<![CDATA[Lander Muñagorri Garmendia | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 25 Aug 2019 12:06:24 +0200 hourly 1 <![CDATA[Lander Muñagorri Garmendia | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Konpartsen topagunea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1994/038/001/2019-08-25/konpartsen_topagunea.htm Sun, 25 Aug 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1994/038/001/2019-08-25/konpartsen_topagunea.htm
Hegaluzea kiloka zenbatu zitekeen. Mari Carmen Dudagoitiak, ordea, neurriak gutxi gorabehera hartu zituela esan du. 60 pertsonarentzako marmitakoa prestatu behar zuen, baina badaezpada gehiagorentzat egin zuen. «Gero txanda egiten ari direnentzat, edo hurrengo egunean mokadu bat nahi duenarentzat, hor dago». Eguzkizaleak konpartsako kidea da, eta prestatutako marmitakoa ez zuen eraman lehiaketa gastronomikora. «13:00etarako eraman behar da marmitakoa, baina guk 15:00 ingurura arte ez dugu bazkaltzen; beraz, denbora tarte horretan patatak desegiten hasten dira, eta ez da behar bezala geratzen». Nahiago izan zuen, beraz, lehian parte hartu beharrean konpartsakideentzako marmitako on bat prestatu. «Sari onena hori izaten baita, lagunekin elkartu eta bazkarian gustura egotea».

Aitor Bravo Txomin Barullo konpartsako kideak ere jende askorentzako marmitakoa egin zuen atzo; 70 kide ingururentzat, hain justu. Eta, Dudagoitiak ez bezala, erabilitako osagaien zenbatekoa gogoan zuen: 30 ale tipula, 22 kilo patata eta zortzi kilo hegaluze. «Neurriak horiek dira, baina bistak zeresan handia eduki ohi du». Goizean goiz joan zen Areatzara, 08:00etan, eta, tipula denak zuritu ostean, marmitakoaren oinarria prestatzen hasi zen. «Ondoren ondorengoa». Errezetaren sekreturik ez zuen eman, are gutxiago lehiaketa gastronomikoan konpartsen arteko saria irabazi ostean. Pozarren zegoen garaikurra eskuan zuela, eta Zaratas konpartsari eskertu nahi izan zion atzokoan emandako laguntza guztia. «Lehiaketako lekua eurek hartu ziguten, eta hamaiketakoa ere eurekin egin dugu».

Batu ahal izateko aitzakia

Konpartsakideen bazkaria hori ere badelako: hainbat konpartsatako kideak elkartu eta batera egoteko ordua; jatekoa aitzakia bat besterik ez da, beraz. «Azken batean, lagunak batzen gara hemen, eta batera egoteko aprobetxatzen dugu», esan zuen Dudagoitiak. Izan ere, Aste Nagusian, txandak direla edo bestelako ekintzak direla, ez dute izaten aukera askorik denak batera egoteko. Beraz, eurentzat bada elkarrekin egoteko momentu aproposa. «Konpartsan sartu diren kide berriak ezagutzeko momentua ere izaten da».

Baina ez hori bakarrik: gainerako konpartsakideekin egoteko bazkaria ere izaten da Aste Nagusiko bigarren zapatuan egiten dutena. Txosnen kanpoaldera ateratzen dituzte mahaiak, eta hainbat koloretako kamiseta eta blusak daramatzaten konpartsakideak txosnetan nahasten dira. Bakoitza bere mahaian, baina baita nahasian ere. «Gainerakoan, egoteko aukera gutxi duzun jendearekin batzeko eguna da, eta horregatik ere bada polita eguna». Dudagoitia astean birritan joaten da konpartsaren txosnara janaria prestatzera, eta bereziki atzoko eguna du gogokoen.

Elkarrekin egon eta harremanak estutzeko eguna dela esan daiteke, beraz. Are gehiago bazkaldu ondorengo egitarauari begiratuz gero. Arratsaldean, konpartsen arteko herri kirolen lehiaketa egin zuten. «Bertara konpartsako gazteenak joaten dira; nik dagoeneko nahikoa lan egin dut», esan zuen Eguzkizaleak konpartsako kideak. Konpartsa bakoitzak bere txosnaren inguruan bazkaldu ostean, Arriaga antzokiko plazan elkartzen dira denak, eta jolasak egiten dituzte. Taldeka egin beharreko jolasak dira, taldeko zaku lasterketa, oskola apustua, edo bestelakoak. Jai giroan erabat murgilduta, konpartsakideek elkar zirikatuz eta jolasean igaro zuten arratsaldea. Harremanak estutzeko aukera on bat, zalantzarik gabe.

Konpartsakideak giro ederrean aritu ziren lehiatzen; jolasten ari ez ziren kideak Arriaga plazako eskaileretan zeuden eserita, jolasei begira. Txandaka aritu ziren jolasetan; Satorrak, Komantxe, Hau Pittu Hau eta Uribarri konpartsak lehiatzen ari zirela, atzean geratu zen Satorrak. Plazan zegoen animatzaileak, ondotik: «Zer gertatzen da, Satorrak-ekoak bakarrik etorri dira, ala? Non daude gainerako konpartsakideak, animatzeko?». Zirikatutakoan, Satorrak-eko gainerako kideak oihuka eta txaloka hasi ziren. Lau konpartsen arteko txanda amaituta, eta azken postuan geratu ostean, lehiakideak elkar besarkatu eta postu hori lortu izana ospatzen hasi ziren; azkena geratzea gutxienekoa izan zen.

Bukatzeko, Bilboko Konpartsek banderak banatu zituzten. Aste Nagusian jarrera eraikitzailea izan dutenei bandera urdina ematen diete; atzo, Bilbo Kantarik jaso zuen. Bandera marroia, berriz, udaltzainek, haiek jaigunean edukitako jarrera salatu baitute konpartsek egunotan. Sari banaketa ere jai giro zirikatzailean egin zuten.]]>
<![CDATA[Jaietako ikonoaren egunerokoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1912/038/001/2019-08-24/jaietako_ikonoaren_egunerokoa.htm Sat, 24 Aug 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1912/038/001/2019-08-24/jaietako_ikonoaren_egunerokoa.htm
Txosnagunea hutsik dago, festa girorik gabe, eta, hor, Marijaiaren presentzia are deigarriago bihurtzen da. Haur batek begiak zabal-zabalik dituela geratu da ondotik begira, eta eskuarekin agurtu du. Jai batzordeko kide bat doa Marijaiaren gonapean, panpina erraldoi bat bezala mugi baitaiteke. Arinagoa da, baina oreka mantentzeko zailtasun handiagoa dauka. Hanka iletsu bi dauzka.

Gaua Arriaga antzokian eman ondoren, lehiaketa gastronomikorako bidean jarri dute Marijaia, eta bertan emango du goiz osoa. Baina egun osoan festetako ekitaldi ugaritan egoten da, eta hori koordinatzen du jai batzordeko talde batek. Bertako kide da Ziortza Larreategi: «Konpartsa batek bere txosnan edo ekitaldiren batean eduki nahi badu Marijaia, hala eskatu behar du, eta haren bila joan behar dute dagoen lekura». Konpartsa guztien artean banatzen dute, beraz, jaietako ikono nagusia. Atzo, esaterako, Pinpilinpauxaren txosnan bazkaldu zuen, konpartsen arteko ur jolasetan parte hartu zuen, eta Hiri Kroseko sariak banatu zituen. Agenda betea izan zuen. Konpartsen artean ez ezik, egun bakoitzeko ekitaldi nagusietan ere egoten baita Marijaia.

Dagoen lekuan dagoela, jendea hurbiltzen zaio, eta berarekin erretratua ateratzeko aprobetxatzen dute askok aukera. Areatzara iritsi, eta gastronomia lehiaketako parte hartzaileak bakailaoa pil-pil erara nola prestatzen duten begira jarri dute Marijaia. Bermatu dute bere egituran, eta minutu gutxira iritsi dira lehen bilbotarrak berarekin argazkia ateratzera. «Oso maitatua den ikur bat da; bertakoa sentitzen dugu, eta herritar gehienok ordezkatuak sentitzen garela ere esango nuke; bera ikusteak irribarre bat eragiten dizu». Mikel Campillo izan da eguneko lehenengoa Marijaia bisitatzen, eta atzetik etengabea izan da joan-etorria. Eskuak gorantza dituztela ateratzen dute argazkia askok, bere ondotik igarotzean Aste Nagusiko abestia kantatzen hasten dira beste batzuk, eta haur asko zuzenean begira geratzen zaizkio. Jaietako ikonoa da.

Doan lekura joanda, beti errepikatzen da irudi bera, eta horrek erakusten du pertsonaia maitatua dela. «Beti sortzen dira ilarak, jendeak bere ondoan egon nahi izaten du». Areago, Marijaia lekuz aldatu behar denean argazkia atera ez dutenen kexak entzuten dituztela dio Larreategik, «baina ulertzen dute». Agenda propioa baitauka Marijaiak, eta hori bete behar du. «Festaren osagai nagusia da».

Nondik nora doan begiratu

Eguna hasterako Marijaia non ibiliko den badakite jai batzordeko kideek. Noiz nora eraman behar den banatuta daukate, eta zein konpartsak eskatu duen ere zehazten dute. «Askok nahi izaten dute Marijaia euren txosnan egon dadin, eta horiei irtenbidea ematen diegu», esan du Larreategik. Une oro dakite, beraz, non dagoen jaietako pertsonaia, eta nork hartuko duen ondoren. Eguneko azken ekitaldiaren ondoren Marijaia bueltan berriz ere Arriagako atzekoaldetik sartzen dute. «Ikusten duzu nolako palazioan egiten duen lo? Luxuzko logela dauka. Hala ere, ez dakit lo askorik ere egingo duen, txosnen ondo-ondoan egonda...».

