<![CDATA[Lander Arretxea | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 19 Sep 2018 23:06:59 +0200 hourly 1 <![CDATA[Lander Arretxea | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Desagertu bat Zinemaldian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/036/003/2018-09-20/desagertu_bat_zinemaldian.htm Thu, 20 Sep 2018 00:00:00 +0200 Lander Arretxea https://www.berria.eus/paperekoa/1879/036/003/2018-09-20/desagertu_bat_zinemaldian.htm
Alkatea eta udal gobernuko alderdiak ez daude eroso. Gutxi falta da hauteskundeetarako, eta SSIFF zinemaldia gainean izanda, ez da hautsak harrotzea komeni. Bigunegi agertzea ere arriskutsua da ordea. Asko dira hiriari begira dauden hedabideak.

Ikastola hartan ikasle izana da euskarazko film handi bateko protagonista. Zinemaldiak bere ibilbideari bultzada emango diola badaki, ate berriak irekiko dizkiola. Bereganatuko duen arreta kausaren alde erabili behar lukeela iruditzen zaio baina. Filmaren ekoizle nagusiak beldurtzen du. Kontaktu zerrenda luzea du eta mesedea zor dioten goi-karguak ez dira gutxi. Nahi badu, betiko hondoratuko du.

Sarietarako kiniela nagusietan beste izen bat da ageri dena: zuzendari gazte eskandinaviarrarena. Hainbat jaialditan eman du zeresana, herri xeheak oraindik ezagutzen ez badu ere. Harritzekoa da: ez da filmaren aurkezpenera agertu. Zinemaldia lehen aldiz kubritzen duen kultur kazetariarekin egindako elkarrizketa laburra da azken agerpen publikoa. Geroztik, inork ez daki ezer.

Galderek bete dute zuzendariaren hutsunea: Bere kabuz galdu da festazale fama baduen eskandinaviarra? Estrategia komertzial bat da agian? Edo ez ote da turistak uxatu nahi dituen talderen baten ekintza izango? Zinemaldia amaitu aurretik agertzen ez bada, saritu daiteke? Nola kudeatu krisia hiriaren eta SSIFF zinemaldiaren nazioarteko irudia kaltetu gabe? Nor da inor gutxik ezagutzen duen kazetari hori? Nola eragingo dio horrek gero eta antolatuagoa den gaztetxeari?

Irakurritakoak errealitatearekin antzekotasunik badu, kasualitatearen fruitua da. Ez da telesail baterako ideia kaskar bat besterik. Baina balio dezala argitzeko: erraza da klase guztietako thrillerrak gure gertuko errealitatean kokatzea. Gaur egungo gatazkak telebistako fikziora eramatea ere bai. Zinemaldiak urtez urte frogatzen duen moduan, horretarako gai diren profesionalak egon badaude. Haiek ere desagertuta daude ordea; bai, behintzat, telebistatik.]]>
<![CDATA[Musikariak ikusten ditut]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/036/002/2018-09-18/musikariak_ikusten_ditut.htm Tue, 18 Sep 2018 00:00:00 +0200 Lander Arretxea https://www.berria.eus/paperekoa/1878/036/002/2018-09-18/musikariak_ikusten_ditut.htm
Ikusten ditut dantzan, ulertzen ez ditudan lehiaketetan, iragarkigintzan, epaimahaietan, mozorro festatan, herri mugimenduak babesteko pankarten atzean edo aurkezle lanetan. Autoparodiaren mugetan batzuk, honezkero saio gidari gisa —merezimenduz—egonkortuta bestetzuk. Han eta hemen.

