<![CDATA[Maddi Ane Txoperena Iribarren | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 18 Apr 2019 15:27:55 +0200 hourly 1 <![CDATA[Maddi Ane Txoperena Iribarren | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Pertsonak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-04-17/pertsonak.htm Wed, 17 Apr 2019 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-04-17/pertsonak.htm
Bizi garen erritmoan ez da erraza hori martxan jartzea. Eta ideiaren garrantzia barneratua badugu ere, guk ere baditugu kontraerranak: egiten ditugu akatsak, hanka sartzeak... Baina eskerrak ahulak garen; eta hala garela onartzen dugun.

Frantsesez bada erraera bat, dioena zuhaitzek basoa ikustea eragozten dutela. Detaile batean erreparatzeak osotasuna ikustea oztopatzen duela, alegia. Bada, nago kasu honetan ez ote den aurkakoa. Mugimenduari modu abstraktuan begiratzeak ez ote digun galarazten bere baitan duena ikustea: pertsonak, alegia. Zuhaitz bakarrari so egiteak oihanaren osotasuna lausotu bailezake, baina zuhaitzik gabe ez baita basorik.

Eta mugimenduak eta horien arteko tirabirak ezin baitira ongi ulertu horietan dauden pertsonetan erreparatu gabe. Talkak ideien artekoak izan arren, pertsonetan gorpuzten baitira, eta horietan hartzen baitute forma. Minak, frustrazioak, pozak, ilusioak... pertsonek sentitu eta bizi dituzte. Eta hori kontuan hartu ezean, zaila izanen zaigu gertatzen dena ulertzea.

Baina kasu: hau ez da indibidualtasunaren apologia bat. Zaintza ez baita ardurak ahantzi eta norbere zilborrari so nahieran ibiltzea. Zaintza inguruko pertsonengan arreta jartzea da, eta elkarrekin eraikitzen ari garen proiektua elikatu eta mimatzea, lanak denen artean banatuta. Zaintza da Gazte Topagune bat auzolanean muntatzea, laguntzaileei otordu goxoak eskainita; baita lanez gainezka dabiltzanei tarteka irribarre bat; besarkadak. Herri hau pertsonok eginen baitugu, edo ez baitugu eginen.]]>
<![CDATA[Ilusioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2019-04-10/ilusioa.htm Wed, 10 Apr 2019 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2019-04-10/ilusioa.htm
Heldu denean zoro zoragarri sentiarazten gaitu, goizeko ordu txikitan, mendi punta batean, lekukoa noiz iritsiko zain, hainbeste kritikatu dugun abestia kantari hasten garenean; edo elkar besarkatzen. Sekula ordu erdi baino gehiago laster egin ez dugunoi ordubete irauteko indarra ematen digu, ia orkatilak bihurritzeraino. Eta aurretik edo ondoren zoramena bestaz luzaraztentrago guziak, AEKren alde.

Badu zerbait Korrikak, Euskal Herri eder bezain gorrotagarri honetan deus gutik lortzen duena. Elkartzen gaitu alderdi eta mugimendu ezberdinetako kideak —gazte mugimendu eta parlamentuetan elkarri mokoka gabiltzanak—; uztartzen borrokak. Batzen gaitu euskaldunak eta euskaraz ia deus ez dakitenak, edo jakin bai, baina guti egiten dutenak. Sentiarazten gaitu, gaur egun deus gutik bezala, zazpi lurraldeko Euskal Herri baten parte. Eta biziarazten gaitu; piztuz, euskaldun ezkorron artean garesti dagoena: ilusioa. Hamar egunez makila zati bat bi hankaren gainean gelditu gabe mugiarazteko gai bagara, pentsa zenbat gauza egiteko gai izanen ginatekeen —eta nahi badugu, garen— egunerokoan ilusio berarekin bizita.]]>
<![CDATA[Google Maps]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2019-04-03/google_maps.htm Wed, 03 Apr 2019 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2019-04-03/google_maps.htm
Segidan ohartu nintzen ez zela aukerarik onena izan. Kale ilun batetik eraman ninduen, argi gutxikoa, eta ostatu gehienak itxita zeuzkana. Jende gutxi zebilen kalean, eta arraro xamar begiratzen ninduten gurutzatzen nituen apurrek. Kale erdiko etxe handi batean, pankarta bat zintzilik: «British and proud». Hori ez zen niretzako moduko lekua.

Abiadura bizian abiatu nintzen, ikaratuta, eta bizitzako 25 minuturik luzeenak egin zitzaizkidan aterpetxerainokoak. Ez nintzen berriro kalera atera eta Guinnes bat edateko moduan; ez behintzat hurrengo egunera arte.