Duela zenbait urte, ordea, panpina galduta egon zen hainbat orduz. «Diotenez, konpartsakide batzuek Marijaia furgoneta batean sartu zuten, eta inori ezer esan gabe Euskal Herritik zehar eraman zuten; orduan ez nintzen konpartsakide, beraz, ez dakit noiz izan zen, baina istorio hori askotan kontatzen da konpartsakideen artean». Marijaiak, beraz, Bilboko mugak gainditu zituen orduko hartan, eta Aste Nagusia Euskal Herri osora zabaldu zuen. Egun halakorik gertatzea ez da erraza, une oro daukalako zaintzaileren bat inguruan, eta badakitelako non egongo den une oro.

Kontrolatuta egon ala ez, Marijaiari ordu gutxi falta zaizkio itsasadarrean murgildu eta erreko duten arte. Jaiekin batera amaitzen baitzaio urteroko jarduna. «Egia esan, Marijaiari su ematen dioteneko une hori oso tristea egiten zait; aste oso batez hain presente eduki dugun pertsonaia agurtzeak pena ematen du», azaldu du Campillok. Bitartean, Arriagan lo egiten jarraituko du jaietako pertsonaiak, herritarrekin argazkiak ateratzen, eta txosnak eta jaietako ekitaldiak bisitatzen. Jaietako arima baita, Aste Nagusia ordezkatzen duen pertsonaia.]]>
<![CDATA[Segurtasuna ez da gauza segurua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2031/028/003/2019-08-23/segurtasuna_ez_da_gauza_segurua.htm Fri, 23 Aug 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/2031/028/003/2019-08-23/segurtasuna_ez_da_gauza_segurua.htm
Jaiguneko segurtasunaren inguruko eztabaidak bete-betean hartu du aurtengo Aste Nagusia. Are gehiago asteazken iluntzean hainbat udaltzain eta ertzainek kaleko saltzaileei materiala kentzean sortu zen liskarra sortu eta gero. Jipoi banaketa «neurrigabea» salatu dute konpartsek. Bilbao Dendak merkatarien elkarteak, kontrara, udalaren jarrera babestu du, «legez kanpoko kaleko saltzaileen» aurka lan egiten jarraitu dezaten. Batzuentzat salmenta hori segurtasunaren aurkakoa baita, eta besteentzat, ordea, udaltzainen eta poliziaren jarrera «oldarkorra». Dena den, gauza bat argi geratu da: kalean udaltzain gehiago egoteak ez duela bermatu alde batek eta beste aldeak eskatzen duten segurtasuna.]]>
<![CDATA[2020an errentak %0,25 igotzearen aurka, Bilbo bete dute pentsiodunek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2019-08-20/2020an_errentak_025_igotzearen_aurka_bilbo_bete_dute_pentsiodunek.htm Tue, 20 Aug 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2019-08-20/2020an_errentak_025_igotzearen_aurka_bilbo_bete_dute_pentsiodunek.htm
Pentsiodunen mugimenduaren mobilizazioetan ohikoak bihurtu diren oihuak ozen entzun ziren. «Pentsiodunak, aurrera!», «gobernatzen duenak gobernatuta, pentsioak defendatu!», eta «pentsio duinak, denontzat» gisako aldarrikapenak behin eta berriro errepikatu zituzten. Eta 85 bider atera duten pankartan dioen moduan, pentsioen balizko %0,25eko igoera baztertu zuten.

Jon Fano mugimenduko bozeramailea kezkatuta azaldu zen Espainiako Gobernua eratzeko egun dagoen blokeo egoerarengatik. Irailaren 23ra arteko epea dago presidentea inbestitzeko, eta, egun hori gaindituz gero, urte amaierara arte behin-behineko gobernu batekin iristeko aukera dagoela nabarmendu zuen. Hau da, urtea amaitzerako 2020ko aurrekonturik ez luke izango gobernuak, eta, horren eraginez, urtarrilaren 1ean pentsioak %0,25 besterik ez lirateke handituko, legeak finkatzen duen gutxieneko kopurua. «Ez dugu horrelakorik nahi, eta agintarien utzikeria salatu nahi dugu». Izan ere, borondatea baldin badago, pentsiodunen eskaerak betetzen has daitezkeela azaldu zuen Fanok: «KPIaren araberako igoerak errenta guztiei ezarri ahal zaizkio, esaterako».

Bigarren inbestidura saioa gainditu ahal izateko bilera sorta egiten ari da Pedro Sanchez egunotan, eta aste honetan Bilbora etortzekoa da Andoni Ortuzar EAJko buruarekin batzeko. Pentsiodunek gutun formal bat bidali diote Sanchezi eurekin batu dadin, baina oraindik ez dute erantzunik jaso. «Mugimendu sozial bat gara, eta gobernuak eta alderdi politikoak gurekin batu beharko lukete», esan zuen Andrea Uña mugimenduko beste bozeramaileetako batek. «Arazoa borondate politikoarekin konpon daiteke, baina ez dute halakorik nahi; horregatik gaude kalean».

Pentsiodunek Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari ere dei egin zieten, arazoari irtenbidea emateko. Fanok azaldu zuenez, ordea, Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariarekin batzeko eskaerari ez diote erantzun, eta Nafarroako Gobernuari epe luzeagoa eman nahi diote, eratu berria delako.

Mobilizazioak udazkenean

Abuztuko geldialdiaren ostean, pentsiodunen mobilizazioak berriz abiatuko dira irailean Hego Euskal Herriko herrietan eta hirietan. Areago, Fanok aurreratu zuen beste manifestazio «jendetsu bat» egingo dutela: urriaren 1ean adineko pertsonen eguna ospatuko dute, eta mugimenduak mobilizazio baterako deia egingo du irailaren 30erako. Horrekin batera, azaroaren erdi alderako beste protesta bat egiteko antolatzen ari dira, eta dagoeneko sindikatu eta eragile sozialen babesa jasotzen ari dira. Horregatik, ikasturte berrian pentsioen gaiak mahai gainean jarraituko duela dirudi.]]>
<![CDATA[Glovo, ekarri txosnetatik trago bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2095/036/003/2019-08-20/glovo_ekarri_txosnetatik_trago_bat.htm Tue, 20 Aug 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/2095/036/003/2019-08-20/glovo_ekarri_txosnetatik_trago_bat.htm
Glovo eta Uber Eatsen gisako aplikazioen bidez nahi denean nahi dena lortu ahal dela pentsatzera iritsi baitira bertako erabiltzaile asko. Baina badago benetan eskaera horiek egiteko beharra? Alegia, txosna bakoitzak janari eskaintza zabala duenean, beharrik ba al dago banatzaile batek eskaera bat eramateko jaigune erdira? Asko eskatzea al da Arriaga plazatik altxatu, eta txosna batera joatea jatekoa eskatzera? Are gehiago, banatzaile horien lan baldintza kaskarrak zein diren kontuan hartuta, merezi al du era horretako eskaerarik egitea? Lurrean edanean dauden pertsona horiek egingo duten hurrengo eskaera zein izango da, txosnetatik edatekoa dauden lekuraino eramatea? Morroiak nahi dituzte parranda egiten ari direnean? Irudi horrek zeresana ematen jarraituko du, ziur.]]>
<![CDATA[Zuk erosi, eta zuk ordaindu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/010/001/2019-08-17/zuk_erosi_eta_zuk_ordaindu.htm Sat, 17 Aug 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1872/010/001/2019-08-17/zuk_erosi_eta_zuk_ordaindu.htm
Euskal Herrian oraindik asko hedatu gabeko eredua da halere, eta norberak bere buruari kobratzeko makinak jartzen diren kasuetan, ohiko kutxak ere egon ohi dira aukeran. Bere langile eta guzti. Oraindik probatan ari diren seinale. Zerbitzu hori eskaini izan denean, ilarak saihesteko helburuarekin egin dela esan izan dute dendetako eta supermerkatuetako arduradunek. Autoordainketarako gailuekin ohiko erosketa azkarrago egin daitekeela, kontsumitzaileek traba gutxiago dituztelako era horretako gailuekin.

Dena dela, BBCko Adriana Hamacher kazetariak proba egin zuen duela bi urte hori horrela ote zen egiaztatzeko. Erresuma Batuko supermerkatu batzuetan autoordainketako kutxak beste aukerarik ez dago, eta, halako batera joan ondoren, kontrakoa probatu zuen: zerbitzu horrekin denbora gehiago behar zuela bezeroak erosketa pagatzeko. Salgai batzuek dendako langileen egiaztatzea behar zutelako, batetik, eta bezero batzuek ez zekitelako makinak behar bezala erabiltzen, bestetik. Horregatik, zerbitzu azkarragoa eskaini baino gehiago, supermerkatuek lan kostuen dirua aurrezten dutela ondorioztatu zuen kazetariak.

Ruben Sanchez Facua kontsumitzaileen elkarteko bozeramailea da, eta erosketak azkarrago egitearen argudioari buelta eman nahi izan dio. Gaur-gaurkoz Euskal Herrian ez dago autoordainketako kutxak bakarrik dituen supermerkaturik: «Zergatik azkartzen da prozesua orduan? gaur egun kontsumitzaile gutxiagok aukeratzen duelako autoordainketaren aukera. Beraz, kutxa horiek hutsago daude, eta horietatik igarotzen direnak azkarrago egiten dituzte erosketak».

Baina kontsumitzaileak bere erosketa barra kodeetatik igarotzeko makinen atzean beste kritika bat ere egin du Sanchezek: bezeroek supermerkatu edo dendentzako lan egiten dutela. Hau da, erosleari orain arte eman izan zaion zerbitzu bat egin behar duela erosketa barra kodeen irakurgailuetatik igarota. Eta horren truke ordain bera pagatzen jarraitzen dutela dio. «Erosketa irakurgailutik igarotzea bada ahalegin handiago bat kontsumitzailearentzat, eta hori ez da saritzen, gainera». Salatu duenez, erosleak ez du zertan halako ezer egin. «Bakoitzak ikusiko duen zer egiten duen». Horregatik guztiagatik, zerbitzu horrek zalantza ugari sorrarazten dizkiola dio.

