<![CDATA[Lander Muñagorri Garmendia | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 22 Sep 2018 17:40:29 +0200 hourly 1 <![CDATA[Lander Muñagorri Garmendia | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Prekaritateari aurre egiteko kontrabotereko sindikatua aldarrikatu du LABek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1916/013/002/2018-09-20/prekaritateari_aurre_egiteko_kontrabotereko_sindikatua_aldarrikatu_du_labek.htm Thu, 20 Sep 2018 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1916/013/002/2018-09-20/prekaritateari_aurre_egiteko_kontrabotereko_sindikatua_aldarrikatu_du_labek.htm
Hazten jarraitzea da, beraz, LABen asmoa; Aranbururen ustez, «beharrezkoa delako era horretako sindikatu bat, prekarizazioaren aurrean eraginkortasuna handitzeko eta egungo politika publikoak aldatzeko». Alde horretatik, sindikatuko ordezkariak zioen ezinbesteko giltza izan daitezkeela, sindikatuak «eredu sindikala berritu» duelako, eta sektore prekarioenetara iristeko ahalegina egin duelako.

Horien artean, sektore feminizatuak aipatu zituen. Aranbururen esanetan, sindikatuak presentzia handiagoa edukitzeko ahalegina egin du, baina oraindik badute zer hobetu; ordezkarien artean emakumeen presentzia handitzea, esaterako: «LABeko afiliatuen %40 emakumeak dira, eta ordezkarien artean %36 dira; afiliatuen zenbatekora iritsi nahi dugu». Beraz, gizon eta emakumeen arteko berdintasuna sindikatura iristea izango da asmoa. Baina, horrez gain, azaldu zuen beharrezkoa dela belaunaldi aldaketa bat ere, eta, horregatik, gazteen presentzia ere handiagotu nahi dute hauteskunde sindikalen epe trinko honetan.

Elkarrizketa soziala, «hilda»

Hauteskunde sindikaletan aterako den emaitzak eragin zuzena edukiko du negoziazio kolektiboan, horien arabera sortuko direlako negoziazio mahai ezberdinak. Elkarrizketa sozialean, ordea, ez dirudi eraginik izango duenik, Aranbururen ustez «hilda dagoen elkarrizketa sozialerako mahaia berpiztu» nahi duelako Jaurlaritzak. Aste honetan, Confebask patronalarekin, eta CCOO eta UGT sindikatuekin bildu zen gobernua, eta saiakera hori salatu zuen LABeko ordezkariak: «Jaurlaritzak garbi erakutsi du zein den bere lehentasuna, eta sindikalismoaren zati bati ez ikusiarena egin dio». Elkarrizketa soziala gutxiengoan dauden sindikatu «otzanekin» egiteko nahia salatu zuen era horretan, eta martxan egon den urteetan ezer lortu ez izana ere nabarmendu zuen. Horregatik guztiagatik, mahai horretan ez dela egongo berretsi zuen beste behin sindikatuko ordezkariak.]]>
<![CDATA[«Lehen, hankekin hitz egiten nuen, eta, orain, eskuekin saiatzen naiz»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2018-09-18/lehen_hankekin_hitz_egiten_nuen_eta_orain_eskuekin_saiatzen_naiz.htm Tue, 18 Sep 2018 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2018-09-18/lehen_hankekin_hitz_egiten_nuen_eta_orain_eskuekin_saiatzen_naiz.htm Burdina, Bilboko lagun hori erakusketa jarri du ikusgai; Felix Marañak idatzitako liburua ere aurkeztu berri dute: Del cuero al hierro. Escultura y naturaleza en Carlos Purroy (Larrutik burdinera. Eskultura eta natura Carlos Purroyrengan).

Burdina, Bilboko lagun hori izena du erakusketak. Bilboren laguna da burdina: zurea ere bai?

Burdina Bilboren laguna zen nirea izan baino lehen, baina bai, nire laguna ere bada, artelanen oinarrian burdina dagoelako. Asko erakartzen nauen materiala da, gogorra eta hotza delako era berean.

Burdina Bilboren historiarekin lotu da beti. Omenaldi bat da?

Bai, noski. Gogoan dut itsasadarraren eskuinetik nola joaten nintzen iluntzeetan kotxean etxera bidean, eta labe garaietako sua ikusten nuen. Askotan geratzen nintzen errepide ondotik begira, eta hantxe egon nahiko nukeela pentsatzen nuen. Barruan zer gertatzen ari ote zen ikusteko, batez ere.

Joan al zinen inoiz?

Ez, eta gogo horrekin geratuko naiz beti.

Lehen, larrua lantzen zenuen; orain, burdina. Gutxitan ikusten den ibilbidea, egia esan.

Nahiko arraroa da, bai. Hamalau urtez futbolean aritu eta gero eskultore bihurtu ahal izatea nahiko arraroa da. Hortik iritsi zen liburua argitaratzeko ideia, berezitasun hori agerian utziz, eta nire ekarpena egin nahi izan nuen Athleticen ibilbidean Purroy delako bat egon zela esateko.

Carlos Purroy futbolaria izan da lehenbizi, eta eskultorea da egun. Bietako zein da artista?

Denok saiatzen gara artistak izaten. Ni saiatu nintzen hori futbolean jokatzen ari nintzela egiten. Eskulturatik oso ezberdina da futbol mundua, eta oso kirol jatorra da, baina kontu handiz ibili behar da. Inoiz ez da muga bat zeharkatu behar.

Zein da muga hori?

Jarduera gogor bat da futbola, baina aurpegia txikitu ahal zizuten aurkariak ere bazeuden, eta hori da gainditu behar ez den muga.

Lehen bortitzagoa zen?

Orain, teknikoagoa da, baliabide gehiago dauzka, eta jendea hobe prestatuta dago. Lehen, intuizioarekin asko jokatzen zen, inprobisazio handia zegoen. Lehen, jokoan zehar pertsonak markatzen ziren, eta, orain, zonak markatzen dira.

Eskulturan ere aldatuko ziren gauzak...

Mundu ezberdinak dira. Futbolean, hankekin hitz egiten nuen lehen, eta eskuekin saiatzen naiz orain. Eskulturena alor ederra da, eta, askotan, intuizioz jokatzen duzu. Apurka, zure bidea egiten zoaz, eta, ahal den bezala, egiten duzu lan besteen aisialdirako. Artearen munduan nire txokoa egin dut, gainera, eta hori mantentzeko lan egiten dut. Futbolean bezala da: ez da iristea soilik, mantentzea baizik.

Esan daiteke beti ikusleentzat lan egin duzula?

Baietz esango nuke, bai. Lehen, futbolean zaleentzako egiten nuen lan, eta orain ikusleek gozatu dezaten. Izan ere, artea gustuko izan dadin sortzen dut nik, eta ez probokatzeko. Hori da nire hautua, behintzat: bestela ere nahikoa arazo badauzkagu, gure bizitzan, ondokoak gogaitzen hasteko. Ez zait gustatzen. Futbolarekin pareka daiteke, gainera: taldea irabaztera ateratzen da partida guztietan, ikusleek eta jarraitzaileek horrekin goza dezaten. Artearen munduan ere berdin egin behar dela iruditzen zait. Horregatik, beti ikusleentzako lan egin dudala esan daiteke, bai.]]>
<![CDATA[Eredu sindikalen arteko lehia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1926/014/001/2018-09-15/eredu_sindikalen_arteko_lehia.htm Sat, 15 Sep 2018 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1926/014/001/2018-09-15/eredu_sindikalen_arteko_lehia.htm
Lau sindikatu nagusiek badakite hauteskunde horietatik aterako diren emaitzek negoziazio kolektiboan eragin zuzena izango duela, eta haientzat garrantzitsua da epe hau, negoziazio mahaietan horren araberako ordezkaritza izango dutelako. Gainera, denek nabarmendu dute egungo egoeran baldintza prekarioan dauden langile eta sektoreetara iristeko borondatea. Baina sindikatu bakoitzak helburu propioak dauzka.

ELA

Hegoaldeko sindikatu nagusia da, alde handiz. Lau lurraldeetan dauden ordezkarien %36,2 ELAkoak dira, eta horregatik «gutxienez kopuru horiei eustea» izango da helburua, Villarrealek azaldu duenez. Nagusitasuna are nabarmenagoa da Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, ordezkarien %40,83 dituelako. «Gure egunerokotik abiatuta, lan zentroetan lan egiteaz gain sektore berrietan eragiteko asmoa ere badaukagu». Sindikatuko kideak azaldu du sektore prekarioetara iritsi eta horien ordezkari eta ahots izateko borondatea duela. «Langile horien baldintzak hobetzeaz gain», lantoki gehiago sindikalizatzea ekarriko luke horrek, azken finean.

Duela lau urteko hauteskundeen epe trinkoarekin alderatuz gero, ELA izan da sindikatu guztien artean Hegoaldean gehien hazi dena: 1,12 puntu. Antzeko hazkundea izan du LABek ere, 1,10ekoa. CCOOk eta UGTk atzera egin dute, eta hori «konfrontazioko sindikalismok etorkizuna duelako da», Villarrealen ustez. «Gatazka ezinbestekoa da langileen baldintzek gora egiteko; garbi geratzen ari da elkarrizketa sozialaren bidea arazoaren parte dela konponbiderena bainoago».

CCOO

Lau lurraldeetako bigarren sindikatua da CCOO: ordezkarien %20,12 ditu, baina, 2014ko erreferentzia kontuan hartuta, 0,54 puntu egin du behera. Ez da beherakada handiegia. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan ere 0,46 puntu galdu ditu tarte berean, eta ordezkarien %18,77 CCOOkoak dira. Baina bigarren postua galdu du erkidegoan, eta galdutakoa berreskuratzea izango da, beraz, haien helburua hauteskunde epe trinko honetan. Garbiñe Espejo Euskadiko CCOOko ekintza sindikaleko arduradunak, bederen, helburu hori zehaztu du, besteak beste: «Tarte txikia daukagu LABekin; pentsa, iaz egin genuen kongresura ordezkari baten aldearekin iritsi ginen».

Hala ere, horrekin batera eredu sindikala zabaldu nahi dutela zehaztu du Espejok: «Langileei jakinarazi behar diegu aukeratzen den ordezkari bakoitzak ez duela euren enpresaren eremua bakarrik ordezkatzen, sektoreko hitzarmenen defentsa ere egiten duela; horretarako, hainbat mahaitan indarra edukitzea beharrezkoa da, eta horregatik langileek hori jakin behar dute». Alegia, negoziazio kolektiboaren inguruan CCOOk egiten duen irakurketaren berri ematea ezinbestekotzat jo du.

