<![CDATA[Lander Muñagorri Garmendia | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 23 Oct 2019 05:33:56 +0200 hourly 1 <![CDATA[Lander Muñagorri Garmendia | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Pentsiodunek «ekintza zehatzak» eskatu dizkiete politikariei]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/014/001/2019-10-23/pentsiodunek_ekintza_zehatzak_eskatu_dizkiete_politikariei.htm Wed, 23 Oct 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1872/014/001/2019-10-23/pentsiodunek_ekintza_zehatzak_eskatu_dizkiete_politikariei.htm
Eta aurrerantzean mobilizatzen jarraituko dutela ohartarazi zien agintariei, «helburuak bete arte». Azken hilabeteetan, gainera, eragile sozialekin, sindikatuekin, mugimendu feministarekin eta ikasleekin harremanetan jarri dira euren borroka zabalduz joateko. «Gure aldarrikapenak eurenak ere badira; gehiengoarenak dira». Udazkenean asteleheneroko kontzentrazioekin jarraituko dute, baina, horiez gain, mobilizazio «jendetsuetara» deituko dituzte herritarrak.

Martxa handi horietako lehena azaroaren 16an egingo dute, Espainiako Kongresurako hauteskundeak egin eta astebetera. Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean egingo dituzte martxak. Abenduan, berriz, kontzentrazioak egingo dituzte Eusko Legebiltzarreko eta Nafarroako Parlamentuko atarietan, eta urtarrilean beste manifestazio jendetsu bat egingo dute mugimenduaren bigarren urteurrenarekin batera.

Lorpen batzuk izan dira

Horietan guztietan, eragile sozialek, sindikalek edo ikasle mugimenduek bat egingo dute pentsiodunen borrokarekin. «Mobilizazioekin zein modutan parte hartuko duten eurek zehaztuko dute», esan zuen Corralesek. Hain zuzen, atzo prentsaurrekoa eskaini zuten Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutuna osatzen duten sindikatu eta eragile sozialek, baita mugimendu feministako kideek ere; pentsiodunen mobilizazioetan parte hartuko dutela berretsi zuten.

Pentsiodunek esan zuten ia bi urteko ibilbidean lorpen batzuk izan dituztela, «baina ez dira nahikoak», Corralesen hitzetan. «Hauteskunde garaiak etengabe inposatzen dizkigute, eta promesak errepikatu egiten dira, baina gure arazoak larrituz doaz; gure aldarrikapenak hauteskunde programetan kokatzea lortu dugu, baina, ondoren, ez dituzte helburuak bete». Horregatik, politikariei esan zien promesen garaia amaitu dela, eta, horregatik, pentsiodunen mugimenduak erabaki du mobilizazio gehiago antolatzea, hauteskunde programetan bildutako neurriak egia izan arte.]]>
<![CDATA[Artiacheko beharginek eskatu dute kaleratutako sei langile berriro hartzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/011/001/2019-10-22/artiacheko_beharginek_eskatu_dute_kaleratutako_sei_langile_berriro_hartzeko.htm Tue, 22 Oct 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1857/011/001/2019-10-22/artiacheko_beharginek_eskatu_dute_kaleratutako_sei_langile_berriro_hartzeko.htm
Egoera horren aurka egiteko, LABek salaketa jarri zion enpresari, eta lan ikuskaritzak eskaera argi bat egin zion Artiachi ekainaren 4an: aldi baterako kontratuak pilatzen ari ziren zazpi langileri mugagabeko kontratua egin behar zitzaien. Haietatik sei kaleratu egin zituen enpresak berehala. Kaleratze horietako biren aurkakoa izango da gaur abiatuko den epaiketa. Gainerako lauren kaleratzea urtarrilean epaituko dute.

«Lan ikuskaritzaren ebazpena jakinarazi eta hurrengo egunean, giza baliabideetakoek deitu zidaten, kaleratua nengoela esateko». Ainhoa Marigortak hamasei urte eman ditu Artiachen lanean, egun batzuetako eta aste batzuetako kontratuekin. Epe horretan guztian, 750 kontratu sinatu ditu. Kaleratu zuten egunean ere aldi baterako zegoen lanean. «Pentsa, aldi baterako nengoen kontratatuta, eta, hala ere, kaleratzeko deitu zidaten, nire lanpostuko beharrak ez nituelako behar bezala betetzen; susmagarria da hurrengo egunean deitzea, ezta?».

Egoera surrealista batzuk

LABek eskatu du kaleratzeak bertan behera uzteko. «Behin baino gehiagotan agerian geratu da aldi baterako kontratu horiek guztiak ez direla une jakin bateko eskaeraren araberakoak», azaldu du Gorka Aldamak, enpresako LABeko ordezkariak. «Adibidez, behin-behinean dauden langile askok hilean hogei egun egiten dute lan». Marigortak salatu duenez, Artiachen beharrean aritu den hamasei urteetan, bakarrik azken bietan joan ahal izan da oporretan. «Hutsuneak betetzeko erabili izan gaituzte, eta egunean bertan deitzen ziguten askotan lanera joateko; oso modu txarrean».

Enpresako langileen behin-behinekotasun tasa %50era izatera ere iritsi dela salatu du sindikatu abertzaleak. Hala ere, urtean batez beste %20 inguruan dabilela dio Aldamak. Egoera horri aurre egiteko, uste du garrantzitsua izango dela aurki emango duten epaia, eta irabaziko duten itxaropena daukate. «Oso argi ikusten dugu errealitatea bidegabea dela, baina legeak ez dira oso aldekoak; dena den, irabazteko itxaropena daukagu».

Irregulartasun asko egon baitira enpresaren kontratazio politikan, Marigortak salatu duenez. «Pertsona baten gaixotasuna ordezkatzeko deitu izan didate, eta batzuetan gertatu izan da ordezkatzen nuen langile hori beharrera itzuli eta nik bertan jarraitzea; egoera surrealista asko bizi izan ditugu». Marigortaren kaleratzearen inguruko epaiketa 2020ko urtarrilean hasiko da.]]>
<![CDATA[«Eragin-ek tresnak ematen dizkie gazteei borroka egiteko»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/022/001/2019-10-20/eragin_ek_tresnak_ematen_dizkie_gazteei_borroka_egiteko.htm Sun, 20 Oct 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1913/022/001/2019-10-20/eragin_ek_tresnak_ematen_dizkie_gazteei_borroka_egiteko.htm No es lo que hay izeneko jardunaldia antolatu zuten Bilboko Karmela gune autogestionatuan, eta sindikatuekin batera lan egiteko proiektu berri bat aurkeztu zuten: Piztu Alarma. Eragin-en eredua Bizkaiko beste herrietara hedatzeko asmoa ere jorratu zuten.

Eragin-en antolatzeko modua hedatu nahi duzuela diozue. Zein behar dago horretarako?

Guk gure hirian gazteek pairatzen zituzten gatazkei eta arazoei aurre egiteko bideak garatu ditugu. Sindikatu tradizionalak iristen ez diren eremuetara ailegatzeko eta tresnak emateko sortu zen Eragin plataforma, baina ez bakarrik lan gatazkei lotuta. EAJren eta PSE-EEren hiri eredu neoliberalaren aurkako mugimenduak bultzatu ditugu. Gazteriak lanean eta herritar gisa pairatzen dituzten arazoetan presente egoten saiatu gara. Beste herrietan gai edo arazo partikularrak izango dituzte, eta euren artean ikusiko dute zein dinamika sortu beharko duten. Baina helburu orokorra hori da: gazteria antolatzea, eta langile kontzientzia hori bereganatzea.

Klase kontzientzia ez al dago hain presente sindikatuak iristen ez diren eremuetan?

Ikusten genuen gazte mugimenduan borroka asko sortu zirela, batez ere feminismoaren inguruan. Baina gazteon aktibazioa langileen borroketan murriztuago ikusten genuen, eta hori horrela da prekarizazioaren eraginez, klase kontzientzia hori ahuldu delako. Desideologizazio oso nabarmena egon da azken urteotan. Neoliberalismoaren garaipen ideologikoagatik langile kontzientzia sortzea gero eta zailagoa da, herritarren indibidualismoa handiagoa baita. Eta horrek klase proiektu bat sortzeko aukera ahultzen du. Gaur egungo lanbide berrietan, batez ere autonomo faltsuetan, kontzientzia hori bereganatzea zailtzen dute, eta baita antolatzea ere.

Nola antolatu zarete sektore horietan?

Printzipioz, gaur arte autonomo faltsuko gatazketan eta ostalaritzan sartzen saiatu gara. Oso prekarizatuta daude, eta Eragin-en bidez batzar paraleloak sortu ditugu. Eragin-en sartzen direnek jakin behar dute eurek egin behar dutela euren borroka, eta ez garela sindikatu bat legezko aholkularitza bat emateko. Tresnak ematen dizkiegu borroka hori egiteko.

Kontzientzia eduki behar dute plataformara inguratzen direnek?

Bai, dagoeneko ez da lehen bezala, fabrika batean bizitza osorako lanbidea zeukatela beharginek. Gazteek bere lanarekiko duten ikuspegia aldatu denez, zaila da bere burua arriskatzeko asmoa edukitzea. Euren egoera dagoeneko larria dela ikusten dute, eta zailtasunak dituzte konpromisoei eusteko. Prekarizazioak dakarren antolatzeko zailtasunak eragiten du hori.

Hori da prekarizazioaren bereizgarria: lanbide ez-tradizionaletan antolatzea zailagoa dela.

Bai, eta hori Eusko Jaurlaritzaren datuetan ikusten da, 25 urtetik beherako langileen soldata azken urteetan %21 jaitsi baita, eta soldata handienak %10 igo. Hori ere erakundeen politiken emaitza da, baina baita langileen errealitate aldaketen emaitza ere. Antolatzeko baliabideak eta aukerak larriagoak badira, enpresak dituen etekinak igo egingo dira, eta kaleratzeko erraztasun handiagoa dute. Erakundeen laguntza dute horretarako, eta kontrabotererako aukerak murriztu egiten dira.

Eragin-en funtzioa gazteak ahalduntzea da?

