<![CDATA[Kristina Berasain Tristan | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 21 Aug 2019 16:07:01 +0200 hourly 1 <![CDATA[Kristina Berasain Tristan | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Chiapasen, tortura da Poliziaren ikerketa metodorik kutunena»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1896/016/001/2019-07-19/chiapasen_tortura_da_poliziaren_ikerketa_metodorik_kutunena.htm Fri, 19 Jul 2019 00:00:00 +0200 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1896/016/001/2019-07-19/chiapasen_tortura_da_poliziaren_ikerketa_metodorik_kutunena.htm
Iraultza zapatistaren 25. urtemuga bete da aurten. Zein da egoera Chiapasen?

Errepresioa bere horretan da. Presentzia militarra eta paramilitarra izugarria da. Altxamendu zapatistarekin etorri zen armada, eskoletan eta leku publikoetan sartuz, erabateko indarrez, eta horrek desplazatu ugari eragin ditu. Badira hamar urtez desplazatuta bizi diren komunitateak. Azkenaldian, egoera makurtu egin da. 1995etik lehen aldiz armadaren lur arraseko hegaldiak ikusi ditugu, eta urte hasieratik oso militarizatuta daude eremu zapatistak. Chiapasen bereziki indigenak bizi dira, eta komunitate horiek behinolatik daude baztertuta. Hori izan zen iraultza piztu izanaren arrazoietako bat. Gobernuak ahaztuak ditu komunitateak, eta ez du inolako garapenik sustatu, are gutxiago indigenen kosmobisioaren ikuspuntutik. Oso komunitate pobreak dira, pobreetan pobreenak.

Intentsitate apaleko gerraz hitz egiten da...

Chiapasen indarkeria egoera larrian bizi gara, talde armatuen ekintzek krisi humanitarioak eragiteraino. Chiapas Mexikoko estaturik pobreena da. Chalchihuitan da estatuko herririk pobreenetakoa. Iparraldean dago, eta desplazatu ugari daude han, 5.000 inguru, mendira joan zirenak. Neguan 11 lagun hil ziren hotzez. Giza laguntza eraman zieten, baina artoa eta babarrunak banatu beharrean, produktu prozesatuak banatu zizkieten. Chenalhon antzekoa da egoera. Muturreko pobrezian bizi dira.

Txostena atera berri duzue. EZLNren esku dauden komunitateetan indarkeria handiagoa dela salatu duzue bertan.

Bai. Hala da. 1995. eta 2001. urteen bitartean 12.000 desplazatu egon ziren, eta 200 lagun hil edo desagerrarazi zituzten. Erresistentzian dauden komunitateen kontrako jazarpena handiagoa da. Hala izan da beti. Actealeko erasoa izan da orain arteko bortitzena. 1997ko abenduaren 22an 45 lagun hil zituzten han. Estatu krimen bat izan zen. Actealen, dena den, justiziaren eta memoriaren aldeko borroka itzela egin dute, eta egitura autonomoak eratu dituzte. San Andresko Akordioan jasota zegoena beren kabuz ezarri dute zapatistek, gobernuak ez baitzuen bere hitza bete; beraz, justizia administratzeko zentro propioak eratu zituzten, eta gobernu oneko batzarrak. Komunitate autonomoen ordezkariak elkartzen dira han, eta autogobernu eredu bat dute.

Iraultza zapatistak oihartzun handia izan zuen mundu zabalean. Egun ahaztutako beste gatazka horietako bat da. Nola dago mugimendua?

Iraultza oso bizirik dago, eta mugimendua oso irmoa da, nahiz eta erresistentziari ekin zioten komunitate zapatisten kontrainsurgentzia itzela izan. Erresistentzia apaltzeko plan ugari egon bada ere, denek egin dute porrot. Plan Chiapas 94 izan da erresistentzia ahultzeko estrategiarik handiena, baina zapatistek irmo jarraitzen dute borrokan, armarik gabe. Ekintza armatu bakar bat argudio aski litzateke armadaren esku hartze militarra justifikatzeko. Mugimendu zapatistak ekarpen handiak egin ditu, ahaztutako komunitateei hitza eta ikusgarritasuna eman die, eta administrazio propio bat eratu dute euren baliabideak kudeatzeko. Botere ariketa bat egiten ari dira autogobernuaren bidez, eta gero eta hezkuntza eta osasun baliabide sendoagoak dituzte. Oinarri bat ezarri dute, eta aurrerapen asko egon dira, baina asko dago egiteko. Herri indigenen oihua entzun egin behar da.

Preso dauden zapatisten egoeraz ohartarazi duzue, ezta?

Bai. Amerika Arteko Giza Eskubideen Batzordera jo izan dugu, baina ez gaituzte aintzat hartu. Preso dauden zapatisten egoera oso latza da. Haien eskubide guztiak urratzen dira. Torturatu egiten dituzte euren buruaren kontrako inkulpazioak sinatu ditzaten, eta urteak ematen dituzte preso epaiketarik gabe. Oraintxe, hamazazpi urtez epairik gabe preso egon den pertsona bat askatu dute, Juan Alvarez. Askotan ez dakite zergatik atxilotu dituzten, zertaz akusatzen dituzten, eta maiz ez dute gazteleraz hitz egiten, eta ez diete itzultzailerik jartzen eskura. Batzuetan tzotzilez mintzatzen den indigena bati tzeltalez mintzatzen den itzultzailea jartzen diote, eta, bai, biak hizkuntza indigenak dira, baina ez dira hizkuntza bera. Arbitrarietateak etengabeak dira, eta kartzelak errugabez beteta daude. Tortura da Poliziaren ikerketa metodorik kutunena Chiapasen. 2017. eta 2018. urteen artean 89 tortura kasu dokumentatu genituen. Exekuzioak ere izan dira, eta gobernuarentzat albo kalteak izan dira. Felipe Calderonen agintaldian oso ohikoa zen hori. Inpunitatea erabatekoa da.

Andres Manuel Lopez Obradorrek urtarrilean hartu zuen presidentetza. Zertan aldatu da egoera?

30 milioi lagunek babestu zuten AMLO. Ustez progresistagoa, irekiagoa, eta giza eskubideekin sentiberagoa izango zela uste genuen, indigenen hitzari erreparatuko ziola, baina ez da hala izan. Azken batean eskuinetik dator, priista izandakoa da [PRI Alderdi Iraultzaile Instituzionalekoa], eta sistemaren parte da; beraz, politika neoliberalari eutsi dio balizko garapen ekonomikoaren izenean. Itxaropena zutenek ere desengainua hartu dute, baina besteok ere behintzat beste jarrera bat espero genuen, eta formetan eta praktikan berdin dabil. Tren mayaren proiektuarekin aurrera jarraitzen du, komunitateei galdetu gabe zeintzuk diren euren beharrak edo lehentasunak, aintzat hartu gabe zapaltzen dituzten lurrak komunitate indigenen lurretan daudela. Proiektu horren eragina itzela izango da, ez soilik komunitateen egunerokoan, baita haien bizimoduan ere, faunari eta florari ere eragingo baitie. Petrolioa eta halako baliabide naturalak ustiatzeko multinazionalekin ari dira negoziatzen. Hobi asko daude oihanean, komunitate indigenen lurretan, eta meatzaritza eredu estraktibista ere garatzen ari dira, horietan lanean ari diren indigenak oso baldintza prekarioetan ari badira ere. Akuiferoak kutsatzen ari dira, eta indigenen osasuna arriskuan jartzen. Proiektu horien guztien kontra eta lurraren alde ari diren ekintzaileak mehatxatu eta hil egiten dituzte.]]>
<![CDATA[Hungarian hamalau lagun zigortu dituzte 71 iheslariren heriotzagatik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/021/001/2019-06-21/hungarian_hamalau_lagun_zigortu_dituzte_71_iheslariren_heriotzagatik.htm Fri, 21 Jun 2019 00:00:00 +0200 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1890/021/001/2019-06-21/hungarian_hamalau_lagun_zigortu_dituzte_71_iheslariren_heriotzagatik.htm
Erik Mezolaki epaileak adierazi du zigortuek bazekitela iheslariek hiltzeko arriskua zutela, hermetikoki itxi baitzuten hozkailudun kamioia: «Akusatuek ez zuten iheslarien heriotza desio, baina onartuta zuten gertatu zitekeela». Epaiak astungarri bat izan du, aintzat hartuta errefuxiatuak, etsita, kolpeka hasi zirela lagutza eskatzeko, eta trafikatzaileek, zarata entzun arren, ez zutela kabina ireki.

Epaileak, bada, heriotza krudel horren araberako zigor bat ezarri du, aurreneko instantzian ezarritakoa baino gogorragoa: orduan 25 urteko kartzela zigorrak ezarri zizkieten trafikatzaile sareko buruzagi bakoitzari; oraingoan, talde kriminal bateko kide izatea ere leporatu diete. Behin betiko epaia da.

Sareko buruzagiek pertsonen salerosketan aritu izana onartu dute; ez, ordea, hiltzaileak izatea. Afganistangoak dira epaituetako bi; Bulgariakoak beste hamabiak.

Errefuxiatuen Nazioarteko Egunean etorri da epaia; alegia, errefuxiatuen kopurua hogei urtean bikoiztu egin dela jakinarazi zuten egunean. Gaur egun, 70,8 milioi iheslari daude munduan, etxea eta jaioterria utzi eta ihesi joandakoak gerragatik, indarkeriagatik, jazarpenagatik edo goseagatik.

Bidean hiltzen direnen kopurua ere gora egiten ari da etengabe. Herenegun, esaterako, 22 iheslari hil ziren Mediterraneoan. Ontzia Marokotik itsasoratu zen, asteartean, 49 lagunekin, baina ferry batek erreskatatu zituenerako soilik 27 lagun zeramatzan; gainontzeko 22ak itsasoan desagertu dira.

Aurten jada 519 errefuxiatu hil dira Mediterraneoan. Nazioarteko Migrazio Erakundeak emandako datuen arabera, iaz 1.151 ito ziren.]]>
<![CDATA[Julian Assange AEBetara estraditatzeko agindua sinatu du Erresuma Batuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/020/001/2019-06-14/julian_assange_aebetara_estraditatzeko_agindua_sinatu_du_erresuma_batuak.htm Fri, 14 Jun 2019 00:00:00 +0200 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1893/020/001/2019-06-14/julian_assange_aebetara_estraditatzeko_agindua_sinatu_du_erresuma_batuak.htm
Assange (Townsville, Australia, 1971) iragan apirilaren 11n atxilotu zuten, Londresen. Auzipetua Ekuadorko enbaxadan egon da babestua zazpi urtean, baina, gobernu aldaketarekin, konfiantza hautsiz joan da, harik eta, baldintzapeko neurriak urratzea egotzita, asilo politikoa ukatu dioten arte. Lenin Moreno Ekuadorko presidenteak muga gorri bat igarotzea egotzi zion, besteak beste nazioarteko politikaz aritzeagatik. Westminsterko Magistratuen Auzitegiko epaile batek espetxeratzea erabaki zuen gero. AEBek, berriz, atxiloketaren berri izan eta berehala eskatu zuten estradizioa.

