<![CDATA[Lander Muñagorri Garmendia | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 08 Dec 2019 09:46:20 +0100 hourly 1 <![CDATA[Lander Muñagorri Garmendia | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Egunean 45.000 aldiz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1937/046/001/2019-12-07/egunean_45000_aldiz.htm Sat, 07 Dec 2019 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1937/046/001/2019-12-07/egunean_45000_aldiz.htm
Egunean Behin-ek izan duen igoera horren atzean egon daitezkeen arrazoiak zerrendatu ditu Azpillagak: «Garrantzitsua izan da muga bat jartzea: egunean partida bakarra jokatu ahal izatea. Aurretik bageneukan galdera-erantzunen antzeko beste aplikazio bat, eta jendea aspertu egiten zen hainbat partida jokatu ondoren». Egunean nahi adina partida jokatu beharrean, bakarraren aukera izanda, erabiltzaileek jokatzen jarraitzeko gogoari eusten diote, haren ustez.

Dioenez, ordea, arrakastaren gakoetako taldeetan dago. Eguneroko galderei erantzun ondoren, norberaren emaitza bere lagunek, familiartekoek edo lankideek egin dutenarekin aldera daiteke: «Jendeari berdin dio sailkapen nagusian 7.000. postuan geratzen bada, baina lagunak baino partida hobea egin duzula ikusteak motibatzen laguntzen du. Uste dut hor asmatu egin dugula». Aplikazioak dituen talde kopuruei begiratuz ikus daiteke hala dela: oraintxe bertan 14.500 talde aktibo daude.

«Nik, adibidez, baditut lau talde, eta nire inguruko euskaldun askok ere jokatzen dute». Ibai Agirrebarrena baionarrak sumatu du bere inguruan hazi egin dela aplikazioaren erabilera, duela hilabete pare bat ez baitziren asko jokoan aritzen zirenak. Orain, Whatsapp-eko elkarrizketak horri buruz dituzte lagunen artean. «Badugu lagun bat beti erantzun gehienak ongi eta azkar ematen dituena, eta gaizki egiten duenean denak trufatzen gara berataz». Horretarako balio baitute Egunean Behin-eko taldeek.

«Jokoak iraungo bazuen, gakoa taldeetan egongo zela garbi ikusi genuen hasieratik, baina ez genuen espero talde publikoak sortuko zirenik». Bigarren denboraldian, ikastetxe batzuen eskaera jaso zuten Codesyntaxen: ea posible izango ote zen norbere sakelako telefonoaren zenbakia inori eman behar izan gabe taldeetara batzea. Eskaera bideratu, eta jokoan eguneraketa bat egin zuten: orain, erabiltzaile bakoitza edozein taldetan sar daiteke, bertako kodea sartuz gero. Funtzionamendu horrekin, lantokietako, ikastetxeetako edo herrietako taldeak sor daitezke, ordura arte kuadrillako, familiako edo lankideen arteko taldeak sortzen ziren lekuan.

Aukera horrekin sortu dira, besteak beste, Zumaiako (Gipuzkoa), Gasteizko Zabalgana auzoko, Ulma enpresako eta Aretxabaleta Lanbide Eskolako ikasgeletako taldeak (Gipuzkoa). «Ikusi geunen Zumaian bazegoela afizioa, eta taldea sortzeko aukera aipatu genuen erredakzioan». Maria Maia Manterola Baleike aldizkariko kazetaria da, eta duela gutxi jarri dute martxan herriko taldea. Ulman ere antzera egin dute, Iraia Elortza Emun-eko euskara teknikariaren arabera —euskara zerbitzua eskaintzen dute enpresan—. Euskararen normalizazioa sustatzeko enpresako talde bat sortu zuten, eta orain bazkalorduko elkarrizketetako gaietako bat da Egunean Behin. 350 langile inguru daude taldean, eta 438 Zumaiakoan. Jokoan dagoen talderik handiena da azken hori, eta astero sariak banatzen dituzte irabazleen artean.

Azpillagak espero ez zuen beste puntu bat da hori: aplikazioko lehiaketan banatzen diren sarietatik aparte, paraleloak diren beste batzuk banatzea talde publiko batzuetan. Zabalganako Euskara Taldeak irailean sortu zuen Egunean Behin-eko taldea, eta sari bat banatzen dute astero. «Lehia sanoa sortzen da», dio Bergoi Mardenaz del Pozo elkarteko kideak. Lehia hori, gainera, euskaraz egiten da, eta horrek euskararentzako arnasgune txiki bat sortzen laguntzen duela dio: «Egunero euskarari minutu bat eskaintzeko aukera da».

Areago, euskara behar bezala menderatzen ez dutenek ere erabiltzeko modukoa dela dio Unai Navarro Aretxabaleta Lanbide Eskolako informatikariak. Euskararen Eguna gerturatu ahala, ikasleen artean euskara bultzatzeko egitasmoen artean sortu zuen ikasgela bakoitzeko talde bat, eta euskaraz hitz egiten ez duen batek irabazi du sarietako bat. «Aplikazioa tresna oso baliagarria da pertsona horientzat».

Galderak: jokoaren gakoa

Aplikazioaren arrakastan taldeak ezinbesteko direla esan du Azpillagak, baina argi du Egunean Behin-en beste gakoa galderak direla. Azkar irakurtzen dira, ulergarriak dira, eta hiru aukeraren artean hautatu behar da erantzuna. Baina, dioenez, erabiltzaile kopuru horretarako «galdera asko sortu behar dira, eta eskuz ezin dira hainbeste egin». Aktualitateari lotutako galderak Codesyntaxeko kideek idazten dituzte, baina gainerako %98 automatikoki sortzen dira, programa informatiko bati esker. «Pertsonaia baten jaioterri edo adinari buruzko galdera Wikipediatik lortutako informazioarekin egiten dugu; informazio askeko webguneak erabiltzen ditugu galderak sortzeko».

Jokoak babesle bat izaten du astero, eta oparia ere hark eskaintzen du. Horrekin batera, galderak idazteko aukera ere ematen zaie. Bertsozale Elkarteak, esaterako, izan zuen horretarako aukera: «Bertsolaritza hizpide izatea eta ezagutaraztea izan zen galdera horiekin lortu nahi genuen helburua», azaldu du Amaia Goikoetxea komunikazio langileak. Aplikazioarekin, gainera, jakin dezakete zer erantzun eman dituzten erabiltzaileek, eta hori informazio interesgarria izan daitekeela dio.

Jokalariek dituzten gabeziak ere agerian geratzen dira horrela. Euskal idazleen inguruko galderak oro har gaizki erantzuten direla esan du Azpillagak, eta Hego Euskal Herriko jokalariek Iparraldekoei buruz ere erantzun okerrak ematen dituztela. Baina Baleike aldizkariko kazetariak azaldu duenez, jokoak transmisio lana egiteko balio du: «Espainiako kulturako informazio asko jasotzen dugu, eta euskal iruditeriatik formatu egoki bat asmatu dute; transmisio lana egiten dute». Galdera asko euskal kulturakoak edo euskal gaitegikoak baitira, eta hori eskertu diete erabiltzaile askok aplikazioaren sortzaileei.

Zuzeneko lehen saioa

Norbera bakarrik aritzen da jokoan, baina hilaren 14an aurrez aurreko lehen saioa egingo dute, Azpeitiko (Gipuzkoa) Sanagustin kulturgunean. Irailetik jokatutako partidetan sailkapen orokorrean lehen hamarren artean geratu diren jokalariak izango dira han. Denera, 150 erabiltzaile, eta Kike Amonarriz arituko da aurkezle lanetan. Ordubeteko saioa izango da. «Aplikazioa fisikoki jokatu ahal izateko aukerarekin garatu dugu, herri eta enpresa batzuetatik idatzi baitigute ekitaldi formatuan aritzeko aukerarik egon ote zitekeen». Horregatik, gaur zortzi egingo den finala froga bat izango da, Azpillagaren arabera. Izan ere, teknologia garatu eta gero, herriren bateko jaietan edo ikastetxe batean Egunean Behin jokoan aritu ahal izango dira, nahi adina pertsona aldi berean eta aurrez aurre.

Hor egon daiteke aplikazioak egingo duen hurrengo urratsa. Gabonen ondoren amaituko da bigarren denboraldia. Hirugarrena urtarrilean abiatuko da. Ikusteko dago, ordea, azken hilabeteetan izan duen gorakadari eutsiko ote dion.]]>
<![CDATA[«Sumatzen da 'start-up' sektorea modan jarri dela Euskal Herrian»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1931/013/001/2019-12-04/sumatzen_da_start_up_sektorea_modan_jarri_dela_euskal_herrian.htm Wed, 04 Dec 2019 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1931/013/001/2019-12-04/sumatzen_da_start_up_sektorea_modan_jarri_dela_euskal_herrian.htm start-up-ak.

Nondik sortu da proiektu hau sortzeko beharra?

Itzultzailea naiz izatez, eta lan hori egin izan dut orain arte. Beti pentsatu dut arlo honetan burokrazia asko dagoela, eta ez dagoela behar bezalako irtenbide digitalik. Google Translateren gisako tresnak daude, eta itzulpengintza agentzia arruntak beste aldetik. Hori ikusita, pentsatu nuen ondo egongo zela nomada birtuala kontzeptua sektore horretan aplikatzea. Hau da, munduan zehar barreiatuta bizi diren eta Internet bidez lan egiten duten itzultzaileen plataforma bat sortzea zen asmoa. Era horretan, haien azkartasuna erabili ahalko zen itzulpengintza proiektuak azkarrago egiteko.

Mundua hizkuntzen bidez lotzeko asmoa duzuela diozue. Zergatik?

Erdi euskaldun eta erdi ingelesa naiz, baina Alemanian, Frantzian, Mexikon, Japonian eta Indian ere bizi izan naiz, eta komunikazioan arazo pila bat ikusi izan dut. Alemaniar edo japoniarrek, esaterako, aukera asko galtzen dituzte produktu onak saltzeko. Halako egoera pila bat ikusten nituen, eta horrela pentsatu nuen hizkuntza batzuetara itzultzeko tresna bat sortzea.

Ideia hori itzulpen automatikoen garaian sortzen da. Itzulpen profesionalak aldarrikatzen dituzu horien aurrean?

Bai. Nik itzultzaile gisa presio handia ikusi dut gauzak azkar egiteko, eta bezero gisa, lan oso txarrak. Daukagun tresnarekin, bi itzultzailek egiten badute testu bat, testu horren atal txikiak munduan dauden beste itzultzaileei bidaltzen zaizkie, eta haiek zuzentzen dituzte. Gure adimen artifizialak egiten duena da, eta arrisku tartea non dagoen zehazten dute.

Zer hizkuntzatara daukazue zerbitzua? Ala mugagabea da?

Mugagabea da, baina oraingoz hizkuntza handienetakoak bilatzen hasi gara, hor daudelako itzultzaile gehien.

Bilbon egiten den Biscay Bay Startup Campusean lehen saria jaso zenuten. Nola hartu duzue onarpen hori?

Bultzada morala eman digu. Normalean, start-up bat abiatzen duzunean, etxean ordu asko ematen dituzu bakarrik, eta ordenagailuaren aurrean. Halakoetan ez dakizu egiten ari zarena ona den, edo jendeari gustatuko ote zaion. Ez dakizu eroa zauden ala ez. Halako ekitaldi batean, Bizkaiko edo Euskal Herriko adituek esaten dizute egiten ari zarena ongi dagoela; niri eta talde guztiari bultzada morala eman digu.

Etxera itzulita jaso duzu saria, gainera...

Ni Tokion ere aritu naiz ekintzailetza lanak egiten, talde on eta motibatu batekin. Baina Bilbok berak aukera pila bat ematen du alde horretatik, erakunde publikoen eta pribatuen aldetik.

Esan duzu start-up proiektu bat abiatzerakoan ez dakizula zein erantzun izan dezakeen. Hori izan daiteke enpresa mota horren gabezia bat? Feedbackik gabe garatzen duzula?