Biharamunean egin nuen tour politikoan argitu zidaten non eman nituen Ipar Irlandako hiriburuko nire lehen pausoak. Non eta Sandy Row-en; zer eta mugimendu orangistaren —alegia, protestante unionista kontserbadoreenen gotorlekuan—. Eta egun-argiz berriro pasatuta ikusi nituen are beldur handiagoa eman zidaten sinboloak: urdin-zuri-gorri koloreak faroletan, britainiarren aldeko horma-irudiak nonahi... Horren berri ez zidan emana Google Mapsek.

Tresna erabilgarria baita hura gabe inora ez goazen hori, baina arriskuak ere baititu gailuan sobera erreparatzeak. Ez baititu markatzen puntu beltzak, eta intuizioei kasu egitea oztopatzen baitigu maiz hari lotuegi ibiltzeak —zein ez da bidez nahasi autoan sakelakoari begira joateagatik?—. Geroztik nahiago izaten dut, badaezpada, abiatu aitzin inori galdetu.]]>
<![CDATA[Bertso familia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2019-03-27/bertso_familia.htm Wed, 27 Mar 2019 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2019-03-27/bertso_familia.htm
Kontua da handitu garela, baina bertso familiak hor segitzen duela. Eta horren erakusle da larunbatean —batzuentzat igande goizaldean— bukatu zen Nafarroako bertso txapelketa. Lehia baita, eta baitute bertsolariek hein bat lehiakorretik, baina plazera ematen baitu ikusteak elkarrekin ofizioa kantatu ondotik elkarri bizkarrean jotzen, elkar besarkatu eta zoriontzen saioaren bukaeran, elkarrekin afaltzen eta besta egiten, guziak ahizpa, arreba eta anai —nahiz anitzek aurten nabarmendu gisan, tamalez oholtzan anaiegi—.

Batzuek arrazoiz erranen dutenez, friki kuadrilla bat ere bagara, baina garrantzitsua da bertsolaritzaren bueltan sortzen den komunitatea. Bertsolariak anitz baitu bakarkako lanetik —eta hori ere aitortu behar zaio—, baina nekez eginen bailuke aitzina, edo ez behintzat hain gustura, bertso familiarik gabe.]]>
<![CDATA[Gazteak, zaharrak, aldaketak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-03-20/gazteak_zaharrak_aldaketak.htm Wed, 20 Mar 2019 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-03-20/gazteak_zaharrak_aldaketak.htm
Adinarena da alde bat, bistan da. Baina nik uste harago doala diferentzia: aldaketa teknologiko batzuetan eta horiek dakartzaten bertzelako eraldaketetan dagoela gakoa. Gezurra badirudi ere, gailu batek gizartea erabat aldatu baitezake. Ferrokarrilak industria ekarri zuen, arropa-garbigailuak emakumeentzako denbora eta independentzia gehiago, telebistak etxeko harremanen aldaketa… Internetek, ordea, mundua ikusi eta bizitzeko modu oso bat aldatu duela erranen nuke. Eta oraindik aldatzen ari da.

Kontua da ni ere Interneten arokoa naizela, eta erabiltzen dudala egunero, baina millennial-ok badugula ezberdintasun bat: ia ahaztu zaigula dirudien arren, bizi izan ginen txikitan telefono mugikorrik gabe (etxeko telefonora deitzen genien lagunei, edo haien bila joaten ginen tinbre-joka); lehendabiziko telefono mugikorretan SMSak idazten genituen karaktereak neurtuta eta irriz-negarrez ari diren aurpegitxorik gabe; entziklopedia eta hiztegi fisikoetan begiratzen genituen eskolako zalantzak; Internet mugatua zen etxean eta norbaitek aldi berean telefonoz deituz gero zarata ateratzen zuen.

Horiek guziak prehistoria iruditzen zaizkio 16 urte dituen nire anaiari. Nik 24 ditut, baina bizi izan nituen. Eta aldaketa handia dago hor: berrikuntzetara ohitu naizen arren ezagutu izan ditudala XX. mendearen azkeneko arrastoak. Ongi ikertu beharko litzateke hau guzia, baina batzuetan iruditzen zait ez ote dagoen nire gurasoengandik niganako bezainbertzeko aldea nire eta gazte hauen artean.]]>
<![CDATA[Gizonei*]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2055/022/002/2019-03-13/gizonei.htm Wed, 13 Mar 2019 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/2055/022/002/2019-03-13/gizonei.htm
Badira indar horri oztopoak jartzen dizkiotenak beti, eta grebaren bezperatan eta bitartean leku ugaritan entzun genituen gizonezkoei buruzko iruzkin aspertuak —niri ere traba egin didatenez—, nik ere egin ditudanak: ez gaituztela ulertzen, kexu direla, egun bakarragatik bada ere ez dutela atzera urratsik egin nahi. Eta hala da.