Bai. Hain zuzen, orain aurkeztu dugu Piztu Alarma izeneko tresna berria. Sindikatuekin batera, langileei eta talde gatazkei buruzko erantzuna emateko tresna izango da. Hurrengo hilabeteetan sindikatuekin garatuko dugun proiektua da, ez bakarrik kontzientzia garatzeko, baizik eta emaitzak ekarriko duen erantzuna prestatzeko.

Kontzientziaziotik harago urrats bat gehiago egingo duzue, beraz.

Bai, Eragin asmo horrekin sortu zen: gazte langileek pairatzen dituen baldintza penagarriak suntsitzen hasteko. Kontzientzia, noski, garrantzitsua da, baina ideologikoki ez bagaude indartsu, ezin da erantzunik eman. Gure errealitatea hobetu eta duindu nahi badugu, borroka beste biderik ez dago.

Zein sindikaturekin jarri zarete harremanetan?

Oraingoz sindikatu handienekin: LAB, ELA, CCOO eta Steilas. Saiatu gara guztiekin batu eta gure ideiak aurkezten. Oraingoz, erantzuna oso ona izan da, eta espero dugu hemendik aurrera dauzkagun ideiak errealitatera eramatea. Hain zuzen, Eragin, sindikatuak iristen ez diren esparruetara mugitzen ari da, baina ez sindikatuen alternatiba gisa. Argi daukagu betiko antolakuntza moduak funtsezkoak direla langileen borroka garatzeko, eta guk gure tresnak aurkeztu nahi ditugu halako kooperazioa martxan jartzeko.

Sindikatuek hutsune batzuk dituzte sektore batzuetan. Hutsune hori betetzera doa elkar laguntza hori?

Bai. Gu gazte asanblada bat gara, eta hainbat gauza lortu ditugu urte hauetan guztietan. Baina ikusten dugu errealitatea oso gogorra dela ostalaritzan, edo autonomo faltsuetan. Are gehiago sindikatzeko ezintasunak dituzten esparruetan. Guk gure kapital politikoa eta tresnak dauzkagu. Batzuetan mugatuak, eta, horregatik, ezinbestekoak dira betiko sindikatuak.]]>
<![CDATA[FVEMek dio sindikatuek ere «amore eman» behar dutela]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/015/001/2019-10-18/fvemek_dio_sindikatuek_ere_amore_eman_behar_dutela.htm Fri, 18 Oct 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1872/015/001/2019-10-18/fvemek_dio_sindikatuek_ere_amore_eman_behar_dutela.htm
Maiatzean lau sindikatu nagusiek —ELA, CCOO, LAB eta UGT— proposamen bateratua egin zuten, eta ESK, CGT, CNT eta USO zentralek eskaera horiekin bat egin zuten ondoren. FVEMek salatu zuen ordutik ez dutela euren jarrera aldatu, eta aldaketak hortik etorri behar duela. Areago, duela bost hilabete sindikatuek egindako proposamen horiek «onartezinak» direla zehaztu zuen, martxan jarriz gero enpresa askoren geroa zalantzan egongo zelako. «Eta horrekin batera baita lanpostu ugari ere».

Negoziazioak aurrera egingo badu, «bi aldeek mugitu behar dute». Gilek esan zuen sektoreko lan hitzarmenak «akordio askoren batasun bat dela», eta horretara iritsi nahi baldin bada negoziazio mahaian alde biek amore eman beharko dutela. Ez zuen zehaztu patronala zertan amore emateko prest legokeen ; izan ere, aste honetan federazioko enpresekin biltzen ari dira azken greben balorazioa egin eta hurrengo urratsak adosteko.

Sindikatuen jarrera kritikatzeko aprobetxatu zuen agerraldia. Datozen egunetan adostuko dute langileek zein izango diren etorkizuneko mobilizazioak: «Normalean, negoziazio mahaian esertzen gara lehenik, eta han hitz egiten denarekin ados ez badaude egiten dute greba deialdia; ez orain arte bezala, negoziatzera eseri direnerako eginak zituzten greba deialdiak». Aurrera begira, sindikatuek ez dute grebarako aukerarik baztertu, eta horrek kezka sortzen dio Gili. «Sektorean greba gehiago egiteak kaltegarria izango litzateke».

Industria eguna

Agerraldia beste zerbaitetarako zen, ordea. Gazteak industria sektorera erakartzeko Industria Egunaren bigarren edizioa antolatu du FVEM patronalak. Izan ere, industriak langile kualifikatuen beharra edukiko du aurrera begira ere, eta etorkizuneko beharginak izango direnak erakarri guran sektoreko 33 enpresa bisitatuko dituzte 23 ikastetxetako 1.000 ikasle inguruk. «Estereotipoak baztertu nahi ditugu, eta emakumeak ere erakarri behar ditugu, gaur egun langileen %15 besterik ez baitira emakumeak».

Alde horretatik, sektoreko enpresek pertsona kualifikatu gehiago beharko dituztela esan zuen Gilek. Noiz, eta aste honetan Orkestra lehiakortasun institutuak argitaratu duen txosten batean langileen gehiegizko kualifikazioaren inguruan hitz egin duen honetan. «Ez dakit zeren arabera egin duten ikerketa, baina gure afiliatuen artean inkestak egiten ditugu, eta asko kezkatuta daude kualifikatuen faltarekin».]]>
<![CDATA[Pentsioen aldarria Madrilen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/018/001/2019-10-17/pentsioen_aldarria_madrilen.htm Thu, 17 Oct 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1877/018/001/2019-10-17/pentsioen_aldarria_madrilen.htm
Hego Euskal Herritik, Herrialde Katalanetatik, Galiziatik eta Espainiatik 115 autobus bete pentsiodun iritsi ziren Madrilera mobilizazioan parte hartzeko. «Aurretik antolatuta zegoen manifestazioa zen, baina asteleheneroko kontzentrazioak arreta gutxiago jasotzen ari ziren hedabideetan, eta zerbait deigarriagoa egiteko beharretik sortu zen martxa egiteko ideia; martxa hori mobilizazio honekin batu genuen». Martinezen arabera, beraz, aurrez planifikatu gabeko zerbait izan zen Bilbotik abiatutako martxaren ideia, baina arreta mediatiko handia lortu dute bidean. Baita elkartasuna ere, eta horrek asebete du batez ere bere gogoa. Atzoko mobilizazioko pankarta ere eurak eramateko eskatu zioten Espainiako pentsiodunen mugimenduko ordezkariek, egindako ahalegina eskertzeko: «Protagonismoa ez da gurea izan, ordea».

Protagonismoa beste adierazpen batzuek hartu zuten, izan ere. Mobilizazioaren bezperan Pedro Sanchez Espainiako jarduneko presidenteak proposamena egin baitzuen: 2020an pentsioak %0,9 igo nahi dituela esan zuen, horretarako botoak lortuz gero. Europako Batzordera igorritako 2020rako aurrekontu planean aipatu zuen asmo hori, eta manifestazioa abiatu aurretik erantzun zioten pentsiodunek: «Ez dugu onartzen %0,9ko igoera; KPI errealaren araberakoak bakarrik onartuko ditugu; garbi eduki dezatela hori politikari guztiek».

Mugimenduaren aldarrikapenak biltzen dituen dokumentua erregistratu zuten ostera Espainiako Kongresuan, eta Sanchezek jasotako erantzuna bere egin zuen Twitter bidezko mezuan: «Pentsiodunen aldarrikapenak justuak dira, eta gure konpromisoa da pentsioak KPIaren arabera eguneratzea». Adierazpen horiek ontzat hartu ditu Martinezek, baina argi utziz jarduneko presidenteak ez duela ezer berririk proposatu: «Pentsioak KPIaren arabera eguneratu dira beti; hala izan zen Rajoyk %0,25 igo zituen arte. Horregatik, argi eta garbi diogu, Sanchezek egin dezakeen igoera hori ez da opari bat; eskertzen den keinua da, hala ere».

Pentsioen igoera bermatzeko, neurri gisa Espainiako Konstituzioan txertatu beharko litzatekeela ere aldarrikatu zuten manifestazioan, eta Sanchezek ere ontzat hartu zuen neurria. Baina gainerako neurriei erantzunik ez zien eman: pentsiodunen pentsioak gutxienez 1.080 eurokoak izatea, eta gizonen eta emakumeen arteko ordainaren arrakala amaitzea, baita 2011ko eta 2013ko pentsioen erreformak bertan behera uztea ere, besteak beste. Proposamen horien inguruko erantzunik ez zen izan atzo.

Sanchezek pentsiodunen agenda osoa bere ez zuen egin, eta manifestariek beren aldarriak entzunarazi zituzten Madrilen. Puerta del Sol plazatik abiatu ziren milaka pentsiodun, eta Martinezek esan du une batzuetan «ez atzera ez aurrera» egon zirela. «Itzela izan da elkartasun uholde hau ikustea; astelehenero milaka herritan batzen ari gara pentsio duinak eskatzeko, eta, orain, hauteskundeetatik ateratzen den gobernuak jakin beharra dauka gure eskaerei erantzun behar diela». Aurrerantzean, azken bi urteetan bezala, astelehenero batzen jarraituko dute, eta abenduaren 16an mobilizazio gehiago egingo dituzte. «Oraindik ez dakigu zer itxura hartuko duen, baina aurretik egin ditugun manifestazioetan bezala, jendetsuak izatea espero dugu». 2018ko urtarrilean lehen kontzentrazioak egin zituztenetik geratu ez den mugimendua baita oraindik ere.]]>
<![CDATA[Egungo lanpostuen bosten bat arriskuan egon liteke teknologia berrien eraginez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/015/001/2019-10-16/egungo_lanpostuen_bosten_bat_arriskuan_egon_liteke_teknologia_berrien_eraginez.htm Wed, 16 Oct 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1877/015/001/2019-10-16/egungo_lanpostuen_bosten_bat_arriskuan_egon_liteke_teknologia_berrien_eraginez.htm
Dena den, Mikel Navarro Orkestrako ikerlariak azaldu duenez, «automatizazioak ez du orain arte enpleguaren kopuruan eragin; bai, ordea, kalitatean». Lanpostuen baldintzak kaskartzen ari direla esan du, behin-behinekotasuna eta jardunaldi partzialak areagotzen ari direla, eta langileen arteko ezberdintasunak areagotzen ari direla.

