<![CDATA[Maddi Ane Txoperena Iribarren | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 21 Sep 2018 20:35:21 +0200 hourly 1 <![CDATA[Maddi Ane Txoperena Iribarren | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Oinazea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2018-09-19/oinazea.htm Wed, 19 Sep 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2018-09-19/oinazea.htm
Hitza ez ulertzeak sentitu ninduen deseroso eta babesgabe. Eta, pentsa, hizkuntza berean ari ginen... Bada, irudikatu orain zer gertatuko litzaidakeen bertze hizkuntza batean hasi izan balitzaizkit orduan nire arduradun zeudenak.

Ez da hain gauza arraroa: azken asteotan gertatua baitzait niri Nafarroako osasun sistema publikoan. Ustez euskalduna den herri bateko medikuarengana joan, zer kontatu behar nion ongi pentsatua buruan, eta bat-batean medikua gazteleraz hasita, eskema guztiak hautsi. Ez nuen deus larririk, eta gazteleraz mintzatzen badakit, baina ez zitzaizkidan ateratzen hitzak, eta deseroso sentitu nintzen, babesgabe: orduan bai oinazea! Egoerak sorpresaz harrapatuta, ez nion kexarik ere egin medikuari, eta pentsatu nuen, agian, nik hautatua nuela mediku desegokia osasun txartela egiteko orduan. Bada, ez: herrian ez omen dago mediku euskaldunik, euskalduna den bakarra falta delako, eta haren ordezkoek hizkuntz eskakizunik ez.

Euskaldunak ez diren herrietan egoera are okerragoa izanen den arren, herri euskaldunetan ere euskararen aldeko borrokak gaurkotasuna duen seinale. Gure osasunaren alde.]]>
<![CDATA[Bi frantses Larrainen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/014/002/2018-09-12/bi_frantses_larrainen.htm Wed, 12 Sep 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/014/002/2018-09-12/bi_frantses_larrainen.htm
Ez ziren urrutikoak: Dordoinakoak. Eta ez dut uste jende gaiztoa zenik, batere. Baina haien eskemetan ez zen sartzen Frantziaren eta frantsesaren alterazio posiblerik: «Bretoiak, korsikarrak eta guztiak hala hasten bazarete, gu, zer?».

Ez zaizkit gustatzen orokortasunak, baina esango nuke bi horien pentsaera ez dela salbuespena: oro har frantses jendeak gurekiko duen jarrera bete-betean islatzen duela. Eta halako mespretxua jasota, ez da harritzekoa herritar batzuek, euren ama hizkuntzarekiko lotsa sentitu, eta transmisioari uko egitea.

Horregatik dira hain beharrezkoak ikastolak Ipar Euskal Herrian. Irakasle batek sartzeko elkarretaratzean erran bezala, Lapurdin, Baxenabarren eta Zuberoan euskararen garapenaren berme direlako. Eta horregatik txalogarriak, halaber, azken egunotan Seaskak egin dituen protesta zaratatsuak. Ea hala entzuten gaituzten.]]>
<![CDATA[Erritmoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2018-09-05/erritmoak.htm Wed, 05 Sep 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2018-09-05/erritmoak.htm
Gizaki mendizaleok agudoago eginen genuke bidea berez, dudarik gabe. Baina abelbidea ez baita gure pausoan ibiltze hutsa: abiatzen dira ardiak, eta edozein belardi bazterretan gelditzen dira alhan; gero berriro segitu, eta artzainak agintzen die aitzinatuenei gelditzeko, denak taldean joan eta gibelekoak bazterretan gal ez daitezen. Errepiderik suertatuz gero, hura moztu, eta zain egonarazten dituzte autoak artalde guzia pasatu arte. Eta horrela, tipi-tapa, eguerdia edo arratsa ailegatzen den arte.

Berdin baita ordutegiarekin: izebak erranik goizeko seietarako joanak ginen gu badaezpada Irunberriko bordara, baina jada beranduago argitzen duenez, 06:30ak arte ez ziren mugitu aziendak, eta 12:00etarako berriz geldi, beroak jota. Orduan egin genuen guk bazkaltzeko partea. Eta 15:30erako berriro mugitu, ilunabarrera arte.