Bai, hori betiko akatsa da. Guk bagenekien merkatuan behar bat bazegoela, eta aztertuta geneukan. Proba egin genuen marketin kanpaina batekin, eta beharra bazegoela berretsi genuen. Produktua edo beharra dagoela badakizu, baina hori garatu behar da, eta ondo bideratu. Orain adimen artifizialarekin ari gara produktu bat ateratzen, eta ez dakigu fantasia den edo benetan erantzunik izango duen. Baina orain pozik gaude, Euskal Herriko adituek esan baitigute egiten ari garena ona dela.

Bizkaiko Foru Aldundia ahalegin berezia egiten ari da azken boladan start-up-en sektorea erakartzeko. Sumatzen al duzue?

Sumatzen da Euskal Herrian modan jarri dela. Tokion eta Munichen bizi izan naiz, bi hiri teknologikotan, baina hor ez zegoen ekintzailetzarako halako joerarik. Akaso kulturala da, edo ez dira hiri egokienak izango... Ez dakit, kontua da Tokiok 35 milioi biztanle dituela, eta han ez zegoela start-up ekintzaileentzako inolako ekitaldi edo laguntzarik. Bilbora itzultzean, mundu guztia ari zen horri buruz hitz egiten, eta gisa horretako laguntzak eskaintzen ari direla ikusi dut.]]>
<![CDATA[Baserria aterpe bihurtu denekoa ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1909/046/001/2019-12-03/baserria_aterpe_bihurtu_denekoa.htm Tue, 03 Dec 2019 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1909/046/001/2019-12-03/baserria_aterpe_bihurtu_denekoa.htm >Baserriko lanak egiten elkarrekin. Jagoba Manterola / Foku> Diassyri laneko kontratua egin diote. Diallok eta Barryk ikasi egin nahi zuten, eta, horregatik, goizetan baserriko lanak egiten laguntzen diete, eta, arratsaldean, Azpeitira edo Azkoitira jaisten dira. Barry arotz ikasketak egiten ari da, eta Diallok gaztelera klaseak hartzen ditu. Diassy, berriz, goiz eta arratsalde baserriko lanetan aritzen da. «Berak lan gehiago dauka, ardien ardura partekatzen du gurekin, eta makinekin ere badabil; beste biak lasaiago aritzen dira». Hala ere, Sakona baserriko lurra lantzen laguntzen diete Igarataundi eta Etxeberriari, uzta biltzen, eta saltzera eramateko prestatzen. Etorkizunerako bidea Lanez lepo dabiltza azken urtean Sakona baserrian. «Ekoizten dugun ia guztia saltzen dugu», esan du Igarataundik. Horretarako lana erruz egin behar dute. Hala ere, sumatzen dute bezeroek baserriko produktu ekologikoak eskatzen dituztela, baina eskaintza falta da. Baserriak eta lurra landuko duen jenderik ez dagoela dio. «Lekuan lekukoa kontsumitu behar dela esaten dute, sasoian sasoikoa; baina ondoren ez dago baserritarrik eskaera horri erantzuteko. Hamar urte barru arazo bat eduki dezakegu». Barry, Diassy, Diallo, Etxeberria eta Igarataundi. Jagoba Manterola / Foku Horregatik uste du etorkinek eta errefuxiatuek eskaera horri erantzun ahal izango diotela. «Bertako jendea ez badago prest lan hauek egiteko, norbaitek egin beharko ditu, eskaera badagoelako». Igarataundik eta Etxeberriak uste dute hor egon daitekeela etorkizuna, eta, adierazi dutenez, etorkin hauek baserriko lanetara oso ondo moldatzen dira. «Antzematen zaie erraztasuna». Sakona baserrian heriotzatik ihesean zihoazen hiru errefuxiatuei eman diete lotarako lekua eta lana, baina halako adibide gehiago ere badaude Euskal Herrian. Hala ere, errefuxiatuen egoera zaurgarria dela eta, ez dute elkarrizketarik eman nahi izan. Azpeitian dagoen hirukoteak ziurtasun handiagoa du; izan ere, lanerako baimena eskuratu berri dute, eta horietako batek laneko kontratua ere badu. Sakona baserrian ere gustura daude, etorkizun berria lortu dutelako, eta eguneroko lanari eskulana zabaldu zaielako. Alde biek irabazi dute. ]]> <![CDATA[Klima aldaketari nola egin aurre]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1919/038/001/2019-11-29/klima_aldaketari_nola_egin_aurre.htm Fri, 29 Nov 2019 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1919/038/001/2019-11-29/klima_aldaketari_nola_egin_aurre.htm
Horretarako, gainera, satitsuen hesteetako mikroorganismoak nola aldatzen diren behatzen ari da. Izan ere, Alberdiren hipotesiaren arabera, animaliek klima aldaketara egokitzeko izango duten gaitasuna, hain zuzen, hesteetako mikroorganismoek aldaketarako izango duten ahalmenaren araberakoa izan daiteke. Hau da, satitsuek hesteetan bakterio komunitate berri bat garatuko balute klima baldintza berrira egokitzeko, horrek egoera berrian osasuntsuago egoten lagunduko lieke. Hori horrela ote den ziurtatzeko lanetan ari da mendiko bordan. Egunero joaten da hara satitsuen bilakaera aztertzeko, eta lan horretan laguntzen dio Adam Koziol-ek, Australiako ikerlari laguntzaile batek.

Satitsuekin ari da lanean, baina bi espezierekin. Ikusi nahi baitu bi espezie horietatik zeinek duen gaitasun hobea klima baldintza berrietara egokitzeko. Nork duen gaitasun handiagoa mikroorganismoen komunitatea eraldatzeko. Laborategian egun egiten ari den ikerketa beste handiago baten lehen urratsa baita. Aurrerago egingo duen esperimentuan, klima heze eta hotzeko satitsuak -isurialde atlantikokoak- ingurune lehor eta beroagokoekin alderatu nahi ditu. «Animalien bi populazioak aztertu nahi ditugu, eta biak baldintza lehor eta beroagoetan jarri; klima mediterraneoago hori espero baita ingurune hezeetan hemendik 80 urtera». Ingurune hezeko satitsuak klima lehorrera eramango dituzte, eta animalia populazio horretako erdiei klima lehorrekoak diren animalien hesteetako bakterioak txertatuko dizkiete. «Era horretan, ikusiko dugu nola funtzionatzen duten hobeki animaliek, eta zein egokitzen den hobekien ingurune berrira».

Ikerketaren hurrengo urratsa buruan dauka Alberdik, baina oraindik ez daki non egingo duen, Araban ala Nafarroan. Lurralde bakoitzeko erakundeekin hitz egingo du horretarako. Euskal Herria ingurune egokia baita lan hori egiteko. Izan ere, kilometro gutxian klima oso ezberdinak daude euskal geografian. Isurialde atlantikoan klima hezeagoa dago, eta Araban zein Nafarroan, berriz, lehorragoa. Horregatik dio Alberdik interesgarria dela ikerketa Euskal Herrian egitea, klima ezberdinetara egokitutako animaliak oso distantzia murritzetan topa daitezkeelako.

Basoko satitsuak

Ikerketa horrek badu ohikoa ez den elementu bat, gainera: ez dira laborategietako saguak erabiltzen ari, laborategi inguruko mendietan harrapatutako satitsuak baizik. Sherman tranpa izeneko metalezko kubo luzanga batzuk erabili zituen Alberdik uztailean eta abuztuan bi satitsu espezie horietako aleak harrapatzeko: satitsu arrunta eta baratze satitsua. «Inguruan oso ohikoak diren espezieak dira: biak ala biak hedatuta daude, eta azkar ugaltzen dira, gainera; hala ere, erakundeek ematen dituzten baimenak oso zorrotzak dira, eta ikerketarako erabiliko diren animalia bakoitza non eta noiz harrapatu den zehaztu beharra dago».

Biologoaren arabera, errazagoa izango litzateke laborategietako saguak erosi eta horiekin ikerketa egin izan balu, baina helburua beste bat da: klima baldintzek animalien egokitzapenean zer eragin duten jakitea. Eta horretarako naturako egoeran dauden animaliak erabiltzea garrantzitsua dela dio, hesteetako mikroorganismoak inguruneko baldintzen eraginez aldatzen badira ez duelako zentzurik laborategiko saguak erabiltzeak. Animalia horiek naturarekiko guztiz eraldatutako mikroorganismo komunitateak dituztelako hesteetan. «Ikerketarako laborategiko saguak erabiltzeak badu alde on bat: baldintza guztiak kontrolatzen direla, baina kasu honetan garrantzi handia dauka naturako baldintzak errepikatzea». Eta horregatik isurialde atlantikoko mendietan ibili da satitsuak harrapatzen.

Satitsu basati horiek, gainera, naturako baldintzak imitatuz dauzkate laborategian: klima baldintzak erreproduzitzen dituen ganberan plastikozko hainbat kaiola dituzte lurra eta goroldioarekin. «Naturako baldintzetan egonda, nahi du gu animaliek mikroorganismoetarako sarbidea edukitzea, naturan egongo balira bezala egotea». Ganberan tenperatura gorabeherak eragiten dituztenean satitsuek hesteetan duten bakterioen garapena aztertzen dute; baina, horretarako, animalien inguruan dauden elementu guztien bakterioak behatu ditu aurretik Alberdik: kaiolan daukaten lurra, goroldioa eta satitsuei ematen dien ura eta janaria. «Bakterio iturriak kontrolatzen ditugu, eta nondik datozen jakin». Horregatik, tenperatura, hezetasuna eta antzeko klima faktoreak kontrolatuta edukitzean, eta kontaktuan dituzten bakterio iturriak aztertuta, biologoak jakin ahal izango du satitsu bakoitzaren hesteetako mikroorganismo komunitatea aldatu izanak zer-nolako eragina izango duen animaliengan klima aldaketari aurre egiteko orduan. Eta hori guztia naturan izan dezaketen baldintzak erreproduzituta lor dezakete, klima aldaketa simulatzen ari baitira.

Natura ulertzeko ikerketa

Alberdik dio natura ulertzea dela satitsuekin egiten ari den azterketa horren helburu nagusia. Baina gizakietara estrapolatu ahal izango da? «Berez, mikroorganismoen aldatzeko gaitasun horrek oraintxe ez dauka halako lotura zuzenik. Badaude, hala ere, azter daitezkeen elementuak: aztertu ahal izango da hesteetako mikroorganismoen komunitateak norberaren genoma zenbateraino kontrola dezakeen». Hori aztertzen ari da satitsuekin, eta, ondoren, saguekin ere egingo du halako esperimentu bat: «Saguak eta gizakiok genetikoki oso antzekoak gara, eta identifikatzen baduzu generen batek garrantzia duela hesteetako mikroorganismoak modulatzeko garaian, emaitza interesgarria izango litzateke». Horregatik, zeharka baldin bada ere, gizakietan erabiltzeko aukera izango luke ikerketa horrek.

Baina, finean, natura ulertu nahi dute satitsuekin egiten ari diren esperimentuarekin. «Zehazki, klima aldaketari aurre egiteko orduan, epe luzera izango dugun helburua bada animalia bakoitzaren erantzuna nolakoa izango den zehaztea». Eta horretarako proiektu garrantzitsua izango da. «Animalien eta haien hesteetako mikroorganismoen elkarrekintzak aztertuz, saiatu gaitezke ikusten animalia bakoitzak baldintza ezberdinetan zein erantzun emango duen». Eta zentzu horretan, jakin ahal izango dute klima aldaketaren aurrean zein espezie eta animalia izango diren zaurgarrienak. Hori jakinez gero, etorkizunean zein animaliaren babesa lehenetsi beharko den jakin ahal izango da, eta hori garrantzitsua izan daitekeela dio.