Horregatik, «enpleguan gehiago inberti dezatela» eskatu die Navarrok enpresei. Azaldu duenez, enpresa askok beldur bat baitaukate: beharginei bere lanposturako kualifikazioa eskaini ondoren beste enpresa batera joango diren beldurra. «Baldintza onak eskainiz gero, zergatik joan nahiko dute beste nonbaitera? Beldur hori galdu beharra daukate enpresek».

Oraintxe Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan dauden langileek bere lanposturako behar dutena baino kualifikazio handiagoa daukatela uste du Orkestrak. Horrek ondorio ugari ditu langileentzat eta enpresentzat, Navarroren arabera: «Pertsonentzako gastuak eta frustrazioa eragiten ditu, enpresetan txandakatzeak sortzen ditu, eta sistemak baliabide asko erabiltzen ditu kualifikazio hori lortzeko». Hala ere, argi utzi du ez dutela proposatzen ikasketetarako sarbidea mugatzea. «Kualifikazioa berez ona da, baina hezkuntza eta industria politikek bat egin behar dute». Alegia, eskaintza eta eskaria egonkortzeko lan egin behar dela.

Alde horretatik, atzerriko talentua erakartzeko egiten diren programen funtzioa egokitu beharko luketela ere azaldu du txostenak, eta hor ez dauden profilak erakartzeko lan egin dezatela nabarmendu. «Gehiegizko kualifikazioa arazo bat baldin bada, ez dauka zentzurik talentua erakartzeko programa orokorrak egitea», Navarroren arabera.

Lanpostuak, gainera, aldatzera egingo dute datozen urteetan. Aurreikuspenak beteko balira, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan erdibideko kualifikazioa behar duten lanpostuen zenbatekoa %46,7tik %51,7ra aldatuko litzateke 2018. eta 2030. urteen artean, eta goi kualifikazioa behar dutenena %33,9tik %32,2ra. Horregatik aipatu du institutuak hezkuntza sistemaren eta industriaren beharrek bat egin beharko dutela.]]>
<![CDATA[Jarrera aldatzeko eskatu diote patronalari Bizkaiko metalgintzako sindikatuek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/028/001/2019-10-15/jarrera_aldatzeko_eskatu_diote_patronalari_bizkaiko_metalgintzako_sindikatuek.htm Tue, 15 Oct 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1891/028/001/2019-10-15/jarrera_aldatzeko_eskatu_diote_patronalari_bizkaiko_metalgintzako_sindikatuek.htm
Udako etenaren ostean, hiru hilabetez mahaiaren bueltan eseri gabe egon ziren bi aldeak, eta, ordura arte, sindikatuek FVEMi leporatu izan zioten ez zeukatela euren proposamenentzako erantzunik. «Behin bakarrik erantzun du, eta, orduan, sindikatuon eskarien guztiz kontrako puntuak jarri ditu mahai gainean. Noiz egin zuen hori? Irailaren 23an». Astebeteko greba deialdirako egun gutxi falta zirela. Lanuzteak, beraz, jarrera hori aldatzeko eraginkorra izan zirela uste dute.

Baina beharginek sektorea gelditu aurreko egunetan patronala sindikatuekin bildu zenean, behin eta berriro esan zien «mehatxupean» ari zirela negoziatzen. Bada, galdera egin zioten patronalari: orain lanuzterako deialdirik ez baldin badago ea zergatik ez duten biltzeko deialdirik egiten. «Oso esanguratsua da». Sindikatuek zein Lan Harremanen Kontseiluak ez daukate gaur- gaurkoz hurrengo bilerarako datarik.

Astebeteko grebaren ondoren, zortzi sindikatuek azterketa bateratua egin zuten, eta hurrengo urratsak zein izango diren erabakiko dute datozen egunetako langile batzarretan. Argi utzi nahi zuten ez dutela inongo aukerarik baztertzen. Alegia, berriz ere greba egiteko aukerari ez diote muzinik egin oraingoz. Sindikatuen arteko batasuna alde horretatik irmoa dela ere nabarmendu zuten.

Izan ere, sindikatuetako ordezkariek azaldu zutenez, eurek nahi dutena da «hitzarmen duin» bat lortzea. Greba egunetan patronalak behin eta berriro jarri du zalantzan sindikatuen negoziatzeko borondatea, eta iritzi hori bera partekatu du Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak ere. Haiei erantzunez, sindikatuek ziurtatu dute eurek dutela akordio bat lortzeko interes handien, besteak beste, «baldintza prekarioak» eurek jasaten dituztelako. «Negoziatzeko borondatea daukagu, baina baita mobilizazioari eusteko beharra ere».

Herriz herriko mozioak

Metalgintzako langileek euren gatazka sozializatzeko asmoz urrats ugari egin dituzte azken asteetan. Mobilizazioetan eragile sozial askorekin batera atera dira kalera, eta Bizkaiko hainbat udaletan ere «itun duin» bat lortzearen aldeko mozioak erregistratu dituzte. Durangon eta Lemoan, esaterako, onartu egin dituzte EH Bilduren eta Elkarrekin Podemosen aldeko botoekin. EAJ, PSE-EE eta PPren jarrera salatu dute sindikatuek, kasu batzuetan ez baitute eztabaidarako ere onartu. Oraindik erabakitzeko dago Bilboko Udalean eta Bizkaiko Batzar Nagusietan zer gertatuko den.]]>
<![CDATA[Borroka aste «arrakastatsua» izan da metalgintzan, sindikatuen ustez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/011/001/2019-10-05/borroka_aste_arrakastatsua_izan_da_metalgintzan_sindikatuen_ustez.htm Sat, 05 Oct 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1879/011/001/2019-10-05/borroka_aste_arrakastatsua_izan_da_metalgintzan_sindikatuen_ustez.htm
Sindikatuek nabarmendu zuten aste osoan Bizkaiko metalgintzako ekoizpena gelditu egin dela, eta aipatu zuten grebak atzo ere oihartzun handia izan zuela: %85. Alegia, lantegietan erantzuna oso zabala izan da aste osoan, euren arabera. FVEM patronalak, berriz, %20 ingurura jaitsi du langileen erantzuna lanuzteetara deitutako bost egunetan. Grebaren oihartzuna handiagoa ala txikiagoa izan, eguerdian Bilbon egindako manifestazioan milaka langilek itun duin bat eskatu zuten ozen. Manifestazio burua Plaza Eliptikora iritsi zenean, irteeratik abiatzen ari ziren oraindik metaleko langileak.

Tentsio handirik gabeko manifestazioa izan zen, baina manifestariak Jaurlaritzaren eta Bizkaiko Aldundiaren egoitzen paretik pasatu zirenean, ertzain kopuru handia topatu zuten, eta txistu hotsak eta arbuio oihuak errepikatu zituzten. Besteak beste, Urkulluri «peoi»sartzeko esan zioten, eta «polizia gutxiago, negoziazio gehiago» gisako aldarrikapenak egin zituzten. Horiez aparte, sektoreko borrokaren aldeko oihuak errepikatu zituzten behin eta berriro.

Negoziaziorako deia

«Zorionak eman behar dizkiegu langile guztiei: ikaragarrizko grebak egin dituzte aste honetan». Mikel Etxebarria ELAko ordezkariak goraipatu egin zuen langileek akordio bat lortzeko aste osoan erakutsi duten jarrera: «Inork zalantzarik badauka, guk akordioa nahi dugu; nola ez dugu nahiko? Nork dauka interes handiago akordioa lortzeko prekaritatea pairatzen duen jendeak baino?». Horregatik nabarmendu zuen eurek eskatzen dutena subrogazio eskubidea dela, soldata igoera «garrantzitsuak» eta lan osasuna eta berdintasuna lortzeko neurri zehatzak. «Gogoratu behar dugu greba honen helburua honako hau dela: sortzen den aberastasuna banatu, eta sektoreko prekaritateari aurre egitea».

Sindikatuek, gainera, ez dituzte ondo hartu egunotan hainbat politikarik egin dituzten adierazpenak. Iker Gonzalo CCOOko ordezkariaren arabera, langileek «gezur horiei aurre egin behar izan die». Areago, EAJ eta Eusko Jaurlaritzari leporatu zien langileen aldeko keinurik ez erakustea: «Sektoreko langileentzako legeak egin behar dituzten politikarien gezurrak jasan behar izan ditugu, eta beharginek joan den mendeko itunekin jarraitzen dute oraindik».

Kritika ororen erdigunean egon ziren jeltzaleak, sindikatuei iruditu zaielako gatazka honetan alde batera lerratu direla. Baina patronalarentzat mezu argi bat utzi zuten, gogorarazi baitzioten akordioa bideratzeko lan egin beharko duela datozen asteetan. Eulate Zilonizaurrekoetxea LABeko ordezkariak horrela nabarmendu zuen: «Borroka hau amaitzeko ardura FVEMen esku dago; gu prest gaude akordiorako, baina duintasuna oinarri izango duen akordioa izan beharko du. FVEM, gu prest gaude, zure esku dago; borrokak iraungo du mehatxatzeari uzten diozun artean». Era berean, mobilizatzen jarraitzeko borondatea eta konpromisoa daukatela ere berretsi zuen sindikatu abertzaleko kideak.

Joan den asteko asteazkenean sindikatu eta patronalak negoziazio mahaian azken aldiz eseri zirenetik, ez daukate berriz elkartzeko beste zitarik. Jose Maria Rojo UGTko arduradunak esan zuenez, FVEMek esan zien sindikatuei ezer berria zutenean deitzeko eurei. «Baina pilota euren teilatuan dago; greba hauek hain handiak izan badira, hori patronalaren jarrerarengatik izan da». Horregatik, enpresarien ordezkariei ohartarazi zien borrokan jarraitzeko asmoa dutela.