Assangek maiatzaren 2an deklaratu zuen lehen aldiz epailearen aurrean, eta estradizioaren kontra agertu zen, argudiatuta «pertsona ugari babestu» dituela kazetaritzari esker. Assangek behin baino gehiagotan ohartarazi du bere «bizitza arriskuan» legokeela estraditatuko balute.

Washingtonek hogei kargu leporatzen dizkio Wikileaks atariaren sortzaileari: konspirazioa, espioitza, dokumentu sekretuak zabaltzea, defentsa nazionalari lotutako informazioa desklasifikatzea... Denera 170 urteko kartzela zigorra ezar liezaiokete.

Assangek 2006an sortu zuen Wikileaks. Ataria zabalik da egun, eta dagoeneko 1,2 milioi dokumentu plazaratu ditu, tartean isilpeko informazioa duten zenbait agiri. Cablegate esan zioten filtrazioak eragin zuen polemikarik handiena: izan ere, batzuentzat adierazpen askatasunean oinarritutako ariketa zen, eta beste batzuentzat segurtasuna arriskuan jarri zuen zentzugabekeria.

'Cablegate'-a

2010eko azaroaren 28an, bost egunkarik 250.000 agiri diplomatiko argitaratu zituzten: orain arteko filtraziorik mardulena. Irak eta Afganistango gerren inguruko dokumentu sekretuak zeuden tartean. Assangek Chelsea Manning soldadu ohiari esker eskuratu zituen dokumentu horietako asko. Manningi, bada, 35 urteko kartzela zigorra ezarri zioten, eta, duela bi urte askatu bazuten ere, martxoan berriz kartzelatu zuten, auziaren inguruko saio batean deklaratzeari uko egiteagatik —Barack Obama presidenteak 2017an barkatu zion zigorra—.

AEBak ez dira, hala ere, hackerraren estradizioa eskatzen duten bakarrak. Suediako Fiskaltzak berriro ireki du haren kontrako auzi bat, bortxaketa salaketa batengatik. Auziaren jatorria ulertzeko, bederatzi urte egin behar da atzera. Assangek Stockholmen hitzaldi bat eman ondoren, bi emakumezkok salatu egin zuten, sexu erasoak egin zizkiela egotzita. Hiru delitu leporatu zizkioten, eta horietako bi iraungita daude. Bestea, «gradu txikiagoko bortxaketa», datorren urtean iraungiko da. Suediak nazioarteko atxilotze agindu bat eman zuen 2010ean. Assange urte bukaeran entregatu zen, eta estradizioaren inguruko lege prozesua zabalik zela lortu zuen Ekuadorren babes politikoa, 2012ko ekainean.]]>
<![CDATA[«Herri sahararraren askatasun aldarria dut inspirazio nagusia»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1855/032/001/2019-06-08/herri_sahararraren_askatasun_aldarria_dut_inspirazio_nagusia.htm Sat, 08 Jun 2019 00:00:00 +0200 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1855/032/001/2019-06-08/herri_sahararraren_askatasun_aldarria_dut_inspirazio_nagusia.htm
Saharar herriaren ahotsa zara. Musikaren bidez mundu zabalean oihukatzen duzu isilarazitako herri baten drama. Kantua aldarrikapena da zuretzat?

Musika aldarrikapenerako tresna bat da. Hunkitu egiten zaitu, eta abestien bidez modu zuzenean iristen zara pertsonen bihotzera; poza, tristezia, maitasuna edo bestelako emozioak sorrarazten ditu musikak, eta, nire kasuan, sinesten dudan hori aldarrikatzeko baliatzen dut; nire herriaren askatasuna aldarrikatzeko. Nire musika aldarrikapena da, herri sahararraren askatasun aldarria baita nire inspirazio nagusia. Nire bizitza pertsonala bera hartzen dut ardatz, azken batean nire herriaren historia bera islatzen baitu, saharar guztien historia, erresistentziarena, borrokarena, baina bestelako abestiak ere egiten ditut, maitasunaz, naturaz edo egunerokoaz hitz egiten dutenak.

Zure amonaren poemetan oinarritzen dira zure kantetako asko. Zer izan zen zuretzat amona?

Amona bizitzan izan dudan erreferenterik handiena izan da, pertsona gisa, baina baita nire sormen lanean ere: konpromiso hori zor diot. Hari esker naiz poesiaren eta musikaren zalea, eta horrek eragin handia izan du nigan. Amonaren poemak entzuten, buruz ikasten, errezitatzen eta abesten hazi nintzen, eta, are gehiago, niretzako poemak idatzi zituen amonak, nik musikatu nitzan. Pertsona zoragarria zen, eta artista paregabea, ez soilik niretzat, baizik eta nire herriarentzat. Haren legatua oso inportantea da; beraz, babestu egin behar dugu, eta nik musikaren bidez babesten dut.

El Jadra Mint Mabruk, fusilaren poetisa.

Hala deitzen zioten. Konprometitua zegoen gure herriaren borrokarekin. Niri idealekin kontsekuente izaten erakutsi zidan, baita sinesten dudanagatik gezurrik edo mugarik gabe borrokatzen ere. Haren ondarea izugarria da. Gai izan zen gerraren ankertasuna, herri sahararraren sufrimendua eta askatasun aldarrikapena poemetan islatzeko eta, horien bidez, mezu irmo bat zabaldu eta jendea hunkitzeko. Gerra frontean zegoela uste zuten askok, baina errefuxiatu gune batean bizi zen.

2008an argitaratu zenuen lehen diskoa. Ordutik lau argitaratu dituzu. Noizko bosgarrena?

Aurten argitaratuko dugu: Inshallah izena izango du. Mi canto, Mabruk, amonaren poemekin eta haren omenez egindakoa, Soutak eta Abbar el Hamada dira aurreko lau diskoak, eta, espero dut bide beretik jarraitzea, nire herriaren kausa ezagutarazteko modua baita niretzat musika.

Tabal perkusio tresna jotzen duzu, soilik emakume sahararrek jotzen duten tresna bat. Zure ikur bihurtu al da?

Bai. Tabala nire identitatearen parte da. Emakume sahararra naizela aldarrikatzeko modu bat da niretzat, boterea ematen didana. Gure kulturan oso tresna inportantea da, eta tradizioari heltzeko modu bat da; izan ere, nire musika modernoa da, eta, tabala ardatz bada ere, fusioa egiten dut. Afrikako musikariak eta musikari arabiarrak entzuten nituen gaztetan. Kuban izan nintzen ikasten, eta nazioarteko abeslariek ere eragina dute nigan; beraz, nolabait naizen hori guztia uztartzen da nire musikan. Zeharkaldi pertsonal baten emaitza da, errefuxiatu gune batean jaio baina munduan zehar bidaiatu duen pertsona batena.

Txalaparta ere perkusio tresna bat da. Oreka TX taldearekin arituko zara gaurko kontzertuan. Zer da zuretzat haiekin berriz jotzea Nömadak TX proiektuan elkarrekin aritu eta gero?

Pozarren nago berriz ere haiekin jotzeko aukera izateagatik. Lagun handiak dira, pertsona ederrak, eta musikari apartak. Hainbat urtez ibili ginen elkarrekin, eta asko ikasi nuenhaiengandik. Txalapartaren soinuarekin maiteminduta nago, eta sekulako gogoa daukat haiekin berriz jotzeko eta gure doinuak uztartzeko. Uste dut gau ahaztezina izango dela.

Zer-nolako kontzertua izango da?

Ni nire bandarekin arituko naiz. Azken bi diskoetako kantak joko ditugu, eta, hainbat momentutan, elkarrekin arituko gara. Espero dut kontzertu ederra izatea; batez ere, elkartasun ekitaldi bat ere badelako.

Askotan aritu zara Euskal Herrian. Gogoz al zinen itzultzeko?

Irrikan nago. Biziki maite dut Euskal Herria. Aspaldian ez dut jotzen, eta ilusio berezia egiten dit itzultzeak. Beti izan naiz ongi etorria, eta ezin dut ahaztu euskal gizarteak eta euskal erakundeek erabateko konpromisoa dutela gure herriarekin; hortaz, hitz onak baino ez ditut.

Duela hilabete gutxi betoa jarri zizuten Frantzian. Parisen ematekoa zinen kontzertua bertan behera utzi zuten. Frantzia Marokoren aliatu nagusia da. Horren eragina izan al zen?

Bistan da. Maroko aski ondo ezagutzen dugu, eta, kulturak politikari enbarazu egiten dionean, atzean injustizia bat dagoelako egiten dio. Marokok gure aberria okupatu zuen, eta okupazio horri eusteko jazarpena baliatzen jarraitzen du, giza eskubideak urratuz, baita adierazpen askatasuna bera ere. Mundu Arabiarraren Institutuaren Arabofolies jaialdian aritzekoa nintzen, eta presioak egon ziren nire kontzertua debekatzeko. Marokok esku sartzea onartezina da, baina estatuek oinarrizko eskubideak errespetatu beharko lituzkete. Frantzia askatasunaren aterpea izan da, eta ez luke difamazioak liluratu behar; neutrala izan beharko luke.

Noizko kontzertu bat Mendebaldeko Saharan? Aaiunen kontzertu bat ematearekin amesten al duzu?

Ametsik ederrena litzateke. Berrogei urte baino gehiago daramatzagu banatuta, diasporan, errefuxiatuen kanpalekuetan eta lurralde okupatuetan, amets bakar batekin borrokan: erresistentzia baketsuaren bidez egunen batean gure arbasoen aberrira itzultzea. Niretzat, nire lurrean jotzea amets ederrena litzateke; horrek esan nahiko luke libreak garela eta bakea lortu dugula. Inshallah!]]>
<![CDATA[«Bonba bat erori zen etxean»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/022/001/2019-05-12/bonba_bat_erori_zen_etxean.htm Sun, 12 May 2019 00:00:00 +0200 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1942/022/001/2019-05-12/bonba_bat_erori_zen_etxean.htm
Saudi Arabiak zuzentzen duen nazioarteko koalizioak duela bost urte hasi zuen matxinoen kontrako erasoaldia, eta ordutik gerra betean dago herrialdea. Yemengo krisi humanitarioa munduko larriena da, eta hori desplazatuen testigantzetan islatzen da. «Ahizpak eta ama abaya janzten ari ziren bitartean, eta neba atea ixten ari zenean, bonba bat erori zen etxean». Leilaren hitzak dira. Emakumea Taiz hirian bizi zen, eta haren lekukotasuna jaso du Amnesty Internationalek. Aita eta Leila baino ez ziren bizirik atera. Sendia Ramadana ospatzera joana zen etxera, bi hilabetez beste auzo batean babestuta egon ostean. «Astebete generaman etxean, baina bezperako gauean aire erasoak hasi ziren, eta goizaldean eskolari eraso zioten; horregatik alde egitekoak ginen berriz ere».