Ezinago esperientzia polita izan da Pirinioetako transhumantzia bertatik bertara ezagutzea, eta eman digu zer pentsatua gure bizitza estresatu eta maiz denboraren orratzen kontrakoaz. Ardiek euren erritmoa baitute abelbidean, eta hari segitzen dio artzainak. Eta, halabeharrez, artzainarekin doazen guztiek ere bai. Deus ez dago horren gainetik.

Ez dut erraten herri eta hirietan bizi garenok ere animalien erritmora aldatu behar dugunik. Baina ez genuke guti eginen, gu ere animaliak garen aldetik, gurea errespetatuko bagenu.]]>
<![CDATA[Internetek ez daki]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/012/002/2018-07-25/internetek_ez_daki.htm Wed, 25 Jul 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/012/002/2018-07-25/internetek_ez_daki.htm
Eguneroko bizitzan ere zalantzarik txikiena sortzen zaigunean Interneti galdetzeko ohitura hartu dugu azken urteotan. Errepidean bidegurutze batean dudatu eta pixka bat galdu orduko, nork ez du jarri Google Maps martxan? Eta sakelakoari begira entretenitu eta azkenean errepideko kartelak gaizki begiratu eta berriro nahasi... zenbat aldiz.

Lagun gazte batzuek kezkaz erraten zidaten lehengo batean kuadrillako batzuk ez direla etxetik ateratzen udako arratsaldeetan. Sakelakoari lotuta bizi direla, eta ez dutela kanpora joateko beharrik sentitzen. Sareari esker lagunak sakelan bertan dauzkatenez...

Internetek, ordea, ez daki guztia. Ez daki, adibidez, zer den asteburua libre eduki eta lagunekin autoan nahierara ibiltzea; orain mendian, orain hondartza batean, biharamunerako kezkarik gabe. Internetek ez daki zer den goizean egunkaria erosi eta paperean irakurriz lasai gosaltzea. Internetek ez daki zer den amatxiri bisita egin eta kafea hartzea gustura harekin tertulian, informazioa baino hitzak eta irribarreak trukatuz, denbora-pasa. Internetek ez daki zer den lanetik bueltatu eta iluntze sargorietako lehenengo zerbeza ahoratzea, gazta eta ogi mutur batekin. Eta nik uste teknologia asko aurreratuta ere, ez duela sekula jakinen. Eta eskerrak.

Udak badaki zerbait horretaz, baina bizitzeko zukua ateratzen jakin behar. Horretarako denbora daukazuenek ez dezazuela galtzen utzi.]]>
<![CDATA[Futbola]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/013/002/2018-07-18/futbola.htm Wed, 18 Jul 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/013/002/2018-07-18/futbola.htm On est les champions!».

Eta hor ikusi dugu, futbola ez dela bakarrik opioa gizartearentzat, aisialdi eta kontsumo ereduen aldetik; mundu gerlak nola, nazio gisa ere alienatzen gaituela. Ikusi ahal izan ditugu lotsarik gabe Frantziako banderak Ipar Euskal Herriko etxe eta tabernetatik zintzilik, eta baita, nola ez, Baionako herriko etxean ere, tamaina erraldoian proiektatuta.

Futbolaren izenean dena barkatzen diogu ingurukoari. Jean Rene Etxegarai Baionako auzapez eta Euskal Elkargoko lehendakariari, adibidez, Frantziako banderaren apologia egiteko eskubide osoa ematen diogu, eta inor ez da kexatzen. Futbol taldea animatzeko bada... Alta, irudika ezazue Donostiako udaletxean Espainiako bandera bat handian proiektatuta. Onartuko zenukete?

Orain poza izango dute frantsesek bolada baterako, champion-ak direlako munduan. Eta erraz ahantziko zaizkie Macronek errefuxiatuez, lanaz edota hizkuntzez erran eta egindakoak. Opioa zerbaiterako bada, arazoak estali eta ezkutatzeko baita. Frantziak berdin segituko gaitu asimilatzen, ordea; eta munduko txapelduna izatearen harrotasunez, agian orain are gehiago. Eta berdin segituko dugu gazteok Bordelera joaten ikastera, eta lan prekarioak egiten udan. Lagun batek ondokoari astelehenean erran zion gisan: «Frantziak irabazi dik bai, baina berdin segitu beharko duk lanean bihar ere pentsu zakuak erosteko». Opiozkoak ez badira, hobe.]]>
<![CDATA[Ileak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1982/016/003/2018-07-11/ileak.htm Wed, 11 Jul 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1982/016/003/2018-07-11/ileak.htm
Ez dira ustez existitzen ez diren ile bakarrak. Horiekin batera baitaude titiburuaren ingurukoak, ipurdikoak edo bizkarraren behealdean ateratzen diren horiek, inork izan ez, aipatu, eta ustez kendu ere egiten ez dituenak. Ez dira agertzen krema eta argizarien iragarkietan, ez da inor mintzo horietaz. Ezta inguru feministenetan ere.

