<![CDATA[Lander Muñagorri Garmendia | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 06 Dec 2021 19:36:03 +0100 hourly 1 <![CDATA[Lander Muñagorri Garmendia | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[80 urtetik gorakoak, ugariago ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1972/006/001/2021-05-20/80_urtetik_gorakoak_ugariago.htm Thu, 20 May 2021 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1972/006/001/2021-05-20/80_urtetik_gorakoak_ugariago.htm alt="" src="https://www.berria.eus/argazkiak_jarraia/uploads/2964ad43ef.png" />   Finean, desoreka baten ondorioa da 80 urtetik gorako pertsonek biztanleria osoan duten pisua handitzea. Esnaolak dio egitura demografiko egoki baten gabeziaren adierazle dela, «belaunaldi gazte eta zaharren arteko oreka apurtzen denean agerian geratzen dena». Arazoa ez baitira adinekoak, baizik eta gazterik eza, edo gazte gutxi dagoela, oreka demografikoari eutsi ahal izateko: «Gazteagoei baitagokie zaintza bere zabaltasunean». Desoreka horren oinarria gerraondoko erabaki sozioekonomikoetan topatu du: «Gogoan hartu behar ditugu, batetik, garai bateko hazkunde demografikoa eta, bestetik, petrolioaren krisiak eragindako atzeraldia. Horrekin batera, biztanleria mugiarazi duten prozesu sozioekonomiko konplexuak ere badaude». Alegia, joan den mendean, hazkunde demografikoaz gain, atzeraldiak ere izan ziren euskal gizartean, eta horrek eragin du 80 urtetik gorakoen kopurua handitzea. 1970eko hamarkadaz geroztik jaiotza tasak behera egin du, eta Esnaolak aurreikusi du baby boom-eko belaunaldia zahartu ahala gainzahartzearen tasak gora egingo duela etorkizunean. Gaur-gaurkoz, Europako Batasuneko gainzahartze tasatik gora dago Euskal Herria: kontinenteko batezbestekoa %5,9 da, eta Italia (%7,4) eta Grezia (%7,2) soilik daude Euskal Herriko zenbatekoaren gainetik. Pareko proportzioa dute Alemaniak (%6,8) eta Portugalek (%6,6). Desoreka demografiko hori, beraz, Europan ere hedatua dagoen joera bat da, Mendebaldeko gizarteen bereizgarrietako bat ere badelako. Gainzahartzean eragiten duen faktore azpimarragarria da desoreka demografikoa, baina, horrekin batera, bizi itxaropena handitu izanak zuzeneko eragina dauka. Euskal Herrian 84,5 urtekoa da, kontinenteko handiena: Europako Batasuneko batezbestekoa 81,3 urtekoa da. Beraz, desoreka demografikoari bizi itxaropen handia gehituz gero, gainzahartze tasaren goranzko joera da emaitza. Herritar gehien bizi diren eremuetan dago 80 urtetik gorako biztanle gehien. Are, hiriguneak Euskal Herriko gainzahartze tasa gainditzen du, %7,3ko tasarekin; landa eremuak %7koa du, eta tarteko hiriguneak, %6,6koa. «Fenomenoak hainbat erpin ditu: batetik, non metatu den hazkundea garai batean, eta bestetik, zein eremuk ez duten aukerarik eskaini gazteak errotzeko; ez da ahaztu behar hiriguneetan dagoela adinekoentzat zerbitzu eta azpiegitura gehien». Hirietara migratu zutenen presentziak eragin du egoera hori, baina baita zaintza hurbil edukitzeak ere: «Zaintzak bideragarriagoak izateko seme-alabak gertu izan nahiak ere eragin du». Industriak erakarrita hustu ziren herrietan eta eskualdeetan ere handitu egin da 80 urtetik gorakoen kopurua. «Nafarroa Garaian, esaterako, herri txikienak ari dira nozitzen egoera larriena, Iruñerrira bideratu direlako aukera guztiak hainbat hamarkadatan». Ikusi besterik ez dago, bestela, Pirinioetako, Zangozaldeko eta Montejurrako eskualdeetan gainzahartzeak izan duen bilakaera: «XX. mendearen erditik aurrera Mediterraneo isurialdeko zenbait eremuk industria bizkor garatu zuten, eta landatik eremu horietara migrazio fluxu handia joan zen. Migratzaile horien sorterrian gainzahartzea oso handia da egun, bitarteko belaunaldiek alde egin zutelako eta, gainera, luzaroan ez dituztelako belaunaldi berriak egonkortu». Nafarroako eskualde horien antzeko egoera dute Zuberoak eta Arabako Mendialdeak eta Ibarrek. «Gainzahartzea despopulazioaren eskutik dator», eta horrek are egoera makurragoan utzi ditu herriok. 1940ko hamarkadan, herrigune ertainek pizkunde industriala izan zuten Bizkaian eta Gipuzkoan, eta, horren ostean, jaiotza tasa handia izan zuten. «Orain, belaunaldi horiek zahartzen ari dira. Denboran belaunaldien ordezkapen orekatua mantendu duten eremuetan ez dago gainzahartzearen arrasto berezirik». Horregatik, bi lurraldeotan, gainzahartzearen bilakaera nahiko parekoa izan da eskualdez eskualde. Dena den, desindustrializazio prozesuak erasandako herri batzuetan -Sestao, Basauri, Portugalete (Bizkaia), Laudio (Araba) edo Eibar (Gipuzkoa)- gainzahartze tasa handia da. Bi fenomeno ezberdin Joera orokor horien aurka doazen bi adibide ere badaude euskal geografian. Trebiñu (Araba) da horietako bat: Euskal Herriko eskualde bakarra da gainzahartze tasak behera egin duena hogei urtean. Kasu berezia dela dio Esnaolak: «gizarte zerbitzuak Gaztela Leonen [Espainia] ez izatearren, adineko pertsonak Arabako beste eskualde batera joaten baitira bizitzera». Arabako Mendialdearen eta Ibarren artean dago konderria, eta bi eskualde horietan Euskal Herriko batezbestekotik gora egin du 80 urtetik gorako biztanleen kopuruak. Lapurdiko kostaldeko fenomenoa ere berezia da. Migrazio handia du inguruak: Ipar Euskal Herriko biztanleen %40tik gora kanpoan jaiotakoak dira, baina proportzio hori hamar puntuan emendatzen da Miarritzen, Hendaian, Angelun eta Baiona inguruko eremuan. Migrazio horien tipologia, ordea, berezia da: «Migrazio fluxuak, oro har, lan adinean diren pertsonek osatu ohi dituzte, baina Ipar Euskal Herria, bereziki Lapurdiko itsas hegia, kalitatezko erretiroa izateko gunea ere bada. Horrek adineko herritarrak erakartzen ditu». ]]> <![CDATA[Geldialdia, baita eskoletan ere]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1972/008/001/2021-04-22/geldialdia_baita_eskoletan_ere.htm Thu, 22 Apr 2021 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1972/008/001/2021-04-22/geldialdia_baita_eskoletan_ere.htm
Duela lau urte egindako neurketa da, eta txostenean jartzen badu ere 2020ko martxoan argitaratu dela, aurtengo urtarrilean plazaratu zen ikerketa. Ohiko aurkezpenik ez da egin, pandemiak atzeratu egin baitu datuen zabalpena, eta une honetan 2019koak lantzen ari baita Soziolinguistika Klusterra, Eusko Jaurlaritzaren enkarguz. Uda ostean ezagutaraziko dituzte datu horiek, ziurrenik. Orduan ikusiko da 2017ko geldialdiak jarraipenik duen eta atzeraldian sartuko ote den eskolako euskararen erabilera, ala salbuespeneko urtea izan zen ordukoa.

Arrue ikerketaren azken txostenean emandako datuak adierazgarriak dira. 10 urteko haurren %62 aritzen ziren beti euskaraz gainerako ikasleekin gelan, eta irakaslearen presentzia desagertzen zenean, jolaslekuan, erabilera %33ra jaitsi zen. Bi urte lehenago egindako neurketan, baina, bi eremu horietan euskaraz beti aritzen ziren ikasleen kopurua handiagoa zen: %66 eta %34, hurrenez hurren. Erabilera tasa orokorra handiagoa izan zen, bi hizkuntzetan berdin aritzen ziren ikasleek eraginda. Ikasgelan zeudenean, erabilera %66,5ekoa izan zen, 2015ean baino bi puntu txikiagoa, eta jolaslekuko erabilera %41ean mantendu zen.

Adinean aurrera egin ahala, 14 urteko gaztetxoen artean ere, euskaraz aritzen direnen kopurua jaitsi egin zen 2017ko neurketan, eremu bietan: %26 aritu ziren beti euskaraz ikasgelan —2015ean baino lau puntu gutxiago—, eta %15 jolaslekuan —hiru puntu gutxiago—. Erabilera orokorra %37koa izan zen ikasgelan —puntu bat behera—, eta eremu formaletik kanpo, berriz, %21,8koa —ia bi puntu gutxiago—.

Azken datu horien arabera eskolako erabilerak behera egin bazuen ere, gizartean gehien mintzatzen den eremua da oraindik hezkuntza, eta, horregatik, hizkuntzarentzako arnasgune bat da. Arrue txostenak hori baieztatzen du bi urtean behin, eta hala erakutsi du 2017ko neurketan ere. Arnasgune dela agerian uzteko, ikerketan alderatu egin dute ikasleak zenbat aritzen diren euskaraz eskolan eta zenbat etxean. Hezkuntza arloari gaitasuna aitortzen dio «gizarteko batezbestekoa baino nabarmen euskaldunagoa den esparru bat sortzeko». Lehen Hezkuntzako laugarren mailako ikasleen %30ek erabiltzen dute euskara etxean; hau da, etxeko erabilerarekin alderatuta, eskolan handitu egiten da hizkuntzaren presentzia.

Baina gaitasun horrek baditu bere mugak, eta hala aitortzen dute ikerketaren egileek: «DBH 2ko ikasleen jolaslekuko ikaskide arteko erabilera askean, ikasleen hizkuntza erabilerak asko hurbiltzen dira etxeko abiapuntura edo gizarteko batezbestekora». Tasa orokorra ia %22 da jolaslekuan, eta etxeko erabilera, berriz, %21. Alegia, adin horretako gaztetxoen artean ez duela halako eraginik eskolako hizkuntzak.

Hizkuntza sozializazioaren ikuspegia txertatuz gero, zera dio ikerketak: «Adinarekin batera ikasleek euren sozializazioan aurrera egin ahala, gizartearen eragina indar handiagoz sartzen da eskolako ingurunean, baita hizkuntzak erabiltzeko gizarte arau inplizituak ere». Gipuzkoako, Bizkaiko eta Arabako gizartea oro har eskola baino erdaldunagoa denez, ikasleak heldu ahala, euskararen presentzia txikitu egiten da.

D eredua birpentsatu

Gero eta ikasle gehiago, gainera, D ereduan ari dira ikasten —DBH 2ko ikasleen %66 ziren 2017an, zazpi urte lehenago baino zortzi puntu gehiago—, baina horrek ez du bermatzen euskarari eustea. Kontrara, Arrue ikerketa egiten hasi zirenetik, nabarmen egin du behera euskararen erabilerak 14 urteko gaztetxoen jolas orduetan. Sei urtean sei puntu apaldu da: 2017an %30ean zegoen hizkuntzaren presentzia D ereduko ikasleen artean. Gizartearen eragina gero eta handiagoa da, beraz, euskara hutsean ikasten duten gaztetxoen artean.

Ikerketaren egileek eskatu dute D ereduaren inguruko hausnarketa bat egiteko: «Maiz aipatu da belaunaldi berrien euskalduntzea neurri handiegian utzi izan dela eskolen esku. Ideia hori gaur egungo D ereduaren errealitatera ekarrita, beharbada errazegi pentsatzen da D ereduan ari direnez izango dituztela ikasleek euskaraz aritzeko behar adinako baldintzak». Ondorioetan diotenez, gainera, irakasleentzat gero eta zailagoa da eremu euskaldun bat eskaintzea. «Zabaltzea komeni den hausnarketa bat da ea nolako osagarriak indartu behar diren zailtasun horiek orekatzeko».

Bide horretan, oso adierazgarria izan daiteke ikasleek irakasleekin dituzten hizkuntza ohituren bilakaera, zehazki LH 4ko ikasleen gelaz kanpoko neurketena. Ikerketaldi guztien arteko bilakaera ikusita, ia zortzi puntu egin du behera ikasleek irakasleekin duten euskara erabilerak —%75ekoa zen 2017an—. Egileek honela diote txostenean: «Aztertzekoak dira, zentzu horretan, nolako aldaketak gertatu diren zazpi urte horietan, eta haien zergatiak, D ereduan irakasle aritzen direnen arteko hizkuntza erabileretan. Ziurrenik baliabide edo indargarri berriak beharko dira orain arteko irakasleen euskarazko erabilera mailei eusteko, edo horietatik harago joateko».

Dena den, jaitsiera horien guztien ardura eskola komunitateari egotzi ordez, ikerketaren egileek gizarteari begiratu diote bilakaera horren arrazoiak bilatzerakoan. «Pentsatzekoa da ea aipatutako erabilera horren jaitsiera gizarte mailako euskararen erabileren erlaxazio edo ez-aurrerapen baten zantzu izan ote litekeen». Gaztetxoen bilakaeran ere ikusi baitaiteke gizartearena bera.