Baina, gaurkoan, baliatu nahiko nuke eskerrak emateko eredu txarra ematen duten gizon horietatik guztietatik urrun, isilean, greba hau aurrera ateratzen lagundu diguten asteriskodun gizon* guztiei: ahotsik altxatu gabe galdetu digutenei greba egunean haiek zer egitea nahi genuen, prestatu digutenei gosaria, bazkaria eta afaria horiek antolarazteko esfortzu bikoitzik eskatu gabe, mobilizazioetan azken lerroan jarri direnei deus erran eta oihukatu gabe, sare sozialetan txiorik idatzi ez dutenei, poztu eta alaitu direnei Martxoaren 8aren arrakasta ikusita beste behin ere, txalotu gaituztenei egindako lanagatik, eta martxoaren 9a ere errazagoa egin digutenei. Protagonismorik behar ez zenuten arren, mila esker, sukaldeko lana isilean eta umil egiteagatik, eta horregatik meriturik ez eskatzeagatik. Euskal Herri feminista bat denon artean eraikiko badugu horrelako gizonekin* izango baita; edo, bestela, ez baita izango.]]>
<![CDATA[Zortzi arrazoi]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-03-06/zortzi_arrazoi.htm Wed, 06 Mar 2019 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-03-06/zortzi_arrazoi.htm
Etzi, ez naiz joanen klasera, hezkuntzaren bidez transmititzen dizkiguten balio matxistak agerian jartzeko; eta irakasle zein ikastetxe ustez aurreratuenetan ere, historia liburuetan oraindik ere gutxiegi agertzen direlako emakumeak, agertzekotan.

Etzi, ez naiz lanera joanen, emakumeen eta gizonen arteko lan banaketa sexista salatzeko, soldata arrakalak badirauelako, eta emakume langile gazteok pairatzen dugun prekaritate amaigabeari ateak ixteko.

Etzi, ez dut erosketarik eginen, ez autorik erabiliko, ez telefono mugikorrik, kontsumo gizartean oinarrituriko sistema kapitalistak emakume, langile eta herrialdeen zapalkuntzan oinarritzen baitu haren diru pilaketa.

Etzi, amantala bat eskegiko dut balkoian, zaintza lanak nagusiki emakumeok egiten ditugula erakutsi eta balioan jartzeko. Ez dut ez bazkaririk prestatuko ez etxerik garbituko, konturatzen ez naizen arren nik ere egiten ditudalako gizartean baliorik ez duten lanak.

Etzi, bertze emakume ugarirekin batera lehen lerroan egonen naiz, emakumeon ahotsa entzunarazteko espazio ez-mistoen beharra erakusteko; elkarrekin borrokatu, gozatu eta ahalduntzeko.

Etzi, oihu eginen dut ozen, nire amatxik ez zeuzkan eskubideak gal ez ditzadan, paperean daudenak bete daitezen, eta gehiago lor ditzagula aldarrikatzeko.

Etzi, Euskal Herriko mugimendu feministak antolaturiko deialdietan hartuko dut parte, Euskal Herri aske bat feminismotik ere eraikitzen delako, egunez egun.

Arrazoi hauek eta bertze hainbat aipa nitzakeen; bertze hainbertze izanen ditu gutako bakoitzak. Kalean ikusiko dugu elkar.]]>
<![CDATA[Dependentziak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-02-27/dependentziak.htm Wed, 27 Feb 2019 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-02-27/dependentziak.htm
Donapaleuko libertimendutik heldu ginen, egun-pasa zoragarria egin ondotik autoan kantari, eta telefono mugikorrik gabe pasatua nuen eguna, ustez etxean ahantzia nuelako. Egunean zehar sumatu nuen jada haren falta: argazkiren bat ateratzeko, Amikuzeko inauterietan zeinen ongi pasatzen ari ginen komunikatzeko lagunei... Baina bueltarakoan etxean ez zegoela ohartuta, mundua erori zitzaidan; istant batez aldatu zitzaidan aurpegia. Ez bainengoen bakarrik telefonorik gabe: bat-batean eta aldi berean galduak nituen iratzargailua, nire kontaktu guzien zerrenda, distantzian nahiz hurbil dauden lagunekin hitz egiteko bidea, lanerako tresna, doako wifirik ezean Interneta ematen didana, musika jartzeko bozgorailua, linterna... Behar dudan guzia gailu bakar batean; eta haren beharraz larrituta, kezkatu egin nintzen.

