<![CDATA[Lander Muñagorri Garmendia | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 24 Jun 2019 22:06:23 +0200 hourly 1 <![CDATA[Lander Muñagorri Garmendia | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«ALBAk zaila du aurrera egitea Venezuelaren egungo egoerarekin»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1903/012/001/2019-06-15/albak_zaila_du_aurrera_egitea_venezuelaren_egungo_egoerarekin.htm Sat, 15 Jun 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1903/012/001/2019-06-15/albak_zaila_du_aurrera_egitea_venezuelaren_egungo_egoerarekin.htm
'Helms-Burton legea': Kubako Aro Berezia itzultzera doa? izeneko hitzaldiak eskaini dituzu. Lege horren hirugarren artikulua aplikatu duen lehen presidentea da Trump, iraultza garaiko nazionalizazioei eragiten diena. Aro berezira itzultzeko arriskua al dago?

Aplikazio horrek ahulgune batzuk baditu. Legean diote konfiskazio bat egon zela, baina errealitatean nazionalizazio bat egon zen, bere kalte-ordainekin. Kontua da bere garaian kalte-ordain hori ez zutela onartu. 1960ko abuztuan AEBetako Gobernuak Kubako inbasioa prestatuta zeukan; beraz, pentsatu zuen zertarako negoziatu behar zuen, ez bazuen asko iraun behar. Inbasioarekin gobernua erori eta arazoa amaituko baitzen. Ez zen horrela izan, eta konpentsazio gabe geratu ziren. Nazionalizatutako enpresa europarren kalte-ordainak ordaindu ziren, ordea. Suitzarekin hasi zen ziklo hori, eta Espainiarekin amaitu zen 1986an. Zuk ez bazenuen kalte-ordaina jaso, ezin duzu 60 urte geroago esan ez zizutela ordaindu. Horregatik fede gaiztoz ari dira batzuk.

Atzeraldi ekonomikoa etortzeko arriskurik ez duzu ikusten?

Ez, atzeraldirik ez, baina bai hazkunde tasa txikiagoak. Guk herrialdearen garapenerako prozesua lortzeko %5 eta %7 arteko hazkundea behar dugu. Hau da, inbertsioetarako korronte handi bat behar da, eta testuinguru honetan ez da desagertuko inbertsio hori, baina bai, gelditu egingo da denbora tarte batez.

Nola eragiten ari zaizue Venezuelako egoera politikoak? Azken batean, zuen aliatu nagusietako bat baita.

Venezuelarekin lotu nahi gaituzte orain. Tira, hogei urte daramatza gobernu bolivartarrak indarrean, eta orain esan behar didazu guk eusten diogula Maduroren gobernuari? Hori ez du inork sinesten. Bide batez, Venezuelan konfrontazio egoera luze baterako egokitzen ari dira, ikusi baitute ez duela ezertarako balio izan Guaidoren estatu kolpe saiakerak, ezta kolpe humanitarioak ere. Ikusi beharko da nola amaitzen den, baina ez da aldaketa handirik egongo ez badago esku hartze militarrik. Eta ez dirudi halakorik gertatuko denik. Baina bai, eragiten digu, nahiz eta orain ez den gure merkataritza bazkide nagusia.

Txina ere hor dago, bai.

Txina sartu da lehen postuan; bigarrenean dago Venezuela; hirugarren Espainia; laugarren Kanada, eta bosgarren Brasil. Espero dugu Brasil jaitsi egingo dela, eta Errusia sartuko dela, indarrez baitator. Aldaketa hori aurreikusten da, eta egun Venezuelak ematen ez digun petrolioa Errusiari erosten diogu.

Petrolioaren merkatuan Venezuelako ontziak zigortu ditu Trumpek. Nola eragiten dizue?

Badago Venezuelak ordaintzen duen petrolioa, baina han ekoizten ez dutena. Errusiatik dator, Singapurretik... Mundu osoa zigortu beharko lukete petrolioa Kubara iristea oztopatzeko.

Brasil aipatu duzu lehen. Lularen atxiloketarekin lotutako eskandalua lehertu da aste honetan. Latinoamerikan ezkerrak galdutako gobernuen sinbolo izan zen Brasilgoa. Beldur zara Kuba bakartuago geratuko ote den?

Ez dut uste. Gauzak ez daude 1990eko boom neoliberalera itzultzeko moduan. Aldaketa negatibo asko daude, baina baita positiboak ere. Mexikok, esaterako, Kubaren eta Venezuelaren aurkako lehen lerroko estatua izateari utzi dio, eta Latinoamerikako bigarren herrialde garrantzitsua da. Bestalde, eskuinaren boterea ere ez dago hain egonkortuta. Bolsonaroren gobernua ere ez da hain funtzionala izaten ari Brasilgo burgesiarentzat eta erabaki guneentzat, eta akaso ez du legegintzaldia amaituko. Lenin Morenoren kasua ere oso argia da, armen truke saldu da Ekuadorren aurkako interesen alde, eta hauteskunde berrietan Correaren ildoak indarra hartuko duela dirudi. Prozesu batzuk alde batera doaz, eta beste batzuk, beste aldera. Ez dut uste bakartze egoera batera joango garenik.

Kuba non ari da bilatzen merkataritza aliatuak? Mexiko, esaterako?

Venezuelarekin ez ezik, harreman ona daukagu Argentinarekin, Mexikorekin eta Panamarekin ere. Ez Venezuelarekin bezainbeste, baina han petrolioaz gain ez dago beste ezer erosterik. Ezin dugu merkataritza integrazioaz hitz egin, deseginda dagoelako. ALBA itunak zaila du aurrera egitea Venezuelaren egungo egoerarekin. Merkataritza sistema ia denek dute ardatz bat, eta ALBAk Venezuelarena zuen. Hori desagertu denean desagertu da integrazio sistema.

Venezuelari egiten dioten presioarekin, tiro bakarrarekin bi herrialderen aurka egin nahi al dute?

Bai, baina Errusiaren erresistentzia inportante bat topatu dute. Putinek esan du interesak dituela Venezuelan, armamentua saldu diotela, eta dauzkaten kontratuak bete behar dituztela. Eta orain txinatarrek ere interesak dituzte. Errusiak ere esan du inbasio militarrik ez duela onartuko.

AEBek Kubako turismoari jarririko mugei buruz Kubako Gobernuak esan du neurri horiek porrot egingo dutela. Ez al dauka gehiago galtzeko Kubak, ikusita zein mendekotasuna duen ekonomiak turismoarekin?

Epe motzera eragina izango du, noski. Milioi erdi bisitari jasotzen ari ginen gurutzaontzien bidez lehen lauhilekoan, baina turismo hori jaisteak eragin txikiagoa izango luke ekonomian, bidaiariek batez beste 50 dolarreko gastua egiten dutelako bakarrik [44,6 euro]. Lekuan bertan lotan geratzen den turismoak eragin handiagoa du.

Interesgarriagoa ere bai, orduan.

Noski. Hor badauzkagu gabezia batzuk, ordea. Logela asko egin dira, baina okupazio indizea oraindik txikia da, %56 inguruan gaude oraindik. Nik uste gauza gehiago egin behar dela horiek betetzeko. Gaur-gaurkoz, oso lotuta gaude zerbitzu denak bateratzen dituen ereduan —dena barne ereduan—; turista hoteletik ateratzen ez den bitartean, gastua gutxienekoa da, eta bere kostu guztiak hotelak ordaintzen ditu. Hotel horietatik atera eta jolas parke batera, kabaret batera, ibilaldietara edo bestelakoetara atera behar da. Dibertsioari dagokionez, Habanan ez dago kabaret berririk, duela 60 urte zeuden berdinak daude. Sortu behar dira berriak; turismoaren eskaera bat da.

Ez al da arriskutsuegia ekonomia turismoan bakarrik oinarritzea?

Tira, hori izan da eduki dugun bide bakarra. Hori, eta eskulan kualifikatuaren esportazioa. Turismoa 1986an hasi zen garatzen, jakitun zer arrisku izan genezakeen horrekin: drogaren hedapena edo prostituzioa. Baina garai horretan sobietarrek esportazioaren prezioak jaitsi zizkiguten, eta dirurik gabe geratu gintezkeen. Gaur egun ere arriskuak daude, baina ez daukagu beste alternatibarik. Nikelarekin edo azukrearekin ez dugu eskulan kualifikatuarekin edo turismoarekin lortzen dugun diru sarrerarik lortzen. Beraz, ezin diogu gaur egun horri muzinik egin.

Turismoak berak beste arrisku bat ere ekar lezake: Kuban klase sozial berri bat sortzea, ezta?

Gaur egun Kuban diru sarreren ezberdintasuna ez du turismoak eragiten, baizik eta kanpotik jasotzen den diruak. Aukera hori 1993an baimendu zen, Aro Berezian. Informalki existitzen zen, baina formalki orduan onartu zen. 1995ean 537 milioi dolar [480 milioi euro] jaso zituzten kanpoan familia zuten kubatarrek, eta iaz 3.000 milioi dolar inguru [2.675 milioi euro]. Diru hori bertako txanponera aldatzen denean, 25 aldiz biderkatzen da, eta horrek eskaera handitzen du. Kubatarren %25-30ek jasotzen du kanpotik diru iturriren bat. Beraz, turismoak ezberdintasunak eragiten ditu, baina kanpotik dirua jasotzen dutenen eta ez dutenen artean sortzen dira handienak. Irtenbidea ez da kanpoko diru iturri hori ezabatu edo hari jazartzea, baizik eta inbertsio funts misto bat sortzea.

BERRIAk egindako elkarrizketa batean Mariela Castrok bai ikusten zuen arrisku hori, turismoan dabilen norberaren konturako langileen artean klase sozial berri bat sor zitekeela.

Estatuarentzat lan egiten duten langileen soldatak ere eguneratu behar dira, gaur egun izoztuta baitaude. Orduan, norberaren konturako langile batek zu baino gehiago irabazten du. Nire bi alabak halako langileak dira, adibidez. Lan egin beharra daukate, baina euren zergak ordaintzen dituzte, eta nirea baino soldata hobea daukate. Langile ez-estatalen soldaten zergak gaur egun ogasunak dituen diru sarreraren %13 ordezkatzen du. Horrek ez du eragiten herrialdean. Zergatik? Kubako zerga indartsuena zirkulazioarena baita, hau da, produktuaren prezioari atxikitzen zaiona. Eta orain eztabaidatzen ari da ea zerga zuzenen sistema batera igaro behar ote den, zeharkako zergetan oinarritu beharrean. Izan ere, gaur egun biztanle guztiek ordaintzen dute kopuru bera, eta bien bitartean gehiago irabazi eta zerga gutxiago ordaintzen ari den jendea dago. Iraultzaren giza kapital gehiena, ordea, hezkuntzan eta zientzian oinarritzen da, eta hor soldatak izoztuta daude.

Soldata horiek eguneratu beharko dira, orduan.