Miren Amurizak aski argi idatzi zuen kazeta honetan ustezko aurrerakoion inkoherentziaz. Nola uzten ditugun luze ile batzuk, eta besteak berehala kendu: «Depilatzeari erabat uzteko baino inkoherenteagoa baitzara zu (edo, zuk esaten duzun lez, koherentzia malguagokoa); besapeko ileei (neurrian) luzatzen uzten dien bitartean, zangoetako biloa kentzen dutenetarikoa». Eta beste ile batzuk ere bai.

Ez dut erraten kendu beharko ez genituzkeenik: nardagarriak dira; gutxien espero dugunean ateratzen direnak gutxien nahi duzun lekuan, eta gure emetasuna ere zalantzan jartzen digutenak istant batez. Lagun batek aitortu zidan garai batean erdi-gizona ote zen zalantza egiten zuela, aurpegian ateratzen zitzaion ileagatik. Eta ez zela lasaitu berandu baina beste batzuekin horren arruntasuna deskubritu zuen arte.

Guk ere hobe genuke albo batera begiratzeari utzi eta onartuko bagenitu. Eduki, denok izan eta izaten ditugulako seguruenik, baita kendu ere. Eta ez erran ez dakizula zertaz ari naizen. Ez dute merezi iritzi zutabe hau baino hiru lerro gehiago, agian. Jada sobera luzatzen ari naiz. Baina uste dut urrats handia eginen genukeela lasaitasunez hitz egingo bagenu horietaz. Halako transzendentziarik gabe, baina dauzkagula onartuta.]]>
<![CDATA[Besta, aske]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2018-07-04/besta_aske.htm Wed, 04 Jul 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2018-07-04/besta_aske.htm
Zorionez, ez dut sekula entzun behar izan ez ateratzeko gona motzarekin etxetik, ezta kasu emateko bestaz nola eta norekin egiten dudan dantza. Baina izanen dira, ziur, etxean halakoak entzun beharko dituztenak, euren anaia mutilei gehienez ere txintxo ibiltzeko erranen dieten bitartean. Eta eraso sexisten harira zabaltzen dituzten zenbait mezuk ere badute horretatik. «Kontuz Iruñeko Sanferminekin, eraso egingo dizute eta». «Kontuz zer edaten duzun, agian burundanga botako dizute». «Ez bueltatu bakarrik etxera»... Eta hemendik gutxira erranen digute etxean gelditzeko hobe, ea tupust eginen dugun paretaren kontra.

Mezu guztiok, baina, gibelean dute eraso guztiak elkarren artean nahastea. Iruñeko Sanferminetan kontuz ibiltzeko erraten dizuna ez baita ohartzen erasoak berdin jasan ditzakezula itxuraz oso sanoak diruditen herri txikietako bestetan. Eta Iruñean eta bertze lekuetan ere, mota guztietako erasoak egunerokoak direla; eta ikusezinak. Umetan gutaz abusatzen dutenetik, nerabetan ipurdia ukitzen diguteneraino, eta edozein barra ertzetan entzun behar ditugun iruzkin lizunetatik, tamalez, bortxaketaraino. Baina ez bakarrik.

Horrek ezin digu kendu bestak aske bizitzeko eskubidea, ordea; alderantziz: eraso horien guztien aurrean egoki ikusten dugun moduan erantzuteko zilegitasuna eman beharko liguke, eta hala eginen dugu, aurten ere. Baina ez bakarrik iazko bortxaketagatik, egunero eta bestaro jasaten ditugunengatik baizik. Parrandan eta aske ikusiko dugu elkar.]]>
<![CDATA[Nomada]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2018-06-27/nomada.htm Wed, 27 Jun 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2018-06-27/nomada.htm
Ezagun batek behin soluzio polita proposatu zidan: nongoa naizen bainoago, nondik natorren erantzutea, izan aditzaren lekuan etorri jarrita. Alegia, goizean esnatu zaren lekuaren arabera pentsatzea erantzuna. Hala ibili ohi zen bera: «Ermutik nator orain, eta Soraluzera noa; Donostiatik nator, eta Baionarantz»... Polita iruditu zitzaidan jolasa, ez zuelako ematen erantzun geldorik; etengabeko mugimenduan aritzeko aukera ematen zion; nomada ibiltzeko beta. Eta erdi-nomada sentitzen garenontzat, ez dago hala izaten utzi eta ulertua sentitzea baino askatasun handiagorik.