Horrekin batera, prekaritatearen eta ezberdinkeriaren aurka borrokatuko dutela ere argitu du Espejok. «Gutxieneko soldata baten alde borroka egin beharra daukagu, emakume eta gazteen lan baldintzak ere egokituz; horretarako, gure hautagaietan ere bi kolektibo horien presentzia bermatzen saiatuko gara».

LAB

Sindikatu abertzaleak CCOOren lekua hartu du Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta postu hori finkatzea izango da helburua, Izaskun Garcia LABeko antolaketa idazkariaren arabera. «CCOOri alde handiagoa ateratzea da asmoa». Hego Euskal Herrian hirugarren indarra dira, eta hauteskundeen epe trinko honetan bigarrena lortzea zaila iruditzen zaien arren, erronkatzat du Garciak. 440 ordezkariren aldea dute CCOOrekin, eta zentzu horretan lehia hori estutzeko asmoa izango dute hauteskundeetan zehar. Sindikatu abertzaleak Arabara ere eramango du ordezkarien borroka, eta egun duen %13,16ko ordezkaritza %14ra igotzea izango da asmoa. «UGTrekin daukagun aldea txikitu nahi dugu, epe ertain batean Arabako hirugarren sindikatua izan ahal izateko».

Sindikatua sendotzea da asmoa, beraz. Hala dio Garciak: «Sindikatua indartu nahi dugu, langileentzat tresna eraginkor bat bihur dadin». Alde horretatik, «periferian» kokatu izan diren sektoreengana gerturatzeko asmoa azaldu du, «batez ere sektore feminizatuetara». CCOOko kideak azaldu bezala, LABek ere ordezkarian artean emakumeen presentzia bermatuko duela azaldu du. «Afiliazioari dagokionez, emakumezkoek %40 baino gehiago dira, eta parekidetasunera iristen egon gaitezke, baina egia da ordezkarien artean oraindik lana daukagula egiteko; %36 dira emakumeak, eta %40ko langa hori gainditu nahi dugu». Hazten joateko helburua, beraz, ez da ordezkarien kopurura mugatuko, baita horien nolakotasunera ere.

UGT

Sindikatu handien artean ordezkaritza gehien galdu duena da UGT, eta hori badaki Raul Arza UGT-Euskadiko idazkari nagusiak. Horregatik, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan daukaten «beheranzko joera» apurtzea izango da lehen helburu nagusia. 2014an, ordezkarien %11,69 zeukaten erkidegoan, eta, epe trinkoa hasi bezperan, %10,73 daukate; alegia, ia puntu bat galdu dute, eta, horregatik, Arzak %11ko langa berreskuratu nahi du: «Urtea hasi denetik apur bat igo gara, eta joera horri eutsi nahi diogu epe honetan». Horrekin batera, Araban bigarren indar izatera iritsi nahi dute, baina aukera horrek zaila dirudi, bi puntura baitaude CCOOrengandik.

UGTrentzat garrantzitsuak dira hauteskunde hauek, beti sektoreko itunak sinatu baitituzte «gako» diren negoziazio mahaietan. «CCOOren eta UGTren artean gehiengoa daukagun mahaietan itunak sinatu ditugu». Horregatik, gehiengoei buelta emateko saiakera egingo dute ahal den sektore gehienetan, «mahai horietan eraginkorrak» direla erakutsi baitute, Arzaren arabera. Edozein modutan, UGTk izan duen beheranzko joerari buelta ematea zaila izango da, Hego Euskal Herrian 241 ordezkari galdu baititu azken lau urteetan.]]>
<![CDATA[«Kultur fenomeno gisa, memeak oso interesgarriak dira»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2018-09-13/kultur_fenomeno_gisa_memeak_oso_interesgarriak_dira.htm Thu, 13 Sep 2018 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2018-09-13/kultur_fenomeno_gisa_memeak_oso_interesgarriak_dira.htm Sarah's Scribbles (Sarahen zirriborroak) etorriko zaio gogora askori, bata bestearekin lotuta baitago. Sare sozialetarako tira komikoak egiten ditu Andersenek, eta arrakasta itzela dauka, gainera. Tira horiek biltzen dituzten hiru komiki liburu argitaratuak ditu. Aste honetan Bilboko Elkar liburu dendan izan da liburuak sinatzen, eta jende ugari bildu da.

Harrituta zaude liburu hauek izan duten arrakastarekin?

Bai. Webkomikiak egiten hasi nintzenean, eguneroko bat balitz bezala hartu nuen. 19 urte nituen, eta hobby bat zen niretzat. Beraz, pozik nago nire zaletasun bat ogibide bihurtu dudalako, eta arrakasta duelako.

Lotsatia zarela diozu, baina tiretan zure beldurrez hitz egiten duzu...

Zailagoa egiten zait pertsonalki komunikatzea, artelanen bidez baino. Oso zintzoa eta ausarta izan naiteke marrazten ari naizenean, norbaiti zuzenean zerbait esatean baino ausartago.

Zenbateraino da Sarah's Scribble autobiografikoa?

Sentitzen dudana eta agertzen diren sentimenduak nireak dira. Baina uste dut jende askok ez duela ulertzen hau ez dela eguneroko bat, eta ni komikilari profesional bat naizela. Baliabide asko erabiltzen dut tirak hobetzeko, baina, hala ere, egia dira.

Lotura hori inoiz apurtuko da?

Ez dut uste, ez baitut ikusten pertsonaia nigandik oso bereizita. Nire tresna bat dela esan daiteke, sentimenduei buruz hitz egiteko erabiltzen dudana. Beharbada, benetakotasun hori editatzen dudanean galduko da, baina neure burua ikusten jarraitzen dut pertsonaia horretan.

Zurekin batera hazten ari da?

Jendeak askotan esaten dit hori, akaso nire lehen liburuaren izenburuagatik, Adulthood is a myth (Helduaroa mito bat da). Baina bai, nire tirak aldatzen ari direla esango nuke, baina ez dut uste hazi beharra dagoenik aldatu ahal izateko.

Lehen liburu horren izenburuan diozun hori zenbateraino da egia? Asko kostatzen zaigu haztea?

Iruditzen zait jendeak barruko mundu oso indartsua daukala, eta horiek ezkutatzen saiatzen da helduen hitzak erabiltzeko. Ez dakit inor prest ote dagoen hazteko.

Lantzen dituzun gaiak umorez bideratzen dituzu. Nola lortzen duzu tonu egokia ematea?

Oso zaila da, umorea ere oso zaila delako. Zergatik dauka zerbaitek grazia? Testuak idazle bati bidaltzen dizkiot, baina zaila da zehaztea zergatik daukan grazia. Oso zaila da graziosoa izaten erakustea.

Memeetan inspiratzen zarela diozu. Umorea egiteko formatu berri bat da?

Uste dut baietz, modu berri bat dela. Oso interesgarria da, nahiko underground delako, baina, era berean, sekulako arrakasta dute Instagram eta halako sare sozialetan. Broma baten barruan dagoen elementu bati bromak egiten zaizkio, eta irudi asko berrerabiltzen dira. Kultur fenomeno gisa, memeak oso interesgarriak dira. Besteek egindakoari beste ikuspegi bat ematen zaio, azken finean.

Zure pertsonaia ezagunenetako bat uteroa da. Duela gutxira arte hilekoaren inguruko txisteak gizonek egiten zituzten soilik. Bazegoen horretarako beharra?

Bai, baina ez nuen horri buruz asko pentsatu, natural egin nuen, niretzat gauza normal bat zelako. Jende asko harritu da, ordea.

Emakume batek egiten zuelako?

Nik uste baietz. Uste nuen baino berritzaileagoa izan nintzen, baina niretzako esperientzia normal bat da hori. Ikusten dudanari buruz idazten dut nik, eta idatz dezaket feminismoari buruz, edo duela minutu bat bururatu zaidan zerbaitez. Jendeak, ordea, asko nabarmentzen du hori, akaso badakielako emakumea naizela.]]>
<![CDATA[Ahaldun nagusia ere hil zuen matxinada]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1924/030/001/2018-09-12/ahaldun_nagusia_ere_hil_zuen_matxinada.htm Wed, 12 Sep 2018 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1924/030/001/2018-09-12/ahaldun_nagusia_ere_hil_zuen_matxinada.htm Aduanen matxinada esaten zaion erreboltak gizartea bitan zatitu baitzuen; eta foruen inguruko eztabaida piztu zuen gertaera historikoa izan zen, gainera: foruak aldatu nahi zituztenen eta bere horretan utzi nahi zituztenen artean piztu zen gatazka moduan deskribatu baitu historialariak. 1876an galdu zituzten foruak Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak, baina ordurako eztabaida ugariren jopuntuan egon ziren, eta horren lehen erakuslea 1718ko matxinada izan zen. Irailaren 4an 300 urte bete ziren errebolta hasi zenetik.

Gizartea bitan zatitzeaz gain, klase herritarraren «erakustaldi» bat izan zen gertaera hura, Hektor Ortega kazetari-historialariaren arabera. «Askotan badirudi matxinada bat gertaera kaotiko bat izaten dela, baina interbentzio oso zehatzak egin zituzten, eta aurretik antolatuta zegoela pentsa daiteke». Aduanak lekuz aldatzearen eraginez piztu zen protesta, eta Bizkaiko merkatari handi, jauntxo eta burgesen aurka egin zuten herritarrek. Baita orduko ahaldun nagusia zen Enrique Aranaren aurka ere, hil egin baitzuten. Euren bizimoduari zuzenean eragin zion aldaketa babestu baitzuten agintari eta merkatari handi horiek.

Begirada atzerago jarri behar da, ordea, matxinada hori ulertzeko. Espainiako Oinordekotza Gerraren ostean (1701-1715) iritsi zen Felipe V.a bertako tronura, eta berehala politika zentralizatzaileak ezarri nahi izan zituen erresuman. Borboitarra Frantziatik zetorren, eta hango moldeak ezarri nahi zituenez, pribilegioak zituzten lurraldeei horiek kentzea erabaki zuen, merkatu bateratu bat osatzeko. «Kataluniar eta aragoitarrekin erraza izan zuen hori, Oinordekotza Gerran bere aurka egin zutelako, baina euskal lurraldeek bere alde egin zuten, eta ezin zizkien beren foruak kendu», Aragonen arabera.