Leila munduan dauden 41,3 milioi desplazatuetako bat da. IDMC Barne Desplazamenduak Ikuskatzeko Zentroak argitara eman duen txostenak zehazten du inoizko kopururik handiena dela. Desplazatuak jaioterriaren muga zeharkatu gabe etxea utzi behar izan duten iheslariak dira, errefuxiatuak ez bezala. 2018an, 28 milioi lagunek alde egin behar izan zuten etxetik: 17,2 milioik hondamendik naturalen ondorioz, eta 10,8 milioik gatazken ondorioz. Beste 25 milioik, etxea uzteaz gain, herrialdeko muga ere zeharkatu dute; errefuxiatuak, alegia. Orotara, 66 milioi iheslari baino gehiago dago munduan.

Zaurgarrienak

Vicente Anzellini txostenaren egilea, dena den, zuhurra da datuekin: «Gure kalkulua oso kontserbadorea da, jende askoren kokalekua ez baitago jakiterik. Edonola ere, duela hiru urtetik desplazatuen kopurua ez da 40 milioiko zifratik jaitsi, eta, aurreneko aldiz, 41 milioiko kopurua gainditu dugu».

Desplazatuak zaurgarrienen artean zaurgarrienak direla uste du ikerlariak: «Errefuxiatuez asko hitz egiten da, nazioarteko politiken beharra dutelako, baina desplazatuentzat ez dago araudirik, eta, ez dutenez muga zeharkatzen, tokian tokiko politiken esanetara daude, eta jasotzen duten arreta negargarria da».

Etiopia (2,9 milioi), Kongoko Errepublika Demokratikoa (1,8) eta Siria (1,6) daude aurrenekoak gatazken eta gerren ondorioz desplazatu gehien dituzten herrialdeen zerrendan. Somalian, Libian eta Yemenen ere itzelak dira gerra zibilen ondorioak. Txostenak, hala ere, agerian utzi du gero eta gehiago direla klima aldaketaren eraginez etxea utzi behar izan dituztenak: lehorteengatik, zikloiengatik, tifoiengatik... Indian, esaterako, milioika lagun daude aterperik gabe, duela astebete zikloi batek herrialdearen ekialdea astindu baitzuen.

Ikerlariek ohartarazi dute, halaber, desplazatuek gero eta denbora luzeagoa ematen dutela etxetik kanpo. Siriarren kasua da hori, askok zazpi urte luze baitaramatzate etxetik kanpo. Eta gerrak ez du etenik: apirilaren amaieraz geroztik, 180.000 lagunek egin dute ihes ipar-mendebaldetik.]]>
<![CDATA[Iranek iragarri du ez dituela beteko akordio nuklearrean adostutako hainbat neurri]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/015/001/2019-05-09/iranek_iragarri_du_ez_dituela_beteko_akordio_nuklearrean_adostutako_hainbat_neurri.htm Thu, 09 May 2019 00:00:00 +0200 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1877/015/001/2019-05-09/iranek_iragarri_du_ez_dituela_beteko_akordio_nuklearrean_adostutako_hainbat_neurri.htm
JCPOA Ekintza Bateraturako Plan Integrala «fikzio» bat zela adierazi zuen orduan Trumpek: «Ekialde Hurbilean arma lasterketa bat izango da akordioari eutsiz gero». Pauso horrek mundu mailako lurrikara politikoa sortu bazuen ere, zuhurtasuna eta neurritasuna izan zen erantzuna. Iranek hitzarmenean jarraitzeko asmoa agertu zuen, baina orain, ulertuta beste sinatzaileak ez direla akordioaren beren partea betetzen ari, konpromiso nuklearrak 60 egunez murriztuko ditu. Neurria negoziazioa behartzeko estrategiatzat jo dute adituek.

Irango programa nuklearra mugatzen duen ituna 2015ekoa da; Barack Obamaren garaikoa. Iranek eta AEBek ez ezik, beste bost herrialdek ere sinatu zuten akordioa: Errusiak, Txinak, Frantziak, Erresuma Batuak eta Alemaniak. AEBen aldebakarreko erabakiarekin oso kritiko agertu ziren beste bost potentziak, eta, ildo horretan, konpromisoari eustea erabaki zuten.

Rohanik, baina, hitza ez betetzea leporatu die potentziei, haren ustez ez direlako betetzen ari euren konpromisoak, eta, hortaz, bi urrats iragarri ditu, uranio aberastuaren eta ur astunaren kopuru mugei dagokionez. Iran uranio aberastua saltzen aritu da bi herrialderi, ekoizpenak 300 kilogramoko maila gainditzen zuenean. Neurri hori bertan behera utzi eta ur astuna saltzeari ere uko egingo diotela zehaztu du presidenteak.

Diplomaziaren bidea

Rohaniren jarrera, baina, ez da hertsia, mehatxuak mehatxu neurriaren azken helburua itunari berari eustea dela zehaztu baitu: «Iranek ez du gerraren bidea aukeratu, diplomaziarena baizik. Akordioak indarrean jarraitzen du. Konpromisoen murriztea iragarri dugu, ez gure irteera [...]. Akordioak ebakuntza bat behar du salbatzeko, eta ez suntsitzeko». Irango presidenteak elkarrizketarako prest dagoela berretsi du: «Gaur, hizkuntza berri batekin hasi dugu negoziazioa; atzo, diplomatikoa eta lagunkoia zen, eta orain, juridikoa».

Hitzetatik haratago, baina, baldintzak ere ezarri ditu. Itunaren sinatzaileei eskatu die indargabetu ditzatela petrolio esportazioei eta banku transakzioei ezarritako zigorrak, hori bermatuz gero lehengora itzuliko dela ziurtatuz. Hala ez bada, bi urrats iragarri ditu. Batetik, ez du mugatuko uranio aberastuaren ekoizpena itunean jasotako konpromisora; %3,67ra, alegia —erabilera zibilerako aski da uranioa %5 aberastea eta arma nuklear bat sortzeko, ordea, %90 aberastu behar da—. Bestetik, Arakeko ur astun erreaktorea egin egingo du, plutonioa ekoizteko.

Ekonomia, ahulduta

AEBen eta Iranen arteko arrakala are gehiago sakondu du auzi nuklearrak, eta lau hamarkadako tentsio diplomatikoa tenkatuta dago erabat. AEBen zigor ekonomikoek ataka zailean utzi dute herrialdea. JCPOA itunak programa nuklearra mugatzen du, nazioarteko isun ekonomikoak etetearen truke. AEBen aldebakarreko erabakiaren ostean isunak apaltzeko neurriak iragarri zituzten hainbat herrialdek, besteak beste, ordainketetarako kanal bereizi bat, baina ez dira nahikoa izan, eta petrolioa saltzeko mugak eragin zuzena izan du ekonomian. Inflazioa %40ra igo da, rialak bere balioiaren bi heren galdu ditu, ekonomiaren hazkundea apaldu da, eta pobrezia, berriz, hedatu.

Washingtonek, abuztuan eta azaroan, zorroztu egin zituen zigor ekonomikoak, neurri sorta zurrunagoak ezarriz, nahiz eta nazioarteko ikuskatzaileen txostenek beretsi duten aiatolen herrialdea ez zela uranioa aberasten ari. Azken bi asteetan beste bi urrats egin ditu Trumpek. Irango petrolioa erosteko zortzi herrialderi ezarritako salbuespena eten du, eta aste honetan bertan hegazkin ontzi bat eta bonbaketariak ezarri ditu Ormuzen.

Auzi nuklearrak sortu duen talkak batekin edo bestearekin lerratzera behartu ditu itunaren sinatzaileak. Rohaniren iritziz «urrats onak» egin dituzte, baina uste du pauso horiek hitzetan gelditu direla: «AEBen bahitu ekonomikoak dira».

Errusia eta Txina Iranekin lerratu dira. Moskuk «egoera onartezina sortzea» eta «jarrera arduragabea izatea» leporatu dio Washingtoni. Txinak, berriz, aldebakarreko isunak kritikatu ditu, argudiatuta akordioa «zorrotz» betetzen ari zela.

Etxe Zuriak, hala ere, ez du amore emateko asmorik. Trumpek zigor gehiago iragarri zituen bart: burdingintza eta meatzaritza industriei zuzendutakoak dira zigor ekonomikoak.

Washingtonek Ekialde Hurbilean duen aliatu nagusiak ere hitza hartu du, akordioaren sinatzailea ez bada ere. Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroa argi mintzatu zaie aiatolei: «Ez dugu utziko Iranek arma nuklearrak izatea. Hilko gintuzketenen kontra borrokatzen jarraituko dugu».]]>
<![CDATA[Mandelaren ametsa amesten]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1896/013/001/2019-05-08/mandelaren_ametsa_amesten.htm Wed, 08 May 2019 00:00:00 +0200 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1896/013/001/2019-05-08/mandelaren_ametsa_amesten.htm
ANC Afrikako Kongresu Nazionala inoizko atakarik zailenean dago. Jatorrian askapen nazionalerako mugimendua izan zen alderdia hegemonia galtzen ari da, eta, gaur egitekoak diren bozetan faborito bada ere, inkestek aurreikusi dute hamar puntu galdu eta inoizko alderik txikienarekin irabaziko duela. Apartheidaren osteko lehen bozetan, 1994an, botoen %62,65 eskuratu zituen, eta ordutik hauteskunde guztietan nagusitu bada ere, azken hamarkadan nabarmena izan da alderdiaren boto galera. 2016ko udal bozak izan ziren higadura horren erakusle: hainbat hiri galdu zituen, besteak beste Johannesburgo, eta hiriburua, Pretoria.

ANCren ikurra, bada, lausotzen ari da. Asanblea Nazionalean 249 eserleku ditu egun, eta litekeena da gaur lehen aldiz botoen %50aren azpitik geratzea presidentea izendatuko duten 400 ordezkariak aukeratzeko bozetan.

Cyril Ramaphosa presidentearen babes maila neurtzeko bozak ere izango dira. Jacob Zumaren dimisioaren ostean hartu zuen kargua, iazko otsailean, eta, agintaldi laburra izan badu ere, ustelkeriaren kontrako borroka bihurtu du bere presidentetzaren ikur. Zumak, hain zuzen, ustelkeria salaketa etengabeen ostean eman zuen amore, alderdiak berak eskatuta; izan ere, haren sinesgarritasun politikoa erabat kolokan zegoen.