Lan kostuen murrizketa

Kezka paretsuak sortzen dizkio aukera horrek Haizea Solagurenbeaskoari ere. LABeko zerbitzu pribatuen federazioko arduraduna da Donostian, eta teknologia horien erabileraren atzean dagoen arrazoiak sortzen dio susmoa: «Halakoak gutxitan egiten dira langileen baldintzak hobetzeko; alderantziz, gehienetan, lan kostuak murrizteko baliatzen dira». Hau da, kutxa horiekin lanpostuak desager daitezkeela salatu du. «Ez da teknologiaren aurka gaudela, lan baldintzak hobetzeko baliatzen diren heinean positiboa da; baina epe motzera kutxetako lanpostuak desagertzen ez badira ere, epe luzera hori gerta daiteke». Eta hor ikusten du arriskua.

Lan kostuak aurreztuz irabazien tartea handitzeko aukera edukiko lukete supermerkatuek, baina horrela gertutasuna galduko luketela uste du Sanchezek. «Erosleak jakitun badira merkataritza gune horiek egin beharreko lan bat egiten ari direla, eta horrekin merkataritza guneek diru gehiago irabazten dutela, akaso beste modu batean ikusiko lirateke makina horiek».]]>
<![CDATA[Ituna duten langileen kopuruak hazten jarraitu du lehen seihilekoan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1833/011/001/2019-07-31/ituna_duten_langileen_kopuruak_hazten_jarraitu_du_lehen_seihilekoan.htm Wed, 31 Jul 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1833/011/001/2019-07-31/ituna_duten_langileen_kopuruak_hazten_jarraitu_du_lehen_seihilekoan.htm
Denetara, 149 lan hitzarmen gehiago erregistratu dira urtea hasi denetik ekainaren 30era arte. Horietako 129 enpresako itunak izan dira, eta gainontzeko hogeiak sektorekoak. Azken bi hilabeteak emankorragoak izan dira enpresa esparruan (51 itun), sektorekako negoziazio kolektiboan baino (hiru itun).

Sektoreko bi itun nagusiak, langile gehiagori eragiten dietenak, blokeatuta daude aspaldi: Bizkaiko eta Gipuzkoako metalgintzako hitzarmenak. Bizkaian, maiatzaz geroztik sindikatu denek bat egin dute plataforma komun batean, eta, bost greba egunen ondoren, urrian beste horrenbeste egingo dute. FVEM patronalak dei egin die sindikatuei gatazka alboratu eta negoziazio mahaian esertzeko, baina gatazkak luze iraungo duen itxura dauka. Gipuzkoako metaleko azken ituna 2011koa da; iraungita dago, eta egoera desblokeatzeko saio guztiek huts egin dute.

Arabako metalgintzako ituna ere berritu beharrean dago, eta negoziazioetan ez dute aurrera egiten bi aldeek. LABek atzo bidalitako oharrean SEA patronalaren jarrera salatu zuen, eta mahai gainean «benetako edukiak» jartzeko eskatu zion. Ituna lortu ahal izateko, sindikatua mobilizazioak egiten ari da sektorean.

Gipuzkoako papergintzan ere sei greba egun egin zituzten ekainean, eta horien ondoren akordio batera iritsi ziren uztailean Adegi enpresaburuen elkartea eta LAB eta CCOO sindikatuak. ELAk ez zuen bat egin, akordio «historiko bat» lortzeko aukera galdu zela argudiatuta. Hitzarmen hori Gipuzkoan aurten egindako sektoreko lehenengoa da, eta hurrengo txostenean erregistratuko du LHK-k.]]>
<![CDATA[Areatzaren lehen abordatzea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/036/001/2019-07-21/areatzaren_lehen_abordatzea.htm Sun, 21 Jul 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1887/036/001/2019-07-21/areatzaren_lehen_abordatzea.htm
Aste gutxi falta zaizkie konpartsakideei Areatzaren bigarren abordatzea egin eta txosnen egiturak muntatzen hasteko. «Dena pentsatuta daukagu, eta gauza guztiak antolatuta», esan zuen Miguel Donosti Pinpilinpauxako konpartsakideak. «Edarien eskariak eginda daude, baita purpurina ere; hala ez badago, jai duzu!». Atzoko egunean, konpartsakideek jaien aurreko bilera orokor bat egiteko aprobetxatu zuten, azken detaileak finduz joateko. Horregatik, Areatzan jai giroa bazegoen, baina Aste Nagusia zen hizketagai nagusia konpartsakide askoren artean.

Izan ere, hilabete falta den arren, antolatu beharreko asko daukate konpartsek. Metro batzuk urrunago zegoen Rosa Iturbe, Zaratas konpartsaren kamiseta arrosa soinean zeramala. Haiek ere gehiena antolatuta daukatela zioen, eta bilera egiteko aprobetxatu zuten atzoko eguna. Bide batez, urtean zehar elkar ikusi gabeko konpartsakideak agurtzen aritu zen. «Guretzat oso egun garrantzitsua da gaurkoa, jaiak amaitu zirenetik ikusi ez duzun jendearekin egoteko garaia baita hau». Horregatik, jai giro berezia zegoen atzo Bilboko Areatzan: aspaldiko lagunak elkar agurtzen zebiltzan asko, eta, topo egindakoan, horiek guztiek burua Aste Nagusian jartzen zuten.

Dena dela, Areatzan festa giroa zen nagusi, konpartsen arteko pintxo lehiaketa egiten ari baitziren kiosko parean. Kolore askotako kamisetak elkarren artean nahastuta, bakoitza bere janaria prestatzen zebilen. Baina pintxo horiek Areatzan bildutakoen sabelak asetzeko behar adina ematen ez zuenez, konpartsakideek mahaiz estali zuten inguru osoa, eta bakoitza bazkaria prestatzen ari zen mahai horien bueltan. Aspaldian ikusi gabeko kideak mahai baten bueltan topatzea izan zen, beraz, atzoko konpartsakideen plana.

Udalarekin haserrea

Aste honetan Konpartsakide Eguna aurkezteko egindako agerraldi publikoan, Bilboko Konpartsek udalarekiko haserrea erakutsi dute. Izan ere, gauero Areatza inguruan egiten den berbena plaza Biribilera eramatea erabaki du udalak, haiekin kontsultarik egin gabe, eta plazaren inguruan egon ohi diren txosnak Erripako kaira lekualdatu dituzte. Kezka eta haserre hori atzoko egunean ere presente egon zen. «Jauntxokeria hutsa izan da; azken unean jakin dugu honen guztiaren berri, eta modu txarrean, gainera. Hotel berri bat dagoelako hartu dute erabaki hori, antza denez; bada, jai hauek denontzat dira». Aldarrikapen hori ahotan zuen arren, Iturbek festak giro onean igarotzeko deia egin zuen.]]>
<![CDATA[Confebaskeko presidente berriak bere hartan nahi du erreforma]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/012/001/2019-07-19/confebaskeko_presidente_berriak_bere_hartan_nahi_du_erreforma.htm Fri, 19 Jul 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1872/012/001/2019-07-19/confebaskeko_presidente_berriak_bere_hartan_nahi_du_erreforma.htm
Lan erreformaren gorazarre betean, enpresariei malgutasuna ematen diela arrazoitu zuen presidente izendatu berriak. Gaur egun, Espainiako Gobernua osatzeko negoziazioak direla eta, erreforma horren hainbat atal aldatzeko aukera aztertu dela argitaratu da prentsan, eta halakorik egitea enpresentzako kaltegarria izango litzatekeela ohartarazi zuen Zubiaurrek: «Unean uneko testuinguruaren araberako malgutasuna eskaintzen die lan erreformak gure enpresei». Gogora ekarri zuen, gainera, egungo susperraldi ekonomikoa lan erreforma horri esker iritsi dela: «Enplegu gehiago sortzen lagundu du, eta lan merkatuaren arauen erreforma batek oztopatu eta gelditu egingo luke lanpostu horien sorrera».

Lan erreformaren defentsa sutsua deigarria da, aste honetan Antonio Garamendi CEOEko presidenteak gaiaren inguruan egin dituen adierazpenekin alderatzen badira. Ez da ahaztu behar Confebask CEOEko kide dela. Izan ere, Espainiako patronaleko burua prest azaldu da sindikatuekin eseri eta lan erreforma hobetzeko hainbat neurri negoziatzeko. Lan hitzarmenen esparruen lehentasunaz, itunen ultraaktibitateaz eta azpikontratazioez hitz egiteko jarrera azaldu zuen. Orain arte, Espainiako patronal nagusia lan erreforma ez ukitzearen alde azaldu da, baina Garamendik argi esan du asteon: «Ez naiz ezezko biribilen aldekoa». Hitz egin eta negoziatzeko tartea badagoela esan du.

Ekonomia, hobetze bidean

Confebaskeko ardura kargua utzi berritan, Roberto Larrañagak azken lau urte inguruen balorazio ona egin zuen. Gogoratu zuen ardura postuan sartu zenean «egoera ekonomikoa zaila zela», eta orain seigarren urtez jarraian hazten ari dela ekonomia. Egoera hori nabarmendu nahi izan zuen Zubiaurrek ere: «Euskadin susperraldi ekonomikoak erritmo onean jarraitzen du, eta, aurreikuspenak aldatzen ez badira, 2019. urtean %2,5 igoko da BPGa, eta 14.000 afiliatu berri izango ditugu Gizarte Segurantzan». Gainera, langile kopuruari dagokionez, 2008. urteko krisi ekonomikoa piztu zenetik maximo historikoak daude Jaurlaritzaren eskumeneko hiru lurraldeetan: 973.000 behargin daude, «errekor historikotik 9.500 langilera». Horregatik, egungo egoera ekonomikoaren balioa azpimarratu zuen.

Halaber, sortu diren lanpostu berri horien kontratu motari buruz, Confebaskeko buruak nabarmendu zuen mugagabeko kontratazio kopurua inoizko handiena dela. Patronalak berak emandako datuen arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 537.000 langilek daukate halako kontratu bat; krisia hasi zenean baino 13.000 gehiago daude, beraz.

Hala ere, aste honetan bertan Lan Harremanen Kontseiluak ohartarazi du Europako Batasuneko batezbestekotik gora dagoela behin-behinekotasun tasa Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Patronaleko buruak baieztapen horri erantzun zion: «Behin-behinekotasuna badago lan merkatuan, baina lortu dena baloratu behar da; lan sorrera handitzen ari da, eta hori nabarmendu behar da. Enpresek ez badute era egonkor batean kontratatzen, testuinguru kaskarra dutelako izango da». Horregatik, esan zuen lan erreformari esker lortu dela hainbeste lanpostu sortzea, kanpoko faktoreetara egokitzeko aukera ematen dielako enpresariei.

