<![CDATA[Lander Muñagorri Garmendia | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 09 Aug 2020 20:07:11 +0200 hourly 1 <![CDATA[Lander Muñagorri Garmendia | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Gaur hasiko da 'Etxekoak udan' telesailaren hurrengo denboraldia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/023/001/2020-07-19/gaur_hasiko_da_etxekoak_udan_telesailaren_hurrengo_denboraldia.htm Sun, 19 Jul 2020 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1943/023/001/2020-07-19/gaur_hasiko_da_etxekoak_udan_telesailaren_hurrengo_denboraldia.htm Etxekoak telesaila. Kalera irteteko aukera zabaldu denean, berriz, bigarren denboraldia jarriko dute martxan, Etxekoak udan, eta lagun taldearen pasadizoak kalean ikusteko aukera izango da. Lehen denboraldiak izan zuen harrera beroa aprobetxatuz grabatu dute bigarren hau, eta udako igandeetan ETB1eko ordutegi nagusian emango dute: 22:00etan. Zortzi atal grabatu dituzte, eta, beraz, bi hilabetez emango dute hurrengo sasoia.

Aurreko denboraldian bezala, oraingoan ere aktore talde zabal batek hartuko du parte telesailean: Olatz Ganboa, Mikel Losada, Ylenia Baglietto, Miren Gaztañaga, Joseba Usabiaga, Iker Galartza, Kandido Uranga, Miren Gojenola, Mikel Laskurain eta Miren Arrieta. Horiez gain, beste bi aktore berri ere gehituko da lantaldera: Ramon Agirre eta Egoitz Sanchez. Atal sorta berri honetan, protagonistek etxetik egiten dituzten bideodeiez gain oporrak nola biziko dituzten ere ikusi ahal izango da: hondartzan egongo dira, kanpinean, tabernetako terrazetan, mendian...

Itxialdiaren osteko normaltasun berriaren errealitatea erakutsiko dute bigarren denboraldian. Mikel Losadaren arabera, unean uneko errealitatea islatzea izango da Etxekoak udan-en helburua. Hala ere, lehen bi atalak maskararik gabe grabatu dituzte, gaur egun horiek erabiltzeko derrigortasuna ezarria dagoen arren. «Errealitatetik atzeratuago goaz akaso, baina kalean gertatzen den hori irudikatu nahi dugu telesailean ere».

Sortuz joan den saioa

Osasun krisi betean sortu zen telesaila, aktore askok zer gertatuko zen ez zekiten momentuan. Losadak dioenez, ez zekien berari ere zer gertatuko zitzaion: «Antzezlan bat bertan behera geratu zitzaidan, eta ez genekien aurrerantzean zer etor zitekeen ere; telesailean gauden aktore guztientzako flotagailu bat bezalakoa izan da aukera hau». Koronabirusaren krisia lehertu berritan halako aukera bat sortzea sekulako aukera izan zela dio.

Egoera horrek, ordea, izan du zailtasunik: aktore bakoitzak etxean zeudela grabatu behar izan zituzten atalak sakelako telefonoekin, eta protagonistak ere etxeko bakardadean sortu zituzten. Ekoiztetxeak baliabide teknikoak etxera bidali zizkien, eta gidoilariak sortu ahala joan ziren protagonisten xehetasunak finduz. «Arraroa izan zen dena, lankideak elkar ikusi gabe grabatzen aritu baikara; pentsa, bideodeiak egitean, askotan atzerapenekin entzuten genuen elkar». Ez hori bakarrik; gainerako aktoreak aurrez aurre eduki gabe, interpretatzeko momentua ezberdina izan dela dio. «Lankideek asko laguntzen dizute interpretatzeko eran». Alegia, baliabide gutxirekin egindako atalak izan ziren hasierako horiek.

Zailtasun horiek izan zituzten arren, Losadak dio ondo pasatu zutela. «Bigarren denboraldirako, protagonista bakoitzaren rola zehaztuta geneukan, eta aurrez aurreko grabazioak askoz hobeto joan dira». Ez hori bakarrik; baliabide tekniko hobeekin egin dute, kamera profesional eta lantalde egokiarekin. Hala ere, telesailak lehen denboraldian ezarri zuen ildoari jarraikiz, bideodeiek ere presentzia nabarmena edukiko dute bigarren sasoi honetan ere.]]>
<![CDATA[«Gaur egun, diskoetxeak, diskoetxe bezala, desagertu egin dira»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2242/036/001/2020-07-19/gaur_egun_diskoetxeak_diskoetxe_bezala_desagertu_egin_dira.htm Sun, 19 Jul 2020 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/2242/036/001/2020-07-19/gaur_egun_diskoetxeak_diskoetxe_bezala_desagertu_egin_dira.htm
Angel Valdes izena entzutean zaila da musikatik bereiztea. Horrela sentitzen duzu zuk ere?

Hori egokitu zait, bizitzan beste gauza bat egokitu ahal zitzaidan moduan. Nire ofizioa musika industriarekin lotuta egon da, eta historikoki zaila izan da artea eta industria nahastea. Olioa eta ura bezala dira. Uste dut musikariak adeitasunez tratatu behar direla, orekak bilatu behar direla, eta beste aldean dagoenaren larruan jartzen jakin behar dela.

Euskal musikagintzan garrantzitsuak izan diren hiru diskoetxetan jardun duzu. Nola begiratzen diozu iraganari?

Nire bizitzako pribilegioa izan da hori. Katalogo garrantzitsuekin lan egin dut, eta kantari garrantzitsuekin. Lan bakoitza kate bateko katebegi bat bezala izan da, eta saiatu izan naiz katebegi berriak gehitzen. Hala izan zen Elkarren aritu nintzenean, baita Esan Ozenkin edo IZn.

Disko asko zure eskuetatik igaro da. Historiaren parte izan direla ikusita, nola begiratzen duzu atzera?

Horiek ekoizten ari zarenean, ez dakizu zer ekarriko duen, denborak esaten dizu disko bakoitza non geratuko den. Prozesu horretan hondar ale bat besterik ez naiz izan, ekoizpen batean jende askok hartzen baitu parte. Tira, batez ere taldeak. Baina ni ekoizpenean aritu naizenean, lan egin izan dut katalogoaren ideiarekin, inportanteena ez baita disko bat, baizik eta horren ondoren beste bat egin ahal izatea bide beretik. Disko batek badauka istorio bat kontatzeko, baina katalogoek ere badute eurena.

Diskoren baten grabazioan sentitu duzu disko horrek bere arrastoa edo lorratza utziko zuela?

Hori ez dut inoiz pentsatu, baina izaten duzu intuizioa grabaketa batean zerbait berezia dagoela. Gogoratzen dut, esaterako, Negu Gorriak-en lehen urratsetan, han geundenok jabetzen ginela horretaz. Ez egiten zutenarekin bakarrik, baizik egiteko moduarekin ere bai. Hori erakutsi zuten Esan Ozenki sortu zenean: badaude hor mezu batzuk musikalak soilik ez direnak, jarrera batean ikusten direnak. Musikarien jarrera hori, hain zuzen, egiten duten musika bezain garrantzitsua da. Izan dira disko inportante gehiago ere: orkestrarekin egindako lehen disko hura, Benito Lertxundirekin grabatutakoa. Grabaketan zaudela hunkitzen zarenean ere, zerbait handia izaten da. Hori gertatu izan zait Ruper Ordorikaren grabaketa batzuekin, adibidez.

Esan Ozenkiren sorreran parte hartu zenuen 1991n; autoekoizpenean oinarritutako diskoetxea zen hura. Etorkizunean etorriko zen horren aitzindaria izan zen?

Denborarekin ikusi dut eredugarria izan dela jende askorentzat, eta pozten naiz. Badago lege bat hala dioena: «Ez utzi inoren eskuetan zuk egin dezakezuna». Nik ulertzen dut talde gazteek zergatik egiten duten hori. Lortu behar dugu sarean presentzia izatea, eta horretarako ondo dago lagun batekin gitarra hartu eta kantuak grabatzea. Baina hedapenaren kontua da konplikatua.

Esan Ozenkin biak hartzen ziren kontuan: autoekoizpena eta komunikazioa.

Hori da. Orain zaila da hori, beste garai batean baikaude, baina orduan diskoetxea aglutinatzailea izan zen, eta jende pila bat batu zen proiektuaren inguruan.

Zergatik erabaki zenuten garai hartan gisa horretako diskoetxe bat sortzea?

Ni orduan IZn nengoen, eta Kaki [Arkarazo] zen bertako teknikaria. Kortatu desegin ostean, Negu Gorriak oso modu sekretuan sortu zen, eta lehen diskoa grabatu zutenean hasi ziren negoziatzen batekin eta bestearekin, norekin argitaratu erabakitzeko. Azkenean, Oihukarekin atera zuten, baina ikusi zuten beste modu batean antolatu nahi zutela. Zerbait berria, musikariaren aldekoagoa.

Sortu eta hiru urtera utzi zenuen Esan Ozenki. Zergatik?

Uste dut nire garaia amaitu zela bertan. 1991tik 1994ra Zarautzen [Gipuzkoa] geunden, ni han bizi bainintzen. Baina diskoetxeak egitura handiagoa zeukan, hor baitzegoen Bertso Hop Irunen [Gipuzkoa], Ferminen [Muguruza] denda. Joera izan zen egitura dena leku berean jartzea: diskoetxea, denda, banaketa. Dena Irunera eramatea erabaki zen. Niretzat ez zen erosoa egunero Zarauztik hara joatea, eta uztea erabaki nuen. Bestalde, Esan Ozenkiren katalogoa musika gogorrarena zen, eta folklorean lan egitea nuen buruan.

Hori Elkarren topatu zenuen?

Erruz topatu nuen, bai. Folklorearen mundua niretzat aberasgarriena izan da musikalki, gure iragana ezagutzeko modu bat baita. Aurrera egin behar duzu, baina ezin duzu galdu jatorria; nora zoazen jakiteko atzera begira egon behar duzu. Nik uste kulturak aurrera egiten duela atzean dauzkan sustraiak begi bistan dituenean. Hori guztia Elkarreko katalogoak ahalbidetu dit.

Elkarren ikusi duzu musikaren industria nola aldatu zen goitik behera Interneten agerraldiarekin. Nola bizi izan zenuen?

Gai horretan ez geunden bakarrik, diskoetxe guztiek arazo bera izan baikenuen. Pentsatzen genuen legez kanpoko kopien arazoa zela guztia, eta asko kosta zitzaigun erabaki batzuk hartzea.