Ramaphosak auzi hori izan du hizpide kanpainaren amaiera ekitaldian: «Zigorgabetasunaren garaia amaitu da, eta erantzukizunarena hasi da. Akatsak egin ditugu. Gure jendearen aurrean aitortzen dugu hori, baina soilik ezer egiten ez dutenek ez dituzte akatsak egiten».

Kolonialismoaren ondarea

Hegoafrikako beste arazorik handienari ere erreparatu dio Ramaphosak: «Ez dugu utziko beste belaunaldi bat pobrezian bizitzen». Kolonialismoaren ondarea oraindik ere errotuta dago herrialdean, eta apartheidaren garai ilunak, gertuegi. Pobrezia da horren lekuko. Afrikako herrialderik industrializatuena baldin bada ere, bi herritar beltzetatik bat pobrea da, eta beltzak populazioaren %77 dira. Hiri handien kanpoaldean milioika lagun bizi dira, kokaguneetan, askotan egurrez edo kartoiez egindako etxoletan. Ramaphosak, bada, milioi bat etxe eraikitzeko promesa egin du.

ANC agintean egon den urteetan aurrerapausoak eman dira, baina erronkak itzelak dira. Hainbat indize ekonomikok diote zurien eta beltzen arteko desberdintasuna apartheidaren urteetan baino handiagoa dela. Munduko Bankuaren arabera, desorekarik handienak dituzten herrialdeen artean dago. Ekonomiaren hazkundea oso motela da, eta langabezia tasa %28,6ra iritsi da aurten; gazte beltzen artean, %50era. Per capita errenta 5.913 eurokoa da, eta inflazio tasa, %5,2koa.

Hegoafrika, 342 urteko nagusitasun zuriaren eta 46 urteko segregazio arrazistaren ostean, garai berri batean sartu zen duela 25 urte. Gaur, mende laurden honetan egindako bidea izango dute gogoan herritarrek. Orotara 26,7 milioi lagunek dute bozkatzeko aukera, alderdi hegemonikoaren eta inoiz baino zabalagoa den eta inoiz baino zatituago dagoen oposizioaren artean.

Oposizioa zatituta

Guztira 76 alderdi lehiatzen dira bozetan. DA Aliantza Demokratikoa da oposizioko alderdi nagusia; 89 eserleku ditu «guztientzako herrialde bat» aldarrikatzen duen alderdi zentrista honek. Mmusi Maimane buruzagi beltzak hainbat gotorleku kendu zizkion udal bozetan ANCri.

EFF Askatasun Ekonomikoaren Borrokalariak, berriz, gazteen botoa erakarriko duela espero da. Julius Malemaren alderdi marxista-leninistak 25 eserleku ditu egun, baina baliteke zenbaki hori bikoiztea. Alderdiak orain arte aipaezina zen gai bat sartu du agendan; lurraren banaketa. Zuriak herritarren %10 dira, baina lurraren %72ren jabe, eta lege erreforma bat sustatu nahi du nekazaritza erreforma garatzeko. Malemak lurrak okupatzeko deia egin izan du: «Europako kolonizatzaileek afrikar baketsuak aurkitu zituzten, eta animaliak balira bezala sarraskitu zituzten. Gure arbasoei kendutako lur horiek desjabetu behar ditugu».

ANCren barruan izan diren sei edo zazpi zatiketetatik sortutako alderdia da EFF. Malema alderditik bota zuten muturreko diskurtso bat zabaltzeagatik, baina orain argi utzi du ez dagoela zurien kontra: «Ez dugu zurien kontra borrokatzen, zurien pribilegioen kontra baizik, harrokeria zuriaren kontra. Ez dugu borrokatzen beltzek zuriak zapal ditzaten, berdintasunaren alde baizik».]]>
<![CDATA[Gaza, bonben azpian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2019-05-07/gaza_bonben_azpian.htm Tue, 07 May 2019 00:00:00 +0200 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2019-05-07/gaza_bonben_azpian.htm
Israelek 25 palestinar hil ditu larunbat goizaldean hasi eta bi egun iraun duen erasoaldi horretan. Osasun Ministerioaren arabera, hamabi zibil daude hildakoen artean, tartean haurdun zeuden bi emakume eta bi haur. Israelen kontakizuna, baina, oso bestelakoa da. Armadak jakinarazi du milizien 350 jomugari eraso dietela, eta zehaztu miliziek jaurtitako suzirien ondorioz hil zirela haurdun zeuden emakumeetako bat eta hamalau hilabeteko haurra.

Batera edo bestera izan, bonben azpian izan da beste behin Gaza. 2014ko gerraz geroztiko erasoaldirik bortitzena izan da asteburukoa, eta, atzo goizaldean bi aldeek nolabaiteko su-etena adostu bazuten ere, ahula eta isilekoa, ez dirudi luzerako izango denik. Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak atzo bertan ohartarazi zuen operazioa ez dela amaitu: «Kanpaina honek pazientzia eta zolitasuna eskatzen ditu, eta jarraitzeko prestatuta gaude. Helburua izan da hegoaldeko herritarren segurtasuna eta bakea bermatzea, eta horixe da orain ere».

Hamaseko eta Jihad Islamikoko miliziek 690 suziri jaurti eta lau zibil hil dituzte. Israelek apirileko bozen aurretik adostutako akordioa urratu izanari emandako erantzuna izan da. Martxoaren amaieran izandako erasoen ondoren ezarri ziren baldintzak: Gazako bizi baldintzak hobetzea, arrantza esparrua handitzea eta dirua eta giza laguntza sartzen uztea. Israelek neurri horietako batzuk bete ditu. Apirilean, esaterako, hamabost itsas miliara zabaldu zuen palestinarren arrantza eremua. Joan den ostiralean, baina, berriz murriztu zuen eremua, argudiatuta asteartean milizianoek suziri bat bota zutela itsasora.

Menia

Egun horretan bertan, palestinarrek ostiralero egiten dituzten protestetan, liskarrak izan ziren berriro. Jihad Islamikoko miliziano batek tiro egin zien soldaduei, eta haietako bat zauritu; armadak bonbardaketei ekin zien, eta bi miliziano hil. Israelek ukatu egin du bonbardaketen eraginez hil zirela milizianoak, aditzera emanez euren suziri batek hil zituela.

Kontua da biharamunean bonben eta misilen trukea hasi zutela, atzo goizaldeko lau eta erdiak arte. Aurretik Israelgo armadak milizien 30 azpiegitura militarri egin zien eraso; besteak beste, suziriak jaurtitzeko plataformak, arma biltegiak eta entrenamendu esparruak suntsitu ditu.

Egiptoren bitartekaritzarekin lortu zuten akordioa, eta, atzo goizean sirena hotsak eten eta pasabideak ireki bazituzten ere, iluntze aldera pasabideak itxi zituen berriz ere. Gaza eta Zisjordania itxita egongo dira heldu den ostiralera arte, independentziaren urtemugaren ospakizunak direla eta.

Hamasek 2006ko bozak irabazi zituen, eta ordutik ia erabat blokeatuta dago Gaza. Bi milioi lagun bizi dira han.]]>
<![CDATA[Harmonia Ederraren Japonia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2019-05-01/harmonia_ederraren_japonia.htm Wed, 01 May 2019 00:00:00 +0200 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2019-05-01/harmonia_ederraren_japonia.htm bakearen garai izendatu baitzuen bere aroa: Heisei. II. Mundu Gerrak eragindako zauriak osatzeko saiakera egin du enperadoreak urteotan, gerra garaiko ekintzengatik ere «damu sakona» azalduz, eta haren azken hitzak bakearen aldekoak izan dira, urrezko liliaren dinastiaren tronua utzi aurretik ere: «Bakea eta zoriontasuna opa dizkiet Japoniako herriari eta mundu osoari». Akihitok atzo utzi zion lekukoa semeari, garai berri baten hasiera dela iragarriz: «Reiwa-ren aroa hasiko da bihar, eta espero dut garai egonkorra eta emankorra izatea».

Zeremonia laburra eta xumea izan zen, errituz eta sinbolismoz betea. Pinuzko Aretoan irudikatu zuten abdikazioa; ekitaldirik berezienak ospatzeko soilik erabiltzen da areto hori. Berrehun urtean ez zen egin ekitaldia: Kokaku izan zen abdikatu zuen azken enperadorea, 1817an.

Handia zen ikusmina Kashikodokoro Jauregi inperialaren kanpoaldean. Euria ari zuen, baina ehunka lagun elkartu ziren enperadorearen mezua entzutera: «Japoniako herriari eskerrak eman nahi dizkiot estatuaren sinbolo gisa onartu nauelako, eta nirekin batera egin duelako lan».

Jainkoaren ordezkari

Akihitok 1989an hartu zuen enperadore kargua. Hirohito aitaren agintaldiarekin alderatuta, oso bestelako garaiak egokitu zaizkio, ez bakarrik herrialdea bakean bizi izan delako, baizik eta enperadoreekiko ikuspegia ere aldatu egin delako. Hirohitorena izan zen japoniarrek entzun zuten lehen enperadorearen ahotsa. Japoniaren errenditzea iradoki zuen mezu kriptiko bezain labur batean; 1945eko abuztuaren 15a zen.

Enperadorea entzutean, herritar asko hunkituta geratu ziren, ezen garai hartan inork ez baitzuen zalantzan jartzen enperadoreen jainkotasuna: Amaterasu eguzkiaren jainkosaren seme-alabak ziren dinastiako kideak. Ameriketako Estatu Batuek gerraren ostean inposatutako konstituzioan, 1947an, mugatu egin zen haren izaera: egun, enperadorea estatuburua da, eta, politikoki eskumenik ez badu ere, estatuaren batasunaren sinboloa da.

Akihito, gainera, oso maitatua da herritarren artean, besteak beste ia hiru mendeko antzinatasuna duen dinastia modernizatu izana aitortu diotelako, enperadorea gizakiaren pare jarriz. Gertutasuna azaldu du, bere izaera xumearen bidez eta keinu gizatiarren bidez —zarbo arraiak ikertzeko zaletasuna du, eta biolontxeloa jotzekoa—. Plebeio batekin ezkondu den lehen enperadorea izan da.

Japonia tradizioaren eta modernitatearen paradigma da, behinolako ohitura zorrotzak azken ikur diren joerekin uztatzen dituen herrialdea, eta sistema patriarkala bera oso errotuta dago eremu guztietan. Enperadore izateko ere gizonezko izan behar da. Tronuaren ondorengotzan eragina dauka horrek; izan ere, enperadore berriak alaba bat baino ez dauka, eta, hortaz, haren anaia gazteena eta haren semea izango dira hurrengoak lekukoa hartzen.