Azken belaunaldiak, behera

10 eta 14 urteko haur eta gaztetxoen euskara erabilera aitortua neurtzen hasi zirenetik, 2017ko datuekin lau txosten osatu dituzte. Hala, bi pertsona taldek bina inkesta bete dituzte. Hau da, 2011n Lehen Hezkuntzan zeuden haurrei neurketa bera egin zitzaien derrigorrezko hezkuntzan, lau urte geroago; eta berdin 2013ko eta 2017ko aldian. Bi belaunaldiren hizkuntza ohiturak neurtu dituzte azken txostenarekin, eta epealdi ezberdinetako bi talde alderatu daitezke, beraz. Azken txostenarekin neurtu dituzten belaunaldiko gaztetxoen artean, 2015ekoek baino gehiago galdu dute euskara. Hor ere jaitsiera nabarmena izan da.

Luzerako ikuspegia ezarrita, eskolako erabilera orokorrak alderatu dituzte txostenaren egileek. Hala, 2011n LH 4ko haurren erabilera tasa orokorra %56 zen, eta, lau urte geroago egindako neurketan, %42ra jaitsi zen tasa. Hau da, hamalau puntu gutxitu zen euskararen erabilera. 2013-2017 epealdian parte hartu zuten ikasleek, bestalde, %59ko erabilera zuten haurrak zirenean, eta gaztetxo bihurtu zirenean %40ra jaitsi zen tasa. Hemeretzi puntu. Neurtutako azken belaunaldiaren abiapuntuko euskara erabilera handiagoa zen aurrekoekin alderatuz gero, eta lau urteko epean txikiagoa da. Batetik bestera izan den atzerakada handia da.

Arrue ikerketak ariketa bera egin du haurren eta gaztetxoen etxeko euskara erabilerarekin, eta epealdi batekoen eta bestekoen arteko alderaketa egin du. Hor ere nabarmena da 2013. eta 2017. urteetan galdeketa erantzun zutenek izan zuten bilakaera. Euskararen galera handiagoa izan baita belaunaldi horretan: ia zazpi puntu murriztu dute pertsona berberek euskararen erabilera etxean haur izatetik gaztetxo izaterako fasean —2011-2015eko epealdikoen erabilera hiru puntu murriztu zen—.

Datu horiek guztiak ikusita, pentsa daiteke eskola eremuko euskararen arnasguneari zuloak agertzen hasi zaizkiola. Ezagutza gero eta altuagoa den garai honetan, erabilerak behera egin baitzuen 2017an. Aztertzekoa izango da zer dioen hurrengo ikerketak.]]>
<![CDATA[Euskaltegietako irakasleen soldata %36 igoko da, Jaurlaritzak lagunduta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2021-04-15/euskaltegietako_irakasleen_soldata_36_igoko_da_jaurlaritzak_lagunduta.htm Thu, 15 Apr 2021 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2021-04-15/euskaltegietako_irakasleen_soldata_36_igoko_da_jaurlaritzak_lagunduta.htm
Jaurlaritzak herri ekimeneko euskaltegietara bideratzen duen diru laguntza handituko du datozen lau ikasturteetan: ikasturte honetan 22,4 milioi euro bideratu dira euskaltegietara, eta 2024-2025ean 32 milioi euro izango dira. Hau da, 10 milioi euroan emendatuko da Jaurlaritzaren inbertsioa. Orain bezala, HABEk bideratuko ditu diru laguntza horiek, eta euskaltegien finantzaketa publikoa %63tik %70era igaroko da.

Akordioaren oinarrian euskaltegietako irakasleen prekaritatea dago. Herri ekimenekoen lan baldintzak udal euskaltegietakoekin alderatuz gero, ezberdintasuna agerikoa da: bi sareetako irakasleen arteko soldata aldea %40koa da, eta lehen sarean 1.000 eskola ordu ematen dituzte, eta bigarrenean 735 —%26ko aldea—. Arrazoi horiek tarteko, herri ekimeneko irakasleen profila asko zahartu da, eta euskaltegiek zailtasunak dituzte irakasle gazteei eusteko. «Euskaltegietan lanean hasten diren irakasleen asmoa ez da epe luzerakoa izaten; gehienek esperientzia hartzeko baliatzen dute, eta ondoren alde egiten dute», azaldu zuen Zupiriak. Atzo emandako datuaren arabera, azken ikasturtean 10 irakasletik batek utzi egin du herri ekimeneko euskaltegietako irakaskuntza.

Bertan eskatzen den maila akademikoa irakaskuntzako beste sare batzuetan eskatzen denaren parekoa da, baina lan baldintzak eskasagoak dira. Horregatik daukate herri ekimeneko euskaltegiek halako zailtasuna lantaldea berritzeko. Kontuan izan behar da, euskaltegi horietako langileen herenek 50 urte baino gehiago dituztela, eta, beraz, hamar urtean langile kopuru handi bat berritu beharko dutela. Arazo horri aurre egin, eta euskaltegitako irakasleen baldintzak hobetzeko sinatu dute akordioa administrazioarekin.

Eusko Jaurlaritza osatzeko gobernu akordioan bertan hitzartu zuten jeltzaleek eta sozialistek euskaltegietako irakasleen lan baldintzak hobetzeko konpromisoa. Lau urtean, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako irakasleek jasotzen duten 25.000 euroko soldata 34.000 eurora igoko litzateke, eta 1.000 eskola orduetatik 809 ordura jaitsi. Horrek guztiak nabarmen hobetuko lituzke irakasleen lan baldintzak, baina ez hori bakarrik: euskara irakatsi nahi dutenei bidea erraztu gura die horrela administrazioak, eta «jarduten dutenei aitortza ekonomikoa zein soziala emango zaie».

Landu beharreko ildoak

Herri ekimeneko euskaltegiek esan zutenez, atzokoa «egun pozgarria» izan zen, eta azken 40 urtean egin duten lanaren aitortza gisa sentitu zuten. Dena den, atzoko akordioa «abiapuntua besterik ez da», Isazelaien arabera. Datozen urteetan landu beharreko ildo nagusiak zerrendatu zituen, eta zehaztu HABErekin hitz egiten ari direla horien garapena nola egin ikusteko.

Batetik, matrikula prezioen auzia aipatu zuten. «Gure ikasleek udal euskaltegietan ordaindu behar denaren bikoitza ordaintzen dute zerbitzu bera jasotzeagatik». Doakotasunarekin lotutako auzia da hori, eta onartu duten arren azken urteetan arlo horretan aurrerapausoak eman direla, egungo sisteman B2ra arte ikasleek dirua aurreratu behar dute, ondoren berreskuratzeko. «Kontua ez da dirua berreskuratzea, dohainik ikastea baizik». Bestalde, finantzaketaren arloan sakontzeko eskaera egin zuten herri ekimeneko euskaltegiek: «Lan baldintzak txukuntzeko, urteetan bazterrera utzi behar izan ditugu bestelako inbertsioak, hala nola lokaletan, teknologian, didaktikan eta kalitatean». Azkenik, administrazioekin lankidetzan aritu direnean jaso duten ordainaren inguruko gogoeta ere plazaratu zuten herri ekimeneko euskaltegiek: «Administrazioekin ere lan egin dugu oso prezio merkean, eta kontratazio irizpide oso zorrotzei men eginda». Eskaintzen dituzten zerbitzuen prezioak marko berrira egokitzeko beharra ere aldarrikatu zuten.

Eskertu zuten administrazioek akordioa lortu ahal izateko egindako esfortzua, baina erdietsitakoak aurrera begira baldintzak gehiago duintzeko balio dezala ere eskatu zuten.]]>
<![CDATA[Arlo publikoan euskara erabiltzeko irizpideak ezarri ditu Jaurlaritzak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1998/009/003/2021-04-14/arlo_publikoan_euskara_erabiltzeko_irizpideak_ezarri_ditu_jaurlaritzak.htm Wed, 14 Apr 2021 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1998/009/003/2021-04-14/arlo_publikoan_euskara_erabiltzeko_irizpideak_ezarri_ditu_jaurlaritzak.htm EAEko Administrazio Orokorraren eta hari atxikitako Sektore Publikoaren Hizkuntza Irizpideak.

Jaurlaritzak ere nahi luke euskararen erabilera normalizatzea eta sustatzea administrazio orokorrean eta hari atxikitako sektore publikoa osatzen duten erakunde guztietan. Euskara zerbitzu eta lan hizkuntza izatea, hain justu. Horrekin guztiarekin «sektore publikoa euskararen normalizazioan eredu izatea eta jarraibide izatea» lortu gura du gobernuak. Hori errealitate bihurtzeko, «dagokien erakunde guztiek onartu beharko dituzte erabilera planak, eta jarduerak euskaraz egitea erabaki ahal izango dute, betiere errealitate soziolinguistikoak horretarako aukera ematen badu».

Hau da, administrazioak kanpora zein barrura egiten dituen komunikazio denetan euskara bermatzeko irizpideak lirateke. Bingen Zupiria Hizkuntza Politikako sailburuak esan zuenez, «botere publikoei dagokie bermatzea eskubide horiek errespetatzen direla ».

Irizpide horiek argitaratu aurretik, duela bi aste argitaratu zuen Hizkuntz Eskubideen Behatokiak 2020ko txostena. Hizkuntza eskubideak urratu izanaren kexak %66 ugaritu ziren iaz, eta horien erdiak arlo publikoari zuzendutakoak ziren.]]>
<![CDATA[Berezko hizkuntzen alde lanean hasteko eskatu diote Espainiari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2021-04-09/berezko_hizkuntzen_alde_lanean_hasteko_eskatu_diote_espainiari.htm Fri, 09 Apr 2021 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2021-04-09/berezko_hizkuntzen_alde_lanean_hasteko_eskatu_diote_espainiari.htm
Mandatua egin zion parlamentuak Espainiako Gobernuari, eta orain eskaera horri nola erantzungo dioten ikusi nahi dute eragileek. Nogarako Chuserra Barriosek azaldu duenez, gobernua interpelatzea eta presio egitea izango da orain euren lana, eta, horregatik, Miquel Iceta Espainiako Gobernuko Lurralde Politikako ministroarekin bilera eskatu dute. Batzarra ahalik eta azkarrena egin nahiko lukete: «Ezin diete izkin egin berezko hizkuntzen alde lan egiten dugun eragile nagusiei. Are gehiago, kontuan hartuta berriki Europako Kontseiluko Adituen Batzordeak berriz ere eskatu diola gobernuari aintzat hartu behar dituela eragileon iritziak».

Espainiako Gobernuaren zain egoteaz gain, eragile bakoitzak bere eragin esparruan lan egingo du parlamentuan onartutako neurriak norbere eremu linguistikoan aplikatu daitezen. Kontseiluaren kasuan, Nafarroako eragileekin biltzen hasiko direla aurreratu du Bilbaok. Izan ere, onartutako eskaeretako baten arabera, Espainiako Gobernuak estatutu erreformak bultzatu eta babestu beharko lituzke berezko hizkuntza ez bada ofiziala hitz egiten den lurraldearen zati batean edo eremu osoan. Kasu horretan paradoxa bat dagoela gaineratu du Bilbaok: ofizialtasuna bilduko lukeen balizko estatutuaren erreforma PSNk gidatzen duen Nafarroako Gobernuari dagokio, eta Espainiako Kongresuan PSOEk berezko hizkuntzen ofizialtasunaren alde egin zuen. «Nafarroan agintea duen alderdiak eskatu du hori, beraz, PSNren jarrera aldaketa eragin beharko luke horrek».

Horrez gain, ETB3 Nafarroa osoan ikusi ahal izateko neurriak hartu behar liratekeela ere nabarmendu du Bilbaok. «Honek guztiak erakutsi beharko luke zein den bidea ETB3 Nafarroa osoan ikusi ahal izateko; gobernuak zerbait egin beharko luke auzi honen harira». Onartutako beste eskaeretako baten arabera, eremu linguistiko bera duten lurraldeetan komunikabideak hedatzeko aukera sustatu beharko luke Espainiako Gobernuak. Beraz, parlamentuan onartutako bi puntu horiek eragina izan dezakete Nafarroako egoeran.

Itxita utzitako leihoak

Legez besteko proposamenarekin «leiho bat ireki» dela esan du Francesc Marco Plataforma per la Llenguako ordezkariak, baina beste batzuk nahita utzi dituztela itxita: «Ulergaitza egiten zaigu zenbait alderdik benetako irmotasuna erakutsi ez izana justizian eta berdintasunean oinarritutako hizkuntza kudeaketaren eredu berri bati hasiera emateko». Egun, berezko hizkuntzen hiztunek bizi dituzten «bidegabekeriei» aurre egiteko neurriak errefusatu baitzituen Kongresuak. «Ez dute nahi izan araudian dagoen gaztelaniaren legezko inposizioa bertan behera uztea». Horregatik, zenbait alderdi «benetako berdintasunetik urrun daudela» esan du.]]>
<![CDATA[Euskaltegiak, motor berrien bila]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1981/002/001/2021-03-28/euskaltegiak_motor_berrien_bila.htm Sun, 28 Mar 2021 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1981/002/001/2021-03-28/euskaltegiak_motor_berrien_bila.htm
Zehazki ezin da jakin zenbat pertsona euskaldundu diren euskaltegiei esker, baina Euskal Herriko inkesta soziolinguistikoaren datuek hurbilpen bat egiten lagun dezakete. 1991. urtekoa da lehen neurketa, eta 2016koa azkena. Bi urte horiek alderatuz gero, euskaraz dakiten 222.500 pertsona gehiago daude -denetara, 751.500-, eta euskaldunen tipologia ere asko aldatu da: 1991n, hiztunen %86k etxean jaso zuten euskara; 25 urte geroago, %64ra arte jaitsi zen zenbatekoa. Kontrara, hiztun berrien kopurua izugarri handitu da: joan den mende amaieran baino 200.000 euskal hiztun berri gehiago zeuden 2016an. Hau da, esan daiteke euskaldun kopuruaren gorakada hezkuntzaren eta euskaltegien bidetik iritsi dela.

