarraskiak egiten dituztenak ere. Kongoko armadaren uniformeak janzten dituzte erasoak egiteko, eta, gero, basoan desagertzen dira. Ipar Kivuko orografia malkartsua ezkutaleku aparta da matxinoentzat.

Afrikan biztanle gehien duten herrialdeen artean laugarrena da Kongoko Errepublika Demokratikoa —82 milioi biztanletik gora dauka—. Eremuz, berriz, bigarrena da. Munduko herrialde aberatsenetako bat da baliabide naturalei dagokienez —kobalto ekoizlerik handiena da, gailu elektronikoak egiteko ezinbestekoa den elementu kimikoa—, baina biztanleak munduko pobreenen artean daude. Gerrak utzitako arrastoek ere badute zeresana egungo egoeran. Kongoko II. Gerra 2003an bukatu bazen ere, ipar-ekialdeko probintzietan gatazka larria dute oraindik ere —II. Mundu Gerraz geroztik biktima gehien eragin zuen gatazka izan zen gerra hura—.

Herrialdeak 1960an lortu zuen independentzia Belgikatik. Mobutu Sese Sekoren estatu kolpearen osteko diktadura militarrak 1965etik 1997ra iraun zuen, eta itzela izan zen. Laurent-Desire eta Joseph Kabila aita-semeak txandakatu ziren ondoren agintean, harik eta Kabila, boterean gotortu ostean, kanporatu zuten arte. Urtarriletik Felix Tshisekedi dago agintean. Atzo, herritarrak babesteko agindua eman zien presidenteak armadari eta kasko urdinei. NBEren Segurtasun Kontseiluan egoeraz aritzeko eskaera ere egin zuen.

Ebola, elgorria eta malaria

Kongoko Errepublika Demokratikoak, berriz, osasun arazo itzelei egin behar die aurre. Ebola birusak bi mila herritar baino gehiago hil ditu iazko abuztutik. Herrialdeko hamargarren ebola izurritea da 40 urtean. Ipar Kivuko egoerak, gainera, handik alde egitera behartu ditu gobernuz kanpoko hainbat erakundetako langileak, tartean medikuak. Helen Barclay-Hollands World Vision erakundeak eremuan duen zuzendariak ohartarazi du indarkeria garairik okerrenean datorrela, ebola epidemia gainditzekotan zirenean.

Elgorriak beste 4.000 lagun hil ditu, eta malariak, berriz, 40.000 hildako eragiten ditu urtero. Kinshaha hiriburuan, bestalde, 42 lagun hil ziren atzo euriteek sortutako luizien ondorioz.]]>
<![CDATA[Uigurren zulo beltza azalera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/017/001/2019-11-26/uigurren_zulo_beltza_azalera.htm Tue, 26 Nov 2019 00:00:00 +0100 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1872/017/001/2019-11-26/uigurren_zulo_beltza_azalera.htm
Pekinek aspaldian ekin zion uigurren kontrako errepresioari, baina azken urteetan gogortu egin da jazarpena, eta orain erabat azaleratu da uigurrak zulo beltz batean bizi direla.

ICIJ Ikerketa Kazetarien Nazioarteko Partzuergoak hamalau herrialdetako hamazazpi komunikabidetan argitaratutako dokumentuek argazki itzela atera dute. II. Mundu Gerraz geroztik ez zen ezagutzen gutxiengo etniko bat atxikitzeko horren kontzentrazio esparru sare handirik: ehundik gora esparru daude eskualdean, eta horietan milioi bat uigur baino gehiago dago preso.

Satelite bidezko irudien eta lekukoen bidez jakin denez, eraikin itxiak dira, txarrantxaz inguratutakoak, eta barruan ziegak daude, non presoak gau eta egun dauden zelatatuta bideokameren bidez. Zumrat Dawut 37 urteko uigurraren lekukotza jaso du ikerketak: «Ez zegoen oherik, lurrean etzan behar izaten genuen, baina ez ginen denak sartzen; hortaz, txandakatu egiten ginen gau batean lo egin eta bestean esna egoteko. Bainuak zabalik zeuden, eta denek ikus zezaketen. Eskuak eta hankak bilurrez lotuak genituen, eta, kamerekin, bazter guztietan gertatzen zena ikus zezaketen». Zumratek hiru hilabete eman zituen preso harik eta haren senarraren salaketari esker atera ahal izan zuen arte —AEBetan bizi da apiriletik—.