Euskal ekonomiak onbidean jarraitu ahal izateko, Zubiaurrek hobetu beharreko hainbat puntu azpimarratu zituen. Batetik, Espainiako ezegonkortasun politikoari egin zion erreferentzia: «2016. urtetik dago ezegonkortasun politiko hori, eta horrek ez du laguntzen jarduera ekonomikoan eta inbertitzeko erabakietan». Bestetik, nazioarteko egoerari begira daudela esan zuen, «merkataritzari ezarritako murrizketek» euskal ekonomian ere eragina dutelako. «Autogintzaren, altzairuaren edota makina-erremintaren ahalmen esportatzailea kontuan hartuta, arretaz erreparatzen ari zaizkio munduan gertatzen ari denari».

Atzerriko aldagai horiek izan dezaketen eraginari begira daude, beraz, baina ez zen ahaztu euskal erakundeekin : «Euskadin egonkortasun instituzionalari eutsi behar zaio, eta enpresen fiskalitate lehiakorrari; energia kostua Europako lehiakideen parekoa izatea lortu behar da, AHTaren lanak amaitzea, eta lan harreman modernoak edukitzea, garai berrietara egokituak».]]>
<![CDATA[Bilboko Ganberak espero du 2020an 12.000 lanpostu sortzea Bizkaian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1995/010/001/2019-07-18/bilboko_ganberak_espero_du_2020an_12000_lanpostu_sortzea_bizkaian.htm Thu, 18 Jul 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1995/010/001/2019-07-18/bilboko_ganberak_espero_du_2020an_12000_lanpostu_sortzea_bizkaian.htm
Bilboko Ganberak lurraldeko enpresen artean egiten duen inkestaren datuak aurkeztu zituen Corresek, eta, azaldu zuenez, nazioarteko testuinguru aldakorrak eragina izango du euskal enpresen artean. Brexit-aren, AEBen eta Txinaren arteko gerra komertzialaren, eta autogintza sektorearen erronken garapenei beha daude enpresa asko, zer gertatuko. «Kanpoko eskaera jaisten ari da, eta horrek ezegonkortasuna ekarriko du; ondorioz, aurreko urteetako hazkunde ekonomikoa bultzatu zuen eragilea geldotu egingo da». Horregatik hitz egin zuen hain zuhur, nazioarteko testuinguruak zuzenean eragingo diolako bertako ekonomiari.

Ezegonkortasun horrek zuzenean eragingo lioke industriaren sektorea, azaldu zuenez. Izan ere, «enpresa indartsuenak horiek izan ohi diren arren, kanpoko merkatuen bilakaerarekiko ahulenak ere badira era berean». Sektore horietako enpresek nazioartekotze tasa handiak dituzte, eta kanpoko egoerak lehenago eragiten die eurei. Corresek azaldu zuenez, gainera, euskal ekonomiak esportazioari esker eutsi zion krisialdi ekonomikoaren garaian, baina «gaur egungo dinamismo gabeziak geldotu egingo du goranzko bilakaera hori».

Bilakaera horren lekuko jarri du autogintza sektorea. Izan ere, «orain, etorkizuneko egitura nolakoa izango den definitzen ari da, eta horrek ahulgune hori ekarri du».

Bestalde, txostenak zehaztu du Bilboko Portuko trafikoa iazko zenbatekoetan dagoela. Maiatzera arte bildutako joan-etorriei dagokienez, 14,9 milioi tonako trafikoa izan du portuak. Corresek gogora ekarri zuen, ordea, hilabete hauetan Petronorrek geldialdi teknikoa egin duela, eta hala ere iazko zenbatekoetan jarraitzen duela. Kontuan hartu behar da findegiak portuko trafikoaren heren bat ordezkatzen duela. Hori dela eta, ohartarazi zuen ikusteko dagoela ea zer bilakaera izango duen urteko bigarren seihilekoan.

Turismoa, estrategikoa

Turismoa azken urteetan hartzen ari den indarra ere nabarmendu zuen Bilboko Ganberako presidenteak. Izan ere, Loiuko aireportuko bidaiarien joan-etorriak %5,2 handitu dira maiatzera arte, eta turistek Bizkaian egiten dituzten lo egunak ere %4,9 ugaritu dira. Hala ere, ostalaritza sektorean gehienek uste dute negozioa ez dela hobetuko. «Egia da sektoreko eragile batzuek gehiago irabaztea espero dutela, eta hori begiratu egin beharko da».]]>
<![CDATA[Lan hitzarmenek gora egin dute 2018an, lan gatazkak ugaritzearekin batera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1929/002/001/2019-07-17/lan_hitzarmenek_gora_egin_dute_2018an_lan_gatazkak_ugaritzearekin_batera.htm Wed, 17 Jul 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1929/002/001/2019-07-17/lan_hitzarmenek_gora_egin_dute_2018an_lan_gatazkak_ugaritzearekin_batera.htm
«Negoziazio kolektiboko egoera hobetzen ari da pixkanaka», azaldu zuen Arrietak; lan erreforma indarrean sartu zenetik behargin askoren hitzarmenak iraungi egin baitziren, eta horietako asko babesik gabe geratu ziren. Horren lekuko da 2018. urtearen hasierako egoera: langileen %22,5ek baino ez zeukaten ituna eguneratuta; %58k luzatuta zeukaten; eta %19 babesik gabe zeuden. Urtea amaitzerako, ordea, beharginen %47k zeukaten hitzarmena eguneratuta, %37k iraungita eta luzatuta, eta %14 zeuden babesik gabe. Hau da, urtebeteko epean bilakaera positiboa izan du negoziazio kolektiboak.

Horrek lotura du, era berean, lan gatazken bilakaerarekin, 2014az geroztik izandako protesta gehien iaz piztu baitziren. 56.648 greba egun zenbatu ziren duela bost urte, eta, LHKren iazko txosten baten arabera, hiru lurraldeetan 110.838 greba egun izan ziren 2018an. Alegia, lanuzte kopurua bikoiztu egin da denbora tarte horretan. Krisi ekonomikoak gogor jo zuen urteetan greba egun gehiago erregistratu baziren ere, egoera ekonomikoa egonkortzen hasi denetik iaz izan zen lanuzte egun gehien.

Greben gehikuntza hori, gainera, zerbitzuen eremuetan egindako lanuzteen eraginez gertatu da. Ikusi besterik ez dago 110.838 greba egunetatik 82.510 zerbitzuen sektoreko lanuzteetakoak izan zirela. Joera hori 2017an indartu zen, sindikatuek sektore feminizatuetako lan baldintzak hobetzeko bideratu zituzten gatazken eraginez. Hau da, zahar etxeetako lanuzteak, garbitzaileenak eta ildo horretako lanuzteak indartu ahala, areagotu egin da gatazken tentsioa Araba, Bizkai eta Gipuzkoan; eta, ondorioz, lan hitzarmen gehiago sinatu dira.

Behin-behineko kontratuak

Hitzarmenen eta gatazken gorakadaren joerak azpimarratu zituen Arrietak, baina beste bat ere nabarmendu zuen: behin-behinekotasunaren tasa altuarena. «Ez da azkar igarotzen aldi baterako lana izatetik finkoa izatera, eta hori kezka iturri izan liteke, lan kalitateari eragiten baitio». Araba, Bizkai eta Gipuzkoan dauden langileen %25,8 daude behin-behinekotasun egoeran, Europako Batasuneko batezbestekotik oso gora, %14,2 baita Batasuneko tasa.

Aurreko urteetan, LHK-k egoera ekonomikoaren txostena aurkeztu izan duenean, behin-behinekotasunaren inguruko kezka azaldu izan du, eta datuaren atzeko arrazoien bila jo dute aurtengoan. Egoera konplexua dela esan zuen, ordea, Arrietak. Batetik, gero eta langile gehiago erretiroa hartzen ari direla azaldu zuen, eta horien ordez sartzen direnak, oro har, behin-behineko kontratuekin sartzen direla. «Horrek alterazio bat eragiten du behin-behinekoen eta mugagabeen artean, erretiroa hartzen dutenak finkoak baitira».

Baina hori ez da arrazoi bakarra: trantsizio epe hori ere geldoa da langileen artean. 2009. urtean aldi baterako kontratua zutenen %40k bakarrik lortu zuten 2017an baldintza egonkorrago bat eskuratzea. Trantsizio hori gauzatzeko, gainera, batez beste 35,2 hilabete behar dira.

Gorabehera horiek hobeto ulertu daitezke kontratu mugagabeen iraupena zenbatekoa den kontuan hartzen baldin bada: batez beste hiru urte irauten dute era horretan kontratuek. Alegia, behin baldintza egonkorragoak lortuta ere, horrek ez du ziurtatzen luzerako izango denik, eta hor ere alterazio bat sortzen da, LHK-ko arduradunaren hitzetan.

Edozein modutan, kontratu mugagabea zuten langileen kopuruak ere gora egin du 2019ko lehen seihilekoan. Iazko ekainean baino %7,9 handiagoa da era horretako langileen zenbatekoa. Baina, ikusitakoaren ondorioz, horrek ez du bermatzen langile horiek denbora luzez egongo direnik euren lanpostuan. Horregatik zioen Arrietak lan merkatuko baldintzen analisi bat egitea zaila dela oraintxe.

Soldaten igoera

Egoera ekonomikoa hobetzen ari dela diote, ordea, datu makroekonomikoek. Bada, LHKren txostenak bildu duenez, hobekuntza hori langileen soldatetan ere nabaritzen ari da. Izan ere, 2017tik 2018ra behargin gehiago zeuden Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta, gorakada horrekin batera, enpresetako soldata gastuak ere gora egin zuten. Era horretan, aurreko urteetako joera bati amaiera eman zitzaion iaz. «Horrek erakusten du ekonomiaren hobekuntza soldatetan nabaritzen hasi dela», azaldu zuen Arrietak.