Baina kopuru horretatik zenbat hiztun berrik ikasi dute euskara euskaltegietan? Soziolinguistikako adituen arabera, egun dauden ia 275.000 hiztun berrietatik herenak ikastetxeetatik kanpo euskaldundu dira. Hau da, ia 90.000 pertsona inguruk ikasi dute hizkuntza euskaltegietan. Inkesta soziolinguistikoan galdetu ohi dute, ea ikastetxetik kanpora euskara ikasten edo hobetzen aritu ote den inoiz inkestatua; azken neurketaren arabera, Euskal Herriko biztanleen %16 «urteren edo udaren batean» aritu dira euskara ikasten edo hobetzen, eta beste %16, urteetan aritu dira horretan. Hau da, 2016an, euskal herritarren herenak inoiz egonak ziren euskaltegian. Horrek ez du esan nahi horiek denek lortu dutenik gutxieneko euskara gaitasuna, ezta euskaltegira doazen guztiak euskaraz jakin gabe doazenik ere. Dena den, neurketa horren arabera, hizkuntza ikasteko edo hobetzeko ahalegina egin dute noizbait milioi bat pertsonak. 1970eko hamarkadaz geroztik, batez beste, 40.000 pertsona inguru matrikulatzen dira urtean Euskal Herriko zentroetan; beraz, kuantitatiboki oraindik hiztun-sortzaile garrantzitsuak dira euskaltegiak.

«Euskalduntze-alfabetatzeak izan behar du hizkuntzaren biziberritze prozesuaren motorretako bat». Hala dio Arkaitz Zarragak, Basauriko (Bizkaia) udal euskaltegiko zuzendari eta UEUko glotodidaktika saileko arduradunak. Garrantzi hori onartzen die euskaltegiei, hiztun berriak sortzen dituztelako: «Familia eta hezkuntza sistemarekin batera, hizkuntzaren belaunaldiz belaunaldiko transmisioan hiztun gehiago sortu dituzte». Horregatik bakarrik euskaltegiek egin duten ekarpena handia dela uste du.

Gainera, hiztun berri horiek euskara gaitasun egokia lortu dutenean, seme-alabei ere transmititu diete hizkuntza, eta, horregatik, hiztun berriak sortzeko lana uste baino handiagoa dela azaldu du Esti Amorrortuk, Deustuko Unibertsitateko Euskal Hizkuntza eta Kultura Graduko irakasleak: «Hazia hor egon da, hiztun berri izan direnen seme-alabak ere estrategikoak baitira; eta hori, zeharka bada ere, euskaltegiei esker izan da». Hau da, ikasle kopuruaz harago, helduen alfabetatze eta euskalduntze sistemak sortu dituen hiztun berriak are gehiago direla.

Funtzio horretaz gain, euskalduntze-alfabetatzeak bestelako ekarpenak ere egin ditu, Zarragaren ustez. Batetik, euskara funtzio gehiagotara zabaltzeko lana aipatu du: «Hizkuntzaren corpusa egokitzen lagundu dute berezkoak ez dituen esparruetarako». Era horretan iritsi da gutxitutako hizkuntza administraziora, hedabideetara, kirol mundura eta eremu gehiagotara. Bestetik, ikasleen artean euskaraz aritzeko motibazioak sortzeko lan egin dutela erantsi du: «Hizkuntzaren biziberritze prozesuaren inguruan eta erabileraren zilegitasunaren inguruan nolabaiteko diskurtso bat eta mezu bat zabaldu dute». Motibazio horretan sakontzeko, gainera, euskaltegiek euskarazko ekoizpenak ikasleengana gerturatzeko lana egin dutela esan du, eta, horregatik, «hizkuntza gutxituan sortu den kulturaren erabiltzaile eta sustatzaile ere izan dira».

Horregatik guztiagatik, euskaltegiek zuzeneko eragina izan dute orain arteko hizkuntzaren biziberritzean. Ez soilik milaka pertsonak ikasi dutelako, baita erabileran sakontzen lagundu dutelako ere. Baina helduen alfabetatzeari argiak beste ilungune ikusten dizkiote adituek.

Titulua lortzeko beharra

Hizkuntzaren biziberritzean «motor garrantzitsuak» izan dira euskaltegiak, Zarragaren ustez, baina motorra «zahartzen ere hasi da». Helduen euskalduntze-alfabetatze eredua aldatu egin baita, batez ere Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan: «Hizkuntza eskakizunen sistema ezarri denean, egon da homologazio prozesu bat, eta azterketek hartu dute garrantzia». Lan munduan gero eta gehiago eskatzen dira hizkuntza maila ziurtatzeko tituluak, eta horrek aldatu egin du euskaltegietan euskara irakasteko metodologia. Hainbeste, «azterketek eskatzen dutenera» bideratu dutela ikasketa prozesua, eta horregatik euskaltegi guztietan «akademia bihurtzeko prozesu bat» egon dela uste du Zarragak. «Irakasleentzat ere errazagoa da hori, azterketa eredu bat prestatzen baitute, eta hori irakasten dute».

Zarragaren arabera, iraganean hizkuntzaren erabilerara bideratutako ikasketa prozesua zegoen indarrean euskaltegietan, eta egun ez du oinarri hori ikusten. «Ikasketa prozesu tradizionalago bat ezarri da, gramatikan edo sintaxian gehiago oinarritzen dena. Egun ezagutzara bideratzen ari dira, eta ez horrenbeste hitz egitera». Behin azterketa gainditu ondoren, «pentsatzen da hizkuntzaren erabilera librea izango dela». Baina, haren ustez, ezagutzara bideratutako metodologia horrek ez du bermatzen ondoren ikasleak euskaraz aritzea, ezta egoki hitz egiteko gai izatea ere.

Izan ere, euskaltegiak titulua lortzera bideratu izanak aldaketa eragin du euskaltegietako ikasketa prozesuan. Baina euskara eskakizunak eskatzen hastearekin batera aldatu da, era berean, euskaltegian izena emateko arrazoia. Hau da, ikasleek euskara ikasteko iraganean zituzten motibazioak aldatu egin dira gaur egun. Gaiaren inguruan egindako bi ikerketak baieztatu dezakete aldaketa hori.

Josu Perales HABEko teknikaria da, eta euskaltegien inguruko hainbat ikerketa egin izan ditu; horien artean, Euskara ikasleen motibazio eta jarrerak, 1989an argitaratua. Orduan elkarrizketatu zituen 434 ikasleen %45,1ek euskara ikasteko motibazio integratzailea zeukaten, hau da, Euskal Herriko hizkuntza zelako joaten ziren euskaltegira, atxikimendua zutelako; %29,2k motibazio instrumentala zuten, alegia, lana lortzeko edo bestelako arrazoi pragmatikoengatik erabaki zuten euskara ikastea; gainerako ikasleek erdibideko motibazioak zituzten. 30 urte geroago, Urtzi Arrieta euskaltegiko irakasleak antzeko ikerketa egin zuen Hiznet hizkuntza plangintza graduondoko proiekturako. Gipuzkoako euskaltegietako 286 ikasleri euren motibazioez galdetu zien, eta ondorio argia atera zuen: ikasleen %61ek titulua lortzeko edo lana topatzeko arrazoiak zituzten, eta gainerakoek lagunekin edo familiarekin euskaraz hitz egitekoak. Hiru hamarkadetan, beraz, aldea sumatzen da ikasleen motibazioan.

Amorrortuk euskal hiztun berriei buruzko ikerketak egin izan ditu, eta, besteak beste, Erdaldunen euskararekiko aurreiritziak eta jarrerak izenekoa argitaratu zuen 2009an, Ane Ortegarekin, Itziar Idiazabalekin eta Andoni Barreñarekin batera. Orduan ere sumatu zuten euskara ikasteko arrazoien eraldaketa: «Ikerketa egin genuenean, ikusi genuen arrazoiak asko aldatu zirela, eta motibazioak instrumentalak zirela». Amorrortuk gogoan du nola irakasleek faltan sumatzen zuten iraganeko giro hura, errazagoa zitzaielako klaseak ematea: «Mintegiak ez ziren ikasgelan amaitzen, ikaskideak batera joaten baitziren parrandara. Jendea gehiago inplikatzen zen, eta arinago ikasten zuten». Ikasleen motibazio aldaketa hori bertatik bertara ikusi du Zarragak Basauriko zentroan: «Gaur egun ez da poteorik egiten, eta ohikoa da antzerki baterako plana egiten saiatzea ikasleekin, eta haiek nahi ez izatea». Bestelako helburuen eragina.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako euskaltegietan nabaritu den aldaketa hori, ordea, ez da horrenbeste sumatu Nafarroako eta Ipar Euskal Herriko zentroetan. Siadecok 1996an helduen euskalduntzeari buruz egin zuen ikerketan zehazten zuenaren arabera, eremu horietako ikasleek euskara ikasteko motibazio afektibo handiagoa zeukaten Araban, Gipuzkoan eta Bizkaian baino. 2016an, EEP Euskararen Erakunde Publikoak ere ikerketa bat egin zuen Ipar Euskal Herriko euskara ikasleekin, eta bertan arrazoi hauek gailendu ziren: ingurukoekin euskaraz egin ahal izatea eta euskarazko abestiak zein hedabideak ulertzea. Horrek erakusten du hizkuntza eskakizun gutxiago dauden eremuetan bestelako arrazoiek bideratzen dutela euskara ikasteko nahia.

Hizkuntza eskakizuna lortzeko beharrak berekin ekarri ditu aldaketak euskaltegien metodologian eta ikasleen motibazioetan. Baina adituek argi utzi nahi dute motibazio bat ez dela bestea baino hobea. Azken batean, euskara ikastera bideratzen duten nahiak direlako biak, eta helburua euskaraz ikastea delako. Eta erronka horri eutsi zaio: arrazoi batek ala besteak bideratuta ere, urtetik urtera matrikulazio datuak ohiko kopuruetan baitabiltza.

Titulua lortu beharrak euskaltegietan aldaketak eragin dituen arren, Zarragak ez du uste lanpostuetarako euskara gaitasuna ziurtatu behar ez denik: «Hizkuntza eskakizunak eskatzen jarraitu behar da; beste kontu bat da ea zelan bermatuko dugun maila hori». Irakasteko moduak aldatu behar direla uste baitute biek.

Bigarren loraldiaren premia

Motibazio berriak sortu behar direla iritzi du Zarragak, eta horretarako euskaltegien bigarren loraldi baten beharra ikusten du. «Euskaltegietako hormak lodiegiak dira, eta hortik atera behar dute». Irakasleak klasean ikasleen zain egon beharrean, salto egin behar da ikaslearen eremuetara, haren ustez. Hau da, irakaskuntza metodoak ikasle bakoitzaren beharretara egokitu beharra aipatu du: «Administraria izango den batek, suhiltzaileek, irakasleek eta adinekoek, denek jakin behar dute iritzi artikulu bat idazten? Agian bai, baina ez du zertan. Norberaren esparruak hartu behar du garrantzia, eta dituzten behar komunikatiboei erantzun behar zaie; eta horren arabera ebaluatu». Hau da, irakaskuntza metodoak aldatu behar direla uste du.

Ildo horretatik tiraka, erabileran oinarrituko den ikasketa prozesuak garrantzi handiagoa hartu behar duela uste du Amorrortuk: «Ikasleek konturatu behar dute ikasketa prozesua ez dela amaitzen titulua lortzen denean, eta hori jakinarazi egin behar diegu; akreditazio horietan neurtzen diren gaitasunak oso akademikoak dira, baina gero lagundu behar diegu beste esparru batzuetan erabiltzen: lanean edo egunerokoan». Horregatik nabarmendu du bestelako ahalegin bat egin beharko dela gaitasun komunikatiboak garatzeko; bestela, titulua eskuratuta ere askotan hitz egiteko mugak izan baititzakete ikasleek. «Moduak bilatu behar dira pertsona horiek gaitasuna galdu ez dezaten, eta hiztun aktibo bihurtu daitezen».

Azken batean, beharretara egokitu behar dela dio Amorrortuk, eta bat egin du Zarragak esan duenarekin: euskaltegietako hormak gainditu eta «plazara irteteko» aukeran sakondu behar da. «Oro har ikasleekin atera behar dute kanpora, baina baita gainerako herritarrekin ere; hizkuntzaren aktibazioan lan egin beharko lukete». Izan ere, gaur egungo gizartea ez da duela 30 urtekoa, eta euskaltegiek bete beharko duten funtzioa ere ez da lehengo bera.