Bai; bestela, jendeak alde egingo digu.]]>
<![CDATA[«Lanera noa Cadizera, bai, baina etxetik bota nauten irudipenez»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/016/001/2019-06-09/lanera_noa_cadizera_bai_baina_etxetik_bota_nauten_irudipenez.htm Sun, 09 Jun 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1951/016/001/2019-06-09/lanera_noa_cadizera_bai_baina_etxetik_bota_nauten_irudipenez.htm
Bere errotik erauzi izan balute bezala doa Cadizera, behartuta. Navaleko garabiak geldirik daude 2017ko urriaz geroztik, eta langile denak joan den martxoan kaleratu zituzten. Baina badute alternatiba bat, duela hamahiru urte ontziola pribatizatu zenean akordio bat egin baitzuten CCOO eta UGT sindikatuek SEPI Espainiako enpresa industrial publikoak biltzen dituen sozietatearekin. Lantegia inoiz itxiko bazen, beharginek aukera izango zuten ontziola publiko batera joateko. Cadiz, Cartagena (Espainia) eta Ferroleko (Galizia) ontziola publikoen artean aukeratu dezakete, beraz.

Kaleratu zituzten 173 langileetatik 150ek daukate ontziola publiko batera joateko berme hori, eta abenduaren 31 baino lehen jakinarazi behar diote Navantia ontziola talde publikoari zein lantegira joan nahi duten. «Nik lehenago hasi nahi nuen lanean, maiatzean amaitu zitzaidalako langabezia saria, eta diru sarrera bermatzeko errenta jasotzen hasi nintzelako». Baina Navaletik kaleratutako lehen langileak hilaren 17an hasiko dira beharrean ontziola publikoetan. Eta horien artean dago Pineda.

«Kalean askok diote pribilegiatu batzuk garela, lana bermatuta daukagulako; bai, baina etxetik mila kilometrora joan behar duzu, eta berriz ere hutsetik hasi. 30 urte dituzunean, akaso pozik joango zinateke, baina adin honekin asko kostatzen da». 51 urte ditu Pinedak. «Nik behintzat ez daukat seme-alabarik, eta nire gurasoek oraindik ez dute zaintzarik behar; baina lankide batzuen kasua ez da hori». Asko Ferrolera joango dira, gertutasunagatik, baina Pinedak Cadiz aukeratu du: «Eguzkia behar dut nik, eta Ferrolen hemen baino eguraldi okerragoa egiten du».

Bizitza berri bat hasiko du han, eta lagun baten bidez pisua lotuta dauka dagoeneko. Sestaon familia, lagunak eta bikotekidea utziko ditu. «Nik etxea ordainduta neukan; ez neukan inolako kargarik; gauza bakarra falta zitzaidan: lan egin eta bizi ahal izatea. Baina nire etxetik bota naute; horrela sentitzen naiz».

Bi urteko nekea gainean

Astebete barru lan berrian hasteko bezperan egongo da, eta, hala ere, gaur-gaurkoz oraindik ez du sinesten egoera horretan dagoenik. «Moduren batera edo bestera Navalek iraun ahal izango zuela pentsatzen genuen, edo pentsatu nahi genuen; baina, azkenean, dena hautsi da, eta bizitza berri bat hasi beharko dugu hutsetik. Dena den, joateko gogoz ere banago, azken urte eta erdian bizi izan dugun estutasun hau amaitu dadin nahi baitut, eta lanean hasi». Dioenez, hilabeteak baitaramatza apenas lorik egin gabe. «Dena ondo antolatuta edukitzea gustatzen zait, eta ezegonkortasun egoera honekin ezin nuen lorik egin. Prozesu guztia oso gogorra eta nekagarria izan da».

Nekeaz gain, amorrua ere sentitzen du, Navaleko krisia hasi zenetik denbora galdu izanaren irudipena baitauka: «Txarrenean aukera bat geneukan: ontziola publiko batera joatea lanera. Bi urteko neke guztien ondoren zein aukerarekin geratu gara? Hasieran geneukan berberarekin! Ez dugu ezer aurreratu denbora tarte horretan guztian».

Horrek sorrarazten dio amorrua, baina baita erakunde guztiek bizkarra eman dietelako ere. Hala sentitzen baitu. «Jo beharreko ate denak jo ditugu, eta mahai gainean proposamenak jarri ditugu». Eusko Jaurlaritzari eta Espainiako Gobernuari behin eta berriro eskatu diete ontziolaren kargu egin zitezen, baina Europako mandatuak aipatu izan dituzte erakundeek aukera hori baztertzeko. «Txosten juridiko bat eskatu genuen aukera hori bideragarria zela erakusteko. Bruselara ere joan ginen, eta han oniritzia jaso genuen. Baina aukera horri ere ezetz esan diote. Horregatik diot bakarrik sentitu garela, inork ez gaituela babestu. Maleta hartu beste aukerarik ez zaigu geratu».

Inbertitzaile pribatu bat babestuko zutela errepikatu izan du Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako sailburuak behin eta berriz. «Baina guk bagenekien inbertitzailearen kontu hori fikzioa zela; ontziola erabat ixten denean, orduan etorriko dela benetako inbertitzailea. Navaleko langile ginen arte ez da interesik egon, eta orain epaitegietako prozesua amaitu ondoren ixten dutenean, orduan azalduko da, gu kanpoan gaudela. Gainera, esaten dutenagatik, dagoeneko badago inbertitzaile bat ontziolaren jabetza hartuko lukeena». Inbertitzaile hori azaltzen denean, litekeena da lantegian berriz ere ontziak egitea. «Amorrazio handia emango lidake horrek».

Sestaotik alde egiteko maleta prest baitauka, eta iraganeko Ezkerraldea gogoan duelako oraindik. Babcock Wilcox, Naval edo Labe Garaiak boladan zeuden garaiak. Orain, horien hondakinetan supermerkatuak zabaldu dituzte, eta Amazonek esan berri du banaketa gunea zabalduko duela Babcocken lantegi zaharrean. «Zer dirurekin erosiko du jendeak supermerkatu horietan? Industriak ematen du aberastasuna!». Sestaok 40.000 biztanle ere izan zituela gogoratu du; 27.000 ditu orain. «Lanagatik alde egingo duen beste bat gehiago naiz ni».]]>
<![CDATA[Eskualde bat bideratzeko deia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2820/017/001/2019-06-09/eskualde_bat_bideratzeko_deia.htm Sun, 09 Jun 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/2820/017/001/2019-06-09/eskualde_bat_bideratzeko_deia.htm
Zenbakiek ere erakusten dute Gonzalezek irudikatutako errealitatea. %16ko langabezia tasa dauka eskualdeak, eta 39.000 pertsonak lan baldintza prekarioak dituztela salatu zuten martxaren antolatzaileek. «Merkataritza gune handien aldeko apustuak kalte larriak ekarri ditu Ezkerraldera; gaur-gaurkoz, 1.700 pertsonak egiten dute lan era horretako guneetan».

Eta galdera egin zuen ostera pentsiodunak: «Amazoni ateak zabaltzen zaizkio, eta lanpostuak sortuko dituztela esaten dute. Asko jota 90 pertsonarentzako lana ekarriko du banaketarako gune horrek; baina Navalentzako lan egiten zuen azpikontrata batek bakarrik langile gehiago zituen-eta! Zer ari gara sortzen?».

Horregatik, azken urteetan Ezkerralderako egin diren politikak salatu zituzten atzoko martxan. «Hemen ez baldin badira lanpostu egonkorrak sortzeko benetako politikak hartzen, inguru hau guztia pikutara joango da. Baina horretarako kalera atera beharra daukagu, eta begiratu plaza honetan zenbat pertsona gauden». Sestaoko Kasko plazan martxa abiatu aurretik ehun pertsona inguru zeuden. «Honek ere erakuts dezake jendeak itxaropen txikia duela egoera aldatzeko», zioen tristuraz.]]>
<![CDATA[Bizkaiko metaleko gatazkan gehiago urrundu dira jarrerak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1907/017/001/2019-06-08/bizkaiko_metaleko_gatazkan_gehiago_urrundu_dira_jarrerak.htm Sat, 08 Jun 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1907/017/001/2019-06-08/bizkaiko_metaleko_gatazkan_gehiago_urrundu_dira_jarrerak.htm
Deialdiak arrakasta izan duen edo ez, horretan ez daude ados, eta jarreretan ere lehen bezala jarraitzen dute. Jose Antonio Rojo UGTko industria arduradunak honela hitz egin zuen eguerdian egindako manifestazioa baino lehen: «Patronalak kontuan hartu behar du grebaren erantzuna, eta negoziazio mahaian benetako neurriak proposatu». Ohar baten bidez, FVEMek erantzuna: «Itun duin bat negoziatzeko prest gaude, baina sindikatuek ere erantzun behar dute, orain arte ez baitute negoziatu ere egin».

Eulate Zilonizaurrekoetxea LABeko bozeramaileak salatu zuenez, hirugarren greba egunean «patronalaren piketeek oldarkor» jokatu zuten. Lantegietara zihoazen pikete informatiboak identifikatu zituztela ziurtatu zuen, eta enpresariek Poliziaren presentzia eskatu zutela salatu. «Patronalak bere lubakitik atera behar du, eta proposamen argiak egin; argi dago orain urduri daudela».

Tentsio giroa Bilboko kaleetara ere hedatu zen. Langileek sirena eta petardoen zarata baliatu zituzten protesta egiteko. Kale Nagusian edukiontziak gurutzatu, eta horietako bati su eman zioten. Mobilizazioa FVEMen egoitza parean amaitu zen, eta, grebalariak iritsi aurretik, Ertzaintzaren hainbat patruila bertan zeuden. Biek bat egin zutenean, tentsioa piztu zen, baina besterik ez.

Piketeen lana

Patronalak, hain justu, pikete informatiboen indarkeria handitu dela salatu zuen. «Lan egin nahi zuten behargin asko indarrez atera dituzte beren lanpostutik, eta kalte larriak eragin dituzte makinerian eta instalazioetan». Halako ekintzen berri ez zutela erantzun zuen Mikel Etxebarria ELAko industria ataleko arduradunak. Jose Antonio UGTko bozeramaileak piketeen lan «eredugarria» goraipatu zuen.

Alde batean zein bestean, beraz, tentsioak gora egin duela sumatzen da. Giro horretan iritsiko dira metaleko ituna lortzeko hurrengo bilerara, hilaren 17an.

Sindikatuek ohartarazi dute ez dutela etsiko. «Garbi ikusten dugu neurriak hartu behar direla sortzen ari den aberastasuna banatzeko, baita prekaritateari aurre egiteko ere», Etxebarriaren arabera. Pilota patronalaren teilatuan kokatu zuen, eta, jarrera aldaketarik sumatzen ez baldin badute, ekainaren 20ko eta 21eko lanuzte deialdiei eutsiko diete.]]>
<![CDATA[Metalgintzan ez da akordiorik; greba bai]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1924/017/001/2019-06-05/metalgintzan_ez_da_akordiorik_greba_bai.htm Wed, 05 Jun 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1924/017/001/2019-06-05/metalgintzan_ez_da_akordiorik_greba_bai.htm
FVEM metaleko patronalak sindikatuei «arduragabeak» izatea leporatu zien asteleheneko bileran, negoziazio mahaian eserita egonda ere grebarako deia egina zutelako. Eta sindikatuek atzo erantzun zieten adierazpen horiei, Mikel Etxebarria ELAko arduradunaren esanetan: «Arduragabeak haiek dira, proposamen bateratua egin aurretik ere eduki gehienak ezagutzen zituztelako; zenbat bilera gehiago egin beharko ditugu? Ekarri duten azken proposamena aurretik mahairatutakoak baino okerragoa da». Horregatik, ostegunerako eta ostiralerako deitutako bi lanuzte egunei bere hartan eutsiko diote sindikatuek.