Horretan eragin zuzena izan du lan hitzarmen gehiago sinatu izanak. Txostenean biltzen denaren arabera, hiru lurraldeetan iaz sinatu ziren itunek soldaten batez besteko %1,86ko igoera biltzen zuten. KPIaren batez besteko hazkundea, berriz, %1,8 izan zen. Horregatik, beharginek jasotzen duten ordainetan egokitzapen bat egon dela azpimarratu zuen Arrietak, eta hori lan merkatua hobetzen ari delako sintomatzat hartu zuen.

Edozein modutan, aurrera begira kontuan hartu beharreko erronkak jarri zituen mahai gainean: besteak beste, demografiaren beheranzko bilakaera. Bete beharko diren lanpostuetarako langileak erakartzeko neurriak hartzeko eskatu zuen.]]>
<![CDATA[Bost greba egunera deitu dute Bizkaiko metalean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1888/014/002/2019-07-16/bost_greba_egunera_deitu_dute_bizkaiko_metalean.htm Tue, 16 Jul 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1888/014/002/2019-07-16/bost_greba_egunera_deitu_dute_bizkaiko_metalean.htm
Sindikatuen arabera, zaila ematen du, patronalak ez dauka-eta negoziatzeko inolako borondaterik. «Ez dago bilera berririk egiteko egunik; FVEMen utzikeria eta zabarkeriaren adibide argi eta garbia da». Atzo esan zutenez, patronalak berak hartu zuen hitzordua proposatzeko konpromisoa, baina ez zaie heldu halakorik. Negoziatzeko datarik gabe joko dute, beraz, grebara.

Deialdi horri ohar bidez erantzun zion FVEMek, lanuztea egitea «arduragabekeria hutsa» dela esanez, eta sindikatuek euren proposamena ezarri nahi dutela salatu dute. Maiatzaren 10ean plataforma bat osatu zuten sindikatu denek proposamen bakarra eramateko negoziaziora. Patronalak salatu zuen, ordea, sindikatuek ez dutela ezer berririk mahairatu ordutik, eta FVEMek negoziatzeko borondatea baduela argitu zuen, langileen ordezkariek diotena gezurtatuz.

Sindikatu deitzaileen arabera, patronalak behin eta berriro eskatu zien plataforma komun bat osa zezatela, eta hala egin dutenean ezezkoa besterik ez dutela jaso azaldu zuten. Begi bistakoa da, beraz, alde biak gero eta urrunago daudela. Ez daukate deialdirik beste bilera baterako, eta negoziatzeko proposamen berririk ez egitea ere leporatzen diote elkarri. Sindikatuek zalantza egiten dute, ordea, FVEMek gatazkaren irtenbiderik nahi ote duen: «Gatazka luzatu nahi duela ondorioztatu dugu, alegia, ez duela konponbiderik nahi». Era berean, Eusko Jaurlaritzaren jarrera ere salatu dute, «ez baitu inolako jarrerarik hartu».

Iraileko eta urriko bost greba egunen aurretik, ordea, mobilizatzen segituko dute. Ostegun honetan Bizkaiko eskualdeetako erreferentziazko enpresetan elkarretaratzeak egingo dituzte. Bilbon, Elecnorren; Muskizen, Petronorren; Erandion, Astilleros Muruetan; Durangon, Layde Steelen; eta Igorren, Orman.]]>
<![CDATA[Akuikultura, arrantzaren aukera etorkizunerako]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2073/011/001/2019-07-14/akuikultura_arrantzaren_aukera_etorkizunerako.htm Sun, 14 Jul 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/2073/011/001/2019-07-14/akuikultura_arrantzaren_aukera_etorkizunerako.htm
«Portuetan ontzi gutxiago dabiltza, eta jarduera gutxiago daukate, gainera; horregatik, era honetako proiektuek lanpostuak sortu ditzakete, eta etorkizuna daukatela ikusten da». Txomin Lasarte Matxitxako Moluskoak proiektuaren kudeatzailea da, Amarrak muskuilua merkaturatuko duen enpresa publiko-pribatuarena. Azti, Lekeitio eta Ondarroako kofradiak, Gipuzkoako kofradien federazioa eta Arrankoba eta Itsaskorda enpresak daude egitasmo horren atzean. Izan ere, Mendexako (Bizkaia) kostan muskuilua ekoizten hastekoak badira, aurretik ikerketa lan handia egin delako izan da.

Duela zortzi urte hasi zen Azti muskuiluak hazteko aukera lantzen, eta, posible zela ikusi zuenean, proiektua bideratzeko aukera zabaldu zuen. «Itsas zabalean muskuiluak hazten ditugun moduan ez dut uste munduan inork ekoizten dituenik». Berritzailea da proiektua horregatik, Lasarteren hitzetan.

Hiru aste inguru barru iritsiko dira euskal kostaldean ekoitzitako lehen muskuiluak arrandegietara eta jatetxeetara. «100 tonako ekoizpenarekin hasiko gara, eta epe motzean 500-600 tona ingurura iritsi gaitezkeela aurreikusten dugu». Zortzi urte barru 1.000 tona ingurura iritsiko dira, eta datorren urtean ostrak ere hazten eta merkaturatzen hastea espero du. Arrantzaren dibertsifikazio horren lekuko izan daiteke, beraz, Matxitxako Moluskoak egitasmoa.

Aukerak eta zailtasunak

Etorkizunerako ildo hori garrantzitsua dela aitortu arren, Leandro Azkue Jaurlaritzako Arrantza zuzendariaren arabera, zaila da halako proiektuak aurrera ateratzea, «gihar finantzario handia» eskatzen duelako; inbertsio handiak egin behar direlako halako egitasmo bat aurrera ateratzeko, eta, azaldu duenez, irabaziak urte askoren buruan iristen direlako. Horrela ulertu behar da, beraz, muskuiluak ekoizteko proiektuan hainbeste enpresa eta ikerketa zentrok bat egin izana. Urkulluk etorkizuneko bidea izango dela esana badu ere, Azkuek gaineratu du zailtasun handiak daudela euskal kostaldean arrainen akuikultura ekoizpena errotzeko.]]>
<![CDATA[Jaialdirik ez barraren atzean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/009/001/2019-07-13/jaialdirik_ez_barraren_atzean.htm Sat, 13 Jul 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1872/009/001/2019-07-13/jaialdirik_ez_barraren_atzean.htm
Antolatzaileak, gainera, arazoak izaten ari dira zerbitzariekin. Eragin gazte prekarioen plataformak jakinarazi duenez, behargin askok uko egin diote lan egitera joateari. Zerbitzarientzako ez baitago jaialdirik; plataformako kideen arabera, BBK Live antolatzen duen Last Tour konpainiak lan baldintza «prekarioak» ezartzen dizkie zerbitzariei.

Sare sozialetan kanpaina bat abiatu dute kritika hori zabaltzeko, eta «erantzun positiboa» izan duela azaldu du Mikel Ruiz Oar-Arteta Eragin plataformako kideak. Kanpaina horren eraginez, 40 garbitzaile inguru ez baitira Kobetamendira igo, eta hainbat zerbitzarik ere uko egin diote lanera joateari. Ondorioz, Eragin-ek esan du antolatzaileak azken unean jendearen bila ari direla. Plataformako kide batzuek Last Tourrekoei idatzi diete jakiteko zer baldintzatan ari diren zerbitzari horiek bilatzen, eta zeuzkaten susmo denak argitu dizkiete kontaktu horiek: «Ez diete kontraturik ere eskaintzen». BBK Liveko prekaritatearen aurka abiatu duten kanpainak, beraz, oihartzuna izan duela nabarmendu du.

Lan egitera joateari uko egiteaz gain, Eraginek jaialdian lan egin duten eta egiten ari diren pertsonen testigantzak bildu eta zabaldu ditu sare sozialen bidez. Hala dio bildutako testigantzetako batek: «Bilera eduki berri dugu Kobetamendin, lan baldintzen berri jasotzeko, eta hamar, hamabi eta hamazazpi ordu arteko lan txandak eman dizkigute; azaldu dutenez, gainera, ikuskariren bat baldin badator, gezurra esan behar diegu, esanez kontratua daukagula eta zortzi orduko txandak egiten ditugula».

Atzo lanean hasi eta dagoeneko Kobetamendira gehiago ez igotzea erabaki duen beste behargin baten mezuaren arabera, hamabi orduko lanegunak ezarri dizkiote, eta, kontratua eskatu arren, ez du ezer sinatu. «Lankide batek bero kolpe bat izan du, eta arduradunak ez dira gai izan bisera bat eta botila bat ur eramateko, ezin zutelako euren postua utzi; DJ batek bere emanaldia geratu eta bere bisera utzi behar izan dio. Oso surrealista izan da dena».

Prekaritatearen aurkako plataformak jaso dituen mezu gehienetan antzeko baldintzak deskribatzen dituzte: «Hamabi edo hamalau orduko ordutegiak dituzte; langile gehienak kanpotik etorritakoak dira; kanpinean egiten dute lo, eta lau edo bost euro artean kobratzen dute orduko. Bizkaiko ostalaritzako itunak hamar euro inguruko ordaina jasotzen du».

Last Tourrek salaketa horiei erantzun die komunikazio bulegoaren bidez: «Inguruko jendea kontratatzen saiatzen gara, eta, kanpotik baldin badatoz, aukera eskaintzen diegu nahi izanez gero kanpinean lo egiteko, doan». Lan baldintzei buruz galdetuta, argi azaldu dute langileek hasieratik dakitela zer lan ordutegi izango duten, eta zenbat irabaziko duten lanaren truke. «Hau da, inork ez dauka aurretik hitzartu gabeko lan baldintzarik; ez dute ordu gehiagoz lan egiten, eta ez dute kanpin batean lo egiten derrigortuta». Lanordu bakoitzeko zenbat ordaintzen duten galdetzean, erantzun dute informazio hori eskura ez dutela. Bilatu eta bidaliko dutela hitzeman arren, BERRIAk ez du informaziorik jaso.