Hala ere, helburua garbi zeukan borboitarrak, eta aduanak lekuz aldatzeko agindua eman zuen. Foruen bereizgarrietako bat zen hori, hau da, portuetan aduanarik ez edukitzea. Horrek euskal lurraldeak franko bihurtzen zituen, eta lehengai ugari merkeago eskuratzen zituzten herritarrek. «Baina erregeak tabakoaren trafikoa eta kontrabandoa kontrolatu nahi zituen, eta horregatik erabaki zuen aduanak kostaldean jartzea». Erabaki horrek, gainera, merkatari handien babesa eduki zuen, merkeago zitzaielako zerga horiek portuetan ordaintzea, Gaztelaren mugan baino.

Barnealdeko aduanetan zergak portuetakoak halako hiru baitziren. «Garai horretan, gainera, merkataritza globalizatzen ari zen Ameriketako eta Asiako merkatuekin; horregatik, merkatari handiei zerga gutxiago ordaintzea interesatzen zitzaien», Aragonen hitzetan. Euren merkatu nagusia ere Gaztela zelako, eta ez euskal lurraldeak. «Ez zeuden foruen aurka, baina aldatu egin nahi zituzten». Eta hori zen herritarrekin zuten alde handiena.

Matxinadaren txinparta

1717ko abuztuan agindu zuen Felipe V.ak aduanak lekuz aldatzea. Erresumako aduanak kostan eta Frantziarekin eta Portugalekin zituen mugetara eraman zituen. Hainbat eztabaidaren ondoren, agindua 1718ko martxoan bihurtu zen errealitate. Gipuzkoak eta Bizkaiak zereal asko inportatu beharra zeukaten, ekoizpen eskasa baitzeukaten, eta, horregatik, lehengaien prezio igoera bertan sumatu zen batez ere. «Jendeak bazekien neurriak zuzenean eragingo ziola, baina ez zekiten zer zen aduana bat», dio Ortegak. Erregeak aduanetako zaindariak portuetara bidali zituen; garai hartako idatzien arabera, bertako biztanleekin oso jarrera txarra eduki zuten. Horren eraginez, tentsio handia sortu zen Bilboko kaleetan, eta Deustuko herritarrek uko egin zioten hainbat zaindariri hornikuntza emateari.

Kontrako jarrera areagotzen hasi zen, eta irailaren 4ko mezaren ostean, Begoñako herritarrak elizaren atarian bildu ziren. Aduanak lekuz aldatzearen aurkako giroa berotuta zegoen ordurako, eta erabakia hartu zuten: korrejidorearengana joan, eta aduanak berriz Gaztelako mugara eramateko dekretu bat sinatu zezala eskatuko zioten. Esan eta egin. «Begoñako herritarrak Bilbora jaitsi ziren, baina ez pentsatu daitekeen bezala oihuka eta iskanbila sortuz; eskribaua eurekin zeramatela, eta modu ordenatuan», Ortegaren arabera. Izan ere, garai hartako herritarrek garbi zeukaten eurak legea betearaztera zihoazela, aduanak lekuz aldatzea foruen aurkako neurri bat izan zelako.

Korrejidoreak ez zuen inongo oztoporik jarri, baina horretarako Bizkaiko ahaldun nagusiaren sinadura behar zela esan zien protestan bildutakoei. Ordurako Abandoko eta Deustuko herritarrak ere begoñatarrekin elkartuak ziren, eta baita zenbait bilbotar ere. Denak batera, Enrique Aranaren etxera joan ziren, Belostikalen zeukan jauregira, eta dekretua sinatzeko eskaera egin zioten. Ezezkoa eman zuen hark, eta orduan piztu zen matxinada. «Ordura arte ageriko bortizkeriarik ez zen egon, baina hortik aurrera ezberdina izan zen dena». Aranak jauregiko teilatutik ihes egin behar izan zuen, eta egun Euskal Museoa dagoen komentuan babestu zen. Herritarrek, bitartean, bere etxeko ondasunak kalera bota, eta haiei su eman zieten.

Gauza bera egin zuten aduanak lekuz aldatzearen alde zeuden merkatariekin ere: euren etxeak erre zituzten, eta horietako batzuk hil ere egin zituzten. Gorrotoa zabaltzen hasi zen, eta irailaren 5eko biharamunean areagotu egin zen giroa. Txorierriko eta Bilbo inguruko hainbat herritako biztanlek bat egin baitzuten erreboltarekin. Ahalduna zegoen komentura joan, eta korrejidoreak lortu zuen dekretua sinatu zezan, baina ordurako herritarrak Areatzan bilduta zeuden, eta ahalduna euren begiekin ikusi nahi zuten sinadura hori egiten. 5.000 pertsona batu ziren bertan, 6.000 biztanle eskas zituen Bilbon.

Eraman zuten hara, eta aduanen aurkako idatzia behartuta izenpetzen ari zenean jakin zuten Aranak bezperan erregeari eskatu ziola matxinadari aurre egiteko armada bidal zezala. «Bertan hil zuten, eta gorpua zenbait orduz egon zen Areatzan, eta herritarrek banan-banan sastakatu zuten», Ortegaren hitzetan. Boterearen jabe egin ziren zenbait orduz ere, eta matxinada Gipuzkoara zabaltzeko ahalegina ere egon zen. Baina Aragonek argitu du asmo horiek itzali egin zituztela Gipuzkoako mugan sortu zen milizia bati esker: «Bertako merkatariek bazekiten zer gertatzen ari zen, eta antolatu egin ziren».

Azaroaren 11n erregearen armada Bilbora iritsi zen, eta matxinadan parte hartu zuten herritarrei jazarri, eta haiek epaitu zituzten. 1722an aduanak berriz ere Gaztelako mugara itzuli ziren, «zerga bidez ez zutelako aurreikusi zuten beste bildu». Baina ordurako gizartean zatiketa gertatua zegoen, Aragonen ustez: «1766ko gariaren matxinadan, eta 1804ko Zamakoladan ere garbi geratu zen euskal lurraldeetan bi talde sortu zirela: foruen aldekoak eta nolabait aldatu nahi zituztenak».]]>
<![CDATA[ELAk "kontrabotereko sindikalismoa" eskaini du hauteskundeen atarian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/014/001/2018-09-11/elak_kontrabotereko_sindikalismoa_eskaini_du_hauteskundeen_atarian.htm Tue, 11 Sep 2018 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1872/014/001/2018-09-11/elak_kontrabotereko_sindikalismoa_eskaini_du_hauteskundeen_atarian.htm
Hego Euskal Herriko sindikatu nagusia da ELA, ordezkarien %36,2rekin, eta, 2014an zituenekin alderatuz gero, gehien hazi den sindikatua da, ELAk berak gogorarazi zuenez: 1,12 puntu. Pareko hazkundea izan du denbora tarte berean LABek, 1,10 puntukoa, eta ordezkarien %18,23 dauzka. Izan ere, bi sindikatu abertzaleak izan dira lau urteko epe horretan gora egin duten bakarrak. Ia 800 ordezkari berri lortu dituzte azken lau urteetan. Txanponaren beste aldean daude CCOO eta UGT, 0,54 eta 1,38 puntuko galerekin hurrenez hurren, denbora tarte berean, eta 241 ordezkari galduta. «Langileek kontrabotereko sindikatuen alde egin dute, euren eskubideen alde lan egiten dutela badakitelako», Muñozen arabera.

Datuei begiratuz gero, ELA izango da oraindik ere sindikatu nagusia, baina apurka gora egitea izango da euren helburua. «Benetako autonomia lortu behar du sindikalismoak», Muñozen ustez, gaur egun botere ekonomiko eta politikoan «sindikatuen eraginkortasuna mugatzeko saioa» sumatzen duelako. «Kontraboterekoak» diren sindikatuak, batez ere. Horregatik garrantzitsua iruditzen zaio enpresetan egingo diren hauteskunde hauetan nagusitasun hori berrestea.

%40 arteko soldata igoerak

Baina sindikatu baten funtzioa langileen eskubideak defendatzea da, eta azken urteetan «baldintzak hobetzen zituzten akordioak» sinatu dituztela azaldu zuen idazkari nagusiak. «Une honetan gizartean iraultza kontserbadore bat gertatzen ari da, eta jendea babesik gabe geratzen ari da; horregatik, bagenekien KPIari lotutako soldata igoerek langileak miseriara kondenatzen zituela». Eta horren jakitun, azken hilabeteetan lortu dituzten akordioen soldata igoerak nabarmendu zituen:%8, %15, edo %20koak ere izan direla azaldu zuen, eta baita %40koak ere kasuren batean. «Meritua dauka igoera horiek lortu izana», azaldu zuen lorpen horiekin harro. Lan baldintza horiek hobetzea prekarizatutako sektoreetan gertatu dela esplikatu zuen Muñozek, eta nabarmendu zuen borroka ildoak horretara jo behar duela. «Emakume aurpegia duten borroketan lan egin beharra dago, eta, horregatik, sindikalismoak feminismoari begiratu behar dio».

Soldata igoera horiek «inoiz baino beharrezkoak» direla erantsi zuen. «Izan ere, azken 30 urteetan soldatek aberastasunaren banaketan izan duen pisurik txikiena daukate gaur egun». Horren erantzule egin zituen azken urteetako lan erreformak eta murrizketak, eta ELAko idazkari nagusiak salatu zuen «langileen indarra ahultzea» beste helbururik ez dutela. Egoera horren aurrean, «sindikatua langileen zerbitzura» jarri behar dela aldarrikatu zuen. «Gaizki pasatzen ari den pertsona hori defendatzea izango da gure helburua; gure borroka, gainera, demokraziak eskaintzen dizkigun bideetatik egingo dugu, boterearentzako muga batzuk direlako».

Negoziazio kolektiboaren alorrean egindako lana defendatu zuen, era berean, Adolfo Muñozek, soldata igoera horiek ere «ahalegin horretatik iritsi direlako». ELA burujabetzaren alde dagoen heinean, sindikatuak lan harremanetako euskal esparrua ere defendatu zuen, bertako lan baldintzak bertan erabaki daitezen. «Hauteskundeetan bide horretan sakontzeko aukera egongo da». ]]>
<![CDATA[Uda agurtzeko eguna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1967/037/001/2018-09-09/uda_agurtzeko_eguna.htm Sun, 09 Sep 2018 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1967/037/001/2018-09-09/uda_agurtzeko_eguna.htm
Elikagaien eta bestelako produktuen salmenta postu ugari jarrita egongo dira inguru horretan, baina protagonista nagusi bat egongo da: babarrunak. Izan ere, babarrun jatea egingo da eguerdian, eta hala nahi duen orok platerkada bat dastatzeko aukera izango du. Jatekorik ez da faltako, ezta edatekorik ere. Goizean motorrak berotuko dituzte, baina arratsaldean izango dira eguneko ekitaldirik garrantzitsuenak.