Manifestazio amaierako ekitaldian ere mezu bera nabarmendu zuten sindikatuetako ordezkariek milaka langileren aurrean: «FVEM negoziatzera esertzen ez bada, kaleak betetzen eta kaosa sortzen jarraituko dugu». Hori baita, euren ustez, itun duin bat lortzeko presiorako bidea.]]>
<![CDATA[Elkartasunez betetako bidean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/002/001/2019-10-03/elkartasunez_betetako_bidean.htm Thu, 03 Oct 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1928/002/001/2019-10-03/elkartasunez_betetako_bidean.htm
Aste eta erdi igaro da 36 pentsiodun Bilbotik Madrilera abiatu zirenetik. Lerman igaro dute bart gaua, eta dagoeneko bidearen erdia egina daukate: 193 kilometro. 398 kilometroko ibilbideari ekin zioten irailaren 23an Arriaga plazatik abiatu zirenean. Bahabon de Esguevara bidean doaz gaur, eta Madrilera hilaren 15ean iritsiko dira. Egun horretan, Andaluziatik atera zen zutabearekin elkartuko dira, eta biharamunean manifestazioa egingo dute jarduneko Espainiako Gobernuari pentsiodunen mugimenduaren aldarrikapenak eramateko. «Gure eskaerak ofizialki entregatzea interesatzen zaigu, horrela etorkizunean egongo den gobernuak zer eskatzen dugun jakingo baitu; apurka neurri horiek martxan jartzea espero dugu», zioen Luciano Gomez Luki pentsiodunak Lermara iritsi berritan.



Itxaropentsu dago, haren esanetan, martxa honekin helburuetako bat betetzen ari direlako: pentsioen arazoari buruz hitz egitea. «Astelehenero biltzen ari ginen herrietako plazetan, baina ikusten ari ginen gero eta oihartzun txikiagoa izaten ari ginela». Martxa egitea pentsatu, eta orain hedabideetan pentsiodunen martxaren berri ematen ari dira. Gustura dago horregatik Luki.

Are gusturago dago Martinez, bidean zehar jasotzen ari diren elkartasun keinu guztiekin. Iristen diren herrietan jendea zain izaten dute maiz: «Miranda Ebrora eta Burgosera iritsi ginenean zirraragarria izan zen; jendetza zegoen gure zain, eta eurekin batera manifestazio bat egin genuen».

Atzoko etaparen amaieran ere antzera egin zuten. Lermara iritsi, eta Erretiratu eta pentsiodunak pentsio duinen alde borrokan zioen pankarta zabaldu zuten. Manifestazioa egin zuten herriko kale nagusiak zeharkatuz, eta euren ohiko oihuak ozen zabaldu zituzten: «Borroka hau irabaziko dugu!», «Gobernatzen duenak gobernatuta ere, pentsioak defendatu!». Kalean jende gutxi zegoen, plaza nagusian asteroko azoka egiten ari ziren arren. Hala ere, gehienek irribarre batekin eta txalo artean hartu zituzten. «Eredugarriak zarete!», egin zien oihu bide bazterretik emakume batek. Udaletxeraino joan ziren, eta elkarretaratze batekin amaitu zuten eguneko etapa.

Egunero jende berria

Bilbotik eremu geografiko anitzeko 36 pentsiodun abiatu ziren. Tartean zeuden asturiarrak, kantabriarrak, aragoiarrak eta katalanak, besteak beste. Parte hartzaile zaharrenak 80 urte dauzka. Baina, atzo, horietatik 32 ari ziren Valdorros eta Lerma arteko etapa egiten. «Batzuek medikuaren txanda zuten, eta pare bat egunetarako martxa utzi dute, baina ondoren berriz elkartuko dira», azaldu zuen Lukik. Horietako bati ebakuntza egin berri diote bularrean zuen tumorea kentzeko, eta osasun azterketa egin ondoren berriz itzuliko da Madrilerako martxara. Horrek agerian uzten du bertan doazen pentsiodunen borrokarako grina. Eskubideen alde mobilizatu diren belaunaldi bateko ordezkari baitira, Antonio Virela pentsiodunaren hitzetan. «Iraganean eskubideen defentsan borrokatu ziren berberak gaude hemen pentsio duinak aldarrikatzen».

Dena den, atzokoa orain arteko etaparik jendetsuena izan zen. Egunero martxan parte hartzen duen jende berria batzen zaie, egun bateko etapa eurekin egiteko. Gaztela eta Leongo pentsiodun batzuk ibilaldia egiten ari ziren. Baina horiez aparte, Bizkaitik antolatutako autobus bat joan zen abiapuntura, Kantabriako etxe desjabetuen kolektiboko kideena. Egunero martxarekin bat egiten duten pertsona horien atxikimenduarekin pozik daude martxan doazen kideak. «Sekulakoa izaten ari da hau guztia; hori da Madrilera iristeko beharrezkoa izango dugun erregaia», zioen Lukik.

Baina elkartasun keinuak ez dira parte hartzaileengana bakarrik mugatzen. Ibilbide guztian egingo dituzten otordu guztiak lotuta dauzkate, eta baita lo egiteko lekuak ere. Egun bakoitzeko helmugako udalek edo herritar taldeen elkartasunak bideratuta hartzen dute atseden egunero. Orain arte, egun bakar batean bakarrik ordaindu behar izan dute lo egitearen truke. «Behin eta berriro diogu denon pentsioen alde ari garela borrokan, eta jendeak horrela erantzuten digu; zoragarria da». Atzo Lermara iritsi zirenerako bazkaria prestatuta zeukaten, baina udalak jatetxe batera gonbidatu zituen. «Eta, horrela, egunero». ]]>
<![CDATA[Sindikatuek FVEMi eskatu diote negoziaziora edukiak eramateko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1920/009/002/2019-10-02/sindikatuek_fvemi_eskatu_diote_negoziaziora_edukiak_eramateko.htm Wed, 02 Oct 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1920/009/002/2019-10-02/sindikatuek_fvemi_eskatu_diote_negoziaziora_edukiak_eramateko.htm
Mobilizazioetatik deia egin zioten sindikatuek patronalari: «Negoziazio mahaira eduki errealekin etor dadila, eta ez titularrekin». Hau da, sindikatuen eskaerak garatu ahal izateko zer neurri proposatuko dituen azaldu diezaiotela eskatu zioten. Zer egingo duten subrogazio eskubidea bete dadin, lan osasuna bermatzeko eta genero berdintasunean urratsak egiteko. Mahaira «edozein momentutan» joateko prest azaldu ziren, baina bilerara deitzeko urratsa FVEMek egin behar duela uste dute.

Saio gatazkatsuagoa

Bigarren greba eguna lehena baino gatazkatsuagoa izan zen. Goizeko lehen orduetan Ertzaintzak hamalau pertsona identifikatu zituen edukiontziak gurutzatu eta erretzeagatik, eta beste hogei pertsona inguru enpresa bateko atarian kalte materialak eragiteagatik. Patronalak ekintza horiek gaitzetsi zituen.

Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariaren adierazpenek sortutako zalapartaren ildotik, Josu Erkoreka Jaurlaritzako bozeramaileak ziurtatu zuen Urkulluk ez zuela «sakoneko posizio bat ezarri», eta ez zuela esan nork zuen arrazoia, ezta grebarako eskubidea zalantzan jarri ere. Baina esan zuen maiatzean udazkenerako greba bat aurkeztu izanak sindikatuen borondatea zalantzan jartzen duela.

Erkorekaren eta Urkulluren hitzak «lotsagarritzat» jo zituen Iker Casanova EH Bilduko legebiltzarkideak. «Ohi bezala, patronalaren albora lerrokatu dira, eta haren interesak babesteari ekin diote, langileen aurka. Urkullu patronalaren bozeramailerik onena bilakatu da, […] zaindu behar duen neutraltasun printzipioa goitik behera urratuta».]]>
<![CDATA[Seigarren indar erakustaldia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1934/002/001/2019-10-01/seigarren_indar_erakustaldia.htm Tue, 01 Oct 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1934/002/001/2019-10-01/seigarren_indar_erakustaldia.htm
Adinekoen Nazioarteko Eguna da gaur, eta, horren atariko gisa, milaka pentsiodun kalera atera ziren Hego Euskal Herrian, azken 88 astelehenetan bezala. Baina atzo bat egin zuten Bizkaiko metalgintzako langileen udazkeneko lehen greba eguneko mobilizazioarekin, elkartasun keinu gisa. «Hemen gauden asko metalgintzako langile ohiak gara, eta zuen borrokarekin identifikatzen gara», esan zien Jon Fanok, Bizkaiko pentsiodunen plataformako bozeramaileak.

Borroka luze baten jarraipena hasi baita aste honetan metalgintzako langileentzat. Udako etenaldiaren aurretik, bost lanuzte egin zituzten maiatzean eta ekainean; orain, aste osoz sektorea geratzeko deia egin dute ELA, CCOO, LAB, UGT, ESK, CGT, USO eta CNT sindikatuek. Atzokoa izan zen lehen lanuztea, eta %85eko oihartzuna izan zuen, deitzaileen arabera. «Aurreko lanuzteetan izandakoa baino handiagoa da», Mikel Etxebarria ELAko ordezkariaren hitzetan. Ildo horri eusteko borondatea ere erakutsi zuten, FVEMi mezu argia bidaliz: «Bide bakarra dago helburua lortzeko: borroka, mobilizazioa eta greba!». Akordioa lortzeko mugimendua patronalak egin behar baitu, Etxebarriaren ustez: «Haren esku dago akordioa lortzea, eta ez badu ulertzen, gatazka luzea izango da».

Sindikatuen arabera, patronalak ez du batere aldatu jarrera azken hilabeteetan. Urte eta erdi da ELA, CCOO, LAB eta UGT negoziatzera eseri zirela, bakoitza bere eskaerekin. Maiatzean, ordea, plataforma bateratu bat osatu, eta proposamen zehatzak eraman zituzten sindikatuetako ordezkari guztiek. Geroztik, gatazkaren tentsioa areagotu egin da, eta mobilizazioak jendetsuak izaten ari dira.

«Urkullu, FVEMekin batera»

Sindikatuen eta patronalaren arteko talka ez da negoziazio mahaira bakarrik iristen. Hortik kanpo, bi aldeek elkarri leporatzen baitiote akordioa lortzeko nahikoa egin ez izana. Eulate Zilonizaurrekoetxea LABeko ordezkariaren hitzetan, sindikatu denek eskaera bateratua egin zutenean, «bakoitzak gauza askori egin zion uko, proposamen bateratuaren alde». FVEMi aurpegiratu diote eskari horiei ez erantzun izana, eta proposamen hutsalak eraman izana negoziazio mahaira. Etxebarriak ere hala esan zuen: «Aipatu izan ditu gure eskarietako puntuak, baina edukietan sakondu gabe; hori iruzur egitea da». Patronalak, ordea, kontrakoa dio, maiatzetik proposamen ugari jarri dituela mahai gainean, eta sindikatuak direla mugitu nahi izan ez dutenak.

