<![CDATA[Lander Muñagorri Garmendia | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 05 Dec 2020 00:55:02 +0100 hourly 1 <![CDATA[Lander Muñagorri Garmendia | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Euskaraldia eta herri gogoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2040/005/001/2020-12-05/euskaraldia_eta_herri_gogoa.htm Sat, 05 Dec 2020 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/2040/005/001/2020-12-05/euskaraldia_eta_herri_gogoa.htm
Pello Jauregi ikerlariak ezarri zituen Euskaraldia egin ahal izateko oinarri teorikoak, eta egindako lan horri aitortza egin dio aste honetan Gipuzkoako Foru Aldundiak, Abbadia saria emanez. Horren harira BERRIAri emandako elkarrizketan, argi azaldu zuen zer eragilek hartu behar duten parte euskararen biziberritzean: hizkuntza politikak, plangintzak, irakaskuntzak eta praktika sozialak. Zehaztu zuenez, laurak daude elkarren beharrean, eta aurrera egingo bada, alor bakoitzak gainerakoei eragin beharko die. Euskaraldia praktika sozialean kokatzen da, eta, ondorioz, haren eragina sumatu beharko litzateke gainerako arloetan. Herritarren partetik agerian geratu da euskara sustatzen jarraitzeko nahia egon badagoela. Horri lotuta etorri beharko dute, beraz, hizkuntzaren egoera normalizatzeko ezarri beharreko politikek, Jauregiren arabera.

Politika horiek, ordea, batzuetan ez dira gai herri gogo horri erantzuteko, eta muga ere izan daitezke zenbaitetan. Horren erakusle izan da pandemia. Itxialdi betean hizkuntza eskubideak urratzeagatik kritika ugari jaso zituzten arduradun politikoek, esaterako, koronabirusari aurre egiteko neurrien berri ematerakoan gaztelania lehenesteagatik. Euskaraz lan egiten duten kazetariek gogor salatu zuten hori. Baita herritarrek ere. Hizkuntz Eskubideen Behatokiak bikoiztu egin zituen horri lotutako kexak.

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak ere onartu du hala izan dela Euskararen Egunaren harira irakurritako adierazpen instituzionalean: «Euskararen hiztun elkarteak ere sufritu du pandemiaren eragina, bereziki erabilera mailan. Zentzu horretan, erakunde publikoen konpromisoa sendoa eta egindako lana handia izanagatik ere, ezin izan diogu nahi bezala erantzun». Hau da, begi bistan geratu da euskal hiztun komunitateari ez zaiola halako egoeretarako behar adinako babesa eskaini, eta, beraz, hizkuntza politikek herren egin dutela pandemia garaian. Beste behin, euskal komunitateak azaleratu du errealitate hori.

Egoera ez da erabat berria, dena den. Izan ere, beste askotan, hizkuntza politikaren hutsuneak herri ekinaldiak betetzen ditu. Ingurune digitala da horren adibideetako bat. Herritar talde baten ahaleginagatik eman dira aurrerapausoak eremu horretan: Wikipedian euskara 32. postuan dago Euskal Wikilarien Elkartea dagoelako, eta urtero bi bideo joko euskaratzen dira Game Erauntsia dagoelako. Bi adibide besterik ez dira, baina erakusten dute nola eraman den euskara hutsunea zegoen lekura. Euskaraldi asko baitaude Euskaralditik aparte.

Argi geratu da herri gogoa badagoela, eta aurrerantzean ere hala izango dela. Bai baitago. Beraz, Jauregiren ideia aplikatuz gero, herritarren erakustaldiaren ondoren aldaketak etorri beharko lukete hizkuntza politiketara.

Baina, era berean, jakin badakigu eragin hori ez dela nahikoaaldaketa horiek sustatzeko. Izan ere, nahia eta ekina egon denean ere, askotan ez dira neurri eta politika eraginkorrak ezarri, eta huts egin da; pandemian nola. Beraz, oreka dantza horretan, erakunde publikoek ezin dute etorkizuneko Euskaraldien esperoan egon neurri eraginkorrak hartzeko. Hizkuntza politikak ezin dira bideratu herri gogoaren erakustaldien arabera. Horregatik ere, herritarrak ezin dira aldaketa horien zain egon. Ekinaldi propioak ere beharrezkoak dira.]]>
<![CDATA[Sarean ere 'klika' egiteko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2392/004/001/2020-12-04/sarean_ere_klika_egiteko.htm Fri, 04 Dec 2020 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/2392/004/001/2020-12-04/sarean_ere_klika_egiteko.htm .eus domeinua zuten hamar orrialdetik bederatzi zeuden euskaraz-; Twitterreko txiolari euskaldunen jarduna jaso eta filtratzen du www.umap.eus atariak, eta, azken datuen arabera, abuztuan euskal erabiltzaileek argitaratu zituzten 481.000 txioetatik %35 izan ziren euskarazkoak; Wikipedia sareko entziklopedia librea 313 hizkuntzatan mintzo da, eta, eduki kopuruen araberako sailkapena eginez gero, euskara 32. postuan legoke, 367.000 artikulurekin. Datu horiek ikusita, beraz, ondorioztatu daiteke euskara hizkuntza dinamikoa dela sarean.

Datuek errealitate hori erakusten duten arren, Xabier Landabidea Deustuko Unibertsitateko irakasleak eman duen erantzuna zalantzazkoa izan da: «Nik uste dut erantzun zintzoa dela ez dakigula oso ondo euskara zer egoeratan dagoen Interneten. Fenomeno berriegia eta aldakorregia da oraindik jakiteko hizkuntza bezala ondo kokatuta gauden ala ez». Kultura, aisia, hizkuntza eta komunikaziorako teknologien inguruan landu du bere ikerketa ildoa, eta, dioenez, euskarak baino egoera soziolinguistiko egonkorragoa duten hizkuntzetan ere ziurgabetasun handiak dituzte Interneten duten presentziaren eta erabileraren inguruan.

Egoeraren argazki zehatzik ez duelako dio Landabideak ezin duela esan nola dagoen euskara. Baina hori horrela izanda ere, kezkatuta eta pozik egoteko arrazoiak daudela dio: «Diglosia egoeran eta hizkuntza indartsuekin kontaktuan egotearen ondorioz, euskarak sarean duen presentzia txikia da». Baina, kontrara, euskarari tokatzen zaion baino hobeto dagoela ere badio, hasierako datu horiei erreferentzia eginez. Ildo horretatik tiraka dio Iñaki Lopez de Luzuriaga Euskal Wikilarien Elkarteko kideak egoera «nahiko ona» dela. «Material asko dago euskaraz, eta bitarteko asko daude kontsumitzaileei begira». Baina argi utzi nahi izan du zergatik dagoen euskara egoera nahiko on horretan: komunitate oso aktiboa dagoelako sarean. «Arlo digitalean dena geratzen da aktibisten esku, eta lan horri guztiari esker gaude egoera honetan».

Euskarazko ekoizpen handia dago Interneten, baina Landabideak diglosia digital kontzeptua aipatu du. Hizkuntza handiek xurgatzen dituztela sareko funtzio gehienak, alegia. Horregatik, kezka erakutsi du euskararen presentzia digitala zenbatekoa den ez dagoelako argi, eta Andras Kornai hizkuntzalari hungariarraren hitzak ekarri ditu gogora -otsailean Bilbon izan zen Soziolinguistika Klusterrak antolatutako jardunaldietan-: «Internet hizkuntzentzat arazo bat izan daitekeela zioen, hizkuntza nagusi batzuek soilik lortuko dutelako garapen digitala». Ingelesak eta gaztelerak lortu dute garapen hori, baina, dioenez, munduko hizkuntza gehienek ez dute parekorik lortuko, eta Kornairen arabera, horrek sortuko du hizkuntza indartsu eta ahulen arteko aldea XXI. mendean. «Azaldu zuenez, bereizketa horrek ia heriotzara eraman ditzake hizkuntza asko».

Euskarak kalean duen gabezia bera izan ote dezakeen susmoa baitu Deustuko Unibertsitateko irakasleak. Hau da, ezagutza handitu den arren, kaleko erabilerak ez duela gora egiten. Sareko terminoetara eramanda, gero eta eduki gehiago sortzen direla euskaraz, baina ez dagoela argi horien kontsumoa zenbatekoa den. «Kezkatzen nau gero eta plataforma gehiago daudela erdaretan, eta ez daukagula ohiturarik horietan euskara erabiltzeko».

Ezarpenak, erdaretan

Erabilera hori baldintzatu dezaketen aldagai asko egon daitezke, baina horietako bat nabigatzaileen ezarpenak izan daitezke. Berdin baitu Google bilatzailean euskarazko hitzak jartzeak: Interneteko nabigatzailearen ezarpenak euskaraz ez badaude erdarazko bilaketa bat egingo baitu atari horrek. Hor ikusten du lantzen hasteko bidea Lopez de Luzuriagak: «Euskarri digitalak euskaraz jarriz hasi gaitezen, eta egin dezagun kanpaina publiko bat, erakundeetako edo hezkuntza arloko gailu digitalen ezarpenak euskaraz jartzeko». Keinuak bere horretan aurrerapauso nabarmena ekar baitezake euskararen erabilera digitalean.

Bide horretan, aurtengo Euskaraldiak ariketa soziala sarean egiteko baliabideak eskaini ditu bere webgunean. Ahobizi eta belarriprest rolak eremu digitalean nola bete azaltzeko irizpideak baliatu ditu, baina, horrez gain, sakelako telefono eta nabigatzaileak euskaratzeko egin daitezkeen urratsak zein diren ere azaldu dute. Baina Lopez de Luzuriagak ahalegin handiagoa egin dadila eskatu du. Eta erabilera hori sustatzeko ildo estrategikoak ezar daitezela.]]>
<![CDATA[180.000 pertsonak hartu dute parte aurtengo Euskaraldian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2499/005/001/2020-12-04/180000_pertsonak_hartu_dute_parte_aurtengo_euskaraldian.htm Fri, 04 Dec 2020 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/2499/005/001/2020-12-04/180000_pertsonak_hartu_dute_parte_aurtengo_euskaraldian.htm ahobizi edo belarriprest rolean aritu. Hau da, 50.000 pertsona berri aritu dira 2020ko Euskaraldian.

Gainerakoan, aurreko aldiaren antzeko proportzioak izan ditu aurtengo Euskaraldiak ere: izena eman dutenen %77k ahobizi rola aukeratu dute, parte hartzaileen %62 emakumezkoak izan dira, eta, lurraldeen banaketari dagokionez, Euskaraldiarekin bat egin duten %44 gipuzkoarrak izan dira. Ariketa sozialarekin bat egin duen pertsonaren profila zein izan den, beraz, argi dago: emakumezko ahobizi gipuzkoarra.

Lurraldeen arteko orekari begira, Bizkaitik jaso ditu Euskaraldiak izen emateen %34, Nafarroatik %11, Arabatik %8,5, eta Iparraldetik %2,1. Adin tarteei dagokienez, bestalde, parte hartzerik handiena 30 eta 44 urteko tartean izan da: izen emateen %35. 16-29 urte artekoak %23 izan dira; 45-59 artekoak, %29; eta 60tik gorakoak, %12.

Parte hartze datu horiei gehitu behar zaie aurtengo Euskaraldiaren berritasuna: ariguneak. Hizkuntza aldaketa norbanakoek egiteaz gain kolektiboki egiteko eremuak izan dira, eta gisa horretako 25.091 eremu prestatu dira. 6.737 entitatek dituzten 8.174 egoitzetan sortu dituzte arigune horiek guztiak, Euskal Herri osoan.

Gaur amaituko da bigarren Euskaraldia, eta goizean agerraldia egingo dute ariketa sozialaren sustatzaileek, EHUk Bilbon duen Ingeniaritza Fakultatean. Han izango dira Arrate Illaro Euskaraldiko koordinatzailea, Bingen Zupiria Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburua, Mikel Arregi Euskarabideko zuzendari kudeatzailea, Amets Lahetjuzan Euskal Konfederazioko ordezkaria eta Kike Amonarriz Euskaltzaleen Topaguneko lehendakaria. Euskaraldiaren ondorioak aletuko dituzte.

Manifestazioa Bilbon

Berbaizu euskara elkarteak manifestazioa egingo du gaur, 19:30ean ,Botikazaharreko parketik abiatuta, lelo honekin: Euskarak batzen gaituelako, har dezagun kalea. Eskatuko dute Euskaraldiko elkarlana «ez dadila puntuala izan», eta datorren hamarkadan pandemiak agerian utzitako ahulguneak konpontzeko pausoak elkarrekin emateko gonbita egingo dute.]]>
<![CDATA[Errealitatea ezberdin ikusteko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/008/001/2020-12-02/errealitatea_ezberdin_ikusteko.htm Wed, 02 Dec 2020 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1876/008/001/2020-12-02/errealitatea_ezberdin_ikusteko.htm Arlo sozioekonomikoaren hizkuntza(k) izeneko mahai inguruan, arlo sozial eta ekonomikoan hizkuntzak duen garrantzia nabarmendu zuten hiru hizlariek.