Euskal Herria Zuzenean festibalak ere nomada izaera hartu du aurten, ez baitaki xuxen bere burua definitzen memento honetan. Azken urteotako aldaketek eta iazko festibalaren bertan behera uzteak eraman dute gogoeta prozesu sakonera. Eta ari da, pixkanaka, bere bidearen bila. Bitartean, egun-pasa bat eta gaupasa bat antolatu dituzte gazteek Baigorrin, Baionan eta Itsasun, izpirituari eutsiz, berriro ere egitarau oparoa prestatuta. Ezen, agian hain ezagunak ez izanagatik, ziur harrituko gaituzte aurten ere Yassassinek, Kolingak, antzerki emanaldiek... Ez da txarra nomada izatea, baldin eta ongi badakizu nondik zatozen; eta nora zoazen agian ez, baina bai norantz; edo nora ez. EHZk ongi daki hori guztia, eta, premia ikusten badu, aurkituko du bere bidea. Ez nau bereziki kezkatzen.]]>
<![CDATA[Baxoaren filosofia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2382/019/002/2018-06-20/baxoaren_filosofia.htm Wed, 20 Jun 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/2382/019/002/2018-06-20/baxoaren_filosofia.htm
Ironikoa iruditu zait, ez bada fede txarrekoa. Egoera injustuan jartzen baikaitu euskaldunok baxoak: ikasketa guztiak euskaraz egin, eta azkeneko urtean frantsesez ikasi behar izatera bultzatzen gaitu, hizkuntza bakar horretan egin daitekeenez azterketa. Eta bai: injustizia horrek justua zer litzatekeen jakitera garamatza, noski. Justua litzateke norbere hizkuntzan ikasi eta egin ahal izatea azterketak, egitekotan. Baina Frantziako Hezkuntza ministerioak ez du ikusten injustiziarik hor. Agian sentitzen ez duelako?

Letretakoei beste galdera hau egokitu zitzaien: «Kulturak gizatiarrago egiten ote gaitu?». Galdera potoloa hau ere; definitzea eskatzen duena zer den kultura, eta zer gizakia; eta ez da kontu erraza. Ez dakit erantzun egokirik egonen ote den, baina idatzi duenaren ikuspegitik erantzuna baiezkoa bada, orduan gizaki txarragoak gara euskaldunak, gurea ez delako azterketa ofizial bat egiteko moduko hizkuntza. Edo, bestela, kultura apalagokoa euskara.

Frantsesez izatearekin aski ez, eta lehen egunetik argi utzi du baxoak berriz ere zein den bere filosofia. Hizkuntzak eta hiztunak zapaltzeaz gain, bidenabar haiei aurpegira irri egitea. Sotilki.]]>
<![CDATA[Nekea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2382/022/002/2018-06-13/nekea.htm Wed, 13 Jun 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/2382/022/002/2018-06-13/nekea.htm
Kontua da ez ote ditugun agendak beteegi. Batzuek bileraz, besteek lanez, eta mugitu ohi garenok edo mugimenduen atzetik kamera eskuan goazenok mobilizazioz. Ez denean Gure Esku Dago Altsasukoak direlako, edo herriko presoak, edo jaien antolaketa edo eraso matxisten aurkakoa... Udaberriko loraldiaren erdian gaudela dirudi, baina, bitartean, zeruan, negua. Eta dena aldatu nahi dugu, eta dena aldi berean. Baina egunak 24 ordu ditu.