BEC erakustazokaren parean egin zuten prentsa agerraldia sindikatuek, +Industry azokaren estraineko egunean. Bertan azaldu zutenez, patronalak astelehenean mahai gainean jarri zuen proposamenean ez zuen 2018rako soldata igoerarik proposatu, eta 2019rako eta 2020rako «igoera txiki batzuk» baino ez zituzten aurreikusi. «Gainera, taulen gaineko igoerak dira soilik, eta ez soldata errealekoak». Malgutasuna mugatzeko neurririk ez dutela salatu zuten langileek, ezta subrogazio eskubidea bermatzeko neurririk ere, edo behin-behinekotasuna mugatzekorik ere. Horregatik guztiagatik, greba deialdiei eusteko nahikoa arrazoi ikusi dituzte.]]>
<![CDATA[Industria asetzeko azoka(k)]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/012/001/2019-06-04/industria_asetzeko_azokak.htm Tue, 04 Jun 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1872/012/001/2019-06-04/industria_asetzeko_azokak.htm
«Erabiltzaile industrialentzako edo profesionalentzako bisita praktikoa izango da», azaldu du Mari Carmen Gorostiza BECeko industria eta energia arloko arduradunak. Industriarekin zerikusia zuten hainbat azoka batu, eta eskaintza osoagoa prestatzen hasi ziren 2015ean, eta Makina-Erremintaren Biurtekoa egiten ez den urteetan egiten da. Azken ekitaldia 2017koa izan zen. BECeko arduradunek aurreikusten dute zazpi azokek iraungo duten hiru egunetan denera 20.000 pertsona inguru bertaratuko direla. Hala ere, azoka bakoitzak bere bereizgarriak izango ditu.

AZPIKONTRATAZIOA

Azpikontratazioari eskainitako azoka hau historikoa da. 1981. urtean sortu zen, enpresa txiki eta ertainak ekoizle handiekin harremanetan jarri eta negozio aukerak bultzatzeko. «Zerbitzu bat bilatzen duen ekoizleak eskain ditzakeen horiekin harremanetan jartzen ditugu, eta azoka honek gune bat dauka elkarrekin egon daitezen». Gorostizak azaldu duenez, azoka ez da produktuetan oinarritzen, prozesuetan baizik. «Enpresa txikientzako topagune garrantzitsu bat da». Erakusmahaietan 27 herrialdetako 543 enpresa egongo dira.

INDUSTRY TOOLS

Ferroformaren errautsetatik sortu duten azoka berria izango da Industry Tools izena eramango duena: «Ferroformak bi atal zituen lehen: etxeko brikolajea, batetik, eta industriari lotutakoa, bestetik». Azoka hartatik kanpora atera dute industriari lotutako lan tresnen azoka, eta +Industry-ren baitan txertatzea erabaki. «Enpresa batek bere lantegirako behar dituen lan tresna denak topatu ahal izango dira bertan». 22 herrialdetako 343enpresek erakutsiko dituzte azken berritasunak BECeko pabiloietan.

ADDIT3D

Hiru dimentsioko piezak inprimatzen dituzten gailuek gero eta sona handiagoa daukate industria sektorean, eta «galderak ere gero eta gehiago sortzen dira», Gorostizaren arabera. «Ekoizpen prozesuan sistema horrek nola eragin dezakeen jakin nahi dute gehienek». Aurrez aurre galdetu ahal izango dute bertaratzen direnek, eta unean uneko erakustaldiak egingo dituzte azokan egongo diren 102 enpresetariko batzuek. «Metalaren alorrean urrats handiak eman dituzte azken urteetan, eta autogintza eta aeronautika sektoreetan interes berezia daukate».

BEDIGITAL

Izenean bertan dakarren bezala, enpresen digitalizazioan eta 4.0 industrian oinarrituta dago azoka hau. «Formatu oso praktikoa da, enpresa bakoitzak dituen beharrei erantzuteko proposamenak jaso ahalko baitituzte; izan ere, lantegi denek ez dute digitalizazioa eremu berean egin behar, eta enpresa bakoitzean erabaki behar da zer digitalizatu eta zer ez». Bigarren aldiz antolatu dute azoka hau, eta arrakastatsua izango dela uste du Gorostizak. 47 erakusmahai egongo dira.

MAINTENANCE

Makinen mantentze lanak ere gero eta digitalizatuagoak daude, eta prebentzioan aritzen dira horietako asko. Azoka honetan arlo horretan sakonduko da: lantegietako makinen mantentze sistemetan izandako azken aurrerapausoak erakutsiko dituzte bertan egongo diren 86 enpresek.

PUMP & VALVES

Gorostizak garrantzi berezia eman nahi izan dio balbulei eta bonbei bideratutako azokari. Hala egin du, azken batean nazioartetik bezero «garrantzitsuak» joango direlako BECera. «Egiptoko eta Xarjako [Arabiar Emirerri Batuak] erosle batzuk etorriko dira, eta arlo horretako hornitzaile bila iritsiko dira, gainera». Haren arabera, erosle potentzial horiek elkarrizketa eta datu truke interesgarriak eskainiko dituzte, eta horregatik garrantzia hartuko du, dioenez.

FITMAQ

Azkenik, bigarren eskuko makinen azoka egongo da. «Azoka hau oso interesgarria izan daiteke lan zehatz batzuetarako makina behar duten baina inbertsio alturik egin nahi ez duten enpresentzat». Gainera, makina horiek prezio oso lehiakorrak izango dituzte, Gorostizaren ustez. «Eta azoka horretarako eskaintza bereziak egongo direnez, salerosketak egongo direla aurreikusten dugu». Hamalau enpresatatik joango dira bigarren eskuko makinak erakustera.]]>
<![CDATA[Kooperatibek Confebaski egotzi diote Lanbiden ordezkaritzarik ez izatea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1859/012/001/2019-05-31/kooperatibek_confebaski_egotzi_diote_lanbiden_ordezkaritzarik_ez_izatea.htm Fri, 31 May 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1859/012/001/2019-05-31/kooperatibek_confebaski_egotzi_diote_lanbiden_ordezkaritzarik_ez_izatea.htm
Jaurlaritzak, ordea, ez die Lanbiden egoteko biderik zabaldu: «Eta ez digute inoiz horretarako arrazoi juridikorik eman». Mendiolaren ustez, borondate kontua da guztia, eta adibidetzat jarri du Nafarroa: amaitu berri den agintaldian, lan elkartuko kooperatibek ordezkaritza lortu dute herrialdeko enplegu zerbitzuaren administrazio kontseiluan. «Hori besterik ez dugu aldarrikatzen guk; badakigu, hala ere, ordezkaritza lortuko dugula noizbait».

Sektore arteko enpresa erakunderik handiena dela aldarrikatu zuen Mendiolak, eta hori esateko zenbakiak aurkeztu zituen. 2018an, Erkiden Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako 1.184 kooperatiba zeuden, eta haientzat 54.856 langilek egiten zuten lan. Behargin horien %86 langile bazkideak ziren. Hazten ari den elkartea da, gainera: 2017. urtearekin alderatuz gero, iaz 30 kooperatiba berri sortu baitziren, eta 578 enplegu berri sortu horietan. Aurten datu horiek hobetzea aurreikusten dute: 60 kooperatiba berri gehitzea espero dute urte osoan, eta 1.250 kooperatiba izatera iritsiko litzateke elkartea. 1.000 lanpostu berri sortuko lirateke Erkidek egindako kalkuluen arabera. 2019rako ezarritako helburu horiekin, beraz, gaur egun daukaten presentzia areagotuko lukete.

Lanbideren administrazio kontseiluan egoteko eskaera egin zuenean, arrazoi jakin bat zeukan buruan Mendiolak: kooperatibismoa ordezkatzen duen elkartea delako Erkide. «Eredu horretatik erabakiak bideratzen saiatuko ginateke». Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako kooperatiba gehienak elkarteko kide dira.

Denetara 1.625 kooperatiba daude, eta horietan 60.400 langilek egiten dute lan. Bada, elkartean daude kooperatiba horien guztien %73, eta langileen %90 inguru.

Nekazaritzako atal berria

Aste honetan egin du Erkidek urteroko batzar nagusia, eta bertan aho batez erabaki zuten Euskadiko Nekazari-elikagaien Kooperatiben Federazioarekin (ENKF) bat egitea —eurek aurreko astean adostu zuten gauza bera—. Bat egite horri esker, Erkidek nekazaritzako elikagaien kooperatiben atala izango du hemendik aurrera. «Bat egiteak ordezkaritzako potentzialtasun handiagoa eskainiko digu enpresa sinergiak handituz, eta euskal kooperatibagintza arlo guztietara zabalduko da era berean». Hau da, sektore arteko aniztasun zabalagoa lortuko du bat egitearekin.

Orain arte ENKF zenak, berriz, Erkiden nekazaritza atal propioa izango du. «Kooperatiben sektore arteko harremanak hobetu egingo dira hemendik aurrera».]]>
<![CDATA[Lanaldi partzialen pentsio kalkulua aldatzeko eskatu dio LABek Espainiari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/014/001/2019-05-30/lanaldi_partzialen_pentsio_kalkulua_aldatzeko_eskatu_dio_labek_espainiari.htm Thu, 30 May 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1893/014/001/2019-05-30/lanaldi_partzialen_pentsio_kalkulua_aldatzeko_eskatu_dio_labek_espainiari.htm
Hori eskatzeko oinarria eman zuen, gainera, Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak, hilaren 8an. Lanaldi partzialen pentsio kalkulua egiteko Gizarte Segurantzako sistema legez kontrakotzat jo beharko zela esan zuen, baldin eta emakumeak baztertzen dituela frogatzen baldin bazen. LABen arabera, nahikoa arrazoi daude hori ziurtatzeko.

Prozesu judiziala Gaztela eta Leongo Justizia Auzitegi Nagusian hasi zen, emakume batek pentsioa kalkulatzerako garaian zeharkako sexu diskriminazioa zegoela argudiatu zuenean. Epaitegiak argudioa onartu zuen, baina kontsulta Luxenburgora bideratu zuen. Hilabete hasieran pilota Europatik Gaztela eta Leonera itzuli zen, eta esan zien eurei dagokiela ebaztea ea sexu diskriminaziorik ba ote dagoen. Gaztela eta Leongo auzitegiak hala ebatziko balu, Espainiako Gobernuak legea aldatu beharko luke diskriminazio hori konpontzeko.