Laguntza publikoa

Lan baldintza horien gordina salatu du Eragin taldeak, baina BBK Livek diru laguntza publikoa jasotzen duela kontuan hartuz gero egoera are larriagoa dela esan du Ruiz Oar-Artetak. Jaialdiak izenean Bilbao hitza eramateagatik 1,4 milioi euro jartzen ditu udalak, «baina ez dute bermatzen bertan lan baldintza duinak egongo direla». Horregatik, erakunde publikoei gutxieneko berme batzuk ezar ditzatela eskatu die plataformak. «Eurekin zerbait egitea pentsatzen ari gara».

Eraginek jakinarazi dituen lan baldintzetatik tiraka, Bilboko EH Bilduk galdera egingo dio Bilboko Udalari, jakiteko zenbatekoa den jaialdira bideratzen duen diru laguntza, eta zer neurri hartzen duen lan baldintza duinak bermatzeko. «Diru publikoa erabiltzen den heinean, uste dugu beharrezkoa dela Bilboko Udalak enpresa antolatzaileei eskatzea lan baldintza duinak bermatzeko; badakigu ekitaldi handien ondorioz sortzen diren lanpostuak kasu askotan prekarioak izaten direla, eta BBK Liven kasuan, salaketak egon dira».

LAB sindikatuak ere bere egin du Eragin plataformak egindako salaketa BBK Liveko langileen baldintzen inguruan, eta Bilboko Udalaren jarduna kritikatu du. «Azpikontratazioa eta prekarizazioaren finantzaketa dira EAJk eta PSE-EEk gidatutako instituzio publikoen ohiko praktika», esan du sindikatuak. Era berean, lan ikuskaritzari eskaera egin dio «hartu beharreko neurriak har ditzan». Gaur itzaliko dira BBK Live jaialdiko argiak, baina bertako lan baldintzek soka luzea ekarriko dute datozen hilabeteetan.]]>
<![CDATA[Kutxabanken kontrola aldundietara eta udaletara itzultzeko eskatu dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/008/001/2019-07-11/kutxabanken_kontrola_aldundietara_eta_udaletara_itzultzeko_eskatu_dute.htm Thu, 11 Jul 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1877/008/001/2019-07-11/kutxabanken_kontrola_aldundietara_eta_udaletara_itzultzeko_eskatu_dute.htm
Bankuak bilakaera hori izan ez dezan, plataformak eskaera bat egin zuen agerraldi publiko batean: akzioen jabetza euren jatorrizko jabeei itzultzea. «Hau da, Kutxabanken kontrola aldundiei eta udalei itzuli behar zaie, eta fundazioak kudeatzaile hutsak izan daitezela», esan zuen Ianire Landaluze ELAko ordezkariak. «Horrela, Euskaltelen gertatu den egoera tamalgarria berriz ere errepikatzea saihestuko genuke».

Aldundien eta udalen kontrola bermatzeaz aparte, BBK eta Vital fundazioak «demokratizatu» behar direla ere aldarrikatu zuten plataformako kideek, eta bi fundazioetako patronatuetan atzerapausoak eman direla salatu. Izan ere, hauteskunde politikoen ondoren osatuko den patronatu berrirako bi fundazioek egindako proposamenean bi alderdi ez daude ordezkatuta —EH Bildu eta Ahal Dugu—, ezta ELA eta LAB sindikatuak ere —CCOOk ordezkaritza dauka—.

Eredu gisa Kutxa fundazioa jarri zuen plataformak, bertan alderdi politiko denek dutelako ordezkaritza, eta eragile sozialek zein sindikalek parte hartzen dutelako patronatuan. «Erakunde publikoetan hauteskunde politikoak daudenean ordezkariak berritu egiten dira, bi erakunde hauetan izan ezik», esan zuen Landaluzek. BBK eta Vital fundazioek iraganean eredu «nahiko demokratikoa» zeukatela ere esan zuen, baina orain aukeraketa hori beste irizpide batzuen arabera egiten da.Botoen araberako ordezkari kopurua bermatu behar dela eskatu zuen plataformak, egun ez baita horrela gertatzen.

Irizpideak aldatzea

Horren adibidea Araban eta Bizkaian legoke: EH Bildu bigarren alderdia izan zen, baina bi lurralde horietako fundazioetan dauden alderdiek —EAJ, PSE eta PP— egindako proposamenaren arabera, ez luke ordezkaritzarik eskuratuko. Horregatik esan zuten erakundeak demokratizatu behar direla.

Hori dela eta, patronatuetako ordezkariak aukeratzeko irizpideak alda daitezela eskatu zuten, eta eragile sindikal, sozial eta kulturalek ere parte har dezatela. Gaur egun, patronatuetan hamabost ordezkari daude, eta horietatik hamabi foru eta udal hauteskundeen ondoren berritzen dira. Kutxabank Publikoa plataformak egindako proposamenean ordezkari denak aldatzeko eskatu dute, baina baita patronatuek kide gehiago izateko ere. Hamabostetik 21 izatera pasa daitezela: «Aurrezki kutxen eredu demokratikoagoa berreskuratzeko, ordezkaritza sindikal osatuagoa egotea beharrezkoa da, eta, horretarako, fundazioetako kide kopurua handitzea nahi dugu».

Aldaketa horrek ez luke eragingo egungo fundazioen funtzionamenduan aldaketa handirik, Mikel Kintana Ekoneuseko kidearen arabera. «EAJk ez luke gaur egun daukan nagusitasuna galduko, baina fundazioak demokratikoagoak izango lirateke, eta gizartearentzat hobea litzateke hori». Alegia, plataformak egindako proposamenean alderdiek jasotako botoen araberako ordezkari banaketa bat egingo litzateke, eta, horri esker, EAJk gehiengoa edukiko luke hiru fundazioetan. Eredu gardenago baten alde egiteko neurria izango litzatekeela argi esan zuen Kintanak.]]>
<![CDATA[LABek ohartarazi du lan gatazkek gora egingo dutela uda amaitzean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/011/001/2019-07-09/labek_ohartarazi_du_lan_gatazkek_gora_egingo_dutela_uda_amaitzean.htm Tue, 09 Jul 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1891/011/001/2019-07-09/labek_ohartarazi_du_lan_gatazkek_gora_egingo_dutela_uda_amaitzean.htm
Gatazken igoera horrek lan baldintzetan eragina izan duela azpimarratu zuen sindikatu abertzaleak. %19 egin zuten gora lan arloko gatazkek, eta egindako lan itunen kopurua %14 handitu zen. Bi aldagaien arteko lotura egin zuen Aranburuk: «Zenbaki horiek erakusten dute gatazkak dauden eremuetan lan baldintza hobeak lortzen direla». Horregatik, estrategia horri eutsi, eta borrokarako beharra aldarrikatu zuen LABek, ekintza sindikaleko txostena plazaratzean.

Lan gatazka horiek bultzatzeko, sindikatuak aliantzak sustatuko dituela aurreratu zuen idazkari nagusiak. ELArekiko harremanak oraindik ez dira era horretako batasun baterako egokienak, nahiz eta jakitun diren aliantza horrek indar handiagoa emango liekeela. Aliantza horretarako baldintza egokirik ezean, bestelako eragileekin ere elkarlanean aritzeko asmoa azaldu zuen Garbiñe Aranburuk. «Borrokak ez dira bakanak; prekaritate egoera bati erantzuten diote, eta sistema honi alternatiba bat eman behar bazaio, urrats berriak egin behar dira». Gainerako eragile sozial eta sindikalekin elkarlana sustatzen saiatuko dira hori dela eta.

Eragile sozialekin batera

Amaitu berri den ikasturteak aurrekoarekin parekotasun bat eduki du: mobilizazio sozialek indarra hartzen jarraitu dutela. Besteak beste, hor daude borroka feministak eta pentsiodunen astelehenetako manifestazioak. Pentsiodunek esan dute irailetik aurrera mobilizazioak areagotuko dituztela, eta azaroaren 14an lau orduko lanuztea egitea proposatuko diete sindikatuei. LABeko buruak onartu zuen mugimenduko kideekin hitz egiten ari direla deialdi horrekin bat egiteko.

Sindikatuak ez du baieztatu parte hartuko duen ala ez mobilizazio horretan, baina esan zuen pentsio duinen alde lan egiteko bide gehiago daudela. «Pentsio duinen aldeko borroka ez da ordain hori jasotzen dutenen borroka bakarrik; lan baldintza prekarioak dituzten langileek etorkizunean pentsio prekarioak jasoko baitituzte». Pentsiodunen borrokak lantegietan jarraipena eduki beharko lukeela uste du Aranburuk.

Pentsiodunekin, mugimendu feministarekin edota gazte zein etorkinekin borroka bateratuak egin nahi ditu sindikatuak, «mobilizazio orokorragoak» nahi dituelako. «Deialdi orokorragoek lagunduko dute lantokietako borrokak sustatzen eta sistema justuago bat sortzen». Beste kolektiboekin partekatzen dituzten aldarrikapenak ere defendatuko ditu LABek, beraz.]]>
<![CDATA[Xingola marroia gutxiago hedatu da pinuetan, lehorragoa izan delako negua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/013/001/2019-07-06/xingola_marroia_gutxiago_hedatu_da_pinuetan_lehorragoa_izan_delako_negua.htm Sat, 06 Jul 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1872/013/001/2019-07-06/xingola_marroia_gutxiago_hedatu_da_pinuetan_lehorragoa_izan_delako_negua.htm
Iaz pinudien herenei kalte egin zien gaitzak, eta horrek zuzenean jo zuen sektorea. Izan ere, hiru lurraldeetako egur ekoizpenaren %81 zuhaitz espezie horri dagokio.

Gehien ustiatzen den espezieari zuzenean eragiten dion gaixotasuna ikusita, baso jabe askok mozteko baimenak eskatu dituzte. Azkarateren esanetan, ordea, baimen horiek eskatu eta basoak moztu arte denbora asko behar izaten da, eta, iaztik gaur egundaino baimen eskaerak gora egin badu ere, oraindik ez daukate mozketen datu zehatzik.