Zer erabaki?

Etxe osoari buelta eman eta hutsetik hastea bezala izan zen, ordura arte pentsatu zenuen guztiak ez baitzuen balio. Baina niri gehiago interesatu zaizkit iraunkorrak izan diren gauzak. Formatua aldatu da kaleratzeko garaian, baina, formatua edozein dela ere, grabaketa bat beti izan da garrantzitsua. Lehen, orain eta etorkizunean ere hala izango da. Orduan, jarraitu dugu kalitatezko ekoizpenak egiten, baina, horrekin batera, katalogo guztia berriz kokatu behar izan dugu, sare digitalean ikusgarri egon zedin.

2000ko hamarkadaren hasieran, legez kanpoko kopiak deabruaren pare ziren, baina orain diskoetxe guztiek jartzen dituzte euren diskoak eskuragarri.

[Kar-kar]. Nola aldatu diren gauzak! Dena den, ni ez naiz askorik fidatzen mundu horretaz, eta uste dut errazegi uzten ditugula gure bizitza eta gure sekretuak ordenagailuaren barruan, arinegi ematen ditugu gure datuak. Baita musikan ere. Zuk Spotifyn klik egin, eta entzuten duzunean Elkarreko kantu bat, diskoetxeak 0,0015 euro jasotzen du. Hori artistarekin erdi bana eginez gero, entzuten den abesti bakoitzeko artistak 0,0006 euro jasotzen du. Zenbat klik behar dituzu euro bat egiteko? Ezinezkoa da negozioa hor.

Hori ikusita, diskoetxea zertan geratu da?

Gaur egun, diskoetxeak, diskoetxe bezala, desagertu egin dira. Batzuen sostengua zuzenekoen kudeaketa izan da, baina nik uste diskoetxeen etorkizunak asko izango duela katalogoen kudeaketatik. Euren funts propioak kudeatzetik, hain zuzen. Musikariak, bestalde, bere musikaren alde egin behar du, eta bere modua bilatu beharko du horretarako. Baina horrek guztiak etorkizunean izan dezakeen arriskua bada katalogorik ez sortzea, inongo argitaletxek ez izatea batasun hori. Gaur egiten dena nola batu ahal izango da hogei urte barru?

Hori da etorkizuneko erronka?

Bai. Euskal Herrian momentu honetan egiten diren erregistroak duela 100 urte egiten zirenak bezain garrantzitsuak dira, eta erregistroak batu eta prest edukitzea garrantzitsua da.

Koronabirusak eragin duen osasun krisiak sektore ugari astindu ditu. Nola eragin dio egoera honek musika industriari?

Nik ditudan datuen arabera, salmenta digitalak ez dira asko handitu. Nik uste geldialdi batean dagoela, beste sektore askotan bezala. Musika industriak bilatuko du bere bidea. Nola izango den? Ez dakigu, baina zalantzarik ez daukat aurrera egingo duela.

Musika industria eta musikariak ura eta olioa bezala direla esan duzu hasieran. Zu bi aldeetan egon zara, ordea...

Niretzat abantaila izan zen hori, ekoizpenean hasi aurretik musika jotzen bainuen, eta horrek ahalbidetu zidan hobeto ulertzea beste aldean zegoenaren kezka. Nik txikitan kantari izan nahi nuen, baina kantari oso txarra naiz. Bizitzak aukera eman dit, ordea, abeslariengandik gertu egoteko.

Zenbait estilotako taldeetan aritu zara: folka, rocka eta saltsa.

Bai, saiatu izan naiz egokitzen eta eskura nituen aukerak aprobetxatzen. Perkusio latinoa hobeto konbinatzen da musika latinoarekin, saltsarekin edo antzeko beste estilo batzuekin, baina eskura izan dudanarekin egokitu naiz. Hainbat talderen diskoetan parte hartu izan dut: Negu Gorriak-ekin, Kaxianorekin, Oskorrirekin, Txomin Artolarekin, Tapiarekin, Gozategirekin...

Tira, esan daiteke estilo ugaritako musikariekin ondo egokitu zarela...

Garai hartan Euskal Herrian ez zegoen perkusio latinoa jotzen zuen musikari askorik, eta orduan behar zuenak deitzen ninduen eurekin jotzera.

M-aken aritu zinen, gaur egun askok miresten duten taldea; baina bere garaian ez zuen halako oihartzunik izan.

Bai, tira. Kakiren proiektua izan zen hori. Oso lagunak egin ginen, eta ondo moldatu ginen taldean. Ideiak eta kantak harenak ziren, baina nik oso ondo pasatzen nuen. Egun guztia musikaren bueltan ematen genuen: musikan jarraitu ahal izateko egiten genuen lan. Momentu horretan ez duzu uste zerbait sortzen ari zarenik;, ahal bezainbeste gozatzen saiatzen zara. Gure erronka ondo jotzea zen beti, ideiak sortzea, eta kontzertuak eskaintzea. Polita izan zen, baina ekoizten hasi nintzenean erabaki nuen taldeetan ez jotzea gehiago. Ez zen atsegina mahaiaren bi aldeetan egotea.

Ura eta olioa izatea, ala?

Hori da. Edo ura edo olioa, baina biak batera izatea zaila izaten da, eta erabaki nuen profesionalki ez aritzea taldeetan eta, era berean, ekoizpenean aritzea.]]>
<![CDATA[Hemeretzi faseko paisaia aldaketa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/038/001/2020-07-18/hemeretzi_faseko_paisaia_aldaketa.htm Sat, 18 Jul 2020 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1917/038/001/2020-07-18/hemeretzi_faseko_paisaia_aldaketa.htm
Eta ez da gutxiagorako. Belaunaldiz belaunaldi artzaintzarako erabili diren bazkaleku askotatik igarotzen da ibilbidea, eta jarduera horri esker daukate parke natural askok orain daukaten paisaia. «Jarduera horrek egituratu ditu gure mendi ingurune asko, eta paisaia ere aldarazi dute». Eta, Aldairen ustez, hori da artzaintzaren bideak kontatzen duen istorioa: «Gure arbasoen bizitzeko moduaren istorioa kontatzen du, eta nola euren artean bazegoen kultura komun bat, nola egituratzen zuten lurraldea». Ibilbidean zehar gizakiaren eragina behin eta berriro ikus daiteke: izan arrasto arkeologikoen bidez -trikuharri edo harrespilak-, edo izan artzainek egun oraindik erabiltzen dituzten txabolak.

GR-282a osatzen duten bide denak, ordea, ez ziren erabiltzen transhumantzia egiteko. Hau da, ibilbidea ez zen sortu artzaintzarako erabilitako bideekin soilik. Beste arrazoi batzuek bideratu zuten sorrera: Gasteizko Eraztun Berdeak hiriaren inguruan dauden naturguneak biltzen ditu, eta, hortik harago, Arabako lautada inguratzen duen beste ibilbide bat ere badago: GR-25a, 175 kilometrokoa eta zortzi etapakoa. Horrez gain, Araba inguratzen duten mendi zein parke naturalak bilduko zituen ibilbide perimetral bat falta zen, eta horregatik sustatu zuen Arabako Foru Aldundiak artzaintzaren bidea.

Hain justu, Arabako lautada inguratzen duten mendietatik doa ibilbidea, eta, horregatik, bisitariak une oro paisaia «izugarri ederrak» dauzkala dio Aldaik. Ibilbideak, gainera, ez dauka gorabehera aipagarririk, une oro 600 eta 1.000 metroko garaieratik doalako. «Urbasatik Aralarrera joateko bidean daude aldaparik malkartsuenak, Sakanara jaitsi behar delako eta hortik Aralarrera igo». Gorbeiako parke naturaletik igarotzen denean iristen da ibilbidea punturik altuenera, 1.200 metro ingurura. Horregatik dio mendizale federazioko kideak ez duela zailtasun berezirik. «Batzuetan, ingurua ezagutu edo interpretatzeko gaitasuna beharko da, baina bestela ez dauka zailtasun berezirik». Bidean dauden seinaleak ere egokiak dira.

Araba inguratzen duten lurraldeetatik eta probintziatik igarotzen da artzaintzaren bidea. Eta horiek denak kultura batek batzen zituela dio Aldaik, bizitzeko modu batek. Hori guztia bidean ikus daitekeen arren, paisaia aldaketak ere begi bistakoak dira. Klima asko aldatzen baita ibilbidearen zati batetik bestera. Isurialde atlantikokoko klima eta paisaiatik Mediterraneoko trantsiziokora igarotzen da, eta hori da bideak dituen beste bereizgarrietako bat: «Paisaia aldaketa handiak daude; hori da artzaintzaren bide hau erakargarri egiten duten puntuetako bat».

Paisaia aldaketa ugari

Aizkorriko parke naturaletik abiatuta, besteak beste Urkiola, Gorbeia, Aralar eta Urbasa-Andiakoak ere gurutzatzen ditu ibilbideak. Eta parke natural horietan guztietan oraindik artzainak mendira igotzen dira udan, abereentzako bazkaleku bila. Alegia, artzaintzak oraindik inguru horietako paisaia egituratzen jarraitzen duela esan liteke. Ez hori bakarrik, GR-282ko bide batzuk oraindik transhumantzia egiteko erabiltzen dituzte artzain batzuek. Hala gertatzen da Aizkorriko Urbiara ardiak igotzen dituzten artzainekin, edo Urbasara, Gorbeiara eta Aralarrera doazenekin. Artzaintzaren bideak izena eta izana hartzen du horrela.

«GR-282a sortu aurretik bide hauek guztiak existitzen ziren, baina artzaintzaren bidea sortu zenean horiei guztiei balio bat eman zitzaien, batasun bat muga administratibo guztien gainetik». Hori guztia bide batean biltzea interesgarria iruditzen zaio Aldairi, eta horregatik esan du aurtengo udarako plan polita izan daitekeela. «Ezaguna da Pirinioak zeharkatzen dituen GR-11 bidea, baina etxetik asko urrundu gabe ere hemen aukera interesgarri ugari dauzkagu». Inguruko altxorrak nabarmendu ditu, eta horietako asko ezezagunak direla nabarmendu: «Izkiko parke naturala, esate baterako, gasteiztar askok ez dakite non dagoen ere». Hori da, haren ustez, ibilbide honek alde on bat, etxetik gertu ezezagunak diren txokoak ezagutu daitezkeela.