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria ere sartu da gatazka horretan, patronalaren aldeko eta sindikatuen aurkako mezu batekin. Forum Europan egindako hitzaldi batean, Urkulluk esan zuen sindikatuek ez dutela «akordiorako borondaterik erakutsi». Areago, langileen ordezkarien eskaerak «logikoak» izanda ere, ziur azaldu zen FVEMek «ahal duen guztia» egin duela akordioa lortzeko, «enpresak baitira grebak nahi ez dituztenak». Sindikatuen aurkako adierazpenak gehiagorako ere eman zuen: «Uda aurretik jakin genuen sindikatuek grebarako proposamena egina zutela; udaberriaz geroztik aste honetarako lanuzteak aurreratzen baziren, eta udazken beroa aurreikusten bazen, pentsatu dezaket ez dagoela akordiorako borondaterik».

Langileen ordezkariek gogor kritikatu zituzten Urkulluren hitzak, eta gogorarazi zioten bi aldeetako baten jarrera defendatu zuela. LABek haren dimisioa ere eskatu zuen, adierazpenak oso larriak iruditzen zaizkiolako: «Urkulluk herri honen %2 babestu du: aberastasuna metatzen duten horiek babestu ditu».]]>
<![CDATA[ADINEAN GORA, LANAK BEHERA]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1885/016/001/2019-09-29/adinean_gora_lanak_behera.htm Sun, 29 Sep 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1885/016/001/2019-09-29/adinean_gora_lanak_behera.htm
Zenbakiek errealitate hori erakusten dute. INEren arabera, bigarren seihilekoan %37,9 ziren adin hori baino zaharragoak zirenak Hego Euskal Herrian; 2009an, berriz, %22,7 ziren. Hau da, hamarkada batean langabe helduen kopurua hamabost puntu handitu da.

Hein berean egin dute behera 16-24 urteko gazteen eta 25-44 artekoen pisuak langabe guztien artean. %20,9tik %15,3ra gazteenen kasuan, eta %56,3tik %46,8ra hurrengo adin tartean. 45 urte baino gehiago dituzten langabeak ez dira gehiengo, baina goranzko bilakaera argia da. Joera hori are nabarmenagoa da Eustaten eta Nafarroako Estatistika Institutuaren zenbakiak kontuan hartzen badira: 45 urtetik gorako langabeak %25,6 ziren 2009an, eta %45,9 iaz.

Beste hitz batzuetan esanda, zenbaki guztiek diote Hego Euskal Herriko langabeak gero eta zaharragoak direla. «Langabeziak behera egin du kolektibo guztietan, baina 45 urte baino gehiago dituztenak ez dira izaten ari jarduera ekonomikoaren suspertzearen onuradunak». Sara de la Rica EHUko Ekonomia katedradunaren arabera, kolektibo horrek ez du lortu krisian galdutako lana berreskuratzea. Eta hori horrela izan baldin bada, bi zailtasun zerrendatu ditu. Batetik, batez besteko hezkuntza maila txikia dago, langabe horiek «askotan ez baitira gaitasun berrietara egokitu». Bestetik, beharginak kontratatzerakoan dagoen adin diskriminazioa.

«Adinaren bereizkeriaren inguruan isiltasun arraro bat dago; gero eta gehiago gara lanik gabe gauden helduak, eta giza baliabideetako enpresa handietan ez dute 45 urtetik gorako inor kontratatzen». Langabezian geratu den kolektibo horren ahotsa biltzea asmo duen +45 Activos elkartea sortzeko lanetan dabil Antonio de la Calle. Langabezian dago, eta gaur-gaurkoz, lana bilatzeko LinkedIn sare sozialean daukate taldea. Hala ere, hortik salto egin eta Hego Euskal Herriko, Kataluniako, Galiziako eta Espainiako langabe helduen errealitate hori azaleratzeko lan egiteko asmoa daukate. «Gure lehen lana hori izango da: bizi dugun egoeraren berri ematea lau haizeetara».

Kolektibo horrek zailtasun handiak baititu lana topatzeko, dioenez. Baieztapen hori egiteko, Adecco fundazioak joan den urtean argitaratu zuen txostena aipatu du: 2018an Espainiako giza baliabideetako zuzendarien %70ek ez zuten 55 urtetik gorako inor kontratatzea pentsatu ere egin. «AEBetan badaukate lege bat, zeinak adin bazterkeria hori debekatzen duen, baina hemen ez dago halako ezer; hain da ohikoa diskriminazio hori egitea, ezen lan elkarrizketetan argi eta garbi esaten dizuten zaharregia zarela postu horretarako». Bazterkeria horrek eragiten du, haren esanetan, langabe heldu gehiago egotea.

De la Ricaren arabera, enplegua suntsitu ondoren azaldu da adinaren bazterkeria gehien, eta, haren eraginez, kolektibo horren langabezia kroniko bihurtzen ari da.

Bere esperientzia propioa oinarritzat hartuta hitz egin du De la Callek, baina argi dauka adinaren diskriminazioarena orokortua dagoela. «Enpresari askok daukaten beste uste baten arabera, lan kostu handiagoak eragiten dizkiogu enpresari». Langile beteranoenak kaleratu ostean gazteagoak kontratatzea ohikoa dela dio, eta hori arrazoi ekonomikoen logikatik ulertu behar dela. «Baina egia da ere gure adineko langileek duten esperientziarik ez daukatela gazteagoek; eta hori agerian geratzen da laneko edozein arazori aurre egiteko garaian».

Horregatik uste du ez daukala zentzurik esperientzia duten langileak kaleratzeak. Areago, bide horretatik estigmak sortzen direla salatu du: «Gizartean oso zabaldua dagoen ustea bada, adin jakin batekin langabezian geratuz gero berriz ere lan merkatuan sartzea oso zaila dela». Datuek estigma hori berresten dute. Horregatik, adineko beharginen eta langabeen inguruan dagoen ikuspegia aldatzeko eskatu du. Areago, gogora ekarri du gaur egun 50 urte dituen pertsona bat ez dela duela 30 urteko adin bereko bat bezala, eguneratuagoak daudela.

Duela sei urteko plana

«Adineko pertsonen lanpostuei eusteko lan egin behar da, beharginek sentitu behar dute babestuta daudela; baina horrekin batera, enpresetan ere lan egin behar da, gaur egun daukaten ikuspegi hori aldatu egin behar baita». De la Callek ez du zalantzarik zein ildotik egin beharko litzatekeen lan, orain arte erakunde eta enpresariek pausorik ez baitute eman.

Hala ere, deigarria da 2013an Innobasquek arazo horri aurre egiteko gida bat argitaratu izana. Gotzon Bernaola berrikuntza agentziako eremu sozialean aritzen da lanean, eta Euskadiko erakundeetako adinaren kudeaketa txostenaren arduraduna izan zen. «Momentu horretan ikusi genuen adinaren arazoa enpresetan landu beharreko zerbait izango zela etorkizunean, baina errealitate hori dagoeneko hemen dago». Gidaren aurkezpen soziala egin zen arren, ondoren ez zuen bide luzerik izan.

Errealitate demografikoa aldatzen ari den heinean, gainera, lan eremuan adinagatik bazterkeriarik egotea zentzugabea dela dio Bernaolak. Gizartearen zahartzea arrisku moduan ikusi beharrean, erronka gisa ikusi behar dela nabarmendu du. «Gida egiten hasi ginenean, enpresek euren egitura piramidala zein zen aztertu zezatela nahi genuen». Era horretan, enpresek ikus zezaten diskriminazio hori, zeharka bazen ere, eduki bazutela. «45 urtetik gorako pertsonen inguruan mito eta aurreiritzi asko daude».

Hori dela eta, Innobasqueko kideak azaldu du gida hori oraindik baliagarria dela enpresek adineko pertsonen gaitasunak kudeatu ditzaten. De la Callek gida berreskuratzeko beharra nabarmendu du, eta De la Ricak ere antzera dio: «Iruditzen zait gaur egun kezka badagoela, baina oraindik ez da ezer egin; eta berandu baino lehen neurriak hartu behar dira». Errealitatea ezagutarazten hastea litzateke lehen erronka.]]>
<![CDATA[«Kapitalismoarentzat ezinbestekoa izan da etxeko lana»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/014/001/2019-09-28/kapitalismoarentzat_ezinbestekoa_izan_da_etxeko_lana.htm Sat, 28 Sep 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1857/014/001/2019-09-28/kapitalismoarentzat_ezinbestekoa_izan_da_etxeko_lana.htm Euskal langile andreak liburuan. «Izenburuan bertan daude zapalkuntza hirukoitzaren hiru terminoak: euskaldunak gara, eta horregatik zapalduak; andre gara, eta genero zapalkuntza pairatzen dugu; eta, langile garen heinean, klase zapalkuntza dago». Erregimen zaharretik 1970eko hamarkadara arteko ibilbidea aztertu du, emakumeek bizirik irauteko lan egiten zutenetik soldatapeko lanaren kontzeptua sortu zenera arteko epea. Atzo aurkeztu zuen liburua.

Erregimen zaharretik abiatu duzu ikerketa. Zergatik?

Ikusi dugulako antzinako erregimenak eta kapitalismoaren jendarte horrek talka izugarria izan dutela XIX. mendean zehar. Gerren eta testuinguruaren bitartez, euskal jendarte egitura desegituratu zuten. Nekazaritzan oinarritutako baserriak pixkanaka desegituratuz, kapitalarentzako beharrezkoa den sistema sortu zuten: soldatan oinarritutakoa. Merkatu horretan dikotomia bat ezarri zuten: gizonezkoentzat soldatapeko lana dago, eta andrazkoentzat, lan deitzen ez diogun hori. Lan izaera kendu zioten andrazkoek egiten zituzten jardun guztiei.