Ekonomia higatuta

Akihito 1933an jaio zen, eta 85 urte ditu gaur egun. Haren abdikazioa onartzeko, legedia aldatu behar izan dute. 2016ko abuztuaren 8an iradoki zuen, osasun arazoak argudiatuta, ez zegoela karguan jarraitzeko sasoian, betiere abdikazio hitza aipatu gabe. Lege berezi bat onartu ostean, gobernuak 2017ko abenduaren 1ean iragarri zuen enperadore aldaketa egingo zela. Shinzo Abe lehen ministroak berak eman zuen atzo, herriaren ordezkari gisa, enperadoreak aipatu ezin duen abdikazioaren berri.

Naruhitok atzo hartu zuen lekukoa, beste zeremonia batean, eta larunbatean mintzatuko da lehen aldiz herritarren aurrean, nahiz eta urriaren 22an irudikatuko den ofizialki aro berriaren hasiera, nazioarteko estatu eta gobernuburuen aurrean.

Hirohitoren aroa gerrak markatu zuen. Akihito enperadorearekin, berriz, herrialdea munduko bigarren ekonomia bihurtu zen, puntako teknologiari esker, baina gero burbuila ekonomikoan egin zuen eztanda. Naruhitoren aroak bestelako erronkak ditu. Japoniak bizi maila altua du, baina gizartea oso zahartua dago, eta ekonomiak higatuta jarraitzen du.]]>
<![CDATA[Akihito enperadoreak abdikatu egin du]]> https://www.berria.eus/albisteak/165771/akihito_enperadoreak_abdikatu_egin_du.htm Tue, 30 Apr 2019 14:32:14 +0200 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/albisteak/165771/akihito_enperadoreak_abdikatu_egin_du.htm <![CDATA[Armaz betetako mundua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/016/001/2019-04-30/armaz_betetako_mundua.htm Tue, 30 Apr 2019 00:00:00 +0200 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1877/016/001/2019-04-30/armaz_betetako_mundua.htm
(jarraitu irakurtzen grafikoaren ondoren)



AEB Ameriketako Estatu Batuak dira, luzaz, aurrenekoak zerrendan, defentsan egiten duten inbertsioa zerrendan hurrengoak diren beste zortzi estatuen bezainbestekoa baita: 581.000 milioi euro, munduan egiten den gastu totalaren %36a. Hazkundea %4,6koa izan da.

Donald Trump Etxe Zurira iritsi zenetik, etengabe egin du gora herrialdeko gastu militarrak, eta joera hori mantenduko da aintzat hartuta aurtengo aurrekontuan are diru ekarpen handiagoa aurreikusi duela: 641.000 milioi euro. Presidente errepublikanoak munduko armadarik onena duela adierazi izan du maiz harro, ezen 1.400.000 militar ditu, etxean eta munduko 40 estatutan dituen 800 base militarretan zabalduak.

Murrizketak giza laguntzan

Nazioartean badela nor erakutsi nahi du horrela, baina, etxe barruan murrizketa zorrotzak egin behar izan ditu presidenteak defentsara aurreko urtean baino 35.000 milioi euro gehiago bideratu ahal izateko. Ingurumenean, gizarte ongizatean eta giza laguntzan egin ditu murrizketarik handienak.

AEBen hurrengo egitasmoa arma nuklearrak modernizatzea izango da, eta, adituen arabera, hiru hamarkadatan 2,69 bilioi euro bideratuko ditu armamentu atomikoa garatzeko. Trumpek, baina, erabaki polemiko bi hartu berri ditu armen harira. Otsailaren 1ean INF armagabetze itunetik erretiratu zen -irismen laburreko eta ertaineko lurreko misilak 500 eta 5.500 kilometro arteko distantziara jaurtitzea debekatzen du- eta biharamunean «erantzun simetrikoa» eman zuen Errusiak. Washingtonek eta Moskuk Gerra Hotzaren garaian sinatu zuten akordioa; 1987an, hain zuzen ere. Iragan astean, berriz, Armen Merkataritza Itunetik atera zen Trump.

Txinarekin errezeloak

Txinak sekula ez du armen kontrolerako itunik sinatu, eta, horrek errezeloak sortu ditu bi potentzia historikoen artean. Hirurak daude misil supersonikoak garatzeko lasterketan eta begi-bazterrez begiratzen diote elkarri. Pekinek, gainera, gero eta diru gehiago bideratzen du defentsara; 2017tik 2018ra %5eko hazkundea izan du bere aurrekontu militarrak. Iaz 223.000 milioi euroko gastu militarra egin zuen ekialdeko potentziak.

Kremlinaren joera justu kontrakoa izan da, bereziki, arazo ekonomikoengatik. Gastu militar handiena egiten duten herrialdeen artean seigarren lekuan geratu da, aurrekontua %3,5 murriztu ostean, urteko 55.103 milioi euroko gastuarekin.

Saudi Arabia da zerrendan hirugarren herrialdea, armak inportatzen dituztenen zerrendan aurrenekoa bada ere. Barne produktu gordinari erreparatuta, aldiz, defentsan gehien gastatzen duen herrialdea da: %8,8a. Riadek 60.000 milioi euro bideratu zituen iaz defentsara -Yemenen matxino xiiten kontrako gerraren nazioarteko aliantza zuzentzen du Riadek-.

Turkiako datuek ere arreta erakartzen dute; izan ere, urte batetik bestera hazkunderik handiena izan duen herrialdea baita: %24 hazi da aurrekontu militarra: 17.000 milioi euro. Recep Tayyip Erdogan presidentea armada modernizatzen ari da, baina, gasturik handiena kurduen kontrako gerran egiten du. NATO osatzen duten herrialdeek, berez, dezente handitu dute defentsa aurrekontua oro har: %7, batez beste. Frantzia, Erresuma Batua, Alemania, Italia eta Espainia daude zerrenda horretan.]]>
<![CDATA[Eskuinari erantzun dio ezkerrak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1968/010/001/2019-04-29/eskuinari_erantzun_dio_ezkerrak.htm Mon, 29 Apr 2019 00:00:00 +0200 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1968/010/001/2019-04-29/eskuinari_erantzun_dio_ezkerrak.htm
Eskuinaren zatiketak mesede egin dio, besteak beste, moderazioaren mezua bereganatu duelako. Sanchezek, baina, argi azaldu zuen kanpainaren amaiera ekitaldian irabazteak ez duela esan nahi gobernatzea, eta orain ikusteko dago norengana joko duen, bai edo bai, akordioak egin beharko dituelako. Unidas Podemosen 42 ordezkarirekin aski du gehiengo sinplea lortzeko, osorako indeERCren (15) babesa ere beharko luke -EAJrenak (6) eta EH Bildurenak (4) batu daitezke-. Ciudadanosekin (57) negoziatzea da beste aukera.



Eskuinaren botoen batuketak (147) ez du ematen gehiengo absoluturako behar diren 176 ordezkarientzako. Bipartidismoa higatuta, diktaduraren amaieratik boterean txandakatu diren bi alderdiek hegemonia galdu dute, baina alderdi bozkatuenak izaten jarraitzen dute. PP Alderdi Popularrak, hala ere, kolpe latza jaso du: inoizko emaitza kaskarrena. Mariano Rajoyrekin 137 ordezkari lortu zituen duela hiru urte, eta orain 71 galdu ditu eskuinaren monopolioa galduz.

Polarizazioaren emaitza

Ciudadanosera eta Voxera joan da PPkoen botoa. Identitate nazionalen eta lurraldetasunaren ardatzean artikulatu dute biek kanpaina politikoa eta polarizazio horrek emaitza onak eman dizkie.

Cuidadanos 32 eserlekutik 57ra pasa da, eta hirugarren alderdi bozkatuena izatera pasa da, Unidas Podemosen aurretik. Vox indarrez sartu da politika nazionalean, eta eskuin muturrak lehen aldiz izango du ordezkaritza estatuko instituzioetan. Bosgarren alderdi bozkatuena izan da: 24 ordezkari izango ditu Madrilen.

Unidas Podemosena izan da, popularren ostean, bigarren boto galera handiena. Politikan sartu zen indarraren parekoa izan da porrota. Litekeena da, batetik, haren botoa sozialistengana joan izana, eta, era berean, duela hiru urte alderdi abertzaleetatik bereganatu zituzten botoak galdu izana. UP 71 ordekari izatetik 42 izatera pasa da.

Parte hartzea igotzen denean ezkerraren mesedetan dela dioen tesia berretsi da hauteskundeetan. Aurreko bozetan baino bederatzi puntu handiagoa izan da: %75,80koa, frankismoaz geroztik handienetakoa. 1982ko bozetan izan zen handiena; %79,9koa. Behin irabazita, Pedro Sanchezek bi bideren artean aukeratu beharko du Pedro Sanchez: "Etorkizunak irabazi du, eta iraganak galdu" ]]>
<![CDATA[Afganistango armadak eta AEBek talibanek baino zibil gehiago hil dituzte aurten]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/018/001/2019-04-27/afganistango_armadak_eta_aebek_talibanek_baino_zibil_gehiago_hil_dituzte_aurten.htm Sat, 27 Apr 2019 00:00:00 +0200 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1877/018/001/2019-04-27/afganistango_armadak_eta_aebek_talibanek_baino_zibil_gehiago_hil_dituzte_aurten.htm
Ameriketako Estatu Batuek eta haien aliatuek, gobernua tartean, pertsona gehiago hil dituzte talibanek eta bestelako talde matxinoek baino. Afganistango armadak eta harentzat ari diren talde armatuek orotara 159 zibil hil dituzte. Nazioarteko koalizioak, berriz, 115 lagun hil ditu, gehienak bonbardaketetan. Talibanek, Estatu Islamikoak eta bestelako talde matxinoek beste 227 zibil hil dituzte, eta beste 49 su gurutzatuan hil dira. AEBek 2001ean abiatutako okupazioaren ondorioak itzelak dira.

Tadamichi Yamamotoren hitzetan, hildako zibilen kopurua «izugarria» da. Unamako buruak, bada, zibilak babesteko eskatu die alde guztiei. Afganistango armadari, berriz, neurriak hartzeko eskatu dio; izan ere, txostenaren arabera, armadak erabateko zigorgabetasunez jokatzen du. Andrea Prasow Human Rights Watch erakundeko ordezkariak ohartarazi du kalte psikologikoak larriagoak direla armadaren erasoen biktima direnengan: «Babestuko dituzten ustea dute, baina kontrakoa gertatu ohi da».