Atxilotzeak, mehatxuak, torturak, sexu-abusuak eta emakumeak antzutzea ohiko praktikak zirela salatu dute preso izandakoek. Nebijan Hojaahmetena da beste testigantzetako bat. Hamar urteko kartzela zigorrra ezarri zioten islamak eguneko agintzen dituen bost errezoak egiteagatik.

Barne auzi bat

Txinak ukatu egin du kontzentrazio esparru sekretuak izatea. Geng Shuang Atzerri Ministerioko eledunaren hitzetan, «trikimailu zeken bat» baino ez da, «terrorismoaren eta erradikalizazioaren kontra» abian jarri duten kanpaina «belzteko». Txinarentzat, «ideologikoki hezteko eta trebatzeko» zentroak dira. Eufemismo horrekin barne auzitzat duen gatazka ezkutatu nahi du.

PCC Txinako Alderdi Komunistak 2014an jarri zuen abian muturreko islamistak atxilotzeko kanpaina. Urumqi hiriburuan urte hartako maiatzean izandako atentatua izan zen abiapuntua, baina, orduz geroztik, ohiko bihurtu du uigurren kontrako sarekadak, epaiketa masiboak eta exekuzioak. 2016an, Chen Quanguo izendatu zuten eskualdeko arduradun politikoa, eta, analisten arabera, errepresio sistemaren ideologoa da. 2017ko ekaina hilabete beltza izan zen: aste bakar batean, 19tik 25era, 24.412 uigur identifikatu zituzten eta horietatik 706 preso sartu. Beste 15.683 kontzentrazio esparruetara eraman zituzten. Horietan asimilazio politika bat ezartzen dute, ideologikoa eta erlijiosoa; izan ere, uigurrek mandarin klaseak jasotzen dituzte, eta islamari uko egin behar diote.

2017koak dira kontzentrazio esparruen inguruko lehen lekukotzak. Nazio Batuen Erakundeko Arraza Bazterketa Ezabatzeko Batzordeak iazko abuztuan ohartarazi zuen gutxienez milioi bat uigur zituztela atxilotuak.

Jazarpena, baina, ez da berria. Alim Seytoff Uigurren Ameriketako Elkarteko presidenteordeak «genozidioa bat» gertatzen ari zela ohartarazi zion duela hamar urte BERRIAri: «Zapalduta bizi dira uigurrak, baztertuta. Gure kulturaren kontra ari dira egunero. Gure arrastoak ezabatzen ari dira. Egiaz egiten ari direna gure nortasunaren kontrako erasoa da».

Etnien arteko tentsioa

Xinjiangen hamabi milioi uigur bizi dira, baina azken urteotan hazi egin da han etniako kolonoen kopurua. Pekinen asimilazio politikaren estrategia horrek bi etnien arteko tentsioa eragin du. 2009an izan ziren borrokarik latzenak; Urumqin 200 lagun inguru hil ziren. Orduz geroztik, egoera gaiztotu egin da. Hiriak militarizatuta daude, miaketak etengabeak dira, eta debekuen zerrenda gero eta luzeagoa da: salam alekum agurra debekatuta dago, hala nola emakumeek gorputz osoko beloa janztea, edo haurrei izen estremistak jartzea.