Dena batera egin beharrean zatika egiteko aukera dago, baina modu batera zein bestera izan, abiatu aurretik bidaia ondo planifikatu behar dela esan du Aldaik. Ibilbide luzea izanik, etapa amaiera guztietan lo egiteko aukera legoke. Oinez ere inguruko naturguneak ezagutzeko aukera eskaintzen du bideak.

Bihar: Euskal Herriko ibilbideak (eta IV): Burdinaren bidea.]]>
<![CDATA[NBCk bihar jarriko du martxan Peacock 'streaming' plataforma]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1862/027/001/2020-07-14/nbck_bihar_jarriko_du_martxan_peacock_streaming_plataforma.htm Tue, 14 Jul 2020 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1862/027/001/2020-07-14/nbck_bihar_jarriko_du_martxan_peacock_streaming_plataforma.htm streaming bidezko plataforma berri bat izango du bihartik: Peacock. Aurrerantzean lehiakide berria izango dute, beraz, Netflix, Prime Video, Disney+ eta HBO gisako plataforma digitalek. NBC hedabide estatubatuarrak jarriko du martxan, eta hasiera batean apustu nagusi bat zeukaten: Olinpiar Jokoak. NBC da gaur-gaurkoz, AEBetan jokoen telebista ofiziala, baina Tokioko jokoak bertan behera geratu ziren, eta hasierako apustu hori galdu zuten. Dena den, bihartik aurrera eskura jarriko dituzte hainbat eduki; denetara 15.000 ordu.

Plataforman bazkide izateko hiru modu jarriko dituzte eskura: doako bertsioa iragarkiekin eta eduki mugatuekin, eta ordainpekoa. Azken kasu horretan, gainera, bi modutan egin ahalko da harpidetza: hilean bost dolarren truke —4,4 euro— iragarki gutxiago eta eduki gehiagorekin, edo hamar dolar ordainduta —8,8 euro— iragarkirik gabe eta eduki denak eskura. Oraingoz Peacock AEBetan bakarrik egongo da eskuragarri, eta nazioartera salto egiteko asmorik ez du azaldu hedabide estatubatuarrak.

Telesailak, atzera begira

Plataforman, NBCk urteetan zehar ekoiztu dituen telesail ugari ikusteko aukera izango da. Denera, 600 film eta 400 telesail. Besteak beste, The Office, 30 Rock, Brooklyn Nine-Nine, Frasier, Saturday Night Live, Cheers, Downton Abbey, The Real Housewives, Miami Vice, Chicago Fire edo Law & Order. Horiez gain, streaming-erako eduki propioak ekoizten ari da Peacock.

Grabatu dituzten telesail horietatik guztietatik bitan atzera begira jarriko da plataforma. Izan ere, 1990eko hamarkadan ezagunak izan ziren Punky Brewster eta Saved by the Bell telesailen jarraipenak ekoizten ari dira. Ia hiru hamarkada geroago, bi telesail horiek segida izango dute. Punky Brewster-en kasuan, Soleil Moon Frye aktoreak telesailari izena ematen zion haurraren rolera itzuliko da, baina 30 urte geroagoko bere egoeratik abiatuta. Alegia, telesailean hiru haurren ama banandu baten rola beteko du, eta bere haurtzaroa gogoraraziko dion mutiko batekin egingo du topo telesailaren bigarren aroan.

Saved by the Bell telesailean, berriz, Bayside institutuan ikasle berriak agertuko diren arren, Mario Lopez aktorea berriz ere A.C. Slaterren paperean sartuko da; kasu honetan gorputz hezkuntzako irakasle izango da.

Telesail horiez gain, NBCren kirolen zein albisteen kateak ere eskuragarri izango dira streaming plataforma berrian, baina baita bestelako edukiak ere: Universal Pictures, Focus Features edo DreamWorks estudioen filmak ikusi ahal izango dira, eta, AEBetan bizi den komunitate latinoa erakartzeko, Telemundo telebista katearen edukiak. Zientzia fikziozko Syfy katearen programa eta telesailak ere emitituko dira. Plataforma digitalen merkatuan, beraz, bere lekua izango du.]]>
<![CDATA[Hauteskundeen emaitzen zuzeneko kontakizuna egingo du gaur BERRIAk]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/031/001/2020-07-12/hauteskundeen_emaitzen_zuzeneko_kontakizuna_egingo_du_gaur_berriak.htm Sun, 12 Jul 2020 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1943/031/001/2020-07-12/hauteskundeen_emaitzen_zuzeneko_kontakizuna_egingo_du_gaur_berriak.htm
Lantaldea 08:00etan hasiko da lanean, hau da, hauteslekuak zabaldu baino ordubete lehenago. Egun osoan parte hartze datuen zenbatekoak eskainiko dira www.berria.eus webgunean eta Twitterren #u12hauteskundeak traolarekin. Bozetako arreta guneetan zer gertatzen ari den kontatuko dute kazetariek, esaterako, Ordizia eta inguruko herrietako osasun neurriak, eta Zaldibar (Bizkaia) eta inguruetako berri emango dute. Horrez gain, egunean zehar gertatzen dena ere bilduko da.

Nolanahi ere, tentsio informatibo nagusia iluntzean iritsiko da, hauteskunde mahaiak ixten direnean eta botoak zenbatzen hasten direnean. Parte hartze datuei arreta berezia eskainiko zaie, orain arteko hauteskundeetan ez bezala bi aldagai ezberdin izan baitira: hauteskundeak uztailean izatea, eta koronabirusak eragindako osasun krisia. Emaitzak ezagutzera ematen hastearekin batera eskainiko dira horiek ere, eta arreta gune nagusietan izandako botoen bilakaera nolakoa izan den konparatuko da. Araban ere izango da zer argitu, Vox alderdiak bertan lor baitezake hauteskunde hauetan lor dezakeen eserleku bakarra.

Boto kontaketaren berri bertatik bertara emango du egunkariak, eta behin emaitza guztiak jasota, Maider Galardi F. Agirre kazetariak analisia egingo du bideo bidez. Hauteskunde kanpainan ere analisiak egin ditu egunkarian.

Webguneko jarraipenaz gain, bihar papereko edizio berezi bat argitaratuko du BERRIAk, gaurko datuak xehe aztertuz, grafikoak eskainiz, eta analisiak plazaratuz.

Euskarazko jarraipena

Gainerako hedabideek ere gaurko hauteskundeei erreparatuko diete gehienbat. Hamaika telebistak, esaterako, zuzeneko saioa emitituko du 19:30etik 23:30era. Bilboko estudio nagusitik egingo dute programa, eta Ekhiñe Atorrasagasti kazetariak gidatuko du saioa. Harekin batera arituko da Beñat Zarrabeitia. Hamaikako unitate ibiltariek zuzenekoak eskainiko dituzte Bilboko eta Donostiako eskoletatik, eta, gauak aurrera egin ahala, alderdi politikoen agerraldiak eskainiko ditu telebistak, lehen balorazioez gainera.

EITBk ere jarraipen berezia egingo die gaurko hauteskundeei. 19:45ean hasiko dira Euskadi Irratiko zuzeneko saioa, eta 19:30ean ETB1ekoa. Hauteslekuak ixtearekin batera, gainera, Gizakerrek egunean bertan egindako inkestaren emaitzak eskainiko dituzte.

ETB1eko saioa Yerai Diez Ikaranek, Xabier Usabiagak eta Iban Garatek gidatuko dute, eta eurekin batera egongo dira Eider Alkorta, Pilar Kaltzada, Felix Arrieta eta Iñaki Galdos adituak. Alderdi politikoen ordezkariak ere mahaiaren bueltan eseriko dira emaitzen lehen balorazioa bertatik bertara egiteko. Euskadi Irratiko hauteskundeetako programa, bestalde, Iñaki Guridik eta Eider Bilbaok gidatuko dute, eta eurekin batera arituko dira analisiak egiten Onintza Enbeita, Xabier Barandiaran eta Felipe Juaristi kolaboratzaileak.

Sarean ere hauteskundeetako emaitzak zuzenean kontsultatzeko aukera ere eskainiko du EITBk horretarako www.eitb.eus webgunean bereziki prestatutako atalean. Emaitza denak minutuz minutu kontsultatu ahal izango dira, bai probintziaz probintzia, bai udalerriz udalerri.]]>
<![CDATA[Egunero bi herri lehiatuko dira Euskal Irratietako 'Gora herria'-n]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/027/001/2020-07-11/egunero_bi_herri_lehiatuko_dira_euskal_irratietako_gora_herria_n.htm Sat, 11 Jul 2020 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1857/027/001/2020-07-11/egunero_bi_herri_lehiatuko_dira_euskal_irratietako_gora_herria_n.htm Gora herria du izena astelehenean abiatu zen programak. «Beste urteetan eguerdiko tartean bagenuen Itzalean izeneko programa bat, eta bazen udako ekitaldi, hitzordu eta gauza ezberdinei lotua; baina egoera berezia bizi dugu, eta alternatiba bat atera dugu». Artzen Letona saioaren aurkezleak eman ditu azalpenak. Etzi Gabadi eta Amendüze (Nafarroa Beherea) arituko dira lehian.

Elkar zirikatzeko, eta umorez egindako saioa da, azaldu duenez. «Auzo herrien artean beti dago kitzikatzeko aukera, eta umore onean ibiliz, herriak ezagutzeko aukera ere ematen du saioak». Aste honetan egin dituzte lehen programak, eta horietatik herritarrak gustura atera dela dio, «eta entzuleen aldetik ere erantzun ona» jaso dutela dio. Herri bakoitzetik herritar talde bat joaten baita programara, eta gertuko jendea irratian lehian entzuteak beti harrera ona izan ohi duela dio.

Gora herria saioan zortzi jolas egingo dituzte egunero. Lehenbizi, talde bati beste taldeko herri edo auzoaren inguruko galderak egingo dizkiote, «ikusteko zenbat ezagutzen duten elkar»; kantu bat jarriko dute ondoren, eta zein den ezagutu beharko dute; kirola ere egingo dute irrati estudioan, eta talde bakoitzeko kide batek flexioak egin beharko ditu; galdera orokorrak ere egiten dituzte irrintzi lehiaketaz gain; azkenik, kantu baten hitzak jarraitu beharko dituzte lehiakideek, eta bertso bat kantatu amaitzeko.