Egoera hori bideratzeko, pentsioak kalkulatzeko sistema aldatzeaz gain, politika feministak eskatu ditu LABek, gutxieneko pentsioak 1.080 eurora igotzea, eta genero ikuspegiaz egindako enplegu politikak ezar daitezela.]]>
<![CDATA[CIEren apustua Indian dago datozen urteetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1834/013/001/2019-05-29/cieren_apustua_indian_dago_datozen_urteetan.htm Wed, 29 May 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1834/013/001/2019-05-29/cieren_apustua_indian_dago_datozen_urteetan.htm
Sektorean ez du krisi baterako arriskurik ikusten Praderak, are gutxiago Txinaren eta AEBen arteko gerra komertzialaren eraginez. «Guri ez digu ezertan eragingo, eta, sektoreari dagokionez ere, ezer gutxi, Txinak ez baitu autorik esportatzen apenas; AEBek bai, ordea, Txinara». Hori bai, Trumpek Europara begiratu eta «automobilen esportatzaile handia dela jabetuko balitz, orduan arazoa handiagoa izango zen». Halere, CIEko buruak argi utzi du horrek apenas eragingo liekeela eurei, apenas egiten baitute lan Mercedes, Audi eta BMWrekin. «Horiek izango lukete galtzeko gehien». Horregatik, lasaitasun mezua zabaldu nahi izan zuen, eta euren aurreikuspenak onak direla berretsi zuen: 2020rako 4.000 milioiren salmentak izatea.]]>
<![CDATA[Eroskik baieztatu du bazkide bila ari dela bere negozio batzuetarako]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/016/001/2019-05-24/eroskik_baieztatu_du_bazkide_bila_ari_dela_bere_negozio_batzuetarako.htm Fri, 24 May 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1877/016/001/2019-05-24/eroskik_baieztatu_du_bazkide_bila_ari_dela_bere_negozio_batzuetarako.htm holding batean sartuko ditu 40 filialak, eta negozioen eta eremuen arabera sailkatu.

Oraindik inork ez die informazio eske deitu, baina aukera hori zabalik dago, bankuekin duen zorra txikitzeko moduetako bat baita. Besteak dira taldearen mozkinak eta «estrategikoak ez diren» zenbait hipermerkatu saltzea. Gaur egun, bazkide bakar bat du Eroski taldeak.

Martxoan, bost banku hartzekodun nagusiekin 1.538 milioi euroren zorra birfinantzatzeko akordioa lortu zuen Eroskik. Itun horrek behartzen du 2024ko uztailerako 455 milioi euroren zorra amortizatzera.

Orain, zorraren laurdena duten beste hamalau bankurekin negoziatzen ari da Eroski, hartzekodun handiekin sinatutakoarekin bat egin dezaten. Negoziazioa uztailerako itxiko dela uste du Markaidek, eta hari esker taldea gai izango dela bere negozio plana garatzeko. 2010etik 1.800 milioi euroko zorra kitatu du bankuekin, horietatik 187 milioi euro joan den urtean.

Irabaziak, bigarren urtez

Iazko datuekin gustura azaldu da Eroskiko presidentea. 2007-2016 epean urtea joan urtea etorri galerak izan ondoren, bigarren urtez jarraian Eroskiren kontuak positiboan amaitzea lortu dute: 1,59 milioi euro irabazi zituen. 2017an baino %94 gutxiago da —33 milioi euroko mozkina izan zuen—, baina Markaidek ziurtatu du bi datuak ez direla «konparagarriak», kontabilitatean aldaketak izan direlako —lokalen alokairua pasibo gisa zenbatzen da orain—, eta finantza gastuak «nabarmen» handitu direlako.

Azken emaitzari bainoago, etekin operatiboari begiratu dio Markaidek, hau da, salmentek emandako irabaziari. Zortzigarren urtez jarraian hobetu du Eroskik, eta 163,6 milioira iritsi zen: 2017an baino %19 gehiago. Ebitda 250 milioira heldu da (+%3,8).

Salmentetan, ordea, %2 egin zuen behera Eroskik, 5.393 milioi euroraino. Baina beherakada horrek badu bere arrazoia, salmenta postuetan 60.000 metro koadro gutxiago izan baitzituen iaz. Hau da, era guztietako amortizazioak egin ditu taldeak zorra ordainduz joateko, eta, horregatik, Eroskik 2017an zuen salmenta eremua baino %4,3 txikiagoa izan zuen iaz. Kontrara, sektoreko beste supermerkatuei %4 hazi zitzaizkien euren salmenta eremuak.

Eroskik Espainia erdialde eta hegoaldean saldu ditu supermerkatu horietako gehienak, eta penintsula iparraldean bildu du bere negozioa. Eta hor indartsua da taldea. Hego Euskal Herrian, Galizian, Katalunian eta Balearretan merkatu kuotaren %14 dauka. Etxean, are handiagoa da: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan merkatuaren %29 du, eta Nafarroan, %15. Mercadonaren eta Amazonen lehiari garrantzia kendu dio Markaidek.

Eroskik 61 denda berritu zituen iaz —45 Eroskikoak eta 16 Capraborenak—, eta aurten Kataluniako saltokiak berrituko dituztela aurreratu du Markaidek. Izan ere, «zenbakiek erakusten digute behin dendak berritu ostean salmentak hobetu egiten direla». 2019. urtean negozio eredua hobetzeko 90 eta 100 milioi euro artean inbertituko ditu Eroskik.

Diru gutxiago joango da denda berriak irekitzera. Iaz 21 saltoki ireki zituen, eta 37 frankizia. Aurten antzeko kopuruak espero ditu Markaidek.

Zurekin eredua, indartzen

Azken urteetan, lekuan lekuko produktuei lehentasuna eman die banaketa kooperatibak. Eroskik tokiko 21.000 produktu kudeatu zituen iaz, eta 2.500 ekoizle txikirekin egin zuen lan. «Lan handia dakar horrek berarekin, baina horrek balioa ematen dio gure eskaintzari». Elikagai freskoen %12 lekuan lekuko ekoizleenak izan ziren joan den urtean.]]>
<![CDATA[Sindikatuek giharra erakutsi dute Bizkaiko metaleko greban]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/018/001/2019-05-24/sindikatuek_giharra_erakutsi_dute_bizkaiko_metaleko_greban.htm Fri, 24 May 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1879/018/001/2019-05-24/sindikatuek_giharra_erakutsi_dute_bizkaiko_metaleko_greban.htm
Patronalaren jarrera mugiarazteko egin zuten lanuzte bateratu baterako deia ELA, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek duela bi aste. ESK-k, LSB-USOk, CNTk eta CGTk ere bat egin zuten grebarekin, eta sektorean azken urteetan ikusi ez den batasun irudia eman zuten. Haien arabera, 50.000 langile inguruk egin zuten planto, eta horietatik 10.000 Bilboko kaleetan mobilizatu ziren eguerdian. Azken egunetan lanean hildakoak gogoan izan zituzten.

Patronalaren egoitza parean jarri zuten agertokitik negoziazio mahaian proposamenak egin ditzala eskatu zioten FVEMi. «Urte eta erdian, patronalak ez du inongo ekarpenik egin negoziazio mahaian, eta, azken bileran,ez zuen ezer jakin nahi izan sindikatu denok batera egindako eskaerei buruz».

Ohar bidez erantzun zien patronalak: «Hitzarmen duin bat sinatzeko determinazioa daukagula esan behar dugu berriz ere; negoziazio mahaian gaude hasieratik, eta lehenengo proposamenetik aldaketak egin ditugu, gainera». Sindikatu batzuek, kontrara, negoziazio mahaia utzi dutela gogorarazi zuten, eta besteren batzuk negoziazio mahaian eseri zirenetik proposamenik ez dutela aldatu leporatu. Alegia, hemeretzi bilera egin ondoren, eta hogeigarrenaren atarian, alde bien jarrerak urrun daudela oraindik.

Azken bileraren ostean, patronalak esan zuen ekainaren 3ko bileran emango ziela sindikatuei egindako proposamenaren erantzuna. Hala ere, ekainaren 6, 7, 20 eta 21 egunetarako greba deialdiek indarrean jarraitzen dute.

2011tik itunik gabe

Sektoreko azken ituna 2011n iraungi zen, eta orduz geroztik daude metalgintzan hitzarmenik gabe. Lan Harremanen Kontseiluko (LHK) iturrien arabera 58.188 pertsonak egiten dute lan Bizkaian dauden 3.832 enpresetan. Enpresako itunak badaude, ordea, eta 18.240 langileri eragiten diote. Hala ere, enpresa mailako akordioak egon behar dutela uste du Borja Sota LHKko idazkari nagusiak, nahiz eta horiek azkenean itun ez bihurtu. «Sektoreko enpresetan, oro har, akordioak lortzeko joera egon ohi da, eta horregatik iruditzen zait zerbait egon beharko dela; 40.000 langile daude itunik gabe, eta metaleko enpresak irabaziak izaten ari dira».]]>
<![CDATA[Bizkaiko metalean akordiorik lortu ez, eta grebara joko dute ostegunean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/016/001/2019-05-18/bizkaiko_metalean_akordiorik_lortu_ez_eta_grebara_joko_dute_ostegunean.htm Sat, 18 May 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1877/016/001/2019-05-18/bizkaiko_metalean_akordiorik_lortu_ez_eta_grebara_joko_dute_ostegunean.htm
Aurreko hemezortzi bileretan ez bezala, sindikatuak bat eginda joan ziren atzoko bilerara, eta mobilizatzeko agenda partekatu batekin, gainera. Hilaren 23ko lanuzteaz gain, ekainaren 6, 7, 20 eta 21ean ere grebara deitu dute Bizkaiko metalean. Joan den ostiralean, lau sindikatu nagusiak biltzen dituen plataforma bat eratu zuten, bezperan Jose Luis Gil FVEMeko presidenteak adierazpen hauek egin ostean: «Guk ere akordioa nahi dugu, baina, gaur-gaurkoz, sindikatuak ez dira ados jartzen hurrengo bileraren eguna zehazteko ere».

LABek ohar bidez esan zuenez, patronalak hilabeteak zeramatzan sindikatuei plataforma eta aldarrikapen bateratuak eskatzen. Hori eratuta ere, ezer ez. «Ez dio plataforma bateratuari erantzunik eman, eta argipenak eskatu ditu, eskari batzuk onartezinak direla esatera mugatuz». Patronalak bidalitako oharrean, berriz, proposamenari erantzuna ekainaren 3ko bileran emango diela jakinarazi zuen.

Lau sindikatuek osatutako plataformaren eskaerak argiak dira: 2018ko urtarriletik pilatutako atzerapenak ordain diezazkietela; itun posiblearen kontura aurreratutako ordainketak itzuli beharrik ez izatea, ordainketa haiek itunak jasotzen dituenak baino handiagoak diren kasuetan; KPI+%2ko igoera tauletan, eta KPI+%1ekoa soldata errealetan, itunaren indarreko urte bakoitzeko. FVEMen arabera, eskaera horietan «enpresen lehiakortasunari eta enplegua sortzen jarraitzeko baldintzei zuzenean eragiten dieten eskaera batzuk daude». Beraz, zaila dirudi pentsatzea hurrengo bileran akordiorik lortuko denik.