Uigurrak Turkiar jatorriko etnia bat dira, eta islama dute erlijiotzat. Uigurrek 1933an aldarrikatu zuten Ekialdeko Turkestango Errepublika. Sobietar Batasunak, ordea, indarrez galarazi zuen askatasun amets hura. Txinako Alderdi Komunistak boterea hartu eta sei urtera, 1955ean, eskualde autonomo izendatu zuen Xinjiang. SESBen gainbeherarekin independentismoaren nahia piztu zen, 1990ean, eta iraultza horrek lorratz sakona utzi zuen. Egun ere badira hainbat mugimendu independentista.]]>
<![CDATA[Polisarioak su-etena haustea aztertuko du, bake prozesua antzua izan dela egiaztatuta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/002/2019-11-23/polisarioak_su_etena_haustea_aztertuko_du_bake_prozesua_antzua_izan_dela_egiaztatuta.htm Sat, 23 Nov 2019 00:00:00 +0100 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/002/2019-11-23/polisarioak_su_etena_haustea_aztertuko_du_bake_prozesua_antzua_izan_dela_egiaztatuta.htm
Hura sortu eta 28 urtera, ezerezean geratu da misioaren eginkizuna. Marokok eta Fronte Polisarioak 1991n sinatu zuten bake akordioa, hamasei urteko gerrari amaiera emanez, baina statu quo-a ez da aldatu, bi aldeek erreferenduma egiteko konpromisoa adostu bazuten ere.

Bien bitartean, egoera latza da. Mendebaldeko Saharan, giza eskubideen urraketa sistematikoa da, eta sahararrak jazarrita bizi dira, adierazpen askatasunik ere ez dutela. Minursok ez ikusiarena egiten du —urraketak ikuskatzen ez dituen munduko bake misio bakarra da—.Tindufen (Aljeria) errefuxiatu gisaz bizi diren sahararren egoera ere latza da; 1975etik daude han, baldintza ankerretan, jaioterrira itzuli ezinik.

Egoera kritikoa da

Polisarioaren esanetan, «egoera kritikoa» da, eta nazioartearen jarrerak «bake akordioa osotasunean berriz aztertzea» beste aukerarik ez dio uzten. Zehaztu du zergatik ez duen erakundeak eraginkortasunik: Minurso Marokoren «aginduetara eta esanetara» dagoela dela dio testuak, «ez diolako legez kanpoko okupazioa amaitzeko exijitzen». «Menpekotasun» horri «eskandalagarria» iritzi dio.

Horst Kohler NBEren Mendebaldeko Sahararako azken mandatariak maiatzean dimisioa eman zuenetik, erakundeak ez du ordezkorik izendatu. Marokoren eta Fronte Polisarioaren arteko azken elkarrizketa ofizialak 2008an egin ziren, New Yorken. Ordutik, Kohlerrenak izan dira ahaleginik zintzoenak, baina haren dimisioak hutsean utzi zuen hemezortzi hilabeteko prozesua. Polisarioaren hitzetan, azken ebazpena «kolpe gogorra» izan da mandatari ohiak emandako «bultzada politikoarentzat».

Fronte Polisarioak XV. Kongresua egingo du abenduaren 19tik 21era, eta baliteke mugarri bat ekartzea, azken komunikatuak ikusita. SEAD Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoko Gobernuak zehaztu du ez duela bake planetik at dagoen ezein konponbide onartuko. Komunikatuan dioenez, «neurritasunez» jokatu du orain arte. Marokoren jarrera bestelakoa izan da: «Irmokeriaz ari da, bakerako ahaleginak etengabe oztopatzen eta xantaia eginez».

Marokok 1975ean okupatu zuen Mendebaldeko Sahara; Espainiako kolonia izandakoa deskolonizazio prozesuan dago, nazioarteko zuzenbidearen arabera.]]>
<![CDATA[Saharako herria laguntzeko konferentzia bat egiten ari dira Gasteizen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/017/001/2019-11-23/saharako_herria_laguntzeko_konferentzia_bat_egiten_ari_dira_gasteizen.htm Sat, 23 Nov 2019 00:00:00 +0100 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1887/017/001/2019-11-23/saharako_herria_laguntzeko_konferentzia_bat_egiten_ari_dira_gasteizen.htm
Abdulah Arabi Fronte Polisarioak Euskal Herrian duen ordezkariaren hitzetan, asmoa da 44 urte dituen gatazka horri irtenbidea bilatzeko estrategiak aztertzea eta partekatzea: «Bake prozesuan ez da izan aurrerapausorik, eta autodeterminazio eskubidearen aldeko borroka horretan beste bide batzuk aztertu behar ditugu». Espainiak auzian duen erantzukizun politikoaz ere arituko direla zehaztu du ordezkari sahararrak: «Ondorioak latzak dira. Marokok legez kanpo ustiatzen ditu gure baliabide naturalak, eta, bitartean, sahararrak errefuxiatuta daude, basamortuan erbesteratuta, edo lurralde okupatuetan, erabat jazarrita».