Jolas horietako batzuk itxialdi garaian sortu zirela dio Letonak. «Denetarik sartu dugu sasoi horretan; konfinamendu garaian irratian lankide bat eta biok geunden, eta, kantu eskaerak sartzen ez zirenez, hasi ginen desafioak egiten, kirola eginez edo dantzatzen». Hortik hartu dute flexioak egitearen ideia, esaterako.

Eguneroko erronka

Orain arte antzeko lehiaketak eginak dituzte Euskal Irratietan. Iraganean bi herrietako jai batzordeekin egiten zituzten halako lehiaketak, edo Seaskako ikastola bat bestearen aurka ere jarri izan dituzte jolasean. Baina sekula ez hainbeste egunez jarraian. Izan ere, uda osoan zehar egunero bi herritako biztanleak batu behar dituzte, eta hori izaten ari da orain arte lanik zailena. «Hasieran, denek esaten dizute baietz, baina, ondoren, eguna jarri behar denean, beti badute zerbait». Horregatik, uda osoan halako programa bati eustea erronka bat dela esan du Letonak. Gure Irratiko lankideek Lapurdiko biztanleak bilatzeko ardura izango dute, Antxeta Irratikoek Bidasoa ingurukoak, eta Letonak Zuberoa eta Nafarroa Beherekoak bilatuko ditu lankide baten laguntzarekin. «Denetara, 80 herri dauzkagu; beraz, badaukagu aski lan herritarrak bilatzen».]]>
<![CDATA[Koldo Serraren 'Caminantes' gaur estreinatuko du Orange TVk]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1911/027/001/2020-07-10/koldo_serraren_caminantes_gaur_estreinatuko_du_orange_tvk.htm Fri, 10 Jul 2020 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1911/027/001/2020-07-10/koldo_serraren_caminantes_gaur_estreinatuko_du_orange_tvk.htm Caminantes telesail berriak. Lehen bi atalak Orange TVn estreinatuko dira gaur, eta, bihartik aurrera, telesail guztia ikusteko aukera izango da. Atal bakoitzak hogei minutu irauten du, baina osorik ikusteko modukoa ere badela dio Serrak, bi ordu baitirau denera.

Baliabide aldetik, elementu berritzaile nagusi bat dauka telesailak: grabazio ia guztia sakelako telefonoekin egin dela. 2019ko udan girotuta dago istorioa, eta Serraren proposamena argia da: desagertutako gazte horien sakelakoetan topatutako bideoak bata bestearen ondoren jartzea. «Gazteek gaur egun ia dena grabatzen dute; gure artean aipatu izan dugu nola askotan kalean gertatzen ari den borroka batean lagundu beharrean, grabatzen hasten diren. Bada, errekurtso hori oso baliagarria iruditu zaigu kontatu nahi genuen istoriorako». Telesailaren kontakizuna, beraz, gazteek eurek grabatutako bideoetan oinarritzen da.

Hasieran, aktore bakoitzak bere sakelako telefonoarekin grabatu behar zituen irudiak. Hau da, interpretazioaz aparte, grabatzeaz ere arduratu behar zuten. «Gaur egungo gazteak sakelako batekin jaio dira kasik, eta, orduan, naturalago geratuko zela iruditzen zitzaidan; baina hasierako probetan garbi ikusi nuen aktoreek arreta hadiagoa jartzen ziotela irudiari, interpretazioari baino». Ez zen hori zuzendariak lortu nahi zuena, eta, horregatik, Serra bera arduratu zen, sakelako telefonoa eskuan, telesaileko irudiak grabatzeaz. «Pertsonaietako batek telefonoa besteari pasatzen dionean ere, nik egiten nuen aldaketa hori; esperientzia oso aberasgarria izan da».

Gazteei bideratuta

Telesaila publiko guztientzat dela azaldu du zuzendariak; baina hori horrela bada ere, onartu du erabiltzen diren baliabide asko gazteek hobeto ulertuko dituztela. «Bertan azaltzen diren kodigo batzuk gazteek hobeto hartuko dituztela iruditzen zaigu». Telesaileko protagonistak ere gazteak dira, eta grabatzen dituzten bideoetan sare sozialetan erabiltzen dituzten baliabideak txertatu dituzte, errealismo handiagoa emate aldera. Horregatik, gazteenek hobeto hartuko dutela uste du.

Atal bakoitzaren iraupena ere motza da, hogei minutu inguru. «Autobusean edo metroan, institutura bidean atal bat ikusteko modua eskaintzen du, baina nahi izanez gero, film bat balitz bezala ere ikus daiteke». Grabazioak ere horrela aurreikusi zituzten: film batean bezala egin dituzte, leku bakoitzean grabatu beharrekoa grabatuz, eta ez atal bakoitza aparte eginez. Horregatik, Serrak dio film baten elementuak dituen telesail bat dela.]]>
<![CDATA[Zazpigarrena ere bidean da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/027/002/2020-07-09/zazpigarrena_ere_bidean_da.htm Thu, 09 Jul 2020 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1928/027/002/2020-07-09/zazpigarrena_ere_bidean_da.htm Go!azen telesailaren zazpigarren denboraldia grabatzen hasi ziren joan den astean, Azpeitiko Loiola auzoan (Gipuzkoa) eta Donostian. Lehen hiru asteetan, kanpoko irudiak hartzen ari dira, eta eguraldia lagun dute, Xabier Zabaleta gidoilari eta ekoizlearen arabera. Orain arte egindakoarekin «pozik» daude. Irailaren 4ra arte arituko dira horretan, eta telesailaren atal berriak azaroaren erdialdean emitituko dira.

Denboraldiak berritasunak izango ditu. Batetik, aktore berriak egongo dira. Gazteen artean, ikasle berriak izango dira: Aitziber Errazkin, Nerea Elizalde eta Ander Lacalle; Basakabiko langileen artean, berriz, Asier Burguete, Maria Cruickshan, eta Endika Zamalloa ikusi ahal izango dira.

Hala ere, berritasun nagusia bestelakoa da: ikusleen interaktibitatea sustatzeko, programaren aplikazioa duten ikusleek zuzenean ikusi ahalko dituzte telesailean agertzen diren argazkiak eta bideoak. Horrela, Go!azen telebistan zuzenean ikusten dutenak saritu nahi dituzte; Zabaletaren hitzetan, elementu gehiago izango dituztelako eskura. Gailu horrekin, ikusle horiek fidelizatu nahi dituzte, eta gazteen artean duten arrakastari eutsi nahi diote. Aplikazioak 32.000 jarraitzaile aktibo ditu, eta, horri esker, saio bakoitzak 50.000 ikustaldi inguru izan zituen joan den denboraldian. Telebistan, bestalde, 4-12 urte arteko haurren artean %34,6ko ikusle kuota lortu zuen telesailak.

Zazpigarren denboraldian landuko diren gaiei dagokienez, urtero bezala gai ugari azalduko dira Basakabiko lagun taldearen artean. Esaterako, harreman toxikoen gaia azalduko da, genero indarkeria, eta bi neskaren arteko maitasun istorio bat ere kontatuko dute. «Beti saiatzen gara halako tramak txertatzen istorioan, betiere mezu positiboen bidez». Go!azen-ek lehen bezala jarraituko du, beraz.]]>
<![CDATA[Euskalerria irratiak sanferminen ereduari buruz hausnartuko du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/033/001/2020-07-05/euskalerria_irratiak_sanferminen_ereduari_buruz_hausnartuko_du.htm Sun, 05 Jul 2020 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1942/033/001/2020-07-05/euskalerria_irratiak_sanferminen_ereduari_buruz_hausnartuko_du.htm Sanfermintza irratsaioa egin izan dute; estudioa kalera atera, eta sanferminetako jai girotik egiten zuten programa. Aurten, baina, udako programazio normalari eutsiko diote, eta Guardasola magazina eskainiko dute egunero. Hala ere, egingo ez diren jaiak gogoan, uztailaren 8an, 9an eta 10ean jai ereduaren inguruko hausnarketak egingo dituzte, egunero gai ezberdin bat landuz: «Askotan entzuten den kontzeptua da jai eredua birpentsatu behar dela; bada, aurten etxean egongo garenez, horretarako aukera aprobetxatu nahi dugu». Mahai inguru horiek ez dute programaren ardatza hartuko, ordea.

Biharko egunez piztuko litzateke festa Iruñean koronabirusak jaiak bertan behera utzi izan ez balitu. Bada, txupinazo garaian zuzeneko konexioa egingo dute Alde Zaharrean zein giro dagoen kontatzeko. Etzi San Fermin eguna izango da, jaieguna hiriburuan, eta, horregatik, eurek ere jai egingo dute.

Jaien inguruko gogoeta egiteko mahai inguruak asteazkenean hasiko dituzte, beraz. Uztailaren 8an, German Rodriguezen heriotzaren urteurrena da, eta, haren omenezko ekitaldirik egingo ez bada ere, hilarrian loreak uzteko deialdia egin dute. Egun horretan, memoria historikoari buruzko mahai ingurua egingo dute Sabino Cuadra eta Presen Zubillagarekin, modu telematikoan.

Osteguneko magazinean egingo duten mahai inguruan, emakumeek jaietan duten presentziaren inguruko hausnarketa egingo dute: «Askotan esan izan da protagonismoa gizonek hartzen dutela, eta emakumeak bigarren mailan geratzen dira; zorionez, gauzak aldatzen ari dira, baina oraindik aurreiritzi asko eta inertzia asko daude». Horiek mahai gainera ekarriko dituzte emakume ugariren ahotsak baliatuta.

Ostiralean, azkenik, festa eredu berriaren inguruan hitz egingo dute. Zezenek izan beharko luketen presentziari buruz, esaterako. Horretarako, zezenketen aurkako mugimenduko kideak gonbidatuko dituzte, zezenzaleak eta zezenketetara joaten diren peñetako kideak. Horrez gain, hiriarentzat jaiek duten karga erlijioso eta ekonomikoaren inguruan ere hausnartuko dute.