Naturaren eta animalien funtzionamendua ulertu nahi du Alberdik ikerketa honekin; «haien kontserbazioa bermatzeko, zenbaitetan ezinbestekoa da gatibutza esperimentuak egitea». Dioenez, naturan korrelazioak aurki daitezke, baina «kausalitatea normalean ezin da laborategian besterik frogatu». Horregatik babestu du animalien erabilera, etorkizuneko bilakaera nolakoa izango den jakin ahal izango duelako.]]>
<![CDATA[«Erresuma Batuan, mozkortzeko edaten da sagardoa»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/044/001/2019-11-26/erresuma_batuan_mozkortzeko_edaten_da_sagardoa.htm Tue, 26 Nov 2019 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1887/044/001/2019-11-26/erresuma_batuan_mozkortzeko_edaten_da_sagardoa.htm
Ingalaterran egiten duzue sagardoa, baina Normandiako eran. Nola hartzen dute zuen inguruan?

Guk sagardoa saltzen dugunean, esaten dugu Somerseteko sagarrarekin egindako sagardoa dela. Ingalaterran, eta frantsesen eran. Baina ez dugu esaten sagardo frantsesa dela: batetik, ez delako horrela— baina, bestetik, ez duelako salmentetan laguntzen. Jendeari gehiago interesatzen zaizkio lekuan lekuko produktuak.

Erresuma Batua, ordea, garagardoarekin lotu ohi da. Deigarria da ikustea edari alkoholdunen %9 sagardoak direla...

Uste daitekeenaren aurka, Ingalaterrak sagardo kontsumorik handiena dauka Europako Batasunean. Asko edaten da, eta, batez ere, pubetan.

Euskal Herrian sagardoaren kultura oso sustraituta dago. Nola ikusten du hori ingeles batek?

Hemen, sagardoa edateko kultura indartsua daukazue, janariarekin batera edaten baituzue. Erresuma Batuan, mozkortzeko edaten da sagardoa, eta, hemen janariarekin edaten denez, ardoaren antz handiagoa dauka. Gurean, ezohikoa da sagardoa era horretan edatea, eta hori aldatu beharko litzateke.

Hemen jendeak edaten du mozkortzeko...

Bai, pentsatzen dut. [Barreak] Baina ezberdin ikusten dut.

Zuen sagardoa gozoagoa da, eta gasa dauka. Sagarretik eratorritako produktu bat hain ezberdina izan daitekeenik leku batetik bestera...

Baina sagardoa horrelakoa da, hala nahi dugulako. Egitea erabaki dugun sagardoa gozoa da, eta badago lehorragoa den sagardo asko Erresuma Batuan. Hemengo sagardo naturalaren estiloko sagardo oso gutxi dago. Areago, ez dut uste jendeak asko ezagutzen duenik ere. AEBetan beste era bateko produktuak inportatzeko joera handiagoa daukate, baina Erresuma Batuan, brexit-arekin, lokalagoak diren produktuak indartzen ari dira.

Alderantziz ere gertatu ohi da, hemengo askok ez du ezagutzen Erresuma Batuko sagardoa. Euskal herritarrek ezagutzen dutenean ,nola hartzen dute?

Ikusten dudanagatik, zuek tradizio indartsuago bat daukazue, baita merkatu bat ere hemengo sagardoa kontsumitzeko. Erresuma Batuan ez dago halako tradiziorik, eta jendea taberna batera doanean zerbait ezberdina nahi du, eta, horregatik, zapore ezberdinak nahasten dira.

Zapore ezberdinak sartzen ari dira zuenean. Sagardoaren berrikuntza da hori?

Garagardo ekoizpen txikien merkatu handi bat dago Erresuma Batuan, eta zapore asko daude. Hilero, garagardo berriak merkaturatzen dira, eta, horregatik, aukera anitza dago. Jendeari gustatzen zaio zapore berriak probatzea, eta alde horretatik kusten dut bilaketa hori.

Europako Batasunean sagardo gehien esportatzen duen herrialdea ere bada Erresuma Batua. Brexit-ak nola eragingo dizue?

Ez da gauza ona izango, eta nahiago nuke Europako Batasunean geratuko bagina. Baina erabakitzen denean noiz goazen, negozioek topatuko dute euren bidea saltzeko. Erosleek erosi nahiko dutelako, eta saltzaileek saldu. Erdibide bat topatuko dugu; horretaz ziur nago. Hala ere, argi dago denbora galtze handi bat dela hau guztia.

Zuek nola ari zarete egokitzen?

Itxaroten, ez daukagu beste biderik.]]>
<![CDATA[Erleen lana erakusteko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1909/043/001/2019-11-23/erleen_lana_erakusteko.htm Sat, 23 Nov 2019 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1909/043/001/2019-11-23/erleen_lana_erakusteko.htm
Belaunaldi berrien artean lekukoa hartuko duten gazte gutxiago ikusten ditu Urkiolak, eta horregatik du zeresan berezia, haren ustez, Erle Eguna egiteak. 21. aldia izango dute biharkoa, eta denbora horretan guztian erlegintzaren kultura hedatzeko lan egin dutela dio. Baina, hala ere, belaunaldi gazteen artean jarraipen txikia ikusten du: «Afizio bat da erlezaintza, eta ez ofizioa, eta aurretik jakin behar da ez dela etekinik aterako bertatik; baserriko lanak beti izan dira diru gutxi ematen dutenak, baina, era berean, garrantzitsuak». Horregatik, uste du gizartea gehiago kontzientziatuko dela erleek polinizazioan egiten duten lana hedatzen bada, eta horrek berekin ekarriko duela jende gehiagok erlezaintza afiziotzat hartzea.

Kultura hori hedatzea helburu denez, Usurbilgo frontoian jarriko duten azokan erleekin zerikusia duten hamaika produktu dastatu eta ikusteko aukera egongo da Erle Egunean. 30 ekoizlek baino gehiagok postuak jarriko dituzte bertan, eta eztia, sendagaiak, argizaria edo erleetatik eratorritako produktuak egongo dira ikusgai. Produktu horien dastaketa bat ere egingo dute, eta eztiarekin egindako gozogintza tailerra ere egingo dute. Horrez gain, erlegintzako prozesuak ezagutzeko aukera egongo da azokan bertan. Erleak izango dituzte ikusgai, eztia nola egiten den erakutsiko dute, baita nola ontziratzen duten ere.

Liztorraren borroka

Hala ere, erleentzako garai zailak ere badira, sei urte badirelako liztor asiarra hedatzen hasi zenetik. «Egoera hori oraindik kontrolatu gabe dago, eta zaila izango da hori kontrolatzea ere». Hala ere, Urkiolak erakunde publikoei eskaera egin die borroka horretan ahalegin handiagoa egin dezaten: «Guk landa eremuko lana egingo dugu, baina eurek ikerketan egin behar dituzte urratsak, gu horretan ez baikara adituak; laguntzeko gaude, baina euren babesa behar dugu». Horretarako ere balioko du, beraz, Erle Egunak: erakunde publikoei gogora ekartzeko liztor asiarraren aurkako borroka amaitu gabeko arazoa dela.

Erle Eguna



Bihar, 09:00etatik aurrera Usurbilgo frontoian (Gipuzkoa).]]>
<![CDATA[Sakelakoa haurrei noiz?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/038/001/2019-11-19/sakelakoa_haurrei_noiz.htm Tue, 19 Nov 2019 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1887/038/001/2019-11-19/sakelakoa_haurrei_noiz.htm
Maria Zabalak teknologia egoki erabiltzearen inguruko hitzaldiak eta gomendioak ematen dizkie gurasoei, eta, dioenez, mezu argi bat eman ohi du: «Garrantzitsua da jakitea haurra nolakoa den, eta horren arabera aurreikustea telefonoa nola erabiliko duen. Adibidez, kontzentratzea kostatzen bazaio, telefonoarekin haurrak aisialdi iturri bat izango du eskura une oro, eta lagunekin harremanetan egongo da; haurra lotsatia bada, akaso telefonoa ez zaio hain erabilgarria egingo, ez baititu bere gauzak partekatuko lagunekin; edo teknologiaz aparteko jarduerak gustatzen bazaizkio —marraztea edo irakurtzea—, telefonoa ez zaio hain erakargarria egingo». Horregatik, telefono propioa noiz eduki erabakitzeko, adinak baino pisu handiagoa beharko lukete haurraren heldutasunak edo teknologiari emango dion erabilerak.

Bere izaeraren arabera desberdin erabiliko baitu haurrak sakelakoa. Hori dela eta, teknologien erabileraren inguruan hitz egiteko beharra ere azpimarratu du Zabalak: «Haurrarekin elkarrizketa asko eduki behar ditu gurasoak». Izan ere, telefono propioa eskuratzen duen momentuan, haurrak harreman autonomoagoa lortuko du munduarekin, eta, horregatik, gurasoek pentsatu behar dute haurrak sakelakoa nola erabiltzea nahi duten. «Egitea gustatuko ez litzaiekeenaz baino gehiago, haurrek telefonoarekin zer egitea nahiko luketen erabaki behar dute gurasoek; eta horrek hitz egiteko eskatzen du».

Telefonoa erosi aurretik, gainera, ikusi behar da nolako harremana izan duen haurrak teknologiarekin aurrez, aholkulariak dioenez. «Sakelako propioa eduki aurretik haurrak teknologia erabiltzearen inguruko arau batzuk ezarrita badauzka, telefonoa daukanean ez du araurik gabe eta nahi bezala erabiliko». Horregatik, Zabalak ohartarazi du sakelako propioa eduki aurretik hasi beharko litzatekeela lanketa.

Alde horretatik, gurasoentzako deia egin du Jone Zalduegi Emoki elkarteko kideak. Besteak beste, teknologiak era osasuntsuan erabiltzeko aholkuak eta baliabide didaktikoak eskaintzen dituzte Emokin, eta gurasoek haurren eredu izan behar dutela gogorarazi du aholkulariak: «Haurrentzat zerbait nahi baldin badugu, ezer baino lehen gurasoek euren portaerak aztertu behar dituzte». Hau da, gailu teknologikoak gutxiago erabiltzeko esaten bazaie haurrei, horrek ez du ezertarako balioko eredu eman behar duten gurasoak une oro sakelakoari begira baldin badaude. Esaten dena norberak egin behar du.

Eredu izateaz gain, telefonoan haurrekin batera aritzeko gomendioa ere egin du Zabalak: «Telebista batera ikusten den bezala, komenigarria izan daiteke sakelako propioa eduki aurretik telefonoa haurrekin batera erabiltzea». Zer egiten duten jakiteaz aparte, ikus dezatela badakitela zer aplikazio eta bideo gustatzen zaizkien haurrei. «Era horretan, haurrek ikusten dute gustatzen zaizkien aplikazioak ezagutzen dituzula, eta interesa daukazula». Era horretan, sakelako propioa daukatenean, haurrek errazago esango diete gurasoei zertarako erabiltzen duten telefonoa. «Une oro esaten badiezu haurrei ez duzula ezer ulertzen beren aplikazioei buruz, eta ea zer egiten dabilen, azkenerako ez dute ezer kontatuko». Azken batean, sakelakoak harremanen parte izan daitezen aholkatzen du. «Hori da gaur egungo errealitatea, eta ezin zaio bizkarrik eman».

Sakelakoaren kontrola

Haurrak sakelakoa eskura daukanean, gurasoek horien inguruko kontrola egin beharko lukete? Horra guraso askori burura etortzen zaien hurrengo galdera. Eta horrentzako erantzun zehatzagoa dauka Zabalak: «Autonomia pixkanaka eman behar zaio haurrari». Eta alderaketa egin du ondoren: nerabeak gauez kalera irteten hasten direnean etxera zer ordutan itzuli zehazten denean bezala, uste du autonomia digitala apurka eman behar zaiela haurrei.