Europako hiri batean egiten da urtero konferentzia, etenik gabe, 1975. urteaz geroztik, nazioartekoa den arren. Marokoren okupazioarekin batera sortu ziren elkartasun taldeak: hitzaldiak, tailerrak, mintegiak eta bilerak egin dituzte bi egunez.]]>
<![CDATA[«Hobe da bonba batekin hiltzea, sahararrak umilia gaitzaten uztea baino»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1920/018/001/2019-11-23/hobe_da_bonba_batekin_hiltzea_sahararrak_umilia_gaitzaten_uztea_baino.htm Sat, 23 Nov 2019 00:00:00 +0100 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1920/018/001/2019-11-23/hobe_da_bonba_batekin_hiltzea_sahararrak_umilia_gaitzaten_uztea_baino.htm <![CDATA[Teheranen kontrako protestak piztu dira Irango Kurdistanen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1914/021/001/2019-11-17/teheranen_kontrako_protestak_piztu_dira_irango_kurdistanen.htm Sun, 17 Nov 2019 00:00:00 +0100 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1914/021/001/2019-11-17/teheranen_kontrako_protestak_piztu_dira_irango_kurdistanen.htm
Protestak herrialde osora zabaldu dira, baita hiriburura ere. Balutxistanera doan errepide nagusia ere blokeatu zuten herritarrek, eta hainbat banku eta gasolina zerbitzugune erre zituzten. Gutxienez 50 hiritan hedatu ziren protestak atzo iluntzean. Irakek Shalamchen hegoaldeko muga itxi zuen bart.

Hasan Rohani presidenteak hirukoiztu egin du petrolioaren prezioa, eta erosketa bera ere mugatu egin du. Ostiral goizaldean ezarri zuten igoera, aurretik iragarri ere egin gabe. Litroa 30.000 rialera igo du, eurotan, 25 zentimo. Ameriketako Estatu Batuek auzi nuklearraren harira ezarritako zigorrek krisi ekonomiko latza eragin dute, eta herritarrak ez daude prest eguneroko bizimoduari eragingo dien neurria onartzeko. Hainbat parlamentarik, protesten tamaina ikusita, premiazkoa ikusi dute atzera egitea.

Hermetismoa

Irango Kurdistanen protestak ez dira berriak. Rojavan Turkiak egin berri duen inbasioa salatzeko manifestazioak egin zituzten aurreko asteetan. Kurdistan lau estatutan dago banatuta, eta guztietan pairatu dute kurduek zapalkuntza gogorra. Iranen menpeko eremuan hermetismoa ia erabatekoa da. Zahra Mohammadi 29 urteko ekintzailea maiatzean atxilotu zuten, kurduen eskubideak defendatzeagatik. Amnesty Internationalek haren egoera salatu du.]]>
<![CDATA[Gerra zibileko zauriek eta talka etnikoek markatuko dituzte Sri Lankako bozak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2019-11-16/gerra_zibileko_zauriek_eta_talka_etnikoek_markatuko_dituzte_sri_lankako_bozak.htm Sat, 16 Nov 2019 00:00:00 +0100 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2019-11-16/gerra_zibileko_zauriek_eta_talka_etnikoek_markatuko_dituzte_sri_lankako_bozak.htm
Premadasa tamil tigreen gerrillak hildako presidente izandakoaren semea da; Ranasinghe Premadasa 1989tik 1993ra egon zen agintean, gerrillariek hil zuten arte. Semeak, baina, bere aurkari nagusiaren diskurtsotik bereizte aldera, herrialdearen aniztasuna bermatzeko eta gutxiengoen eskubideak babesteko promesa egin du, hartara, musulmanen eta tamilen botoa erakartzeko.