Gobernantza modu berrien inguruan hausnartuz hasi zen Goia, eta nabarmendu egungo erronkei heldu behar zaienean eremu askotan ez zaiola balio erantsirik ematen euskarari: «Baina askotan ez gara jabetzen euskara ez dela hizkuntza bat bakarrik: mundua ikusteko modu bat ere bada. Adituek diote arlo bakoitzeko erantzunak norbere ikuspegitik eman behar direla, eta hor ikusten dut euskarak izan dezakeela bere rola; egoera jakin batzuei erantzunak emateko momentuan, tresna oso indartsua izan daiteke».

Norberaren mundu ikuskeran eragina baitauka hizkuntzak, Arangurenek esan zuenez: «Arazoei aurre egiteko modu ezberdina ematen du, ikuspuntu ezberdinak». Azaldu zuenez, Orkestrako lantaldean aniztasun handia daukate kideen jatorriari dagokionez. «Egoera batzuetan, ikuspuntu ezberdinetatik aurre egiteko moduak dauzkagu; batzuek ikusten dituzte gauza batzuk guk ikusten ez ditugunak, eta hortik jo beharko genukeela iruditzen zait». Aniztasun horrek ematen baitie eurei ere ikuspegien aniztasuna.

Euskarak tokian tokiko ikuspegi bat eskaintzen duela aipatu zuen batak, eta hizkuntza aniztasunak ikuspegi ezberdinak eskaintzen dituela besteak. Horrek guztiak enpresen eguneroko jardunean positiboki eragin dezakeela bat egin zuten, eta balio erantsi hori izan dezakeela euskarak. Baina hori horrela izanda ere, «euskararen ezagutza ez da baldintza moduan ezartzen enpresa pribatuaren sektorean». Arangurenen arabera, enpresa askoren ikuspegitik, lanpostu baterako bete behar diren gaitasun teknikoek hizkuntzek baino garrantzi handiagoa hartzen dute. Eta ikuspegi hori gailentzen den bitartean, lan arloa euskalduntzea zaila izango da.

Erabilera sustatzeko premia

Fagor Taldeak hogei urte daramatza bere kooperatibetan euskara planak sustatzen, eta, Otxandianoren arabera, hizkuntzaren presentzia areagotzea lortu du. Baina zein da lehentasuna? Enpresa euskalduntzea ala lehiakortasun ekonomikoa ? «Horrek euskararen normalizazioan talkak sortzen ditu». Esaterako, langileak kontratatzerakoan. «Profil jakin bat betetzeko, batzuetan gertatu daiteke euskal hiztuna ez den norbait kontratatu behar izatea. Badakigu lan dinamiketan nola eragiten duen bakar batek euskaraz ez jakiteak, eta hainbat neurri hartu dira halako egoerak saihesteko». Euskara eskatzen dute kontratazio berrietarako, eta «ehuneko handi batean betetzen da». Eta hala ez denean, gutxieneko ulermena eskatzen dute, hizkuntza erabileran ahalik eta gutxien eragiteko.

Nazioartean presentzia nabarmena du Fagorrek, eta, horren eraginez, hizkuntza askotan egiten dute lan. «Garrantzia ematen diogu hizkuntzei funtzio propioak aitortzeari eta euskaraz aritzeko eremu batzuk egoteari». Administrazio organoetako bilera gehienak euskaraz egiten direla esan zuen Otxandianok, eta batzar orokorretan euskara lehentasuna izaten dela. «Identifikatu ditugu arnasguneak, eta horiek babesten saiatzen gara». Hor ikus liteke euskara plan batek zenbateko eragina izan dezakeen enpresa batek hizkuntza batean edo bestean funtziona dezan.

Lantegietan euskararen arloa landu ezean Goiak erretratatutako egoera errepikatu baitaiteke: «40 urteko eta hortik beherako langile multzo handi bat badago euskaraz lan egin eta sortzeko gaitasuna duena, baina hizkuntza ohiturek pisua dute. Gertatu izan zait 30 urteko pertsona batek lanean euskara ez erabiltzea, soilik jendea agurtu eta kafe makinaren inguruan; eta ez ezagutza faltagatik, lan esparruan euskararen erabilera normalizatuta ez dagoelako baizik». Horregatik, une honetan arlo sozioekonomikoa euskalduntzeko abagune «on» bat dagoela uste du: etorkizuneko erronkei heldu, eta euskararen erabilera prestigiatzeko. Eta horretarako baldintza soziolinguistiko egokiak egon, badaude.]]>
<![CDATA[«Entrenamendu bat da Euskaraldia; partida ez da hasi ere egin oraindik»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2109/008/001/2020-12-01/entrenamendu_bat_da_euskaraldia_partida_ez_da_hasi_ere_egin_oraindik.htm Tue, 01 Dec 2020 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/2109/008/001/2020-12-01/entrenamendu_bat_da_euskaraldia_partida_ez_da_hasi_ere_egin_oraindik.htm
Euskara ulertzen dutenak hizkuntza praktikara erakartzeko lana egin duzu Aldahitz proiektuarekin, eta horrek bide eman du Euskaraldia antolatzea. Ulertzen dutenak aintzat hartzeak panorama berri bat ekarri du?

Baliteke hori izatea gure ekarpenik handienetakoa. Alegia, ulermenari lotutako fenomenoak begi bistara ekarri ditugu, eta batzuentzat sorpresa bat izan da. Mintzamena funtsezko elementua da, baina, komunikazioa eginkizun kolektiboa denez, bi elementuak behar ditu. Agian ulermena ez zegoen hain agerian, ezkutuan zegoen, eta, haren garrantzia azaleratu dugunez, aukera berriak zabaldu zaizkigu. Horrek aukera eman digu euskaldunon eragiteko eremuak zabaltzeko, eta, neurri handi batean, esango nuke horrek jartzen gaituela etorkizuneko egoeran.

Zer egoera da hori?

Irakaskuntzak bere helburua lortzen badu, hau da, haur gehienei eskolaren bidez euskararen ezagutza transmititzea, gehienek izango dute euskaraz egiteko nolabaiteko gaitasuna. Beren zailtasunak izango dituzte ulertzeko edo hitz egiteko, baina herritar gehienen tipologia hori izango da etorkizunean: gutxiengoak izango dira ondo hitz egingo dutenak, eta hiztun gehienek zailtasunak izango dituzte. Gaur egungo egoeran, euskaraz egiten dugunok antzematen badugu gure solaskideak zailtasunen bat duela, gehienetan erdarara pasatzen gara. Euskaraz bizi nahi dugunok, beraz, etorkizunari begirako entrenamendu bat behar dugu, eta kontuan hartu beharko dugu honelako egoera bat izango dugula hemendik urte batzuetara: euskaraz nonahi egin dezakeguna, baina ez beti erosotasunarekin. Euskaraz egiteko ezinbestekoa bada gure solaskideak erosotasunez eta erraztasunez egitea, egoera asko zailduko litzateke.

Diozunera badoa egoera, euskaraz egiteko ardura euskaldunen gain geratuko litzateke, eta horrek nekea eragin dezake euskaldun horiengan...

Esango nuke errealitateak eskatzen digula euskaraz hitz egin nahi dugunoi deserosotasun kuota bat gure gain hartzea, ezinbestean.

Militantzia eskatzen zaio?

Bai, baina jakitun naiz hori ezin dela zabaldu euskaldun guztiengana. Batzuek izango dute indarra hori egiteko, baina denek segur aski ez. Ezin dut imajinatu egoera bat non euskaraz hitz egiteko gaitasuna duten euskaldun guztiek kontzientziaz eta gogoz horrelako ezerosotasunei aurre egiten dien. Hori oso zaila iruditzen zait. Fenomeno sozial guztietan beti dago minoria bat kontzientzia duena, eta horrek egiten du orean legamia lana. Inguruan behar dira nolabaiteko gaitasuna dutenak, eta legamiaren eraginez kutsatu egiten dira. Baina horrek eskatzen du lan bat batzuentzat. Ele biko elkarrizketena, esaterako, ikusten dut ezin dela orokortu, ezin da pentsatu euskaldun guztiek egingo dutenik. Baina gutxi batzuek egingo balute, hamarretik bik, horrek izugarrizko dinamika ekarriko luke, eta askoz ere jende gehiago erakarriko luke. Eta hasiko ginateke apurka egoera hobe batera bideratzen.

Etorkizunean halako elkarrizketak ohikoagoak izango direla diozu. Euskaraldia egoera horren abiapuntua al da?

Bai. Euskaraldiak asko dauka pedagogia sozialetik. Alegia, beste begi batzuk lantzen ari gara. Ulermenari ematen zaio garrantzia, eta, ele biko elkarrizketak denok egingo ez baditugu ere, gutxi batzuk egiten badute izugarrizko tresna daukagu hor. Baina horrek eskatzen du beste begirada bat, eta praktika sozial bat. Euskaraldiak aukera ematen du ingurune babestu batean horrelako gauzak praktikatzeko. Txapak sekulako laguntza dakar, babestua sentitzen zarelako. Askok ikusten dute egin daitekeela, eta ondorenerako zerbait gelditzen da hor. Aurrerapausoak egin behar ditugu, baina euskararen normalizazioaren partida ez da hasi ere egin. Euskaraldia entrenamendua da. Alegia, benetako partida hasiko da bi taldeek hamaika jokalari dauzkatenean. Eta, egun, euskaraz egin nahi dugunon taldeak ez ditu hamaika jokalari, sei baizik.

Eta denak defentsak.

Eta besteek ez dutenez ulertzen, ezin da jokatu. Gure ingurune sozial gehienetan nahastuta bizi garenez, nahikoa da batek ez ulertzea hizkuntza aldatzeko. Kondenatuta gaude gutxi batzuk gaudenean entrenamenduak egitera, baina ezin dugu partida jokatu. Orduan, partida jokatzeko gutxieneko baldintza da jokalari denek ulertzea. Euskaraldiak ematen du aukera beste begirada bat emateko, beste praktika batzuk sortzeko. Horrez gain, baldintzak sortu behar ditu herri gogoa piztu eta neurri politiko ausartagoak hartzeko. Batera doaz.

Aurreko Euskaraldian egin zen inkestetan, aipatzen zen puntuetako bat hori zen: erakunde batzuek txapak jarri bai, baina gero ez zirela ikusi neurri errealik. Nola eragin horretan?

Lau alor daude elkarren beharrean: hizkuntza politika, plangintza, irakaskuntza eta praktika soziala. Euskaraldia bete-betean kokatzen da praktika sozialean, eta, hori beharrezkoa den arren, ez da hori bakarrik. Lau alor horiek elkar elikatu beharko lukete. Ez du zentzurik neurri politikorik hartzeak, edo plangintzak egiteak, gero ez badago hizkuntza praktika koherente bat. Eta hizkuntza praktika ez badago lotuta ezarritako planekin, neurri horiek zilegitasuna galtzen dute. Aldi berean, herri gogo edo behar hori hizkuntza praktikatik sortzen denean, aukera eman beharko luke erabaki politiko instituzional edo sozioekonomiko ausartagoak hartzeko. Ez badago herri gogo bat, garbi ikusten da zailagoa dela neurri politiko sozial ausartagoak hartzea. Horregatik elikatzen dute elkar.

Eskatzen duzuna da, orduan, herritarrak eskatzaileago izatea?

Hemen helburu bakoitzak dauka berea, eta batek aprobetxatu behar du besteak egiten duena. Guk herritar moduan daukagun tresnarik handiena erabilera da, horren bidez ematen diogulako euskararen auziari koherentzia eta beharra. Ematen diogu herri gogoa. Hori da guk egin dezakeguna, eta egiten ari gara. Baina horrek sortu behar du dinamika bat irakaskuntzatik gauzak hobeto egiteko, plangintza kontuetan uholde hori aprobetxatzeko, eta politikak egokitzeko. Adostasun sozial eta politiko zabalagoak egiteko, azken batean.

Eta herri gogorik ez badago?

Erakundeak Euskaraldiaren parte diren heinean, herri gogo hori piztearen parte dira. Batuketa horretatik etorri da Euskaraldiak hartu duen dimentsioa, eta herri indarren sinergia batzuk ikustea. Horrek babesa eman dio.

Beldur zara batzuk Euskaraldiaren txapa jartzera mugatuko ote diren, eta ez duten egingo eskatzen zaien hori?

Arrisku hori badago, jakina. Kontua da zenbat diren: gehienak, erdia edo laurdena. Gehienek txukun egiten dute, eta horretan konfiantza dut. Egongo dira salbuespen batzuk, baina jendeak joera izan zuen eskatutakoa betetzeko. Horietatik guztietatik, gainera, zerbait geratzen da.