Horretarako, Zabalak eta Zalduegik gauza bat argi utzi dute lehen pauso gisa: sakelako telefonoak ez du opari bat izan behar. «Oparitzat jasotzen baldin badu, zaila izango da ulertaraztea telefonoaren erabakiak ez dagozkiola berari bakarrik; izan ere, sakelakoa oparituta ere, gailu horrek ez du ezertarako balio Interneterako sarbiderik ez baldin badauka, eta sarerako konexioa gurasoek ordaintzen diote». Hori ulertu beharra dauka haurrak, Zabalaren iritziz. «Jakin beharra daukate bizitza teknologikoa gurasoen bidez eskuratzen dutela». Horregatik, hileroko paga ematen denean bezala, sakelako telefonoaren datuekin ere berdin egiteko gomendioa egiten du Zabalak. «Datu mugagabeak ematen bazaizkio haurrari, ez du ikasiko teknologiaren erabilera kudeatzen; aldiz, datu kopuru jakin bat baldin badauka, eta horiek agortzean gehiago ematen ez badizkiozu, datu horiek behar den bezala banatzen ikasiko du». Orduan hasiko da haurra bere bizitza teknologikoa kudeatzen ikasten.

Bide horrez gain, badago modu gehiago ere haurrak egiten duen erabilera kontrolatzeko. Autonomia apurka emateko tresnak. «Merkatuan badaude milaka produktu eta aplikazio haurrek egiten duten sakelakoaren erabilera kontrolatzeko, eta horiek ere badira erronka», Zalduegiren hitzetan. Zenbat denboran erabiltzen duten kontrolatzen dutenak daude, edo aplikazioak instalatzeko gurasoen baimena eskatzen duten gailuak, eta horiek lirateke haurrari autonomia progresiboa emateko gailuak. «Kontua ez da erabateko kontrola izatea haurrak egiten duen guztian, baina autonomia hori apurka lortzen joanda egokiagoa da; bideko zalantzak hobeto kudeatu ahal izango dira».

Argi utzi behar baita, adituen arabera, teknologia erabiltzearen inguruko lehen arauak gurasoek ematen dituztela. Baina bide horretan gurasoek duten autoritatea barneratzeko, telefonoa haurrak direnean emanda emaitza hobeak lor daitezkeela uste du Zabalak. Izan ere, haurrek 12 urte dituztenean arau horiek hobeto barneratzen dituzte, 17 urte dituztenean baino: «Horregatik, gurasoek beldur oro uxatu behar dute, eta onartu euren seme-alabek sakelakoa edukiko dutela. Hobe oraindik euren autoritatea zalantzan jartzen ez den une batean ematea».

Baina zer gertatzen da haurraren ingurune sozialeko kide gehienek sakelako telefonoa daukatenean? Taldeak eragin dezake erabaki horretan? Zalduegik dioenez, gurasoek askotan uste dute sakelako telefonoa eman ezean lagun taldetik baztertuta geratuko direla seme-alabak: «Hori guztiarekin gertatzen da, eta erronka nagusia da norberak bere mugak ezartzea bere haurrari». Zabalak beste alderaketa bat egin du: «Udalekuetara noiz eta zenbat denboraz joango diren erabakitzea gurasoen eta haurren arteko elkarrizketa baten ondorio izaten den bezala, kasu honetan ere berdin izan beharko luke». Baina erabakiak ez luke presio sozial baten menpe egon beharko, nahiz eta presio hori egon badagoen, Zalduegik dioenez: «Ez dut uste telefonoa eskatzeko aitzakia bat denik; baina, hitz eginez gero, gurasoek azaldu ahal izango diote haurrari zergatik erabaki duten telefonoa beranduago ematea».

Telefonoarekin, kontratua

Adituek behin eta berriro errepikatu dute ideia hori: gurasoek haurrekin hitz egin behar dutela telefonoa noiz jasoko duten zehazteko, eta nola erabili erabakitzeko. Alde horretatik, telefonoak nola erabili zehazten duten kontratu eredu ugari daude Interneten, eta Zalduegik dio horiek lagungarri izan daitezkeela: «Horien bidez ikusi dezakete haurrek zer egin dezaketen sakelakoarekin, eta zer ez, baina sinatutako hori errealitatera eraman beharra dago, eta hori eguneroko borroka bat da». Hau da, telefonoen inguruko kudeaketa ez da kontratua sinatzearekin batera amaitzen; hasiera bat besterik ez da, aholkulariaren esanetan. «Egunerokoan adi egon beharra dago, erabakitakoaren mugak noraino iristen diren ikusteko». Eta hor berriz ere elkarrizketak pisu handia hartzen du haurren bizitza digitala kudeatzeko garaian.]]>
<![CDATA[«Denok ekarpena egin dezakegu munduak zaporea eduki dezan» ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2019-11-13/laquodenok_ekarpena_egin_dezakegu_munduak_zaporea_eduki_dezanraquo.htm Wed, 13 Nov 2019 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2019-11-13/laquodenok_ekarpena_egin_dezakegu_munduak_zaporea_eduki_dezanraquo.htm
La Lanterna di Diogene jatetxea daukazue martxan duela hamarkada batetik. Diogenes filosofo greziarra ezaguna zen esku-argi batekin ibiltzen zelako jende onaren bila. Zu zeren bila zabiltza?

Diogenesek bilatzen zuena bilatzen ari garelako jarri genion jatetxeari izen hori. Zortea izan nuen benetako pertsonak topatu nituelako, eta horiek egunero lankide ditudan pertsonak dira. Munduari begirada garbi batekin begiratzen diote, eta haiekin benetako gauzei buruz hitz egin dezakegu. Oinarrizkoa zer den ikusten lagundu didate.

Zer da oinarrizko ikuspegi hori?

Bakoitzak berea dauka, noski. Bilatu egin behar da, bakoitzaren zoriontasuna ezberdina baita. Dena den, pertsona hauek lan egiten dutenean jasotzen duten onarpena sekulakoa da, eta duintasun handia ematen die horrek guztiak. Hori oso garrantzitsua da, gizarteratzeko balio dielako.

Zure bidean urritasunak zituzten pertsonak topatu dituzula diozu. Zeren bila zenbiltzan?

Elbarrientzako integrazio zentro batean hazi nintzen ni. Haurrentzako eskola bat zen, eta urritasuna zuten ikasle askorekin batera ikasi nuen. Aniztasun horrekin hazi nintzenez, ez nuen mundu lau batean geratu nahi. Erabaki genuen adorea hartu eta urritasuna zuten pertsonekin proiektu bat abiatu behar genuela.

Adorea hartu?

Bai, gure inguruan proiektuan sinesten zuten pertsona asko zeuden, eta horiek bultzatu gintuzten adorea hartu eta egitasmoa martxan jartzera. Hasiera batean hasi ginen korta, baratze eta mahatsondo batekin. Landa eremua lantzen genuen bitartean, hartutako lursailean zegoen etxea berreraikitzen hasi ginen, eta 2006an taberna martxan jarri genuen. Dena kooperatiban. Hasieran oso gogorra izan zen, baina gustura gaude.

Pertsona horiek gizarteko bazterketatik ateratzeko neurri bat da?

Hori da, pertsona hauek baztertuta daude jendeak ikus ez ditzan. Askok uste dute elbarriek ezin dutela ezer egin, ez direla ezertarako gai. Egia da eurek egin ezin dutena egin dezakedala nik, baina, denekin batera lan egiten badugu eta bakoitzari osotasunaren zati bat ematen badiogu lan egiteko, osotasuna lortu dezakegu. Guk badakigu egiten dugunak zer zapore duen, nora doan, eta badakigu bezeroari gustatzen zaion ala ez. Taldeak egindako zerbait da.

Aberasgarria dela, alegia.

Izugarri. Ez da egia pertsona hauek bazter batean ezer egin gabe egon behar dutela. Zuk zure ekarpena egin dezakezu gizarteak zapore gehiago eduki dezan.

Askotan sukaldeetan ordena militarra egoten da. Kasu honetan ere horrela da?

Denok bazkideak gara, eta berdinak gara. Nora goazen denon artean erabakitzen dugu, eta gero lema niri ematen didate gertuko helmugetara iristeko. Denok gara jatetxearen jabeak. Hala ere, arau asko dauzkagu, eta denon artean erabakitzen ditugu horiek. Zerriaren haragia nahi badugu, norbaitek eman behar dio jaten egunero, edo garbitzera joan behar du. Ez da bakarrik txorizoa egitea, eta hori garbi daukagu guztiok. Lan guztiak elkarren artean banatzen ditugu.

Kooperatiba hau sortu zenuten urritasuna duten pertsonek hauen gizarteratzea bultzatzeko, baina baita gizarteak haiekiko duten irudia aldatzeko ere. Zuen inguruan helburua lortzen ari zarete?

Gure inguruan asko aldatu da, bai. La Lanterna di Diogene egin dugu munduan argi txiki bat sortzeko, eta gauzak beste era batera egin daitezkeela erakusteko. Italiako elikagaien industriako parte txiki bat gara, eta gure txikitasunean gauzak beste modu batean egiten ari gara. Zerriak basoan aske dauzkagu, eta ekoizpenak slow food filosofiarekin bat egiten du. Hasieran erotzat hartzen gintuzten, baina orain jarraitzaile asko dauzkagu.

Iraultza bat sortzen ari zaretela esan daiteke?

Bai, pixkanaka horretara goaz. ]]>
<![CDATA[«Ordenagailuekin elkarrizketan euskaraz aritzeko ahala badago»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2427/038/001/2019-11-08/ordenagailuekin_elkarrizketan_euskaraz_aritzeko_ahala_badago.htm Fri, 08 Nov 2019 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/2427/038/001/2019-11-08/ordenagailuekin_elkarrizketan_euskaraz_aritzeko_ahala_badago.htm
Ordenagailuekin hitz egiteko ikerketa bat egiten ari zarete. Posible izango da inoiz ordenagailuekin hitz egitea?

Orain bertan bada posible, baina egia da elkarrizketa horiek ez direla oso interesgarriak. Aginduak emateko balio dute gehiago, eta horiek ere askotan oso oinarrizkoak dira: irratia jar dezala eskatzeko, zer eguraldi egiten duen galdetzeko... Hortik elkarrizketa arrunt batera iristeko bide luzea dago.

Zuen ikerketak ordenagailuekiko elkarrizketak gehiago garatzeko bidea eman dezake?

Hori da. Orain oso oinarrizko gauzak egin daitezke, eta ideia da luzatuz joatea egin daitezkeen gauzen zerrenda. Horrek eskatzen du makinak hizkuntza hobeto ulertuz joan daitezela.

Adimen artifiziala da horretarako oinarria. Noraino dago garatuta?

Adimen artifizialak hiru aplikazio eremu ditu: robotika, ikusmena eta hizkuntzaren ulermena. Duela urte asko entzun genuen adimen artifizialarekin iraultza bat iritsiko zela, eta gure begien aurrean gertatzen ari da. Orain arte, pertsonek egiten zituzten lanak egiten dituzte makinek, eta pertsonen kalitatetik gertu, gainera. Itzulpen automatiko bat, esaterako. Ez da itzultzaile profesional batena bezain ona izango, baina emaitza ona ematen du.

Baina teknologia ez da ulermenera iristen, eta hizkuntzaren konplexutasuna ez du barneratzen.

Hori da puntu ahula. Adimen artifiziala datuen prozesaketan oinarritzen da, eta ezin da esan benetako adimena duenik. Arrazoitzeko gaitasuna da lortzetik urrutien dagoen bereizgarria.

Zuen ikerketan, ordenagailuek webgune jakin batzuetatik jasotzen dute elkarrizketan aritzeko informazioa. Zertan oinarritzen da sistema hori?

Galdera eta erantzunen sistema batean oinarritzen da, eta edozein galdera eginda erantzuna bilatzen du. Teknika hau Wikipediako informaziora bidera daiteke, edo, gure kasuan bezala, domeinu jakin batean dauden galderak erantzutera. Jakina, erantzun horren fidagarritasuna eta esanahia dokumentuaren iturriaren araberakoa izango da. Proiektu honen helburua ez baita edozein gairi buruzko galderen erantzuna lortzea, webgune jakin bateko informazioaren interpretazioa egitea baizik.

Egiten diren galderek zehatzak izan beharko dute, ordea...