Horretaz jabetzeko, ikusi besterik ez dago nola aldatu den euskaltegietako ikasleen soslaia: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 1986-1987ko ikasturtean hamar ikasletik zortzik 16-30 urte artean zituzten, eta zenbateko hori %31ra jaitsi zen mende laurdenean. Kontrara, bikoiztu egin da 31-45 urte arteko ikasle kopurua, eta 46-60 urtekoen artean are eta nabarmenagoa da hazkundea: ikasleen %1,8 ziren lehen, eta laurdenak dira orain. Ikasleak zahartu egin dira.

«Iraganean euskalduntze prozesuaren beharra zegoen, eta horretan aritu ziren euskaltegiak; orain halako beharrik ez dago, gazteak ikastetxeetan ari direlako ikasten. Egoera honetan, euskaltegiek badauzkate ekarpenak egin ditzaketen esparruak, batez ere euskaldunen aktibazioari begira». Zerrenda ere egin du Amorrortuk: euskara elkarteekin, udalekin, eskolekin edo bestelako elkarteekin harremanak egin, eta euskararen erabilera planak sustatu. «Azken urteetan ari dira normalizazioaren dinamizazioan lanean», baina arlo horretan sakondu behar dutela uste du. Bide berriak ireki, euskaltegiak ez daitezen euskara irakastera bakarrik mugatu. Euskararen biziberritzean motor izan daitezen aurrerantzean ere.

Aldaketa hori egiteko, gainera, datozen urteak gako izango direla uste du Zarragak, oraingo irakasleen erdiek baino gehiagok 50 urtetik gora baitituzte. Irakasleen belaunaldi aldaketan prestakuntza osoagoa beharko dela dio Amorrortuk: «Euskara irakastea ez baita ingelesa irakastea bezala; hizkuntzaren egoera ezagutu behar da».]]>
<![CDATA[Doakotasuna ulertzeko moduak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1983/006/001/2021-03-28/doakotasuna_ulertzeko_moduak.htm Sun, 28 Mar 2021 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1983/006/001/2021-03-28/doakotasuna_ulertzeko_moduak.htm
Gaur egun, Eusko Jaurlaritzak indarrean duen politikaren arabera, B2 mailara arte doakoa da euskaraz ikastea, baita C1 maila ere, 30 urtera arteko pertsonentzat. Doakoa den arren, ikasturte hasieran euskaltegiko matrikula ordaindu beharra dauka ikasleak. Sasoi amaieran dagokion maila gainditzen badu, eta gutxieneko asistentzia ziurtatu, orduan itzultzen zaio ikasturte hasieran aurreratu zuen matrikulazioaren dirua.

Miren Dobaran Hizkuntza Politikarako sailburuordearen arabera, hizkuntza bat ikasteak «ahalegin handia» eskatzen du ikasleen partetik, eta euskaltegietan izena ematen dutenen %20k ez dute ikasturtea amaitzen matrikula ordainduta edukita ere. «Euskaltegietara joatearekin batera, ikasleak etxean egin behar du astero lan bat ikaskuntza prozesuan aurrera egin ahal izateko. Beraz, matrikularen dirua aurreratzea eta jakitea diru hori berreskuratuko duzula ikasturtean zehar gauzak ondo eginda, izan daiteke ikaslea motibatzeko eta euskaltegian mantentzeko modu bat». Jaurlaritzak 50 milioi euro erabiltzen baititu euskalduntze prozesuan, «eta inbertsio horren helburua ikasketa prozesua eraginkorra izatea da».

Doakotasuna ulertzeko bi modu daude, ordea. Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiaren ustez, doakotasunaz hitz egiten baldin bada ezin da dirua aurreratu. «Eskubideak ez dira horrela betetzen. Ezin da eskubide bat bermatu matrikulatutako ikastaroa gainditzearen arabera; pertsona bat eskolara joan bada, eta saiatu bada, eta ez badu lortzen maila gainditzea, ezin da hori arrazoia izan euskalduntze prozesuan ez laguntzeko». Ez du ukatzen diru publikoaren erabilera egokia egin behar denik, baina betekizun mailak bermatzeko beste proposamen bat egin zuen Kontseiluak duela lau urte. Horren arabera, ikasleek dirua jarri beharko lukete, baina gehienez matrikularen %5-10 artean, eta gutxieneko asistentzia ere eskatzen du. Gainera, diru laguntzak jasotzeko bide bakarra ezar dadila ere eskatzen du Kontseiluak, gaur egun udalen edo aldundien bidez bideratzen delako ekarpen hori.

Horrez gain, Bilbaok uste du C1 maila herritar guztiei eskaini behar zaiela doan, eta hori da euren proposamena. «Zergatik 30 urtera arte? Zergatik 35 urteko batek ezin du maila berdina doan jaso?». Zalantza hori ez du argitu Dobaranek, baina esan du «doakotasunaren prozesua dinamikoa» dela, eta, legegintzaldi honetan 30 urtera artekoak lehentasunezkotzat jo diren arren, «beste bide batzuk zabaltzeko aukera» izango dela. Edozein modutan, Bilbaok eskaera argi bat egin du: «Laguntza sistematik doakotasunera igarotzea». Filosofia kontua dela ere jakitun da.

Kontseiluaren proposamenaren antzeko oinarriak biltzen zituen lege proiektu bat aurkeztu zuen iazko azaroan EH Bilduk Eusko Legebiltzarrean. Rebeka Ubera legebiltzarkideak azaldu duenez, hala egin zuten, «euskara jakiteko eskubidea aitortua dagoen arren, ez dagoelako egikarituta, eta udal bakoitzak ematen dituen laguntzak ezberdinak direlako». Aurreko legegintzaldian hasi ziren lege proposamen hori negoziatzen jeltzaleak eta koalizioko kideak, baina parlamentuko eztabaidara iritsi zenean kontra bozkatu zuten gobernuko kideek. Dobaranek dio «beste gai batzuk sartzea» erabaki zutela, «eta benetako helburutik urrundu». Ez du zehaztu zein gai izan ziren, baina Uberak, kontrara, dio Jaurlaritzak erakutsi nahi duela «euskara kontuetan eurak daramatela lidergoa».

Kontuak kontu, legeak ez zuen aurrera egin, eta Bilbaoren aburuz, aukera on bat galdu zen. Izan ere, lege bat izateak eskubide hori blindatu egiten duela uste du: «Eskubidea egikaritzeko aukera ematen du, eta beste kategoria bat ematen dio helduen euskalduntzeari».

Nafarroan ekarpen gehiago

Euskara ikastearen doakotasunetik gertuen dagoen sistema da Jaurlaritzarena. Ipar Euskal Herrian, Euskararen Erakunde Publikoak eta Jaurlaritzak duten hitzarmenaren arabera, euskaltegientzako diru laguntzak daude, baina ez dira zuzenean ikasleentzat. Udal batzuetan hasi dira urrats horiek egiten, baina, horrez gain, gaur-gaurkoz ez dago egituratutako ezer.

Nafarroan, bestalde, azken urteetan aurrerapausoak eman direla esan du Mikel Arregi Euskarabidea institutuko zuzendariak. Diru laguntzen bidez lortzen da matrikularen truke gutxiago ordaintzea. «Laguntza ematen dugu ikasketa orduko, eta ratio bat ezartzen da». 2015eko aurrekontuetan ez zen euskara ikasteko dirurik bideratu, eta ordutik urtez urte ekarpena igotzen joan da. Aurten 1,2 milioi euro eman die Nafarroako Gobernuak euskaltegiei, eta ikasleen beketara 200.000 euro bideratu ditu. Euskarabideak kalkulua egin zuen zenbateko ekarpena egin beharko zen euskaltegien finantzaketa lortzeko, eta hiru milioitan ezarri zuen kopurua. Horregatik dio gaur egun finantzaketa horren %35 bueltan dabilela gobernua.

Horrez gain, Nafarroa Suspertu planari ere begiratu dio Arregik, bertan helduen euskalduntzeari bi aipamen egiten zaizkiolako. «Bertan dio beken sistema indartu, eta doakotasunerako urratsak egin behar direla». Horrez aparte, Euskararen II. Plan Estrategikoa prestatzen ari da gobernua, eta bertan txertatu nahi luke helduen euskalduntzea helburu duen eskaintza ere. Arregik doakotasunerako urratsak egin nahi lituzke, baina hor «alderdi politikoen arteko negoziazioak» sartzen dira tartean, eta horregatik «bide luzea» ikusten dio aukera hori garatzen hasteari. Bitartean, ekarpenak handituz joatea da haren helburua.]]>
<![CDATA[Etxebizitza eskubidea bermatuko duen lege bat eskatu dute kalean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1958/015/001/2021-03-21/etxebizitza_eskubidea_bermatuko_duen_lege_bat_eskatu_dute_kalean.htm Sun, 21 Mar 2021 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1958/015/001/2021-03-21/etxebizitza_eskubidea_bermatuko_duen_lege_bat_eskatu_dute_kalean.htm
Donostiako manifestazioa amaitu zenean, Marce Garcia Stop Kaleratzeak plataformako kideak irakurri zuen manifestua: «Bada garaia estatu osorako balioko duen lege bat lortzeko; ahalbidetu beharko luke maniobrarako tarte txikia uztea banketxeei, etxe agentzia handiei eta putre funtsei». Kontrara, etxebizitza eskubide gisa onar dadila jaso beharko luke plataformak eskatzen duen araubideak, eta «negozioa egiteko bitarteko izateari utzi diezaiola» eskatu zuten. Alokairu sozialeko parkea handitu behar dela esan zuten egitasmoko kideek, baita ura, argindarra eta gaserako bitartekoak bermatu daitezela ere.

Etxebizitza Eskubidearen Aldeko Euskal Ekimenak egin dituen eskaera horiek Madrilera begira eginak dira. Ez dira kasualitatez egindakoak; izan ere, Espainiako Gobernuko kide diren PSOE eta Unidas Podemos alderdiak etxebizitza arautuaren legea eztabaidatzen ari dira orain, eta bien artean tirabira ugari piztu ditu egunotan.]]>
<![CDATA['Arnasa gara' kanpaina abiatu dute, arnasguneak indartzeko helburuz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/005/001/2021-03-19/arnasa_gara_kanpaina_abiatu_dute_arnasguneak_indartzeko_helburuz.htm Fri, 19 Mar 2021 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1877/005/001/2021-03-19/arnasa_gara_kanpaina_abiatu_dute_arnasguneak_indartzeko_helburuz.htm Arnasa gara kanpainak. Eusko Jaurlaritzak, Nafarroako Gobernuak eta Uema mankomunitateak atzo egin zuten haren aurkezpena, Etxarri Aranatzen (Nafarroa), eta duela bi urte egindako kanpaina baten asmoetan sakonduko du aurtengoak. Hizkuntza ohituretan hausnarketa bultzatzeko zortzi bideo labur sortu dituzte, eta beste horrenbeste elkarrizketa egin dizkiete pertsona ezagunei, bideo labur horietako gaiez luzeago aritzeko. Datozen bi hilabeteetan ikusi ahal izango dira bideoak sare sozialetan, eta elkarrizketak zuzenean BERRIA egunkariaren eta Arnasa gara kanpainaren Instagram kanaletan.

Esketx formatuko bideoak izango dira, eta horietako bakoitzean zortzi egoera irudikatuko dituzte. Martxoaren 22tik maiatzaren 16ra arte, aste bakoitzean gai bat izango dute hizpide, eta elkarrizketak egingo dizkiete, besteak beste, Antton Telleriari, Aitziber Garmendiari, Eñaut Elorrietari, Ander Lipusi, Iratxe Urkiagari edo Sambou Diabyri.

Hiru erakunde publikoren arteko lankidetza izango du kanpainak; Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika sailburuak arlo hori nabarmendu zuen atzo aurkezpenean, eta gogorarazi zuen Euskararen Agenda Estrategikoan ezarrita dagoela arnasguneak zaindu eta indartu behar direla. «Programa honek arnasguneei euskararen biziberritze prozesuan duten garrantzia eman eta zaintzen lagundu nahi die». Ana Ollo Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetarako kontseilariak ere arnasguneek duten garrantzia azpimarratu zuen, eta hortik kanpainaren garrantzia: «Nafarroako Gobernuak arnasguneek duten garrantzia azpimarratzea eta euskal komunitatea indartzea du xede. Neurri batean, denok baitugu gure hizkuntza jokaera aztertzeko eta dugun jokabideaz kontziente izateko beharra».

Iraitz Lazkano Uemako lehendakariak, bestalde, nabarmendu zuen mezuaren inguruko adostasuna: «Uemak urte askoan esan duena hainbat erakunde publikok ere onartzen dutela ikustea ederra da guretzat». Hau da, euskararen normalizazioan arnasguneak garrantzitsuak direla. Erakundeen arteko elkarlana azpimarratu zuen berak ere, eta esan zuen bideoetan agertuko diren mezuak elkarrekin adostu dituztela. «Azkenaldian dozenaka udaletatik eta euskalgintzatik heldutako kezkari erantzun nahian» abiatu dute kanpaina, haren esanetan. Izan ere, azken urteetan arnasguneetako egoera soziolinguistikoak zer pentsatua du. Aurreko kanpaina amaitu ondoren ateratako ondorioen artean honakoak atera zituzten: haur eta gaztetxoen arteko euskararen erabileraren inguruan kezka dagoela, gaztelera gehiago erabiltzen dutelako; hizketaldi elebidunak gero eta gehiago direla; euskararen gainbehera sumatzen hasi direla. Oraindik arnasguneetan euskaraz bizi daiteke, baina joera hori ez areagotzea da helburua.