Zorionez (?) aurkitu dut; autoan zegoela ez ginen ohartu, eta 30 bat ordu baino ez ditut pasatu gailua gabe. Eta, bistan da, ez zait mundurik erori: ostatura joan eta han zeuden lagunak, afaltzeko plana ere egin nuen horietako batekin, wifia lortu nuen Twitter bidez abisuak emateko, jarri dut goizean irratiarekin iratzargailua, joan naiz klasera eta lanera arazorik gabe... Autoan, are, seguruago joan naiz: ez dudalako izan pantailari begiratzeko eta audiorik bidaltzeko tentaldirik. Alegia: duela ez hainbertze mundu guzia bizi zen bezala ibili naiz, eta kito.

Eman dit, ordea, zer pentsatua tarte laburrak: nolako dependentzia dugun, eta zenbateraino eraldatzen dituen harremanak eta pertsonak; abstinentzia sentitzeraino.]]>
<![CDATA[Déjà-vu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-02-20/dj_vu.htm Wed, 20 Feb 2019 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-02-20/dj_vu.htm
Baina ezin uka asperdura pixka bat ere sortzen didala, iruditzen baitzait komunikabideek erraten didaten guzia jada entzun dudala noizbait. Inork azaldu ez bazidan ere, banekielako epaiketa akusatuentzako bermerik gabe hasiko zela, epaileak ez zirela inpartzial izanen, auzi saioak zirku mediatiko erraldoi baino ez zirela bilakatuko, ez zietela utziko euren hizkuntzan mintzatzen, epaile eta fiskalak lotsarik gabe arituko zirela gezurretan. Eta asperdurak baino, etsiak jotzen nau konturatzen naizenean esperantza gutxi dudala Espainiako Auzitegi Gorenak emanen duen epaian. 25 ez badira 18 edo 11, badakidalako pagaburuak behar dituela Espainiako batasunak, eta ederki ordainduko dutela haien ausardia batzuek, tamalez.

Bitartean, anestesiak jota gu, ez zaizkigulako arrotz ez epaiketa politikoak, ez kondena luzeak, ez justiziarik gabeko epaiketak... Eta zerbait txarra baldin badu anestesiak, lozorrora eramaten gaituela da, medikuak ala dosiaren efektuak erabaki arte noiz iratzarriko, ametsez oroitu gabe akaso; ez bada bizitakoaren errepikapena ikusteak sentsazio bitxi bat sorrarazten digula, apika deserosoa, déjà-vu batean bezala.]]>
<![CDATA[Ertzain]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/023/002/2019-02-13/ertzain.htm Wed, 13 Feb 2019 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/023/002/2019-02-13/ertzain.htm
Soldata eta egonkortasunarena egia izanen den ez dakit, baina nire neurria behintzat ez diot inondik ikusi deialdiari. Gutxiago zerbitzu hurbila, ez bada soilik borrekiko distantziaz, eta lan eginkizun interesgarriak, niretzat behintzat, ez dira. Azkenaldian ikusi izan baititut, bertzeak bertze, gazteleraz egitera behartzen lagun bati, eta euskaraz egiteagatik gaizki erantzun eta 600 euroko isuna jartzen —baita horren berri eman zuen kazetari bati ere—. Ikusi izan baititut eraso sexista baten salaketa jartzeko unean emakumeen hitza zalantzan jartzen. Eta azken aste honetan, Madrilen aginduak betez, gure lagunen etxeko ateak goizeko lehen orduetan ostikoz botatzen, oraindik argi ez dakigun arrazoi batengatik espetxera eramateko. Ahantzi gabe duela ez hainbeste torturatu ere egin dutela (1982tik 2014ra 336 kasu, Eusko Jaurlaritzak berak agindutako ikerketaren arabera), eta Iñigo Cabacasek haiengandik jaso zuela heriotzaraino eraman zuen buruko kolpea.

Zaintzaren (eta herriaren) ulerkera ezberdina izango dugu agian, baina askorik ez da gogoetatu behar ondorioztatzeko herriaren zaintzan behintzat ez dabiltzala. Eta miseria gorrian egonik ere, ez dela gazteontzako neurrirako lanbide bat.]]>
<![CDATA[Lan munduratzea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-02-06/lan_munduratzea.htm Wed, 06 Feb 2019 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-02-06/lan_munduratzea.htm Hezkuntzatik lan arlora igarotzeko beka izena zuen programak, eta, berez, enpresa edo elkarteentzat ez dago batere gaizki: hiru hilabetez lanean edukitzea gazte bat, prestakuntza jaso berria eta lanerako gogotsu dagoena. Horren truke 1.500 euro jartzen ditu EHUk, ikasketak bukatu berriak dituen langileari emateko; trukean, enpresak edo elkarteak ez du deus jarri behar: gaztea harekin izan dela aitortu eta bukaeran balorazio bat egin, bertzerik ez.