Are gehiago, ELAren arabera, patronalak «inolako proposamenik» egin ez duenean. Sindikatuaren ustez, «presarik ez daukate akordio bat lortzeko, eroso baitaude egungo blokeo egoeran, non sektoreko enpresak, irabaziak pilatzen dituzten testuinguru batean dauden». Datorren asteko greba deialdiak zein eragin izango duen ikusi beharko da, beraz.]]>
<![CDATA[Atzerritarrek bete dezakete langile falta, EHUren ikerketa baten ustez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/016/001/2019-05-17/atzerritarrek_bete_dezakete_langile_falta_ehuren_ikerketa_baten_ustez.htm Fri, 17 May 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1877/016/001/2019-05-17/atzerritarrek_bete_dezakete_langile_falta_ehuren_ikerketa_baten_ustez.htm
Joera demografikoei begiratuz gero, gainera, «ez dirudi arazoa konponduko denik». Areago, jaiotza tasak bat-batean gora egingo balu ere, horiek lan merkatura sartzeko 25 urte itxaron beharko lirateke. Horregatik, galdera egin zuen De la Ricak: «Zer egingo dugu denbora tarte horretan?».

Berak eman zion erantzuna berak egindako galderari. Asteazkenean Cebek Bizkaiko patronalak egindako proposamena bere eginez, esan zuen hutsune hori «atzerritarrek bete» dezaketela. Etorkinak beso zabalik hartzeko deia egin zuen horregatik, eta esan laneratzeko formatu egin beharko liratekeela. Hala ere, pertsona horiek lanera etor daitezen, lan baldintzak hobetzeko eskaria ere egin zuen. «Euskadi leku atsegina da bizi ahal izateko, familiak etor daitezke hona, baina horretarako lan baldintzak hobetu beharko lirateke».

Alde horretatik, Bizkaiko enpresariei gogoeta egiteko gonbita egin zien De la Ricak: «Industriari lotutako kontratuak ezin dira behin-behinekoak izan; oporrak eta gaixoaldiak ordezkatzeko, ados; baina hortik aparte, ez». Gogoetarako deia egin zien, Bizkaian ugaritu direlako gehien behin-behineko kontratuak azkeneko urtean. Iseak fundazioak webgunean bildu dituen zenbakietatik atera daiteke baieztapen horren datua: 2018 hasieratik eta 2019 apirilera arte Araban, Gipuzkoan eta Bizkaian %4,5 ugaritu dira mugagabeko kontratuak, eta %1,8 behin-behinekoak. Zenbakiak okerragoak dira Bizkaian: lan kontratu mugagabeek %3,5 egin dute gora, eta %2,6 behin-behinekoek. Gipuzkoan kontratazio mota horiek %5,1 eta %1,4 egin dute gora hurrenez hurren, eta %4,8 eta %0,5 Araban. Hau da, Gipuzkoako eta Arabako joeratik aparte doaz Bizkaiko enpresariak.

Kontratu mugagabe gehiago egitea bere horretan albiste ona dela zioen De la Ricak, «baina horrek ez du esan nahi epe batera kontratuak eteten ez direnik». Berak gidatzen duen lantaldea ikerketa egiten ari da, jakiteko ea mugagabeko kontratu horiek ez ote diren ezkutuko behin-behineko bihurtzen ari. «Kontratu mugagabea egiteagatik ordain sari bat jasotzen dute enpresek, eta, kasu askotan, epe hori amaitzen denean, eten egiten dituzte; behin-behineko kontratu luzeak izaten amaitzen dute askotan». Alegia, kontratu mugagabeen kopuruak gora egiteak ez duela esan nahi lan baldintzak hobetu direnik. Hori jakiteko, ikerketa bat egin behar dela uste du.

Luzarokoak, behera

Iseak fundazioak hiru hilean behin argitaratzen duen Lan Txostena aurkeztu zuen atzo. Hemendik aurrera LanLab izena izango du, eta lan merkatuaren inguruko datuak hilero eguneratuko dituzte webgunea baten bidez. Enplegu zerbitzuetako zenbakiekin osatuko dute, «egoeraren analisirako datuak eskuragarri izateko».

Agerraldian, ordea, egoeraren erradiografia orokorra egin zuen De la Ricak, eta langabeen artean joera aldaketa bat egon dela nabarmendu zuen. «Krisialdian orokortu zen joera bat izan zen, hau da, luzaroko langabeak gehiago ziren epe laburrekoak baino». Baina azken hiruhilekoko datuak biltzen dituen txostenean, lehen aldiz, luzaroko eta epe laburreko langabeen kopurua parekatu egin da. «Horrek elementu oso positibo bat adierazten du, erlazio negatibo oso handia dagoelako langabeziaren iraupenaren eta lan bat aurkitzeko posibilitatearen artean». Hau da, zenbat eta denbora gehiagoz egon langabezian, orduan eta zailagoa dela lana topatu ahal izatea.

Aurreko agerraldietan behin eta berriro errepikatu izan zuen arrisku hori De la Ricak: luzaroko langabeen egoera kronifikatzearena. Gaur-gaurkoz, arrisku hori Bizkaian legoke argien, langabeen %53 egoera horretan daudelako.

«Gainera, 45 urtetik gorakoak izaten dira luzaroko langabe hauetako asko; horregatik, oraindik lan handia dago egiteko pertsona hauek lan merkatuan sartu daitezen». Alde horretatik, lan egiteko eskatu zuen.]]>
<![CDATA[Troquelmainen 80 lanpostu galdu daitezkeela salatu dute langileek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/018/001/2019-05-16/troquelmainen_80_lanpostu_galdu_daitezkeela_salatu_dute_langileek.htm Thu, 16 May 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1893/018/001/2019-05-16/troquelmainen_80_lanpostu_galdu_daitezkeela_salatu_dute_langileek.htm
80 lanpostu galtzeko arriskuan legoke lantegia. Joan den urtetik, hartzekodunen konkurtsoko epaileen esku dago enpresaren geroa, eta, duela bost aste, lan erregulazio txostena aplikatu zitzaien, eta, aste honetan, ixteko asmoaren berri jaso dute. «Albo batera utzi gaituztela sentitzen dugu, ez gaituztela aintzat hartzen», zioen Urkizak. Dover taldeak trokelak egiten zituen Sopelako Dismodel enpresa zena bereganatu zuen 2016. urtean, eta, Santanderreko beste lantegi batekin batera, Troquelmain XXI taldea sortu zuten 2017an. Bat egiteak urtebete besterik ez zuen iraun, ordea, iaztik hartzekodunen konkurtsoan baitaude, eta beharginek salatu zuten zuzendaritzak, egoera horretan, Santanderko lantegia lehenetsi duela.

Lan erregulazio txostena bi lantegietan ezarri den arren, Santanderkoan «opor egunak kitatzen ari dira», eta horregatik zioen Urkuizak lehentasuna han dagoela; aldiz, Sopelakoa ixteko asmoa azaldu die epaileak. «Enpresaren geroa bermatzeko hemengoaren kalterako erabakia hartu dute. Baina bat egite horrekin, asko galdu genuen: hemengo lantegia deskapitalizatu dute, baina, era berean, erabakiak hartzeko gunea lekuz aldatu dute». Urkizak zioenez, Troquelmain XXI enpresa sortu denetik enpresak ez du inongo inbertsiorik egin Sopelako lantegian, «eta horrela ezin da aurrera egin». Horregatik, langileak mobilizatzen hasiko dira, enpresa bideragarria delako euren arabera, eta lan karga berriz Sopelara itzul dadin ahalegina egingo dute.

Automozioaren krisia

Troquelmain XXIek automoziorako trokelak egiten ditu, eta Urkizak uste du azken urtean sektoreak duen ezegonkortasunak eragina izan duela. «Automobil ekoizleek ez dakite zein erregairekin egin autoak, eta horregatik ez dira ari modelo berriak egiten». Baina sektorea krisian baldin badago ere, negozioa beste eremu batzuetan bilatu daitekeela azaldu zuen. Adibide gisa jarri zuen aeronautika: «Sektore horrentzat ere lan egin izan dugu. Lantegi handia da, eta pieza handiagoak egin ahal izateko makinak baditugu; horregatik diogu gure egoera ez dela automozioaren krisiaren ondorioa bakarrik; hartu diren bestelako erabaki batzuen eraginez iritsi gara egoera honetara».

Troquelmain XXI enpresa sortu aurretik ere trokelen arloan aritzen ziren Sopelako lantegian. Orduan, Dismodel izenarekin. Gestamp autogintzako enpresarentzako lan asko egin izan dute, eta eurentzako hornitzaile nagusia izan da urteetan. Baina azken boladan eskaerarik ez diete egin, eta, horregatik enpresarekin ere batzekoak direla azaldu zuen Urkizak: «Jakin nahi dugu ea Gestampen aldetik betorik ba ote dagoen gure kalterako». Izan ere, hemendik aurrera ere eurekin lan egiten jarraitu nahi dute, baldin eta inbertitzailerik topatzen badute.

Lanean jarraitzeko borondatea erakutsi zuten agerraldian, eta langile batzordeko kideak argi utzi zuen ho beharginek daukaten balio gehigarria: «Trokelgintzan lan asko egiten da eskuz, eta, horregatik, ez du edonork balio bertan lan egiteko; lana fin egin behar da, eta, gurean, kualifikazio maila handiko jendea dago. Langileen batez besteko adina 40-45 urte da, eta hamabost eta hamazazpi urte arteko esperientzia daukate». Balio gehigarri hori baliatzen ahaleginduko dira etorkizuna bermatzeko.

Inbertitzaileak topatzeko aukera eduki dezaketela uste du Urkizak, baina erakundeen babesa beharrezkotzat jo zuen hori lortzeko. «Egoera zein zen ikusita, konkurtsoko epaileari galdetu genion ea beste inbertitzailerik topatzeko aukerarik izan genezakeen, eta erantzun zigun begi onez ikusiko lukeela salmentaren aukera». Hitz horiek entzunda, konpainiako langileek aurreikusten dute Troquelmain XXIen geroak norabide hori har dezakeela.]]>
<![CDATA[ESPERIMENTU FINLANDIARRA]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/020/001/2019-05-12/esperimentu_finlandiarra.htm Sun, 12 May 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1917/020/001/2019-05-12/esperimentu_finlandiarra.htm
Gaiari buruz zenbat eta gehiago hitz egin, «orduan eta jende gehiagok babesten du» errenta unibertsalaren sistema. Suitzaren adibidea aipatu du Bollainek. 2016ko ekainaren 5ean, erreferenduma egin zuten oinarrizko errenta unibertsala ezarri ala ez erabakitzeko, eta, alde nabarmenarekin ezezkoa atera bazen ere, kanpainak iraun zuen bitartean aldeko jarrerak nabarmen egin zuen gora. Erreferendumaren inguruko kanpaina hasi aurretik, biztanleen %10 zeuden oinarrizko errentaren alde, eta, bozketa egunean, botoa eman zutenen %24k eman zuten baiezkoa. «Erraza da gai horrekin demagogia egitea, baina gaiari buruz zenbat eta gehiago hitz egin, orduan eta jende gehiagori gustatzen zaio eredua», Bollainen arabera. Horregatik dio Finlandiaren adibideak balio izan duela mundu osoan gaiari buruz hitz egiteko.