Datozen bi hilabeteetan eskainiko diren bideoak Hiru Damatxo komunikazio zerbitzuak ekoiztu ditu, eta, behin kanpaina amaitzen denean, Uemak erabiliko ditu, mankomunitateko kide diren herrietan indarrean dituen hezkuntza proiektuetako tailerretan.]]>
<![CDATA[Enbrioi goiztiarren antzeko egitura sortu dute giza zeluletatik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1889/010/001/2021-03-18/enbrioi_goiztiarren_antzeko_egitura_sortu_dute_giza_zeluletatik.htm Thu, 18 Mar 2021 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1889/010/001/2021-03-18/enbrioi_goiztiarren_antzeko_egitura_sortu_dute_giza_zeluletatik.htm Nature zientzia aldizkarian, eta enbriologiaren esparruan aukera berriak zabaldu ditzakete. Ikerketetako bat Jose Polo ikerlariak gidatu du, Australiako Monash unibertsitateko lantaldearen babesarekin, eta bestea Jun Wuk bideratu du, AEBetako Southwestern unibertsitateko taldearekin.

Ikerketaren egileek atzo azaldu zutenez, duela gutxi arratoien zeluletatik abiatuta ere sortu dituzte animalia horien enbrioien antzeko egiturak. Hain justu, blastozisto fasean —ernalketatik bost egunera gertatzen den horretan— dauden arratoi enbrioien antzeko egiturak garatu izan dituzte, eta blastoide izena jarri diote laborategiko sorkuntzari. Blastozistoek egitura esferikoa daukate, kanpoko geruza zelulaz inguratuta dago, eta barrualdean dagoen likidoan enbrioi zelula duen masa daukate. Horien antzeko egitura sortu izan dute arratoien kasuan, litekeena baita informazioa eskaintzea.

Ikerlariek sortu duten arratoien blastoide horiei esker lortu dute biltzea animalien garapen goiztiarraren inguruko informazioa, baina azaldu zutenez, giza enbrioien kasuan, mugak topatu dituzte ernalkuntzako lehen faseko jakintzan sakondu ahal izateko. Orain arte, in vitro ernalkuntzari esker lortutako blastozistoei esker, informazio baliotsua eskuratu dute ikerlariek, baina horien erabilera oso mugatua dela ere nabarmendu dute.

Traba horiek gainditzeko abiatu du ikerketa Jose Polo ikerlariaren taldeak, eta giza zelulekin sortutako blastoideak garatu dituzte. Horren bidez saihestu nahi dute erabiltzea enbrioi naturalak gisa honetako ikerketetan. Horretarako, azaleko fibroblastoak —ehun konektiboko zelula nagusia da— berriz programatu zituzten, eta giza blastozistoen modeloak sortu zituzten, hiru dimentsiokoak. Ikerlari taldeak argi utzi nahi izan du horiek ez direla giza blastozistoen parekideak.

Jun Wu ikerlariak gidatutako taldeak, bestalde, zelula ametatik abiatuta garatu ditu giza blastozistoen antza duten egiturak. Zelulen batura horrek giza blastozistoen antza du morfologian, tamainan eta zelula kopuruan. Poloren blastoideak bezala, Wurena ere ez da giza blastozistoen parekidea, baina enbrioien hastapeneko garapenaren oinarriak erreproduzi ditzake.

Lorpenaren inguruan idatzi dute Yi Zheng eta Jianping aditu independenteek Nature aldizkarian, eta, euren arabera, protokoloak egokituz doazen heinean, sortutako blastoide horiek giza blastozistoak are zehatzago imitatuko dituzte, eta horrek bioetika eztabaidak sorraraziko ditu, giza enbrioien egituren gero eta antz handiagoa izan baitezakete blastoide horiek. Polok esan duenez, oraindik egoera horretara iristeko asko falta da, eta, oraingoz, pozarren daude lortutakoarekin.]]>
<![CDATA[Hizkuntzen ofizialtasuna sustatzea eskatu du Espainiako Kongresuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1871/010/001/2021-03-12/hizkuntzen_ofizialtasuna_sustatzea_eskatu_du_espainiako_kongresuak.htm Fri, 12 Mar 2021 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1871/010/001/2021-03-12/hizkuntzen_ofizialtasuna_sustatzea_eskatu_du_espainiako_kongresuak.htm
Estatutuen erreformak bideratzea erkidego bakoitzari dagokion zeregina da, baina Kongresuak Espainiako Gobernuari egin dionez eskaera, pilota Madrilgo teilatuan dagoela esan du Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak. Kongresuak egindako eskaerari gobernuak emango dion erantzunaren zain egongo den arren, «Nafarroako Parlamentuak jakin behar du auzi hori badatorkiola». Bilbaok ohartarazi du sozialistek ofizialtasuna sustatzearen alde bozkatu dutela, eta Espainiako eta Nafarroako gobernuetan daudela. «Ez luke logikarik izango Madrilen babestutakoa Nafarroan baztertzeak». Euskararen zonifikazioan eragin dezake neurriak, baina baita asturieraren eta aragoieraren ofizialtasunean ere.

Puntu horrekin batera, beste bi neurri ere onartu zituzten. Horietako batek eskaera hau egiten dio Espainiako Gobernuari: «Eremu linguistiko bereko lurraldeen arteko hizkuntzen administrazio erabilera ahalbidetu dezala, muga administratiboen barruan eta kanpoan, oztoporik gabe, eta eremu linguistiko horien barruan hedabideak hartzeko akordioak sinatuz». Hirugarrenak, azkenik, gobernuari dei egin dio hizkuntzak «benetan» errespetatzera, «eskubideetan eta betebeharretan», eta estatuko botere guztien konpromisoa galdegin du.

Proposamenaren sustatzaileetako bat izan da Kontseilua, aragoieraren, asturieraren, katalanaren eta galegoaren aldeko eragileekin batera. Ofizialtasunaren puntuak atea zabaltzeko balio izan badu ere, Bilbaok aitortu du testuak zituen «egiturazko eskaerak kanpoan geratu direla». Horregatik dio egoera oraindik urrun dagoela eragileek eskatzen duten «askatasunetik, demokraziatik eta berdintasunetik».

Asteartean, legez besteko proposamenaren aurkako jarrera azaldu zuten sozialistek, hainbat neurri Espainiako Konstituzioaren aurkakoak direla esanez. Hiru puntuak onartu izana gizarte eragileen presioari esker izan dela dio Bilbaok. «Gizarteak ez luke ulertuko beste eremu batzuetan berdintasunaren alde dagoen alderdiak jarrera hain itxia izatea».]]>
<![CDATA[Hizkuntza gutxituen aldeko testua baztertu egingo du Espainiako Kongresuak bihar]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2021-03-10/hizkuntza_gutxituen_aldeko_testua_baztertu_egingo_du_espainiako_kongresuak_bihar.htm Wed, 10 Mar 2021 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2021-03-10/hizkuntza_gutxituen_aldeko_testua_baztertu_egingo_du_espainiako_kongresuak_bihar.htm
Iazko otsailean abiatu zuen ibilbidea atzo eztabaidatutako proposamenak. Orduko hartan, hizkuntza aniztasunaren kudeaketa egokia bermatzeko neurriak hartzea galdegin zieten alderdi politikoei hizkuntza gutxituen aldeko eragileek. Sinatzaileen artean zeuden honako hauek: Nogara, Iniciativa Pol Asturianu, A Mesa Pola Normalizacion Linguistica, Accio Cultural del Pais Valenciá, Ciemen, Omnium, Plataforma per la Llengua eta Euskalgintzaren Kontseilua. Hazi haren emaitza abenduan iritsi zen, hamar alderdi politikok erregistratu baitzuten oinarri horiek biltzen zituen legez besteko proposamena Espainiako Kongresuan —BNG, Compromis, CUP, EAJ, EH Bildu, ERC, JxCat, Mas Madrid, PDCAT eta Unidas Podemos alderdiek, hain justu—. EH Bilduren ekimenez iritsi zen eztabaida atzoko bilkurara.

Berezko hizkuntza gutxituetako eragile nagusiak Madrilera joan ziren eztabaida entzutera, eta goizean agerraldia egin zuten Kongresu atarian —Escola Valenciana eta Obra Cultural Balear ere batu zitzaizkien—. Paul Bilbao Kontseiluko idazkariak proposamena defendatu zuen, «demokraziaren alde urrats berri bat egiteko» aukera zelakoan: «Eztabaidaren muina hor kokatzen da: gizarte demokratikoago, berdinzaleago eta justuago bat eraikitzearen alde egitean».

Bilbaoren arabera, inoiz baino beharrezkoagoa da legez besteko proposamena onartzea. Martxoaren hasieran jakin zen Espainiako Gobernuak bizkar eman ziela Europako Kontseiluak hizkuntza gutxituen arloan egin zizkion gomendioei, nahiz eta Espainia Eremu Urriko Hizkuntzen Europako Gutunaren sinatzaile izan. «Horrek argi erakutsi du beharrezkoa dela egiturazko aldaketa, baldin eta estatuak berretsitako ituna beteko badu».]]>
<![CDATA[Zaintza eredu publikoa eta baldintza hobeak eskatu dituzte langileek kalean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/002/001/2021-03-05/zaintza_eredu_publikoa_eta_baldintza_hobeak_eskatu_dituzte_langileek_kalean.htm Fri, 05 Mar 2021 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1938/002/001/2021-03-05/zaintza_eredu_publikoa_eta_baldintza_hobeak_eskatu_dituzte_langileek_kalean.htm
Lanuztea egiteko baldintzak gorabehera, eguerdiko manifestazioetan milaka behargin atera ziren kalera. Egungo zaintza eredua aldatzeko eskatu zieten Gasteizko eta Iruñeko gobernuei, eta pertsonengan oinarritutako zaintza eredua «berehala» martxan jartzeko. «Interes kapitalisten edo alderdikoien aurrean», blindatutako zaintza sistema galdegin zuten sindikatuek, eta horretarako hainbat eskaera egin zituzten: langile guztiak publikoak izatea; ratio nahikoekin zaintza hurbila bermatzea; lan baldintza duinak izatea; benetako neurriak hartzea genero arrakala ezabatzeko; laneko osasuna bermatzeko neurri eraginkorrak abiatzea; eta langileentzako «erreparazio emozionalerako plan bat» eratzea, pandemiak utziko dituen ondorioak hein batean arintzeko.

Bilbon egin ziren atzoko manifestazio nagusiak. Sindikatu bakoitzak bere aldetik egin zuen martxa, eta udaletxe aurrean bildu ziren denak. Han aldarrikapen bateratuak egin zituzten, baina mobilizazioen aurretik egin zituzten adierazpenak langileen ordezkariek. ELAren kasuan, Irune Cerezok azaldu zuen zaintza sistemaren pribatizazioa egiturazkoa dela: «Koronabirusaren pandemia amaituko da, baina zaintzen pribatizazioa amaierarik ez duen pandemia da». Horregatik, sindikatuek dei egin zieten instituzioei zerbitzu horiek publifikatzeko urratsak egin ditzaten. Jaurlaritzaren aurka ere mintzatu zen, gutxieneko zerbitzuak «patronalaren interesekoak» zirela esanez: «Martxoaren 8rako lau egun falta direla, milaka emakume ezin izan dira kalera atera».

Bide beretik jo zuen Garbiñe Aranburu LABeko idazkari nagusiak. Emakumeen Nazioarteko Egunaren harira instituzioek zaintzaz jardun dute kanpaina nagusietan, eta Aranburuk mezu argi bat eman nahi izan zien arduradun publikoei —batez ere EAJkoei—: «Lelo hutsek ez dute ezertarako balio. Propaganda gutxiago, eta zaintzen sistema publiko baten bidean ekintza gehiago eman ditzatela». Izan ere, salatu zuenez, zaintzen sektorea «enpresa pribatuentzako negozio iturri» bihurtzen ari da, eta Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan dauden egoitza askoren kudeaketa «EAJrekin harreman estua duten pertsonen esku dago».

Sektoreko langileek ezinbesteko lana egiten dutela gogorarazi zuen Aranburuk, eta lan horrek «orain dutena baino ordainsari hobea merezi dutela».

Loli Garcia Euskadiko CCOOko idazkari nagusiak ere hitza hartu zuen Bilboko mobilizazioa abiatu aurretik, eta nabarmendu zuen zaintzen sektorea sindikatuaren agendaren erdigunean jarriko dutela aurrerantzean. Izan ere, urte askoan «ezkutatua» egon den lana izan da zaintzarena.

Berak ere instituzio publikoetako arduradunen jarrera salatu nahi izan zuen. «Zaintzaileei zuzendutako txaloak eta omenaldiak izan ziren itxialdian, baina garai hura igarota, hilabete luzetan herri honen oinarrian egon diren langileak ahaztu egin dituzte. Eta hori ezin da horrela izan». Zaintza sektorean beharrean aritzen direnen lana aintzat hartzeko zer egin behar den esan zuen ondotik: kalitatezko zerbitzuak eskaini, eta sektoreko langileen baldintzak duinak eta egokiak izan daitezela bermatu.