Ikasketak bukatuak dituzten lagun ugari izan ditut udazkenean horrela lanean. Eta anitzek erranen dute zorte ikaragarria dela. Halaxe saltzen baitu EHUk ere: ikasketetatik lan mundura jauzi egiteko trantsizio gisa. Kontua da, bistan denez, hutsune batzuk badituela: hasteko eta behin, bekaren bukaeran jaso behar zuten langileek dirua, hiru hilabetez deus kobratu gabe ibili ondotik —negoziatuta azkenean lortu dute batzuek bi epetan jasotzea, behintzat—. Eta kobratuta ere, hilean 500 euro ez dira pagotxa. Kotizatuko ote zuten zer edo zer Gizarte Segurantzan? Enpresari zer kostu ekarri diote, eta zer onura? Eta zer berme dauzka langile horrek lan munduan jarraitzeko, lantoki horretan? Erraza da asmatzen.

Tamalez, ikasketetatik lan mundurako trantsizio hori jasaten dugu gazte gehienok egun: enpresak ohitu egin dira praktiketako kontratuak egitera, lan esku merkea lortzen dutelako horri esker. Eta gazteok ere ohitu egin gara ia saihetsezina zaigun prekaritatera, lana edukitzea bera zortea dela pentsatzeraino, baldintza negargarrietan izan arren. Eta hori guztia, tartean, instituzio publikoek babestuta.]]>
<![CDATA[Zatiketak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2019-01-30/zatiketak.htm Wed, 30 Jan 2019 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2019-01-30/zatiketak.htm
Aste bakarra pasatu dut Irlandan, eta halakoa da atzeman ditudanen ikuspegia: seguruenik tipikoa, segur mugatua. Antzeman ditut begi hutsez, ordea, herri baten zati bat independente izateak eta beste bat independente ez izateak dakartzan kalteak.

Galwayn eta Dublinen egun batzuk pasatuta, ez nintzen ohartu ere noiz zeharkatu nuen Ipar Irlandaranzko muga: nire begietara deus ez zen ezberdina. Segituan ohartarazi zidan telefono mugikorrak, baina: «Ongi etorri Erresuma Batura!». Eta euroak erabili beharrean liberak erabili behar izateak. Eta bandera ingelesak ikusteak edozein kale izkinatan. Eta gaelikoz idatzitako afixarik ez ia. Eta pentsatu behar izateak bi aldiz zer erantzun nongoa ote naizen galderari: hemen ongi hartuko ote dute euskalduna naizela erratea?

Gurean bezala, bunkerrak ere badaude hemen, bistan da: Belfasteko Falls Roaden barrena nahi adina bandera irlandar, horma-irudi eta taberna atsegin aurki daitezke. Baina baita ondoko auzotik banantzeko pareta handiak ere. Eta ondoko karrikan, kontrakoa.

Begirada arinean, zalantzarik ez da: hemengo hizkuntzaren zailtasunak gorabehera, estatu bat izateak zenbat lagun dezakeen norbere kulturaren garapenean. Eta kontrakoak zein zailtasun duen; zatiketak.

Brexit-aren negoziazioetan eztabaidagaietako bat da zer gertatuko den Irlanda askearen eta menperatuaren arteko mugan Erresuma Batua Europatik ateratzen bada. Soldaduak eta muga gogorra nahi dituzte unionistek, brexit-a ez dadin izan Irlanda batzeko aitzakia. Gaitz erdi hala izanen balitz.]]>
<![CDATA[Korrika]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2019-01-23/korrika.htm Wed, 23 Jan 2019 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2019-01-23/korrika.htm
Azkenaldian indarra hartzen ari da komunikabideetan sexu erasoen gaia, eta, batzuetan, zalantza izaten dut egokia ote den horien berri hain zabal eta luze ematea. Eta hedabide batzuek egiten dutenez, gainera, sentsazionalismoz beterik eta gaizki. Zalantza sortzen zait, informatzea berez ongi dagoelako; izan behar dugulako erasoen berri; eta ez litzatekeelako egokia Frantziako komunikabideek bezala arazoa estaltzea. Baina nahigabe burura etortzen baitzait beti ni izan naitekeela hurrengoa; edozein emakume izan daitekeelako, eta ez gure iruditeriako andre sumiso eta buruarin hori.

Zalantza sortzen zait, hain justu, funtzio hori betetzen dutelako erasoek: emakumeon bizitzetan beldurra eragitea. Beldurrez korrika egitera joan baino anitzek nahiago izanen dutelako korrika egitera ez atera, bertzerik gabe. Edo, nik bezala, neguko arratsalde ilunetan ohiko ibilbidea aldatu, eta soilik herri barrenetik eginen dutelako laster. Edo gauez ez direlako bestara aterako, edo ez behinik behin bakarrik bueltatuko etxera; edo egitekotan, ez lasai. Eta ondorioz, emakumeon bizitzak eta sexualitatea kontrolpean edukiko dituztelako, menpean.