Esperimentutik atera diren behin betiko emaitzak urte bukaeran argitaratuko dituzte, baina oraingoz behin-behinekoak atera dituzte. «Aurreikus zitezkeen atera dituzten ondorio horiek», Bru Lain Red Renta Basica plataformako kideak dioenez. Emaitza partzial horiek eskuan, Finlandian bi urtez ezarritako oinarrizko errenta unibertsalak ondorio hauek utzi ditu: estres maila jaitsi egiten da soldata hori jaso dutenen artean, loaren kalitatea hobetu egiten da, oinarrizko lehengaiak eskuratzeko zailtasunak jaitsi egiten dira, ongizate subjektibo hobea daukate eta, ondorioz, zoriontsuagoak ere badira. «Tira, hilean 560 euroko errenta bat bermatuta, badaukazu lasaiago bizitzea; aurreikus daitekeen zerbait da. Horregatik, emaitza horiek espero genituen».

Ondorio horiek ateratzeko ez zen esperimentu hori egin beharrik, Lainen arabera. «Baina, hala ere, ez da gutxietsi behar bertatik ateratako emaitzak». Orain arte munduan egin den esperientziarik handiena izan da Finlandiakoa: lurralde osoan sakabanatutako 2.000 pertsonaren artean banatu dute errenta; ez zuten elkar ezagutzen, eta bi urteko epean jaso dute dirua. «Hori da daukan alde ona: bertatik atera diren emaitzak inoiz egin den esperientzia zabalenaren parte direla».

Finlandian egin zen esperimentua ez zen hasieran espero zenaren parekoa izan. Oinarrizko errenta unibertsalaren inguruko proba egingo zela jakinarazi zutenean, ausaz aukeratutako 2.000 herritarren artean banatuko zela esan zuen gobernuak. Baina, presioak zirela eta, 2016ko azaroan aurkeztu zuten proiektuan langabeak bakarrik hartu zituzten kontuan. Hau da, langabezia saria jaso beharrean oinarrizko errenta jasoko zutela bi urtez 2.000 pertsonak. «Horregatik, emaitzak ezingo dira gizarte osoan aplikatu, kolektibo bati eragin dien ondorioak direlako; hala ere, interesgarria da jakitea zer bilakaera izan duten dirua jasotzen dutenek».

Errentak ez du inor alfertzen

Oinarrizko errentaren inguruan sortzen diren esamesen artean askotan errepikatzen da argudio hori: dirua jasotzen duen jendea alfertu egiten dela, eta herritar denek jasoko balute inork ez lukeela lanik egingo. Finlandiako esperientziak erakutsi duenez, errenta jaso duten pertsonek ez diote utzi lan egiteari. Diru sarrera hori izan ez zuten beste langabe batzuekin alderatu zituzten jaso zutenen bilakaera. Errentadunek batez beste 49,64 egun egin zituzten lan 2017an, eta diru sarrerarik gabekoek, berriz, 49,25 egun. Hau da, aldea txikia izan arren, oinarrizko errentarekin lan gehiago egin zuten lan finkorik gabeko herritar horiek.

Datua normaltzat hartu du Lainek. «Jasotzen den diru kopurua ez da oso handia, are gutxiago Finlandian, eta, beraz, hilabete amaierara iristeko lan egin behar da». Lan merkatura sartzean ez zen ezberdintasun handirik egon, baina diru sarrera bermatuta edukitzeak lasaitasuna ziurtatu die pertsona horiei, eta «azken batean, hori da garrantzitsuena». Hala ere, gehiago sartuko lirateke lan merkatura herritar guztien artean zabaltzen bada, Lainen ustez: «Okerren daudenei eman zaie errenta, eta, zaurgarritasun horretatik, dirua zuloak estaltzeko erabiltzen da lehenik eta behin: alokairua ordaindu, zorrak kitatu... Gizarteko sektore baxuenekoen artean banatu dute errenta, eta hala ere laneratze tasa hobetu egin dute». Horregatik dio esperimentua gizarte osoan egin izan balitz emaitzak interesgarriagoak izango zirela.

Lanaldi partzialen tasak, bestalde, %17 egin zuen gora errenta jaso zuten herritarren artean, jaso ez zutenekin alderatuz gero. «Eta hori kontuan izanda Finlandian garrantzi handia ematen zaiola enpleguari, eta lanaldi partzialak ez daudela ondo ikusita», Lainen arabera. Diru sarrera bermatuta, beraz, herritarrek bestelako lanak egiteko aukera izango lukete, dioenez: zaintza lanak edo borondatezkoak. «Horretarako baliagarria da oinarrizko errenta».

Denak alde, denak kontra

Finlandian bi urtez egin den esperimentua oinarrizko errenta unibertsalarena izan dela zabaldu da, baina hertsiki ezin da esan hala izan denik. Hori uste du Lainek: «Kontraesana dago terminoetan: unibertsala dela baitio, baina dirua denbora jakin batez pertsona kopuru bati bakarrik ematen bazaio, hori ez da unibertsala». Bollainek bat egin du berarekin: «Pilotoa den proba bat inoiz ez da izango unibertsala». Alegia, oinarrizko errenta unibertsala guztiz ezartzen ez bada, ezin dela esperimenturik egin. Areago doa Bollain: «Oinarrizko errenta unibertsala ezarri beharko balitz, zerga erreforma bat egin beharko litzateke, eta halakorik gabe aplikatu da Finlandian». Errenta horren beste eztabaidagai nagusietako bat hori baita: finantzaketa.

Berezia da, hala ere, oinarrizko errenta unibertsalarekin gertatzen dena: ezkerreko eta eskuineko ideologo ugari daude errentaren alde, baina baita kontra ere. «Berezia ere izan daiteke paradigma hori, baina oso ezberdinak dira alde batak edo besteak defendatzen duen oinarrizko errentaren ereduak; alde nabarmenak daude». 2016an bertan, Davosko Foroan, herritar denek jaso beharreko ordain bat bermatuko zuen sistema ezartzea eztabaidatu zuten. Digitalizazioak lanpostu ugari suntsituko lituzkeela aurreikusten da, eta errentarekin bermatu egingo litzateke pertsona orok erosteko ahalmenari eustea. «Baina, errenta horren truke, ongizate estatua pribatizatu egin beharko litzateke; hau da, osasuna eta hezkuntza ez lirateke publikoak izango; hori izango litzateke sistema horrek trukean eskatuko lukeen ordaina», azaldu du Bollainek. Hori horrela balitz, oihaneko legea gailenduko litzateke, Lainen ustez.

EHUko ikerlariak dio, ordea, ezkerretik proposatzen duten sistemak «ongizate estatuan beste oinarri bat ezarriko» lukeela; hau da, osasuna eta hezkuntza bermatuta edukitzeaz aparte, hileroko errenta bat ere jasoko luke pertsona orok. «Hori finantzatzeko, zerga erreforma progresista bat ezarri beharko litzateke; aberatsenek ere jasoko lukete errenta hori, baina, zergen bidez ordaindu beharko luketenarekin alderatuz gero, galtzen aterako lirateke». Baina eredu horrekin gizarte guztiak irabaziko lukeela dio, «aberastasuna banatu egiten delako».

Lainek defendatu du Finlandiako esperientzia interesgarria izan dela helburu hori lortzeko bidean: «Erakutsi du errealitate izan daitekeela, eta eztabaida hori gizarteratzen lagundu du; baina baita ezberdintasun sozialak gainditzen ere».]]>
<![CDATA[2018. urte amaierako «sustoa» gainditu du Bizkaiko metalgintzak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/010/001/2019-05-09/2018_urte_amaierako_sustoa_gainditu_du_bizkaiko_metalgintzak.htm Thu, 09 May 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1872/010/001/2019-05-09/2018_urte_amaierako_sustoa_gainditu_du_bizkaiko_metalgintzak.htm
Iragan urtea kezkatuta amaitu zuten FVEMekoek. Urtea ongi zihoan, urtarriletik irailera arte 1.148 langile batu zirelako Gizarte Segurantzaren metalgintzaren alorrera. Baina urteko azken hiruhilekoan estu ibili ziren hainbat enpresa, eta 629 langile galdu zituen sektoreak. Beherakada horri itzulia eman diote dagoeneko Bizkaiko metalgintzako enpresek: 2019ko urtarriletik martxora 986 lanpostu gehitzeko gai izan dira, eta uste dute hurrengo hilabeteetan ere joera horrek jarraituko duela.

Atzo Bilbon egindako agerraldian, Lopez Gilek nabarmendu zuen 2015. urtetik 5.283 enplegu berri sortu dituela sektoreak, eta hemendik abendura bitartean beste mila gehi ditzakeela. Edonola ere, onartu egin zuen «urrun» ikusten duela 2008. urteko kopuruetara iristea.

Iragarpen horiek metaleko patronalean izena emanda dauden 180 enpresaren artean egindako inkesta batetik atera dituzte. Enpresa horietatik %75ek diote espero zuten jarduera edo handiagoa izan dutela 2019ko lehen hiruhilekoan; aurrera begira, %30ek espero dute salmentak handitzea. Iragarpen hori ez betetzeko arriskuak «betikoak» dira, Lopez Gilen esanetan: brexit-a, AEBren eta Txinaren arteko gerra komertziala, eta Donald Trumpen gobernuak muga zerga bereziak ezartzea Europako autoen edo osagaien inportazioari.

FVEMeko kideak «kezkatzen» dituen beste kontu bat ere aipatu dute: langileak kontratatu nahi dituzten hiru enpresatik bik zailtasunak dituzte kualifikazio egokia duten pertsonak aurkitzeko. Zehazki, ingeniariak, galdaragileak eta soldatzaileak falta zaizkie. «Giza kapitala eta talentua nabarmendu beharreko balioak direla iruditzen zaigu, eta pertsona kualifikatuak erakartzeko lan egingo dugu». Horren haritik, industriaren eguna egingo dute bigarren aldiz, azaro inguruan. Iaz 600 gaztek hartu zuten parte.

Ituna, geldirik

Bizkaiko metalgintza lurraldeko industria garrantzitsuena da, 50.000 langile enplegatzen baititu. Langile horiek, ordea, ez dute lan hitzarmen berriturik. Indarrean duten azkeneko lan ituna 2011. urtekoa da, eta patronalak eta sindikatuek hemezortzi bilera egin dituzte azken urtean hitzarmena negoziatzeko. Baina orain arte ez dute emaitzarik ekarri: «Ez dugu ezertan aurrera egiten, eta guk ere hitzarmen duin bat sinatu nahiko genuke, baina jakin nahiko genuke zer den itun duin bat, baina ez sindikatu batentzat, gehiengo sindikalarentzat baizik», esan zuen Lopez Gilek.

Hitz horiekin, LABek joan den astean bidali zuen oharrari erreferentzia egin zion patronaleko buruak. Sindikatu abertzaleak jakinarazi zuen prest zegoela grebara deitzea «lan itun duin» bat lortzeko. «Baina, gaur-gaurkoz, sindikatuak ez dira ados jartzen hurrengo bileraren eguna zehazteko ere. Horrela zaila da».