Bazkari ostean erromeria egingo dute Olarizu mendiaren magalean. Gaztelu puzgarriak, erraldoien eta buruhandien kalejira, Gargantua eta beste hainbat ekitaldirekin batera, dantzaldia egingo dute, 17:00etan, Drindots taldearekin batera. Dantzarako astia izan ostean, aizkolarien txanda izango da, eta 18:15ean, Arabako Dantzarien Biltzarraren eskutik euskal dantzen erakustaldia egingo dute, iturriaren inguruan. Eguna amaitzeko, udal segizioa mendi magaletik Gasteizera itzuliko da, eta 20:45ean zezensuzkoa egongo da Plaza Berrian. Era horretan amaituko da Olarizuko erromeria, eta horrekin batera agurtuko dute uda milaka gasteiztarrek. Datorren urtean tradizioa berriz berritu arte.

Olarizuko erromeria

Bihar, Gasteizko Olarizu mendiaren magalean, egun osoan.]]>
<![CDATA[Eraso sexisten aurkako dantzaldia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/036/001/2018-09-07/eraso_sexisten_aurkako_dantzaldia.htm Fri, 07 Sep 2018 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1879/036/001/2018-09-07/eraso_sexisten_aurkako_dantzaldia.htm
Dantzaldi horretan, Go!azen telesailak uda honetarako atera duen abestia dantzatuko dute, eta, horretarako, bideo bat grabatu dute dantzaren pausoak zeintzuk diren erakusteko. «Gure helburua plaza betetzea da», azaldu du Miren Alapont Erabide elkarteko kideak. Eraso sexisten aurkako mezua duten urdin koloreko kamisetak banatu dituzte dagoeneko, baina udalak antzeko leloak dituzten zapi, kartel eta itsasgarriak ere banatuko ditu herrian; hori dena Galdakaoko herritarrak kontzientziatuz joateko erasoen aurkako jarreraren inguruan.

Santakruz jaiak gaur hasiko dira Galdakaon, eta 160 jarduera inguru antolatu dituzte hilaren 16ra arte. Horietan guztietan lehena pregoia irakurtzea eta txupinazoa izango dira. Aurten, gainera, Erabide elkarteak izango du jaiei hasiera ematen dien pregoia irakurtzeko ohorea. «Lehen aldiz proposatu gaituzte hautagai moduan, eta hautatuak izatea pozik egoteko arrazoi bat da», Alaponten arabera. Kontuan hartu behar da, gainera, emakumeen elkarteak 25 urte bete dituela aurten, eta horregatik «ospakizun urte amaitzeko modu on bat» dela azaldu du.

Atzera begira jarri, eta Alapontek dio elkartea sortu zenean emakumeentzako jarduerak antolatzen hasi zirela. «Josi, hizkuntzak ikasi, txangoak egin...». Garatuz joan da haien funtzioa, eta, azken urteetan, erakundeen laguntzarekin batera, ikastaro ugari antolatzen ari dira. Besteak beste, autodefentsa feminista tailerrak. «Igartzen da azken urteetan aldaketa bat gertatzen ari dela, baina zerbait orokorra da, elkarte guztietan sumatzen da hori; beste sentsibilizazio bat dago». Galdakaon bertan, lan horretan dihardute Erabidetik.]]>
<![CDATA[LABen ustez, elkarrizketa sozialari buruzko proposamena «antzua» da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/009/001/2018-09-06/laben_ustez_elkarrizketa_sozialari_buruzko_proposamena_antzua_da.htm Thu, 06 Sep 2018 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1877/009/001/2018-09-06/laben_ustez_elkarrizketa_sozialari_buruzko_proposamena_antzua_da.htm
Mahaiari muzin egingo diotela adierazi zuten agerraldi berean, ordea, abiatu berri den urte sindikalerako erronkak zehaztu zituen LABek. Gizartean suspertze sozial bat sumatzen dutela azaldu zuten, horren adibide pentsiodunen eta feministen borrokak aipatuz. Bada, enpresetan ere indar hori sumatzen dutela azaldu zuten. Igor Arroyo idazkari nagusi ondokoaren arabera, iaz 120 gatazketan hartu zuen parte LABek, eta horietatik 64tan grebara jo zuten beharginek. «Gaur egungo egoeran, badirudi gehiagora joko duela».

Testuinguru hori «prekarizazioari aurre egiteko» baliatuko du sindikatuak, une honetan ez baitute «agintarien artean borondaterik ikusten» egoerari aurre egiteko. «Lanera joatea ezin da arriskutsua izan», azaldu zuen Aranburuk, uda honetan izan diren laneko istripuei erreferentzia eginez. Udaldian hamabost langile hil direla zehaztu zuen sindikatuak. «Patronalak indarkeria mota hori erabiltzen du; saihestu daitekeen zerbait da, lan baldintza prekarioak kenduz, eta prebentzio neurriak hartuz gero». Hala ere, Aranburuk azaldu zuen laneko heriotza horiei ematen dieten erantzunetan sakondu nahi duela sindikatuak, eta gaineratu du gogoeta horiek partekatuko dituztela.

Aliantza ezaren urteurrena

Hausnarketa horiek aliatuekin partekatuko dituela esan zuen, baina gaur egun LABen eta ELAren arteko harremanek hotz jarraitzen dute: «Uda aurretik harremanak apurtuta zeuden, eta orain berdin daude». Atzo urte bat bete zen bi sindikatuek aldaketa soziala bideratzeko prozesu subiranista abiatzeko adierazpena aurkeztu zutenetik, eta urteurrena harremana etenda ospatu zuten. «Akordio horretan sakontzea bi sindikatuen esku dago, eta horretarako nahikoa autonomia daukagu bakoitzak». Hala ere, bertan adostutako konpromisoetan aurrerapausoak emateari uko egin dio ELAk, Aranbururen ustez.

Horretarako pilota LABen teilatu gainean jarri izan du ELAk maiz, greba askotan ez daudela adieraziz, eta autonomia politiko nahikoa ez duela esanez. «Argi erakutsi dugu gatazketan bagaudela», azaldu zuen joan den urte sindikaleko datuak gogora ekarriz.

Nahiz eta aitortu zailtasunak handiak direla, LABeko arduradunak berriro aldarrikatu zuen akordioaren beharra, «baina orain baldintzarik ez dagoela» argi azalduta. Abiatzera doan urte sindikalean hauteskunde sindikalak egingo dira Hego Euskal Herriko enpresa askotan, eta horiek igaro ostean «ikusi beharko da aukerarik ote dagoen».

Hauteskunde horietara helburu zehatzekin iritsiko da LAB. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bigarren sindikatu gisa finkatu nahi du, CCOOrekiko aldea handituz. Nafarroan, berriz, ordezkarien %16 lortu nahi du sindikatu abertzaleak. Hego Euskal Herriari begiratuz gero, bestalde, bigarren postuan egonkortu nahi du.]]>
<![CDATA[Ardoen erresumako beste zukuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/008/001/2018-09-05/ardoen_erresumako_beste_zukuak.htm Wed, 05 Sep 2018 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1917/008/001/2018-09-05/ardoen_erresumako_beste_zukuak.htm raba esan eta hari lotutako ekoizpen bategatik galdera eginez gero, erantzun gehienetan nabarmenduko zen: ardoa. Mahastietatik ateratzen den produktu horrek mundu osora zabaldu du Arabaren izena, eta esan daiteke ardoak berak ere eman diola izaera Arabari. Ez dira alferrik egindako baieztapenak, ardogintzaren sektoreak lurraldearen ekonomiaren ia %3 ordezkatzen baitu, eta 4.500 pertsona ingururi ematen baitie lana. Arabako Errioxan 13.149 hektarea mahasti daude, eta horietatik 120 milioi botila ardo ateratzen dira. Horrek esan nahi du gutxi gorabehera 80 milioi litroko ekoizpena duela. Agian horregatik aipatuko lukete askok produktu hori Arabari lotutako produktu batez galdetzerakoan.

Baina Arabak ez dauka ardoaren usain eta zaporea bakarrik: hori baino gehiago ere bada. Zabala da lurraldea, eta badaude, ardoaz gain, sagardoa, garagardoa eta vodka ekoizten duten upategiak ere. Ardoaren erresuman, bestelako ardoek ere beren txokoa baitaukate. «Araba ez da Errioxa bakarrik, eta, hortaz, Araba ez da ardoa soilik; horretaz gainera, badago leku gehiago». Trebiñu Sagardotegiko Koldo Markinezen hitzak dira horiek, euren hautuaren inguruan ari dela. Koldo Vesga Olbea Pilsner garagardoaren sortzaileetako batekin eta Jose Luis Navarro Basque Moonshiners vodka markaren kideetako batekin ere hitz egin du BERRIA egunkariak, ardotik harago dauden Arabako produktuei buruz aritzeko.

TREBIÑU SAGARDOTEGIA





«Lurra bageneukan, eta landatzeko sagarrondoak ere bagenituen; produktua eman zuten, eta, behin produktua edukita, zer egin ikusten duzu». Jateko sagarrak saldu ala sagardoa egin pentsatzen egon ondoren, sagardotegi bat martxan jartzea pentsatu zuen Markinezek. «Lehen beti zegoen sagarra baserrian; beraz, zergatik ez jarri sagarra? Araban badaude garia, garagarra eta zerealak, baina bada beste irtenbide bat horrez gain». Eta sagardotegiak apenas. Sagardoa ekoizten duten gutxietako bat da Askartzako sagardotegia, Aramaion eta Kuartangon daudenekin batera. Hiruren artean 50.000 litro sagardo inguru ekoizten dituzte. «Sagardotegiaren kultura zabaltzen ari da apurka».