Azpiegitura zibilak dira maiz eraso horien jomuga. Txostenak zehaztu du bonbardaketek hemezortzi eskola suntsitu dituztela. Beste 24 eraso izan dira osasun azpiegituren kontra.

Negoziazioak talibanekin

Donald Trump Etxe Zurira iritsi zenetik, ugaritu egin dira nazioarteko koalizioak egiten dituen bonbardaketak. Iaz, esaterako, 7.362 bonba jaurti zituen Afganistanen. Dave Butler AEBek Afganistanen duten militarren bozeramaileak, hala ere, kritikak isilarazi nahi izan ditu, adieraziz erantzukizunez ari direla: «Gure operazioetan ahalik eta zehatzen jarduten saiatzen gara». Unamak eraso horiek ikertzeko eta biktimei kalte-ordainak emateko eskatu dio Washingtoni.

AEBak, bestalde, talibanekin negoziatzeko ahaleginean ari dira. 2001eko urriaren 7an abiatu zuten inbasioa, eta, nahiz eta talibanak boteretik hilabeteko epean bota zituzten, azaroaren 12an, ordutik gora egiten ari da erresistentzian ari diren gerrillarien kopurua. Muturreko sunitek okupazioaren ostean galdutako hainbat eskualde berreskuratu dituzte, tartean hainbat eskualdetako hiriburuak. Helmand eta Kandahar eskualdeak kontrolpean dituzte erabat.

Talibanekin negoziazioak sustatzeko ahalegin guztiak hutsalak izan dira orain arte. Zalmay Khalilzad AEBen Afganistaneko ordezkari bereziak mezua bidali die talibanei, adieraziz aurten «bakearen urtea» izan behar dela: «Afganistango herriak aski indarkeria izan du, eta gerra amaitzea nahi du». Berez, negoziazio prozesua martxan da, baina apenas eman duten aurrerapausorik. Zabihula Muyahid talibanen bozeramaileak berretsi du hizketan ari direla; Qatarren elkartu ziren nazioarteko ordezkariekin, baina ez gobernukoekin. AEBek, Errusiak eta Txinak, alde horretatik, ohar bateratu bat kaleratu dute, zehaztuz prozesua babesten dutela eta talibanei eskatuz gobernuko ordezkariekin elkartzeko.

Afganistanen loya jirga herri batzarra abiatuko dute astelehenean, bake prozesuaz aritzeko. Herrialdeko hainbat alorretako 2.000 ordezkarik hartuko dute parte.]]>
<![CDATA[Putinek Kimi sostengua eman dio Korearen desarmatze nuklearrerako]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/016/001/2019-04-26/putinek_kimi_sostengua_eman_dio_korearen_desarmatze_nuklearrerako.htm Fri, 26 Apr 2019 00:00:00 +0200 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1890/016/001/2019-04-26/putinek_kimi_sostengua_eman_dio_korearen_desarmatze_nuklearrerako.htm
Vietnamen izan zuten hitzordua ez zen espero bezala amaitu. Trumpen arabera, Kimek zigor ekonomiko guztiak kentzeko eskatu zion desnuklearizazioaren truke, eta AEBetako presidentea ez zegoen hori onartzeko prest. Piongiangek, ordea, esan zuen «zati bat» kentzeko eskatu ziola.

Modu batera edo bestera izan, orduko hartan bi agintariak akordioa itxi gabe itzuli ziren etxera. Putinek, aldiz, sostengua eman dio orain desarmatze nuklearraren negoziazioak sustatzeko.

Bilera historikoa

Bilera historikoa alfonbra gorrian bostekoa emanez hasi zuten bi agintariek, eta, elkarri laudorioak egin ostean, brindisarekin eta opari trukaketarekin amaitu zuten —Kimek sable bat oparitu zion Putini—. Hiru orduko tartean, biak prest agertu ziren «sustrai sakoneko» harreman diplomatikoak sustatzeko. Kimek, lausengu artean, «ikuspuntuak trukatzeko, penintsularen egoera zorroztasunez ikuskatzeko eta gatazka elkarrekin konpontzeko» eskatu zion Putini. Eta hark ez zion huts egin: «Hala izango da», erantzun zion.

Koreako penintsulako desarmatze nuklearraz ari ziren. Ipar Korea NPT Arma Nuklearrak Ez Ugaltzeko Itunetik erretiratu zen 2009an, eta ordutik antzuak izan dira programa nuklearraren harira egindako negoziazioak; izan ere, besteak beste, Piongiangek hainbat proba nuklear egin ditu, tartean hidrogeno bonbekin.

Putinentzat, elkarrizketak sustatzean datza irtenbidea: «Arrakastaren giltza hor dago». AEBak, Txina, Japonia, Hego Korea eta Ipar Korearekin negoziatzeko prest agertu da Errusia. Putinek, ildo horretan, hori proposatuko dio gaur Txinari —Xi Jinpingekin elkartzekoa da—.

Nazioarteak Ipar Koreari ezarritako zigorrek erabat higatu diote ekonomia. Elikagai eskasia handia dago, eta Putinek esan du prest dagoela giza laguntza gehiago bideratzeko. Kremlinak azken urteetan 23 milioi euro bideratu ditu; aurrerantzean «merkataritza proiektu gehiago garatzeko» asmoa iragarri du Putinek.]]>
<![CDATA[VOX. Penduluaren fenomenoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1911/006/001/2019-04-25/vox_penduluaren_fenomenoa.htm Thu, 25 Apr 2019 00:00:00 +0200 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1911/006/001/2019-04-25/vox_penduluaren_fenomenoa.htm Por España (Espainiarengatik).

Espainiako Gorteetan ordezkaririk ez badu ere, kanpaina politikoaren diskurtsoa markatzen ari da Vox. 2015eko bozetan 18.017 boto baino ez zituen lortu, baina, lau urte geroago, litekeena da eskuin muturra sendo sartzea politika nazionalera eta, akaso, koalizioak osatzeko giltza izatea. Andaluzian lortutako emaitza historikoak -hamabi eserleku 395.978 botori esker- aukera eman zion koalizio gobernuan sartzeko eta, hortaz, lehen aldiz ordezkaritza izateko instituzioetan.

Penduluaren fenomenoa da, Kataluniako independentismoak eragin duen polarizazioarekin batera sortu dena. Beatriz Acha (Getxo, Bizkaia, 1970) bat dator Voxen gorakadak independentismoari erantzuten diola dioen tesiarekin: «Espainiaren hausturaren kontrako mezua zabaltzea da haren diskurtsoaren ardatza. Kataluniako auzia giltzarri izan da aktibatzeko».

Zientzia Politikoetan doktoreak, dena den, ñabardura bat egin du: «Zalantzak ditut Voxen sorreraren erantzule bakarra independentismoa dela esatearekin. Esango nuke eskuin muturraren ahultasun politikoa independentismoaren goraldiarekin berpiztu dela, baina espainiar nazionalismoaren sentimendua oso eskasa izan da orain arte».

Acharen hitzetan, ez da mugimendu horrek duen paradoxa bakarra: «Espainia eta Portugal salbuespena ziren, eta, eskuin muturra zergatik ez zegoen azaltzetik, pasatu gara galdetzera nondik nora sortu den Vox ».

Zuhurtasuna

Horregatik, zuhurtasuna eskatzen du: «Voxen sorrera arrazoi sorta baten batura da, eta testuinguru batean kokatu behar da: bipartidismoaren bukaera, politika tradizionalaren krisia, ezkerraren desmobilizazioa... Ez dago arrazoi bakar eta kategoriko bat, besteak beste, azaleratzen ari den mugimendu gazte bat delako».

Achak, hala ere, argi du alderdiak bat egiten duela kontinentean jada errotuta dauden alderdiekin, ideologikoki kontserbadoreengandik eta eskuin tradizionaletik eskuinerago daudenekin: «Alemaniako AfD, Italiako Lega Nord eta Frantziako Fronte Nazionalarekin alderatzea saihetsezina da». Alabaina, uste du Vox beste horietatik bereizten dela, mezu populistetatik harago: «Europako beste alderdi horiekin alderatuta, esango nuke ez duela apenas erabili eliteen kontrako mezua, nolabait elite horren parte direlako, eta immigrazioaren kontrako mezua ere ez dute besteek bezain temati erabili. Esango nuke identitate nazionalaren defentsa egitera mugatu duela diskurtsoa; badirudi oraingoz aski zaiola auzi nazionalak duen izaera aglutinatzailearekin».

Eskuinaren eskuinetik, Vox agenda markatzen ari da, haren helburua ez baita eztabaida irabaztea, baizik eta eztabaida sortzea, erreakzio soka luzea; izan ekitaldi probokatzaileengatik, izan independentismoaren, immigrazioaren, genero indarkeriaren edo abortuaren harira egindako mezu hertsi eta xenofoboengatik. «Zunda baloiak botatzen ditu, eta besteek posizionatu egin behar dute»

Acharen arabera, hor dauka arrakasta, eta ez emaitzetan, nahiz eta agerikoa den eskuina jada zatitu eta higatu duela: «Vox PPtik eratorria da, alderdiaren epeltasuna salatzen duen adar horretatik, eta horregatik biratu da eskuinera. PPri egingo dio min, baina ikusteko dago zer mailan». ]]>
<![CDATA[Boterean gotortzeko babesa lortu du Al-Sisik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/013/001/2019-04-25/boterean_gotortzeko_babesa_lortu_du_al_sisik.htm Thu, 25 Apr 2019 00:00:00 +0200 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1881/013/001/2019-04-25/boterean_gotortzeko_babesa_lortu_du_al_sisik.htm
Erreferendumaren zilegitasuna, dena den, auzitan dago, baiezkoak babes zabala lortu arren parte hartzea txikia izan delako, eta iruzur salaketak, ugariak. Lashin Ibrahim Hauteskunde Batzorde Nazionaleko presidenteak zehaztu du bozkatzera deituak zeuden 61 milioi lagunetatik 27 milioik eman dutela botoa, hau da, %44,3k, eta horietatik %88k sostengatu dutela erreforma.

Hosni Mubaraken garaian bezala, baina, oposizioak salatu du botoak erosi egin dituztela. Dirua, janaria eta bestelako opariak banatu ditu gobernuak. Hauteslekuen atarietan, esaterako, bi aste barru hasiko den ramadana ospatzeko kutxak banatu dituzte: kanpoaldean, musulmanen hilabete sakratuaren sinboloak, eta, barruan, oinarrizko elikagaiak —olioa, arroza, azukrea...—.