Oraintxe bertan, gailu hauek funtzionatuko badute, galderak dokumentuan idatzita dauden bezala egin beharko dira. Ez badituzu hitz berdinak hurrenkera berean erabiltzen, sistemak ez ditu topatzen, eta edozein txorakeria egiten du. Gure ikerketaren helburua da ordenagailuek hizkuntzaren ulermenean pausoak ematea. Hizkuntza konplexua baita, eta ez dugu nahi erabiltzaileak gauzak modu batean esan behar izatea.

Noraino garatua dago ikerketa orain?

Urrats handi bat egin da azken urteetan, eta orain gai da esanahi bera duela ebazteko hitz berak erabili beharrik gabe. Guk erakutsi duguna zera da: sukaldaritzako galderak erantzuteko datu gutxirekin oso ondo egin daitekeela. Orain beste gai batzuetara zabaldu nahi dugu.

Orain arteko ikerketa ingelesez egin duzue, baina boluntarioak bilatu dituzue zuen sistema euskarara ekartzeko.

Adimen artifizialean iraultza bat gertatzen ari da, baina batez ere mundu anglosaxoian eta Txinan. Euskarak ere ezin du atzean geratu. Izan ere, hizkuntzaren prozesamenduan atzean geratzeak esan nahiko luke gure hizkuntzaren prozesuak beste batzuen esku utziko genituzkeela. Horregatik da premiazkoa lerro horretan ere ikertzea. Erakutsi behar da sistema bat ez dela gai bakarrik ingelesez erantzuteko, baizik eta edozein hizkuntzan, eta bereziki euskaraz. Egungo teknologiak horretarako modua ematen du, eta probak egiten ari gara ingelesez probatutako sistema euskarara eramateko. Sukaldaritzako galderak euskaraz erantzuteko, hain zuzen. Hori errealitate bihurtzeko jaso genituen galdera eta erantzun horiek.

Baina berez hizkuntzak berdin izango du, ala? Adimen artifizialak algoritmoekin egingo baititu konparazioak...

Hori da; lortzen badugu hizkuntzen errepresentazioa modu komun batean egitea, metodo berak edo algoritmo berak balio dezake ingelesaren edo euskararen kasuan. Hori da, hain zuzen ere, gure ikerketaren sakoneko mamia: hizkuntza denekin errepresentazio espazio komun bat lortu ahal izatea.

Hori posible izango da? Hizkuntza guztiak ezberdinak baitira elkarren artean...

Google-tik lortu dugun proiektua elebakarra da, baina badaukagu beste ikerketa lerro bat, non ari garen hizkuntzen errepresentazioa espazio berdinetan egiten. Eta emaitzak izugarriak dira. Hizkuntza guztiek daukate komunean uste zena baino gehiago. Hau da, makinak gai dira hizkuntza ezberdinetan dauden patroiak eta aldaerak detektatzeko eta konturatzeko berdinak direla. Hori da beste ikerketa lerro bat.

Kasu horretan, baina, bada hizkuntzen ñabardurak ulertzeko gai?

Egongo litzateke espazio bat hizkuntzen ñabarduretarako, hizkuntza bakoitza ezberdina baita, hori jakina da. Baina mamia, hau da, diozunaren esanahia, komuna da hizkuntzen artean. Eta hori da topatu duguna, makina gai dela espazio komun hori topatzeko.

Hitz zentroa ere sortu duzue Ixa taldeak eta Aholab laborategiak. Testua eta ahotsa batu dituzue proiektu honetan...

Bai, Aholabek ahotsa lantzen du, testua ahotsera nola eraman. Siri eta antzeko gailu guztiek bi fase dauzkate: ahotsetik testura doana batetik, eta testuaren prozesamendua bestetik.

Bi oinarriak landuta, jar daiteke ordenagailu bat euskaraz hitz egiten eta erantzuten?

Hori da; badago aukera proiektu ahaltsuagoak egiteko eta industriara bideratzeko sistema egokiago bat egiteko. Hori garatzeko enpresei lagundu nahi diegu gure ikerketekin.

Zentro honekin, beraz, Siri edo Alexa gisako baliabideak euskaraz hitz egiten jarri daitezke?

Ez dago arazorik teknologia puskak juntatu eta ordenagailuekin euskaraz elkarrizketan jarduteko. Ahala badago.

Orduan, faltako litzateke norbaitek hartu eta martxan jartzea?

Hori gertatzen zaie beste aplikazio handiei. Enpresa handi batzuk daude, eta ez da erraza merkatu horietan lehiatzea hizkuntza bakarrarekin. Androidek baditu telefonoak euskaraz, baina momentu batean jar dezakete euren elkarrizketa teknologia euskaraz, beste hizkuntza batzuetara hedatzen ari den bezala. Baina beste enpresa batzuek euskaraz edo beste hizkuntza batzuetan elkarrizketa sistemak garatzeko teknologia behar badute, hemen daukate. Ez dute kanpoko beste enpresa batzuetara joan beharrik.

Beste hizkuntzekin alderatuta, nola dago euskara hizkuntzen prozesamenduaren arloan??

Euskara oso posizio egokian dago. Ixa taldea eta Aholab taldea hemen daudenez, euskara tratatzeko teknologia gutxienekoak eta aurreratuak badauzkagu. Horregatik, euskara alde horretatik ondo dago, eta, daukan hiztun tamaina edukitzeko, posizio onean.

Beste erronkarik geratuko litzateke hizkuntzaren prozesamenduaren arloan?

Hein batean, dena dago egiteko. Aipatutako aplikazio horiek kalitate jakin batekin egiten dira, eta hori hobetu daiteke, hasteko. Teknologia oso aldakorra baita, eta gaur egun balekoa den zerbait hemendik hamar urtera ez da izango. Gurpil hau ez da amaitzen. Azentuaren gaia hor dago, euskalkiak...

Euskalkiekin lan egiten duzue? Makinek euskara batua bakarrik ulertzen dute?

Asmoa da egitea hizkuntza prozesamendu bat ahalik eta euskalki gehienekin moldatzeko gaitasuna lukeena. Horretan ari gara.]]>
<![CDATA[Egizu zuk zeuk teknologia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1956/048/001/2019-11-03/egizu_zuk_zeuk_teknologia.htm Sun, 03 Nov 2019 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1956/048/001/2019-11-03/egizu_zuk_zeuk_teknologia.htm maker izatea. 3D inprimagailuekin lan egiten dute, eta berdin da horiekin zein objektu mota sortzen den: robot bat edo zeramikazko ontzi bat eginez gero, eta prozesua bera hedatzeko lan egiten bada, maker da pertsona hori. «2000ko hamarkadan iraultza bat egon zen, informatikako informazioa liberalizatu eta denen eskura egoteko; bada, iraultza horren jarraipen bat da maker kultura». Karim Asryren hitzak dira horiek. Open espazioko arduraduna da Asry, eta Azkuna zentroarekin batera antolatutako Maker Faire Bilbo nazioarteko jaialdian dago. «Duela hamar urte teknologia konpainia handien eskura bakarrik zegoen jakintza demokratizatu egin da, eta gaur egun pertsona batek egin ditzake lehen enpresa handi horiek egiten zituzten ikerketak».

3D inprimagailuak gero eta eskuragarriagoak baitira, eta hori horrela denetik hedatu da maker filosofia. Azken batean, gisa horretako inprimagailu bat edukitzeak eta erabiltzaileei objektu bat egiteko jarraibideak azaldu izanak, horrek guztiak ekoizpena bera erraztu du. Inprimagailu horiekin edozer ekoitz daiteke, eta Bilbon gaur arte ikusgai egongo diren esperientzietan denetariko adibideak daude. Deigarriena Gael Langevin eskultore eta diseinatzaile frantsesaren InMoov robota izan daiteke. 3D inprimagailuarekin eraiki liteke, eta munduan gehien erreproduzitu den robota ere bada. Azkuna zentroan dabil Langevin bere sorkuntza erakusten, eta, haren inguruan, haur zein heldu adi-adi geratzen dira begira.

Ez da gutxiagorako. Ingelesez eginiko galderei erantzuteko gai da robota, eta, hala eskatuz gero, bostekoa ere ematen du. Baina munduko bazter guztietan erabiltzaileek robota behin eta berriro eraiki badute, eskaintzen dituen aukerengatik izan da: gorputz atal bat bakarrik eraiki daiteke, eta ondoren protesi gisa erabili medikuntza arloan. «Jendeari bizitza erraztu nahi izan nion sorkuntza honekin, eta era honetako robot bat denen eskura jarri».

Maker kultura, baina, robotak baino gehiago da. Javier Continentek zeramikazko ontziak egiteko egitura bat sortu du, Victor Barahonak gela batean hainbat klima sor ditzakeen gailu bat, eta plastiko birziklatuarekin egindako ontziak Josu Aseginolazak. Horiek guztiak daude Bilbon. Sorkuntza horiek erakusteaz gain, haurrentzako tailerrak egiten ari dira, robotak nola egin ezagutuzjoan daitezen. Horra Azkuna zentroko giroa.

Baina teknologiaren eskuragarritasun horren erdian, kezka azaldu du Asryk, «teknologiak batzuetan arazoak konpontzen laguntzen baitu, baina beste batzuetan arazoak sortzen ditu». Teknologia zuhurtziaz erabiltzeko eskatu zuen: 3D inprimagailuak erabili aurretik, egin nahi dena benetan beharrezkoa ote den hausnartzeko, alegia. «Batzuetan, mailu bat eta iltze bat askoz ere eraginkorragoak izan daitezke».]]>
<![CDATA[Euskal industriaren digitalizazioak onura soziala dakarrela dio Tapiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/013/001/2019-10-29/euskal_industriaren_digitalizazioak_onura_soziala_dakarrela_dio_tapiak.htm Tue, 29 Oct 2019 00:00:00 +0100 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1890/013/001/2019-10-29/euskal_industriaren_digitalizazioak_onura_soziala_dakarrela_dio_tapiak.htm
Etorkizuneko industriak izango dituen beharretara aurreratu behar dela esan zuen atzo Tapiak, Basque Industry 4.0 jardunaldien aurkezpenean. Industria aldatzera baitoa, sailburuaren arabera: «Esku lanean oinarritutako lan errepikakor asko automatizatu egingo dira; lanpostu horiek desagertuko dira, baina robot horiek programatzeko beharra sortuko da».

Tapiak euskal industria automatizazioan aitzindari izan dadila nahi du, eta, horregatik, uste du euskal enpresak ezin direla alor horretan atzean geratu: «Automatizazioaren eremuan egon behar dute, eta zerbitzu horiek bertako enpresek ase behar dituzte». Beste era batera esanda, industriaren digitalizazioa bertako enpresen eskutik egin behar dela. Eskaintza hori ezagutzeko antolatu dute Eusko Jaurlaritzak, SPRIk eta Basque Cibersecurity Center-ek Basque Industry 4.0 jardunaldiak, BEC erakustazokan (Barakaldo, Bizkaia). Azaroaren 20an eta 21ean egingo dute, eta sektoreko 2.000 eragile inguru elkartuko dira. Gehienak Arabakoak, Bizkaikoak eta Gipuzkoakoak izango dira.

Industriako zerbitzuak

Jardunaldiaren aurreko urteetan industriaren ekoizpen prozesuei buruz aritu dira nagusiki, baina, aurten, seigarren urtean, beste ildo bat eman nahi diote. Izan ere, ekoizpenera bideratutako enpresen zerbitzuek hartuko dute protagonismoa. «Industria ezin da enpresa horiek gabe ulertu», azaldu zuen Tapiak. Gaur egun, industriak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako BPGaren %24,6 ordezkatzen du, eta industria horri zuzenean lotutako zerbitzuak batuz gero, erkidegoko jarduera ekonomikoaren erdia osatzen du. Horregatik, aurtengo Basque Industry 4.0 jardunaldia ez da ekoizpenera bakarrik mugatuko, eta hari zerbitzua eskaintzen dien enpresen jarduera ere erakutsiko dute.