Soziolinguistika Klusterrak bost urtean behin egiten duen euskararen kale erabileraren neurketaren hurrengo inkesta 2021. urtean egingo da. Euskaraldiaren ondoriorik sumatu beharko litzateke hurrengo urteko neurketa horretan?

Tamalez, ez dut uste sumatuko denik. Aurreikusi daiteke, eta egon daitezke aldaketa txiki batzuk, baina zaila da salto kualitatibo handiak ematea. Hizkuntza eremu zulatuetan bizi gara, eta, orduan, gure ingurunean ez dago erabateko ezagutzarik. Badago jendea zailtasuna duena euskaraz egiteko, edo ulertzen ez duena. Orduan, Euskal Herria arigune bihurtzen ez den artean, taldeko baldintza horiek asko mugatuko dute erabileraren bilakaera.

Baina euskararen ezagutza handitzen ari da, eta kale erabileran ez da halako igoerarik sumatu.

Bai, baina talde batean, euskaldunen dentsitatea handia izan arren, bik ulertu ezean horrek eragiten du.

Euskaraldi gehiago beharko ditugu aurrerapausoak ikusteko?

Erabileraren benetako partida ikusten hasiko gara denok euskaraz ulertzen dugunean. Orduan ikusi ahal izango da benetako jauzi kualitatiboa. Bitartean egingo ditugunak entrenamenduak izango dira. Baina komenigarria izango litzateke, nik uste, itun sozial bat proposatzea, epeekin. Ados, orain arte ez ditugu baldintza egokiak sortu, baina noiz arte? 25 urteko epean iritsi beharko ginateke ulermen unibertsala ziurtatzera gutxienez euskal herritar guztien artean. 0tik 10erako eskalan 5eko ulermen mailara gerturatu beharko genuke.

Egungo egoera kontuan hartuta, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bide hori ezarri daiteke, baina Nafarroan eta Iparraldean zailagoa da aukera hori...

Zailagoa da, bai, eta hori egokitu beharko litzateke egoera administratiboen arabera. Orduan hasiko litzateke benetako Euskaraldia, eta ikusi beharko genituzke urte horietan egindako entrenamenduen emaitza argiagoak.

Aurtengo Euskaralditik zer espero duzu?

Garapentxo bat pedagogia sozialaren alorrean. Ideiak hobeto ulertuko dira, parte hartzea txikiagoa izaten ari den arren. Egia da ariguneen tresna erdibidean geratuko dela aurten, baina ildo horretan lan egiten jarraitu jarraitu beharko dela iruditzen zait.]]>
<![CDATA[Parlamentuak, 'ahogeldo']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1976/018/001/2020-11-29/parlamentuak_ahogeldo.htm Sun, 29 Nov 2020 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1976/018/001/2020-11-29/parlamentuak_ahogeldo.htm ahobizi edo belarriprest txapak daramatzate paparrean. Zenbat erabiltzen da euskara, ordea, bi ganberetan? Euskaraldiarekin bat egin duten ordezkari politikoak betetzen ari al dira aukeratutako rola? Galdera horien erantzunak bilatzeko esperimentu bat egin du BERRIAk: azaroaren 26an, osoko bilkurak egin zituzten Eusko Legebiltzarrean eta Nafarroako Parlamentuan, eta han hitza hartu zuten parlamentarien hizkuntzaren erabilera neurtu du. Bi batzarretako hitzaldi denak neurtuta, ondorioa argia da: hitz egin zuten hamar minututik bi besterik ez zuten euskaraz egin -denboraren %22,9-. Euskaraldiaren astean. Herritarren ordezkariek lan handia dute egiteko oraindik, eta, atxikimendua helarazteaz gainera, erabileran aurrera urratsa egin behar dutela agerian geratu da. Hori baita Euskaraldiaren erronka: hizkuntza ohiturak aldatzea.

Edozein modutan, bi ganberen arteko ezberdintasuna izugarri handia da. Eusko Legebiltzarreko euskararen erabilera %39koa izan zen ostegunean, eta Nafarroako Parlamentuan, berriz, %6koa. Beste datu batek argiago erakutsi dezake desoreka handi horren zenbatekoa: Eusko Legebiltzarrean 39 aldiz hartu zuten hitza alderdietako ordezkariek, eta horietatik 21etan egin zuten gutxienez zatiren bat euskaraz; Nafarroan, 21 bider aritu ziren politikariak solasean, eta bitan bakarrik egin zen zati bat euskaraz. Zenbaketetatik kanpo geratu ziren parlamentuetako presidenteen jarduna, baina bien arteko aldea ere azpimarragarria da: Bakartxo Tejeria Eusko Legebiltzarrekoak saio guztia euskaraz gidatu zuen, eta Unai Hualde Nafarroakoak, kontrara, apenas egin zuen euskarazko hitzik. Ganbera batean eta bestean, guztiz ezberdina da euskararen ikusgaitasuna.

Osoko bilkurak euskaraz entzun ahal izateko aukeraren artean ere aldea dago batetik bestera. Saioa Eusko Legebiltzarreko webgunetik ikusi ahal izateko, bi streaming seinale daude: itzulpena duena, eta ez duena. Nafarroako Parlamentukoan, kontrara, seinale bakarra dago, eta bozeramaile politiko bat euskaraz hitz egiten hasten denean zuzenean sartzen da gaztelerazko itzulpena -entzungailuak erabiliz gero, euskarazko seinalea alde batetik sartzen da, eta gaztelerazkoa bestetik-.

Abertzaleak, euskaraz

Ganbera batean eta bestean ostegunean euskara zenbat erabili zen ikusita, hizkuntza hautu hori nork egin duen erakustea ere adierazgarria da. Eusko Legebiltzarrean euskaraz entzun ziren hamar minututik ia zortzi alderdi abertzaleen ahotik atera ziren, eta, Nafarroako Parlamentuan, euskaraz egin zuten bakarrak izan ziren abertzaleak.

Alderdi bakoitzaren erabilerari dagokionez, bestalde, Gasteizen bezala Iruñean, EH Bilduko ordezkariek erabili zuten gehien euskara. Eusko Legebiltzarrean, hitza hartu zuten sei aldietan beti egin zuten zatiren bat euskaraz, eta lau hitzaldi osorik hizkuntza horretan izan ziren. Erabilera osoaren %92 litzateke hori. Hiru legebiltzarkidek hitz egin zuten ostegunean, eta horietatik bik ahobizi rola zeukaten aukeratuta -neurketa hori egiterakoan, kontuan hartu da hitz egitera atera zirenean soinean txapa zeramaten ala ez-. Nafarroako Parlamentuan ere, koalizio abertzaleak erabili zuen gehien euskara: hiru aldiz atera ziren oholtzara, eta behin bakarrik egin zuten euskaraz. Baina kasu horretan hitzaldiaren hiru laurden baino gehiago izan zen euskaraz. Solasaldi denak kontuan hartuz gero, hiru hitzetik bat izan zen ele horretan. Inork ez zeraman paparrean Euskaraldiaren txaparik.

Euskaraz gehien aritu zen hurrengoa EAJ izan zen. Legebiltzarreko mikrofonoen aurrean 44 minutuz hitz egin zuten ostegunean, eta horietatik 30 minutu euskaraz izan ziren. Sei hitzaldietatik hiru euskara hutsekoak izan ziren, eta batean ez zen hizkuntza hori erabili. Hiru ordezkari jeltzalek hartu zuten hitza, eta hiruek zeramaten Euskaraldiari atxikimendua adierazten zion ikurren bat: bi ahobizi, eta bestea belarriprest.

Geroa Baiko kide dira jeltzaleak, eta koalizioko ordezkari bat izan zen Nafarroako Parlamentuan euskaraz egin zuen beste eledun bakarra. Bi minutu eskasez eutsi zion hizkuntzari, paparrean ahobizi rolaren txapa zeraman arren. Geroa Baiko parlamentari hori izan zen ganberako mikrofono aurrean Euskaraldiaren ikur batekin agertu zen ordezkari bakarra. Nafarroako osoko bilkurako euskararen erabileraren kronika hor amaitzen da.

Gasteizera itzulita, Elkarrekin Podemoseko legebiltzarkideak izan ziren euskararen erabilera aipagarria egin zutenak. Zazpi aldiz hartu zuten hitza, ia 40 minutuz mintzatu ziren, eta horietatik ordu laurden pasa izan ziren euskaraz. Hamar minututik lau. Hiru kidek hartu zuten hitza, eta batek zeraman ahobizi txapa.

PP-Ciudadanos koalizioko hiru hizlarietatik inork ez zeraman Euskaraldiko txaparik, eta 42 minututatik hirutan bakarrik egin zuten euskaraz. Edozein modutan, PSE-EEren kasua adierazgarria da: bost legebiltzarkide pasatu ziren mikrofono aurretik, horietatik bat ahobizi txaparekin, eta bestea belarriprest-enarekin. Denen artean ez zuten minutu bakar batez ere euskaraz egin, eta ahobizi txapa zeramanak 13 minututatik 53 segundoz soilik eutsi zion hizkuntza horretan.

'Ahobizi' rolari eutsiz

Eusko Legebiltzarrean ahobizi txapa zeramaten ordezkari politikoek, oro har, euskaraz hitz egin zuten: ia hitzaldien hiru laurden ele horretan izan ziren. Belarriprest-en kasuan, bestalde, hamar hitzetik bi izan ziren euskarazkoak. Azkenik, datu horietan guztietan genero ikuspegia txertatuz gero, beste datu argigarri bat atera daiteke: euren hitzaldi guztiak euskara hutsean egin zituzten hiru legebiltzarkidek, eta horietatik bi emakumeak izan ziren.

Osteguneko osoko bilkuren datuek, beraz, argazki hau uzten dute: Euskaraldiari atxikimendua adieraztetik harago, ekiteko pausoa ematea falta zaie abertzale ez diren alderdiei, eta batez ere Nafarroako Parlamentuko ordezkariei.]]>
<![CDATA[Politikariak, erdaraz txioka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2061/019/001/2020-11-29/politikariak_erdaraz_txioka.htm Sun, 29 Nov 2020 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/2061/019/001/2020-11-29/politikariak_erdaraz_txioka.htm
Euskal Herriko bi alderdi nagusietako arduradunen kasuan, Andoni Ortuzar EAJko EBBko presidenteak aste honetan ez du txiorik idatzi, baina 27 birtxio egin ditu, eta horietatik lau baino ez dira euskaraz izan. Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak sei txio idatzi ditu, eta horietatik bakarra izan da euskara hutsean. Beste bat euskaraz eta gazteleraz idatzi du, ele bitan.

Idoia Mendia PSE-EEko idazkari nagusiak, ordea, hirutatik ez du euskarazko txiorik idatzi, Carlos Iturgaiz EAEko PPko presidentearen bide beretik: haren lau txioak gaztelerazkoak izan dira. Miren Gorrotxategi Ahal Dugu-ko buruak sei txiotatik lau ele bitan argitaratu ditu, eta bat euskara hutsean. Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak, berriz, bederatzi txiotatik lau euskaraz idatzi ditu.

Begirada Nafarroako alderdietako arduradun politikoetan jarriz gero, euskararen presentzia eskasa izan da. Javier Esparza UPNko presidenteak, Maria Txibite PSNko idazkari nagusi eta Nafarroako lehendakariak eta Marisa Simon Ezkerrako buruak ez dute euskarazko ezer argitaratu. Eduardo Santos Ahal Dugu-ko buruak bost txiotatik bakarra du, eta Uxue Barkos Geroa Baiko bozeramailearen kontua geldirik egon da aste honetan

Iparraldeko politikariek ez dute sare sozial hori usu erabiltzen. Anita Lopepe EH Baiko bozeramaileak aste honetan ez du ezer idatzi, baina euskara erabiltzen du, eta berdin Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak. Max Brisson senatariak edo Frederic Espagnac PSko diputatuek ez dute euskararik erabili euren txioetan.]]>
<![CDATA[Trapa ere euskaraz egin dadin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/008/001/2020-11-26/trapa_ere_euskaraz_egin_dadin.htm Thu, 26 Nov 2020 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1872/008/001/2020-11-26/trapa_ere_euskaraz_egin_dadin.htm Musikariak euskaraz kantatzearen erabakiaz mintzo.

Hasteko eta behin, euskaraz kantatzearen zergatia eskatzeari buruzko hausnarketa egin zuen Ruedak: «Berlinen ziurrenik ez ligukete galdetuko zergatik kantatzen dugun euskaraz. Herri moduan oso barneratuta daukagu konplexu hori, hainbat urtez baztertuak izan baikara, eta, horren eraginez, normaltzat hartzen ditugu galdera batzuk». Horregatik, zehaztu zuen arazoa galdera egiten duenak daukala, eta ez hautu hori egiten duen sortzaileak. Riverok, hariari eutsiz, aipatu zuen euskaraz kantatzen duten musikariak ertzetik aritzen direla, eta ez dutela kantatzen beste hizkuntza batzuek eskaintzen duten erdigune hegemonikotik: «Erdigunean dagoenari ez diote galdetuko zergatik kantatzen duen modu batera, baina guri bai, aukera baitaukagu hizkuntza hegemoniko batean aritzeko». Galdera bakar batekin gauza asko galdetzen baitira.