Oposizioaren salaketa

Erreferenduma egiteko baldintzak ere auzitan jarri ditu oposizioak. Egiptoko Parlamentuak hilaren 16an, erreferenduma baino hiru egun lehenago onartu zituen bi hilabeteko epean eztabaidatutako emendakinak, eta egun horretan bertan deitu zuen galdeketara; hala, oposizioari kanpaina egiteko aukera ukatu zioten. Ordurako, kaleak baiezkoaren aldeko botoen afixaz eta pankartaz beteta zeuden. Oposizioak, zatituta, boikotaren eta ezezkoaren aldeko jarrera hartu du, baina mezua zabaltzeko tarterik gabe eta errepresiopean. Khaled Daud Mugimendu Zibil Demokratikoko ordezkariak salatu du otsailetik 120 militante atxilotu dituztela —ezkerreko alderdiak eta alderdi liberalak ekartzen dituen mugimenduak—. Dauden hitzetan, parte hartze txikiak agerian utzi du herritarrek «erregimen militarrarekiko» duten frustrazioa.

Al-Sisi estatu kolpe baten ostean iritsi zen agintera, 2013an, bi urte lehenagoko iraultza arabiarraren ostean islamistak nagusitu baitziren bozetan. Konstituzioaren erreformarekin presidenteak iraultzaren izpiritua guztiz akabatu nahi izan duela salatu du oposizioak.

Erreforma sortak, presidenteari boterean gotortzeko aukera emateaz gain, eskumen gehiago ematen dizkio; Al-Sisik Auzitegi Konstituzionaleko presidentea eta fiskal nagusia zuzenean izendatzeko aukera izango du aurrerantzean. Armadak ere eskumen gehiago izango ditu, besteak beste, «demokrazia eta estatuaren oinarrizko eskubideak» bermatzeko. Askoren iritziz, armadari estatu kolpe bat emateko bermea aitortzea dakar horrek. Al-Sisi bera mariskala da, eta, estatu kolpea eman zuenetik, etengabeak dira giza eskubideen urraketak. Eskubide zibilen alde ari diren erakundeek salatu dute lege prozeduretatik at egiten direla atxiloketak eta torturak.]]>
<![CDATA[Estatu Islamikoak hartu du bere gain Sri Lankako atentatuen erantzukizuna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2019-04-24/estatu_islamikoak_hartu_du_bere_gain_sri_lankako_atentatuen_erantzukizuna.htm Wed, 24 Apr 2019 00:00:00 +0200 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2019-04-24/estatu_islamikoak_hartu_du_bere_gain_sri_lankako_atentatuen_erantzukizuna.htm
Atzo jakin zen nor izan zen erantzulea. Estatu Islamikoak komunikatu labur baten bidez aitortu zuen berak egin zituela erasoak. Amaq albiste agentzian jakinarazi zuen ekintzaileak bere izenean ari zirela: «Herenegun koalizioko herrialdeetako herritarren eta kristauen aurka egindako erasoen egileak Estatu Islamikoko borrokalariak dira». AEB Ameriketako Estatu Batuek muturreko talde islamistari aurre egiteko zuzentzen duten nazioarteko koalizioari egiten dio erreferentzia testuak; gaur egun, 30 eta 40 artean dira koalizioarekin bat egiten duten herrialdeak.

Sri Lankako Gobernuaren tesia berretsi da horrela; izan ere, komunikatua kaleratu baino ordu batzuk lehenago jakinarazi zuen bertako taldeek «nazioarteko sare» baten laguntza izan zutela erasoa egiteko. Rajitha Senaratne gobernuko bozeramaileak atentatuaren biharamunean bertan egindako agerraldian babestu zuen teoria hori: «Ez dugu uste eraso hau soilik herrialde honetara mugatzen den talde batek egin duenik. Nazioarteko sare bat zegoen. Ez dugu uste herrialde honetako erakunde txiki batek egin dezakeenik hau dena».

Muturreko islamistak

NTJ National Thowheeth Jamaath da talde txiki hori, eta harremana dauka beste batekin; JMI Jammiyathul Millathu Ibrahimekin. Talde islamikoak dira biak, eta, orain arte hilketarik egin ez badute ere, maiz egin dituzte estatua budisten kontrako erasoak.

Adituek aditzera eman dutenez, Estatu Islamikoak herrialdean dituen besoak dira, islamaren muturreko bi adarren —salafismoaren eta wahabismoaren— abaroan sortuak. Sri Lankak 22 milioi biztanle ditu, eta etnia eta erlijio anitz, baina budistak dira nagusi, %70 inguru, gehienak zingalesak. Musulmanak bi milioi pasa dira, mairuak eta malaiarrak nagusiki, eta hinduak, berriz, 1,2 milioi, gehienak tamilak.

Azken urteotan, areagotu egin da komunitateen arteko talka, musulmanen eta budisten artekoa bereziki, eta, iaz izandako liskarren harira, gobernuak larrialdi egoera ezarri zuen. Budistek ere badute muturreko talde armatua: Bodu Bala Sena. Iaz, indarkeriazko 86 ekintza izan ziren, eta aurten beste 26 istilu erregistratu dituzte, tartean kristauen kontra egindakoak. Uhartean herritarren %7 dira kristauak, eta gehienak budista eta hindu ez diren zingalesak eta tamilak dira.

Tamilak baztertuta egon dira urteetan. Gobernuak euren eskubideak urratu ditu, eta etengabeak izan dira haien kontrako erasoak; desplazatuak eta hildakoak eragin ditu. LTTE Tamil Eelameko Askatasun Tigreen eta gobernuaren arteko gerra zibila ia 30 urtez luzatu zen, 1983tik 2009ra, eta duela hamar urte eman zuten amaitutzat, gobernuak erasoaldi militar zabal baten ostean garaipena aldarrikatu zuenean. LTTE talde tamil nazionalista sekular bat zen, eta gatazkan 80.000 eta 100.000 lagun artean hil zituzten. Uhartearen iparraldean eta ekialdean bizi dira bereziki tamilak, eta bazterketa bere horretan da.

Segurtasun akatsak

Igandeko atentatuek, baina, herrialdearen muga zeharkatu dute. Gobernuko iturriek aditzera eman dute Zeelanda Berrian martxoan izandako erasoen erantzuna izan dela. Ruwan Wijewardene Estatuko Defentsa idazkariak parlamentuan egindako agerraldian esan zuen ikertzen ari direla horrela izan ote den, baina ez dutela baztertzen atentatua eraso haren «mendeku» moduan egin izana. Zeelanda Berrian, Christchurch hirian, 50 pertsona hil zituzten martxoaren erdialdean, bi meskitari eraso eginda. Brenton Tarrant Australiako supremazista zuria izan zen atentatu horien egilea.

Sri Lankako Gobernua, dena den, autokritika egiten hasi da; izan ere, ikertzen hasi dira zergatik ez zieten arreta jarri segurtasun indarrek hilaren erdialdean egindako ohartarazpenei. Sri Lankako Poliziaren buruak apirilaren 11n jakinarazi zion gobernuari atentatu suiziden arriskua zegoela. Maithripala Sirisena presidenteak, baina, salatu du informazio hori ez zela berarengana iritsi, eta, hortaz, iragarri du aldaketak egingo dituela segurtasun sailean: «Horren berri izan banu, berehalakoan hartuko nituen neurriak».

Poliziak, bien bitartean, 40 lagun atxilotu ditu erasoekin lotura dutelakoan, eta herritarrei adi egoteko eskatu die, zartarazi gabeko eta lehergailuz betetako kamioi bat egon litekeelakoan. Agintariek, berriz, batasuna eskatu dute indarkeriari aurre egiteko. «Ez dugu utziko beste 30 urteko gatazka bat hasten».]]>
<![CDATA[Hauskortasuna Derryn]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/019/001/2019-04-21/hauskortasuna_derryn.htm Sun, 21 Apr 2019 00:00:00 +0200 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1942/019/001/2019-04-21/hauskortasuna_derryn.htm
Irlandaren historiako gertakari lazgarrienetakoak aztarna sakona utzi du Derryn. Eta zauria zabaldu egin da berriz. Ostiral Santuaren bezperan, ostegun gauean, liskar handiak izan ziren hirian. Mulroy Park eta Galliagh auzo errepublikanoetan hainbat miaketa egin zituen Poliziak, su armen bila, filtrazio baten arabera asteburuan polizien kontrako erasoak egitekoak zirelako. Mark Hamilton poliziaburuak aurretik adierazi zuen «errepublikano disidenteak indarkeriazko ekintzak» prestatzen ari zirela: «Aste Santuko asteburuan erabil ditzaketen armen bila ari gara».

Tiroketa

Operazioa zabalik zela, liskarrak piztu ziren. Creggan auzoa izan zen istiluen epizentroa. Gazte talde batek molotov koktelak jaurti zizkien poliziei, 50 inguru, eta su eman zien bi polizia autori. 23:00ak inguruan, berriz, tiroketa hasi zen. Orduan egin zioten tiro buruan Lyra McKeeri. Kazetaria gertatutakoa grabatzen ari zen sakelako telefonoarekin polizia auto baten atzealdean babestuta, beste kazetari talde batekin. Erietxera eraman zuten, baina han hil zen 29 urteko gaztea. McKee Belfasten jaiotakoa zen, eta duela gutxi joan zen bikotekidearekin bizitzera Derryra. Kaliforniako Mediagazar atarirako editore lanak egiten zituen, eta liburu bat prestatzen ari zen gatazkan desagertutako gazteen inguruan. LGTB komunitateko ekintzailea ere bazen, eta erreferente bat zen gay eta lesbianen eskubideen aldeko borrokan.

PSNI Ipar Irlandako Polizia Zerbitzuak 18 eta 19 urteko bi gazte atxilotu eta galdekatu zituen atzo tiroketaren erantzuleak direlakoan. IRA Berria edo Benetako IRA seinalatu dute, bake prozesuaren kontrako errepublikano disidenteak, eta polizia «ekintza terrorista» gisa ikertzen ari da gertatutakoa. Benetako Irlandako Armada Errepublikanoa 1997an sortu zen, barne zatiketa batetik, eta uhartearen batasuna lortzeko borroka armatua defendatzen du. Sortu eta gutxira, 1998an, bonba-auto bat jarri zuen Omaghen. Ekintza horretan 29 lagun hil zituzten.

SNPIk tiroketaren uneko irudiak ere zabaldu ditu, eta horietan ikusten da nola burua estalia zuen gizon batek tiro egiten duen eta beste gizon batek lurretik zerbait jasotzen duen.

Gaitzespenak

Jason Murphy detektibeak zehaztu du gertatutakoaren erantzunak «komunitatearen barruan» daudela: «Jendeak badaki zeintzuk diren». Ikerlaria, era berean, kezkatuta agertu da «terrorista eredu berri bat» sortzen ari delako. Herritarrei «eromen hau» amaitzeko eskatu zien Murphyk.