Bilbon entzun ziren aldarrien parekoak izan ziren Iruñekoan ere. ELAk egoitzetako lan ituna lortzeko egin zuen lanuztea Nafarroan, baina zerbitzu publiko baten aldeko aldarria egin zuen. «Egun indarrean dagoen zaintza eredua neoliberala da, pribatizatuta dago, eta emakumeen prekarizazioan oinarritzen da. Ezinbestekoa da publikoa izatea, eta baldintza duinak izango dituen lan itun bat izenpetzea».

Eragileen babesa langileei

Atzoko lanuztean, ordea, beharginek ez zuten sindikatuen babesa bakarrik jaso, baita eragile sozialena ere. Babestu Bizkaia, Babestu Araba, Gipuzkoako Senideak, pentsiodunen plataformak, Bizitzak Erdigunean plataforma, Itaia, Irauli Zaintza, Malen etxea eta beste hainbat elkartek ere bat egin zuten zaintzako aldarrikapenekin. Pentsiodunek eta zahar etxeetako egoiliarren senideen elkarteek ohar bateratua ere kaleratu zuten atxikimendua adieraziz. «Pandemiaren hilabetetako eragina jasan ondoren, ezin da onartu instituzioen aldetik jasotzen den tratu txarrik. Ezin da onartu ere instituzioen autokritikarik eza, eta are gutxiago, egoitzetako egoeraren errua langileei edo eta senitartekoei egoztea. Gizarte arreta haien erantzukizuna da, eta onartezinak dira egoitzetako kaleratzeak». Bilbon, feministek elkarretaratzea egin zuten iluntzean, Bizkaiko Diputazioaren aurrean, zaintza sistema publikoa eskatzeko.]]>
<![CDATA[Egia, justizia eta erreparazio eskaerak egin dituzte eragile sozial eta politikoek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/003/001/2021-03-04/egia_justizia_eta_erreparazio_eskaerak_egin_dituzte_eragile_sozial_eta_politikoek.htm Thu, 04 Mar 2021 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1928/003/001/2021-03-04/egia_justizia_eta_erreparazio_eskaerak_egin_dituzte_eragile_sozial_eta_politikoek.htm
Eusko Jaurlaritzatik bi ordezkari joan ziren: Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiken sailburua eta Idoia Mendia lehendakariordea. Azken horrek gogoan izan zituen «lan baldintzak defendatzen ari zirela hil zituzten langileak», eta Jaurlaritzaren aldetik omenaldia eta memoria merezi dutela aldarrikatu.

Artolazabalek ere ideia hori defendatu zuen, eta hizketagai izan zuen San Frantzisko elizan Martxoaren 3ko Biktimen Oroimenezko Zentroa eraikitzeko akordioa: «Gertakari tragiko horien aintzatespena da, eta pasatutakoaren memoria presente mantentzeko modu bat». Zentro hori sortzeko eragile sozial eta instituzioekin elkarlana sustatuko duela ere azaldu zuen, eta ukatu sindikatu batzuk baztertu dituztela.

Gorka Urtaran Gasteizko alkateak eta Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak ere eraman zituzten loreak monolitora, baita EAJko ABBko presidente Jose Antonio Susok ere. Azken horrek gogora ekarri zuen jeltzaleak presente dauden erakunde guztietan lan egingo dutela hilketaren errudunak nor izan ziren argitzeko.

EH Bilduk, berriz, ekitaldia egin zuen Martxoaren Hirua plazan. Monolitoan lore eskaintza egin ondoren, Mikel Otero legebiltzarkideak esan zuen urtero egon direla bertan egia, justizia eta erreparazioa eskatzen. San Frantzisko elizan egin asmo duten memoria guneari buruz, berretsi zuen mugimendu sozialen ekarpena bideratu behar dela: «Biktimak eta Memoria Gara bezalako egitasmoak izan behar dira kontuan, memoriarako gune honen oinarri gisa erabili behar den proiektu bat landu baitute».

Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemoseko bozeramailea ere izan zen lore eskaintzan: «Ez da ahaztu behar gertatutakoa, ezta zigorrik gabe geratu ere». Ezker Anitzako ordezkariak ondoan zituen, eta bertan Isabel Salud koordinatzaile nagusiak nabarmendu zuen gaur egun oraindik ez dela argitu nor izan zen gertakarien arduraduna. «Langile klaseari dei egiten diogu etorkizun hobe baten alde borrokatzera».

LABek, berriz, omenaldia egin zuen, eta emakumeen rola ekarri zuen gogora, «orduko borroka horietan eta egungo borroketan ere». Loli Garcia Euskadiko CCOOko idazkari nagusiak, bestalde, langileen memoria aldarrikatu zuen: «Langile klasea agente aktiboa izan da herri honetan demokrazia berreskuratzeko».

Gasteizko Gazte Blokeak ere mobilizazioa egin zuen. Duela 45 urteko gertakariak salatzeaz gain, gazte, ikasle eta langileen aurka martxan jarri duten oldarraldia ere kritikatu zuten. «Ezinbestekoa zaigu antolatzen eta borrokatzen jarraitzea». Gasteizko kale bat moztu zuten goizean.]]>
<![CDATA[Hizkuntza gutxituen alde «ezer ez egitea» egotzi diote Espainiari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/011/001/2021-03-02/hizkuntza_gutxituen_alde_ezer_ez_egitea_egotzi_diote_espainiari.htm Tue, 02 Mar 2021 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1893/011/001/2021-03-02/hizkuntza_gutxituen_alde_ezer_ez_egitea_egotzi_diote_espainiari.htm
Hain zuzen, duela hiru urteko gomendioetan, euskarari lotutako bi aholku jaso zituen, Euskalgintzaren Kontseiluak ohar bidez azaldu duenez. «Batetik, justizia araubidean legea aldatzea eskatu zuen; eta, bestetik, estatuko administrazioaren zerbitzuetan hizkuntza gutxituen erabilera handitzeko». Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiaren esanetan, ordea, Espainiako Gobernuak ez du ezer egin. «Lotsagarria da hori. Eskaera bat eta zehatza egin zioten Europatik: Botere Judizialaren Lege Organikoaren 231 artikulua aldatzeko. Justizian gazteleraz ez beste hizkuntzetan aritzeko oztopo nagusia da lege hori. Espainiako Gobernuak, ordea, muzin egin, eta erantzun du hizkuntzen erabilerari buruzko ikerketa bat egiten ari dela. Horrek erakusten du ez duela inolako borondaterik herritarren oinarrizko eskubideak bermatzeko».

Estatuko administrazioei dagokienez, beste horrenbeste. Kontratazio publikoei buruzko aipamenik ez du egiten Espainiaren txostenak, ezta zerbitzu digitalei buruz ere. «Egun, eta pandemiaren ondorioz, administrazio elektronikoa da herritarren eta administrazioaren arteko bide erabiliena, eta eremu horretan ezer gutxi egin du Espainiak».

Bilbaok positibotzat hartu du Europako Kontseiluak Euskalgintzaren Kontseiluaren aholkua eskatzea. «Ikusi dugu gure oharrak oso kontuan hartu izan dituztela». Bestalde, Espainiako Gobernuaren jarrera ikusita, hizkuntza gutxituen eragileen arteko elkarlanaren beharra aldarrikatu du Bilbaok. Horren lekuko, Espainiako Kongresuan hizkuntza gutxituen sustapenerako eztabaidatuko duten legez besteko proposamena. Ez dute zehaztu noiz izango den eztabaida.]]>
<![CDATA[«Bada euskara bidegurutzetik ateratzeko garaia»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1950/016/001/2021-02-28/bada_euskara_bidegurutzetik_ateratzeko_garaia.htm Sun, 28 Feb 2021 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1950/016/001/2021-02-28/bada_euskara_bidegurutzetik_ateratzeko_garaia.htm
Euskal Herriaren independentzia aldarrikatuko duzuela aurrerantzean. Zergatik?

URKO AIERBE: 1979ko agiriak hurrengo lau hamarkadetarako ibilbidea eta oinarri ideologikoa finkatu zituen. Gehiengoa baliagarria izanik, mantendu egin dugu, eta helburua bera da: Euskal Herri euskalduna lortzea. Egin duguna izan da momentu honetan ikusten ditugun bestelako ardatzak gehitu, eta hor oihartzuna independentziak hartu du. Zergatia oso sinplea da: frantziar eta espainiar estatuek Euskal Herriarekin eta euskararekin duten jarreran ikusten dugu ezinezkoa egiten dutela amesten dugun Euskal Herri euskalduna. Frantziar eta espainiar estatuen mendean ezinezkoa izango da euskaraz normaltasunez aritzea, eta horregatik da beharrezkoa independentzia. Ez da nahikoa, baina bai ezinbestekoa.

Zer aldatuko luke estatua izateak? Eztabaida horretan maiz aipatu izan da Irlandaren adibidea: gaelikoa ofiziala den arren, gero eta ahulago dago.

U.A.: Konponbide bakarra ez da izango, baina konbentzituta gaude ezinbestekoa dela. Independentziak esan nahi du mendekoak garela orain, eta, hizkuntzari dagokionez, ez garela gai nahi dugun hizkuntza politika aurrera eramateko. Beti dago muga bat estatuen aldetik, eta euren hizkuntzak inposatzen dizkigute. Guk dioguna da estatuek jarrera inposatzaile eta linguizida dutela, eta eurenak ez diren hizkuntzak desagerraraztea nahi dutela. Horregatik uste dugu badela garaia jauzia emateko.

Zergatik orain? Hastapen horietan ez zen beharrezkoa ikusten?

KONTXI ERRO: Kontuan izan behar da diktadura batetik heldu ginela, eta handik ateratzea bakarrik arnasgunea izan zen. Orduan ez genuen ikusten independentziaren premia hori, uste baikenuen emango ziren pausoak nahikoak izango zirela.

Eta orain bada momentua?

K.E.: Nik uste aspaldi zela. Burujabe izateak ematen dizu aukera gauzak zuk herri bezala gobernatzeko. Hori inportantea da. Hizkuntzari dagokionez, zein politika ezarri aukeratzeko bidea ematen du. Ezagutu dudan mundua irakaskuntzarena izan da, eta Madrilen mende dago. Independentzia baduzu, hezkuntza eta hizkuntza planifikatu ditzakezu.

U.A.: Euskalgintza azken hamarkadan ideia batean ados jarri da: orain arteko bideak goia jo duela, ez dela nahikoa, eta beharrezkoa dela jauzia ematea. EHEtik planteatzen dugu eman beharreko jauzia hau dela. Independentziarenak hartu du indar handia, baina badaude beste batzuk garrantzitsuak direnak ere.

Beste borrokekin elkarlana sustatzea, esaterako. Zein izango dira ekintza horiek?

U.A.: Ikuspegi intersekzionaletik EHE beti izan da solidarioa gainerako borroka eta herrialdeekin, eta orain arte ez du esplizituki jaso. Gu zapalduak gara, baina kontzienteak gara ez garela bakarrak. Solidarioak gara munduan dauden gainerako hizkuntza gutxituekin ere. Euskaldunok pairatzen dugun zapalkuntza ez da salbuespena, araua baizik.

K.E.: Hizkuntza gutxituak desagertzen diren neurrian, aberastasuna galtzen dugu. Ez badugu hizkuntza gutxituekiko begirunea zaintzen, hizkuntza nagusiak geratuko dira bakarrik, eta izugarrizko galera da. Horrekin batera desagertzen da kultura bat, mundua ikusteko modu bat, filosofia... Hizkuntza bakoitzak gauza inplizitu asko badaramatza, ez bakarrik zer esaten den, baizik eta transmititzeko modua.

Oinarrietan irizpideok sartzeak nola eragingo du ekintzetan?

U.A.: Adierazpenean diogu aktibismoa eta desobedientzia izango dituela oinarri. Euskaldunen buruan kokatu behar da euskaraz bizitzea jarrera desobedientea dela. Estatuaren jarduera guztiak horren aurka doaz, eta, horregatik, EHEk jarraituko du kalera ateratzen. Egia da azken urteetan apaltze handia egon dela euskararen aldeko borrokan, ez EHEn bakarrik. Gehiago kostatzen da, baina ezinbestekoa da normalizazioan jauzia emateko.

Zergatik apaldu da, zuen ustez?

K.E.: Belaunaldi gazteak sasi demokrazia honetan sortu dira, eta gauza batzuk lortuta daude: euskaraz ikastea, prentsa, kultura zirkuitu txiki bat badago... Badirudi gauzak per se eginak daudela. Agian, hor galdu da aktibazioa, edo ez dugu jakin transmititzen hizkuntzak erabiltzeko direla. Hizkuntza bat hiztunik gabe ez dela deus, eta hiztunak hizkuntza gabe ere ez. Bikotasun horrek egiten gaituela euskaldun. Horrez gain, agintzen duten erakundeek ere ez dute asko egin, ikusi bestela parlamentuetan zenbat egiten den euskaraz, udaletxeetan...

Azken boladan maiz esaten da euskara bidegurutzean dagoela, eta hortik irteteko hizkuntza politika berriak behar direla diozue. Zeintzuk?