Azken urteotan, Yayo Herrero antropologo ekologista eta feministak mahai gainean jarri du naturaren eta gizakion arteko dependentziaren ideia. Alegia, ingurunearekiko ekodependentzian eta elkarren arteko interdependentzian bizi garela gizakiok, ezin garela erabat autonomoak izan berez, eta onartu egin behar dugula. Bestela, geure buruei gezurretan ari gara. Teoriaz aspaldi gaude blaituta gu ere, baina kontua da noiz hasiko garen praktika teoriaz janzten, betiere beste muturrera joan gabe. Azkenaldian teorion aitzakian asko ikusten ari baikara, era berean, konpromisoen halako likidotasun bat: azken momentuan bertan behera uztea hitzorduak, edota eginbeharrak ahaztea. Eta horrek zerikusirik ez du interdependentziarekin, are gehiago nekarazten baitu bertzearen kaltetan zama guztiarekin geldituko den pertsona. Ez da erraza auzia, baina bai serioski kontuan hartu beharrekoa, mugimendu eta proiektu indartsuak eraiki nahi baditugu. Nekatuta ibiltzea ez baita ona inorentzat.]]>
<![CDATA[Gure proportzioak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2382/023/002/2018-06-06/gure_proportzioak.htm Wed, 06 Jun 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/2382/023/002/2018-06-06/gure_proportzioak.htm terrorismo delitua kenduta ere.

Justizia postfrankista zioen Sorturen irudiak, baina ausartuko nintzateke esatera lehenengo zatia soberan duela hitzak. Proportzionala ez izateaz gain, faxista eta matxista delako Espainiako Justizia, justizia hitza merezi ere ez duena, bide batez. Auzitegiko atetik sartu orduko badakizulako jada hortik aterata zein izango den zure zoria. Euskalduna bazara, automatikoki, zigorra. Eta emakumea bazara, zure hitza hutsaren hurrena bilakatzea eta salaketa jartzeagatik berriro ere zigortua izatea. Bestela, ikusi zer-nolako trabak jasaten ari diren Kote Cabezudo argazkilariak erasotako emakumeak.

Egunkariek beste behin erakutsi digute zein den Espainiaren benetako aurpegia, eta haren barnean segitzen duguino zein izango den gure patua. Izan Mariano Rajoyren edo Pedro Sanchezen gidaritzapean, berdin segituko baitute auzitegiek gure hitzak, bizitzak eta erabakiak gutxietsi eta oztopatzen. Hemen erabaki eta justizia sistema propioa eraiki beste aukerarik ez dugu, gure proportzioak eta zinezko justizia bat lortu nahi baditugu.]]>
<![CDATA[Hemen bai]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2382/023/002/2018-05-30/hemen_bai.htm Wed, 30 May 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/2382/023/002/2018-05-30/hemen_bai.htm
Horren erakusle, larunbaterako Iruñean euskararen kontra deitu duten manifestazioa. Joan den urtean «Nafarroako banderaren alde» atera zuten lukainka, eta orain «hizkuntz eskubideen alde», arrazoiak ez baitu inporta: helburua da erakustea haien ikuspegi atzerakoiak babesa duela herritar batzuen artean. Dena den, erregimena ez dago soilik kanpaina komunikatibo atzerakoietan. Erregimena dago Iruñeko bortxaketaren epaia eman duen Nafarroako Auzitegian, dago Nafarroako Unibertsitatean eta haren klinikan, dago Nafarroan eskela gehien jartzen diren egunkarian, eta kontrolatzen ez ditudan bestelako instituzio politiko eta ekonomikoetan.

Horregatik da hain garrantzitsua ezer aldatu nahi ez duten horien aurrean dena aldatu nahi eta alda dezakegula erakustea, gobernutik kanpo ere. Eta arlo guztietan daukaten botereari kontrabotereak eraikitzen segitzea, txikitasunetik, eta kaleetan. Alternatiben Herriak emanen du horretarako aukera larunbatean, zer eta erregimenaren aldeko manifestazioarekin parez pare. Parada paregabea erakusteko saltzen diguten iraganaren aurrean, hemen bai, posible dela gauzak aldatzea. Eginen dugula, eta egiten ari garela.]]>
<![CDATA[Espazio... publikoa?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2382/020/002/2018-05-23/espazio_publikoa.htm Wed, 23 May 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/2382/020/002/2018-05-23/espazio_publikoa.htm
Botereari, baina, ez zaio gehiegi gustatzen espazio publikoa borrokarako erabiltzea. Horretarako sortu zuen Madrilek mozal legea, zeina Hego Euskal Herriko instituzioek arbuiatzen dutela adierazi arren, praktikan erabiltzen ari diren borrokak isiltzeko. Horren adibide dira herri mugimenduak jasotzen ari diren gero eta isun ugari eta handiagoak. Azkenekoa, Askekintzari: 7.200 euroko isuna jarri diete santomasetan txerriaren erakusketaren aurkako ekintza egiteagatik.