Bide hori urratzen aitzindarietako bat izan zen, gainera, Trebiñuko herrian. Hogei urte inguru badira Markinezek lehen sagarrondoak landatu zituela, eta 2007an zabaldu zuten sagardotegia. Ordutik izandako emaitzak ontzat jo ditu, eta gustura dago jendearen erantzunarekin. Bai baitaki sagardotegien erresuma Gipuzkoako Beterrin dagoela, hau da, Trebiñutik 100 kilometrora. Eta, horrekin lehiatzea zaila den arren, inguruko askok gertutasunaren faktorea baliatzen dute Trebiñu sagardotegira joateko. Hogei kilometro besterik ez baitago Gasteiztik doazenentzat. «Hiriburutik jende asko etortzen da, baina baita Bizkaitik eta Miranda Ebrotik ere».

Gainera, ez dute eskaintzen Gipuzkoako sagardotegietan egon ohi den girorik, bestelakoa baizik. Sagardotegiaren jabeak dioenez, eurenean familia giroa gailentzen da, Astigarragan eta Hernanin biltzen den jendetzatik eta festa girotik aparte. «Herri txiki batean gaude, eta automobilak apenas pasatzen diren hemendik; horregatik, haurrek jolasten duten bitartean lasai egoteko leku aparta da». Hala ere, hiriburutik autobusak ere antolatzen dituzte, eta sumatzen du, denborarekin, gero eta jende gehiagorengana iristen ari direla.

Oraintxe, datorren txotx garaiari begira daude Trebiñu sagardotegian. 2.000 sagarrondotik gora dauzkate euren lurretan, eta aurtengo zukua horien fruituekin egitea aurreikusten du Markinezek. «Asmoa hori izaten da, beti bertako sagarrekin egitea sagardoa, beste kalitate bat edukitzen baitu edariak halakoetan; baina hori urteko ekoizpenaren arabera izaten da». Datozen asteotan jakingo du hala izango den ala ez.

OLBEA PILSNER





Halako arazorik ez daukate Olbea Pilsner garagardo ekoizleek, Aguraingo egoitzan; izan ere, sagardoa eta ardoa ez bezala, garagardoa edozein garaitan egin daiteke. Lupulua eta garagarra Alemaniatik erosten dituzte, eta ekoizpenari urte osoan euts diezaiokete horrela. Hala ere, lanean ari dira etorkizunean lehengaiak Euskal Herrikoak izan daitezen, eta Euskal Garagardo Elkartearen egitasmoa aipatu du Vesgak: garagarra eta lupulua bertatik bertara ekoiztea, era horretan bertako garagardo artisauek horiekin lan egin dezaten. Bide hori urratzea litzateke Olbea Pilsnerrekoen asmoa, baina aukera hori oraindik urrun dagoela dio bertako kideak, gaur-gaurkoz baliabide gutxi baitaude bertako zerealak edukitzeko, nahiz eta urte osoan ekoiztu daitezkeen.

Modan dagoen produktu. bat da, gainera, artisau garagardoa. Proiektuaren oinarrian hura gustatzen zaien hiru lagun daude. Non, eta ardoaren lurraldean: «Egia da Araba ardo lurralde bat dela, eta hori ikusi besterik ez dago Gasteizera poteora joanez gero; adin batetik gorako ia denek ardoa edaten dute, eta gazteek, garagardoa». Alegia, ardoaren erresuman garagardoa gazteekin eta gau giroarekin lotzen dela batez ere. Baina garagardo arruntekin alderatuz gero, euren produktua garestiagoa da, «gutxiago ekoizten delako», eta horrek mugak ezartzen dizkielako. Are gehiago, elementu kimikorik gabe eta pasteurizatu gabe egindako garagardoa ekoizten dute, eta onartu du beti mugan ibiltzen direla, «produktua galtzeko arriskua» izaten dutelako askotan. Horregatik guztiagatik da euren garagardoa garestiagoa. Halere, «beti daude apur bat gehiago pagatzeko prest dauden kontsumitzaileak», eta horiek dira haien erosleak.

2013an abiatu zuten Olbea Pilsner proiektua, eta, nahiz eta gustura egon jasotzen ari diren emaitzekin, arazorik handienak banaketarekin dauzkate oraintxe. «Ekoizpen prozesua luzea da, baina, behin produktua edukita, saldu egin behar da, eta askotan zaila da salmenta lekuetara iristea, banatzaileen bidez egiten delako hori; ezaguna ez bazara, kosta egiten da zirkuitu horretan sartzea». Haiek tabernetara banan-banan joaten hasi ziren, eta, apurka, ezagunak egin ziren. Vesga gustura azaldu da lortu duten zabalpenarekin.

BASQUE MOONSHINERS





Zailtasun horrekin topo egin zuen Navarrok ere vodka ekoizten hasi eta euren produktua zabaltzen hasi zirenean. «Hemengo ostalariak itxita daude gauza berrietara, eta nahiago izaten dute ohiko Absolut marka erosi». Hala ere, bidea urratuz joan dira. Hainbeste, euskal merkatua euren salmenten %5 besterik ez baita. AEBetan, Panaman, Txilen, Alemanian, Italian, Erresuma Batuan, Herbehereetan eta Polonian saltzen dituzten Basque Moonshiners destilategiak ekoiztutako vodkak. «Gure merkatua oso globala da, eta vodka munduko edari destilatu nagusia da». Horregatik jo dute batez ere nazioarteko merkatura. «Pentsa, bertako ostalari batengana joan ginen gure produktua eskaintzera, eta ez zuen hartu nahi izan, ezagutzen ez zuelako; joan zen Poloniara, eta han ikusi gintuenean, bueltarakoan gurekin jarri zen harremanetan».

Badu berezitasunik, gainera, bertako tabernetan saldu ahal izateko. Izan ere, Gasteizen daukaten destilategian Basmoon vodka ekoizten dute, oso-osorik Arabako patatekin egindako edari bat. «Gurean ez da alkohol industrialik sartzen; halako destilategietan oso ohikoa den zerbait da hori. Guk bertako materialekin egiten dugu dena, Arabako patatarekin, eta Nafarroako garagarrarekin». Horrek berezi egiten ditu, eta Europako vodka artisau nagusia bihurtu dira dagoeneko. 2015ean hasi ziren edari hori ekoizten, eta aurten 20.000 botilatik gora merkaturatzea aurreikusten dute. Denbora gutxian merkatu zabal batean kokatzen lagundu die filosofia horrek.

«Hasieratik esan izan digute erotuta geundela; baina gure filosofia hori da, sinesten duzun horretan jarraitzea», dio Navarrok. Uste du artisaua denak bere bidea egin behar duela, vodka industrialari aurre eginda, eta kontzientzia lana egiten ari dira hori lortzeko. Bisita gidatuak antolatzen dituzte destilategira, «eta jendea harrituta geratzen da». Izan ere, bere talaiatik, ikusten du badagoela irudi jakin bat vodkaren inguruan: «Jende askok pentsatzen du parkean edateko eta mozkortzeko edari bat dela, baina ikuspegi hori aldatu nahi dugu; koktelgintzarekin lotu nahi dugu produktua, eta bide horretan ere ikastaroak eskaintzen hasiak gara». Ardoaren lurraldean bertako lehengaiarekin egindako beste edari bat sortu da, beraz: «Ardoari ez diogu lekurik kenduko, hori garbi daukagu, baina bakoitzak bere lekua egin dezake».

Bihar: Kalitatezko oliba olioa Gipuzkoan.]]>
<![CDATA[ELAk baztertu egin du Jaurlaritzaren elkarrizketa sozialerako proposamena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/010/001/2018-09-05/elak_baztertu_egin_du_jaurlaritzaren_elkarrizketa_sozialerako_proposamena.htm Wed, 05 Sep 2018 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1891/010/001/2018-09-05/elak_baztertu_egin_du_jaurlaritzaren_elkarrizketa_sozialerako_proposamena.htm
Hori esateko justifikazioa Jaurlaritzak elkarrizketa soziala instituzionalizatzeko egindako proposamenean topatu zuen sindikatuak. Uztailaren 23an jaso zuten elkarrizketa soziala bideratzeko zirriborroa, eta Mikel Noval arlo sozialeko arduradunak azaldu zuen dokumentua «antidemokratikoa» dela. Zehaztu zuenez, «hasteko eta behin zeri buruz hitz egin behar den mugatzen du proposamenak». Izan ere, zerga politikei buruz eta aurrekontu legeei buruz ez litzateke mahai horretan eztabaidatuko: «Ukatu egiten digute oinarrizko eztabaida».

Baina antidemokratikoa dela esateko bestelako arrazoi bat erabili dute sindikatuan. «Testua oso lausoa da, eta ez du zehazten sindikatu bakoitzak izan behar duen ordezkari kopurua; ez dago borondaterik sindikatuen ordezkaritza bermatzeko. Berdin du %10eko edo %40ko ordezkaritza izatea», Novalen arabera. Hau da, sindikatu denek ordezkaritza kopuru bera izatea «borrokalariak diren sindikatuen aurka» hartutako neurria dela uste dute.

Gainera, erabakiak hartzeko garaian, zirriborroaren arabera, elkarrizketa mahaiak aho batez hartu beharko lituzke; hala ere, salbuespenak ere ezartzen ditu, hori horrela ez den kasuetan eztabaidetan aurrera egiteko. Sindikatu edo patronalaren ordezkarietako baten sinadura nahikoa litzateke kasu horietan, «baina ez dute zehazten salbuespenezko aukera hori zein egoeratan aplikatu beharko litzatekeen». Kasu horretan, beraz, «nahikoa litzateke sindikatu bakarraren babesa patronalaren eta Jaurlaritzaren edozein akordiok aurrera egiteko», eta horregatik esan zuen Muñozek proposamena ez dela demokratikoa.

Jaurlaritzak egindako elkarrizketa sozialerako proposamena, beraz, euren aurkako erasotzat hartu du ELAk. Muñozen arabera, «proposamena idazten hasi baino lehen, ziurrenik, pentsatua edukiko zuten ELA baztertzeko moduko zirriborro bat egitea». Gogorarazi zuen oinarrizkoa dela demokraziaren joko arauak errespetatzea. «Jaurlaritzak ez dauka inongo arazorik euskal langileek hauteskunde bidez aukeratutako sindikatu nagusia baztertzeko».