ETB1eko txupinazoa

Bihar eguerdian, ETB1en Txupinazoa gogoan saioa emango dute, Iruñetik zuzenean. Aritz Agirre eta Ilaski Serranok gidatuko dute programa, eta aurreko urteetako jaietako irudiak errepasatuko dituzte. Kateak azaldu duenez, txupinazoari omenaldia egitea izango da saioaren helburu nagusia. Sanferminekin zerikusia duten hainbat pertsona gonbidatuko dituzte programara.]]>
<![CDATA[Haran baten ahotsa bilduz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1859/033/001/2020-07-04/haran_baten_ahotsa_bilduz.htm Sat, 04 Jul 2020 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1859/033/001/2020-07-04/haran_baten_ahotsa_bilduz.htm Hernaniko Kronika-ren lehen zenbakia argitaratu zenetik. Ibar osora zabaldu da denbora horretan, eta herritarren artean onarpen zabala lortu du.]]> Hernaniko Kronika-ren lehen zenbakiak: «Gora San Juan, ongi etorri gazteak!!». 2000. urteko ekainaren 23a zen, San Joan egunaren bezpera, eta Hernaniko (Gipuzkoa) jaietako lehena. Herriko albisteen berri emango zuen komunikabide berria jaio zen orduan, eta hogei urte joan dira orduz geroztik. Lehen agerraldi horren aurreko egunak «kaotikoak» izan zirela esan du Kronika-ren sortzaileetako batek, Unai Agirrek. Harekin batera, Jexux Mari Irazuk eta Aritz Zerainek hartu zuten ardura hori, eta Eñaut Agirre batu zitzaien beranduxeago. «Harrera oso ona izan zuen, ordura arte ez baitzegoen ezer; herri komunikabideen arrakasta frogatuta dago, eta euskaraz izateak gertutasuna ematen zion proiektuari. Orain, hainbeste urte pasatu ondoren, ematen du beti egon dela Kronika». Baina, proiektua errealitate izateko, lan handia egin zuten aurretik.

Herri eta eskualde askotan, herri komunikabide ugari sortzen ari ziren garai hartan, kasu gehienetan euskara elkarteen eskutik. Hernaniko Dobera euskara elkarteak ere pareko proiektu bat sortzea erabaki zuen, euskara sustatzeko baliabide bat zelakoan. «Deialdia egin zuten, talde batek proiektu hori bideratzeko, eta Irazu eta biok zirikatu gintuzten aurkeztu gintezen». Zerain ere batu zitzaien proiektura, eta komunikabidea sortzeko ardura hartu zutenean hasi ziren lehen zenbakia argitaratu aurretik egin beharreko lanetan: herriko elkarte eta taldeekin biltzen, maketazio programak erabiltzen ikasten eta nola idatzi behar zuten erabakitzen.

Orduan erabaki zuten Hernaniko Kronika-k izango zuen formatua: A3 orrialde bat, eta alde bietatik albiste eta oharrak. Gaur egun ere itxura horri heldu dio. Hasi eta gutxira erabaki zuten egunero argitaratzea. Agirrek horren arrazoia azaldu du: «Bazeuden zerbitzuak eskatzen zutenak zazpi egunetan argitaratzeko; beranduago hasi ginen asteburuetan egunkari lodiagoak egiten, eta astean zehar sartzen ez ziren gaiak sakonago lantzen». Apurka joan zen itxura hartuz egunkaria.

Denbora horretan guztian, ordea, aldaketa ugari izan ditu egunkariak. Larunbatetan hamasei orri argitaratzen dituzte, eta, Hernaniko berri emateaz gain, Astigarragako, Ereñotzuko (Gipuzkoa), Goizuetako eta Aranoko (Nafarroa) albisteak ere lantzen dituzte. Kronika izena du orain. «Joera natural bat dago herri horien artean, eta hori erakutsi nahi izan zen, leku gehiago eskainita», azaldu du Beñat Los Arcosek, egungo kazetariak. Astegunetan, 4.400 aleko tirada daukate, eta, asteburuetan, 4.700 alekoa.

Koronabirusaren eragina

Aurtengo sanjoanetan ospakizun ekitaldiak egitekoak ziren Kronika-ko kideak, baina osasun krisialdiak hankaz gora utzi ditu asmo denak. «Saiatuko gara zerbait egiten hemendik eta urte amaierara arte», esan du Los Arcosek. Agirreren arabera, ordea, egunero argitaratzen jarraitzea da egin daitekeen ospakizunik onena. «Aurrerago ere izango ditugu urteak ospakizunetarako».

Lan egiteko ere traba izan da koronabirusa, eta etxeko itxialditik aritu dira telelanean. «Ekonomikoki ere eragin digu, publizitatea asko jaitsi baita, eta dendak egoera zailean baitaude», Los Arcosen esanetan. Hala ere, herritarren informazio gosea handitu egin dela sumatu dute. Interneteko atariko erabiltzaile kopurua %80 inguru handitu zen martxoan eta apirilean. «Alde horretatik, pozik gaude, baina kontrapuntuan zailtasunak igaroko ditugula aurreikusten dugu».]]>
<![CDATA[«Kirol denetan bezala, pilotan ikusgarritasuna eta abiadura behar da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1856/027/001/2020-07-03/kirol_denetan_bezala_pilotan_ikusgarritasuna_eta_abiadura_behar_da.htm Fri, 03 Jul 2020 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1856/027/001/2020-07-03/kirol_denetan_bezala_pilotan_ikusgarritasuna_eta_abiadura_behar_da.htm Plazandreak programaren aurkezleetako bat izango da Iñigo Aiestaran eta Elena Azpeitiarekin batera. Lau taldetan banatuta hamabi pilotarik parte hartuko dute pilota txapelketa horretan, eta astean behin bi taldek elkarren aurka hiru partida jokatuko beharko dituzte. Gaur 22:30ean eskainiko dute lehen saioa, baina aurrerantzean ostegunetan emitituko da.

Emakumezkoen pilota sustatzeko pauso berri bat da saioa?

Bai, duda barik. Aspalditik Laboral Kutxak eta ETB1ek sekulako apustua egin dute Emakume Master Cup babestuz, eta orain beste txapelketa bat izango da programa formatuan. Erreferente femeninoak sortzeko bidean aukera polita da; azkenean, kirol denak produktu baitira, eta saltzen ez dena ezin da erosi.

Programaren aurkezpenean esan zen modu berritzailean ekoiztuko dela. Nolakoa izango da Plazandreak?

Ez da ikusiko partida bakarrik, baita pilotariek takoak zelan jartzen dituzten ere. Txapelketa berezia izango da, talde bakoitza hiru pertsonarekin osatua baitago, eta jardunaldi bakoitzean hamabi tantoko hiru partida jokatu beharko dituzte: banaka, lau eta erdian; binaka; eta hirugarrena berriz lau eta erdian. Pilotarietako batek bi partida jokatu beharko ditu. Jardunaldi bakoitzean hiru puntu egongo dira jokoan, eta talde bakoitzak bere entrenatzailearekin landu beharko du estrategia, eta hori ere ikusi ahalko da. Normalean ez da halakorik ikusten.

Unean bertan erabakiko dute nork jokatuko duen azken partida?

Bai, hori da.

Sasoi onean iritsi beharko dira horretarako...

Bai, argi dago. Hamabi tantora dira partidak, baina pilota mistoa da, eta asko eskatzen du. Ez bakarrik eskuen aldetik bakarrik; hanka gogorrak izan behar dira, eta orduan fisikoki ondo eutsi behar zaio.

Pilota mistoarekin jokatzeak ere ikusgarritasun handiagoa emango dio jokoari...

Bai, argi dago. 2016an Emakume Master Cupa hasi zenean, ezinezkoa zen material horrekin hastea, denok berde baikeunden. Baina orain, profesionalizazio bide horretan, argi dago emakumezkoek ere pauso hori eman behar dutela, eta ari dira ematen. Kirol guztietan bezala, pilotan abiadura eta ikusgarritasuna beharrezkoa da.

Kantxatik atera eta aurkezle lanetan arituko zara. Nola hartu duzu pauso hori?

Urduritasun puntu bategaz, baina Iñigo eta Elenarekin gustura sentitzen naiz. Kantxa kanpotik gauzak askoz errazago ikusten dira, baina egun bakoitzeko sentsazioak ezberdinak izaten dira barruan. Ni saiatuko naiz pilotariek sentitzen duten hori berben bitartez islatzen.

Inbidia sentituko duzu?

Bai, argi dago. Azkenean, udan sorosle gisa egingo dut lan, eta ordu eskasak dauzkat entrenatzeko. Saiatzen naiz eskuak mantentzen, eta fisikoki entrenatzen naiz, baina frontoian ordu asko sartu behar dira onenean egoteko. Ezin ditudanez sartu, nahiago nuen aukera hau aprobetxatu eta lekua beste norbaiti utzi. Baina inbidia puntua bai sentituko dut; ezin jokatzeak pena ematen dit.

Aurtengo udan jokatuko duzu?

Eduki ditugu hainbat partida eta txapelketa adostuta, baina gehienak bertan behera geratu dira. Gutxi jokatuko dut pilotan; beraz, irailean itzultzeko entrenatuko naiz.

Koronabirusak baldintzatu du programa?

Oraingoz partidak ikusle barik planteatu dira, baina ez dakit finalerako zer dagoen aurreikusita.]]>
<![CDATA[Asteazkeneko finalarekin amaituko da Egunean Behinen denboraldia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1862/027/001/2020-07-02/asteazkeneko_finalarekin_amaituko_da_egunean_behinen_denboraldia.htm Thu, 02 Jul 2020 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1862/027/001/2020-07-02/asteazkeneko_finalarekin_amaituko_da_egunean_behinen_denboraldia.htm online. Baina ez da izango orain arte bezalako finala, denboraldiko emaitza onenak lortu dituzten jokalarien artekoa; nahi duen orok parte hartu ahal izango du. Finalarekin amaituko da, beraz, Egunean Behinen laugarren denboraldia.

Interneteko proiektuak garatzen dituen Codesyntax enpresak sortu zuen jokoa, 2019an, eta talde horretako kide da Josu Azpillaga. Gustura azaldu da laugarren denboraldiak izan duen harrerarekin: «Nahiko zalantza geneuzkan, aurreko denboraldia oso arrakastatsua izan zelako, eta zaila delako eustea». Dioenez, sakelako telefonoen aplikazioek arrakasta lortzen dutenean maiz hala gertatzen baita: apurka erabiltzaile kopurua jaisten hasten da. Hori ez gertatzeko eta jokalariei eusteko, urte guztian hainbat denboraldi antolatu dituzte, eta hein batean helburu hori bete dela dio. Hirugarren denboraldian, uneren batean 100.000 jokalari inguruk erantzun zieten aplikazioko galderei, eta, laugarren honetan, 90.000 erabiltzaileren muga gainditu dute. «Egia da euskarazko aplikazio batekin zaila dela 100.000 erabiltzailetik gora izatea». Ikusitakoak ikusita, beraz, balorazio positiboa egin du.