Dena den, aitortu du begi bistakoa dela gehiago mozten ari dela. Horrek egurraren prezioan izan zezakeen baino eragin txikiagoa izan du, sektorean «ahalegin berezia» egin delako prezioak ez jaisteko. «Erosleek izan zezaketen tentazio hori, baina haien kalterako izango litzateke luzera begira, eta, prezioak apur bat jaitsi badira ere, eutsi egin diote oro har».

Lantzeko ildo berriak

Egurraren sektoreari zuzenean eragin dio xingola marroiaren gaitzak, baina, Baskegurreko zuzendariaren arabera, klima aldaketarekin gaitz gehiago azalduko dira Euskal Herriko basoetan. Alegia, azaldu du argi eduki behar dela egoera hori etorriko dela. Alde horretatik, gaineratu du basogintzak gaur egun egiten duen baino askoz gehiago egin dezakeela klima aldaketaren aurka borrokatzeko: «Hemen, zuhaitz espezieei buruzko eztabaidak nagusitzen dira, zein espezie den egokiagoa eremu batean eta zein ez. baina apenas hitz egiten den plastikoa ordezkatu dezakeen eta egurrarekin ekoizten den biozelulosari buruz». Edo egurrezko eraikuntzari buruz, edo biomasari buruz. «Berrerabilgarria den produktu bat da, eta petroliotik eratorritako produktuak ordezkatu daitezke».

Datozen urteetan euskal basogintza eta egurgintzak ildo horretan lan egin dezakeela zehaztu du Azkaratek, eta gogora ekarri ezen, Europa erdialdeko herrialdeetako baso dentsitatea edukita ere, ez dela egiten eremu horretan egiten den egur erabilerarik. Horregatik, esplikatu du aurrerantzean egurraren sektorea dibertsifikatzeko egingo dutela lan.]]>
<![CDATA[«ALBAk zaila du aurrera egitea Venezuelaren egungo egoerarekin»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1903/012/001/2019-06-15/albak_zaila_du_aurrera_egitea_venezuelaren_egungo_egoerarekin.htm Sat, 15 Jun 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1903/012/001/2019-06-15/albak_zaila_du_aurrera_egitea_venezuelaren_egungo_egoerarekin.htm
'Helms-Burton legea': Kubako Aro Berezia itzultzera doa? izeneko hitzaldiak eskaini dituzu. Lege horren hirugarren artikulua aplikatu duen lehen presidentea da Trump, iraultza garaiko nazionalizazioei eragiten diena. Aro berezira itzultzeko arriskua al dago?

Aplikazio horrek ahulgune batzuk baditu. Legean diote konfiskazio bat egon zela, baina errealitatean nazionalizazio bat egon zen, bere kalte-ordainekin. Kontua da bere garaian kalte-ordain hori ez zutela onartu. 1960ko abuztuan AEBetako Gobernuak Kubako inbasioa prestatuta zeukan; beraz, pentsatu zuen zertarako negoziatu behar zuen, ez bazuen asko iraun behar. Inbasioarekin gobernua erori eta arazoa amaituko baitzen. Ez zen horrela izan, eta konpentsazio gabe geratu ziren. Nazionalizatutako enpresa europarren kalte-ordainak ordaindu ziren, ordea. Suitzarekin hasi zen ziklo hori, eta Espainiarekin amaitu zen 1986an. Zuk ez bazenuen kalte-ordaina jaso, ezin duzu 60 urte geroago esan ez zizutela ordaindu. Horregatik fede gaiztoz ari dira batzuk.

Atzeraldi ekonomikoa etortzeko arriskurik ez duzu ikusten?

Ez, atzeraldirik ez, baina bai hazkunde tasa txikiagoak. Guk herrialdearen garapenerako prozesua lortzeko %5 eta %7 arteko hazkundea behar dugu. Hau da, inbertsioetarako korronte handi bat behar da, eta testuinguru honetan ez da desagertuko inbertsio hori, baina bai, gelditu egingo da denbora tarte batez.

Nola eragiten ari zaizue Venezuelako egoera politikoak? Azken batean, zuen aliatu nagusietako bat baita.

Venezuelarekin lotu nahi gaituzte orain. Tira, hogei urte daramatza gobernu bolivartarrak indarrean, eta orain esan behar didazu guk eusten diogula Maduroren gobernuari? Hori ez du inork sinesten. Bide batez, Venezuelan konfrontazio egoera luze baterako egokitzen ari dira, ikusi baitute ez duela ezertarako balio izan Guaidoren estatu kolpe saiakerak, ezta kolpe humanitarioak ere. Ikusi beharko da nola amaitzen den, baina ez da aldaketa handirik egongo ez badago esku hartze militarrik. Eta ez dirudi halakorik gertatuko denik. Baina bai, eragiten digu, nahiz eta orain ez den gure merkataritza bazkide nagusia.

Txina ere hor dago, bai.

Txina sartu da lehen postuan; bigarrenean dago Venezuela; hirugarren Espainia; laugarren Kanada, eta bosgarren Brasil. Espero dugu Brasil jaitsi egingo dela, eta Errusia sartuko dela, indarrez baitator. Aldaketa hori aurreikusten da, eta egun Venezuelak ematen ez digun petrolioa Errusiari erosten diogu.

Petrolioaren merkatuan Venezuelako ontziak zigortu ditu Trumpek. Nola eragiten dizue?

Badago Venezuelak ordaintzen duen petrolioa, baina han ekoizten ez dutena. Errusiatik dator, Singapurretik... Mundu osoa zigortu beharko lukete petrolioa Kubara iristea oztopatzeko.

Brasil aipatu duzu lehen. Lularen atxiloketarekin lotutako eskandalua lehertu da aste honetan. Latinoamerikan ezkerrak galdutako gobernuen sinbolo izan zen Brasilgoa. Beldur zara Kuba bakartuago geratuko ote den?

Ez dut uste. Gauzak ez daude 1990eko boom neoliberalera itzultzeko moduan. Aldaketa negatibo asko daude, baina baita positiboak ere. Mexikok, esaterako, Kubaren eta Venezuelaren aurkako lehen lerroko estatua izateari utzi dio, eta Latinoamerikako bigarren herrialde garrantzitsua da. Bestalde, eskuinaren boterea ere ez dago hain egonkortuta. Bolsonaroren gobernua ere ez da hain funtzionala izaten ari Brasilgo burgesiarentzat eta erabaki guneentzat, eta akaso ez du legegintzaldia amaituko. Lenin Morenoren kasua ere oso argia da, armen truke saldu da Ekuadorren aurkako interesen alde, eta hauteskunde berrietan Correaren ildoak indarra hartuko duela dirudi. Prozesu batzuk alde batera doaz, eta beste batzuk, beste aldera. Ez dut uste bakartze egoera batera joango garenik.

Kuba non ari da bilatzen merkataritza aliatuak? Mexiko, esaterako?

Venezuelarekin ez ezik, harreman ona daukagu Argentinarekin, Mexikorekin eta Panamarekin ere. Ez Venezuelarekin bezainbeste, baina han petrolioaz gain ez dago beste ezer erosterik. Ezin dugu merkataritza integrazioaz hitz egin, deseginda dagoelako. ALBA itunak zaila du aurrera egitea Venezuelaren egungo egoerarekin. Merkataritza sistema ia denek dute ardatz bat, eta ALBAk Venezuelarena zuen. Hori desagertu denean desagertu da integrazio sistema.

Venezuelari egiten dioten presioarekin, tiro bakarrarekin bi herrialderen aurka egin nahi al dute?

Bai, baina Errusiaren erresistentzia inportante bat topatu dute. Putinek esan du interesak dituela Venezuelan, armamentua saldu diotela, eta dauzkaten kontratuak bete behar dituztela. Eta orain txinatarrek ere interesak dituzte. Errusiak ere esan du inbasio militarrik ez duela onartuko.

AEBek Kubako turismoari jarririko mugei buruz Kubako Gobernuak esan du neurri horiek porrot egingo dutela. Ez al dauka gehiago galtzeko Kubak, ikusita zein mendekotasuna duen ekonomiak turismoarekin?

Epe motzera eragina izango du, noski. Milioi erdi bisitari jasotzen ari ginen gurutzaontzien bidez lehen lauhilekoan, baina turismo hori jaisteak eragin txikiagoa izango luke ekonomian, bidaiariek batez beste 50 dolarreko gastua egiten dutelako bakarrik [44,6 euro]. Lekuan bertan lotan geratzen den turismoak eragin handiagoa du.

Interesgarriagoa ere bai, orduan.

Noski. Hor badauzkagu gabezia batzuk, ordea. Logela asko egin dira, baina okupazio indizea oraindik txikia da, %56 inguruan gaude oraindik. Nik uste gauza gehiago egin behar dela horiek betetzeko. Gaur-gaurkoz, oso lotuta gaude zerbitzu denak bateratzen dituen ereduan —dena barne ereduan—; turista hoteletik ateratzen ez den bitartean, gastua gutxienekoa da, eta bere kostu guztiak hotelak ordaintzen ditu. Hotel horietatik atera eta jolas parke batera, kabaret batera, ibilaldietara edo bestelakoetara atera behar da. Dibertsioari dagokionez, Habanan ez dago kabaret berririk, duela 60 urte zeuden berdinak daude. Sortu behar dira berriak; turismoaren eskaera bat da.

Ez al da arriskutsuegia ekonomia turismoan bakarrik oinarritzea?

Tira, hori izan da eduki dugun bide bakarra. Hori, eta eskulan kualifikatuaren esportazioa. Turismoa 1986an hasi zen garatzen, jakitun zer arrisku izan genezakeen horrekin: drogaren hedapena edo prostituzioa. Baina garai horretan sobietarrek esportazioaren prezioak jaitsi zizkiguten, eta dirurik gabe geratu gintezkeen. Gaur egun ere arriskuak daude, baina ez daukagu beste alternatibarik. Nikelarekin edo azukrearekin ez dugu eskulan kualifikatuarekin edo turismoarekin lortzen dugun diru sarrerarik lortzen. Beraz, ezin diogu gaur egun horri muzinik egin.

Turismoak berak beste arrisku bat ere ekar lezake: Kuban klase sozial berri bat sortzea, ezta?