Apirileko atentatuak

UNP Batasun Nazionalerako Alderdiko hautagai berria da Premadasa. Egun agintean dagoen alderdiak aurpegi berri batekin isilarazi nahi izan ditu iragan apirilean uhartean izandako atentatuen ostean gobernuak jaso zituen kritikak. Apirilaren 21eko goizaldean, hogei minutuan, sei atentatu egin zituzten lau hotelen eta hiru elizaren kontra. Orotara 300 lagun hil eta beste 500 zauritu zituzten. Jihad Islamikoak hartu zituen bere gain erasoak, baina gerora agerian geratu zen zerbitzu sekretuek apirilaren hasieratik bazutela atentatuen inguruko informazioa, eta ez zutela ezer egin horiek saihesteko. Gobernuarekiko babesa higatu zuen horrek, baita atentatuen ostean sortu zen krisi ekonomikoak ere, bereziki turismoak behera egin zuelako.

Premadasak gobernu programa aurrerakoi bat ere plazaratu du, txiroen aldeko neurriak iragarriz, eta, babes zabalagoa lortze aldera, koalizio bat eratu du talde txikiagoekin, tartean bi alderdi musulman nagusiekin: NDF Fronte Demokratiko Berria.

Gotabaya Rajapaksaren ibilbidea eta ideologia oso bestelakoa da. SLPP Sri Lanka Podujana Peramuna alderdi nazionalista zingales budisten identitatearen ikur bilakatu da militar izandako hautagaia, eta segurtasun nazionala bihurtu du bere mezuaren ardatza; izan ere, irmo jokatzea hitzeman du. Defentsa idazkari ere izan zen haren anaia presidente izan zen urteetan (2005-2015): Mahinda Rajapaksari egozten zaio tamil tigreen gerrillarekin amaitu izana, eta, batzuentzat heroia den bezala, askorentzat gerrako basakerien erantzulea da. Mahinda Rajapaksak 2015eko bozak galdu zituen, eta orain haren anaiak hartu du lekukoa, hari ere hainbat hilketaren erantzule izatea leporatu badiote ere.

Erasoaldi ankerra

LTTE Tamil Eelameko Askatasun Tigreen eta armadaren arteko gerra zibilak ia hiru hamarkada iraun zuen, 1983tik 2009ra, eta duela hamar urte eman zuten amaitutzat, gobernuak erasoaldi militar zabal eta anker baten ostean garaipena aldarrikatu zuenean. NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, gerrako azken asteetan 70.000 zibil hil zituzten eta gerra krimenak egin ote ziren ikertzen ari da -ospitaleak eta iheslarien eremuak ere bonbardatu zituzten-. Orotara 100.000 lagun baino gehiago hil ziren gerran, eta egun 30.000 iheslari daude.

Velupillai Prabhakaranek sortu zuen LTTE, 1976an, uhartearen ipar-ekialdean tamilen estatua sortzeko. Urteekin munduko gerrillari talderik boteretsuenetakoa izatea lortu zuen, eta uhartearen laurdena ere kontrolatu zuen de facto-ko estatu bat sortuz, lege eta gobernu propioekin.

Gobernuarekin antzuak izan ziren hainbat su-eten adostu zituzten. Mahinda Rajapaksaren estrategia militarraren aurrean, gehiengo sinhalar budistaren bazterkeriaren aurka matxinatu ziren tamilek ezin izan zuten ezer egin. Sri Lankako armadaren erasoaldiek uharteko ekialdetik kanporatu zituzten 2006an, eta hurrengo urtean, 2007an, iparraldetik. Gerra amaitzean, matxinoen hurbileko alderdi bat sortu zen: TNA Tamilen Aliantza Nazionala. Iparraldeko probintzian bozak irabazi zituen 2013an, 38 ordezkarietatik 30 eskuratuta. Autogobernuan eskumen eskasak ditu, eta alderdiak estatu propioa sortzeko eskaria baztertu du; irtenbide federal baten alde egiten du.