Horregatik segitzen dut bakarrik korrika egiten; zerbait gertatzekotan agian ezinen dudalako ekidin, baina nahiago baitut beldurrez korrika egin beldurragatik laster egiteari utzi baino.]]>
<![CDATA[Ordu txikitan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-01-16/ordu_txikitan.htm Wed, 16 Jan 2019 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-01-16/ordu_txikitan.htm
Gaztetxea ixtea nahikoa ez, eta Iruñeko Alde Zaharra setiatuta eduki dute azken egunotan, gerla egoera bat balitz bezala. Balitz bezala? Gure begiez eta herri komunikabideen irudiei esker ikusi ahal izan ditugu polizia tropak alde zaharrean patruilatzen, kaskoz, borraz eta gomazko pilotak botatzeko eskopetaz armaturik (foam-ezkoak izanen ziren akaso, baina hori bada zuzenean aurpegira tiro egiteko aitzakia...).

Donostiako Alde Zaharreko Kijera gaztetxea hustera ere goizeko ordu txikitan bidaliko dituzte ertzainak, segur aski. Bidal zitzakeen bi kasuetan EAJk, eta, bidaltzekotan, egun argiz ere. Baina, ez: zertarako eman aurpegia, gauez joatearen terrorea zabaltzeko aukera izanez gero? Ordu txikitan joateak erran nahi baitu egunotan guztiotan gazte ugarik ezinen dutela lasai lo egin; batzuek, are, gaztetxean pasatuko dituztela gauak, autogestioz eraiki duten proiektuaren zaintzan; sakelako telefonoak ezinen ditugula itzali ezta kazetariok ere, badaezpada; eta iluntasunean egin beharko dietela aurre hurbiltzea lortzen duten herritarrek lehendabiziko kolpeei; jendea babesa ematera iristen den arte.

Duela ez hainbertze euskal gazte independentistak ordu txikitan atxilotzen —eta ondotik torturatzen— zituztenekoa ekarri dit gogora egunotako argazkiak. Horien bila ere ordu txikitan joan ohi ziren, eta, gerora ikusi denez, lotarako arazoak dituzte horietako anitzek ordutik. Barne kontseilu horietako kidea banintz, bi aldiz pentsatuko nuke: etorkizunean.]]>
<![CDATA[Ikasten]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-01-09/ikasten.htm Wed, 09 Jan 2019 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-01-09/ikasten.htm
Behar nuen guzia ikasten ariko banintz, ez nuke parrandarik egin izanen 24 gauean, ez 31n, ez 5ean. Ez nukeen amatxiren eta amaren irriez gozatuko afalondoko nor da nor jolasean. Ez nintzateke kuadrillako edo bertzelako lagunekin solasean ariko ordu txikietara arte. Ez koplatan eta zirikan ibiliko ere eskualdeko taldekako bertso txapelketan.

Behar nuen guzia ikasten ariko banintz, ezinen nintzateke gurasoengandik ia independente bizi, eta ikasten eta lanean aritu aldi berean, bertze inork mantendu gabe unibertsitateko ikasketak egitea ezinezkoa den sistema sasi-publiko honetan.

Behar nuen guzia ikasten ariko banintz, bizitzaren zati bat galtzen ariko nintzatekeen sentipena izanen nuke; eta hala litzateke, partez. Eta ikastetxean edo unibertsitatean izena emanak gauden guziek ikasiko bagenu azterketetan hamarrak edo hogeiak ateratzeko behar adina eguberriotan, ez litzateke izanen, agian, gazterik karriketan: liburutegietan geundekeelako guziak, muturrak liburuetan sartuta, eta ez bertze mila saltsatan.

Hau ez da ikasketen kontrako apologia bat; ni neu hor bainago sartua, eta ikasten ditut, liburu eta klaseei esker, gauza zinez aberasgarriak; baita plazerez ikasi ere. Baina ez ote da alienagarria azterketa garaiko azken esprint hau, adin tarte bateko gazte ugari bakartzen gaituena denbora tarte luze batez? Zorionez, eguneroko bizitzak ere ematen dizkigu irakaspenak, eta ikasten dugu bertzelakoetatik; eskolaz kanpo, eta etengabe. Liburuetara soilik mugatuko bagina, pena handia litzateke. Zorterik onena nire gisa zabiltzatenoi!]]>
<![CDATA[Balioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-01-02/balioa.htm Wed, 02 Jan 2019 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-01-02/balioa.htm
Alde anitzetatik egin dakioke kritika Eguberrietako sukarrari. Publizitatez (sexistaz) bonbardatzen gaituzte, kontsumoa areagotzen da, eta, nahi ala ez, horrekiko kritiko garen gehienok ere erortzen gara nahi gabe zurrunbilo horretan. Zeren eta, kasurik onenean ere, norberak erabaki baitezake oparirik ez egitea; baina eta egiten badizkigute, zer eginen diegu, uko?