Gaur egun Kuban diru sarreren ezberdintasuna ez du turismoak eragiten, baizik eta kanpotik jasotzen den diruak. Aukera hori 1993an baimendu zen, Aro Berezian. Informalki existitzen zen, baina formalki orduan onartu zen. 1995ean 537 milioi dolar [480 milioi euro] jaso zituzten kanpoan familia zuten kubatarrek, eta iaz 3.000 milioi dolar inguru [2.675 milioi euro]. Diru hori bertako txanponera aldatzen denean, 25 aldiz biderkatzen da, eta horrek eskaera handitzen du. Kubatarren %25-30ek jasotzen du kanpotik diru iturriren bat. Beraz, turismoak ezberdintasunak eragiten ditu, baina kanpotik dirua jasotzen dutenen eta ez dutenen artean sortzen dira handienak. Irtenbidea ez da kanpoko diru iturri hori ezabatu edo hari jazartzea, baizik eta inbertsio funts misto bat sortzea.

BERRIAk egindako elkarrizketa batean Mariela Castrok bai ikusten zuen arrisku hori, turismoan dabilen norberaren konturako langileen artean klase sozial berri bat sor zitekeela.

Estatuarentzat lan egiten duten langileen soldatak ere eguneratu behar dira, gaur egun izoztuta baitaude. Orduan, norberaren konturako langile batek zu baino gehiago irabazten du. Nire bi alabak halako langileak dira, adibidez. Lan egin beharra daukate, baina euren zergak ordaintzen dituzte, eta nirea baino soldata hobea daukate. Langile ez-estatalen soldaten zergak gaur egun ogasunak dituen diru sarreraren %13 ordezkatzen du. Horrek ez du eragiten herrialdean. Zergatik? Kubako zerga indartsuena zirkulazioarena baita, hau da, produktuaren prezioari atxikitzen zaiona. Eta orain eztabaidatzen ari da ea zerga zuzenen sistema batera igaro behar ote den, zeharkako zergetan oinarritu beharrean. Izan ere, gaur egun biztanle guztiek ordaintzen dute kopuru bera, eta bien bitartean gehiago irabazi eta zerga gutxiago ordaintzen ari den jendea dago. Iraultzaren giza kapital gehiena, ordea, hezkuntzan eta zientzian oinarritzen da, eta hor soldatak izoztuta daude.

Soldata horiek eguneratu beharko dira, orduan.

Bai; bestela, jendeak alde egingo digu.]]>
<![CDATA[«Lanera noa Cadizera, bai, baina etxetik bota nauten irudipenez»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/016/001/2019-06-09/lanera_noa_cadizera_bai_baina_etxetik_bota_nauten_irudipenez.htm Sun, 09 Jun 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1951/016/001/2019-06-09/lanera_noa_cadizera_bai_baina_etxetik_bota_nauten_irudipenez.htm
Bere errotik erauzi izan balute bezala doa Cadizera, behartuta. Navaleko garabiak geldirik daude 2017ko urriaz geroztik, eta langile denak joan den martxoan kaleratu zituzten. Baina badute alternatiba bat, duela hamahiru urte ontziola pribatizatu zenean akordio bat egin baitzuten CCOO eta UGT sindikatuek SEPI Espainiako enpresa industrial publikoak biltzen dituen sozietatearekin. Lantegia inoiz itxiko bazen, beharginek aukera izango zuten ontziola publiko batera joateko. Cadiz, Cartagena (Espainia) eta Ferroleko (Galizia) ontziola publikoen artean aukeratu dezakete, beraz.

Kaleratu zituzten 173 langileetatik 150ek daukate ontziola publiko batera joateko berme hori, eta abenduaren 31 baino lehen jakinarazi behar diote Navantia ontziola talde publikoari zein lantegira joan nahi duten. «Nik lehenago hasi nahi nuen lanean, maiatzean amaitu zitzaidalako langabezia saria, eta diru sarrera bermatzeko errenta jasotzen hasi nintzelako». Baina Navaletik kaleratutako lehen langileak hilaren 17an hasiko dira beharrean ontziola publikoetan. Eta horien artean dago Pineda.

«Kalean askok diote pribilegiatu batzuk garela, lana bermatuta daukagulako; bai, baina etxetik mila kilometrora joan behar duzu, eta berriz ere hutsetik hasi. 30 urte dituzunean, akaso pozik joango zinateke, baina adin honekin asko kostatzen da». 51 urte ditu Pinedak. «Nik behintzat ez daukat seme-alabarik, eta nire gurasoek oraindik ez dute zaintzarik behar; baina lankide batzuen kasua ez da hori». Asko Ferrolera joango dira, gertutasunagatik, baina Pinedak Cadiz aukeratu du: «Eguzkia behar dut nik, eta Ferrolen hemen baino eguraldi okerragoa egiten du».

Bizitza berri bat hasiko du han, eta lagun baten bidez pisua lotuta dauka dagoeneko. Sestaon familia, lagunak eta bikotekidea utziko ditu. «Nik etxea ordainduta neukan; ez neukan inolako kargarik; gauza bakarra falta zitzaidan: lan egin eta bizi ahal izatea. Baina nire etxetik bota naute; horrela sentitzen naiz».

Bi urteko nekea gainean

Astebete barru lan berrian hasteko bezperan egongo da, eta, hala ere, gaur-gaurkoz oraindik ez du sinesten egoera horretan dagoenik. «Moduren batera edo bestera Navalek iraun ahal izango zuela pentsatzen genuen, edo pentsatu nahi genuen; baina, azkenean, dena hautsi da, eta bizitza berri bat hasi beharko dugu hutsetik. Dena den, joateko gogoz ere banago, azken urte eta erdian bizi izan dugun estutasun hau amaitu dadin nahi baitut, eta lanean hasi». Dioenez, hilabeteak baitaramatza apenas lorik egin gabe. «Dena ondo antolatuta edukitzea gustatzen zait, eta ezegonkortasun egoera honekin ezin nuen lorik egin. Prozesu guztia oso gogorra eta nekagarria izan da».

Nekeaz gain, amorrua ere sentitzen du, Navaleko krisia hasi zenetik denbora galdu izanaren irudipena baitauka: «Txarrenean aukera bat geneukan: ontziola publiko batera joatea lanera. Bi urteko neke guztien ondoren zein aukerarekin geratu gara? Hasieran geneukan berberarekin! Ez dugu ezer aurreratu denbora tarte horretan guztian».

Horrek sorrarazten dio amorrua, baina baita erakunde guztiek bizkarra eman dietelako ere. Hala sentitzen baitu. «Jo beharreko ate denak jo ditugu, eta mahai gainean proposamenak jarri ditugu». Eusko Jaurlaritzari eta Espainiako Gobernuari behin eta berriro eskatu diete ontziolaren kargu egin zitezen, baina Europako mandatuak aipatu izan dituzte erakundeek aukera hori baztertzeko. «Txosten juridiko bat eskatu genuen aukera hori bideragarria zela erakusteko. Bruselara ere joan ginen, eta han oniritzia jaso genuen. Baina aukera horri ere ezetz esan diote. Horregatik diot bakarrik sentitu garela, inork ez gaituela babestu. Maleta hartu beste aukerarik ez zaigu geratu».

Inbertitzaile pribatu bat babestuko zutela errepikatu izan du Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuak behin eta berriz. «Baina guk bagenekien inbertitzailearen kontu hori fikzioa zela; ontziola erabat ixten denean, orduan etorriko dela benetako inbertitzailea. Navaleko langile ginen arte ez da interesik egon, eta orain epaitegietako prozesua amaitu ondoren ixten dutenean, orduan azalduko da, gu kanpoan gaudela. Gainera, esaten dutenagatik, dagoeneko badago inbertitzaile bat ontziolaren jabetza hartuko lukeena». Inbertitzaile hori azaltzen denean, litekeena da lantegian berriz ere ontziak egitea. «Amorrazio handia emango lidake horrek».

Sestaotik alde egiteko maleta prest baitauka, eta iraganeko Ezkerraldea gogoan duelako oraindik. Babcock Wilcox, Naval edo Labe Garaiak boladan zeuden garaiak. Orain, horien hondakinetan supermerkatuak zabaldu dituzte, eta Amazonek esan berri du banaketa gunea zabalduko duela Babcocken lantegi zaharrean. «Zer dirurekin erosiko du jendeak supermerkatu horietan? Industriak ematen du aberastasuna!». Sestaok 40.000 biztanle ere izan zituela gogoratu du; 27.000 ditu orain. «Lanagatik alde egingo duen beste bat gehiago naiz ni».]]>
<![CDATA[Eskualde bat bideratzeko deia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2820/017/001/2019-06-09/eskualde_bat_bideratzeko_deia.htm Sun, 09 Jun 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/2820/017/001/2019-06-09/eskualde_bat_bideratzeko_deia.htm
Zenbakiek ere erakusten dute Gonzalezek irudikatutako errealitatea. %16ko langabezia tasa dauka eskualdeak, eta 39.000 pertsonak lan baldintza prekarioak dituztela salatu zuten martxaren antolatzaileek. «Merkataritza gune handien aldeko apustuak kalte larriak ekarri ditu Ezkerraldera; gaur-gaurkoz, 1.700 pertsonak egiten dute lan era horretako guneetan».

Eta galdera egin zuen ostera pentsiodunak: «Amazoni ateak zabaltzen zaizkio, eta lanpostuak sortuko dituztela esaten dute. Asko jota 90 pertsonarentzako lana ekarriko du banaketarako gune horrek; baina Navalentzako lan egiten zuen azpikontrata batek bakarrik langile gehiago zituen-eta! Zer ari gara sortzen?».

Horregatik, azken urteetan Ezkerralderako egin diren politikak salatu zituzten atzoko martxan. «Hemen ez baldin badira lanpostu egonkorrak sortzeko benetako politikak hartzen, inguru hau guztia pikutara joango da. Baina horretarako kalera atera beharra daukagu, eta begiratu plaza honetan zenbat pertsona gauden». Sestaoko Kasko plazan martxa abiatu aurretik ehun pertsona inguru zeuden. «Honek ere erakuts dezake jendeak itxaropen txikia duela egoera aldatzeko», zioen tristuraz.]]>