Euskaraz kantatzeagatik kontuak eskatu ala ez, musikariek hizkuntza hautua egin egiten dute. Aukeraketa horrek, ordea, ikuspegi ezberdina izan zezakeen iraganean eta gaur egun. Ruedak hala esan zuen: «Sasoi batean euskaraz kantatzeak bazuen talde baten babesa; ikuspegi hori ez dut ikusten gaur egun, orain sakabanatuta gaudela uste dut». Ildo horretan sakondu zuen Riverok: «Nik hizkuntza hautua egin nuenean, herriari begira egin nuen, eta egun ez dut ikusten horrela egiten denik; hizkuntza hautua egiten da norberak bere buruari galdetuz zer kantatu nahi duen». Eta, horrela, askok hiru hizkuntzatan dauzkate diskoak.

Baina zer funtziorekin egiten da hautu hori? Ikuspegi funtzional batetik, musikari batek profesionalizatzeko bidea hartu nahi duenean bi abiadura izan ditzakeela uste du Ruedak. Batetik legoke luze gaberako egiten den hautua: Euskal Herritik kanpoko merkatura salto egin nahi bada, gazteleraz kantatu eta Espainian entzun daitezke doinu horiek. Eta horrek luze gabe etekinak sor ditzake. Bestetik legoke luzera begirakoa, eta kasu hori euskarari estu lotuta legoke, etekinak iritsiko badira, geroago iritsi baitaitezke. Euskaraz aritzen diren taldeek beste merkatuetarako sarbide mugatuagoa baitaukate. «Zergatik behar dute bat-batekotasun hori? Ekonomikoki ez delako jasangarria apustuak luzera begira egitea». Hau da, euskaraz aritzea. Beraz, profesionalizatu nahi duen musikari batek luze gabe etekinak nahiko balitu, beste hizkuntza batera joko luke. Eta kasurik onenean euskaraz egingo luke bere kantutegiaren zati bat.

Presentzia bermatu

Euskarazko musikak behar duen ikusgarritasunean bat egin zuten hiru musikariek. Riverok hala aipatu zuen: «Euskara kanpoan entzungo bada, indarra behar dugu; eta hemen euskarazko ekoizpena ez bada erdigunean jartzen, kanpora ateratzea zailagoa izango da. Horretarako, politikak behar dira». Mahai gainean jarri zuten euskarazko kantuen presentzia bermatzeko kuotak ezartzearen ideia, eta hedabideetan zein supermerkatu handietako hari musikalean euskarazko doinuak egotearen garrantziaz hala zioen Sarduik: «Errepikapenaren errepikapenez, jendeak euskarazko kantuak ezagutu ditzake, eta talde asko ezagutarazteko aukera eman dezake horrek». Berekin dakartzan ondorioekin: belaunaldi berrientzako euskaraz arituko diren erreferentzialtasunak sortzea.

Eta erreferentzialtasunik ezean, gerta daiteke belaunaldi berriek pentsatzea ezinezkoa dela trapa euskaraz egitea. Ruedak ikusi du hori ikastetxe askotan: «1980ko hamarkada inguruan esaten zenean ezin zela heavya euskaraz egin, bada, orduko antzeko fenomeno bat ikusten dut gaurko gazteen artean. Ez dute onartzen trapa euskaraz egin daitekeenik, nahiz eta egon badagoen». Egoera horri aurre egiteko euskaraz egiten den ekoizpena zabaltzeko kultura politikak egin behar direla azaldu zuen. Eta hor kuoten gaiak bere garrantzia izan dezakeela zioen.

«Inork planteatzen du euskarak ez duela laguntzarik behar? Argi dago hizkuntza gutxitu bat garela, eta normalizaziora iristeko babesa behar dugula», Ruedaren arabera. Izan ere, euskaraz kantatzeak errentagarritasun ekonomikorik izango ez badu, nekezagoa izan daiteke halako hautuak egitea. Sarduik aipatu zituen musikariek ordaindu behar dituzten zerga eta kuota guztiak. «Ez dago laguntzarik, kultura ez delako aintzat hartzen. Musika klasikoan badauzkate euren soldatak, baina guk gure enpresak sortu behar ditugu, zergak ordaindu, %21eko BEZa ordaindu... Ez daukagu babesik». Eta errentagarritasunik gabe, eta hedapenik gabe, jarraitutasuna are zailagoa izan daiteke.]]>
<![CDATA[EAEko itunpeko eskolek 36,6 milioi jasoko dituzte pandemiari aurre egiteko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1834/011/001/2020-11-25/eaeko_itunpeko_eskolek_366_milioi_jasoko_dituzte_pandemiari_aurre_egiteko.htm Wed, 25 Nov 2020 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1834/011/001/2020-11-25/eaeko_itunpeko_eskolek_366_milioi_jasoko_dituzte_pandemiari_aurre_egiteko.htm
Irakasle berrien kontratazioaren zenbatekoa zehazteko, kontuan izango dira ikastetxe bakoitzaren gela eta ikasle kopuruak, eta baita ikastetxe bakoitzaren Hezkuntza Konplexutasunaren Indizea ere. Indize hori osatzeko, hainbat adierazle hartuko dituzte aintzat: besteak beste, ikasketa emaitzak, hezkuntza laguntzarako beharrak, ikasleek ikastetxean duten jarraitutasuna eta maila sozioekonomikoa.

Material informatikoa erosi edo alokatzeko laguntzetarako, bestalde, zenbateko bat ezarri da eskolatutako ikasle bakoitzeko. Lehen Hezkuntzako 4, 5 eta 6. mailetara bideratuko da laguntza hori. Garbiketari eta irakasleen ordezkapenei dagokienez, azkenik, hezkuntza itunean ezarritakoari aplikatuko zaizkio igoera hauek: %20koa garbiketarako, eta %40koa ordezkapenetarako.

Pandemiak eragindako kalteak leuntzeko, euskaltegientzat ere diru laguntza handituko du Jaurlaritzak, eta 250.000 euro gehiago jarriko ditu koronabirusak eragindako kalteak arintzeko. Hala, 2020-2021eko ikasturterako 22,4 milioi euroko diru laguntzak bideratuko dizkie HABEk itunpeko euskaltegiei. Pandemia egoerara egokitzeko, ikasgeletako edukiera murriztu behar izan dute zentroek, eta talde gehiago sortu behar izan dituzte. Horrez gain, autoikaskuntza ereduan ikasle gehiago matrikulatu dira. Horri guztiari aurre egiteko baliatuko dituzte euskaltegiek ekarpen berriak.

Ikasturte honetan, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 56 euskaltegiek eta Internet bidezko sei ikasketa zentroek 26.500 ikasle eta 1.400 irakasle batzen dituzte. Euskaltegi horiek guztiek jasoko dute Jaurlaritzaren ekarpena. Atzo onartutako aldaketari esker, beste 4.421 ordu lagunduko dira ikasturte honetan, eta 797 ikasle gehiagok ikasi ahal izango dute euskara sareko sistemari esker.]]>
<![CDATA[Arnasguneen arnasa luzatzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1927/006/001/2020-11-24/arnasguneen_arnasa_luzatzeko.htm Tue, 24 Nov 2020 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1927/006/001/2020-11-24/arnasguneen_arnasa_luzatzeko.htm
Egoera hori izanda ere, hizkuntza ohituretan eragitea helburu duen ariketa soziala antolatu dute Azpeitian. Nabarmentzeko modukoa da, gainera, Euskaraldiarekin bat egin duten parte hartzaileen kopurua: 203 entitatek 550 arigune sortu dituzte -300 barnekoak, eta 250 kanpokoak-, eta 2.200 herritar inguruk eman dute izena ahobizi edo belarriprest roletan. «Izena eman dugu, jendeak jakin dezan hemen euskaraz egin dezaketela lasai», jarraitu du esaten Goenagak bere belar dendako arigunean. Arnasgune izanda ere, ariketa egitea garrantzitsua baita euskararen arnasa luzatuko baldin bada.

Eneritz Albizu Azpeitiko Euskara zinegotzia da, eta, dioenez, euskararen kaleko erabilera handia izanagatik ere, garrantzitsua da antzeko ekinaldiak antolatzea: «Egia da guretzat naturala dela euskaraz egitea, arau sozial bat dela, baina guk ere baditugu aldatu beharreko ohiturak, eta egunerokoan ikusten dugu badaudela gauza asko euskaraz egin ditzakegunak». Erdarara jotzen baitute askotan, horretaz jakitun izan gabe. Horregatik, herritar askok esan izan diote Imanol Amiano Azpeitiko Euskaraldiaren dinamizatzaileari ez zutela antzeko ekinaldirik behar eurenean. Euskaraz asko hitz egiten delako: «Baina zer egiten dute euskaraz? Kaleko harreman hori egiten dute, bai, eta hori oso garrantzitsua da. Baina beste hainbat esparrutara zabaltzean gaztelerara jotzen dute askok».

Arnasgune izanagatik ere, euskararen iraupena ez baitago erabat bermatuta Azpeitian. Hala jarraitu du azalpena Amianok: «Beste herri euskaldun batzuetan ere gertatu da erabilera asko jaitsi dela, eta hemen oraindik euskaraz funtzionatzen bada ere, higadura bat badago». 2016an egindako azken kale neurketaren arabera, herriko kaleetan entzundako elkarrizketen %81,9 euskarazkoak izan ziren, eta zenbateko hori handia den arren, 2009an egindako erregistroaren arabera, euskararen presentzia %86koa zen. Jaitsiera ez da handia, eta euskararen presentzia ere ez dago zalantzan, baina higadura hitza erabili du, eta hori saihesteko modu on bat Euskaraldia gisako ariketa izan daitekeela dio.

Sareetara kezkaz begira

Gazteen euskararen erabileragatik kezkatuta hitz egin dute biek. Albizuk egin du egoeraren erretratua: «Kalean daudenean, egia da euren arteko harreman gehienak euskaraz direla, baina sare sozialetan nagusi den hizkuntza gaztelera eta ingelesa da, eta asko ari dira edaten horietatik; horrek euren hizkuntza ohituretan eragiten du». Pandemiari aurre egiteko neurriek kaleko harremanak murriztu dituzte, eta herritarrak etxean geratu dira inoiz baino gehiago. «Gutxiago ateratzen dira kalera, eta gehiago kontsumitzen dituzte Tiktok eta antzeko sare sozialak». Egoera berri honek, beraz, joera hori areagotu ote duen, horren beldur da. Dena dela, behar argi bat ikusten du: euskaraz arituko diren erreferenteena. Eta sare sozialetan gabezia hori are eta handiagoa dela dio.

Orain arte, urte luzez errepikatu den joera bat gertatu da udalerri euskaldun askotan: nerabezarora iristearekin bat, euskaratik gaztelerarako muda egiten zutela askok. Orain, ordea, joera hori lehenago hasten ari ote den kezkatuta, Uema udalerri euskaldunen mankomunitatean ikerketa bat bideratzen hasi da, eta eskoletako patioetan neurketak egingo dituzte. Tartean, baita Azpeitikoetan ere. Dena den, Amianok bere neurketa propioa egina dauka: «Euskaltegira bidean [bertako irakaslea da] eskola bat dago, eta, lehen, dena euskaraz entzuten nuen, baina, orain, gaztelera entzuten hasia nago». Kezka eragiten dio egoera horrek, erabat osasuntsu zegoen eremu batean ikusi duelako higadurarako zantzua. «Dagoeneko ez naiz gauean ibiltzekoa, baina semeak esanda dakit gero eta gaztelera gehiago entzuten dela hor ere. Horrek ez du esan nahi dagoeneko euskara ez denik hizkuntza nagusia, baina halakoak entzutean, belarriak erne izan behar ditugu».

Hiztunak, protagonista

Horregatik guztiagatik, Euskaraldia arnasguneetan ere egin behar dela diote biek ala biek. Euskararen egoera osasuntsua izateak ez baitu esan nahi salbatuta dagoenik. Hori horrela izanda ere, Albizuk uste du diskurtsoa aldatzen hasteko garaia dela: «Jendeari esan behar zaio pribilegiozko leku batean gaudela, baina, era berean, arriskuak ere badaudela. Ez bazara pentsatzen jartzen, eta ez bazara askorik fijatzen, irudituko zaizu dena salbatuta dagoela. Baina dena ez da betiko. Egoera hori indartzeko, esan behar zaie hiztunak protagonista direla, eta hizkuntzaren normalizazioan protagonistak izango direla sinistu behar dute».