Aurten, gainera, Bilboko Euskalduna jauregitik BECera egingo du salto jardunaldiak, eta parte hartzaileek aukera izango dute erakustazokako pabiloi batean industriaren digitalizazioaren sektoreko berrikuntzak ikusteko. Ehun aditu inguruk hitzaldia eskainiko dute, eta sailburuak zehaztu zuen batez ere euskal enpresetako eragileak batuko direla. Hala ere, nazioarteko puntako adituak ere egongo dira.

Zibersegurtasunaren azoka

Industria digitalizatzen ari baldin bada, horrek berarekin erronka berriak ekarriko ditu. Hau da, enpresetan zibersegurtasunaren eremuan aurrerako urratsak egin beharko dira. Horregatik, aurtengo Basque Industry 4.0 jardunaldiak iaz abiatu zen Basque Cibersegurity Day jardunaldia ere bere egin du. «4.0 industriari buruzko ezagutza zabaltzea xede duen jardunaldi batek sareetako segurtasunaren parametroa sartu behar du programaren barruan».

Sailburuak azaldu zuenez, zibersegurtasunaren arloko nazioarteko erreferente bihurtu dira Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa, eta etorkizuneko beharrak arlo horretan sakonduz ere ase beharko dira.]]>
<![CDATA[Libra, eta nola aliatuek bizkarra eman dioten]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/020/001/2019-10-27/libra_eta_nola_aliatuek_bizkarra_eman_dioten.htm Sun, 27 Oct 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1917/020/001/2019-10-27/libra_eta_nola_aliatuek_bizkarra_eman_dioten.htm
1. Zein dira proiektutik alde egin duten enpresak? Ekainean jakinarazi zuen Facebookek kriptodiru propioa sortzeko asmoa zuela. Norbanakoen arteko diru truke eta erosketetan erabiltzeko dirua izango da, eta Whatsapp eta Messenger-en integratuta egongo litzateke. Hori errealitate izateko pisuzko aliatuak aurkeztu zituen, proiektuari sinesgarritasuna emango ziotenak. Urrian, hala ere, Mastercard, Visa, eBay, Paypal, Mercado Pago, Booking Holdings eta Stripek egitasmoa baztertu dute.

2. Kriptodiru bat sortzeko pisuzko aliatuak galdu dituela bistan geratu da, bai. Zazpi horietatik bostek, gainera, aldi berean jakinarazi zuten Libraren proiektua utziko zutela. Facebookek bultzatu duen kriptodiruak erregulazio aldetik zalantza eta kritika asko sortu dituelako hartu dute erabaki hori.

3. Adibidez? Uztailean bertan, esaterako, AEBetako Erreserba Federalak esana zuen Librak munduko banku eta finantza sistema zalantzan jar dezakeela. Donald Trump AEBetako presidenteak ere Twitter bidez esan zuen Librak «garrantzi eta fidagarritasun gutxi» zeukala. AEBetako bi senatari demokratek, berriz, Mastercard, Visa eta Striperi gutun bana bidali zieten proiektuak sor zitzakeen arriskuez ohartaraziz.

4. Tira, horrelako testuinguru batean zalantzak sortzea normala ere bada. Hale ere, egitasmoak aurrera jarraituko du? David Marcus da Libra proiektuaren arduradun nagusia, eta hark argi utzi nahi izan zuen ez zutela kriptodiruaren proiektua martxan jarriko sortzen dituen erregulazio zalantza horiek guztiak uxatu artean.

5. Ez dirudi, ordea, zalantza horiek argitzea lortu dutenik. Ez, baina hasierako asmoa aldatuko duela esan berri dute. Diru global bat izateko asmoa azaldu zuten ekainean, baina proiektuak eragin dituen zalantzak hedatu eta gero, Marcusek esan berri du Libra herrialde bakoitzeko dibisetara egokituko dela.

6. Horrek eragin dezake kriptodiruaren proiektua alboratu duten konpainiak berriz ere Librara bueltatzea? Hori ikusi beharko da, baina Libratik alde egiteko emandako arrazoien artean konpainia askok diote proiektuari gertutik erreparatuko diotela, eta erregulazioaren inguruko zalantzak argituz gero bertara itzultzeko jarrera eduki dezaketela. Hori errealitate bihurtuko den, beste kontu bat da.

7. Aurretik esan duzu galdutako pisuzko aliatu horiek sinesgarritasuna ematen ziotela proiektuari. Orain daudenen pisua halakoa da? Beste hogei konpainiaren babesa dauka Librak, eta tartean daude Uber, Vodafone eta Spotify. Hala ere, finantza aldetik sinesgarritasuna ematen zioten Visa, Mastercard eta Paypal enpresek, eta haiek galdu izana kolpe handia izan da proiektuarentzat.]]>
<![CDATA[Eskubide Sozialen Gutunak greba orokorrera deitu du urtarrilerako]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/002/001/2019-10-24/eskubide_sozialen_gutunak_greba_orokorrera_deitu_du_urtarrilerako.htm Thu, 24 Oct 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1928/002/001/2019-10-24/eskubide_sozialen_gutunak_greba_orokorrera_deitu_du_urtarrilerako.htm
Azken hilabeteetan, pentsiodunak harremanetan jarri dira eragile sozialekin eta sindikalekin euren borroka hedatzeko, eta greba deialdia kontaktu horien emaitza da. Mitxel Lakuntza ELAko idazkari nagusiak ere borroka ugariren batasun hori nabarmendu zuen, atzo, greba arrazoitzeko garaian: «Egungo egoera ikusita, erantzunak eta alternatibak hainbat sektoretatik bideratu dira; pentsiodunetatik, feminismotik, ekologismotik eta lan baldintzen aldeko borroketatik. Greba horiek guztiak gure grebak dira; denekin bat egiten dugu». Beraz, urtarrileko grebaren helburua da borroka horiek guztiak batzea.

Baina, borrokak batzea bada helburua, zergatik greba? Galdera eta erantzuna, biak egin zituen Lakuntzak: «Greba honek modua ematen du agenda politikoan kokatzeko gure kezkak eta aldarrikapenak; ikusgarritasuna izateko aukera ere ematen digu». Baina ez hori bakarrik: esan zuen eragile sozialen eta sindikalen ardura jendea antolatzea eta kontzientzia piztea dela. «Grebak hori lortzen laguntzen digu, kontziente baikara nola lortu diren orain dauzkagun eskubideetako asko».

Egungo testuingurua oso iluna da, Garbiñe Aranburu LABeko idazkari nagusiaren arabera, 2008an hasitako krisitik eskubide galera handi bat gertatu baita, haren iritziz: «Prekaritatearen hedapena ikusten ari gara soldatetan eta lan baldintzetan; ez da garatu babes sare egokirik, eta ez zaio babesik ematen behar gehien duen jendeari. Bizitzaren alderdi guztietara hedatzen ari da prekarizazioa, eta desberdintasun sozialak gero eta handiagoak dira». Horregatik, Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak deitu duen greba lan, pentsio eta bizitza duinen aldekoa izango da. Bizi baldintza duinen aldekoa, azken batean.

«Bizitza erdigunean jarriko duen eredu bat» bultzatu nahi du gutunak mobilizazio horrekin, «zaintzari eta planetaren jasangarritasunari lehentasuna» emango diona. Eredu horren ardatzak izango liratekeenak ere zerrendatu dituzte: aberastasunaren birbanaketa, sektore publikoaren lidergoa eta eskubideen unibertsaltasuna.

Gobernuei kritika

Aranburuk kritika egin zien Hego Euskal Herriko bi gobernuei, haren iritziz ez direlako gai izan kontrako norabidean doazen Espainiako Gobernuaren neurrien bestelako politikak hartzeko. «Jaurlaritzak aurkeztu berri duen aurrekontu proiektuan diote ez direla zuzenduko orain arteko politika neoliberalak; orain arte bezala, gehiengo sozial bati bizkarra ematen segituko du Urkullu lehendakariak». Baina gogora ekarri zuen euskal gizartean pentsiodunak, langileak, emakumeak eta gazteak mobilizatzen ari direla, «nahiz eta prekaritatearen hedapenaren helburua jendea desaktibatzea den». Horregatik, greba egiteko beharra nabarmenagoa dela esan zuen.

Ekoizpena egun batez eten aurretik, ordea, gutuneko kideek mobilizazio agenda bat aurkeztu dute. Protesta gehienek bat egiten dute pentsiodunen mugimenduak asteartean iragarri zituen mobilizazio berriekin. Azaroaren 16an, pentsiodunek manifestazioak egingo dituzte Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan, eta horiekin bat egingo du gutunak. Abenduan ere mobilizazioetara deituko dute, baina, horien aurretik, datorren asteazkenean, Eusko Legebiltzarraren aurrean elkarretaratze bat egingo dute Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutuneko kideek, diru sarrerak bermatzeko errenta berritzeko lege proposamena gaitzesteko.

Bi mugimenduen mobilizazio agendarekin bat egiteak aurkari batzuk ere baditu. Euskadiko CCOOk deialdiaren berri jakin eta ordubetera erakutsi zuen bere sumina: «[Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutunak] Proposatutako egutegiak kezka eragiten digu, pentsiodunen mugimenduak prestatu zuenaren parekoa delako; horren atzean sindikalismo abertzalearen eta baztertzailearen asmo bat egon liteke pentsio duinen aldeko borroka kapitalizatzeko». Loli Garcia buru duen sindikatuak nabarmendu nahi izan zuenez, pentsiodunen borroka, jatorriz, mugimendu plurala izan da, eta ELA eta LAB biltzen dituen plataformak haren egutegiarekin bat egin izanak izaera hori «lehertu» du.

Oharra pentsiodunei

CCOOk pentsiodunen mugimenduari dei egin zion erabaki bat hartzeko: ea aurrerantzean ere «euskal gizartea ordezkatuko duen» eragile bat izango den, ala «sindikatu abertzalearen eta baztertzaileen makulu sozial» bihurtuko den. Ondoren, ohartarazpen garbi bat egin zien: «Pentsiodunen mugimenduarekiko gure babesak bere horretan iraungo du, baldin eta bere pluraltasunari eusten baldin badio».

CCOOk ez zuen hitzez errefusatu greba orokorraren deialdia, baina adierazpen horien atzean haien ukoa dagoela suma liteke. Lakuntzak, ordea, argi utzi nahi izan zuen mobilizazio agenda Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutuna osatzen duten eragileen artean adostutakoa izan dela, eta ondoren beste sindikatu batzuek bat egin nahi izanez gero «libre direla» nahi dutena egiteko.

Krisiaren erantzunetik «alternatibetara» ]]>
<![CDATA[Pentsiodunek «ekintza zehatzak» eskatu dizkiete politikariei]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/014/001/2019-10-23/pentsiodunek_ekintza_zehatzak_eskatu_dizkiete_politikariei.htm Wed, 23 Oct 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1872/014/001/2019-10-23/pentsiodunek_ekintza_zehatzak_eskatu_dizkiete_politikariei.htm
Eta aurrerantzean mobilizatzen jarraituko dutela ohartarazi zien agintariei, «helburuak bete arte». Azken hilabeteetan, gainera, eragile sozialekin, sindikatuekin, mugimendu feministarekin eta ikasleekin harremanetan jarri dira euren borroka zabalduz joateko. «Gure aldarrikapenak eurenak ere badira; gehiengoarenak dira». Udazkenean asteleheneroko kontzentrazioekin jarraituko dute, baina, horiez gain, mobilizazio «jendetsuetara» deituko dituzte herritarrak.

Martxa handi horietako lehena azaroaren 16an egingo dute, Espainiako Kongresurako hauteskundeak egin eta astebetera. Bilbon, Donostian, Gasteizen eta Iruñean egingo dituzte martxak. Abenduan, berriz, kontzentrazioak egingo dituzte Eusko Legebiltzarreko eta Nafarroako Parlamentuko atarietan, eta urtarrilean beste manifestazio jendetsu bat egingo dute mugimenduaren bigarren urteurrenarekin batera.