Gure kuadrillan asmakuntza ederra izan genuen duela bizpahiru urte: opari ezkutua egitea. Asmakuntzarik onena, ordea, ez datza opari ezkutuaren sisteman berean (etxekoekin ere egin ohi dugu ezkutuko oparia, eta dendaz denda korapilatzen gara denok, arropa, jostailu edo tresnarik onena nork erosiko). Jarritako prezio mugan dago gakoa: 5 euroko gehieneko gastua egin dezakegu oparia egiteko, eta, 5 eurok ez duenez askorako ematen (eskulanetako materialerako justu-justu), irudimenari ireki dizkiogu ateak.

26an eman genizkion elkarri opariak, eta, berriro ere, harritu egin nintzen norbere eta bertzeen ezkutuko sormen gaitasuna deskubritzerakoan. Obra ederrak zeuden oparien artean, bertzela eginen ez genituzkeenak, ez baikara gehienak bereziki eskulanzaleak: egur eta sokaz osaturiko koadro, egutegi eta kutxak argazkiz beterik, eskuz jositako paparreko, txano eta kuxinak, gitarraz jotako abestiak... Ilusio gehiago egiten dute mendiko bota pare on batek baino, denda batek ematen ez dizuna ekartzen dizulako irudimenari eragin behar izateak: oparia jasoko duenarengan pentsatzea. Eta hori da, segur aski, oparietan ilusio gehien egiten duena: gugan pentsatu dutela sinestea. Eta, horrek, ordaindu ezin den balioa dauka.]]>
<![CDATA[Bakarrik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1988/017/003/2018-12-26/bakarrik.htm Wed, 26 Dec 2018 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1988/017/003/2018-12-26/bakarrik.htm
Gure herrian bada gabon gaueko afaria bakarrik ospatu duenik, afaldu badu. Eta eguberri eguna. Eta urtezahar gaua ere halaxe pasatuko du. Erregeak ere, ospatzen baditu. Izanen dira bat baino gehiago: familiako kideekin haserre daudelako, ez dutelako deus jakin nahi halako ospakizunez, laneko txanda egokitu zaielako… Baina badira batzuk, inork baino gutxiago aukeratu dutenak: preso eta bakarrik dauzkatelako. Alegia, bakartuta. Eta horregatik gogoratzen ditugu egunotan manifestazio eta ekitaldietan, inoiz eta inork baino gehiago.

Irudikatu zeure burua Euskal Herritik 800 kilometrora dagoen espetxe bateko ziega hotz batean, egun hauetan. Momentu eta egoera guztietan behar du zaila bakarrik egoteak, baina baldintza eta egun horietan, are gehiago. Eta gure herrian bada bat: modulu kidea mugitu ziotelako duela hilabete batzuk, eta euskaldun eta preso politiko bakarra delako orain bere taldean. Baina egonen dira gehiago arrazoi berengatik. Edo bertze kideak hurbildu dituztelako eta bera ez. Edo gainera larriki eri daudenak eta arta fundamentuzkorik gabe.

Zaila eta gogorra behar du, baina ez dut uste hori agindu dutenak egoera berean egonen direnik. Ezta hurrik eman ere. Eta agian merezi lukete istant batez probatzea, momentu eta egoera guztietan behar duelako zaila bakarrik egoteak, baina are gehiago horretara behartu bazaituzte, ez oinarri juridiko ez politikorik gabe. Are gutxiago humanoa.]]>
<![CDATA[Agur eta ohore, BTX]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2018-12-19/agur_eta_ohore_btx.htm Wed, 19 Dec 2018 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2018-12-19/agur_eta_ohore_btx.htm
Berri Txarrak-ek belaunaldi oso bat ez, batzuk markatu baititu. Eta horren parte sentitu garenok, izan friki zein ez, penaz hartu dugu albistea.

Taldea sortu zen urte berean sortu nintzen ni, pentsa! Eta uste dut zortzi bat urterekin ikasi nuela lehenengo abestia, Bidarraiko bertso topaketa batzuetan: Ezagutzen ez dudan herri batean bat-batean... Uste dut artean ez genuela oso ongi ulertzen letra, baina rap estiloan kantaturiko Biziraun rockeroa guretzat errebeldia eta askatasuna zen.

Agurra iragarri baino egun batzuk lehenago, kasualitateak zer diren, lagun batzuekin aritu nintzen ezbaian: talde batzuek hobe zuketela ibilbidea lehenago bukatu, taldearen esentzia galduta irauteagatik iraun baino. Eta uste dut hor ere jakin duela taldeak eredugarri izaten: gure bihotzen artean parcour eginez, zutik eroriz (#EsaldiBatSartuBeharNuen).