Aplikazioaren garatzaileak, oro har, oso gustura daude Egunean Behinek izan duen harrerarekin. «Egunero 60.000 lagunek gure jokoari bi minutu eskaintzea harrigarria egiten zaigu oraindik, eta hori euskaraz izatea oso ondo baloratzen dugu». Erabiltzaileen aldetik bakarrik ez, babesleen aldetik ere harrera beroa izan du laugarren denboraldiak. Jokoak astero babesle bat izan ohi du, eta saria eurek ematen dute. Denboraldi berria abiatzerako babesle guztiak lotuta zeuzkatela azaldu du Azpillagak.

Zuzeneko emanaldiak

Denboraldiz denboraldi berritasunak txertatu dituzte jokoan, eta, azken honetan, lau asteazkenetan zuzeneko saioak egin dituzte. Edurne Azkaratek gidatuta eta gonbidatu baten laguntzarekin, hala nahi zuen orok eguneroko partidaz gain beste bat jokatzeko aukera izan du. Zuzeneko saioetako gonbidatuak hauek izan dira: Aitziber Garmendia aktorea, Antton Telleria aurkezlea, Jone Uria bertsolaria eta Dylan Inglis ingeles euskaldun berria. Zuzeneko horietako bakoitzean, 3.000 pertsona inguru batu dira. «Teknikoki erronka bat izan da», eta datorren asteazkenean online final irekia egin ahal izateko teknologia garatu ahal izan dute horrela.

Asteazkeneko zuzeneko emanaldiaren osteanx etenaldia egingo du jokoak, baina irailean bueltan izango direla aurreratu du Azpillagak. Bosgarren denboraldiak ere berritasunak izango ditu, baina oraindik lotu gabe daude.]]>
<![CDATA['El conquistador'-en finala zortzi urtean gehien ikusitakoa izan da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1861/025/001/2020-07-01/el_conquistador_en_finala_zortzi_urtean_gehien_ikusitakoa_izan_da.htm Wed, 01 Jul 2020 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1861/025/001/2020-07-01/el_conquistador_en_finala_zortzi_urtean_gehien_ikusitakoa_izan_da.htm El conquistador del fin del mundo abenturazko saioa martxan jarri zuela, eta azken sei urteetako ikusle kopuru handiena lortu du aurtengoak. Batez beste, astelehenero %22,7ko ikusle kuota lortu du El conquistador del Caribe-k Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Herenegun iluntzean reality programaren finala jokatu zuten, eta %28ko audientzia tasa lortu zuten. Momenturen batean 296.000 lagunek ikusi zuten programa.

Lehiaketaren irabazlea Mikel Perez izan zen, eta 20.000 euroko saria eskuratu zuen. Denetarik egin behar izan zuen finala irabazteko: eragiketa matematiko bat ebatzi, kayakean aritu eta tirolinan ibili.

Abentura programa bere hamazazpigarren edizioa prestatzen ari da dagoeneko. Lehiakideak aukeratzeko hautaprobetan izena emateko epea zabaldu dute, eta, aurrez aurreko castingetan parte hartzeko, hitzordua eskatu beharko da. Horrez gain, sarean ere egin ahal izango dira hautaprobak.

Eraso salaketa sarean

Astelehenean bertan, finalari lotuta 13.000 txiotik gora argitaratu ziren Twitterren, EITBk azaldu duenez. Dena den, atzo, finaleko une bat biltzen duen bideo batek hautsak harrotu zituen. Gazteriaren Kontseiluak eta Ikusgune Gasteizko LGTBIfobiaren aurkako behatokiak eraso salaketa egin zuten. Finaleko momentu batean, Julian Iantzi aurkezleak galdetu zion Eider Garcia Durana parte hartzaileari ea zer harreman mota zeukan bere emaztearekin. Kontseiluaren arabera, «garrantzitsua da horrelako jarrerak salatu, eta eredu positibo eta askotarikoak sortzeko beharra aldarrikatzea».]]>
<![CDATA[Seriesland, websailei eskainitako jaialdia, urrian egingo da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1905/025/003/2020-07-01/seriesland_websailei_eskainitako_jaialdia_urrian_egingo_da.htm Wed, 01 Jul 2020 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1905/025/003/2020-07-01/seriesland_websailei_eskainitako_jaialdia_urrian_egingo_da.htm
Koronabirusak eragindako egoera ikusirik, prebentzio neurriak betetzeko sakelako telefonoetarako aplikazio bat jarriko dute eskuragarri Seriesland jaialdiaren antolatzaileek. Aplikazio horretan, doan ikusi ahal izango dira lehiaketara aurkezten diren titulu guztiak eta jaialdiko jarduerak, eta, seigarren edizioa amaitzen denean, saretik kenduko dituzte websail denak.

Serieslandek telebistatik eta zinemaren ohiko kanaletatik kanpo sorturiko ikus-entzunezkoak proiektatzen ditu, eta nazioartean erreferentziazkoa bihurtzen ari da. Bost urtean 39 herrialdetako 800 lan ikusteko aukera izan da.]]>
<![CDATA['Gure kasa' behin betiko amaituko da igandean, saio berezi batekin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/027/001/2020-06-30/gure_kasa_behin_betiko_amaituko_da_igandean_saio_berezi_batekin.htm Tue, 30 Jun 2020 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1857/027/001/2020-06-30/gure_kasa_behin_betiko_amaituko_da_igandean_saio_berezi_batekin.htm Gure kasa saioak, eta horren ondoren behin betiko amaituko da. Programa berezia izango da, baina ohiko formatua izango du: pertsona ezagunak elkarrizketatuko dituzte. Hala ere, sorpresak ere izango dira. Besteak beste, egindako ibilbideari errepasoa emango diote, Virginia Santosi eta Antton eta Julen Telleriari sorpresak emango dizkiete... «Oso saio polita izango da», azaldu du Zaloa Mendez programako zuzendariak. Elkarrizketatuak nor izango diren aurreratu du: Mikel Markez musikaria, Sebastian Lizaso bertsolaria, Ilaski Serrano aurkezlea eta Ainhoa Goikoetxea kazetaria.

Urte gorabeheratsua izan da programarentzat. Denboraldiaren hasieran, aste barruan egunero ematen zuten saioa, prime time-an; konfinamenduan, astean behin etxetik grabatutako programa bihurtu zen, Gure kasatik zure kasara izenarekin; eta, azken fasean, platora itzuli dira, baina ez eguneroko saiora. Alegia, denboraldi berean hiru programa mota ezberdin egitea bezala izan dela azaldu du Mendezek. Ohiko ordua ere aldatu diote, eta azken boladan audientzia datuek ez dute sobera lagundu. «Katea gustura zegoen programarekin, baina azkenean saioa amaitzea erabaki dute».

Gure kasa saioko lantaldeak Gu ta gutarrak ekoiztu zuen aurretik, eta bi programek zeukaten ildoarekin gustura dago EITB. Horregatik, irailetik lantalde horrekin beste programa bat egingo dutela aurreratu du Unai Etxabe Gure kasa-ko zuzendariordeak. Arratsaldetako programa bat egingo dute, magazin formatuan, baina orain arte erabili duten estiloari jarraituz.

Hiru urtez eta egunero

Programak egin duen ibilbidearekin oso gustura daude Gure kasa-ko arduradunak. «Hasieran galdetzen ziguten ea nola lortuko genuen egunero jende ezaguna elkarrizketatzea euskaraz; azkenean lortu dugu erakustea jende interesgarria eraman daitekeela egunero telebistara», esan du Etxabek. Hiru urtean, denetara, 907 pertsona igaro dira programako platotik. Telebista aurkezleak, bertsolariak, idazleak, politikariak, musikariak... Denetariko jendea izan da.

Programaren ikusle taldea 25-45 adin tartean dago, eta horiei euskal hiztun ezagunak gerturatzeko modu bat izan da saioa, Mendezek azaldu duenez. «Gure asmoa izan da telebistan agertzen ez ziren pertsona horiei beste era bateko elkarrizketak egitea, eta erakutsi badutela gogoa ondo pasatzeko, jolasteko edo kantatzeko».

Baina ez hori bakarrik: Gure kasa elkarrizketatuentzako erakusleiho aparta izan dela ere uste du Etxabek. «Aste honetako saioan, Mikel Markezek aipatu du euskal kulturan aritzen diren sortzaileek halako leihoak beharrezkoak dituztela, euren lanak telebistan aurkezteko aukera eman dielako». Hiru urteko ibilbidearen ondoren, ate hori itxiko zaie euskal sortzaileei, baina bestelakorik iritsiko dela uste du.]]>
<![CDATA[Mendiak zeharkatzeko musika]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/032/001/2020-06-27/mendiak_zeharkatzeko_musika.htm Sat, 27 Jun 2020 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1943/032/001/2020-06-27/mendiak_zeharkatzeko_musika.htm Urmuga deitu ohi zaio. Ibilbide bat ere badago, eta, hori ardatz hartuta, mendia eta musika uztartuko dituen Urmuga ekinbidea jarriko da martxan uztailaren 14an. Mendizale talde bat Gorobel mendilerrotik abiatuko da Hiru Erregeen Mahaira bidean, eta mendiz mendiko hemeretzi eguneko ibilbidean bederatzi kontzertuz gozatu ahalko da ingurune naturaletan. Horrela egingo dute bat mendiak eta musikak.

Urmuga egitasmoa parte hartzailea izango da, eta nahi duenak modu ezberdinetan egin ahal izango du bat: espedizio osoa oinez eginez, astebetez parte hartuz, asteburu batez soilik ibilaldia eginez, egun batez soilik, edo kontzerturen batera joanez. Proiektu nazional gisa izendatu dute antolatzaileek, eta Euskal Herria ezagutzeko aukera on bat izan daitekeela azaldu du Felipe Uriarte mendizaleak, espedizioko gidak eta ekimenaren sustatzaileak. «Aurten, jendeak beldurra du urrutira joateko, eta aukera on bat izan daiteke gertu daukagun ondare naturala beste modu batean ezagutzeko».