Bizitza Da Handiena dinamikari ere eman diote abisua. Aste osoko egitarauaren barruan alfonbra gorri bat lurrean jarrita Ernaiko hainbat kidek agerraldia eskaini zuten asteartean, salatzeko iaz turistifikazio prozesuaren aurka Arrizul hotelean egindako okupazio sinbolikoagatik prozedura judiziala abiatu dutela haien aurka. Agerraldia egiteko baimenik ez zeukatela-eta gazte bat identifikatu zuten ertzainek, baita beste bat ere, euskaraz zuzentzeko eskatzeagatik. Eta pare bat kazetari ere bai, bidenabar. Bitartean, turistak Donostiako kaleak nahieran erabiltzen, tokikoen bizitza eraldatuta. Haiek baimenik eskatuko ote zuten espazio publikoa masiboki okupatzeko?

Adibide batzuk baino ez dira, baina argi erakusten dutenak espazio publikoa nork, nola eta zertarako erabil dezakeen; eta nork, nola eta zertarako ez.]]>
<![CDATA[Seinaleak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2382/020/002/2018-05-16/seinaleak.htm Wed, 16 May 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/2382/020/002/2018-05-16/seinaleak.htm
Beste klasiko bat: psoriasia. Ukondo eta eskuak gorrituz joaten zaiena batzuei, gogo-egoera belztu nola. Eta beste batzuk agian hain zuzenak ez diruditenak, baina lotuak daudenak maiz egoera zailei: ahotsa galtzea, mukiak... Finean, gorputzari ahal duena baino gehiago eskatzen diogunean, kexatu egiten den seinale, besterik ez. Eta kasurik egiten ez diogunean, beti dauka berak hordago handiagoa: oporrak hartu nahi zenituela? Bada, har itzazu, eta orduan etorriko da gripea, gastroenteritisa edo hileroko mina bueltan.

Niri aste honetan naturak ez, bizitzak ekarri dit seinalea, dirudienez. Noiz eta lanez eta denboraz inoiz baino larriago nenbilenean, ttak, autoko kristala hautsi eta motxila ebatsi ez didate ba!? Eta barruan, noski, ordenagailua, eta apunteak, eta agenda, eta koadernoa... Biluzik sentitzeko adinako lapurreta. Baina ni, badaezpada, aurrera. Motxilarik gabe, denborarik gabe, osasunik gabe, apunterik gabe... utziko bainaute. Baina nire egoskorkeriak zutik iraunen du. Eta zu ere hala bazaude, zaude lasai, zaude ziur, atxikiko duzula. Seinaleak alferrikakoak baitira, irakurri nahi ez dituztenen gorputzetan.]]>
<![CDATA[Ez adiorik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2382/017/002/2018-05-09/ez_adiorik.htm Wed, 09 May 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/2382/017/002/2018-05-09/ez_adiorik.htm
Ez dakit urtze horren ondorio ala lehengo borrokaren jarraipen izan den, baina asteburu honetan bertan ikusi ahal izan dugu mugimendurik Euskal Herrian. Lehena, Kanboko ekitaldi instituzionala bukatu eta ordu gutxira, Lapurdiko hiriburuan: 7.000 haur, gazte eta heldu Baionako karriketan, Seaskarentzat irakasle postuak eskatzeko ez ezik, euskararentzat errespetua eta aitortza galdeginez ere. Frantziak behin betiko utz diezaion Lapurdi, Baxenabarre eta Zuberoako euskaldunoi aurpegira irri egiteari.

Eta bigarren seinalea, igandean berean. Parte hartzea agian guztietan nahi bezain ona ez izan arren, herri galdeketen olatuak ez baitu etenik: egin dituzte Portugaleten, Gordexolan, Legasan, Laudion, Zigoitian, Arakaldon, Lezaunen... Egia esateko, horietako herri batzuk ezagutu ere egiten ez nituenak, eta zeinetan galdeketarik eginen zela duela urte batzuk irudikatu ere eginen ez genukeen.