Izan ere, Albizuk dioenez, azpeitiar askori galdetuko balitzaie zer den euren herriko bereizgarrietako bat, askoren erantzuna argia litzateke: herri euskalduna dela. «Hori horrela dela sumatzen da, baina ezin gara lasaitu, zaindu eta landu beharra daukagu. Naturaltasunez aritu beharrean kontzientziaz jarduten hasi behar dugu». Amianok albotik erantzun dion legez, «Euskaraldia gisako ekinaldiak beharra dagoelako» egiten baitira.]]>
<![CDATA[Euskara, bideo jokoz kanpo]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2663/014/001/2020-11-22/euskara_bideo_jokoz_kanpo.htm Sun, 22 Nov 2020 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/2663/014/001/2020-11-22/euskara_bideo_jokoz_kanpo.htm Sorginen Kondaira. Santiago Cordoba da estudioko zuzendaria, eta dioenez, euren lehen lana izan zen, eta ez zuten salmenta ikuspegitik garatu. Marka sortzeko bide bat izan zen. Horrek erakusten du halako saiakerak ez direla ohikoak. Eta urtero sortzen diren joko gutxi horietatik gehienak bideo jokoak egiteko ikastaroetan sortuak dira. Hau da, bogan dauden jokoetan ez dagoela euskara aukeratzeko botoirik. Baina, era berean, herritarren praktiketan txertatuta dagoen ohitura bat da bideo jokoena. Kulturaren Euskal Behatokiak 2019an egindako txostenaren arabera, Euskal Herriko biztanleen %20 egunero edo noizean behin aritzen dira bideo jokoren batean. Euskarazko eskaintzarik apenas dagoen, eta, beraz, gutxi izango dira euskaraz arituko direnak. Eta horrek indartu egiten du hizkuntzaren normalizazioan dabiltzan ikerlariak aspaldion nabarmendu duten gabeziaren ideia: aisialdi informalean euskara presentzia galtzen ari dela, batez ere gazteen artean. Egoerari buelta eman, eta hizkuntzaren biziberritze prozesuan aurrera egin nahi bada, arlo horretan lan egin behar dela esaten ari dira. Ikusi den bezala, euskara herren dago bideo jokoen ekoizpenean. Gaur egun, ordea, arlo hau ez da norbanakoaren praktikara bakarrik mugatzen. Sareetan gero eta arruntagoa da jokoei buruz iruzkinak egiten dituzten youtuberren bideoak ikustea, eta hor ere ia ez dago euskaraz diharduen erabiltzailerik: «Ekosistema osatzen dutenak dira jokoen garatzaileak, jokalariak, eta streamer-ak [plataforma ezberdinetan bideo jokoez aritzen diren erabiltzaileak]; bideo jokoetan euskararen normaltasuna lortzeko, beraz, ekosistema horretan guztian eragin beharko litzateke», azaldu du Larrañagak. Hutsunea betetzeko taldea Asmo horrekin sortu zuten 2014an Game Erauntsia bideo jokoen euskal komunitatea. Hasierako asmoa gai horiei buruz aritzen ziren youtuberren hutsuneari buelta ematea bazen ere, laster hasi ziren bideo jokoei lotutako ekintzak sustatzen. Besteak beste, jokoak itzultzen, eta euskaraz dagoen eskaintza bateratu eta hedatzen. Egiten duten lanari esker, ia ezer ez zegoen eremu batean euskarazko eskaintza apur bat hedatzea lortu dute. «Itzuli daitezkeen jokoak bilatzen ditugu, askotan ezin baitira itzuli nahi diren joko guztiak». Behin horiek topatuta, urterik urte bi edo hiru joko euskaratzeko martxa hartu dute. «Bideratzen ditugun itzulpenez gain, badaude beste erabiltzaile batzuk borondatez itzultzen dituztenak bideo jokoak ere». Horiek denak bilduta, une honetan, euren webgunean euskaraz sortutako edo euskarara ekarritako 38 joko daude. Tartean, besteak beste, Minecraft, Super Mario, eta Legend of Zelda. Bideo jokoen eremua euskalduntzeko eragile bakarra da, eta, gaur-gaurkoz, arlo horretan euskara sustatzeko Eusko Jaurlaritzak ez dauka proiektu jakinik. Game Erauntsiak jasotzen duen diru laguntza da ildo bakarra. Euskarazko bideo jokoen eskaintza handitzeko lanean ari diren arren, streamer-en eremuan eragin nahian ari dira. Ildo horretan, Euskaraldiak iraungo duen egunetan euskal bideo jokoen zaleen komunitatearekin batera eskaera argi bat egingo dute: Twitch plataformak euskara hizkuntza ofizial moduan onar dezala. Bideo jokoetan espezializatutako online bidezko zuzeneko bideo emanaldiak egiteko plataforma da Twitch, eta egunero milioi erdi ikusletik gora batzen ditu. Emisioa egiterakoan 34 hizkuntza aukeratu daitezke, eta euskara ez dago zerrenda horretan. «Euskara hizkuntza ofiziala bihurtzeak euskal sortzaileen edukiak iragazteko aukera dakar», azaldu dute ohar bidez ekinaldia sustatu duten eragileek. Katalana plataformako hizkuntza ofiziala da, eta hala izatea lortu zuten 3.000 boto lortu ostean. Kanpaina honekin, kopuru horietara iritsi nahi dute. Egitasmo horiekin guztiekin, beraz, apurka-apurka lan egiten ari dira euskarak bideo jokoen arloan ere ikusgarritasuna izan dezan. Baina bidea luzea izango da. ]]> <![CDATA[Gertuko Euskaraldia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1933/010/001/2020-11-20/gertuko_euskaraldia.htm Fri, 20 Nov 2020 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1933/010/001/2020-11-20/gertuko_euskaraldia.htm
Euskaraldian izena emateko aukera atzo artekoa zen hasiera batean, baina epea datorren asteartera atzeratzea erabaki dute. Izan ere, azken egunetan atxikimendu oldea jasotzen ari dira, eta herri batzordeek denbora gehiago eskatu dute izen emateetarako. Hala ere, behin-behineko datuak eman ditu Euskaraldiko koordinazio taldeak, eta erantzun handia jaso du: 147.000 pertsonak eman dute izena. Halere, lehen aldiaren parte hartze datutik urrun dago oraindik, ordukoan 225.000 atxikimendu jaso baitzituen Euskaraldiak; baina egoera erabat ezberdina da. Dena den, zenbaki horrek oraindik gora egingo du izena emateko epea zabaltzearekin batera.

Datu adierazgarri bat eman dute antolatzaileek: parte hartu dutenen %27 ez ziren lehen aldian aritu. Hau da, 39.700 erabiltzaile berriak dira. Aurtengoarekin bat egin duten 107.300 pertsonak, beraz, lehen Euskaraldian ahobizi edo belarriprest rolarekin bat egin zuten. Beste horrenbeste dira aurreko aldian izena eman eta aurtengo apuntatu ez direnak. Antolatzaileek gogora ekarri dute oraingo honetan ere izena eman beharra dagoela, askok uste baitute behin parte hartuz gero ez dela berriz apuntatu behar. Horregatik animatu dituzte pertsona horiek Euskaraldiarekin bat egitera.

Rolen banaketak bere horretan dirau, eta oraindik ahobizi modura jarduteko hautua egin dute hamarretik zortzi parte hartzailek. Gainerako biak arituko dira belarriprest rolean. Aurreko Euskaraldian baino alde handiagoa da hori, orduan hamarretik zazpik hartu baitzuten ahal zen eremu guztietan euskarari eusteko konpromisoa.

Lurraldeen arteko banaketari dagokionez, aurrekoan bezala, oraingoan ere Gipuzkoak izango du pisu nabarmenena parte hartzeari begiratuz gero. Izena eman dutenen %44 lurralde horretan arituko dira euren hizkuntza ohiturak aldatzeko ahaleginean; %33 Bizkaian, %12 Nafarroan, %9 Araban, eta gainerako %2 Iparraldean. Aurten, gainera, Euskal Herritik kanpo bizi diren ehunka lagunek ere eman dute izena.

Euskaraldiarekin bat egin duten hamar pertsonatik sei, bestalde, emakumeak dira oraingoan ere. Aurreko alditik datozen joera batzuk egonkortu egin dira, beraz, emandako datu horietan guztietan.

Aurtengo berritasun nagusia ariguneak izango dira, euskaraz hitz egin ahal izateko gune babestuak. 6.800 entitatek 25.000 arigunetik gora sortu dituzte, eta Euskaraldiaren antolatzaileek eskerrak eman dizkiete horiei guztiei, egoera zailean egon arren apustu horri eutsi diotelako. Tresna horri esker, norbanakoen arteko ariketa kolektiboa bihurtuko da, baina ikusi beharko da pandemiak zenbateraino eragingo ote duen. Gertuagokoa izango baita Euskaraldi hau.]]>
<![CDATA[«Txapa jantzita elkar ikustean, ilusioa etorriko zaigu bueltan»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1972/011/001/2020-11-20/txapa_jantzita_elkar_ikustean_ilusioa_etorriko_zaigu_bueltan.htm Fri, 20 Nov 2020 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1972/011/001/2020-11-20/txapa_jantzita_elkar_ikustean_ilusioa_etorriko_zaigu_bueltan.htm
Zer deritzozue urte zail honetan azaroaren 20a izatea eta Euskaraldia antolatuta edukitzeari?

Iritsi izana dagoeneko ondo baloratzen dugu. Oso urte zaila izan da, bai herritarrontzat orokorrean, baina baita Euskaraldia antolatzen ibili diren ehunka pertsona horientzat ere. Ikaragarrizko lana egin da herrietan eta koordinazio orokorrean, egoera berrira egokitzen behin eta berriro, baina betiere Euskaraldia mantentzeko asmoarekin. Orain oso garai delikatua da entitateentzat, eta herritarrengana iristeko ere zailtasun handiak izan ditugu, harreman sozialak mugatuta baititugu, eta kalean ikusgaitasuna lortzea ez da erraza. Baina, hala ere, oinarri sendoa dugula iruditzen zait, eta erakusten du badagoela gogoa eta beharra halakoak egiten jarraitzeko, baita garai zail hauetan ere.

Euskaraldia egin behar zen?

Bai, lehendik ere premia geneukan, eta pandemiak, izatekotan, premia hori areagotu du. Euskarak behar ditu halako arnasaldiak eta gizartearen zentrora ekartzeko halako proiektuak, euskarari buruz gogoeta egin eta hausnartzeko. Eguneroko hizkuntza ohiturak aldatzeko ariketa bat da hau; nahiz eta harreman horiek baldintzatuta egon, eduki baditugu, eta hitz egiten jarraitzen dugu. Eta orain ditugun harreman mugatu horietan zentratuko da aurtengo ariketa soziala.

Ikastolen jaiak bertan behera, Korrika atzeratuta, bertso txapelketak berdin... Behar zuen euskalgintzak halako ekitaldi handi bat animoa goratzeko?

Nik uste dut baietz. Horiek dira, besteak beste, euskaltzaleentzako arnasgune, eta euskaraz bizitzeko gune funtzionalak, eta horietako asko galdu ditugu. Euskaraz aritzeko aukerak galdu ditugu, herritar guztiok ez baititugu inguruan euskaldunak. Horrez gain, behar dugu gizartean euskarari buruz gogoetatzen eta hitz egiten jarraitzea.

Duelako bi urteko ilusiorik ez da egon aurtengo Euskaraldiaren aurreko egunetan.

Gizarteko tenperatura emozionala neurtuko bagenu, esango nuke ez dagoela poz hori kalean. Baina, era berean, badut halako uste bat, txapa jantzita elkar ikusten dugunean, momentu batez bada ere, ilusio hori etorriko zaigula. Baina, noski, gizartean ikaragarri eragin duen faktore batean pean gaude, eta dena bere neurrian baloratu beharko dugu aurten, baita Euskaraldia bera ere. Ez da aitzakia jartzeagatik, baina Euskaraldiak aurtengo urte hasieran bazituen helburu batzuk, eta COVID-19arekin bestelako xedeak sortu behar izan dira.

Ipar Euskal Herrian itxialdian daude, Hegoaldean ostalaritza itxita, eta lurraldearen arabera egoera desberdinak daude. Nola eragingo du horrek guztiak?

Gure egunerokoa egiten jarraitzen dugu, eta modu batera edo bestera, jarraitzen dugu lanera joaten, unibertsitatera joaten, eta erosketak egiten. Saiatuko gara Euskaraldian hizkuntza ohituren aldaketa eragiten eta gogoeta bultzatzen beste modu batzuetan.

Aurtengo berritasuna ariguneak izango dira. Egungo egoeran zein garrantzi izango dute?