Hitzarmena ez berritu arren, iaz sektoreko enpresen %62k beren langileen soldatak igo zituzten.]]>
<![CDATA[Automozioaren geroa nazioartean kokatzen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1964/012/001/2019-05-08/automozioaren_geroa_nazioartean_kokatzen.htm Wed, 08 May 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1964/012/001/2019-05-08/automozioaren_geroa_nazioartean_kokatzen.htm
Gaur-gaurkoz, autogintzaren arloan mundu mailako motorra da Txina, eta horregatik jo zuen ezinbestekotzat han egotea. Munduko autoen %30 han ekoizten dira, eta merkatua etengabe hazi da azken hogei urteetan. «Iaz hazkunde hori gelditu egin zen, baina ekoizle nagusi izaten jarraitzen du». Basque Trade & Investment nazioartekotzeko agentziak Txinan duen bulegoko zuzendaria da Mikel Yang, eta herrialdean energia berriekin dabiltzan autoen egoeraren berri eman zuen. «Gas isuriak jaisteko konpromisoa hartu du Txinak dagoeneko, eta, horretarako, 2040rako automobilen %40k elektrikoak izan beharko dute». Horretarako laguntza ugari eskainiko ditu gobernuak, eta hortik ondorioztatu du eremu interesgarri bat zabalduko dela etorkizunean. «Automobil elektrikoen sektorea asko hedatuko da».

Horri gehitu behar zaio zazpi txinatarretik bakar batek duela automobila. «Europako mailara iristea da helburua; beraz, sekulako merkatua zabaltzen du horrek parez pare». Nazioartean hedatu nahi duen enpresa batek; beraz, ezinbestean joan beharko du Txinara, Iriondok berriz ere errepikatu zuenez. «Eskaera hain izango da handia, ekoizle mota guztientzako lekua egongo baita aurrerantzean».

Gaur-gaurkoz Araba, Bizkai eta Gipuzkoako automozio arloko hamabost enpresa daude Asiako potentzia ekonomikoan lanean, eta horiek 34 lantoki dituzte. Sektoreak 19.300 milioi euro fakturatu zituen joan den urtean, eta, azken hogei urteetan, hogei aldiz handitu du zenbateko hori. «Sektorearen hedatzea handia izan da, eta nazioartean are gehiago zabaldu daiteke; Txinan bertan, esaterako, ikusi beharko da klase ertaina nola haziko den datozen urteetan, eta hiri handietan zein zabalpen izango duten automobil elektrikoek». Horrek guztiak euskal enpresek han daukaten etorkizuna zehaztuko duela uste du Raquel Piñan Acicae automozio klusterreko nazioartekotzeko zuzendariak. Argi adierazi zuen, berak ere, sektoreko enpresek Txinara begiratu behar dutela.]]>
<![CDATA[Navaleko 36 behargin ekainaren 15ean hasiko dira Navantian lanean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2108/012/001/2019-05-01/navaleko_36_behargin_ekainaren_15ean_hasiko_dira_navantian_lanean.htm Wed, 01 May 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/2108/012/001/2019-05-01/navaleko_36_behargin_ekainaren_15ean_hasiko_dira_navantian_lanean.htm
Martxoaren hasieraz geroztik, kalean daude Navaleko 173 beharginak. Orduan iritsi zen epailearen ebazpena, baina ontziolako langile gehienek aukera zeukaten Navantia ontziola talde publikora joateko: 150ek, hain justu. Horiek guztiak Izar enpresa publikoko langileak baitziren 2006an Sestaoko ontziola pribatizatu zutenean, eta operazio hori egin zenean aukera hori eman baitzitzaien langileei: enpresa inoiz itxiko bazen, aukera izango zutela ontziola publiko batean lanean hasteko. Aukera hori badaukate langileek, baina betiere Euskal Herritik kanpo: Ferrol, Cadiz eta Cartagenako ontziolak, edo SEPIren bulego nagusiak, Madrilen.

Navaleko langileak behin kaleratu zituztenean, SEPIk galdera egin zien 150 beharginei ea non hasi nahi zuten lanean, eta zein epetan. Hiru hilabeteko epean edo geroago hasteko aukera zeukaten. 36 langile horiek aukeratu zuten hiru hilabeteko epean hastea beharrean. Gainerako langileek abenduaren 31ra arteko epea izango dute eskaera hori formalizatzeko.

Baina Sestaoko ontziola itxi zenean 173 langile kaleratu zituzten. Hau da, 23 behargin bermerik gabe geratu ziren, lekualdaketarako aukerarik gabe. Horientzako ontziola publikoren batean lekua bermatu nahi izan zuten atzo CCOOk eta UGTk SEPIrekin izandako bileran, baina ez zuten halakorik lortu. «Saiatuko direla esan digute, curriculumak bidaltzeko eta ahal dutena egingo dutela», azaldu zuen Txema Belon UGTko Navaleko arduradunak.

Ontziola berriz ere martxan jarriko balitz, bestalde, orain arteko beharginen itzulera bermatzeko eskatu zien sindikatuek, baina horretan ere ez zien ezer ziurtatu. «Kasu bakoitza aztertu beharko zela esan digute».

Maiatzaren Leheneko manifestazioekin bat egingo dute gaur Navaleko langileek. Zehazki, ESK, Steilas eta CGTk Bilbon deitutakoarekin.]]>
<![CDATA[ORBAINA ORDAIN GAZTEENTZAT]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1957/002/001/2019-04-28/orbaina_ordain_gazteentzat.htm Sun, 28 Apr 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1957/002/001/2019-04-28/orbaina_ordain_gazteentzat.htm
Hobekuntza hori badago nondik hasi. Gazteen prekarizazioaz hitz egitean prekarizazio prozesu ugari gurutzatzen baitira. Batetik, langabezia tasa dago. INEren arabera, Hego Euskal Herriko 16 eta 34 urte arteko gazteen %15,6 behar bila zebiltzan 2019ko lehen hiruhilekoan; baina 16 eta 25 urte arteko adin tartea soilik kontuan hartuz gero, %29,6 ziren langabeak. Langabezia tasa orokorra, ordea, %10 izan zen urte horretan. Egia da azken urteetan langabezia tasak behera egin duela gazteen artean -%46,9ra iritsi zen 2013an, 16-25 adin tartean-, baina gutxi aldatu dira lan merkatura sartu direnen baldintza kaskarrak.

Datuek hala diote, bederen. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 16 eta 29 urte arteko soldatapeko gazteen %57k aldi baterako kontratua zuten 2017an, krisia hasi zenean baino hamasei puntu gehiago. Gainera, kontratu horien %20k bakarrik zuten urtebete baino gehiagoko iraupena. Nafarroari dagokionez, beste horrenbeste: hamasei eta 34 urte arteko beharginen %44k zuten behin-behineko kontratu bat, eta horien iraupena lau hilabete eta urtebetekoa zen kasuen %31tan. Sinatutako kontratuen %17, gainera, lanaldi partzialekoak ziren Hego Euskal Herrian, krisia hasi zenean baino hiru puntu gehiago.




Gazteen soldatak, behera

Behin-behinekotasunaren eta lanaldi partzialen ondorioz, gazteen soldaten bilakaera negatiboa izan da azken urteetan. Nahiz eta soldatek, orokorrean, gora egin duten -%7,9 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 2008. eta 2015. urteen artean-, 25 urtetik beherakoen artean %21 apaldu ziren. 25 eta 34 urte artekoen artean %0,9 baizik ez ziren igo ordainak.

Antzekoak dira datuak Nafarroan: %6,5 igo ziren batez besteko soldatak, baina 25 urtetik beherakoenak %12,7 jaitsi ziren, eta %7,9, berriz, 25 eta 34 urtekoen artean.

Hori guztia zenbakietara eramanda, 2015ean, 25 urtetik beherako gazteen batez besteko soldata 895 eurokoa izan zen Hego Euskal Herrian; batez besteko soldata orokorra baino %53,5 urriagoa. 25 eta 34 urte artekoen kasuan, batez bestekoa 1.570 eurora igo zen, batez besteko soldata orokorretik 18,5 puntu behera.

Egoera horrek guztiak eragin zuzena dauka gazteen emantzipazioan: Hego Euskal Herriko batez besteko emantzipazio adina 30 urteren bueltan kokatu zen 2017an, baina 20-24 urte arteko gazteen %56,6k gurasoen etxetik kanpo bizi nahi zuten. Hau da, nahi izan arren ere, ezin izan zuten gurasoen etxetik kanpora joan. Europako Batasuneko batez besteko emantzipazio adina 26 urteren inguruan dago.

Gaztetasuna luzatzen?

Datu horiek guztiak ikusita, agerian geratzen da zauria bizia dela, eta etorkizunean orbaina utz dezakeela. Krisialdiak gogorren jo duen sektoreetako bat baita gazteena, datuek agerian uzten dutenez. Baina egoera hori askotan errepikatu ohi den zerbait dela dio Elsa Santamaria soziologia doktoreak: «Azken krisialdian gazteen datuak ezin okerragoak izan dira, baina kontuan hartu behar da, era berean, gazteak beti egoera okerragoan egon izan direla: laneratzeko zailtasunak izan ohi dituzte, eta lan baldintza prekarioak dauzkate. Krisi ekonomikoek historikoki egoera horiek are gehiago kaskartu izan dituzte». Horregatik, askotan prekarizazio prozesuak naturalizatu egiten direla dio, batez ere gazteen kasuan. «Baina ez da normala, eta ez dauka zertan horrela izan».

Lan baldintzak kaskartzeak emantzipazioan izan du eragina, eta horrek, era berean, baita jaiotza tasaren jaitsieran ere. «Bizi, osasun eta ongizate duin onargarri bati eragin dio», Santamariaren hitzetan. Horrek guztiak ondorioak dakartza, baita gaztetasunetik heldu arora igarotzeko prozesura ere. Duela zenbait urte, trantsizio hori hainbat faktorek zehazten zuten: autonomia pertsonalak, emantzipazioak eta enplegu egonkor batek. Baina oraingo testuinguruan trantsizioa atzeratzen ari dela diote hainbat soziologok; hau da, gaztetasunetik heldu arora eman beharreko pausoa luzatzen ari da. Ondorioz, egoera prekario asko heldu arora iristen ari dira.

Garridok ideia horri heldu dio, baina ez dago ados gaztetasuna luzatzen ari dela diotenekin: «Luzatzen ari dena ez da gaztetasuna, prekaritatea baizik; iraganean prekaritateak 25-30 urte artera arte irauten zuen, eta orain 36 edo 40 urteraino luzatzen ari da. Horrek ez du esan nahi gaztetasuna luzatzen ari denik, baizik eta prekaritateak helduaroan dauden pertsonei ere eragiten diela».

Maialen Olabe Euskadiko Gazteria Kontseiluko presidenteak bat egin du ikuspegi horrekin, eta galdera egin du: «Arazoa konpontzen ez bada, gazte izango al gara baita 50 urterekin ere?». Uste du gaur egun gazteek prekaritatea bermatuta daukatela. «Badirudi ohikoa dela gazte izanda lan prekario bat izatea».

Puntu horretan ezartzen du berak gazteek bizi duten egoeraren abiapuntua: lan baldintzetan. Zehatzago esanda, beka eta praktika kontratuetan ikusten du berak prekarizazio prozesu horien abiapuntua. «Ikasketak amaitzen ditugunean eskaintzen dizkiguten lanpostu gehienak beka eta praktika arlokoak izaten dira; horiek ondo daude ikasketa prozesuko azken pauso moduan, baina ez laneratzeko lehen pauso gisa. Enpresa askok kontratu horiek baliatzen dituzte lanpostuak betetzeko». Eta, haren ustez, kontratu mota horiek behar baino gehiago erabiltzen dira. Horregatik, ikuskaritza zorrotzagoa eskatu die erakundeei.