Arrazoi horiengatik proposamena baztertu, eta elkarrizketa soziala instituzionalizatzeko zirriborroa «erabaki neoliberalak makillatzeko tresna» gisa definitu zuen sindikatuak. Funtsean, azken urteetan errepikatzen ari diren ideia nabarmendu zuen beste behin ere Muñozek: «Elkarrizketa soziala defendatzen duten eragileek ezin dute mahai horretan adostu duten akordio bat bera ere aipatu, ez dutelako ezer lortu». Horregatik, adierazi zuen bide horretatik jarraituta euskal esparru propio bat sortzea «ezinezkoa» dela.]]>
<![CDATA[Nork iraungo gehien]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/028/001/2018-09-05/nork_iraungo_gehien.htm Wed, 05 Sep 2018 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1913/028/001/2018-09-05/nork_iraungo_gehien.htm
Eguerdian jakingo da zenbat lehiakidek hartuko duten parte urterik urte errepikatzen den jokoan. Joan den urtean, 83 ontzik hartu zuten parte antzararen jokoan; haietatik 47k hildako animalia bat erabili zuten, eta 36k, gomazkoa. Urterik urte, gero eta parte hartzaile gehiagok egiten du gomazko aukeraren alde. Datu horiek, beraz, gaurko parte hartzearen zenbatekoa irudikatzeko balio dezakete. Antzarak izango du protagonismo berezia, baina, hala ere, nasapuntakoa edo kontzertuak ere izango dira arratsaldean. Tex & Sun Flower Seed japoniarrak Xabi Solanorekin batera igoko dira taula gainera, eta horren ostean Oxabiren erromeria egongo da.

Jendetza bilduko da antzara jokoaren eraginez, eta, ondorioz, Lekeitioko herrigunea itxita egongo da, 11:00etatik 18:00 arte. Segurtasun plan bat ere martxan jarri dute, eta, udaleko iturrien arabera, iazko planaren antzekoa izango da.]]>
<![CDATA[Industrialde erromatarra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/030/001/2018-08-31/industrialde_erromatarra.htm Fri, 31 Aug 2018 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1917/030/001/2018-08-31/industrialde_erromatarra.htm
Bizkaiko erromatar garaiko aztarnategirik handiena da Forukoa, eta Kantauri itsasertzean dauden arrastoen artean hoberen kontserbatuta dagoena ere bada. Uztailean, gainera, bainuetxe baten aztarnak ere topatu zituzten, eta, oraindik indusketa lanak egiten hasi ez badira ere, aurkikuntza horrek areagotu egiten du Foruko erromatar aztarnategiaren balioa. 15 hektareako hedadura eduki zuen hango herrixkak, eta horietatik %40 berreskuratu dira orain arteko indusketa lan eta arkeologikoetan.

Urte luzeetan zehar egindako lana dago horren guztiaren atzean. 1982. urtean topatu zituzten aztarna horiek, Elexaldeko muinoan aurkitutako idazkun batzuetatik abiatuta. Eta garrantzitsua izan zen burdinola horien aurkikuntza, ordura arteko hipotesi bat ere bertan behera utzi baitzuen. Hau da, erromatarrak ipar isurialdean egon ez zirela zioen ustea, hain zuzen. Ana Martinez Salcedo izan zen aztarnategia topatu zutenetako bat, eta garrantzi hori ere nabarmendu du berak Bizkaiko Foru Aldundiak egin zion elkarrizketa batean: «Bizkaiarentzat oso garrantzitsua izan zen aurkikuntza hori, ordura arte uste baitzen erromatarrak ez zirela han egon; ordura arteko ikerketa arkeologikoak historiaurrean oinarritu ziren batez ere, eta erromatarren aroa apenas ikertu zen. Aurkikuntza horrek agerikoa zena argitu zuen: ingurune geografiko hori ez zegoela garai hartako joera politiko, ekonomiko edo kulturaletatik bakartuta».

Baina egungo Bizkaiko lurrak testuinguruan jarriz gero, ustezko bakartze hori zenbaterainokoa zen irudika daiteke. Pompaelo hiria -egungo Iruñea-mende bat lehenago sortua zegoen, eta Bordele (Okzitania) eta Kantauri itsaso artean zegoen merkataritza trafikoa ere garrantzitsua zen. Horregatik, ingurune horretan erromatarren presentzia egotea normalena dela dio Martinez Salcedok. Eta kontuan hartuz gero, gainera, Bigarren Burdin Arotik Urdaibai bazterrean burdina ustiatu eta lantzen zela, merkataritza trafiko horietan Bizkaia kanpo geratzea gauza arraroa litzateke. Erromatarren inperioak beharrezko zuen, lehengaia zegoelako bertan eskura: burdina.

Kontuak kontu, lehen erromatarrak Claudio eta Neronen agintaldi garaian iritsi ziren. Hau da, K.o. 48. eta 68. urteen inguruan. Hasieran, kokaleku militar bat izan zen, baina apurka handituz joan zen, eta garaiko industrialde hori sortzera iritsi. Jarduera ekonomiko garrantzitsua eduki zuen, baina ez zen iritsi hiri bat izatera, ezta herri edo hiribildu izatera ere. Herri erromatarrek zuten hirigintza plangintzarik ez baita ikusten Foruko aztarnategian. Hala ere, eraikin ugari daude, eta hirigintza plan bat ere badauka, baina bigarren mailako herrigune bat izan zen. «Apurka egiten joan ziren, eta hori eraikinen orientazioan ikus daiteke; bakoitzak ezberdina dauka», azaldu du Zubiagak.

Herri edo hiri ez izan arren ere, bere garaian garrantzia izan zuen gune bat ere izan zen, erromatarren forum bat izan zelako Forukoa. Eta, hain justu, hortik datorkio izena gaur egungo herriari. Herrixka erromatarraren izaeratik. Inperioko forum-ak merkataritza guneak ziren, inportazio eta esportaziorako lekuak, eta baita jarduera politiko eta administratiborakoak ere. 300 urtez jarduera horietan aritu ziren hango biztanleak, baina, inperioa erortzen hasi zenean, herria hutsik geratu zen, eta ahanzturan erori zen.

Merkataritza ikuspegitik, kabotaje trafikoan toki bat gehiago zen Forua. Barnealdeko lehengaiak esportatzeko baliatzen zelako portua, baita burdinoletan lantzen ziren burdin lingoteak ere. Merkataritza trafikoan portu bat gehiago izan zen arren, Kantauri itsasertzean induskatu eta aztertu den gisa horretako herrixkarik handiena da. «Indusketak eta haren ikerketak orain arte gure kostaldean ezezagunak ziren jarrera eta lan moduak ezagutzeko aukera eskaintzen digu».

Burdina lantzen zuen herria

Foruko erromatarren aztarnategitik ingurura begiratu, eta, bailararen alde bakoitzean, Arrola eta Kosnoaga mendiak daude. Bigarren Burdin Aroan mendi horietan kastroak zeuden, eta orduko biztanleak han bizi ziren. Arrolan zegoen bizilekuan, esaterako, 1.000 pertsona inguru bizi izan ziren, eta inguruko burdin zainak ustiatu zituzten, lanabesak eta armak egiteko. Forua eta ingurua nola erromanizatu zen oraindik ez dago argi, baina, teoria batzuen arabera, ekialdeko kanpaina militarretara joandako mertzenarioak itzultzean gertatu zen aldaketa. Asimilatze bat izan zela diote, eta apurka hango herritarrak erromatar bihurtu zirela. Kontua da burdina ustiatzen jarraitu zutela erromatarrek ere, eta horrela jarraitu zutela inguruko mendietan zeuden burdina zain guztiak agortu arte.

II. mendean, merkataritza fluxu handiak izan zituen inguruak, eta garapen ekonomiko bat izan zen inguruan, eta, horren eraginez, hazkunde demografikoa izan zuen Foruko herrixkak. Garai on bat izan zen, eta etxebizitza berriak egin behar izan zituzten. Horrekin batera, baita burdin lantegi gehiago ere, azkenerako egun uler daitekeen industrialde txiki bat sortzeraino. Barnealdeko zeramika eta bestelako lehengaiak ere Foruan zegoen portutik zeukaten itsasorako irtenbidea, eta horrek ere garapen ekonomikoari lagundu zion.

Garai hartako Urdaibaik, gainera, egungoaren itxura txikia zuen. Zubiagak aztarnategitik itsasadarrera begiratu du, eta duela ia 2.000 urte inguru horrek fiordo baten itxura zuela azaldu du. «Itsasontziak honaino iristen ziren, barruraino nabigatu ahal zuten». Ontzi handiagoak, ordea, egun Bermeo dagoen ingurura iristen ziren, eta, handik, itsasontzi txikiagoekin egiten zuten Forurainoko bidea.

Hiru mendeetan zehar inguruko burdina ustiatzen amaitu zutenean, herria hustuz joan zen. Garai horretan, gainera, erromatarren inperioa erortzen hasia zegoen, eta estrategia berezirik ez zuten herrixkak bere horretan geratu ziren. Forua, esaterako. Hala ere, Martinez Salcedoren arabera, zenbait urtez hango portua erabiltzen jarraitu zuten: «Topatu ditugun material arkeologikoen artean V. mendeko zeramika eta beirak topatu ditugu, eta horrek esan nahi du merkataritza harremana izaten jarraitu zuela inguruak». Dena dela, Forua lurrak irentsi zuen, XX. mende amaieran berriz ere agerira atera artean.

Topatutako aztarnak

Merkataritza jarduera adierazgarria izan zuen herriak, eta, horregatik, ulertzekoa da baliozko elementuak ere topatu izana. Horien artean, aldare bat eta hilzutabe bat nabarmendu behar dira. Ereñoko marmolean taillatutako harriak dira biak, eta aldareak, esaterako, latinez idatzitako testu bat dauka. Marcus Caecilios Montanus izeneko gizon batek Ivilia jainko indigenari bere seme Fuscus semearen osasuna babesteko eskaera biltzen du aldare horrek. Horretaz gainera, txanpon, zeramika eta garaiko bestelako arrasto ugari ere topatu dira. Horiek denak Bilboko Arkeologia museoan dauzkate gordeta.

Oraindik, gainera, arrasto gehiago ere topatuko dituzte Foruan, eta lehendik ere Kantauri itsasertzeko aztarnategirik handiena zena are handiago bihurtuko da. Izan ere, duela hilabete topatu zuten bainuetxean aztarna gehiago aurkituko direla aurreikusten dute. Ur zikinen sarea egokitzeko lan batzuetan egindako zundaketa batean topatu zuten bainuetxe hori, eta oraindik indusketak hasi ere ez dituzte egin. Hala ere, hor erromatarren garaiko Forua nolakoa zen irudikatzeko pista gehiago topatuko dituztela espero dute ikerlariek. Erromatarren garaiko industrialdeak eduki zuen itxuraren argazki zehatzago bat egiten lagundu dezake.