Alde batetik, ingurune digitalak pisu handiagoa hartuko du; hori argi ikusten dugu. Ariguneei dagokienez, merkataritzan edo lantokietan aritu ahal izango da, baina sortu diren hainbat ezingo dira erabili: kirol taldeetakoak, esaterako. Kasu batzuetan ariguneak indartuko dira, eta beste batzuetan, pena handiz, egindako lan horrek ezingo du ariketa praktikorako saltoa egin.

2018ko datuekin edo 2022koekin alderatu beharko dira aurtengoak?

Bai, uste dut aurtengo egitasmoaren balorazioa egiteko orduan ezingo garela zenbaki hutsetara joan, eta 2018koarekin alderaketa ezingo dugu egin munduan ezer gertatu izan ez balitz bezala. Horren jakitun izan beharko dugu, jakinda izen ematea txukuna izan dela. Pandemia gorabehera, Euskaraldiaren oinarrian dauden zenbait faktore indartzen ari gara, eta hori bera ere bada baloratzekoa. Hobetzeko bidea badugu oraindik: esaterako, rolen definizioa. Gizartean oraindik ondo txertatzea kostatzen ari zaigu jokabidea adierazten dutela, eta ez gaitasuna. Oraindik ere izango dugu horretan zeregina.]]>
<![CDATA[Lehen probako aparretatik ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/008/001/2020-11-17/lehen_probako_aparretatik.htm Tue, 17 Nov 2020 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1876/008/001/2020-11-17/lehen_probako_aparretatik.htm Gaztealdiko partaideen bizipenak, BerriaTBn Bigarren aldiak zer ekarriko duen ikusteko dagoela, lehen esperientzia hark ondorio ugari izan zituen. 18.000 pertsonak hiru inkesta erantzun zituzten euren hizkuntza ohituren bilakaera ikusi ahal izateko Euskaraldia baino lehen, egiten ari ziren bitartean eta amaieratik hiru hilabetera. Maialen Iñarra Soziolinguistikako Klusterreko kideak azaldu duenez, parte hartzaile askok esan zuten hizkuntza jokaerak nabarmen astindu zituela Euskaraldiak, baina askori motz geratu zitzaiela. «Hala ere, jokaera berri horien arrasto esanguratsuak gelditu ziren Euskaraldia bukatu eta hilabeteak aurrera egin ahala. Azpimarratzekoa da inertzia berri batzuk sortu zirela». Ikusi besterik ez dago nola egin zuen gora euskararen erabilerak ekintza soziala egiten ari zen bitartean, eta nola egin zuen behera amaitu ostean. Baina hasierako egoeratik amaierakora 5,6 puntuko igoera egon zen. «Aldaketa handiagoak egin zituzten euskaraz mintzatzeko gaitasun txikiagokoek, euskaraz egiteko ohitura gutxien zutenek eta gune soziolinguistikorik erdaldunenetan bizi zirenek». Euskararen erabileran gorakada hori izateko, bi mekanismok izan zuten eragina: batetik, txapa identifikagarriek euskara gehiago erabiltzeko norberaren aukera bistaratu zuen, eta, bestetik, batzuek euskara erabiltzeak besteek era horretan erantzun beharra eragin zuen. Horrez gain, partaidetza handiak ere lagundu zuela uste du Iñarrak: «Lagundu zuen oso aldeko giro zabal bat sortzen, eta horrek izango zuen eraginik». Alegia, euskararen erabilera indartzeko baldintza sozialak eraikitzen lagundu zuela dio. Hobetuz joateko atalak Rolen artean, dena den, desoreka egon zen lehen Euskaraldian. Parte hartzaileen %70 ahobizi gisa aritu zen, eta gainerakoak belarriprest izan ziren. Euskaldun osoen artean, gainera, ahobizi rola nagusitu zen. «Sortu zen zalantza ea rol horiek hizkuntza gaitasunen arabera hautatu ote ziren, edo benetan lotu ziren jokabide batekin». Sortu zen zalantza ea rol bakoitza ondo ulertu ote zen, eta belarriprest-aren figura gutxietsi ote zuten askok. Hartutako konpromisoak betetzerakoan, rol bakoitzean aritu zirenen gehienek ondo bete zituzten eurei zegozkien funtzioak, baina «hobetzeko tarterik egon zen», Iñarraren hitzetan. Erabiltzaileentzako zailtasunak ere sortu zituen Euskaraldiak. Esaterako, solaskideari euskaraz egiteko gonbita egiterakoan, edo ele biko elkarrizketei luze eusteko ahaleginean. «Ziurrenik, jokaera horiek guztiak arrotz samarrak iruditu zitzaizkigun lehen aldi hartan. Oro har, ez ditugu oraindik jokaera horiek barneratu gure praktika eta kultura soziolinguistikoan». Ele biko elkarrizketak barneratuko badira, sozializatu egin behar direla uste du Iñarrak. «Ereduak behar ditugu hiztunok. Adibidez, Katalunian, katalanezko hedabideetan, ohiko jokabidea izan ohi da elkarrizketatuak gaztelaniaz erantzunda ere galderak katalanez egitea, baldin eta ulertzeko gauza baldin bada». Era horretan, errazagoa egin ahal izango zaie aurre Euskaraldian sortu daitezkeen egoera berriei. ]]> <![CDATA[Gazteekin aldatuz doan euskara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1986/002/001/2020-11-15/gazteekin_aldatuz_doan_euskara.htm Sun, 15 Nov 2020 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1986/002/001/2020-11-15/gazteekin_aldatuz_doan_euskara.htm Eremu infomalaren beharra Euskararen aldeko hautua baldintzatu dezaketen eragile batzuk aipatu dira orain arte, eta horiek gurpil zoro bat sortzen dute gazte askoren artean: eskola hizkuntza izaki, hiztun batzuek ez dute lotura emozionalik garatuko euskararekin, ezta behar besteko gaitasunik ere; eta, euskara erregistro formalean ikasten dutenez, aisialdian ibilbide motza egiten du euskarak. Erabilerarik ezak hizkuntzaren gaitasun apala betikotzen du, eta berriz ere buelta hasierako puntura. Horregatik, euskaraz jakin arren, askok erraztasun handiagoa daukate erdaretan aritzeko, eta hizkuntza horietan aritzen dira erregistro informaletan. «Eskura badaukazu hizkuntza bat gura duzun guztia adierazteko balio dizuna, eta ondoan beste bat apur bat hankamotz geratzen zaizuna, bide errazena hartuko duzu, ala?». Azken batean, helduek egiten duten bezala, gazteek ere erosotasunaren bidea hartzen baitute, Goirigolzarrik nabarmendu duenez. Gaitasunik ezak bideratu dezake nerabea euskara baztertzera, baina, Jaime Altuna EHUko Antropologia Fakultateko irakaslearen ustez, gazteek errepikatu egiten dute helduek egiten duten. Ispilu efektua deiturikoa azaldu du: «Nerabeak haur izateari utzi nahi dio, eta helduarora gerturatu. Hizkuntza kontuetan, heldu izateak esan nahi du gazteleraz egin behar dela». Eta, horregatik, eskolaz kanpoko eremuetan, helduek egiten dituzten praktikak erreproduzitzen dituzte. Gazteen euskara erabilera maiz aztertu izan du ikerlariak, eta, hizkuntza hautuan eragiten duten faktoreen artean, helduen ereduaz aparte, aisialdiaren garrantzia aipatu du: «Eskolatik kanpo gazte horiek dituzten praktikak zein diren, horiek lotuta daude hizkuntzaren hautuarekin eta haien jokabideekin». Eta hala aitortzen dute gazteek eta nerabeek ere. Euskararen erabilera eskolan neurtzen duen Arrue proiektuaren azken txostenean azaltzen denez, DBHko ikasleek aitortzen dute gelatik kanpo dituzten hizkuntza jarduerek eragin handia dutela euren egunerokoan. Besteak beste, hizkuntza hautuan. «Adinkideekin atseginak diren gauzak egiterakoan, horiek eragina dute hizkuntza erabileran». Eta arlo horretan egiten den hautuek helduago direneko praktiken oinarria jartzen dute. Orain arteko dinamikari jarraituz, gehienetan erdaraz. Hori da datuek erakusten duten errealitatea ere. Arrue ikerketak LH4 eta DBH2 mailetako ikasleen aisialdiko hizkuntza praktikak ere jasotzen ditu, eta, EAEko 2015eko azken datuen arabera, nerabeen hiru laurdenek gazteleraz egin zituzten batez ere. Helduek antolatutako ekitaldietan parte hartu zutenean, proportzio hori %61,2ra jaitsi zen. Nafarroako zenbakiak 2019. urtekoak dira, eta lepo beretik burua: lagun arteko aisialdian, %80,7k egiten dute gehienbat gazteleraz, eta helduen presentzian, hamar puntu gutxiago. Hor ikus daiteke helduen presentzian euskaraz gehiago egiten dutela, hala egin dezaten eskatzen dietelako; baina, gazteek, elkarrekin daudenean, helduen joerak errepikatzen dituzte. Horregatik dio Altunak eskolatik kanpoko eremuan eragiteko planak jarri behar direla martxan. Lanketa hori gazteekin batera egin behar dela ere defendatu du, haien iritziak aintzat hartuta. Euskara nahi dutenen irlak Euskara ez erabiltzeko arrazoiak ugariak izan daitezke, eta eremu batetik bestera aldatu egin daiteke. Baina, gaur-gaurkoz, oraindik nerabe askok dute euskararen aldeko jarrera. Baina gune erdaldunetako eskolaz kanpoko eremuan hizkuntzarekiko atxikimendu hori ezkutatu egiten dutela ikusi du Goirigolzarrik Bilbon egindako ikerketan. «Nerabezaroa ez da garai aproposa euskararentzat; egoera batzuetan erakusten badute euskara egin gura dutela, baztertu egiten dituzte. Horregatik, gazte batzuen euskalduntasun sentimendua lozorroan geratzen da askotan». Arau sozialak euskararen aurkakoak baitira leku askotan, eta horrek hiztun ugari geldiaraztea dakar. «Gazteek, euskaraz egin ahal izateko, gauza asko dauzkate aurka». Deustuko Unibertsitateko eta Begoñako Andra Mari irakasleen unibertsitate eskolako ikasleekin ari da ikertzen Goirigolzarri hizkuntza muden prozesua, eta taldetasunean ikusi du euskararentzako bigarren aukera. Zehazki, nerabezarotik gaztarorako saltoa egiten den momentuan: «Nerabezaroko garai horretan, gazte asko bakarrik sentitzen dira; baina ikasle batek esan zigun harentzat gakoa izan zela unibertsitatera iristea eta bere antzeko pertsonak bazeudela ikustea». Gazteleraren eremuaren erdian dagoen uharte baten moduan sentitzen zela esan zien, eta, antzera pentsatzen duten pertsonak topatzean, jabetu zela bere inguruan irla gehiago zeudela. Halako bizipenak dituztenentzat Euskaraldiaren gisako ekitaldiek izan dezaketen eragin positiboa nabarmendu du. Taldetasun sentipena ematen dielako lozorroan dauden euskaldun gazte askori, eta, txapa bat jarrita, aukera ikusten dutelako euskaraz egiteko. Gazteen artean euskaraz hitz egiteko praktika hedatzearena ez baita, dioenez, norbanakoaren borondate kontua bakarrik: «Inguruaren eragina handia da». Eta, inguruaren arabera, euskarak bidea egin dezake. Zer da euskaraz hitz egitea? Euskararen biziberritze prozesuan, aldeko bezainbat kontrako aldagai ditu egungo gazte belaunaldiak, eta erronkarik handiena erabileran dago orain; baina bide horretan oztopo ugari daude. Goirigolzarrik dio agian euskara erabiltzea zer den ere zehaztu beharko dela: «Gazteei galdetu diegu ea zer den eurentzat euskaraz hitz egitea, eta, eremu batzuetako gazteentzat, euskarazko esaldi batzuk sartzea da; 'egun on' esatea eta elkarrizketa laburrak izatea, ondoren gaztelerara igarotzeko». Erdal eremu batean, hori ez al da, ba, euskararen ikusgaitasuna handitzea? «Aipamen bat izanda ere, hori ere bada euskararen erabilera, eta esparru batzuetan balioa eman behar zaio». Hori dagoeneko errealitatea baita gazteen artean. «Egoera hori onartzen hasi behar da, eta ez du esan nahi eskoletan ez denik ahalegin berezi bat egin behar euskaraz egoki irakasten». Baina eskoletan jasoko duten erregistroak formalegia izaten jarraituko du, eta, bitartean, gazteek euren bidea egingo dute aisialdian. Eta, hor euskarak bidea egiten badu, bestelako hizkera bat garatuko da. Gazteekin aldatuz eta pluralago bihurtuz baitoa euskara. ]]> <![CDATA[Euskaraldian ere, gazteak leku bila]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2007/005/001/2020-11-15/euskaraldian_ere_gazteak_leku_bila.htm Sun, 15 Nov 2020 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/2007/005/001/2020-11-15/euskaraldian_ere_gazteak_leku_bila.htm ahobizi eta belarriprest izan daitezen», haur eta nerabeentzako unitate didaktikoa sortu dute, aurrekoan egin zuten bezala. «Haur eta nerabeek euskaraz egitea nahi dugu, baina, batez ere, hizkuntza hautua modu kontzientean egin dezaten garrantzitsua da». Ahalegin hori egiten ari dira antolatzaileak, eta emaitzak ikusteko daude. Errealitateak, baina, bestelako ertz bat ere izan dezake. Jaime Altuna EHUko Antropologia Fakultateko irakasleak galdera bat egin zien bere ikasleei, ea zergatik iruditzen zitzaien izan zutela gazteek parte hartze txikiagoa aurreko Euskaraldian: «Esan zidaten ikusten zutela helduen bidez zetorren gauza bat zela, goitik zetorren zerbait». Eta horrek gazte askorentzat erakargarritasuna mugatzen duela uste du. «Eskolan euskararen erabilera sustatzeko programa ugari egin dituzte, eta kutsu hori hartzen zioten». Urkijok aitortu du gazte batzuen begietara irudi hori izan dezakeela Euskaraldiak, baina praktikan ez dela goitik ezartzen den zerbait, herriz herri ari direlako batzordeak antolatzen eta jendea aktibatzen. «Baina, pertzepzioa badute, haiekin hitz egin beharko dugu, errealitate hori ezagutzea garrantzitsua baita». 