Enplegu berrien atzerakada

Gazteen egungo egoera aldatuko baldin bada, lan merkatua hobetuta hasi beharko da, Santamariaren hitzetan: «Egoera honetara iritsi baldin bagara, enpleguaren eremua kaskartu delako iritsi gara; soldatak jaitsi dira, eta lan baldintzak okertu. Gizarte gisa hori gerta zedin onartu dugu, eta orain kontrako bidean egin beharko dugu lan». Baina gaur-gaurkoz ez da halako ezer gertatzen ari. Areago, esan daiteke zenbait arlotan egoerak okerrera egin duela. Glovo, Deliveroo eta Uberren moduko plataforma digitaletan sortzen ari diren lanpostuak dira horien lekuko.

«Hasiera batean elkarlanean oinarritzen ziren plataformak ziren, baina gaur egun ezkutuko lanpostuak sortzen dituzte, bertan lan egiten duten asko autonomo faltsuak dira, eta onartezinak diren lan baldintzak dituzte». Garridok arriskutsutzat jo du lanpostu digital horiek ugaritzea, egungo gazteen egoera kaskarraz baliatzen direlako. «Lan baldintza duinak lortzeko itxaropen gutxi duten gazteez baliatzen dira, euren egoera are gehiago prekarizatuz». Eta arlo horretan paradoxa bat ikusten du egungo gazteen artean: «Krisi aurretik mileuristei buruz hitz egiten zenean, arazo gisa hartzen zen haien egoera, baina gaur egun askorentzat egoera desiratu bat bihurtu da». Uste du arriskutsua dela jende askorentzat desiragarria izatea prekaritate egoera egonkor bat.

Plataforma horien bidez, ordea, bide horretan sakontzen da, eta langileen baldintzak «hondatzeko» lan egiten dutela dio Santamariak. «Lanaren Nazioarteko Erakundeak dagoeneko esana du lan txikietan oinarritzen diren plataforma horiekin XIX. mendeko lan moldeetara itzul gaitezkeela; salatu du etorkizunean eguneko soldata jasotzen duten langile digitalak sortu ahal direla». Horrek guztiak orain arteko ongizate sistema guztia hankaz gora jarriko lukeela ohartarazi du Garridok: «Prekarizazio sistemak jarraitzen badu, eragina izango du pentsio sisteman. Orain arte lortutako gizarte ituna gal dezakegu, eta hori arriskutsua izan daiteke hurrengo belaunaldientzat».

Baina oraingo belaunaldiak dagoeneko baditu nahiko zauri, eta Garridori ez zaio zaila egiten aurreikustea orbaina utziko duela etorkizunean. Orbain hori ahalik eta txikiena izan dadin, plataforma digital horien bidez sortzen diren lanpostuak arautu daitezela eskatu du: «Sinetsi behar dute lor dezaketela lan duin bat». Horrekin batera, laneratze sistema «eraginkor bat» eskatu die erakunde publikoei, lan baldintza on batzuk lortuz gero hasiko baitira gazteak prekarizazio egoerak gainditzen -emantzipazioarena eta jaiotza tasarena, kasurako- eta bizi baldintza duinagoak izaten. «Erabakiak ahal bezain azkarren hartu behar dira».]]>
<![CDATA[Ikasketak eta laneratzea: katebegi trabatuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1981/006/001/2019-04-28/ikasketak_eta_laneratzea_katebegi_trabatuak.htm Sun, 28 Apr 2019 00:00:00 +0200 Lander Muñagorri Garmendia https://www.berria.eus/paperekoa/1981/006/001/2019-04-28/ikasketak_eta_laneratzea_katebegi_trabatuak.htm
Ezin da gauza bera esan, ordea, ikasketak kalitatezko lanpostu egonkor batekin lotzen dituen baieztapenari buruz. Hego Euskal Herrian ikasketa eta jardun profesionalaren artean harreman estua dago, formakuntza amaitu eta hiru urtera gazteen %85ek ikasitakoaren araberako lanpostua lortzen baitute. Baina bertako baldintzak ez dira agindu zaizkienak bezalakoak izan. Behin-behineko kontratuen igoerak eta gazteen soldaten jaitsierak agerian uzten dute errealitatea kontrako norabidean doala. Imanol Esnaola Gaindegiako koordinatzaileak hala baieztatu du: «Prekaritatea instituzionalizatu egin da, eta hedadura txikiko fenomenoa zena lan merkatuaren osagai garrantzitsua bihurtu da». Eta gaineratu du hastapeneko lan esperientzietako baldintza eskasak aldi baterako izateari utzi diotela, eta belaunaldi gazteentzat iraunkor bihurtu direla.

Lan baldintza horien eraginez, gazte askok ikasten jarraitzen dute, eta ondoren beteko dituzten lanpostuek eskatzen dutena baino kalifikazio handiagoa lortzen dute. Asempleo aldi baterako enpresen patronalak 2018ko datuak bildu ditu, eta, horien arabera, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako biztanle okupatuen %59,4k euren lanpostuan behar duten baino kalifikazio handiagoa daukate, eta Nafarroan, %55ek. Txosten horren arabera, aldi baterako kontratua duten langileen artean dago gainkalifikazio tasa handiena.

Gaiaren inguruan kezka azaldu zuen Laboral Kutxak 2015ean. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako lan merkatuari buruz argitaratu zuen txosten batean gehiegizko kualifikazioaren auziari buruzko gogoeta egin zuen, eta arazo bihurtu daitekeela azaldu: «EAE ez da gauza izan goi kalifikazioko biztanleria xurgatzeko behar adina enplegu sortzeko, eta gehiegizko kalifikazioaren indizeak gero eta handiagoak dira». Eta arazo hori are larriagoa da prestakuntza handia duten pertsonen artean. «Prestatzen jarraitzen dute, bereziki unibertsitate mailako gazteek; lan merkaturako sarrera atzeratzen dute aukeren urritasuna dela eta». Horregatik, pentsa liteke bi eragile egon daitezkeela gehiegizko kalifikazio horren atzean: gazteen lan baldintza prekarioak batetik, eta laneratzerako zailtasuna bestetik.

Baina laneratzeari buruz datuek bestelakoa diote. Gaur-gaurkoz, goi mailako ikasketek baitaukate laneratzeko tasarik handiena. EHUko datuen arabera, 2017an ikasketak amaitu zituztenen %83,5ek topatu zuten beharra, eta Lanbide Heziketako goi mailako ikasketei dagokienez Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan %86ko laneratze tasa zegoen iaz. Nafarroan ere antzera: ikasleen %83k lortu zuten lana ikasketak amaitu zituenean. Ondorioztatu daiteke, beraz, gazteen gehiegizko kalifikazioaren erroa lotuago dagoela lan merkatuan topatzen dituzten baldintza kaskarrekin.

Espezializazio handiagoa

Paradoxikoa ere bada, ordea, gazteen gainkalifikazioa handia den aldi berean patronaleko arduradunek esatea ez dutela topatzen behar bezalako langile kualifikaturik. 2015. urte inguruan krisi ekonomikoa atzean geratzen hasi zen, eta lanpostu berriak sortuko zirela aurreikusten hasi zirenean esan zuten hori lehenengoz. Gaur, oraindik ere, gogora ekartzen dute hutsune hori badagoela. Esnaolaren arabera, halako adierazpenak ezin dira onartu: «Gazte tituludunek eskaini zaiena ikasi dute; horren arabera kontratatu zituzten, eta horren arabera kaleratu ekonomia okertu zenean; orain bide berriak urratu behar badira, denok onartu behar genuke horretara egokitzea».

Baina errealitatea hori da, eta Julen Elgeta Heteleko presidenteak hala onartu du. Lanbide Heziketako itunpeko ikastetxeen sarea kudeatzen du, eta egunerokoan ikusten du hori: «Gertatu izan da lan eskaera batzuk erantzun gabe geratu izana; paradoxa bat dirudi, baina ez dira eskaintzen diren lanpostu denak betetzen». Sara de la Rica EHUko katedradunak ere ikusten du hutsune hori agertzen ari dela: «Krisi garaian enpresa askok digitalizazioan sakonduz egin dute aurrera, eta, horietarako, langile profil digitalizatuak eta teknikoak behar dituzte orain; egia da aldaketa hau oso azkar etorri dela, eta, horregatik, kosta egiten da hutsune horiek betetzea».

Hutsune hori betetzea ez dagokie goi mailako titulazioa eskaintzen duten zentroei bakarrik. Hala dio, bederen, De la Ricak: «Egia da lan merkatua oso aldakorra dela, eta gaur balio duenak hemendik bost urtera ez duela balioko; horregatik, ezinbestekoa da formakuntza eskaintza enpresek behar izango duten profilera egokitzea». Hau da, unibertsitatean edo lanbide heziketan abiatutako heziketa enpresan bertan egokitu eta amaitu beharko litzatekeela dio. Hezkuntza dualaren gisako sistema bat zabaltzea eskatzen du, hain justu.

Ikasketa prozesua bi eremutan egiten du ikasleak hezkuntza dualean: ikastetxean ikasiz eta enpresan lan eginez. Elgetak ikasketa sistema hori defendatu du, lanbide heziketan duen arrakasta azpimarratuz. Eta ez da gutxiagorako, hezkuntza mota horretan ikasketak egin dituztenen %96k topatu baitzuten lana joan den ikasturtean, Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren datuen arabera. «Ekainean zortzigarren promozioa eskainiko dugu, eta urtero hazi da ikasle kopurua; oraintxe bertan ez dago laneratze tasa hobea duen sistemarik». Esnaolak ere ikasketa prozesu hori defendatu du: «Laneratze prozesu eraginkorrak behar ditugu». Eta ildo horretan, Euskal Herriko ekonomiarako hobekien egokitutako hezkuntza sistema dela azaldu du. Haren esanetan, «bizitza sozialaren alderdi askok behar lukete ibilbide duala».

Industria berrirako egokitu

Enpresek duten beharretara egokitzeko prozesu horretan, lanbide heziketa 4.0 industriara egokitzen ari da. Hala ere, trabak ere badituztela dio Elgetak: «Ildo horretan multinazionalak daude batez ere; enpresa txikiagoak ez horrenbeste; ikastetxeak ondo bideratuta daude, baina erantzuna denei eman behar zaie, eta hemen enpresa txikiz inguratuta gaude». Dena dela, gazteen egungo prestakuntza eta etorkizuneko lanbideak uztartuko badira, «kultura digitalean» murgiltzeko prest egon behar dela dio Esnaolak. «Hori ez da mugatzen 4.0 industriara; gaur-gaurkoz formakuntza digitala gutxiengo industrial bati oso bideratuta dago, baina herri egitasmo bihurtu ezean ezinezkoa da hezkuntza mailan hurrengo urratsa prestatzea». Urrats hori eginda, akaso, ikasketen eta lan munduaren arteko arrakala txikituko litzateke.]]>