Goenkale-ko starring zerrenda eliteko kirolariek bete zuteneko hartatik —Naroa Agirre eta Perurenatarrak gogoan— halakorik ikusi gabeak ginen. Ez nau harritzen, hala ere. Telebistan agertuko den horrek behar duelako izan hizlari fina; komunikatzaile ona; lotsa handirik gabekoa —edo batere gabekoa, segun eta zein saiotan hartu beharko duen parte—; fokopeetara egina; eta, itxuraz, gero eta gehiago, aurretik ere jarraitzaile andana badituena. Eta bai, abeslariek, edo mordoxka batek behintzat, ezaugarri horiek batzen dituzte.

Baina ez denek. Zer gertatzen da talentu horiek ez dituzten gainontzeko musikari guztiekin? Bada, zorionez —eta Koldo Otamendi (beste gauza askoren artean) aurkezlearen enpeinuz— telebistan agertzeko beste bide bat ere badute: Hamaika telebistako Musika Zuzenean saioa. Dozenaka talderen erakusleiho izan ondoren, bigarren sasoia hasi berri dute. Bertan, harrigarriki, protagonistek ez dute ez dantzatzen, ez lehiarik egiten. Musika joaz eta euren lanaz —musikari-lanaz, kasu honetan— hitz egiten aritzen dira, patxadaz, bestelako osagarrien premiarik gabe.

Ematen dute datozen kontzertuen berri ere, eta ez da aportazio makala. Hori baita —talde zein bakarlarien lanaren berri ematea— musikarien alde egiterik den gauza onentsuena. Hori eta zuzenekoetara joatea; sarrera ondo ordainduta bada, hobe. Telebistan agertu nahi ez dutenek, hizlari kaskarrek edo instagramen jarraitzailerik ez dutenek alokairua ordaintzeko modu bat izan dezaten. Eta behin alokairua ordainduta, nahi duenak bakarrik egin dezan telebistara salto.]]>
<![CDATA[Heroiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/033/002/2018-09-13/heroiak.htm Thu, 13 Sep 2018 00:00:00 +0200 Lander Arretxea https://www.berria.eus/paperekoa/1881/033/002/2018-09-13/heroiak.htm guztion telebistaren zuloak nola edo hala estaltzeko bokazioa duten egitasmoak. Eta haietako bakoitzaren atzean, bada heroi saldo bana. Badira baliabide falta ahaleginarekin ordezkatuz irauten dutenak beti behar baino txikiagoak diren telebistetan: Hamaika, Kanaldude... Badira, baita ere, ikus-entzunezkoen aldeko gurutzada idatzizko hedabideetatik abiatzen dutenak; klase guztietako barne eta kanpo oztopoen kontra. Eta azkenik, heroikoetan heroikoenak: sareko ikus-entzunezkoen mundu labainkor bezain estrategikoa osatzen duten norbanako eta talde gutxi-asko antolatuak. Nahiz eta laguntza publikoak jasotzeko aukerarik ia ez duten —ba al da hau bezain sektore azpi-finantzaturik?—, nahiz eta baliabide eta denbora faltak emaitza kaskartuko duela jakin, abentura babesgabeari ilusioz ekiten diotenak. Kausa handi baten alde izerditzea merezi duela badakienak nola.

Heroiaren lana neketsua da ordea, eta asko dira bidean galdu direnak: Beranduegi, Busti, Deus ez da perfektua... Baina oraindik ere agorrezina da hutsunea osatu nahi horren iturria, eta badira berri samarrak diren proiektu batzuk ere. Hiru bai, gutxienez —poztekoa litzake mordoxka bat ahaztea—: zuzeneko emanaldi eta guzti, umoretik aritzen den Barrexerka talde gazte bezain zabala; Imanol Epelde polifazetikoaren youtubertasun estreinatu berria; eta Booktegik bultzatuta, gaur bertan abiatu den Elkarrizkatea literatur saioa.