2018ko beste Euskaraldia Euskaraldia 16 urtetik gorako herritarrentzako ariketa sozial gisa aurkeztu izan dute orain arte, eta horrek badu bere zergatia. Hizkuntza ohituren aldaketa gazte eta helduek egiteko eskatu da, haurrek imitazio bidez jokatzen dutelako, eta Euskaraldian eredua helduek egin behar zutela ebatzi delako. Hala ere, egia da sortu diren unitate didaktikoek ariketa soziala eskola askotara eraman dutela, baina haurrek ez dute ahobizi eta belarriprest rolen artean erabaki behar izan. Duela bi urteko aldian, baina, Euskaraldiak iraun zuen egunetan beste Euskaraldi paralelo bat antolatu zuten Lasarte-Orian (Gipuzkoa). Ttakun euskara elkarteak, Oriarte institutuak eta udalak sustatuta, 12-18 urte arteko gazteek parte hartzeko ariketa sozial bat antolatu zuten. Horretarako, metodologia aldatu behar izan zuten, Iñaki Eizmendi proiektuaren sustatzaile eta Ebete enpresako kidearen arabera: «Nerabeei ezin zaie eskaini ahobizi edo belarriprest izatea besterik gabe, bereziki ahobizi izatea». Gazteentzat presio handiegia izango litzateke une oro leku guztietan euskaraz egitea, Lasarte-Orian horretarako baldintzak egon badaudelako. «Eta, helburuak lortu ezean, porrot sentsazioa izan zezaketen». Horregatik, izena eman zuten 450 ikasle inguruk belarriprest rola hautatu behar izan zuten, baina jarrera aktibo batekin, ahobizi baten pareko jarrerarekin. Binakako harremanetan eragiten saiatu ziren, eta hor emaitza positiboak izan zituzten, parte hartzaileen %30ek esan baitzuten askoz gehiago egin zutela euskaraz egun horietan. «Euskararekiko jarrera positiboa dutenak ahalduntzeko baliagarria izan zen, egun horietan zilegitasuna sentitu zutelako euskaraz aritzeko». Esperientzia berriz egingo dute aurten, eta hemendik bi urtera egingo den Euskaraldian beste herri batzuetara ere hedatu nahiko lukeela dio. ]]> <![CDATA[«Gazteek ez daukate erraza euskarara gerturatzea, eta hori gizartearen kontua da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/006/001/2020-11-15/gazteek_ez_daukate_erraza_euskarara_gerturatzea_eta_hori_gizartearen_kontua_da.htm Sun, 15 Nov 2020 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1917/006/001/2020-11-15/gazteek_ez_daukate_erraza_euskarara_gerturatzea_eta_hori_gizartearen_kontua_da.htm Gazteak euskararen eszenatokian: erabileraren auzia. Azterketatik abiatuta, gazteen hizkuntza errealitateari buruzko jardunaldia ere egin zuten urriaren 28an, Eskoriatzan (Gipuzkoa). Jone Miren Hernandez (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1970) EHUko Antropologia irakaslea izan da ikerketaren zuzendaria, eta Olatz Altuna (Usurbil, Gipuzkoa, 1971) klusterreko ikerlariak koordinatu du lana. Zumaiako, Pasai Donibaneko (Gipuzkoa) Gernika-Lumoko eta Zornotzako (Bizkaia) gazteen errealitatean sakondu dute, eta hiru atal aztertu dituzte: euskararen inguruan dituzten diskurtsoak, hizkuntzarekin dituzten praktikak eta emozionalki euskararekin duten atxikimendua.   Hizkuntza ideologia aldetik gazteak hustuta daudela dio ikerketak, euskarak gazteen kulturan presentzia txikia duela, eta erreferenterik ez dutela. Gazteen arazoa al da bakarrik? OLATZ ALTUNA: Ez, eta, gainera, ikerketan atera diren ondorio askotan aipatu dugu gauza berak esan genitzakeela helduen inguruan. Baina gure helburua izan zen ulertzea gazteek euskararekin duten lotura, eta, diskurtsoari dagokionez, ikusi genuen ez dutela arrazoibide sendorik. Hori helduetara eramanez gero, seguru halako errealitate batekin topo egingo genukeela. JONE MIREN HERNANDEZ: Gazteak ispiluak dira, eta, beraz, gazteez ari garenean oro har gizarteari buruz ari gara. Eurek ere hartzen dituzte euren erabakiak, baina egoera orokorragoa islatzen dute. Hori da jaso duguna. Ondorioetan diozue gazteek ez dutela politizatu euskararen erabilera. Horrek zer ondorio izan dezake aurrera begira? J.M.H.: Ikerketan ikusi dugunez, gazteek eskolarekin eta familiarekin lotzen dute euskara nagusiki, eta, oro har, hizkuntza ideologia bi bide horietatik jasotzen dute. Hortaz, badute diskurtso bat, baina gizartean dagoen diskurtsoa da, eurek jaso eta erreproduzitzen dutena. Esango nuke ez dutela ekarpen handirik egiten: betiko leloak topatu ditugu haien ahotan. Ematen du gazteek ez dutela tresnarik, edo ez dizkiegula eman, haiek ere zerbait gehitzeko diskurtso horri. Beraz, irentsi egin dute betiko leloa: euskara hizkuntza zaharra dela, zaindu beharra dagoela, galtzera doala... Hor hutsune bat ikusten da, euren aldetik ez dagoelako gogoeta propio bat, eta nik neuk ez dut uste euren akatsa denik. Guk, heldu moduan, zer aukera eman dizkiegu, zer espazio, euren ekarpena egin ahal izateko? Espazio erosoak falta zaizkie? J.M.H.: Gune batzuetan, hitz egin baino, praktikara eraman dituzte jarduera batzuk, eta hori ere ondo dago. Baikorrak izateko aukera ematen dute, baina praktika horiekin lotuta, ideia eta espazio berriak behar dira. Hizkuntza ideologia nolabaiteko zubia da praktika batera iristeko. Euskarak denetarik behar du, eta ideologia eta diskurtso berriak behar ditu. Euskalgintza urrun ikusten dute gazteek, eta ez dira bertako kide sentitzen; euskalgintzak dio, era berean, ez duela asmatu gazteengana hurbiltzen. Transmisio horretan huts egin al da? J.M.H.: Feminismoak izan du berritzeko gaitasun hori, baina basamortua ere pasatu du. Une honetan, gazte feministak sekulako ekarpena egiten ari dira, eta mugimendu dinamikoa da. Euskararen kasuan ez da hori gertatu. O.A.: Irudikatzen dute helduagoen kontua dela. Orain arte egindakoaren aitortza badago, baina ez dute euren burua hor ikusten; horrek ematen du zer pentsatua. Zergatik izan liteke hori? O.A.: Askok aipatu digute erruduntasun sentsazioa dutela, eta onartzen dute euskaraz hitz egiten duten baino gehiago egin beharko luketela. Euskalgintzatik etengabe jasotzen dute euskaraz aritzeko mezua, eta horrela zaila da gazteak gerturatzea. Gainera, betiko ideiekin goaz gazteengana, D eredua zabaldu izanagatik gaitasun eta praktika aldetik gazte denak berdinak balira bezala. Horrek ere ez du asko laguntzen. Ez baita berdin euskalduna izatea arnasgune batean edo euskaraz apenas hitz egiten den ingurune soziolinguistiko batean. J.M.H.: D ereduaren zabalpenak aniztasuna ekarri du erkidegora [EAEra]. Zorionez, gazte asko hiztun berriak dira, eta hori guztia irensten ari gara, errealitate oso berria delako euskararen ikuspegitik. Beste garai batean, alde batetik zeuden euskaldunak eta bestetik erdaldunak; oso polarizatuta zegoen, nolabait esateko. Denentzako da zerbait berria, baita gazteentzat ere! Pentsa, orain D ereduko ikasgela batean era guztietako hiztunak daude. Gazteen artean zer pertzepzio topatu duzue euskararen biziberritzearen inguruan? O.A.: Galdetu diegunean hizkuntzaren egoeraz edo hizkuntza plangintzez, askotan zer esan ez dakitela geratu dira, edo betiko aurreiritziekin erantzun digute. Adierazgarria egin zaigu, adibidez, eurak baino gazteagoak direnez diotena: okerrago eta gutxiago hitz egiten dutela euskaraz. Hain justu helduek haiei buruz diotena! Dena den, euskaraz egiten den herrietan, denek euskaraz egiten dute, natural. Gazteek identifikatuta daukate euren herria euskalduna den ala ez, eta lanketa horraino iristen da. Kezkatuta daude egoerarekin? J.M.H.: Bai. Behin eta berriz esaten dute errua eurei egozten dietela, eta hori sinesten dute. Ardura badute, baina inertzietan murgilduta daude. Hizkuntza ohitura horiek lotuta doaz gertuko harremanekin edo kuadrillarekin duen erabilerarekin. Hortik atera eta inertziak iraultzea zaila denez, ezintasun irudipena badute, gehiago egin nahiko luketelako. Batzuetan baliabideak behar dituzte ohitura horiei buelta emateko, eta askotan ez dauzkate. Herri batean kirol esparrua guztiz erdalduna bada, zuk zure hizkuntza ohitura aldatu nahi izanda ere, sostengua behar duzu. Gazte moduan dituzun aukerak gehienbat gazteleraz badira, ohiturak eta inertziak apurtzea zaila da. O.A.: Ez da borondate kontua bakarrik. Gazteei ez bazaizkie erraztasunak eskaintzen, ez da bidezkoa esatea ez dutela egiten. J.M.H.: Askotan, gazteek presio soziala dute inguruan, eta eremu batzuetan euskaraz hitz egitea gutxietsi egiten da. Horri buelta emateko, borondatea baino zerbait gehiago behar da. Naturaltasunaren kontzeptua ere agertu da ikerketan: eremu batzuetan euskaraz egitea dela naturala, eta beste batzuetan, ez. Zer dago horren atzean? J.M.H.: Naturalizazioaren aiparmen hori gazteen ahotik jaso dugu, eta hein batean kezkagarria da. Zergatik? Inertzia batean sartzen garelako. Naturala da Gernikan eta Zumaian euskaraz egitea gazteen artean, eta, aldiz, naturala da ez egitea Pasaian edo Zornotzan. Dena den, naturalizazioaren kontzeptua ez da hemen topatu daitekeen zerbait bakarrik: hizkuntza gutxitu gehienetan dago. Interesgarria da horretaz jabetzea eta horren ondorioak ikustea. Orain arte, berreskuratzearen zentroan hiztun natiboak jarri dira. Hori izan da eredua, eta hori da [Jose Maria Sanchez Carrion] Txepetx-ek esaten zuena. Bere garaian, hori interesgarria izan zen, baina, gaur egun, hiztun natiboak gutxiengoa direnean, erdigunean jarri beharko ditugu beste hiztun mota batzuk. Bestela, hiztun horiek desaktibatzeko arriskua izan dezakegu. Aipatutako erdigune horretatik kanpo sentitzen dira gazteak? J.M.H.: Gazteei buruz hitz egiten ari garenean, jakitun egon behar dugu gehienak hiztun berriak direla. Bere garaian, berreskuratzearen erdian hiztun natiboak jarri ziren, eta gazteek hori dute buruan. Hortik datorkie lotsa, eta honelakoak esaten dituzte: «Nire euskara plastikozkoa da»; «ez dakit hitanoa erabiltzen»... Eredua hiztun natiboa bada, eta hori badago erdigunean, hiztun berri asko desaktibatzen ari gara. O.A.: Ikuspegiak berak urrutiratu egiten du, edo desaktibatu. Egoera bat emantzat ikusten badute, hala da eta ez dira aurka joango. Hortaz, ez badaukate oinarri bat horri aurre egiteko, naturala izango da Zumaian euskaraz egitea. Baina zergatik? Eta zergatik ez da naturala Pasaian? Historia bat dagoelako hori horrela izatera bideratu duena, eta hori aldatzeko ez badago hausnarketarik, inertziaz jarraituko dute. Naturalizazioak hori dakar, gelditze bat. J.M.H.: Naturalizazioak ezkutatu egiten du, gainera, urteetan gizartean egindako lana. Hemen gauza asko lortu dira naturaltasun horren kontra egin delako. Aisialdia euskararekin lotzeko euskara planak gazteekin egin behar direla diozue. Nola? O.A.: Gazteen errealitatea aldatzeaz ari bagara, edo praktika bat bultzatzeaz, hori haiekin landu behar da. Begi bistakoa dirudi, baina gutxi egiten da. J.M.H.: Gauza txikiekin hasi beharko da. Baditugu antzeko proiektuak kirolaren arloan, eta garrantzitsua izan da hasieratik gazteen ahotsa eta erabakiak biltzea. Proposatu zitzaien erronka bat, eta eurek erabaki zuten nola eta noiz egin. Halako gauza txikietatik abiatu behar da. Euskara, ahal den heinean, ikastetxetik eta etxetik ateratzeko? J.M.H.: Haientzat, lagunartea da familia, eta lokala dutenentzat hori da euren etxea. Hor sentitzen dira eroso: kirolean, musika taldean, lagunartean... Eremu horietan eragiteko, hausnarketa egin beharko dugu. Ziurrenik, helduok isildu egin beharko dugu, eta momentu batzuetan gauzak egiteari utzi. Esparru bat eman haiei. Horrek beldurra ematen du... J.M.H.: Eta hemen are gehiago, hiperaktiboak baikara! Gure belaunaldia horrela sozializatu da, eta haiena ez. Kostatuko zaigu, eta ez dakit lortuko ote dugun... Feminismoaren basamortua aipatu duzu lehen. Euskalgintzak ere igaro beharko du halakorik? J.M.H.: Ez dakit. Basamortua ere kudeatu daiteke, eta, ziurrenik, feminismoan emaitza batzuk lortu dira hori kudeatu delako. Esaten denean gauzak egiteari utzi behar zaiola, modu ezberdinetan egin daiteke hori. Baina orain hausnarketa baten beharra dago. Ikusitakoak ikusi ondoren, itxaropentsu al zaudete gazteekin? O.A.: Agian ikuspegi ezkor hori jaso dugu ikerketan, baina uste dut gazteen errealitatea ulertzeko gakoak eskuratu ditugula. J.M.H.: Nik gazteekin ez daukat inongo arazorik, helduekin baizik. Bakoitzak hartu behar ditu bere ardurak, eta banatu behar dira. Ariketa hori ere interesgarria dela iruditzen zait. Gai izan behar dugu konturatzeko eurek jartzen digutela helduoi ispilua, eta eurek interpelatu egiten gaituztela. Hori onartu beharra daukagu, eta badakit hau ez dela erraza barneratzen. Ez naiz bereziki ezkorra, baina agian egia da tonua ez dela oso baikorra. Egoeraren argazkia egiten saiatu gara. Egia da, era berean, kale erabileraren neurketetan gazteak izan ohi direla euskara gehien erabiltzen dutenak... J.M.H.: Gazteen erabilerari buruz ari garenean, zehaztu behar da zertaz ari garen. Hau da, kale neurketak egiten direnean, euskararen erabilera publikoa biltzen da, harreman publikoa. Baina hortik kanpo, pentsa zenbat euskara erabiltzen duten: eskolan euskaraz ari dira. Badakigu hori ez dela nahikoa, baina erabili, erabiltzen dute. Euskaraz irakurtzen dute, euskal musika entzuten dute... Horiek ez ditugu aztertu, baina ñabardura hori ere kontuan hartzea interesgarria da. O.A.: Ikerketa honekin, argazki bat erakutsi dugu, eta besteak beste hau esaten dugu: gazteek ez daukate erraza euskarara gerturatzea, eta hori ez da gazteen kontua, gizartearena eta helduena baizik. Erantzukizun orokorragoak dituztenen gaia da gazteena, eta egungo panoramak ilunetik baldin badu, ez da gazteengatik. J.M.H.: Gazteek egin beharko dituzte euren autokritikak ere. Ardurak banatu behar dira. ]]> <![CDATA[Euskara planen negoziazioa lan itunetan sartzea eskatu dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/010/001/2020-11-03/euskara_planen_negoziazioa_lan_itunetan_sartzea_eskatu_dute.htm Tue, 03 Nov 2020 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1872/010/001/2020-11-03/euskara_planen_negoziazioa_lan_itunetan_sartzea_eskatu_dute.htm
Areago, sindikatuek esan dute euren eguneroko borroken agendan txertatu nahi dutela hizkuntza eskubideen auzia. Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak, bederen, hala zehaztu zuen: «Langileen eskubideen eta bermeen aldeko borrokaren barruan dago hizkuntza eskubideena. Beraz, gure borroka ildo bat izan behar du hizkuntzak». Garbiñe Aranburu LABeko idazkari nagusiak ere ildo beretik jo zuen neurri hori proposatzeko arrazoiak emateko orduan: «Lan mundua euskaldundu nahi bada, ezinbestean erabaki ausartagoak hartu beharko dira. Alegia, neurri eraginkorragoak eta betearazleagoak, euskararen normalizazioak norbanakoen boluntarismoa gainditu behar baitu».