Lorpen batzuk izan dira

Horietan guztietan, eragile sozialek, sindikalek edo ikasle mugimenduek bat egingo dute pentsiodunen borrokarekin. «Mobilizazioekin zein modutan parte hartuko duten eurek zehaztuko dute», esan zuen Corralesek. Hain zuzen, atzo prentsaurrekoa eskaini zuten Euskal Herriko Eskubide Sozialen Gutuna osatzen duten sindikatu eta eragile sozialek, baita mugimendu feministako kideek ere; pentsiodunen mobilizazioetan parte hartuko dutela berretsi zuten.

Pentsiodunek esan zuten ia bi urteko ibilbidean lorpen batzuk izan dituztela, «baina ez dira nahikoak», Corralesen hitzetan. «Hauteskunde garaiak etengabe inposatzen dizkigute, eta promesak errepikatu egiten dira, baina gure arazoak larrituz doaz; gure aldarrikapenak hauteskunde programetan kokatzea lortu dugu, baina, ondoren, ez dituzte helburuak bete». Horregatik, politikariei esan zien promesen garaia amaitu dela, eta, horregatik, pentsiodunen mugimenduak erabaki du mobilizazio gehiago antolatzea, hauteskunde programetan bildutako neurriak egia izan arte.]]>
<![CDATA[Artiacheko beharginek eskatu dute kaleratutako sei langile berriro hartzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/011/001/2019-10-22/artiacheko_beharginek_eskatu_dute_kaleratutako_sei_langile_berriro_hartzeko.htm Tue, 22 Oct 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1857/011/001/2019-10-22/artiacheko_beharginek_eskatu_dute_kaleratutako_sei_langile_berriro_hartzeko.htm
Egoera horren aurka egiteko, LABek salaketa jarri zion enpresari, eta lan ikuskaritzak eskaera argi bat egin zion Artiachi ekainaren 4an: aldi baterako kontratuak pilatzen ari ziren zazpi langileri mugagabeko kontratua egin behar zitzaien. Haietatik sei kaleratu egin zituen enpresak berehala. Kaleratze horietako biren aurkakoa izango da gaur abiatuko den epaiketa. Gainerako lauren kaleratzea urtarrilean epaituko dute.

«Lan ikuskaritzaren ebazpena jakinarazi eta hurrengo egunean, giza baliabideetakoek deitu zidaten, kaleratua nengoela esateko». Ainhoa Marigortak hamasei urte eman ditu Artiachen lanean, egun batzuetako eta aste batzuetako kontratuekin. Epe horretan guztian, 750 kontratu sinatu ditu. Kaleratu zuten egunean ere aldi baterako zegoen lanean. «Pentsa, aldi baterako nengoen kontratatuta, eta, hala ere, kaleratzeko deitu zidaten, nire lanpostuko beharrak ez nituelako behar bezala betetzen; susmagarria da hurrengo egunean deitzea, ezta?».

Egoera surrealista batzuk

LABek eskatu du kaleratzeak bertan behera uzteko. «Behin baino gehiagotan agerian geratu da aldi baterako kontratu horiek guztiak ez direla une jakin bateko eskaeraren araberakoak», azaldu du Gorka Aldamak, enpresako LABeko ordezkariak. «Adibidez, behin-behinean dauden langile askok hilean hogei egun egiten dute lan». Marigortak salatu duenez, Artiachen beharrean aritu den hamasei urteetan, bakarrik azken bietan joan ahal izan da oporretan. «Hutsuneak betetzeko erabili izan gaituzte, eta egunean bertan deitzen ziguten askotan lanera joateko; oso modu txarrean».

Enpresako langileen behin-behinekotasun tasa %50era izatera ere iritsi dela salatu du sindikatu abertzaleak. Hala ere, urtean batez beste %20 inguruan dabilela dio Aldamak. Egoera horri aurre egiteko, uste du garrantzitsua izango dela aurki emango duten epaia, eta irabaziko duten itxaropena daukate. «Oso argi ikusten dugu errealitatea bidegabea dela, baina legeak ez dira oso aldekoak; dena den, irabazteko itxaropena daukagu».

Irregulartasun asko egon baitira enpresaren kontratazio politikan, Marigortak salatu duenez. «Pertsona baten gaixotasuna ordezkatzeko deitu izan didate, eta batzuetan gertatu izan da ordezkatzen nuen langile hori beharrera itzuli eta nik bertan jarraitzea; egoera surrealista asko bizi izan ditugu». Marigortaren kaleratzearen inguruko epaiketa 2020ko urtarrilean hasiko da.]]>
<![CDATA[«Eragin-ek tresnak ematen dizkie gazteei borroka egiteko»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/022/001/2019-10-20/eragin_ek_tresnak_ematen_dizkie_gazteei_borroka_egiteko.htm Sun, 20 Oct 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1913/022/001/2019-10-20/eragin_ek_tresnak_ematen_dizkie_gazteei_borroka_egiteko.htm No es lo que hay izeneko jardunaldia antolatu zuten Bilboko Karmela gune autogestionatuan, eta sindikatuekin batera lan egiteko proiektu berri bat aurkeztu zuten: Piztu Alarma. Eragin-en eredua Bizkaiko beste herrietara hedatzeko asmoa ere jorratu zuten.

Eragin-en antolatzeko modua hedatu nahi duzuela diozue. Zein behar dago horretarako?

Guk gure hirian gazteek pairatzen zituzten gatazkei eta arazoei aurre egiteko bideak garatu ditugu. Sindikatu tradizionalak iristen ez diren eremuetara ailegatzeko eta tresnak emateko sortu zen Eragin plataforma, baina ez bakarrik lan gatazkei lotuta. EAJren eta PSE-EEren hiri eredu neoliberalaren aurkako mugimenduak bultzatu ditugu. Gazteriak lanean eta herritar gisa pairatzen dituzten arazoetan presente egoten saiatu gara. Beste herrietan gai edo arazo partikularrak izango dituzte, eta euren artean ikusiko dute zein dinamika sortu beharko duten. Baina helburu orokorra hori da: gazteria antolatzea, eta langile kontzientzia hori bereganatzea.

Klase kontzientzia ez al dago hain presente sindikatuak iristen ez diren eremuetan?

Ikusten genuen gazte mugimenduan borroka asko sortu zirela, batez ere feminismoaren inguruan. Baina gazteon aktibazioa langileen borroketan murriztuago ikusten genuen, eta hori horrela da prekarizazioaren eraginez, klase kontzientzia hori ahuldu delako. Desideologizazio oso nabarmena egon da azken urteotan. Neoliberalismoaren garaipen ideologikoagatik langile kontzientzia sortzea gero eta zailagoa da, herritarren indibidualismoa handiagoa baita. Eta horrek klase proiektu bat sortzeko aukera ahultzen du. Gaur egungo lanbide berrietan, batez ere autonomo faltsuetan, kontzientzia hori bereganatzea zailtzen dute, eta baita antolatzea ere.

Nola antolatu zarete sektore horietan?

Printzipioz, gaur arte autonomo faltsuko gatazketan eta ostalaritzan sartzen saiatu gara. Oso prekarizatuta daude, eta Eragin-en bidez batzar paraleloak sortu ditugu. Eragin-en sartzen direnek jakin behar dute eurek egin behar dutela euren borroka, eta ez garela sindikatu bat legezko aholkularitza bat emateko. Tresnak ematen dizkiegu borroka hori egiteko.

Kontzientzia eduki behar dute plataformara inguratzen direnek?

Bai, dagoeneko ez da lehen bezala, fabrika batean bizitza osorako lanbidea zeukatela beharginek. Gazteek bere lanarekiko duten ikuspegia aldatu denez, zaila da bere burua arriskatzeko asmoa edukitzea. Euren egoera dagoeneko larria dela ikusten dute, eta zailtasunak dituzte konpromisoei eusteko. Prekarizazioak dakarren antolatzeko zailtasunak eragiten du hori.

Hori da prekarizazioaren bereizgarria: lanbide ez-tradizionaletan antolatzea zailagoa dela.

Bai, eta hori Eusko Jaurlaritzaren datuetan ikusten da, 25 urtetik beherako langileen soldata azken urteetan %21 jaitsi baita, eta soldata handienak %10 igo. Hori ere erakundeen politiken emaitza da, baina baita langileen errealitate aldaketen emaitza ere. Antolatzeko baliabideak eta aukerak larriagoak badira, enpresak dituen etekinak igo egingo dira, eta kaleratzeko erraztasun handiagoa dute. Erakundeen laguntza dute horretarako, eta kontrabotererako aukerak murriztu egiten dira.

Eragin-en funtzioa gazteak ahalduntzea da?

Bai. Hain zuzen, orain aurkeztu dugu Piztu Alarma izeneko tresna berria. Sindikatuekin batera, langileei eta talde gatazkei buruzko erantzuna emateko tresna izango da. Hurrengo hilabeteetan sindikatuekin garatuko dugun proiektua da, ez bakarrik kontzientzia garatzeko, baizik eta emaitzak ekarriko duen erantzuna prestatzeko.

Kontzientziaziotik harago urrats bat gehiago egingo duzue, beraz.

Bai, Eragin asmo horrekin sortu zen: gazte langileek pairatzen dituen baldintza penagarriak suntsitzen hasteko. Kontzientzia, noski, garrantzitsua da, baina ideologikoki ez bagaude indartsu, ezin da erantzunik eman. Gure errealitatea hobetu eta duindu nahi badugu, borroka beste biderik ez dago.

Zein sindikaturekin jarri zarete harremanetan?

Oraingoz sindikatu handienekin: LAB, ELA, CCOO eta Steilas. Saiatu gara guztiekin batu eta gure ideiak aurkezten. Oraingoz, erantzuna oso ona izan da, eta espero dugu hemendik aurrera dauzkagun ideiak errealitatera eramatea. Hain zuzen, Eragin, sindikatuak iristen ez diren esparruetara mugitzen ari da, baina ez sindikatuen alternatiba gisa. Argi daukagu betiko antolakuntza moduak funtsezkoak direla langileen borroka garatzeko, eta guk gure tresnak aurkeztu nahi ditugu halako kooperazioa martxan jartzeko.

Sindikatuek hutsune batzuk dituzte sektore batzuetan. Hutsune hori betetzera doa elkar laguntza hori?

Bai. Gu gazte asanblada bat gara, eta hainbat gauza lortu ditugu urte hauetan guztietan. Baina ikusten dugu errealitatea oso gogorra dela ostalaritzan, edo autonomo faltsuetan. Are gehiago sindikatzeko ezintasunak dituzten esparruetan. Guk gure kapital politikoa eta tresnak dauzkagu. Batzuetan mugatuak, eta, horregatik, ezinbestekoak dira betiko sindikatuak.]]>
<![CDATA[FVEMek dio sindikatuek ere «amore eman» behar dutela]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/015/001/2019-10-18/fvemek_dio_sindikatuek_ere_amore_eman_behar_dutela.htm Fri, 18 Oct 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1872/015/001/2019-10-18/fvemek_dio_sindikatuek_ere_amore_eman_behar_dutela.htm
Maiatzean lau sindikatu nagusiek —ELA, CCOO, LAB eta UGT— proposamen bateratua egin zuten, eta ESK, CGT, CNT eta USO zentralek eskaera horiekin bat egin zuten ondoren. FVEMek salatu zuen ordutik ez dutela euren jarrera aldatu, eta aldaketak hortik etorri behar duela. Areago, duela bost hilabete sindikatuek egindako proposamen horiek «onartezinak» direla zehaztu zuen, martxan jarriz gero enpresa askoren geroa zalantzan egongo zelako. «Eta horrekin batera baita lanpostu ugari ere».

Negoziazioak aurrera egingo badu, «bi aldeek mugitu behar dute». Gilek esan zuen sektoreko lan hitzarmenak «akordio askoren batasun bat dela», eta horretara iritsi nahi baldin bada negoziazio mahaian alde biek amore eman beharko dutela. Ez zuen zehaztu patronala zertan amore emateko prest legokeen ; izan ere, aste honetan federazioko enpresekin biltzen ari dira azken greben balorazioa egin eta hurrengo urratsak adosteko.