Ongi etorriak bitez denak. Akaso taxuzko kritikari bati galdetu behar genioke ea youtuberrak, sarerako egindako saioak eta antzekoak telebista gisa har daitezkeen edo ez. Baina inork kontrakorik frogatu ezean —eta aizu, frogatuz gero ere bai—, tokia egingo diegu lerrootan udazkenarekin esnatu diren heroi guztiei. Eta ez hutsuneak betetzeko bakarrik.]]>
<![CDATA[Biktimak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2018-09-11/biktimak.htm Tue, 11 Sep 2018 00:00:00 +0200 Lander Arretxea https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2018-09-11/biktimak.htm
Zaila da ulertzea bestela telesailen alorrean hartutako norabidea. Bi urte dira dagoeneko telebista publikoan helduentzako euskarazko fikziorik gabe. Noiz, eta zinemarako ekoizpenek izandako arrakastak talentua eta ideiak badaudela frogatu digunean; noiz, eta telesailak aparraldi betean daudenean, han eta hemen. Ironikoa ez ezik, barregarria litzateke, dituen ondorioak ez balitu. BERRIAn bertan, igandeko Ahomentan-en irakurri ditugu batzuk. Gazteagotan euskaraz ikusitako telesailengatik ez balitz akaso ez litzatekeela aktore izango dio Eneko Sagardoik. Olatz Beobidek, aldiz, hutsune horrek 300 bat pertsona utzi dituela lanik gabe.

Bien bitartean, ETBk La víctima nº 8 aurkeztu du, Telemadridekin eta Mediaprorekin batera ekoitzitako telesaila; zuzendaria, gidoilariak eta aktoreen zein lantaldearen zati handi bat Euskal Herritik kanpokoak dituena. Bilbon egindako eraso jihadista bat izango du ardatz, eta —ah! ia ahaztu zait— gaztelania batuan emango dute. Erdaraz ikusteko akziozko zientoka telesail esku-eskura ez bagenitu bezala. Vodka txupitoa ura behar duenari.

«Badatoz proiektu berriak», dio, misterio puntu batekin, Sagardoik Ahomentan-en. Eta hala omen da, bai. Oraindik gehiago jakiterik ez badago ere, 2019an hasiko dira, behingoz, euskarazko telesail berri bat ekoizten. Bitartean, La víctima nº8 ikusi beharko dugu, eta, tarteka, hutsune luzeegi honek utzitako biktima horiek guztiak gogoratu. Edo umorez hartu. Hala esan dit haserrea baretzeko zer behar nuen ederki usaindu duen lagun batek: «Gutxienez, Goenkale baino errealistagoa izango da. Ertzainek gaztelaniaz egingo dute».]]>
<![CDATA[Munduko euskaldunei]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/021/002/2018-09-06/munduko_euskaldunei.htm Thu, 06 Sep 2018 00:00:00 +0200 Lander Arretxea https://www.berria.eus/paperekoa/1879/021/002/2018-09-06/munduko_euskaldunei.htm
Horregatik —kirol lorpenak egiten dituzten kirolarien euskal arbasoak gogoratzeak harrotzen ez nauen bezala— ez nau batere harritu ETB1ek aste honetan estreinatu dituen bi saioen bidez Parisen eta Jerusalemen euskaldunak egon badaudela jakiteak. Ur handitan atzerrian eta Euskalonski-k bide txalotua egingo badute —oraindik goizegi da balorazio borobiletan sartzeko—, ez da izango, hortaz, munduan barna galdutako euskaldunak aurkitu dituztelako; aurkitu dituztenek pantaila parean jarri eta esateko dituztenak aditzea merezi dutelako baizik. Eta ekarri dituztelako gure etxeetara prime time-an inoiz gutxitan entzuten ditugun zenbait kontu.

Estreinaldian, behintzat, halaxe izan da. Xabier Madariagaren parean jarrita, Israelen ilunak eta palestinarren minak hobeto ulertzen lagundu ziguten batzuek; dela adituaren ziurtasunetik arituta —Mikel Aiestaranek, kasurako—, dela bizipen oinarrizkoenetatik. Eta besteek, Pello Reparazen konpainian, telebista publikoaren arduradunak urduritzeko modukoak bota zizkiguten askorik desentonatu gabe: euskaraz aritzea —zoritxarrez eta oraindik aktibismoa ere badela, eta munduarekin harremantzeko ez dugula, ezinbestean, gaztelaniaren beharrik.