Lanbide arteko itunetan baldintza hori txerta dadin, sindikatuek eta Kontseiluak dei egin diete Nafarroako Gobernuari eta Eusko Jaurlaritzari: batetik, 50 langiletik gorako enpresetan euskara planak negoziatzeko neurria babestu dezaten, eta bestetik, plan horiek egiteko inbertsio ekonomikoa bidera dezaten.

Euskara planak enpresetan

Arlo sozioekonomikoan euskara sustatzeko zenbateko beharra dagoen irudikatzeko, datuak jarri zituzten mahai gainean. Eta adierazgarriak dira. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako enpresen %1ek besterik ez dute euskararen erabilera normalizatzeko planen bat. Edo, beste era batera esanda, eremu horretan 138.000 enpresa daude inolako planik gabe. Nafarroan are txikiagoa da zenbateko hori: orain, lantegien %0,7k daukate euskararen garapenerako prozesu bat martxan.

Sindikatuek eta Kontseiluak euskara planak negoziatzen hasteko beharra aldarrikatu dute, arlo horretan hutsune handia dagoelako. 50 beharginetik gorako lan eremuetan eskatu dute neurri hori. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 2.000 enpresa inguruk betetzen dute baldintza hori, eta hiru lurraldeetako langileen erdiek egiten dute behar horietan. Nafarroan antzeko proportzioetan dabiltzala azaldu zuten agerraldian. Datu horiek guztiek agerian uzten dute baldintza horiek betetzen dituzten lantokietan euskara planak egingo balira irismen handia izango luketela.

Aranburuk nabarmendu zuen neurri horiek hartzen hasteko garaia dela, are gehiago kontuan hartuz datozen bi hamarkadetan erretiro asko etorriko direla, eta Hego Euskal Herriko langileen erdiek erretiroa hartuko duela. «Belaunaldi aldaketa bat dator, eta abagune paregabea izango da eremu sozioekonomikoa euskalduntzea bultzatzeko». Euskalduntzean lan egin ezean kontrakoa gerta litekeela ere ohartarazi zuen: euskarazko hezkuntza izan duen belaunaldia eremu sozioekonomikoaren ondorioz erdalduntzea, alegia. «Horregatik, lan arloa gakoa izango da belaunaldi berri horretan». Euskara planen premia nabarmendu zuen horrela.]]>
<![CDATA[Iñaki Bilbao presoak egarri eta gose greba mugagabea hasiko du bihartik aurrera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1958/017/001/2020-11-01/iaki_bilbao_presoak_egarri_eta_gose_greba_mugagabea_hasiko_du_bihartik_aurrera.htm Sun, 01 Nov 2020 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1958/017/001/2020-11-01/iaki_bilbao_presoak_egarri_eta_gose_greba_mugagabea_hasiko_du_bihartik_aurrera.htm Txikito euskal presoak ostiralean amaitu zuen irail hasieratik egiten ari zen gose eta komunikazio greba. 50 egunez eutsi zion protestaldiari, baina AEM Amnistiaren Aldeko eta Errepresioaren Aurkako Mugimenduak adierazi zuenez, presoak ez zuen bere «borroka amaitutzat eman». Areago, atzo ohar bidez jakinarazi zutenez, gose eta egarri grebari ekingo dio bihar. Presoak telefonoz jakinarazi zien bere ingurukoei erabakia: «Ahul sentitu dute, baina baita buru argiz eta determinazio osoz ere». AEMk elkartasuna adierazi zion Bilbaori, eta «haren helburu politikoekin bat egiten duela» azaldu.

Atzo bertan, manifestazioa egin zuen AEMk Bilbon, euskal presoari elkartasuna adierazteko. Amaieran irakurritako komunikatuan, honela adierazi zuten: «Ezin dituzte eta ezin izango dituzte ezkutatu zeintzuk diren Txikitoren helburu politikoak. Haren eta gure helburu politikoak Euskal Herri batua, euskalduna, independentea eta sozialista, alegia». Hainbat pertsonak bat egin zuten mobilizazioarekin.

Kartzelako bisitan, isuna

Cadizen (Espainia) dauden euskal presoak bisitatzera joan diren familiartekoei eta lagunei isuna jarri diete jatorrizko probintziatik ateratzeagatik. Hala baieztatu zuen Etxerat elkarteak atzo. Bisitak egitera Puerto III kartzelan sartzen ari zirela, nortasun agiria eman zieten sarrerako poliziei, eta haiek isuna jarri zieten euren probintziatik kanpo egonda egungo araua urratzeagatik. Bisitak egin ahal izan zituzten.]]>
<![CDATA[Euskaraldian izena eman dutenen %20k ez zuten aurretik parte hartu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1952/008/002/2020-10-31/euskaraldian_izena_eman_dutenen_20k_ez_zuten_aurretik_parte_hartu.htm Sat, 31 Oct 2020 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1952/008/002/2020-10-31/euskaraldian_izena_eman_dutenen_20k_ez_zuten_aurretik_parte_hartu.htm ahobizi edo belarriprest rolak hautatzeko.

Euskaraldia sustatzen ari diren eragileak jakitun daude egoera berezian egingo dela aurtengo ariketa, COVID-19 gaitzak erasandako giro betean. Baina gogorarazi dute «parte hartzaileen hizkuntza ohituretan eragitea eta bakoitzaren harreman sareetan euskara gehiago erabiltzea» dela helburua. Hori aintzat hartuta, euskara ulertzeko eta hitz egiteko gai diren herritarrei dei egin diete antolatzaileek euren hizkuntza ohiturak zein diren aztertzeko: «Bakoitzak bere inguruan dituen harreman sareetan —etxean, lanean, komertzioetan, lagunartean edo Internet bidezko harremanetan— hizkuntza praktikak azter ditzala eta euskara gehiago erabiltzeko aukera balia dezala».

Euskaraldian parte hartu nahi dutenek hiru bide dauzkate aukeran izena emateko: www.euskaraldia.eus webgunearen bidez, batetik; herriz herri sortu diren Euskaraldiaren batzordeetan izena emanez, bestetik; eta sakelako telefonoetarako sortutako aplikazioaren bidez, azkenik. Parte hartzeko deia egiteko orduan, antolatzaileek hiru kolektibori dei egin nahi diete, bereziki: lehen aldian parte hartu zuten ahobizi eta belarriprest-ei gonbita egin diete berriz ere parte har dezaten; ariguneetan parte hartuko dutenei, bestalde, gogorarazi diete, beren entitateek izena eman duten arren, rol batean ala bestean izena emanda egon behar dutela arigunean parte hartuko badute; azkenik, aurreko aldian parte hartu ez zutenei ere dei egin diete aurten Euskaraldiarekin bat egin dezaten.

Orain arte emandako datuak aintzat hartuz gero, aurreikus daiteke aurtengo aldiak ere erantzun zabala izango duela. Orain arte izena eman duten 70.000 norbanakoez gain, 6.737 entitatetan 25.000 arigunetik gora sortuko dira; horietatik %52 barneko ariguneak izango dira, eta gainerakoak, kanpokoak. Horrez gain, Euskal Herri osoko 421 herritan sortu dira Euskaraldia sustatzeko batzordeak.]]>