Ez da gertaera honek irekitako zauriaz hitz egin duen bakarra. Stephen Martin PSNIko inspektoreordeak adierazi du hiria «bihotza hautsita» dagoela: «Derry berriz ere titular beltzetan agertu da, eta, beste behin, familia bat doluan egotea baino ez du ekarri honek». Haren hitzetan, pertsona batek sakatu zuen kakoa, baina asko dira gertatutakoaren zerikusia dutenak.

Ugari izan dira erasoa gaitzetsi duten politikariak ere. Karen Bradley Ipar Irlandarako Erresuma Batuko ordezkariak, gertatutako gaitzesteaz gain, gogorarazi du herritarren gehiengoak etorkizun baketsua nahi duela.

Irlandako Errepublikaren independentziaren 70. urtemugaren egunean gertatu zen erasoa. Irlandak 1922an lortu zuen independentzia, mendetako okupazioaren ostean, baina beste 27 urte behar izan zituen errepublika bihurtzeko. Ipar Irlandak, baina, okupatuta jarraitzen du, eta une honetan autonomia etenda dago, bozen ostean alderdi errepublikanoak eta unionistak akordio bat ezin lortuta ibili direlako.

Ostiral Santuko akordioak sinatu eta 21 urtera, bada, nabarmena da 3.600 hildako utzi zituen eta hiru hamarkada iraun zuen gatazka armatuari amaiera eman zion itunak, garai politiko berri baten abiapuntua izan bazen ere, ez duela amaitu komunitateen arteko zatiketa eta ez duela ekarri erabateko bakea. Ipar Irlandako alderdi guztiek, errepublikanoek zein unionistek, katolikoek zein protestanteek, komunikatu bat kaleratu zuten atzo, lasaitzeko deia eginez: «Komunitate honen kide guztien kontrako erasoa izan da hilketa, bakearen eta prozesu demokratikoen kontrakoa».]]>
<![CDATA[Ruanda urratua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/018/001/2019-04-06/ruanda_urratua.htm Sat, 06 Apr 2019 00:00:00 +0200 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1913/018/001/2019-04-06/ruanda_urratua.htm
1994ko apirilaren 7an hasi zen genozidioa, biharko egunez, eta 25. urtemuga gogoan izateko ekitaldi bat egingo dute Kigalin. Paul Kagame presidenteak kandela bat piztuko du hiriburuko Genozidioaren Memorialean. Hantxe daude 250.000 lagunen garezurrak. Gero, Amahoro estadiora joango da, tutsiak babestu zituzten futbol zelaira, kinyaruanderaz bakearen izena daramana, eta han hitzaldi bat emango du, ehun eguneko dolu nazionalari hasiera emanez.

Hilen memoria oroitzeko ekitaldia izango da urtemuga, baina bizirik daudenentzat izango da mesedegarria, zabal-zabalik dauden zauriak itxiz joateko, oinazea handia baita oraindik Ruanda urratuan.

Handicap International gobernuz kanpoko erakundeak zabaldutako txostenaren arabera, hiru lagunetik bat estresaz bizi da, oraindik oso handiak baitira genozidioak utzitako arrastoak, eta bost lagunetik batek, berriz, depresioa dauka tarteka. Chantal Umurungi psikologoaren hitzetan, egunotan sentiberago daude herritarrak, eta ohikoagoak dira izu atakeak: «Une hauetan elkarri babesa ematea eta sentimenduak partekatzea oso lagungarria da indarkeriaren eta saminaren zirkulua ixteko».

Kolonialismoaren ondarea

Juvenal Habyarimana orduko presidentea zeraman hegazkinaren leherketa izan zen genozidioaren abiapuntua; Kigalin lurreratzear zenean bi misil bota zizkioten gaurko egunez duela 25 urte. Genozidioaren bezpera zen. Kagameren RPF Ruandako Fronte Abertzaleak uztailean herrialdearen kontrola hartu zuenean amaitu zen historiako inoizko masakrerik handienetakoa izan zena.

Inoiz ez da argitu nor izan zen erantzulea. Ikerketa batzuek Kagame presidentea bera seinalatzen dute —tutsia da—, eta beste batzuek, muturreko hutuak, baina argi dago hutuen eta tutsien arteko gerra kolonialismoaren ondarea dela.

Herrialdea Belgikaren kolonia izan zen 1962an independentzia eskuratu zuen arte, eta ordurako bermatuta zegoen elite tutsien nagusitasuna. Belgikak, bada, barkamena eskatu du aste honetan bertan, ez erantzukizunagatik, baizik eta garai hartan milaka ume mestizo bahitzeagatik. Kongon, Burundin eta Ruandan 20.000 ume bahitu zituzten —kolonizatzaileek emakume beltzekin izan zituztenak—, eta metropolira eraman.

Frantziaren konplizitatea ere aipatzen da; hutuekin behintzat mahuka-zabala izan zen. Miliziak trebatzeaz gain, armak banatu zizkieten miliziano hutuei. Parisek ere, beraz, itxi gabe dauka memoria historikoaren atal hori. Eta Emmanuel Macronek Kigalira joateko gonbidapenari uko egin badio ere, keinu bat egin zuen atzo, jakinaraziz ikerlariz osatutako batzorde bat eratuko duela, eta artxiboak zabalduko dizkiela, azter dezaten zer rol jokatu zuen metropoliak genozidioan. Frantziako presidentea erantzuleak zigortzeko urratsak egiteko prest ere agertu da, herrialdean babestuta dauden akusatuak justiziaren aurrera eramateko prest. Frantziak 2014an eman zuen lehen zigor epaia. Parisko Kriminaleko Auzitegiak 25 urteko kartzela zigorra ezarri zion Pascal Simbikangwari; Ruandako kapitain hutu ohia zen, eta justizia unibertsalaren printzipioa aplikatuz epaitu eta zigortu zuten.

Erantzuleak

Frantzian, baina, ustez erantzule ugari erbesteratu daude, eta kontua da genozidioa gertatu eta 25 urtera ez dela justizia egin. Nazio Batuen Erakundearen arabera, genozidioa «modu sistematikoan eta metodikoan planifikatu zen», eta, hortaz, saihets zitekeen sarraskia. Erantzule asko, hala ere, libre daude.

1995ean, Ruandarako Nazioarteko Zigor Auzitegia eratu zen. Arushan (Tanzania) dauka egoitza, eta urteotan 93 zigor ezarri ditu militarren, milizianoen, elizgizonen eta kazetarien kontra. Ordurako, gacaca izeneko herri epaitegietara eramaten zituzten auzipetuak; ia bi milioi lagun epaitu zituzten epaitegi horietan, harik eta 2012. urtean bertan behera utzi zituzten arte, nazioartearen inpartzialtasun kritiken ostean —2013tik 2017ra auzitegi horietan kondenatutako 5.000 lagunek helegiteak aurkeztu zituzten—. Ruandak, aldi berean, beste epaitegi bat sortu zuen. Ruandako Auzitegi Gorenak 55.000 lagun prozesatu ditu 1995etik.

Konstituzioak jada hutuen eta tutsien arteko bereizketa egitea debekatzen du, genozidioaren ostean, baina, hutuek diote kontragenozidio bat gertatzen ari dela. Kagamek 2000. urtean boterea hartu zuenetik, ekonomia %7 handitu da urtero, baina, bien bitartean, autoritarismoz agintzen du, oposizioa isilaraziz eta prentsa askatasuna urratuz.]]>
<![CDATA[NBEk salatu du Marokok beste bi murru egin dituela Mendebaldeko Saharan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/021/001/2019-04-05/nbek_salatu_du_marokok_beste_bi_murru_egin_dituela_mendebaldeko_saharan.htm Fri, 05 Apr 2019 00:00:00 +0200 Kristina Berasain Tristan https://www.berria.eus/paperekoa/1857/021/001/2019-04-05/nbek_salatu_du_marokok_beste_bi_murru_egin_dituela_mendebaldeko_saharan.htm lotsaren harresiaren paraleloan; Mahbesen bata, 80 kilometrokoa, eta Auserden bestea, 30 kilometrokoa. Guztira ehun kilometro luze den horma bat herri bat zatitzeko.

Antonio Guterres NBE Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak «larritzat» jo du eraikuntza; bi aldeek sinatutako akordio militarraren lehen puntua urratzen duela salatu du. Marokok eta Fronte Polisarioak Minurso Mendebaldeko Saharan Erreferenduma Antolatzeko Nazio Batuen Misioarekin sinatutako akordioak militarrik gabeko eremu bat zehazten du, eta itun horrek dio harresia eraitsi behar dela. Marokok, antza, gelditu egin ditu eraikuntza lanak, baina soldaduak ditu han hedatuta.

Marokok 2.720 kilometroko murru bat eraiki zuen Mendebaldeko Saharan, 1980. eta 1987. urteen bitartean. Fronte Polisarioak gerra irabaztea eragozteko eginiko harresia da, eta, gaur egun, okupazioari de facto eusteko azpiegitura da, gerra amaitu eta 28 urtera herri bat zatitzen jarraitzen duena, ipar-ekialdetik hego-mendebaldera, lur emankorra alde batean, eta lur antzua bestean. Lubakiak eta alanbreak tartekatzen dira hondarrez eta harriz altxatutako metro eta hiru metro garai diren murru multzoen artean. Bost kilometrotik behin, kontrol militar bat dago, eta hamabostetik behin, radarrak. Bunkerrak ere badaude tartean, eta 120.000-160.000 soldadu eremua gau eta egun ikuskatzen.

Negoziazioak

NBEk Mendebaldeko Saharaz txosten bat egiten du sei hilabetetik behin, eta azkenekoa aste honetan bertan aurkeztu du Segurtasun Kontseiluan; Minurso beste behin luzatzeko erabakia hartu behar du hilaren bukaeran.

Guterres «kezkatuta» agertu da, halaber, giza eskubideen ekintzaile sahararrek jaioterrian duten errepresioarekin. Idazkari nagusiaren hitzetan, «neurrigabea» da jasaten duten kontrola. Marokok Mendebaldeko Saharan kazetariak eta abokatuak sartzea ukatzen duela ere kritikatu du agintariak. Aldeei, berriz, «borondate politiko irmoa» eskatu die «irtenbide bat bilatzeko». Horst Kohler NBEko Mendebaldeko Sahararako ordezkaria negoziazio prozesu bat sustatzeko ahaleginean ari da; Fronte Polisarioa eta Maroko bitan elkartu dira abenduaz geroztik, eta berriz biltzekoak dira aurki. Marokok 1975ean okupatu zuen Mendebaldeko Sahara. 1991n su-etena adostu zuten aldeek, hurrengo urtean erreferenduma egiteko baldintzarekin. Marokok, baina, etengabe trabatu du galdeketa.]]>