Asko eskatzea izango da, agian —iraila da, eta oraindik exigente izan beharra dago— baina kirol saioei, mezei eta su artifizialei esker abuztuan ETB1ek izan dituen ikusle datu onak —hobeak sikiera— hilabete honetan nahi nituzke nik. Eta ez dadila izan, ahal dela, Kontxako estropadengatik bakarrik. Nahi bainieke esan munduan barrena dabiltzan euskaldun horiei aintzat hartuko ditugula zer kontatua duten artean. Baita Roland Garrosen, Italiako Giroan edo Txapeldunen Ligan lehiatzen ez badira ere. ]]>
<![CDATA[Garaian garaikoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/021/002/2018-09-04/garaian_garaikoa.htm Tue, 04 Sep 2018 00:00:00 +0200 Lander Arretxea https://www.berria.eus/paperekoa/1876/021/002/2018-09-04/garaian_garaikoa.htm Game of Thrones-en denboraldi berrirako itxaronaldia baino astunagoa. Edo kontrara, abuztuko Gaur Egun bat baino laburragoa akaso. Berdin dio. Bukatu da uda —uste hori oso zabaldua badago ere, iraila ez baita uda, inolaz ere—, eta eskerrak. Bukatu dira jai handi eta Aste Nagusiak, ditxosozko suak, aurre denboraldiko norgehiagokak, funtzionarioen opor egunak, astelehen-astearte-asteazken iluntzetako garagardoak, eta «lasai, uda da» aitzakiapean hartutako lizentzia guztiak. Akabo.

Orain iraila dator, bere asmo handiegi, koaderno berri eta izen emate optimistekin. Hasiko dira egunak laburtzen, gizenduko dira pixkanaka egunkari mehetuak, helduko da ETB3 Iruñerrira, euria bazter guztietara. Uda osoan etxea apenas zapaldu duzun hori, sofaren goxoan gotortuko zara berriz. Eta bertatik begira jarrita, gogoratuko duzu bazegoela zerbait, hor nonbait, dela salan, dela logelan, dela sakelakoan edo auskalo zer beste gailutan, egun grisak gatzozpintzen zituena udaren promesa tentagarriek bere besoetatik urrundu zintuzten arte: telebista.

Beti bezain zintzo topatuko duzu, gainera, zu entretenitu, (des)informatu, zapuztu eta aspertzeko pronto, urrun igaro dituzun hilabeteongatik azalpenik eskatu gabe. Lagunek, maitaleek, ezagunek eta eguraldiak erantzuten ez dutenean, zure zazpigarren aukera izateko prest. Asmo eta saio berriekin, oraindik kendu ez dituztenekin, eta bai, baita betiko errepikapenekin ere —ezin rantxerarik gabe bizi—.

Horrenbesteren trukean —nork emango dizu hori guztia, ezer eskatu gabe?—, arreta pittin bat merezi luke. Baina ez, jarraituko duzu, esker txarreko horrek, eguzki izpi erdi bakoitza aitzakia hartuta irailari abuztu tankera emateko ahaleginean, pantailetatik urrun. «Garaian garaikoa» leloak barazkientzat soilik balioko balu bezala, sofaratze ekidiezin hori ahal beste atzeratzen. Eskerrak irailarekin batera Ekografiak datozen bueltan, arreta hori eskaini eta zu eta telebistaren artekoa errazteko asmoz. Lezio adina fikziorekin; ahal dela hitz jokorik gabe; tokatzen denean, gurtzeko eta egurtzeko gertu. Ikasturte honetan, Miren Maniasekin batera, ni neu. Asmo handiegiekin eta su artifizialik gabe.]]>