Bihar: Euskal Herriko aztarnategiak (eta V): San Adriango kobazuloa.]]>
<![CDATA[Youtubeko punkak Aste Nagusian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2098/036/002/2018-08-25/youtubeko_punkak_aste_nagusian.htm Sat, 25 Aug 2018 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/2098/036/002/2018-08-25/youtubeko_punkak_aste_nagusian.htm
Irrigarriak ere izan daitezke bideo horiek, anekdota gisa gogoratzen dituztelako bilbotarrek punk horiek. Edo hanka beltzak gisa ezagunak zirenak. Europa osotik iristen ziren Bilbora gazte horiek festetan murgiltzeko asmoz, eta Areatzan bertan egiten zuten lo. Eta noski, dutxatzeko leku eta betarik gabe. Halakoa bihurtu zen punk horien garbitasun faltaren harrabotsa, udalak dutxa batzuk egokitu zituen eurentzat. «Dirua eskatu dit horietako batek, eta erantzun diet emango diedala, baina xaboia erosteko baldin bada», dio emakume horrek geroago.

Gaur egun, oraindik ere ikus daiteke Areatzako lurrean lo egiten duen gaupasero despistaturen bat edo beste, baina dagoeneko ez da garai hartako irudirik errepikatzen. Ez dute inor furgoneta batean sartzen ostera garbitzera eramateko, eta Europatik etortzen ziren punk horien lekua beste atzerritar batzuek hartu dute. Aste Nagusia turistak erakartzeko baliatu nahi baitu alkateak, eta ekonomia berpizteko tresna gisa erabili nahi duela esan du. Beste garbiketa mota bat.]]>
<![CDATA[Euskaraldi aurreko Euskaraldia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1955/030/001/2018-08-24/euskaraldi_aurreko_euskaraldia.htm Fri, 24 Aug 2018 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1955/030/001/2018-08-24/euskaraldi_aurreko_euskaraldia.htm
Euskararen presentzia areagotu egin zen horrela Bilboko jai eremu ezberdinetan. Jai Batzorde Mistoak euskarazko ekitaldien presentzia indartu egin zuen egitarauan, konpartsen ekitaldi denak euskaraz izan ziren, eta txosnetan txandak egiten ari zirenei euskaraz aritzeko jarrera eduki zezatela eskatu zieten konpartsakideek. Iñaki Etxarri Bilboko Euskaraldiko dinamizatzailea da, eta atzoko egunaren helburua zein zen azaldu zuen: «Ekimen honekin Bilbon euskara presente egotea da nahia, eta lanketa bat egitea Aste Nagusian zehar; jakin badakigulako euskararen erabilera baxua dela Bilbon, eta jaietan uharte bat sortzea garrantzitsua da». Eta sortzen dela uste du, gainera: «Ikusi besterik ez dago txosnen dekorazioa, eta nola aldatzen den paisaia linguistikoa aste honetan zehar». Eta egia da hori, txosnetako kartel eta mezu ia denak, esaterako, euskarazkoak izan ohi direlako.

Biziprest eguna Euskaraldia iritsi aurretik egindako saiakera bat izan zen. Esperimentuaren aurreko esperimentua, hain zuzen. «Euskaraldia beste dinamika linguistiko batzuk sortzeko saialdi bat izango da, eta hortik ikusiko dugu zein fruitu aterako den; kasu honetan, Biziprest eguna Aste Nagusian euskararen aldeko lanketa transbertsal bat sortzeko aukera bat izan daiteke, Euskaralditik harago joanda». Atzo Bilboko sektore ugarik bat egin zuten Biziprest egunarekin, eta horrek lagunduko duela uste du Etxarrik.

Bilboko Udalaren parte hartzeaz harago, konpartsa denek ere bat egin zuten ekinaldiarekin, eta horrek mugimendu ugariren babesa bermatzen du. «Bilboko Konpartsek, Bilboko mugimendu bat den heinean, adierazpide ezberdinak dauzka euskararen ikuspegitik; bakoitzak bere errealitatea dauka, eta euskararekin konpromiso maila ezberdinak dauzkate; horregatik garrantzitsua da Euskaraldiaren ekarpena onartzea eta konpartsa bakoitzean gutxieneko lanketa bat egitea». Horregatik, ikuspegi ezberdinak dauzkaten eragileek euskararen aldeko urratsa egitea «bere horretan garrantzitsua» dela azaldu zuen Etxarrik.

Osteguna, euskara eguna

Aste Nagusian presentzia berezia izan zuen atzo euskarak, baina urtero izaten dute Bilboko jaiek halako egun bat. Orain arte, Hau Pittu Hau konpartsak antolatu izan du Euskaraz Bizi eguna, eta, aurten, Euskaraldiarekin egitasmo zabalagoa egin dute. Egun horretan, bazkaria izan ohi da ekitaldi nagusia, eta atzokoan ere horrela izan zen. Izan ere, 350 pertsona inguru batu ziren txosnetako Euskalgunean mahaiaren bueltan, Biziprest eguneko bazkarian. «Orain arte gure konpartsaren bazkaria izan ohi zen, baina, aurten, euskara elkarteetako jendea, eta euskalgintzako jendea ere etorri da», esan zuen Ander Huidobro konpartsako kideak.

Hori baino lehen, Hor Dago Abanteren txosnan txapak egite ko tailer bat egin zuten haurrentzat. Txapa hori soinean zeramanak euskaraz dakiela azaltzen zuen, horrek elkarrizketak euskaraz egitera bultzatzeko. «Txapa hori konpromiso bat da, Aste Nagusia euskaraz bizitzeko gune eroso bihurtzen saiatzekoa; hala, euskara ulertzen dutenek aukera izango dute elkar ezagutzeko eta euren elkarrizketetan euskarari lekua egiteko. Batzuetan, euskara-erdarazko berbaldiak suertatuko dira, baina ziur gaude euskara hutsezko elkarrizketak izango direla nagusi», azaldu zuten Euskaraldiko kideek, ohar bidez.

40 urte betetzen ari den Aste Nagusiak bat egin du, beraz, Euskaraldiarekin. Gogora ekarri zuten, hala ere, lehen jai haiek egin baino hilabete batzuk lehenago «euskararen aldeko kanpainarik nagusienetakoa» egin zela. Bai Euskarari dinamika, hain zuzen ere. Urteurren horren berotasunean, azaro eta abendu artean 11 egunez euskaraz bizitzeko deia egin zuten atzo, eta, oraindik hiru hilabete falta badira ere, hurrengo urratsak zein izango diren aurreratu zuten. Herritarrei horietan parte hartzeko deia egin zien. Urriaren 7an, esaterako, ekitaldi handi bat egingo dute, eta, irailaren 20tik aurrera, Euskaraldian izena eman ahal izango da. «Euskara ulertu edo dakiten oro daude horietara gonbidatuta».]]>
<![CDATA[Telebista eta Polizia Areatzan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2076/028/003/2018-08-23/telebista_eta_polizia_areatzan.htm Thu, 23 Aug 2018 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/2076/028/003/2018-08-23/telebista_eta_polizia_areatzan.htm Guardamokordo izeneko ordena publikoko talde bat ere sortu zuten konpartsek 1980ko hamarkadan. Areatzan zehar patruilatu zuten jaiek irauten zuten egunetan, baina jardun horrek eskatzen zuen lan eskergagatik desagertu zen patruila.

Telebista zein Guardamokordo-en sorrerak garbi erakusten du Bilboko jaietako legea herritarrek euren kabuz egin nahi izan zutela. Baina horretarako zirrikituak itxi izan dira, eta konpartsen autonomia propioa ere eten izan da. Begirada laburragoa erabiliz, gogora ekar daiteke nola kendu zituzten ertzainek euskal presoen argazkiak Txori Barrote eta Kaskagorriren txosnetatik, eta nola debekatu zien udalak txosna jartzea bi urtez. Jone Artola Txori Barroteko kideari ere debekua ezarri zioten txupinera izateko, ostera epaitegiek horretarako eskubidea zuela onartu arren. Legea eta haren ordezkariak ez dira oso abegikor hartzen Areatzan; bestela, ikusi besterik ez dago Hontzak-en txosnan poliziaz jantzitako zakur erraldoiaren ondoko leloa: «Errua ez da zakurrena, euren jabeena baizik».]]>
<![CDATA[«Haurrak dira jaiaren espiritua; ez dute ikasi behar nola pasatu ondo»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2169/031/001/2018-08-23/haurrak_dira_jaiaren_espiritua_ez_dute_ikasi_behar_nola_pasatu_ondo.htm Thu, 23 Aug 2018 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/2169/031/001/2018-08-23/haurrak_dira_jaiaren_espiritua_ez_dute_ikasi_behar_nola_pasatu_ondo.htm Konpartsakidetu! egitasmoaren barruan, haurrentzako hainbat tailer ematen ari dira: besteak beste, goitibeherak egiteko, txosna bat muntatzeko, eta su artifizialen ingurukoa. Atzo bertan, esaterako, Irrien Lagunak-eko Ane eta Piratekin parrandan ibili ziren.

Aste Nagusira iritsi zarete haurrei konpartsakide nola izan erakusteko. Beharrezkoa da?

KARPATXO: Nik uste du ezetz, haurrak dira jaiaren espiritua, eta ez dute ikasi behar nola pasa daitekeen ondo.

MEKANITXIN: Bai, nik uste dut guk gehiago ikasiko dugula eurengandik, alderantziz baino.

Zer erakusten dizuete haurrek jaietan ibiltzeko garaian?

MEKANITXIN: Dantzatzen.

KARPATXO: Jolasten.

MEKANITXIN: Abesten, eta dibertitzeko espiritua.

KARPATXO: Ondo bazkaltzea eta ondo afaltzea. Eta horren ondoren, baita atsedena hartzeko beharra ere.

MEKANITXIN: Tira, hori ez da hainbesterako ere, beti egon behar da prest parrandarako!

KARPATXO: Bueno, ez pasatu Mekanitxin. Atsedena hartu behar da noizean behin.

Zuen asmoa konpartsen espiritua haurrengana zabaltzea da. Zein da espiritu hori?

KARPATXO: Elkarlana bultzatzea, ondo pasatzea, eta, batez ere, errespetua.

MEKANITXIN: Hori da, jai herrikoiak eta herriarentzakoak nola egiten diren erakusten diegu txikienei.