U.A.: Bada euskara bidegurutze horretatik ateratzeko garaia. Administrazioek ez dituzte hartu euskararen berreskurapenerako politika egokiak, eta bada garaia bestelako hizkuntza politikak aplikatzeko. Ezagutzaren unibertsalizazioan, esaterako. Derrigorrezko hezkuntzatik urtero milaka ikasle ateratzen dira euskararen ezagutzarik izan gabe, eta guk diogu eskolak ikasle denak euskaldundu behar dituela. Horrez gain, hizkuntzaren normalizazioa ulertzen da erabilerari lotuta, baina beharrezkoa da euskara lehentasunezkoa izatea eremu geografiko eta funtzional guztietan. Euskara erdigunea izatea.

Hizkuntza politiketan euskara erdigunean jartzeko eskaera egin duzue. Horretarako borondaterik ikusten al duzue euskal erakundeetan?

K.E.: Nik ikusten dut lan eskaintza publikoetan euskara zenbat puntuatzen den. Jartzen baduzu euskararen derrigorrezkotasuna, seguru badagoela norbait konstituzioaren aurkakoa dela esan eta helegitea jartzen duena. Konstituzio horren mendeko garen heinean, euskara lehenestea konstituzioaren aurkakoa izango da. Independentziaren aldarria hortik egitea ere inportantea da.

U.A.: Katalunia adibidetzat jarriz, hango alderdi gehienek oso argi izan dute katalana euren hizkuntza dela, eta hori erdigunean jarri behar dela. Euren eskumenean zegoen guztia egin dute, eta aurrerapen izugarria egin du katalanak, baina badago kristalezko sabai bat estatuak ezartzen duena, eta iritsi dira momentu batera non galera bat izaten ari diren. Orain gutxi erabilera datuak eman zituzten, eta izugarri jaitsi da, eta kezkaren aurrean esaten dute ezin dutela estatu honen mendean katalana normalizatu. Guk planteatzen dugun jauzia katalan hizkuntzaren aldeko mugimenduak eman zuen duela urte batzuk. Espero dugu euskalgintzak bere egitea hemendik urte batzuetara.

Euskalgintzaren joera bada, ordea, politikoki ez lerratzea. Bere egingo luketela uste duzue?

U.A.: Ez dago beste biderik.

Proposamen hori egin duzue independentziaren eztabaida eta euskararen aldeko mugimendua ahul dauden garai batean.

U.A.: Astindu bat eman nahi diogu euskalgintzari, eta euskararen aldeko borrokari. Orain arteko bideak ez du gehiagorako ematen, eta ortzimugan dauden mehatxuak okerragoak dira. Mundua asko ari da aldatzen, eta pertsonen arteko harremanen nolakotasuna ere ez da berdina. Edo neurriak hartzen ditugu, edo euskara galbidean jarriko da. Astinaldi gisa planteatzen dugu.

K.E.: Teknologia berriek ikaragarri aldatu dute dena, eta hor erabiltzen den hizkuntza ez da euskara. Abiada handian doa dena, eta ez baditugu neurriak hartzen, zaila izango da bizirik irautea. Horren aitzinean, kolpe bat eman behar da, eta burutik kendu lortua dagoenak betirako iraungo duela. Egunero borrokatu behar da, eta horretarako abagunea emango luke independentziak.

2017an egindako txosten batean aipatzen zenuten EHE krisian zegoela. Lau urte igaro dira orduz geroztik. Nola dago taldea?

U.A.: Krisitik ateratzeko ipar batekin. Prozesu honetan oinarri ideologikoa berritzeaz gain, gure antolaketa eta funtzionamendu eredua egokitu dugu. Orduko hura izan zen ohiko gogoeta bat, aurreko lau hamarkadetan egindako estilokoa, eta oraingoan baloratu dugu ez zela nahikoa; gogoetak ez ziela erantzuten zeuden beharrei. EHEk eraberritze oso bat behar zuela, goitik behera, eta sorrera agiri hori izan da abiapuntua.

Txosten horretan ere esan zenuten erakundeekiko harremana hobetu beharra zegoela. Orduz geroztik euskalgintzak harremana hobetu du Jaurlaritzarekin, eta bi Euskaraldi egin dira. Horixe eskatzen zenuten?

U.A.: Guk beste gobernantza eredu bat eskatzen dugu. Dokumentu horretan hizkuntza politika egokiak eskatzen genituen, baina baita euskalgintza aintzat hartzea ere; eta ez onarpen sinboliko bat, parekidetasunean oinarritutako harremana baizik. Elkarlana ezin da izan nik dirua jarri eta nik nahi dudana egitea zuk. Euskalgintza onartu behar da subjektu politiko gisa, herri ordezkaritza duen subjektu gisa; eta elkarlan eredu horretatik politika komunak diseinatu.

Euskalgintza ez da subjektutzat hartzen oraindik?

U.A.: Aldaketa sumatu dugu garai gatazkatsu batzuekin alderatuta. Ez zen zaila, egia esan. Kriminalizatu zuten Euskaldunon Egunkaria, AEK, edo herri mugimendua zen edozer. Ez dago jarrera hori, baina lehen aipatutako harreman eredu hori behar dugu.

K.E.: Gobernantza eredu hori aldatzea kostako zaie, hori baita gehiengoa lortzearen arriskuetako bat, ez zaudela behartua adostasunak egitera.

U.A.: Instituzioek bakarrik ezin dute euskara normalizatu, eta hori ikusi da Irlandako ereduan: independentzia lortu zuten, baina herri aktibazio gabe begira zer gertatu zen. Horretaz aparte, herri ekimenak bakarrik ere ezin du dena egin. Horregatik behar dira eraiki adostasun soziopolitikoak, euskararen normalizazioaren alde gaudenon artean gutxienekoetan ados jartzeko. Kontseilua ari da lan hori egiten, eta guk bat egiten dugu horrekin. Gure ustez, hori izango da bidegurutzetik ateratzeko gakoetako bat. Adostasun horiek praktikara eramanda.

Pandemiak euskarari ere eragin dio. Eusko Jaurlaritzak onartu du ez zuela behar bezalako lanketarik egin. Orduz geroztik jarrera aldaketarik sumatu duzue?

U.A.: Oraingoz ez, baina EHEk jarraituko du aldarrikapena egiten. Duela bizpahiru aste Jaurlaritzako sailburuorde batek prentsaurreko batean esan zuen lehenik euskaraz egingo zuela, gainetik kenduko zuela betebeharra, eta ostera hasiko zuela prentsaurrekoa. Jarrera hori iraingarria da.

EHE taldeari ere eragin dio pandemiak. Txosnak ezin izan dituzuenez jarri, ekarpenak eskatu behar izan dituzue, eta bazkidetza kanpaina abiatu.

UA: Ikusi dugu bizitza militantean gazteek ezberdin parte hartzen dutela, baina badago gauza bat funtsezkoa: euskaltzaleak direla. Euskararen aldekotasuna mantentzen dute, eta horregatik badago konfiantza hurrengo belaunaldiek euskarari eutsiko diotela. Arrazoi batzuengatik ez dute beharrik borroka hori egiteko, baina mehatxuak datozen heinean aurrera egingo dute.

K.E.: Gazte euskaltzale talde handia daukagu, eta bere momentuan gauzak aldarrikatuko dituzte. Gaztea etorkizuna da, eta nik haiengan konfiantza daukat. Denetarik dago, baina beti egon da denetariko jendea. Dena den, euskaldun sentitzen direnek ikusten badute egoera okerragotzen ari dela, aurrerapausoa emango dute. Eurena sentitzen dutelako. Gazteek behar dute gure aitortza, errespetua, eta aintzat hartzea. Edozein plangintza egiten denean, ezinbestekoa da euren ikuspegia kontuan hartzea.]]>
<![CDATA[Pablo Iglesias: «Demokrazia batek ezin du onartu torturak aplikatzea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1958/018/001/2021-02-28/pablo_iglesias_demokrazia_batek_ezin_du_onartu_torturak_aplikatzea.htm Sun, 28 Feb 2021 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1958/018/001/2021-02-28/pablo_iglesias_demokrazia_batek_ezin_du_onartu_torturak_aplikatzea.htm Non dago Mikel? dokumentala ostiralean iritsi zen Hego Euskal Herriko eta Espainiako zinema aretoetara. Milaka pertsona joan dira filma ikustera, eta horien artean baita Espainiako Gobernuko kideak ere. Ostiralean Madrilen egin zen estreinaldian Pablo Iglesias presidenteordea eta Irene Montero Berdintasun ministroa izan ziren, eta argazkia atera zuten Amaia Merino eta Miguel Angel Llamas zuzendariekin batera. Dokumentalaren amaieran, Iglesiasek adierazpen argiak egin zituen torturaren erabilera arbuiatuz: «Demokrazia batek ezin du onartu, terroristarik odoltsuenaren informazioa lortzeko mekanismo prozesal gisa, torturak aplikatzea. Hori Espainian gertatu da, eta nik, gobernuko kide gisa, esan nahi dut hori ezin dela ahaztu. Gure demokraziarentzat lotsagarria da».

Ostiral gauekoa ez zen zinema plan hutsa izan Iglesias eta Monterorentzat, presidenteordeak azaldu zuenez: «Hemen egotea erabaki politiko bat da». Enrique Rodriguez Galindo jenerala hil berritan, Vox alderdiak haren oroimena jendaurrean aldarrikatu izana mingarria egin zitzaion Iglesiasi: «2021ean zenbait gauza entzun behar izatea oso larria da, eta hemen egon nahi nuen, gobernuko kide gisa, demokratak garenok eta zuzenbide estatuak demokratikoa izan behar duela defendatzen dugunok herri honetan tortura mekanismo prozesala onartezina dela esateko. Intxaurrondon horrela izan zen».

Espainiako Kongresuan bozketa egin zen iazko uztailean Felipe Gonzalez presidente ohiaren eta GALen arteko harremanak ikertuko zituen batzorde bat sortzeko. Podemosek alde bozkatu zuen, baina aurretik aurkako jarrera azaldu zuen, eta horrek zalaparta sortu zuen. Pablo Echenique koalizioko bozeramaileak, hala esan zuen: «Mundu guztiak daki zer gertatu zen».]]>
<![CDATA[AEK-k herritarren ekarpenak biltzeko kanpaina bat abiatu du ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/010/001/2021-02-24/aek_k_herritarren_ekarpenak_biltzeko_kanpaina_bat_abiatu_du.htm Wed, 24 Feb 2021 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1872/010/001/2021-02-24/aek_k_herritarren_ekarpenak_biltzeko_kanpaina_bat_abiatu_du.htm Bultza euskaltegiak! Bultza euskara! leloa izango du dinamikak, eta dagoeneko ekarpenak egiteko aukera dago AEKren webgunean bertan. Handia baita Korrikak utziko duen hutsunea. Bide horretatik jasotzen duten ekarpen ekonomikorik gabe, AEK-k bere egunerokoan aurrera egin ahal izateko, banku finantzabide bat eskatu behar izan du. Hau da, ikasturteari aurre egiteko zorpetu egin behar izan du euskaltegien sareak. Korrikak eskaini ohi dien diru iturria izango ez dutenez, erabaki dute herritarrei ekarpenak eskatzea, gaur egun jasotzen dituzten diru laguntzak ez baitzaizkie aski. Alizia Iribarren koordinatzaile nagusiak aurkeztu zuen atzo kanpaina, eta helburua «euskalduntze mugimenduaren garrantzia plazaratzea» dela esan zuen. Euskal herritarren erdiak baino gehiago oraindik erdaldunak direla gogoratu zuen, eta horregatik dela garrantzitsua euskalduntze prozesua indartzea: «Berdintasunean oinarritutako jendarte bat amets badugu, argi dago herritar helduen euskalduntzea beharrezkoa dugula, guztion eskubideak bermatzeko zubia delako. Beraz, euskaltegi sendoak behar ditugu». Euskaltegien finantzaketan aurrerapausoak eman direla onartu bazuen ere, oraindik ez da aski. «AEK Euskal Herri osoan aritzen da; herritarrei euskara ikasteko aukera ematen zaie edonon bizi direlarik ere; horregatik, gaur egun, hiru administrazioetatik bultzada estrategikoa eman behar zaiolakoan gaude». Hain justu, Bultza euskaltegiak! Bultza euskara! kanpainaren barruan, hiru administrazioetara gutun bana bidaliko du AEK-k apirilean. Duela 55 urte Rikardo Arregi euskaltzale eta kazetariak Euskaltzaindiari helarazi zion gutunaren oinarria gogoratu du Iribarrenek. Orduko hartan, helduen alfabetatzearen eta euskalduntzearen garrantziaz ohartarazi zion Arregik akademiari, eta arlo hori sustatzeko premia nabarmendu. Gutun hura bidali zenetik mende erdi igaro denean, AEK-k gogoraraziko die hiru erakundeei euskalduntze prozesuaren normalizazioan urratsak egiteko garaia dela. Iribarrenek ez du aurreratu zein izango den gutun horren edukia, baina oinarri hori izango duela esan du. «1966ko urtarrileko gutunetik, 2021eko apirileko eskutitzera igaroko gara». Horrez gain, eragile sozialekin ere lan ildo komun bat jorratzen ari direla jakinarazi du Iribarrenek. Korrikaren aurreko aldian Albaola-Bastidako ekinbidea abiatu zuen AEK-k, eta bertan hainbat eragilek euskararen aldeko konpromisoa hartu zuten. «Orain, harreman horiek sustatzen segitu nahi dugu, eragileek aurrerapauso gehiago emateko, akuilu lana ere egin dezaten beren eremuan; gobernuek eta herritarrek jokatzen duten rolaz gain, eragileek ere zeregin garrantzitsua dutelako». Martxoan, ekitaldiak Dinamikako ekinbide horiekin guztiekin, Korrikak bi urtean behin betetzen duen eragile lana ordezkatuko du AEK-k. Baina Korrika ezer bada, mobilizazioa eta jende pilaketa da, eta halakorik ezingo dute egin aurten. Ordezko jarduerak antolatzeko lanean ari da euskaltegien sarea, eta oraingoz 45 herritan ekitaldiak antolatuko ditu martxoaren 28an. Korrika egun horretan amaituko zen, pandemiak atzeratu izan ez balu. Oraindik ez dute argitu zein motatako ekitaldiak izango diren, eta saio gehiago antolatu ditzaketela ere esan du Iribarrenek. Martxo erdialdean zehaztuko dituzte ekitaldi horiek non egingo diren eta nolakoak izango diren. Hala ere, AEK-ko kideak zehaztu du unean uneko osasun egoerara egokitutakoak izango direla. «Xumeak izango dira, ezingo dugu nahiko genukeen jende kopurua bildu». Baina Korrikaren hutsunea nolabait estaliko dute ekitaldi horiek. ]]> <![CDATA[«Topagune indartsu batek ezin ditu ordezkatu euskara elkarte ahul asko»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1884/008/001/2021-02-19/topagune_indartsu_batek_ezin_ditu_ordezkatu_euskara_elkarte_ahul_asko.htm Fri, 19 Feb 2021 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1884/008/001/2021-02-19/topagune_indartsu_batek_ezin_ditu_ordezkatu_euskara_elkarte_ahul_asko.htm 30 urte mihigintzan. Euskara elkarteek euskararen biziberritzean izan duten eragina 1987-2017. Apenas ikertu gabeko eremu batean arakatu duela dio.