Eginbeharra deitu zitzaion.

Maitasunez mozorrotuta, gainera. Zelan ez ditut egingo nik nire seme-alabentzako edo senarrarentzako egin beharrekoak? Lan izaera ezkutatuta egon da, eta hori ikusten dugu prozesu guztian. XIX. mendean, oraindik, andreak beren ofizioarekin erregistratzen ziren erroldetan, eta belaunaldi batetik bestera ikusten da ofizioa erregistratu beharrean euren egitekoak jartzen zutela. Hori ez da kasualitatea, sistemak berak lan izaera ezkutatu nahi izan baitu. Kapitalismoarentzat, etxeko lana ezinbestekoa da: etekin handiena ateratzen du hortik.

Baina emakumeek industrializazio garaian ere lan egiten zuten.

Bai, industrializazio garaian sartu ziren lan merkatuan, baina pixkanaka kanporatuak izan ziren. Zer gertatu zen? Andre horiek beren etxeko iraupena bermatu behar zuten, eta lan merkatu beltzera jotzen zuten. Orduan, etxeko lanaz gain, kanpoan ere egin dute lan, merkatu ofizialean ahal izan dutenean eta merkatu beltzean ostera. Horregatik diogu kapitalak negozio borobila egin duela.

Deigarria ere bada, ordea, askotan esan izan baita emakumeak azken mende erdian hasi direla lan merkatuan beharrean...

Jendarteratuta dagoen sineskera bat da hori, eta hori gezurtatu nahi genuen. Beti egin dute lan, jarduera zailetan. Lan fisiko ikaragarriak egin dituzte; edozein jardueratan aritu dira egin beharreko guztia aurrera ateratzeko.

Zergatik dago uste hori?

Sistemarentzat irakurketa egokiagoa delako. Sistemak berak etxekoandre nahi gaitu, eta, gaur egun gauzak aldatu badira, emakumeen borrokagatik aldatu dira. Baina egokiagoa da mezu hori helaraztea, kapitalak mozkin handiak atera baititu, eta hori ezkutatzeko premia dauka.

Mugarria, beraz, industrializazio garaian izan zen?

Bai; kapitalismoarekin, soldatapeko lana sortu zen. Antzinako erregimenean, nolabait, autogestioan oinarritutako ekonomia bat zegoen. Horrek ez du esan nahi merkaturik ez zegoenik, baina, azkenean, kapitalismoak ekarri du proletarizazio orokor bat. Ezin dugu bizi soldatapeko lanik gabe, eta ez da egon modurik kapitalismoa sortu denetik. Soldataren truke aritzera behartu gaituzte, baina, era berean, emakumeak hortik kanpo utzi gaituzte, eta horrek hierarkizazio bat dakar: piramidearen beheko aldean gaude.

Gaur egun ere bai?

Ikusten ari gara hainbat lanpostu feminizatzen ari direla, eta, gizonezkoek bete izan dituzten lanpostu horietan emakumeak sartu garenean, sistematikoki debaluatu egin dira lanpostu horiek.

Sektore feminizatuetan lan baldintzak hobetzeko borrokak areagotzen ari dira. Hor daude, esaterako, zahar etxeetako langileen grebak...

Bai, eta garrantzitsua da ikusarazteko zein den egoera. Ikusi besterik ez dago zer baldintza dituzten. Antolatzea eta borrokatzea besterik ez zaigu geratzen. Osagarri gisa ulertu izan da soldata hori, ez autonomia ekonomikoa izateko modu baten eran. Etxeko ekonomia osatzeko modu bat izan da. Jantokietan eta garbiketa lanetan nor dago? Sektore horiek prekarizatuta daude.

Borroka horiekin kristalezko sabaia apurtzen ari da?

Nik uste dut aurrerapausoak eman direla, baina, bestalde, badago aldaketa bat: lehen hemengo emakumeek egiten zituzten lan horiek etorkinek egiten dituztela orain. Helduen zaintzan dabiltzan etorkin asko euren biziraupena bermatzeko lanean ari dira. Kapitalak formak aldatzen ditu, baina zapalkuntzak hor jarraitzen du. Beste aurpegi bat hartu du, baina hierarkia hori mantendu egiten da.]]>
<![CDATA[Pentsioak babesteko martxa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/011/001/2019-09-24/pentsioak_babesteko_martxa.htm Tue, 24 Sep 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1872/011/001/2019-09-24/pentsioak_babesteko_martxa.htm
Urriaren 15ean iritsiko dira helmugara, eta bide osoan irudia behin eta berriro errepikatuko dela uste dute martxan doazen pentsiodunek. «Igarotzen dugun herrixka, hiri edo errepideetan elkartasuna topatzea espero dugu; hori izango da Madrilera iristeko beharko dugun erregaia». Luciano Gomez Luki gogobetez eta itxaropentsu abiatu zen, bidean lagunduko dien gainerako 30 pentsiodunak bezala. Izan ere, pentsio duinak lortzeko borroka irabaziko dutelako ziurtasuna dauka. «Denboran irauten ari gara, eta azkenerako pentsio duinak lortzeko helburua beteko dugu». Gainera, eremu geografiko ugaritatik atxikimenduak lortzen ari direla aipatu zuen, eta horrek agerian uzten du haien eskaera «zabala» dela.

Bilbotik abiatu zen martxaz aparte, Rotatik (Andaluzia, Espainia) beste zutabe batek hartu zuen Madrilerako bidea. Urriaren 15ean bat egingo dute bi taldeek, eta biharamunean manifestazioa egingo dute. Mobilizazioarekin bat egin dute dagoeneko Hego Euskal Herriko, Kataluniako, Galiziako eta Espainiako 250 pentsiodunen plataformek. «Astelehenero elkarretaratzen jarraituko dugu helburua lortu arte, frankismo ostean demokrazia lortu zutenak baikara hemen gaudenak, eta ez dugu etsiko pentsio sistema justu bat lortu arte», aldarrikatu zuen Javi Martinezek martxa abiatu baino lehen.

Burdinaren martxa, berriro

Iraganean eskubide sozialen alde borrokatu zen belaunaldi bateko ordezkari asko baitaude gaur egun pentsiodunen mugimenduan. Eta mobilizazio molde batzuk errepikatzen ari dira, gainera. Horren lekuko Madrilera martxa egitea. 1992an Bizkaiko Labe Garaien eta Asturiasko Ensidesaren itxieraren aurka, Burdinaren Martxa egin zuten siderurgiako langileek. Orduko hartan ere bi zutabe abiatu ziren, eta Madrilen topo egin ostean manifestazio bateratu eta jendetsua egin zuten. Martxa horretan bertan parte hartu zuen Lukik berak ere; beraz, bigarrenez egingo du ibilbide bera: «Orduko hartan ere eskubide sozial bategatik egin genuen martxa, lanerako eskubidea bermatzeko, eta orain ere berriz errepikatuko dugu bide bera».

Oraingo honetan, ordea, duela 27 urte baino sasoi hobearekin dagoela onartu du. «Atleta naiz orain, mendi lasterketetan parte hartzen dut, eta gainerako kideak ere ondo prestatuta daude». Baina fisikoki bakarrik ez, ilusio aldetik ere hobeto doazela zioen atzo lehen urratsak egiten hasi baino lehen.

Duela bi hamarkadako martxan, gainera, langileek ez zituzten euren helburuak lortu eta milaka lanpostu suntsitu ziren. «Batek baino gehiagok esan izan dit martxa hau berriz egin beharra neukala, Burdinaren Martxan eskuratu ez genuen helburua oraingo honetan lortu ahal izateko». Bidea errepikatuko du, eta etapa batzuk ere orduko berak izango dira, gainera. «Errepidean goazela nostalgia apur bat sentituko dut akaso, baina ilusio handiz noa, pentsioen borroka hau irabaziko dugulako». Iraganean ez bezalako aurreikuspenak zituen.

Oihartzuna errepikatzera

Burdinaren Martxa hark oihartzun mediatiko handia lortu zuen garai hartako prentsan, eta antzeko zerbait lortzea espero dute egiten ari direnarekin ere. «Martxa hari omenaldi bat egin nahi izan diogu», zioen Martinezek. Orduko hartan bezala, gainera, Espainiako Gobernuan sozialistak zeuden boterean, baina ez zion horri garrantzirik eman nahi izan. «Gure leloetako batek dioen bezala, berdin du nork gobernatzen duen, pentsioak defendatu egin behar dira. Orain, gainera, hauteskunde garaia izanda euren belarriak eskainiko dizkigute».

Apiriletik gobernurik ez izateari, gainera, ez dio garrantzirik eman Martinezek: «Ez dago aitzakiarik pentsioak eguneratu ez ditzaten; gu hilero ari gara gure zergak ordaintzen, eta horregatik ez dugu atzera pausorik emango alde horretatik». Alderantziz, 400 kilometroak egin arte aurrera besterik ez dute egingo aldarrikapenak Madrilera eramateko.]]>
<![CDATA[Harrotasunak aurrez aurre]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/014/001/2019-09-22/harrotasunak_aurrez_aurre.htm Sun, 22 Sep 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1943/014/001/2019-09-22/harrotasunak_aurrez_aurre.htm Harro ez da Pride. EPOAren bileraren aurrean, borrokak darrai leloarekin egin zen manifestazioa. Harro Euskal Herrietako Transmaribibollo plataformak deituta, European Pride Organisers Association-ek (EPOA) hirian egindako bileraren aurka mobilizatu ziren ehunka pertsona. Bilera horretan, Europride jaiaren 2022ko egoitza zein izango den erabakitzekoak ziren: LGTBI kolektiboaren Europako harrotasun eguna non egin erabakitzekoak, hain zuzen. Bilera horren aurkakoa izan zen Harrok deitutako manifestazioa, deitzaileen ustez «normatiboa» delako eta «gizon zuri eta boteretsuak bakarrik defendatzen» dituelako. Bea Macis plataformako bozeramaileak bilera hori Bilbon egitea kritikatu zuen.