Eta nola erantzuten dute?

KARPATXO: Oso ondo! Haurrak, baina baita helduak ere, ikusten gaituztenean, irribarrez inguratzen zaizkigu!

Hainbat tailer egiten ari zarete: txosnak muntatu, goitibeherak...

KARPATXO: Bai, oso ongi pasatzen dugu. Tailer batean kalejira nola egin erakutsiko dugu.

Eta hori nola erakusten da?

KARPATXO: Zarata egiten, dantzatzen eta ondo pasatzen.

Parranda egiten, alegia.

KARPATXO: Hori da, bai. Bihurrikeriak egiten ere ibiltzen gara, eta hori badakite ondo egiten!]]>
<![CDATA[Belaunaldi oro, pentsioen alde]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/008/001/2018-08-21/belaunaldi_oro_pentsioen_alde.htm Tue, 21 Aug 2018 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1877/008/001/2018-08-21/belaunaldi_oro_pentsioen_alde.htm
Bizkaiko Pentsiodunek Elkarteak egin zuen atzoko manifestaziorako deialdia, baina erantzuna ez zen lurralde horretatik bakarrik iritsi. Arabako, Gipuzkoako eta Nafarroako pentsiodunak ere bertan baitziren. Tartean zegoen, esaterako, Carmen Intxauspe arrasatearra: «Hemen egon beharra daukagu, pentsioekin gertatzen ari dena ez delako justua; agintari horiek jarriko nituzke jasotzen dugun pentsioekin bizitzen, eta horrela jakingo zuten zertaz ari garen hizketan». Baina deialdiak Euskal Herriko mugak ere gainditu zituen, eta Espainiako erkidego ezberdinetako pertsonak ere batu ziren. Tartean zeuden Errioxatik, Kantabriatik, Asturiastik eta Burgostik iritsitakoak. Galiziatik ere iritsi ziren hainbat manifestari, eta eurekin gaita jotzaileak ere ekarri zituzten mobilizazioa alaitzeko.

Musika gehiago ere egon zen, tartean Bilboko zein konpartsetako txistulariak. «Marijaia gaur gurekin dago!», aldarrikatu zuen Francisco Barbadillo elkarteko bozeramaileak manifestazio amaierako komunikatuaren ostean. Konpartsetako atorren kolore aniztasuna ere presente zegoen pentsio duinen alde. «Belaunaldien artean arrakastatsu izaten ari gara». Eta horretaz jabetzeko nahikoa zen parte hartzaileei begiratzea: gehienak adineko pertsonak ziren arren, gazte ugarik egin baitzuen bat deialdiarekin. «Ez dago atzera bueltarik, gaurko pentsioen alde eta biharkoen alde borrokan jarraituko dugu».

Parte hartzearen datu ofizialik ez zen izan, baina, Barbadilloren arabera, mobilizazioa «oso jendetsua» izan zen, eta, hortaz, arrakastatsua. Aurreko astelehenetan ez bezala, ordea, atzo ezin izan zituzten adierazpenak udaletxeko eskaileretan egin, hesituta baitzegoen. Lehen manifestariak iritsi zirenean, hesiak jarri izanaren aurkako oihuak egin zituzten, eta komunikatua irakurri aurretik ere horren aipamena egin zuen Barbadillok: «[Juan Mari Aburto] Alkateak opari hau utzi nahi izan digu; ez digu axola, gu ez baikaude berarekin». Aipamen horrekin txistu ugari entzun ziren bildu zen jendetzaren artean. Erakundeei kritika ugari egin baitzizkieten pentsiodunek mobilizazioan zehar.

Zortzi hileko mobilizazioa

Zortzi hilabetez astelehenero mobilizatu ostean, beste mugarri bat izan zen atzokoa. Denbora honetan guztian zehar hainbat lorpen izan dituzte. Besteak beste, jasangarritasun faktorea 2024. urtera atzeratzea, pentsioak batez beste %1,6 handitzea eta gutxieneko pentsioak beste %3, eta alargunen pentsioa igotzea. Baina horiek «adabakiak» besterik ez direla ere garbi utzi nahi izan zuten. «Astelehenero atera gara mobilizatzera, bizi oso bateko kotizazioa delako, oinarrizko eskubidea da». Horregatik, plataformak behin eta berriro aldarrikatzen dituen puntuak lortu arte borrokan jarraituko dutela argi utzi dute.

Puntu horien artean, 1.080 euroko gutxieneko pentsioak edukitzea da nagusia. Horrekin batera, egungo pentsioen erreformak bertan behera uzteko ere eskatu zuten, eta jasangarritasun faktorea indarrik gabe uzteko. Pentsio publikoak BGAE pentsio osagarriekin «ordezkatzeko» asmoa gaitzetsi zuten, eta horiek dauzkaten zerga onurak salatu. Mobilizazioekin aurrera jarraituko dutela adierazi zuten, eta hurrengo deialdia datorren astelehenean egingo dute Bilboko udaletxearen zein herri ezberdinetako plazetan. Hala ere, urriaren 1a nagusien eguna dela aprobetxatuz, deialdi bereziren bat egitea pentsatzen ari dira pentsiodunak, baina oraindik ez dituzte horren nondik norakoa zehaztu.

Elkarretaratzea, Donostian

Pentsiodunen protestek, hala ere, ez zituzten Bilboko kaleak bakarrik hartu atzo. Donostiako Gizarte Segurantzako egoitzaren aurrean elkartu ziren hainbat pertsona, eta pentsioen «igoera eskasa» salatu nahi izan zuten horrela. Gipuzkoako plataformak ez bezala, datorren astelehenean eta irailaren 3an ez dute astelehenetako elkarretaratzerik egingo Donostiako Alderdi Ederren. Hala ere, larunbat honetan Hondarribian manifestazioa egingo dute, Butroetik abiatuta.]]>
<![CDATA[Kilometro eta erdi, eta 41 urte atzera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2004/028/005/2018-08-21/kilometro_eta_erdi_eta_41_urte_atzera.htm Tue, 21 Aug 2018 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/2004/028/005/2018-08-21/kilometro_eta_erdi_eta_41_urte_atzera.htm
Irudimena baliatu omen zuten Aste Nagusirik ez zuen Bilbok berea eduki zezan. «Irudimenak lagunduko digu eraso matxistei aurre egiten, justizia soziala eskuratzen eta pentsiodunentzako irtenbideak lortzen». Bada, lau egun eskas beteko dituen Aste Nagusi honek hainbat argazki utzi ditu dagoeneko: errefuxiatuak udaletxe parean gosaltzen protesta gisa, Areatzan larunbat iluntzean izandako bi eraso matxistak salatzeko mobilizatzen, eta atzo Bilboko kaleak lepo beteta pentsio duinak aldarrikatzen. Horrek agerian utz dezake duela 40 urte sortu zen Aste Nagusiak, orduan bezala, oraindik ere herriaren ahotsa dela.]]>
<![CDATA[Hasi da «irudimenaren» jaia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1963/038/001/2018-08-19/hasi_da_irudimenaren_jaia.htm Sun, 19 Aug 2018 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1963/038/001/2018-08-19/hasi_da_irudimenaren_jaia.htm
Berezia izan zen pregoia Zorion Egileorrentzat, eta, horregatik, kosta egin zitzaion lehen hitzak ahoskatzea. Berezia zen beretzat, duela berrogei urte sortu zen festaren sustatzaileetako bat izan zelako. 1977. urtean borborka zegoen Bilbo, eta herritarrek jai herrikoiak eskatzen zituzten. Herri Irratian egiten zuen lan orduan Egileorrek, eta hango bozgorailuak aprobetxatu zituen jai herrikoi batzuen aldeko kalejira batera deitzeko. Uste baino oihartzun handiagoa izan zuen deialdiak, eta hurrengo urtean sortu zen Aste Nagusiaren lehen urrats gisa hartzen dute askok kalejira hura.

Horregatik, pregoilariak ere presente eduki nahi izan zuen momentu hori: «Internetik gabe jaio ginenok ere bagenituen gure sare sozialak, bagenituen moduak jendea biltzeko eta elkartzeko. Irratia genuen orduan denok batzeko tresna ederra, eta niri tokatu zitzaidan irratiaren bidez, Herri Irratiaren bidez, jai berri batzuk antolatu, asmatu eta dei egitea». Beste leku batzuetan arrakastatsu ziren jai moldeak Bilbora eraman, eta «kolorea, askatasuna eta galduta zegoena berreskuratu» zuten horrela. Horren lekuko izan zen Egileor, eta, horregatik, aurtengo Aste Nagusiaren pertsonaia nagusietako bat izango da.

Hala ere, hori guztia historia dela esan zuen Arriagako balkoian hitza hartu zuenean: «Egun berriak datoz, eta irudimenak eta bizitzeko gogoak gure lagun izan behar dute». Irudimen horren bidez indarkeria matxista amaitzeko deia egin zuen, eta baita berdintasun soziala lortzekoa ere. Txaloka hartu zuten Arriaga plaza betetzen zuten herritarrek deialdi hori. «Krisiak gogor kolpatu gaitu, eta irudimenak lagunduko digu pentsiodunentzako irtenbideak lortzen». Berriz jo zituzten txaloak, eta jaiak zein egunerokotasuna irudimenaren bidez bizitzeko deia egin zuen horrela.

Kanpoko zein bertakoei jaiez gozatzeko gonbidapena egin zien amaieran Egileorrek: «Bertako bezala sentitu zaitezte denok, baina gogoan izan hiru gauza: fustea, ganora eta zentzua». Hitz horien amaieran oihukatu zuen denek espero zuten «Gora Marijaia!», eta deiadarraren ostean errealitate bihurtu zen Aste Nagusia, 40. aldiz.

Txosnak apurka zabaltzen

Arriaga aurrean festa hasia bazen ere, oraindik jai gunearen erdigune diren txosnak itxita zeuden. Marijaia Arriaga plazara jaitsi zenean konpartsa bakoitzeko ordezkari batek aurreskua dantzatu zion festetako protagonistari, eta, ostean, txosnaz txosna eraman zuten. Geldiune bakoitzarekin joan ziren txosnak zabaltzen, eta hala Bilbok datozen egunetan izango duen irudia hartu zuen beste urte batez.

Bereziak izan ziren, gainera, 40 urte bete dituzten konpartsen irekierak, Urte Berriko kanpaikadak antzeztuz hasi baitziren. Azken finean horiek dira festen hasieratik bizirik iraun dutenak.]]>