Ezin ukatu pena ematen didanik. Eta ezin ukatu (nahiz ikertu beharko litzatekeen) Berri Txarrak-ek Euskal Herriari egin dion ekarpen politikoa. Zenbatek ez dituzte eman borrokarako lehen urratsak Berri Txarrak-en melodiei esker? Zuek ez dakit: nik gazte mugimenduko txosten politikoetan ere irakurri izan ditut taldearen esaldiak (garai batean Iraultza Txikien Asanbladak sortzea zen herrietako egitekoetako bat, gogoratzen?), baita zutabeetarako esaldiak lapurtu ere (eta gehiagotan ere eginen nukeen, ez balitz abusatzea). Haiek ere erran dute, ordea: euskal eszenan bada bertzerik, eta zerbait asmatuko dugu, min eman arte haien falta izatea gure musa bada. Emandakoagatik eskerrak emateko modurik ederrena litzateke.]]>
<![CDATA[Kontraesanean, akuilu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2018-12-12/kontraesanean_akuilu.htm Wed, 12 Dec 2018 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2018-12-12/kontraesanean_akuilu.htm Fakirraren Ahotsa-ren aleak ere. Eta lanak eta azterketak direla, segur aski ez diot kasu handirik eginen, dena ongi bidean, urtarril bukaerara arte, bederen. Eta berdin gertatuko zaie, tamalez, horrekin batera euskal-kultur-kontsumo-sukarrak gaindituta erosi ditudan beste ale guztiei.

Ez dut horrekin asmorik Durangoko Azokaren kritika besterik gabe egiten hasteko; horretarako, bada lehendik bertso sorta bikain bat, Sarasua anaiena. Perlarik perla erakusten diguna gure handitasunaren handiustekeriaren arriskuen kontraesana: puntu batzuk arrantzatzearren, eta aurrekoei erreferentzia eginez, «Liburua dugulako/ kultura goren mailako/ besteak beste estanteritan egoten dalako, Estanterien tamaina/ kultur neurtzaile bikaina edota Hauxe da gure egia/ arkaitzpeko orlegia/ behi sakratuen mantenurako larre motxegia».

Horiez gain, bertze mila kalte topatu dizkiot joan den aste honetan: hainbeste jende toki bakarrean aglomeratzearen itolarria, edota haren aitzakian beti bezala aitzakiarik behar ez duten parranda horietako bat egitea, besteak beste. Baina ajeak pasatuta, pentsatzen aritu naiz, Durangok, izatekotan, baduela zerbait ona itxuraz nardagarri diren beste hitzordu (hala lehiaketa, emanaldi, jaialdi...) batzuek ere badutena: akuilu izatea. Ezen, ez baitakit Harkaitz Canok, baina beste askok agian ez genukeen liburua, urtekaria edo diskoa bukatuko, ez balitz abenduko lehenengo asterako Anboto azpiko larrean euskal behiak kulturaz alha daitezen egon behar zuelako. Kontraesanean ere, akuilu delako.]]>
<![CDATA[Klika]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2018-12-05/klika.htm Wed, 05 Dec 2018 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2018-12-05/klika.htm
Ez naiz argudioei banan-banan kontra egiten hasiko, jada lana egina baitute asteburu honetan hainbat txiolarik. Baina, zer esango dizuet, niri mundialak iruditu zaizkit bai abestia, bai bideoklipa. Eta ez naiz bereziki estilo horren zalea. Baina ausarta iruditu zait oso AEK-k egindako apustua. Eta, nolabait, lortu du bilatzen zuena, nik uste.

Ordu gutxian jende guztiaren begi-belarrietara iritsia zen ostegunean kantua, egun bakarrean 100.000 ikustaldi lortzeraino bideoak. Eztabaida Euskal Herriko txoko guztietara hedatu da: familietara, kuadrilletara, lantokietara... eta baita Twitterrera ere, noski, euskarazko txiolariak sutan jartzeraino. Eta seguru nago batek baino gehiagok egingo zutela asteburu honetan parranda Klikaren erritmora.

Gustatuko zaizue gehiago edo gutxiago, baina lehenengo klik-a sortu du bederen Korrikak, ibilbidea hasteko oraindik lau hilabete falta direla: denen ahotan egotea. Eta hainbat hobe, euskaraz izan bada. Ez delako txarra eztabaida, eraikitzeko bada. La Furiari berari hitzak lapurtuta: «Komunikatzen den herri bat ez da inoiz zatituko». Eta onera edo txarrera, baina Klikak jada lortu du zerbait komunikatzea. Jarrai dezala horretan.]]>