2022ko harrotasun egunaren hautagaien artean ez dago Bilbo, baina 2023rako aurkeztu ala ez erabakitzen ari da Ortzadar elkartea. Harrok haien aurkako kritikak egin zituen, Europridek LGTBI kolektiboaren «borroka despolitizatu eta edukiz husten duelako, eta marka huts bihurtzen». Alegia, kolektiboaren eskubideen defentsa «etekinak ateratzeko» baliatzen dutela kritikatu zuen Macisek. Horregatik, manifestazioan oihukatu ziren aldarrikapen eta kantuetan Ortzadar elkartea gogoan izan zuten behin eta berriro. Harrotasuna ulertzeko bi eredu aurrez aurre egon ziren; ideologia ikuspegitik, baina baita fisikoki ere. Izan ere, EPOAren batzarra Euskalduna jauregian egin zen, eta Harrok deitutako manifestazioa han bertan amaitu zen. Arriagako plazatik abiatu zenetik, Europride jaiaren aurkako oihuak behin eta berriro errepikatu zituzten. «EPOA entzun, ez zara lagun», «harrotasuna ez dago salgai», «borrokan gaude libre izan arte» edo «kapitalaren aurka, elkartasuna» gisako leloak aukeratu zituzten manifestariek.

Elkartasun deialdia

Antolatzaileek garrantzi berezia eman zioten elkartasunaren gaiari, eta ez zen gutxiagorako; izan ere, eragile sozial, sindikal, eta alderdi politiko ugariren babesa izan zuen deialdiak. Denera 153 eragilek eman zioten atxikimendua mobilizazioari. «Asko berotzen gaitu atxikimendu sorta horrek; borroka ugarik bat egin dugu, eta elkartasun honek jarraipena izango du», Macisen arabera. Goizean Bizkaiko metaleko langileen mobilizazioarekin bat egin zuten Harroko kideek, eta, arratsaldean, metalekoek euren deialdiarekin bat egin zuten. «Herri borroken elkartasuna» nabarmendu zuten.

Manifestazio amaieran irakurritako adierazpenean ideia hori ozendu zuten: «Talde bakartu bat garela esaten diguten hurrengoan, Bilbao Bizkaia Pride eta haren inguruan kokatzen diren komunikabideei gezurrez betetako ahoak itxiko dizkiegu». Mugimendua babestu duten eragileei eskerrak emanda, «etsai komun bat» dagoela gogorarazi zuten, eta «horren aurka sareak ehuntzen» jarraituko duela aldarrikatu. «Kapitalaren abusuen aurrean, erantzuna klase elkartasuna da».]]>
<![CDATA[Eragile sozialek ere «itun duina» eskatu dute Bizkaiko metalean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/017/001/2019-09-22/eragile_sozialek_ere_itun_duina_eskatu_dute_bizkaiko_metalean.htm Sun, 22 Sep 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1942/017/001/2019-09-22/eragile_sozialek_ere_itun_duina_eskatu_dute_bizkaiko_metalean.htm
ELA, CCOO, LAB eta UGT sindikatuak daude negoziazio mahaian, baina ESK-k, USOk, CNTk eta CGTk ere bat egin dute hitzarmena lortzeko mobilizazioetan. Atzo berriro islatu ziren atxikipen horiek, eta, gainera, eragile sozialen babesa gehitu zitzaien sindikatuei. Eragin gazte prekarioen plataforma, pentsiodunak, ikasle mugimenduak, mugimendu feminista eta Harro LGTBI plataforma metaleko langileen alde atera ziren kalera. Deigarria izan zen Harro plataformak manifestazioarekin bat egin zuen momentua: Arriagako zubian amaitu zen martxa, eta, metro batzuk lehenago, bide bazterrean zeuden plataformako kideak «Metalaren borrokaz harro! Gora borroken arteko elkartasuna» zioen pankarta batekin. Manifestazio buruan sartu ziren, eta metaleko langileek txalo eta Harroren aldeko oihuen artean hartu zituzten. Erantzun gisa, arratsaldean LGTBI plataformak egin zuen mobilizazioan parte hartu zuten metaleko langileek.

Gauzak horrela, sindikatuek eta eragile sozialek batasun irudi argia eskaini zuten. «Hitzarmen duin baten alde, Bizkaiko metala greban» zioen pankarta bati eusten joan ziren sektoreko langileen ordezkariak, eta, horien atzean, sindikatu bakoitzeko bandera bana zeramaten kideak zeuden. Pankarta nagusiaren atzean, gainera, langileen aldarrikapen nagusiak biltzen zituzten lau pankarta gehiago zihoazen, honako lelo hauekin: «Subrogazioa», «Aberastasuna banatu», «Prekaritateari stop» eta «Hitzarmen duin baten alde». Pankarta horietako bakoitzaren atzean, langile gehiagok sindikatuetako bandera bana zeramaten. Batasun sintoniaren erakusle, eskaeretan ere bat egin zuten lau sindikatu nagusietako ordezkariek; patronalari beste behin euren eskaerei erantzuteko esan zioten: soldaten igoera erreala KPI gehi %1 izatea, azpikontraten subrogaziorako eskubidea, behin-behinekotasunaren aurkako neurriak hartzea, eta lan osasuna bermatzeko eta genero berdintasunean sakontzeko proposamen errealak, bideragarriak. Horiei erantzun ezean gatazkak piztuta jarraituko duela ohartarazi zien.

Manifestazioa giro lasaian egin zuten, aurreko batzuetan izandako tentsiorik gabe. Edozein modutan, martxaren ibilbide osoan Ertzaintzaren presentzia handia egon zen.]]>
<![CDATA[Errenta irregularren zergaren auzian PSEri begira daude oposizioan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1834/014/001/2019-09-21/errenta_irregularren_zergaren_auzian_pseri_begira_daude_oposizioan.htm Sat, 21 Sep 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1834/014/001/2019-09-21/errenta_irregularren_zergaren_auzian_pseri_begira_daude_oposizioan.htm
Hasierako okerra onartu, eta foru gobernuan presio egin nahi dute horrela sozialistek, PFEZean ezarritako aldaketak kaltegarriak baitira haien arabera. Bizkaiko aldundiak abuztuan argitaratu zuen dekretua baino lehen, 300.000 euro arteko errentek irabaziaren erdiarengatik ordaindu behar zuten zegokion zerga, eta irabazi guztiarengatik 300.000 eurotik gorakoek. Azken aldaketaren ostean, muga hori kendu egin da, eta, ondorioz, 300.000 eurotik gorako irabaziak dituztenek zerga gutxiago ordainduko lukete. Errenta irregularren formula hori erabiltzen da zorizko jokoekin izandako irabazien kasuan, baina baita eliteko kirolarienean ere. Horregatik, aste honetan Athleticeko jokalariengan jarri da arreta, eta klubak zergak ordaintzerakoan aurreztuko duen dirutzan.

Oposizioa ere presio egiten saiatu da. EH Bilduk eskaera zuzena egin zien atzo sozialistei: koherenteak izan daitezela euren jarreran. Akatsa onartu eta atzera egin izana positiboa dela esan zuen Arantza Urkaregi batzarkideak, baina gogorarazi zien Eurokopa Bilbon jokatu ahal izateko UEFAri ezarri zaizkion zerga salbuespenak onartu dituela. Horregatik, «Bizkaia paradisu fiskal bat bihurtu ez dadin» lan egin dezatela eskatu zien. «Ez da ulergarria errenta irregularren auzia bakarrik kritikatzea; fiskalitate justuago bat lortzeko aldaketa gehiago egin behar dira».

Errenta irregularren auziak Bizkaiko mugak gainditu ditu, eta Arabako Aldundiak esan du prest daudela neurria aztertzeko. Dena den, foru gobernuko kide diren sozialistek jada aurreratu dute aukera horren aurka daudela. Ez dute Bizkaiko okerra berriz egin nahi, eta, bozketa izanez gero, ez lukete aldaketa hori babestuko. Gainera, horrek hiru aldundien arteko zerga harmonizazioa hausten dutela diote. Gipuzkoak ez du araua aldatuko.]]>
<![CDATA[Sindikatuek bost greba egunei eutsiko diete Bizkaiko metalean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1918/009/002/2019-09-19/sindikatuek_bost_greba_egunei_eutsiko_diete_bizkaiko_metalean.htm Thu, 19 Sep 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1918/009/002/2019-09-19/sindikatuek_bost_greba_egunei_eutsiko_diete_bizkaiko_metalean.htm
Aurreko astean izandako bileretan, patronalak esan zuen genero berdintasunaren eta lan osasunaren inguruko neurriak proposatu zizkiela sindikatuei, beste soldata igoera bat proposatzeaz gain. ELAk ohar baten bidez jakinarazi duenez, atzoko bileran ez zuten ezer berririk eraman mahaira, horiez gain. Sindikatuaren ustetan, neurri horiek ez dira nahikoak: «Genero berdintasunaren eta lan osasunaren inguruko testuek ez dituzte enpresak inola ere derrigortzen; gai horietan ez dago aurrerapausorik». Soldaten inguruko proposamenak ere «oso eragin txikia» duela esan zuen sindikatuak. Bestalde, oharrean salatu zuten patronalak ez duela ezer hitz egin nahi subrogazio eskubideari buruz.

Bizkaiko metaleko gatazkak eragin handia dauka lurraldean. Sektoreko azken ituna 2011n iraungi zen, eta orduz geroztik daude hitzarmenik gabe. Lan Harremanen Kontseiluko iturrien arabera, maiatzean 58.188 pertsonak egiten zuten lan Bizkaian dauden 3.832 enpresetan. Horregatik, hitzarmen berriak behargin askori eragingo lioke.]]>
<![CDATA[Athleticek dirua aurreztuko du aldundiak egindako zerga erreformarekin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/020/002/2019-09-19/athleticek_dirua_aurreztuko_du_aldundiak_egindako_zerga_erreformarekin.htm Thu, 19 Sep 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1944/020/002/2019-09-19/athleticek_dirua_aurreztuko_du_aldundiak_egindako_zerga_erreformarekin.htm
Aldundiak ezarritako zerga aldaketa hori, gainera, foru dekretu bidez egin du, eta, koalizio abertzalearen arabera, «lau lerrorekin bi arau aldatu dituzte». Gaia Batzar Nagusietan eztabaidatu beharko litzatekeela ohartarazi, eta aldundiari kritika egin zion batzarrei «erabakitzeko gaitasuna kendu» dielako. Aldaketa egiteko «aurreikuspenik eza» egon dela ere esan zuen: «Aldaketa onartu egin da inolako txosten ekonomikorik egin gabe; hau da, ez dakigu zenbat diru gutxiago izango duen ogasunak behar sozialei aurre egiteko».