Sindikatuen jarrera kritikatzeko aprobetxatu zuen agerraldia. Datozen egunetan adostuko dute langileek zein izango diren etorkizuneko mobilizazioak: «Normalean, negoziazio mahaian esertzen gara lehenik, eta han hitz egiten denarekin ados ez badaude egiten dute greba deialdia; ez orain arte bezala, negoziatzera eseri direnerako eginak zituzten greba deialdiak». Aurrera begira, sindikatuek ez dute grebarako aukerarik baztertu, eta horrek kezka sortzen dio Gili. «Sektorean greba gehiago egiteak kaltegarria izango litzateke».

Industria eguna

Agerraldia beste zerbaitetarako zen, ordea. Gazteak industria sektorera erakartzeko Industria Egunaren bigarren edizioa antolatu du FVEM patronalak. Izan ere, industriak langile kualifikatuen beharra edukiko du aurrera begira ere, eta etorkizuneko beharginak izango direnak erakarri guran sektoreko 33 enpresa bisitatuko dituzte 23 ikastetxetako 1.000 ikasle inguruk. «Estereotipoak baztertu nahi ditugu, eta emakumeak ere erakarri behar ditugu, gaur egun langileen %15 besterik ez baitira emakumeak».

Alde horretatik, sektoreko enpresek pertsona kualifikatu gehiago beharko dituztela esan zuen Gilek. Noiz, eta aste honetan Orkestra lehiakortasun institutuak argitaratu duen txosten batean langileen gehiegizko kualifikazioaren inguruan hitz egin duen honetan. «Ez dakit zeren arabera egin duten ikerketa, baina gure afiliatuen artean inkestak egiten ditugu, eta asko kezkatuta daude kualifikatuen faltarekin».]]>
<![CDATA[Pentsioen aldarria Madrilen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/018/001/2019-10-17/pentsioen_aldarria_madrilen.htm Thu, 17 Oct 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1877/018/001/2019-10-17/pentsioen_aldarria_madrilen.htm
Hego Euskal Herritik, Herrialde Katalanetatik, Galiziatik eta Espainiatik 115 autobus bete pentsiodun iritsi ziren Madrilera mobilizazioan parte hartzeko. «Aurretik antolatuta zegoen manifestazioa zen, baina asteleheneroko kontzentrazioak arreta gutxiago jasotzen ari ziren hedabideetan, eta zerbait deigarriagoa egiteko beharretik sortu zen martxa egiteko ideia; martxa hori mobilizazio honekin batu genuen». Martinezen arabera, beraz, aurrez planifikatu gabeko zerbait izan zen Bilbotik abiatutako martxaren ideia, baina arreta mediatiko handia lortu dute bidean. Baita elkartasuna ere, eta horrek asebete du batez ere bere gogoa. Atzoko mobilizazioko pankarta ere eurak eramateko eskatu zioten Espainiako pentsiodunen mugimenduko ordezkariek, egindako ahalegina eskertzeko: «Protagonismoa ez da gurea izan, ordea».

Protagonismoa beste adierazpen batzuek hartu zuten, izan ere. Mobilizazioaren bezperan Pedro Sanchez Espainiako jarduneko presidenteak proposamena egin baitzuen: 2020an pentsioak %0,9 igo nahi dituela esan zuen, horretarako botoak lortuz gero. Europako Batzordera igorritako 2020rako aurrekontu planean aipatu zuen asmo hori, eta manifestazioa abiatu aurretik erantzun zioten pentsiodunek: «Ez dugu onartzen %0,9ko igoera; KPI errealaren araberakoak bakarrik onartuko ditugu; garbi eduki dezatela hori politikari guztiek».

Mugimenduaren aldarrikapenak biltzen dituen dokumentua erregistratu zuten ostera Espainiako Kongresuan, eta Sanchezek jasotako erantzuna bere egin zuen Twitter bidezko mezuan: «Pentsiodunen aldarrikapenak justuak dira, eta gure konpromisoa da pentsioak KPIaren arabera eguneratzea». Adierazpen horiek ontzat hartu ditu Martinezek, baina argi utziz jarduneko presidenteak ez duela ezer berririk proposatu: «Pentsioak KPIaren arabera eguneratu dira beti; hala izan zen Rajoyk %0,25 igo zituen arte. Horregatik, argi eta garbi diogu, Sanchezek egin dezakeen igoera hori ez da opari bat; eskertzen den keinua da, hala ere».

Pentsioen igoera bermatzeko, neurri gisa Espainiako Konstituzioan txertatu beharko litzatekeela ere aldarrikatu zuten manifestazioan, eta Sanchezek ere ontzat hartu zuen neurria. Baina gainerako neurriei erantzunik ez zien eman: pentsiodunen pentsioak gutxienez 1.080 eurokoak izatea, eta gizonen eta emakumeen arteko ordainaren arrakala amaitzea, baita 2011ko eta 2013ko pentsioen erreformak bertan behera uztea ere, besteak beste. Proposamen horien inguruko erantzunik ez zen izan atzo.

Sanchezek pentsiodunen agenda osoa bere ez zuen egin, eta manifestariek beren aldarriak entzunarazi zituzten Madrilen. Puerta del Sol plazatik abiatu ziren milaka pentsiodun, eta Martinezek esan du une batzuetan «ez atzera ez aurrera» egon zirela. «Itzela izan da elkartasun uholde hau ikustea; astelehenero milaka herritan batzen ari gara pentsio duinak eskatzeko, eta, orain, hauteskundeetatik ateratzen den gobernuak jakin beharra dauka gure eskaerei erantzun behar diela». Aurrerantzean, azken bi urteetan bezala, astelehenero batzen jarraituko dute, eta abenduaren 16an mobilizazio gehiago egingo dituzte. «Oraindik ez dakigu zer itxura hartuko duen, baina aurretik egin ditugun manifestazioetan bezala, jendetsuak izatea espero dugu». 2018ko urtarrilean lehen kontzentrazioak egin zituztenetik geratu ez den mugimendua baita oraindik ere.]]>
<![CDATA[Egungo lanpostuen bosten bat arriskuan egon liteke teknologia berrien eraginez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/015/001/2019-10-16/egungo_lanpostuen_bosten_bat_arriskuan_egon_liteke_teknologia_berrien_eraginez.htm Wed, 16 Oct 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1877/015/001/2019-10-16/egungo_lanpostuen_bosten_bat_arriskuan_egon_liteke_teknologia_berrien_eraginez.htm
Dena den, Mikel Navarro Orkestrako ikerlariak azaldu duenez, «automatizazioak ez du orain arte enpleguaren kopuruan eragin; bai, ordea, kalitatean». Lanpostuen baldintzak kaskartzen ari direla esan du, behin-behinekotasuna eta jardunaldi partzialak areagotzen ari direla, eta langileen arteko ezberdintasunak areagotzen ari direla.

Horregatik, «enpleguan gehiago inberti dezatela» eskatu die Navarrok enpresei. Azaldu duenez, enpresa askok beldur bat baitaukate: beharginei bere lanposturako kualifikazioa eskaini ondoren beste enpresa batera joango diren beldurra. «Baldintza onak eskainiz gero, zergatik joan nahiko dute beste nonbaitera? Beldur hori galdu beharra daukate enpresek».

Oraintxe Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan dauden langileek bere lanposturako behar dutena baino kualifikazio handiagoa daukatela uste du Orkestrak. Horrek ondorio ugari ditu langileentzat eta enpresentzat, Navarroren arabera: «Pertsonentzako gastuak eta frustrazioa eragiten ditu, enpresetan txandakatzeak sortzen ditu, eta sistemak baliabide asko erabiltzen ditu kualifikazio hori lortzeko». Hala ere, argi utzi du ez dutela proposatzen ikasketetarako sarbidea mugatzea. «Kualifikazioa berez ona da, baina hezkuntza eta industria politikek bat egin behar dute». Alegia, eskaintza eta eskaria egonkortzeko lan egin behar dela.

Alde horretatik, atzerriko talentua erakartzeko egiten diren programen funtzioa egokitu beharko luketela ere azaldu du txostenak, eta hor ez dauden profilak erakartzeko lan egin dezatela nabarmendu. «Gehiegizko kualifikazioa arazo bat baldin bada, ez dauka zentzurik talentua erakartzeko programa orokorrak egitea», Navarroren arabera.

Lanpostuak, gainera, aldatzera egingo dute datozen urteetan. Aurreikuspenak beteko balira, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan erdibideko kualifikazioa behar duten lanpostuen zenbatekoa %46,7tik %51,7ra aldatuko litzateke 2018. eta 2030. urteen artean, eta goi kualifikazioa behar dutenena %33,9tik %32,2ra. Horregatik aipatu du institutuak hezkuntza sistemaren eta industriaren beharrek bat egin beharko dutela.]]>
<![CDATA[Jarrera aldatzeko eskatu diote patronalari Bizkaiko metalgintzako sindikatuek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/028/001/2019-10-15/jarrera_aldatzeko_eskatu_diote_patronalari_bizkaiko_metalgintzako_sindikatuek.htm Tue, 15 Oct 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1891/028/001/2019-10-15/jarrera_aldatzeko_eskatu_diote_patronalari_bizkaiko_metalgintzako_sindikatuek.htm
Udako etenaren ostean, hiru hilabetez mahaiaren bueltan eseri gabe egon ziren bi aldeak, eta, ordura arte, sindikatuek FVEMi leporatu izan zioten ez zeukatela euren proposamenentzako erantzunik. «Behin bakarrik erantzun du, eta, orduan, sindikatuon eskarien guztiz kontrako puntuak jarri ditu mahai gainean. Noiz egin zuen hori? Irailaren 23an». Astebeteko greba deialdirako egun gutxi falta zirela. Lanuzteak, beraz, jarrera hori aldatzeko eraginkorra izan zirela uste dute.

Baina beharginek sektorea gelditu aurreko egunetan patronala sindikatuekin bildu zenean, behin eta berriro esan zien «mehatxupean» ari zirela negoziatzen. Bada, galdera egin zioten patronalari: orain lanuzterako deialdirik ez baldin badago ea zergatik ez duten biltzeko deialdirik egiten. «Oso esanguratsua da». Sindikatuek zein Lan Harremanen Kontseiluak ez daukate gaur- gaurkoz hurrengo bilerarako datarik.

Astebeteko grebaren ondoren, zortzi sindikatuek azterketa bateratua egin zuten, eta hurrengo urratsak zein izango diren erabakiko dute datozen egunetako langile batzarretan. Argi utzi nahi zuten ez dutela inongo aukerarik baztertzen. Alegia, berriz ere greba egiteko aukerari ez diote muzinik egin oraingoz. Sindikatuen arteko batasuna alde horretatik irmoa dela ere nabarmendu zuten.

Izan ere, sindikatuetako ordezkariek azaldu zutenez, eurek nahi dutena da «hitzarmen duin» bat lortzea. Greba egunetan patronalak behin eta berriro jarri du zalantzan sindikatuen negoziatzeko borondatea, eta iritzi hori bera partekatu du Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak ere. Haiei erantzunez, sindikatuek ziurtatu dute eurek dutela akordio bat lortzeko interes handien, besteak beste, «baldintza prekarioak» eurek jasaten dituztelako. «Negoziatzeko borondatea daukagu, baina baita mobilizazioari eusteko beharra ere».

Herriz herriko mozioak

Metalgintzako langileek euren gatazka sozializatzeko asmoz urrats ugari egin dituzte azken asteetan. Mobilizazioetan eragile sozial askorekin batera atera dira kalera, eta Bizkaiko hainbat udaletan ere «itun duin» bat lortzearen aldeko mozioak erregistratu dituzte. Durangon eta Lemoan, esaterako, onartu egin dituzte EH Bilduren eta Elkarrekin Podemosen aldeko botoekin. EAJ, PSE-EE eta PPren jarrera salatu dute sindikatuek, kasu batzuetan ez baitute eztabaidarako ere onartu. Oraindik erabakitzeko dago Bilboko Udalean eta Bizkaiko Batzar Nagusietan zer gertatuko den.]]>