Kontzertuetarako oinarria Et Incarnatus orkestra izango da. Emanaldi bakoitzean, ordea, musikari gonbidatuak izango dituzte. Besteak beste, Josu eta Gari, Maider Zabalegi, Igor Elortza eta Unai Iturriaga, Maddi Oihenart, Niko Etxart, Txomin Artola, Mikel Urdangarin edo Eñaut Elorrieta. Donostiako Orfeoiak ere bat egin du proiektuarekin, eta lau kontzertutan parte hartuko du. Agertokiak ere bereziak izango dira: Tologorri mendia, Urkiola ingurua, Aizkorri punta, Lareoko urtegia, Aizpearro, Okabe eta Hiru Erregeen Mahaia. Nafarroako Pirinioetan oraindik emanaldi bat zehazteke dago, eta Baigorrin (Nafarroa Beherea) naturguneetakoa baino emanaldi handiago bat egingo dute.

Hasierako asmoa, ordea, bestelakoa zen, Uriartek azaldu duenez: «Hainbat herritan kontzertu handiagoak egiteko asmoa zegoen, eta udalekin ere hitz egina geneukan. Baina egoera honek udalak bahituta utzi ditu, eta kontzertu handi horiek apur bat txikitu ditugu, eta herritik kanpora eraman segurtasuna bermatzeko».

Himalaian abiapuntua

Proiektuaren ideia Uriarteri bururatu zitzaion Nepalgo Khumbu eskualdean zegoela. Oxigenoa euskarari 6.000 metroan ere proiektuarekin izan zen bertan 2018. urtean, baina aurrez espedizioa antolatzen lagundu zietenei esker on gisa kontzertu bat antolatu zuten Oñatin (Gipuzkoa). Migel Zeberio musikariak eskaini zuen emanaldia, eta orduan esan zion Uriarteri zerbait egin beharra zeukatela mendia eta musika uztartuko zituena. Amu hori bota zion Uriarteri Nepalera joan bezperan, eta han zegoela bururatu zitzaion mendizaleari Urmuga zeharkatuko zuen espedizioa antolatzea.

«Ideia 2018an sortu zen, eta 2019an proiektua lantzen aritu gara; Gabonetarako gauzak bideratuta zeuden». Martxoan, ordea, osasun krisia iritsi zen, eta ekimena egingo ote zen zalantzak izan bazituzten ere, azkenean tamaina txikiagoan izanda ere egingo dute. «Egin beharra geneukan», dio. Aurten ez da aurreikusitakoa bezalakoa izango, baina datozen urteetan berriz egiteko asmoa dute.]]>
<![CDATA[«Afrikak ez du Europa behar; bakean utzi beharko lukete»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2020-06-27/afrikak_ez_du_europa_behar_bakean_utzi_beharko_lukete.htm Sat, 27 Jun 2020 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2020-06-27/afrikak_ez_du_europa_behar_bakean_utzi_beharko_lukete.htm
Nolako eragina izan du koronabirusak Senegalen? Nola dago egoera han oraintxe?

Hasieran, kontrolatuta egon zen egoera, baina, ondoren, ekonomiaren eragina sumatu zen. Gobernuak herritarrentzako laguntzak eman ditu, baina ez dira denengana iritsi, eta jende askoren bizitza larritzen hasi zen. Izan ere, hemen egunerokoaren arabera bizi dira: egunero saldu edo erosten dute behar dutena. Horregatik, egunez mugitu ahal izateko aukera eman zuten, eta, askatasun horrekin, koronabirus kasuak gehitu egin dira.

Nola bizi izan duzu egoera hori etxetik urrun?

Lasai, lagunekin inguratuta egon baikara. San Luis hirian gaude lagunen etxean, eta ondo egon gara. Kontuan hartu kalera irteteko aukera daukagula egunean zehar, baina hala ere neurriak hartu ditugu irteterakoan. Esaterako, ez gara merkatura joan, kutsatzeko arrisku handiagoa egon daitekeelako han. Orain Abadiñora itzultzeko hegazkina hartu ahal izateko aukeraren zain gaude.

Itzultzeko gogoz zaude?

Hau nire bigarren etxea bezalakoa da, eta egoera lasai eramaten lagundu digute lagunek. Afrika bihotzean daramagu, baina egia da haurrak itzultzeko desiratzen daudela. Lagunekin elkartzeko, familiarekin egoteko...

Senegalen egonda, eskolak telematikoki hartu dituzte haurrek?

Bai, Euskal Herrian bageunde bezala izan da alde horretatik. Egia da azpiegitura aldetik eskas geundela, bi haur izanda bi sakelako telefonorekin hartzen baitzituzten klaseak. Dokumentuak jaitsi eta inprimatzeko ez ginen ondo moldatzen... Nolabait ikasturtea amaitzeko moduan egon gara behintzat.

Aspaldiko harremana daukazu Afrikarekin. Zerk erakarrita joan zinen 2004an estreinakoz hara?

Bidaiatzea betitik gustatu zait, eta Afrikara joateko gogoa neukan aspalditik. Gambiarako bidaia komertzial bat jarri zutenean joan nintzen lehen aldiz hara.

Zerk eman zizun atentzioa?

Beti esaten den zerbait da, baina afrikarren eskuzabaltasunak atentzioa ematen dit. Datorren oro hartzen dute eskuzabalik, eta kontrara ez zaie hala gertatzen haiek Europara joaten direnean.

Aurreiritzi asko daude Afrikaren inguruan?

Mendebaldeko gizartean askotan daukagun irudipena da Afrika behartsua dela, eta gosez hiltzen dauden haurrak daudela bertan. Errealitate hori egon badago, baina hori ez da kontinente osoaren isla. Aberastasun handia daukate, baina ezer gabe uzten dituzte, dena ustiatzen baitute. Kolonizazioko zorrak ordaintzen ari dira asko oraindik, pentsa! Afrikak ez du Europa behar. Potentzial handia dago bertan, eta atzerriko herrialdeek bakean utzi beharko luketela iruditzen zait.

Gogo hori sumatzen duzu haiengan?

Afrikarrak ez daude lo, eta ikusten da gazteak lan egiteko gogoz daudela. Herrian geratu nahi dute askok, eta egitasmo ugari ari dira martxan jartzen, ondorengoei ere erakusteko etorkizuna daukan leku bat dela. Lan handia egiten ari dira euren herrialdeetatik ihes egin ez dezaten.]]>
<![CDATA[«Errepublikak zeukan aldaketa sozialerako gogoa biltzea falta da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1909/046/001/2020-06-21/errepublikak_zeukan_aldaketa_sozialerako_gogoa_biltzea_falta_da.htm Sun, 21 Jun 2020 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1909/046/001/2020-06-21/errepublikak_zeukan_aldaketa_sozialerako_gogoa_biltzea_falta_da.htm
Lerinen jaio zinen. Zure ingurua euskaltzalea zen?

Ni euskaltzaletzen eta euskalduntzen Lizarran hasi nintzen. 4 urte nituela joan ginen hara bizitzera. Eskolatik atera ondoren, arratsaldez, euskara ikastera joaten nintzen, 1970. urtearen inguruan.

Zerk erakarri zintuen euskarara?

Ordurako mendi kontuetan nenbilen, Lizarrako mendizale taldean. Hor bazegoen euskal giroa, eta gure historia ikasten hasi ginen. Euskaltzaletzen hasi ginen. Mendi giro horretan, ohikoa zen festak egitea, eta elkartzen ginen beste talde batzuetako jendearekin. Festa horietan, gainera, politikaz hitz egiten zen. Hor, nik 15-16 urte izango nituen, eta, 17 urterekin, harremanetan hasi nintzen erakunde klandestinoekin.

ETArekin, alegia.

Bai, 1972ko udan ETA VI.e.an sartu nintzen. Lizarran sortu genuen zelula antzeko bat.

Propaganda egiten zenuten?

Multikopista batekin panfletoak egiten nituen. Gogoan dut 1973an Nafarroako greba orokorra etorri zela, eta inguruko lantegietan banatzeko panfletoak egin nituela. Batasuna lortze aldera, ez genuen ETA VI gisa sinatzen, langile talde baten gisa baizik, nahiz eta ikaslea nintzen oraindik. Dena dela, benetako praktika politikoa Iruñean hasi nuen, UBI egitera joan nintzenean. Buru-belarri hasi nintzen funtzio politiko handiagoarekin. Urte horretan, ETA VI.ak bat egin zuen LCR-rekin, estatu mailako erakunde batekin.

Kartzelatik ere pasatutakoa zara...

1975ean atxilotu ninduten, Txiki eta Garmendiaren askatasunaren aldeko kanpaina egiten ari ginela. Lizarrako jaietara joan ginen propaganda banatzera, eta horren harira atxilotu ninduten. Kartzelan izan nintzen irailetik azarora arte. Urte horietan, filosofia ikasten hasi nintzen Opusen unibertsitatean. Nik bizitzan bi trauma izan ditut: unibertsitate horretako urte parea, eta soldaduskako hamabost hilabeteak.

Zergatik diozu hori?

Soldaduskan gizatasun gabezia galanta zegoen, eta ikusten zenuen Espainiako armadaren irrazionaltasuna. Orduko gure planteamendua argia zen: soldaduskara joan behar zen, iraultza etorriko baitzen Portugalen bezala, eta, horretarako, ezinbestekoa zen kuarteletan soldadu egotea.

Eta unibertsitateko trauma?

Ikasten hasi nintzen, baina niretzako lehentasuna militantzia zen. Opusen unibertsitatea oasi erreakzionario bat zen, orduan Nafarroan zegoen giro iraultzaile, aurrerakoi eta borrokalariarekin alderatuta. Egundoko greba egiten bazen Iruñerrian, hor ez zen deus gertatzen.

Lan zaila izango zenuen orduan.

Oso zaila zen. Espainiako unibertsitate guztietan fronte garrantzitsua zen ikasleena. Nafarroa salbuespena zen. Hasteko, oso zaila zen Opusen sartzea, elkarrizketa bat egiten zizuten, eta galbahea izugarria zen. Gainera, mundu guztitik ekartzen zituzten ultraeskuindarrak eta faxistak. Beraz, hor asanblada bat antolatzeko ahalegin handia egin behar zen.

Horregatik izan zen traumatikoa?

Garai horretan, filosofia Opusen ikastea, Castroren garaiko Habanan teologia ikastea bezala zen. Hemezortzi pertsona geunden klasean, eta hamalau opustarrak ziren. Lau gizagaixo geunden elkarri galdetzen ea zer egiten genuen hor. Zorionez, bi urte bakarrik eman nituen hor.

Eta Historia ikasi zenuen.