Heldu diren asteburuak ere beteak datozkigu euskal udaberrira: giza armarri eta kateak, alternatiben herriak, indar erakustaldi feministak... Bakoitzak eginen ditu bere irakurketak: ETAri esker, ala ETArik ezari esker den. Argi dagoena da ETArekin edo ETArik gabe, herri hau martxan dagoela.]]>
<![CDATA[Mikel, Amaia, Daniela]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2382/016/002/2018-05-02/mikel_amaia_daniela.htm Wed, 02 May 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/2382/016/002/2018-05-02/mikel_amaia_daniela.htm
Amaiak matematiketako klase partikularrak ematen ditu astean hirutan, ezagun batzuen etxean. Bere kabuz ikasi zuen klaseak prestatzen, eta autobusean joan ohi da ikasleen etxeetara, gurasoek markaturiko ordu eta prezioan. Sarri, bezperan edo ordu batzuk lehenago esaten diote aste honetan ez etortzeko, ez dutela beharrezkoa. Eta ordu hori kobratu gabe gelditzen da, baina ez du uste kexa daitekeenik.

Gizon zahar bat zaintzen aritzen da Daniela, ia 24 ordu egunean. Arratsaldean etxetik ateratzen uzten diote tarteka, herrian paseo bat emateko, eta bera bezala atzerritik etorritako emakumeekin kafe bat hartzeko, suertatzen bada. Beltzean ordaintzen diote, eta lan egiten duen leku berean bizi da, ez oso gustura. Izan ere, zaintzen duen agureak proposamen lizunak egiten dizkio tarteka. Baina ez dio inori kontatu, haren umeei dirua bidaltzen jarraitu nahi duelako.

Mikelek, Amaiak eta Danielak ez daukate buzo urdinik, ezta beltzez zikinduriko eskurik ere egunaren bukaeran. Ez dute eskubiderik auzitegietan salatzeko, ez gizarte babesik ere injustizien aurrean. Baina zu eta ni bezala, langileak dira. Eta zu eta ni bezala, prekarioak; gazte, emakume eta etorkin izateagatik. Atzo agian kalera atera ezin izan zirenak, guk bezala, aukerarik edo garrantzirik ikusi ez zutelako. Sinistu dezagun merezi duela.]]>
<![CDATA[Dirua eta denbora]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2382/022/002/2018-04-25/dirua_eta_denbora.htm Wed, 25 Apr 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/2382/022/002/2018-04-25/dirua_eta_denbora.htm
Gehitu horri bidaiako gastuak: ia 200 euro gasolinatan, eta lotarako lekuan, eta bidetik hartzen dituzun kafe, pintxo edo bestelakoetan. Baldin eta denbora ematen ez badizu etxean aurrez tortilla eta xolomoa prestatzeko.

Laguna ikusi nahi dugunez, gustura egiten dugu hori guztia. Konpentsatu egiten digu bere irribarrea ikusteak, 40 minutuen presiopean solas batzuk egiteak, eta bueltatzeak pentsatuta agian arindu diogula zertxobait espetxealdia, edota ilusioa egin diola berari ere gu ikusteak. Baina zer pentsatua ematen du horretan inbertitu behar izateak gure dirua eta denbora. Bisitako asteburuan ezin izan baitugu joan ostiraleko bilerara, ezta larunbat goizeko auzolanera; ez dugu ikasteko edo atsedenerako tarterik hartu, eta sos mordoxka bat errepidean bota dugu. Beste zer edo zertan inberti genezakeen dirua eta denbora, sakabanaketarik ez balitz.]]>
<![CDATA[Bareak letxugan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2382/022/002/2018-04-18/bareak_letxugan.htm Wed, 18 Apr 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/2382/022/002/2018-04-18/bareak_letxugan.htm
Nekagarria baita, egia da, borraja, patata, letxuga, ziazerba eta porruz elikatzea luze joaten ari zaigun negu honetan. Baina, aizue: eguzkirik ateratzen ez den bitartean horixe izanen da gure lurrak emanen diguna. Eta udan gusturago janen ditugu tomateak, zaporedunak, eta ez plastikozko itxura daukaten horiek, auskalo nondik eta nola ekarriak.

Naturaltzat hartuak genituen kontsumo ohitura asko zalantzan jartzea dakar berriro bertakora bueltatzeak. Ulertzea, adibidez, ezin dugula jan nahi duguna eta nahi bertze, nahi dugunean. Konprenitzea naturak urtaroak dauzkala bai, etorriko da udaberria, eta bere erritmoak, eta mugak. Desenkapritxamendu ariketa bat dakar, eta irudimenezkoa ere bai: pentsatu behar izateak zer berri presta dezakegun lurrak ematen digun lehengai agian mugatuarekin. Konpromiso bat ere bai: jan behar izateak dagoena gure poltsikoak agian bertze zer edo zertarako aukera izan dezakeen arren; bestela saskikoa ustelduko zaigunez...