Euskara elkarteek euskararen biziberritzean izandako eragina neurtu duzu zure ikerketan. Nolako lana izan da?

Ez dakit neurtu dudan. Hasi nintzenean asmoa nuen eragina neurtzeko, baina, gaian sakondu ahala, konturatu nintzen hurbilpen bat zela. Azken finean, oso gutxi dago ikertuta, eta oso elkarte gutxik daukate eginda bere balorazioa. Euskara elkarteak gauzak egiteko dispositiboak izan dira, eta gutxi ebaluatu dute.

Zein dira biziberritzean egin dituzten ekarpen nagusiak?

Batetik, diskurtso aldetik euskara elkarteak izan dira Euskal Herrian erabileraren garrantzia zentroan jarri zuten lehenak. Bestetik, erabilera zentroan jartzearekin lotuta, bidezidor batzuk zabaldu zituzten: tokiko hedabideak, mintzapraktika saioak, Euskaraldiaren inguruko erabilera programak, aisialdian edo kulturgintzan landutako bideak... Berrikuntza artefaktu itzelak izan dira. Hala ere, euskara elkarteek helburu handiagoak zituzten. Euskaldunen komunitatea trinkotzea zen asmoa, eta esango nuke trinkotze hori maila apalean lortu dela. Leku batzuetan, ezta hori ere. Gauza batzuk lortu dituzte, baina jarritako helburuen dezente azpitik ibili dira. Horrek ez du esan nahi euren lana alferrikakoa izan denik.

Fenomeno poliedrikoa izan dela ere badiozu.

Herririk herri alde ikaragarriak daude: batzuetan elkarteek garapen txukuna izan dute, besteetan txikiagoa, eta besteetan ez dira sortu ere egin. Zaila da balorazio orokor bat egitea, baina gako batzuk eman dituzte: euskararen aldeko mugimenduan lehenetarikoak izan ziren euskaldun hutsez osatua izan behar zutela aldarrikatzen. Ordurako, EHE [Euskal Herrian Euskaraz] moduko eragileak ari ziren hori esaten, baina masiboki eta herri guztietan euskara elkarteek ekarri zuten halakorik. Herri euskaldunetan ziurrenik ez zen berritasuna izango, baina herri erdaldunetan, bai.

Eremu ezberdinetako euskaldunen topalekuak izan dira.

Ordura arte, euskararen aldeko mugimenduak nahiko lerratuta zeuden aukera politiko jakin batzuetara. Euskara elkarteak saiatu ziren hori apurtzen, eta herri gehienetan lortu zuten joera ezberdineko euskaltzaleak elkartzea. Ez dut uste heldu zirenik komunitatea trinkotzera, baina bai lortu zuten bi familia abertzale nagusiak gatazkan zeuden garaian batera lan egingo zuten guneak sortzea. Ekarpena egin zioten biziberritzeari, baina baita beste gauza batzuei ere.

Elkarbizitzari?

Akaso. Elkarbizitza, betiere toki mailakoa, ez nazio mailakoa.

Dena den, euskara elkarteetan nekea dagoela diozu. Ahitutako formula bat da?

Esango nuke formularen osagai batzuk agortu direla. Euskara elkarte indartsuek jo zuten profesionalizaziora, eta beharrezkoa zen. Baina ziurrenik beste buelta bat eman behar zaio: euskara elkarteek eskatzen zuten antolaketa modua nahiko gogorra zen.

Zein zentzutan?

Ez zuten egiten hainbat lagun elkartu eta talde bat sortu. Eskatzen zuten sortzea elkarte bat bere estatutuekin, zuzendaritzarekin, diruzainarekin, bazkideekin, ahal zen heinean profesionalizazio bidea urratuz, udalekin laguntzak izan beharrean hitzarmenak lortuz... Gaur egun, ikusita beste mugimenduetan egiten ari diren hausnarketak militantziaren aldaketaren inguruan, euskara elkarteak hor geratu dira: egitura profesional baina militantearekin, eta, batzuetan, udalen oso mendeko, finantzaketa hortik datorrelako eta jardun profesionala mantendu nahi dutelako.

«Hasierako helburuak ez genituen lortuko, baina euskara elkarterik egon ez balitz, non geundeke?». Egin dituzun elkarrizketetan zenbat aldiz errepikatu dizkizute halako esaldiak?

Batek ez, batek baino gehiagok! Eta uste dut horrela dela. Euskara elkarteek ekarpen handiak egin dituzte. Ziurrenik, jarritako helburuak handiegiak ziren, kontuan izanda zer zen euskara elkarteek planteatzen zutena. Hori ezin da lortu egitura militante-profesional batekin, dispositibo indartsuagoak beharko ziren euskal komunitatea trinkotzeko.

Baina helburu hori jarri ezean, ez duzu lortuko...

Hori ere horrela da. Baina ikusi Derioko kasua: 5.000 pertsonako herrian, hamar pertsona. Asko da, baina hamarren artean zelan lortuko dugu komunitatea trinkotzea, egiturazko joerak daudenean? Nazio mailako joerak daudenean? Oso zaila da. Hala ere, euren lanak merezi izan du.

Liburu amaieran hainbat proposamen praktiko egin dituzu euskara elkarteen etorkizunerako. Besteak beste, jendea zaindu behar dela esan duzu.

Bai, orain arte baino gehiago zaindu behar dituzte bertara hurbiltzen diren kideak; besteak beste, aurrerantzean gutxiago izan daitezkeelako. Euskara elkarteetan aritzen direnek ere behar dute soziolinguistikako oinarrizko formakuntza, egunerokoan gertatzen zaizkigun hizkuntza gatazkak ulertzeko eta aldatzen saiatzeko. Horrez gain, euskara elkarteen mugimendua zabalpen geografiko handiago batera heldu beharko litzateke. Hutsune oso nabarmenak daude euskara elkarteen mapan: Bilbotik ezkerraldera basamortua dago; Iruñetik beherako zatian ere bai; Iparraldea ere oso ahul dago; Gipuzkoan ere hutsune nabarmenak daude; Bizkaian eskualde euskaldunenean ez dago elkarterik... Antolaketa malguagoa beharko lukete hedapen geografikoari begira.

Euskaraldia antolatzeko herriz herri sortu diren batzordeak izan daitezke abiapuntu?

Izan daitezke, bai. Dena den, ikerketa aldia 2017an amaitu nuen, Euskaraldia egin aurretik. Batzorde horietatik sortu dira euskara elkarteak. Besteak beste, Galdakaon eta Beasainen. Baina hor ere betiko egitura moldera jo dute. Aprobetxatu behar zen Euskaralditik zetorren antolaketa horizontal malguago hori. Nik uste dut Euskaraldiak lortu duela inork lortu ez duen zerbait: Euskal Herriko ia herri guztietan sortzea zerbait. Eta sortu da herri horietan hizkuntza ohituren inguruko ariketa bat egiteko.

Euskara elkarteen eta Euskaltzaleen Topagunearen arteko harremana birpentsatu behar litzatekeela diozu. Zein zentzutan?

Topagunea oso modu utopikoan sortutako elkarte bat izan zen: herri batzuetako eragileak elkartu ziren, eta egitura nazional bat sortu zuten herrietatik kontrolatzeko. Ordutik ikaragarri hazi da. Euskara elkarteak ahulduz joan dira, Topagunea indartuz joan den heinean, eta gauza batzuk birpentsatu beharko lirateke. 2012ko kongresuan Topaguneari aitzindaritzaren funtzioa ezarri zitzaion, eta uste dut ondo bete duela. Baina Topagune indartsu batek ezin ditu ordezkatu euskara elkarte ahul asko. Topagunearen lan ildo indartsuetako bat izan beharko litzateke herrietako dinamika horiek indartzeko zein lan egin behar den aztertzea. Eta uste dut ez dela hori egiten ari. Ezin da ahaztu euskara elkarteen oinarri indartsuak ahalbidetzen duela Topagunearen bizitza, eta herrietako dinamika barik Topaguneak ez dauka zentzurik.

Euskara elkarteek politikan eragiteko gaitasuna behar dutela diozu. Gero eta ahulago dagoen mugimenduak nola eragingo du hizkuntza politiketan?

Herrietan euskara zerbitzuekin harremana ona da, oro har. Baina zaila da erakunde publikoetatik herrian eragitea, herri bateko hizkuntza politikan gero eta gauza gutxiago baitaude udalen esku. Hortaz, euskara elkarteek eragin behar dute herri mailako hizkuntza politikan: sukalde lanari garrantzi handiagoa ematen, eta salaketa publikoa egiten. Maila makroan, bestalde, ez dakit ez ote gabiltzan eragin hori gauza zehatzetara mugatzen. Aisialdia, lan arloa eta norbanakoen hizkuntza ohituren aldaketa jarri dira hizkuntza politikaren helburu. Ados nago, baina hizkuntza politika hori baino gehiago da, eta beste gai batzuez oso gutxi hitz egiten da: ikus-entzunezkoen politikez, erakunde batzuek pandemian euskarari emandako tratamenduaz... Ez dut uste Topaguneak etengabe egon behar duenik salaketa publikoan, baina batzuetan salatzea tokatzen da.]]>
<![CDATA[Akademiek diote irakastereduak arautzea erkidegoei dagokiela]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/007/001/2021-02-11/akademiek_diote_irakastereduak_arautzea_erkidegoei_dagokiela.htm Thu, 11 Feb 2021 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1872/007/001/2021-02-11/akademiek_diote_irakastereduak_arautzea_erkidegoei_dagokiela.htm
Hiru hizkuntza akademien arabera, hizkuntza araudi horiek ahalbidetu beharko lukete lurralde bakoitzean euskararen, katalanaren eta galegoaren gaitasuna gaztelaniaren parekoa izatea. Hau da, lekuan leku, bi hizkuntza ofizialen ezagutza bermatzea. «Ikerlan eta ebaluazio fidagarrienek, bai eta katalana, euskara edo galegoa berezko hizkuntza duten autonomia erkidegoetan egin diren askotariko esperientziek frogatu dutenez, hizkuntza horien etorkizuna normaltasunez ziurtatu nahi bada, katalanak, euskarak eta galegoak presentzia sendoa behar dute hezkuntza sisteman, eta horrek ez dio orain arte inolako galerarik ekarri gaztelaniaren jakintzari, ezta hemendik aurrera ekarriko ere». Areago, gaztelania jakiteko helburua «osoki bermatuta dago aplikatu diren askotariko hizkuntza ereduetan». Kontrara, eredu horiek euskara, katalana eta galegoaren jakintza bermatzeko aski ez direla izan nabarmendu dute.

Azkenik, hiru akademiek gogora ekarri dute botere publikoen erakunde aholku-emaile ofizialak direla, eta eskaera egin diete estatuko erakundeei eurei ere kontsulta egiteko. «Nahi genuke eztabaida publiko informatu eta arrazoizko baten parte izatea, estatu espainiarreko hizkuntza erkidegoen eta hizkuntzen artean elkarri begirunea izateko eta haien arteko bizikidetza errazteko. Izan ere, estatu espainiarrak hizkuntza aniztasuna gorde eta sustatu beharreko aberastasun moduan hartu beharko luke, ez ezabatu beharreko arazo moduan».]]>