Tamilak hinduistak dira, baina musulman mairuen eta budista zingalesen arteko talka ere areagotu egin da azken urteetan. ]]>
<![CDATA[Boliviako oposizioko kide batek presidente izendatu du bere burua quorumik gabe]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2019-11-14/boliviako_oposizioko_kide_batek_presidente_izendatu_du_bere_burua_quorumik_gabe.htm Thu, 14 Nov 2019 00:00:00 +0100 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2019-11-14/boliviako_oposizioko_kide_batek_presidente_izendatu_du_bere_burua_quorumik_gabe.htm
Evo Moralesek irmo erantzun zuen: «Historiako kolperik maltzurrena eta zorigaiztokoena izan da». Halaber, Añezi herria zapaltzen ari den armadaren eta Poliziaren esanetara aritzea egotzi zion, eta zehaztu haren izendapena konstituzioaren kontrakoa dela: «Bolivia herriaren boterearen kontrako oldarraldia jasotzen ari da».

Buruzagi indigenak bera babesten duten alderdikideentzako hitzak ere izan zituen Mexikotik: «Zorionak anai-arrebei, batasunarekin eta duintasunarekin arbuiatu dutelako eskuin arrazista, kolpista eta herri-saltzailearen manipulazioa». Twitterretik ari da presidente ohia, iragan igandean dimisioa eman zuenetik sare hori erabiltzen baitu mintzatzeko. Moralesek Mexikon hartu du babesa, gobernuak «arrazoi humanitarioengatik» asilo politikoa eman baitio.

Talka dialektikoa

Boliviako polarizazioa, bada, agerian geratu da bi buruzagien arteko talka dialektikoan. Añezek adierazi zuen dagokion lekua hartu baino ez duela egin, eta estatu kolpea izan dela ukatu: «Ezin zen estatuaren hutsunerik egon, kalean dagoen bandalismoa aintzat hartuta». MAS parlamentuko saioari «boikot egiten» saiatu zela esan zuen. Moralesena, berriz, «ekintza koldarra» izan zela: «Morales presidentea nahi izan zuelako joan zen, ez zelako herrialdeari erantzutera ausartzen, eta biktimarena egin nahi du munduari helaraziz estatu kolpe bat izan dela».

Nuñezek Hauteskundeetarako Auzitegi Gorena izendatzeko asmoa agertu zuen, ondoren trantsiziorako gobernua osatu eta, hartara, bozetara deitu ahal izateko. Haren hitzetan, «irtenbidearen aldeko» urratsa egin dute.

Nuñezek Gobernuaren Jauregiko balkoitik egin zuen bere lehen agerraldia. Williams Kaliman armadako buruak ezarri zion presidentetzako xingola. Konstituzionalaren sostengua ere jaso zuen, baita urriaren 20ko bozez geroztik, irregulartasunak izan zirela argudiatuta, protestak sustatu dituen buruzagi zibilarenak, Luis Fernando Camachorenak.

AEB Ameriketako Estatu Batuek eta Brasilek ere babestu zuten izendapena. Argentinak eta beste hainbat herrialdek ez zuten izendapena aitortu, baizik haren zilegitasuna zalantzan jarri.

La Pazen giroa tenkatuta dago. Nuñez jauregian kargua hartzen ari zen unean, milaka lagun zeuden eraikiaren kanpoaldean whipala indigenen ikurra eskuetan eta gerra zibilaren aldeko oihuak aldarrika. Poliziek negar gasa erabiliz sakabanatu zituzten. Urriaren 23az geroztik izandako protestetan zortzi lagun hil dira, hiru gutxienez poliziek eta armadako kideek egindako tiroen ondorioz. Beste 500 zauritu daude.

Kale nagusiak, berriz, hutsik daude, dendak itxita eta garraio publikoa etenda. Betty Yañiquez MASeko buruzagiak adierazi zuen bozen aurretik prestatuta zegoen estatu kolpea ikusarazten ari direla egunotan: «Indar armatuak kalean izatea da horren erakuslea».]]>
<![CDATA[Boliviara «azkar eta indar handiagoarekin» itzuliko dela jakinarazi du Evo Moraselek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2019-11-13/boliviara_azkar_eta_indar_handiagoarekin_itzuliko_dela_jakinarazi_du_evo_moraselek.htm Wed, 13 Nov 2019 00:00:00 +0100 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2019-11-13/boliviara_azkar_eta_indar_handiagoarekin_itzuliko_dela_jakinarazi_du_evo_moraselek.htm
Hegazkinetik bertatik grabatutako bideo laburrean zehaztu zuen larunbatean armadako buruzagi batek bera hiltzearen truke 50.000 dolar agindu zituela. Ondoren mintzatu zen kazetarien aurrean, neke zantzuekin, eta adierazi bere kontrakoa «estatu kolpea» izan zela, «etxeak erre eta arpilatu» zituztelako eta «poliziek eta armadako kideek izuaren politika» zabaldu zutelako. Borrokek «okerrera egin ez zezaten» amore eman zuela.