Baina bizipoz bat ere ematen dit niri, aldi berean: jakiteak hein batean guri esker biziko dela inguruotan bizirautea hain nekeza duten laborari guti horietako bat gehiago, gure asterokotasunagatik ez balitz agian merkatura joateari utziko liokeena. Negua luze doa, baina gustura segituko dut bareak topatzen letxugan. Laster etorriko da udaberria.]]>
<![CDATA[Aske]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2382/018/002/2018-04-11/aske.htm Wed, 11 Apr 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/2382/018/002/2018-04-11/aske.htm
Lasaitasunez eta ohiko moduan gurutzatu ditut, ordea, errepidean, beste behin ere. Adur Ramirez de Aldak, Oihan Arnanzek eta Jokin Unamunok egunero funtzionarioak gurutzatuko dituzten gisan. Zer eta, besteak beste, salatzeagatik egunero gurutzatzen zituztela patrolak herrian, egunero egin ohi zuten ibilbidean.

Asteon ere izan dugu horiekin loturiko albisterik: Erronkariko hiru gazteri bi urte eta bi urte eta sei hilabeteko espetxe zigorrak ezarri dizkie Nafarroako Auzitegiak, Guardia Zibilak babestuta Pirinioetako herrian «protesta» bat egitera joan ziren eskuin muturreko faxisten aurka mobilizatzeagatik. Hispania Verde zuten izena paradoxikoki Espainiaren menpeko lurraldea polizia berdez josita ere nahi duten horiek.

Ez da matematikari fina izan beharrik kalkuluak egin eta egoeraren injustizia kalkulatzeko, eta ikusteko noren kontakizunak balio duen kasu bakoitzean, eta zeinena den hutsala. Horregatik aterako gara berriro kalera, bihar ikastetxe eta herrietan, eta larunbatean Iruñean, Altsasukoak aske nahi ditugula aldarrikatzeko. Baina auzi zehatzetik harago ere, aterako gara kalera, ozen adierazteko injustiziaren ordezkari diren horiek ez ditugula egunerokoan errepidean gurutzatu nahi; guk ere aske bizi nahi dugulako.]]>
<![CDATA[Eskuak lokatzetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2382/014/002/2018-04-04/eskuak_lokatzetan.htm Wed, 04 Apr 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/2382/014/002/2018-04-04/eskuak_lokatzetan.htm
Hiru su txikirekin egin nuen nik topo Gazte Akelarrean. Lehenarekin, muntaketan eta txandetan: lan egiten ari ginenon jarduna goxatzeko kafea eta salda banatzen aritzen zen zaintza lantalde bat, edari beroaz gain irribarreak ere oparitzen ibili dena asteburuan zehar. Eta baita muntaketako egunetan ere: bazkari eta afari ederrak eskaini dizkiete lan egiten ari zirenei. Sukaldean egin nuen topo bigarren su txikiarekin: tokiko produktu iraunkorrak ekarri eta zerbitzatu zituzten gazte bazkarian, ogitartekoetan… Kopuru handian eta onak, gainera. Eta hirugarren sua, gazteen parte hartzearena: hitzaldiak ematen, baina batez ere musikari eta artista gisa hamaika txoko eskaini zitzaizkien gazte sortzaileei eta emakumeei, plazako txosnagunetik hasita karpa handiraino.

Txikiak dira aipaturiko suak, bai, baina balio kolektiboak teoriatik praktikara eraman daitezkeenaren seinale eta erakusle dira. Eta ez froga gisa soilik: martxan jarri nahi dugun herri ereduaren lehenengo hazi erreal ere badira. Egingo genituen gauzak gaizki, seguru: besta eredua ez da izanen agian munduko askatzaileena, eta bi eguneko jaialdi batek ez gaitu eramango zuzenean independentziara, noski. Baina indarberrituta gatoz etxera, nekatuta eta zikin, eskuak lokatzetan ibiltzeagatik. Laster buztin bilakatuko den lohia, herri honen zimenduak eraikitzeko.]]>