Bai, soldaduska Granadan egin nuen, eta historiako fakultatean eman nuen izena. Kuarteletik gertu zegoen, eta soldaduz jantzita joaten nintzen unibertsitatera. Lehen maila han atera nuenez, bertan jarraitu nuen.

Zergatik historia?

Beti izan dut gustukoa. Militantzia politikoan, gainera, soziologiarekin batera garrantzi handia zuen historiak, analisia egiteko garrantzitsua baita.

1978ko sanferminetan soldaduskan zeunden. Nola jaso zenuen German Rodriguezen hilketaren berri?

Larunbat gauez kuartelera joan nintzenean, telebistan esan zuten istiluak egon zirela Iruñean. Hurrengo egunean, egunkaria irakurrita ikusi nuen hildako baten berri. Nirekin militantzian ibilitakoa zen German, eta harreman estua izan genuen. Ezintasunaren sentsazioa izan nuen, mila kilometrora ezin izan niolako azken keinua egin.

Noiz itzuli zinen Euskal Herrira?

Laugarren maila amaitu nuenean, Gasteizera etorri nintzen. Historia bukatzean tesia egin nahi nuen euskal kontuez, eta karrera abiatu berria zegoen fakultatean amaitzea erabaki nuen. Bosgarren urtea han egin nuen. Ondoren, Nafarroara itzuli nintzen. Berara lehenbizi, eta Baztanera ostean, Lanbide Heziketan klaseak ematera, eta hor hasi nintzen berriz euskalduntzen, gau eskoletan. Handik bost urtera, Leioatik deitu ninduten, euskaraz klaseak emateko jendea behar zutelako.

Tesia egiteko aukera izan zenuen hor. 1931tik 1936ra bitarteko Nafarroako abertzaletasuna izan zen zure gaia.

Tesia egitea lan handia zen; beraz, gustuko gaia hartu nuen. Ordurako trantsizioa amaitua zegoen, eta bazegoen ikuspegi bat, non esaten zen Nafarroan nazionalismoa gauza berria zela, ezker abertzaleak bultzatutako zerbait. Erakutsi nuen ezetz, errepublika garaian ere hor zeudela, arrakasta politikorik izan ez arren. Argudio hori erabilita, Nafarroan antzeko porrota izan zuen ezkerrak 1933an eta 1936an, eta inork ez zuen esaten ezkerra frankismoaren osteko zerbait zenik.

1936ko gerra ere izan duzu ikerketa ildo nagusietako bat.

Bai, Euskaldunon Egunkaria-n eskaini zidaten erreportaje sorta bat egiteko aukera, eta dezente argitaratu genituen. 1997an, liburu batean atera zen; euskarazko lehen liburua izan zen gerra zibilari buruz.

2000ko hamarkadan, memoria historikoa ikertzeko eztanda bat egon zen.

Bai, eta berreskuratzen ari gara. Baina lan ildo bat dauka: errepresioak sortutako triskantzen eredua. Mundu horren filosofia, ordea, ez da berreskuratu. Errepublikak zuen aldaketa sozialerako gogo hori biltzea falta da.

Memoria historikoa, beraz, hankamotz dago ikerketa arloan?

Bai, eta hor daukagun lan esparrua ikaragarria da. 1936an, esaterako, hasten da kartzela eredu bat gaur egun oraindik amaitu ez dena: bakartzea, sakabanaketa. Esparru errepresibo horrekin batera, errepublikako ideal positiboak ere berreskuratu behar dira. Zenbat jende ezezagun dago sekulako lana egin zuena? Gabezia bat dago, ezagutzen ez den jendearen multzo handi bat, euren idealak ezezagunak direnak. Hori dena gaur egunera ekarri behar da. Errepublikaren gaia, esaterako, ez da modan jarri behar Juan Carlosek [Borboikoak] Sofiari adarrak jarri dizkiolako, elefanteak ehizatzen ibili delako edo iruzur egin duelako. Eztabaidatu behar den alternatiba demokratiko bat da.

Zure etxean, esaterako, 1936ko gerraren transmisio hori egon al zen? Hitz egiten zen gaiari buruz?

Oso gutxitan. Nire aita gaztea zen, gerra garaian. Nafarroako Erriberako herri batekoa zen, errepresioak jotako herri batekoa. Gurekin ez zuen horri buruz asko hitz egiten, eta gure etxean ez dugu transmisio hori izan. Nire ama, esaterako, orain hasi da hitz egiten. Eramaten dizkiot nire liburuak, eta hitz egiten hasten da. Baina bera errepublika garaian oso gaztea zen.

Etena orain artekoa izan da.

Gaia ez da presente egon. Esaterako, nik pena dut tesia lehenago egin ez izanaz, orduan oraindik jendea bizirik egongo zelako. Esaterako, Parisera joan nintzen 1973an, eta kuriositatez Eusko Jaurlaritzak han zuen egoitzara joan nintzen. Manuel Irujo han zegoen, nire aitak bere lagunekin zituen elkarrizketetan aipatzen zuen hura, mito bat. Berarekin egon nintzen hitz egiten, eta orain damu naiz berriz egon ez izanaz. 1981ean hil zen, eta gure begien aurretik pasatu zen behar bezala hustu gabe. Tesia egin nuenean, Argentinara joan nintzen haren anaia eta arreba Andres eta Josefina bizirik zeudelako. Uste dut berdin gertatzen ari dela frankismo amaieran militantzian aritutako jendearekin. Orain, esaterako, Bixente Serrano Izko hil da, eta Teleberri albistegian ez zuten esan frankismoaren aurka aritu zenik ere. Ez baditugu kontuan hartzen eta euren testigantzak biltzen, historia izan zen bezala ezagutzeko aukera galduko dugu.

Oraintxe, horretan zabiltza?

Ez, baina kontuan hartzen dut. Baina ikerketa taldeak sortzen ez badira, zaila izango da. Gainera, orain jende gutxik egiten du Historia, eta egiten dutenak irakaskuntzara bideratzen dira. Baina zergatik diodan hori? Urkulluk orain esaten du ETA sekula existitu behar ez zen erakunde bat izan zela. Erakunde hari eta harekin lotutakoei esker erraztu zen diktadura amaitzea. Gainera, erakunde horren historia ez da orain nagusitzen ari den historia bakarrik.

Ikertzen segituko duzu?

Bai. Erbesteko kontuekin nabil, eta asmoa dut udan bueltatzea Frantziako artxiboetara.]]>
<![CDATA[«Txekiarrek Praga berreskuratu dute orain»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/040/001/2020-06-20/txekiarrek_praga_berreskuratu_dute_orain.htm Sat, 20 Jun 2020 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1891/040/001/2020-06-20/txekiarrek_praga_berreskuratu_dute_orain.htm
Orain zazpi urte erabaki zenuen ikastera atzerrira joatea. Luzera begirako erabakia hartu zenuen...

Bai, Euskal Herrian ezin izan nuenez medikuntza egin, Europan ikasteko azterketak egin nituen.

Gustura al zaude hartutako erabakiarekin?

Bai, oso. Ikasketak amaitu eta BAMEa egin aurretik bidaiatzeko erabakia hartu nuen, horretarako denbora eta dirua baineuzkan. Pentsa zer gustura egon ote naizen, martxoan Pragara etorri bainintzen hilabeterako bisitan. Heldu eta astebetera, ordea, koronabirusa iritsi zen.

Alegia, itxialdiak han harrapatu zintuela. Nola egon zara?

Zorionez, hemen egon naizen sei urteetan lagunak egin ditut, eta gela bat lortu nuen etxe batean.

Nolakoa izan da konfinamendua Txekian?

Europa ekialdean jendeak automatikoki erantzuten dio gobernuak dioenari. Bi aste pasatuta, maskarak erabiltzeko eskatu zuten, eta, ez zegoenez denentzako adina maskara, sudurra eta ahoa estaltzeko zerbait jartzeko eskatu zieten herritarrei.

Txekiako zerk eman dizu atentzioa?

Hizkuntzak. Bi hilabete behar izan nituen nire kalearen izena esaten ikasteko. Ezin nuen ondo ahoskatu.

Hizkuntza berezia da txekiera?

Euskaraz aritzeak laguntzen du hizkuntzak nola funtzionatzen duen ikasteko. Atzizkiak erabiltzen dituzte, eta horrek laguntzen du hizkuntza ulertzen hasteko.

Hizkuntza alde batera utzita, nolakoak dira txekiarrak?

Nahiko hotzak dirudite lehen begi kolpean. Ez baduzu txekieraz agurtzen, astebeterako mozkortzera eta zarata egitera etorri den turista bati bezala begiratzen dizute.

Praga oso hiri turistikoa da. Itxialdiarekin sumatu da turisten gabezia?

Bai, izugarri. Orain, turista denak etxean geratu dira, eta txekiarrek Praga berreskuratu dute.

Turismo ereduaren inguruko hausnarketa egiten ari al dira?

Barnealdeko turismoa gehiago sustatu nahi dute. Ni ez naiz txekiarra, baina bertako jende gehiago egotea eskertu egiten da.

Medikuntza ikasketak eginda, etxera itzultzeko gogoz al zaude?

Egia esan, ez. Nire bizitzaren zati handi bat hemen dago, eta orain medikuntza osteko BAMEa egiteko ahalegina egin beharra daukat.

Pragara itzuliko zara?

Bisitan, bai, baina, bizitzeko, ez dut uste. Nazioarteko unibertsitate batean ikasi dut, eta, ni bezala, jendea bere jaioterrira itzultzen ari da. Hemen geratuko banintz, orain arteko sarea galtzen hasiko nintzateke.]]>
<![CDATA[Euskadi Irratia Alavesen eta Realaren arteko partidan egongo da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/043/001/2020-06-14/euskadi_irratia_alavesen_eta_realaren_arteko_partidan_egongo_da.htm Sun, 14 Jun 2020 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1943/043/001/2020-06-14/euskadi_irratia_alavesen_eta_realaren_arteko_partidan_egongo_da.htm
Lekuan lekuko audientzia datuen araberako galbahe hori aplikatuta, hedabide publikoak ez luke aukerarik edukiko ekainaren 18an Mendizorrotzan jokatuko den derbian egoteko. Hala ere, Alavesek Euskadi Irratiari jakinarazi dionez, Espainiako Ligarekin negoziatu dute irratiak zuzeneko kontakizuna bertatik bertara egin dezan. Kontuan hartu behar da Ligak hartutako irizpidea partidaz partida aztertuko dutela.]]>