Erbesterako zeharkaldia ez zen samurra izan. Mexikoko Gobernuak «arrazoi humanitarioak» argudiatuta eman zion asilo politikoa buruzagi indigenari, baina zeharkatu beharreko herrialdeen jarrera ez zen berbera izan. Marcelo Ebrard Mexikoko Atzerri ministroak armadaren hegazkinaren ibilbidea odisea diplomatiko batekin parekatu zuen: «Latinoamerikako politikan zehar izandako bidaia izan da». Paraguain, Perun, Ekuadorren eta Brasilen baimenak lortu behar izan zituen diplomazialariak. Boliviako militarren baimena ere jaso behar izan zuen hegazkina han lurreratu ahal izateko.

Linbo politikoa

Moralesek erbestetik kasu egin beharko dio orain iragan urriaren 20ko bozen ostean piztutako krisi politikoari. Bolivia ataka zailean dago. Protestak apalduz doaz hiri nagusietan, baina militarrak eta poliziak erruz daude kaleetan, eta, botere hutsunea aintzat hartuta, etorkizuna lausoa izango da, epe laburrean behintzat.

Oposizioa jada hasi da egoera bideratu nahian, eta atzo bertan trantsizioa aztertzeko lehen saiakera egitekoak ziren parlamentuan.

Linbo politikoari irtenbidea bilatzea da erronka. Jeanine Añezek hartu du gidaritza oposizioan. Senatuko bigarren presidenteordea da, eta erantzukizunez jokatzeko hitza eman du: «Herrialdeak bakea eta ziurtasuna behar ditu». Añez da presidentetza hartzeko prestasuna agertu duen bakarra, betiere trantsizioko gobernua eratu eta urtarrilean hauteskundeetara deitzeko helburu bakarrarekin.

Legebiltzarrean egin beharreko saiorako quoruma egotea da gakoa; izan ere, orain arte gobernuko ordezkariak izandako gehienak dimisioa emanda daude edo ezkutatuta.

MAS Sozialismorako Mugimenduko jarraitzaileek bermeak eskatzen dituzte, eta egun bateko epea eman dute ordena konstituzionala ezartzeko; bestela greba amaigabeari ekingo diotela jakinarazi dute. Atzo, bada, milaka lagunek martxa bat egin zuten hiribururaino, presidente ohiari babesa erakutsi eta oposizioak martxan jarritako bidea eragozteko.

Polarizazioa

Morales 2005ean iritsi zen agintera, eta beste bitan lehiatu ostean eutsi zion presidentetzari, aise irabazita. 2016an, baina, konstituzioa aldatu, eta laugarren agintaldi batera aurkeztea eragozten zion legea aldatzeko erreferenduma antolatu zuen, eta, ordukoan, ezezkoa nagusitu zen. Iragan urriko bozetan iruzur egin izana leporatu zion oposizioak, eta, bozak errepikatzeko prest agertu bazen ere, «bake soziala bermatzeko» kargua utzi zuen.

Boliviaren polarizazioa jarri du agerian gatazkak, zurien eta indigenen artekoa, dirudunen eta pobreen artekoa, herrialde berean baina mundu ezberdinetan bizi diren bi errealitateena. Moralesen gobernuak arrakala hori apaltzeko ahalegina egin du eta, igandean, dimisioa ematean gogorarazi zuen «konkista sozial» handiak egin dituztela urteetan.

Datuek ere berresten dute gizarte politiketara bideratu dituztela bitartekoak. Azken hamahiru urteetan ekonomiak hobera egin du, barne produktu gordina, batez beste %4,9 hazi baita urteko. Pobreziak, berriz %60tik %35era jaitsi da eta langabezia tasa %9,2tik %4,1era. Analfabetismoak ere behera egin du, %13tik %2,4ra.]]>