Lege aldaketa horrekin, Athleticek dirua aurreztuko luke jokalariei ordaintzen dizkien soldatetan. Izan ere, futbolariekin baldintza ekonomikoak negoziatzen dituztenean, jasoko duten soldata garbiaz aritzen dira, eta zergak klubak ordaintzen du. Horregatik, lau milioi euro irabaziko lituzkeen jokalari batengatik Athleticek 7,4 milioi euroko gastua egiten bazuen lehen, zerga aldaketarekin 5,3 ordainduko luke orain. Hala, hainbat iturriren arabera, Athleticek hamabost milioi euro inguru aurreztuko lituzke aldaketa honekin. Joan den denboraldian 85 milioi euroko gastua izan zuen Athleticek jokalarien soldatak ordaintzeko.

PFEZ aldaketa horrekin batera, EH Bilduk behin eta berriro salatu du aldundiak zerga salbuespenak egin dizkiola UEFAri azken hilabeteetan, Eurokopa Bilbora ekartzeko.]]>
<![CDATA[HIPOTEKAK, FINKOETARA BEGIRA]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1947/014/001/2019-09-15/hipotekak_finkoetara_begira.htm Sun, 15 Sep 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1947/014/001/2019-09-15/hipotekak_finkoetara_begira.htm
Aldaketa handirik ez badago, iraila beste minimo historiko batekin amaituko du maileguak kalkulatzeko tasarik erabilienak, atzora arte batezbestekoa -%0,373ra jaitsi zelako. Gustura hartuko dute albistea hipotekaren berrikuspena daukaten herritarrek, egoera horretan diru gehiago aurrezten ari baitira.

Ariketa egin daiteke, esaterako, hogei urterako 120.000 euroko hipoteka kontratatua duten herritarrekin. Berrikuspena balio horiekin egingo balitz —Euribor +%1—, iaz baino hamalau euro gutxiago ordainduko dute hileroko kuotan; hau da, hipoteka ordaintzera urtean 168 euro gutxiago bideratu beharko lukete. Aldeko haizea daukatela esan daiteke, beraz.

Finantza erakundeen egoitzetan, ordea, bekoki ilunagoak dituzte. Kontratatutako hipoteken truke interes gutxiago kobratzen baitituzte, eta historiako Euribor txikienaren aurrean zer egin aztertzen ari dira. «Duela hamar urte esan izan balidate Euriborra negatiboan egongo zela, afaria jokatuko nuen ezezkoagatik; orain, ordea, badirudi are gehiago jaitsiko dela, -%0,45eraino diote iturri batzuek». Ricardo Agirre Laboral Kutxako finantza produktuen arduraduna da, eta testuinguru horrekin jokatzen ari dira aurreikuspenak egiteko. Alegia, irabaziak izateko tartea gero eta txikiagoa daukate finantza erakundeek. Horiek horrela, interes tasa finkoko hipotekak indarrez bultzatzen ari dira.

Ipar Euskal Herrian oso ohikoak izan dira beti hipoteka finkoak, baina Hego Euskal Herrian oso merkatu txikia izan dute, 2016ra arte. Urte horretan, Euriborra lehen aldiz negatibora jaitsi zenean, interesak bermatze aldera hipoteka finko erakargarriagoak eskaintzen hasi ziren finantza erakundeak. Esaterako, gaur egun 30 urterako %2 inguruko interesak eskaintzen ari dira bulego batzuetan. Kontuan hartu behar da krisia hasi aurretik, 2008an, Euriborra %5,39koa ere izan zela, eta hipoteka aldagarriak dituztenek egun dirua aurrezten ari badira ere, erreferentzia orduko mailara iritsiko balitz, ordaindu beharrekoa biderkatu beharko luketela. Horregatik, orain hipoteka finkoa inoiz baino produktu erakargarriagoa bihurtu da.

Finkoen gorakada

Erakargarritasun horren jakitun dira bezeroak, eta joerari heldu diote: urteko lehen hiruhilekoan Hego Euskal Herrian sinatutako hipoteka berrien laurdenak finkoak izan dira; 2015ean %5 inguru baizik ez ziren. «Egia da eskaintza oso erakargarriak daudela orain hipoteka finkoetan, eta pentsatzeko modukoa da». Agirrek dioenez, Laboral Kutxa gaur egun ez da hipoteka finkoen eta aldakorren aldeko apustu garbirik egiten ari, baina, finantza merkatuaren ahalegina finkoen eskaintzara indartzera doanez, bezeroen artean joera hori sumatu dute. Ekainetik bikoiztu egin zaizkie hipoteka finkoa kontratatu dutenen kopurua, eta gaur egun sinatzen ari diren hamar hipoteketatik lau era horretakoak dira.

Kreditu kooperatibak egin duen azken eskaintza hipoteka mistokoa da, lehen hamar urteetarako tasa finkoekin, eta hurrengoetan aldakorrak: tasa finkoa %0,99an daukate, eta Euriborra +%0,99 hurrengo urteetarako. Hala ere, hipoteka hori lortzeko baldintza batzuk bete behar ditu bezeroak: soldata eta txartela bankuarekin izatea, etxeko eta bizitza asegurua eurekin kontratatzea, eta pentsio plana zabaltzea. «Hala ere, malgutasuna daukagu, eta bezero bakoitzari egokitzen zaion eskaintzak egiten ditugu».

Kutxabankek ere lekua egin die tasa finkoko hipotekei, «gaur- gaurkoz oso lehiakorrak direlako», bankuko iturrien arabera. 25 urterako %2,2ko interes finkoko produktua daukate merkatuan, baina horretarako soldatak bankuko kontu korrontean jaso behar ditu bezeroak, pentsio osagarrien plan bat kontratatu behar du erakundearekin, baita etxe asegurua ere. Laboral Kutxatik azaldu bezala, eurak ere malguak direla diote, eta baldintza horiek aldatu daitezkeela nabarmendu dute.

Gordailuengatik kobratu?

Interes tasen jaitsiera ez da soilik Euskal Herrian eta eurogunean gertatzen ari. Horren lekuko da Danimarkako Jyske Bank erakundeak abuztuan egin zuen eskaintza: etxebizitza bat erosi nahi duten bezeroei hamar urterako -%0,5eko interesak jarri dizkie mahai gainean. Alegia, hipotekadunak maileguaren truke interesak ordaindu beharrean, bankuak berak pagatuko dio bezeroari. Beste era batera esanda, errentagarritasuna ematen duen kontu korronte bat kontratatzea bezala izango da. Baldintza hori lortzeko bankuarekin produktu gehiago kontratatu behar dira, baina egia da ere orain arte ikusi gabeko hipoteka bat badela.

Hego Euskal Herrian, gaur-gaurkoz, halakorik ez litzateke posible izango, ekainean Espainiako Gorteek onartutako hipoteken legeak ez baitu halakorik baimentzen. Euriborra eta bankuarekin hitzartutako diferentzialaren batura negatiboa izango balitz, %0ko interesa ezarriko litzaioke hipotekari.

Dena den, Danimarkako bankuaren eskaintza hori ikusita, alderantzizko mundu bat dela pentsa dezake batek baino gehiagok. Horri gehitu behar zaio, gainera, zor publikoaren errentagarritasuna balio negatiboetan dabilela Espainian, Frantzian, Alemanian eta beste herrialde batzuetan. Hau da, orain arte bonu publikoetan inbertitzen zuenak ez dituela irabaziak izaten, galerak baizik. «Aurrezteagatik ordaindu behar izatea eta zorpetzeagatik kobratzea, hori ulertuko duenik ez dago; ikusi beharko da etorkizunean zer gertatzen den, egoera berria baita eta inork ez daki egoera hau luzatzen baldin bada zer eragin izango duen».

Ikusteko dago egoera horrek etorkizunean erabiltzaile arruntei eragingo ote dien. Izan ere, bankuek zor publikoan inbertitzeagatik ordaindu behar badute, eta hipoteken truke gero eta interes txikiagoak jasotzen badituzte, negozioa txikitu egingo zaie. Eta esan ohi denez, bankuak ez du sekula galtzen. Alegia, irabazia nonbaitetik lortu beharko dutela. Beraz, horretara iritsita, erabiltzaile askok egingo duten galdera litzateke hau: aurreztutako dirua bankuan edukitzeagatik pagatu beharko da etorkizunean? Norbanakoen kasuan legeak ez du aukera hori baimentzen, baina enpresen kasuan, bai. Hegoaldeko finantza erakundeek ez dute aukera hori espero, baina Agirrek garbi esan du: «Ematen ditugun maileguen truke dirurik jasotzen ez badugu, orduan irabazia beste nonbait lortu beharko dugu».

Komisioen gorakada

Oraingoz, betiko errezetei heldu diete mozkinak egiteko: komisio gehiago kobratzen ari dira, eta gastua murrizten ari dira. Urte hasieratik ekainera arte, Espainiako sei banku handienek komisio gehiago bildu zituzten. Inbertsio funtsei eta pentsioei ezarri zizkioten komisio horiek, eta horrek ahalbidetu zien irabaziak izaten jarraitzea.

Bulegoak ixtea eta lantaldeak txikitzea dira gastuak murrizteko tresna nagusiak. Hego Euskal Herrian gutxi gorabehera hiru bulegotik bat itxi dute azken hamar urteetan. Kopuruak are handiagoak dira Espainian: Espainiako Bankuaren arabera, 2008. urtean 45.579 banku bulego zeuden bere kontrolpeko eremuan, baina 25.886 baizik ez ziren geratzen aurtengo martxoan.

Kopuru hori gehiago jaitsiko da datozen hilabeteetan, Santanderrek itxiera saldo bat iragarri duelako. Hego Euskal Herrian, berrogei inguru izango dira. Antzeko kopuru bat, 37 bulego, itxi zituen Caixabankek bere azken birmoldaketan, eta 173 langile kendu zituen.]]>