<![CDATA[Maddi Ane Txoperena Iribarren | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 13 Jul 2020 11:18:03 +0200 hourly 1 <![CDATA[Maddi Ane Txoperena Iribarren | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Emakumeen salerosketaren errealitatea oso konplexua da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1874/014/001/2020-07-12/emakumeen_salerosketaren_errealitatea_oso_konplexua_da.htm Sun, 12 Jul 2020 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1874/014/001/2020-07-12/emakumeen_salerosketaren_errealitatea_oso_konplexua_da.htm Esklabotza sexualaren aurka sareak ehuntzen jarri diote izena EHUko uda ikastaroetan egindako saioetako bati. Uztailaren 1ean eta 2an egin zuten, online, eta «praktika onen» eredu gisa hartu zuen hitza Ana Delgadok (Aranda de Duero, Espainia, 1979). APRAMP elkarteko kidea da, eta salerositako emakumeei esplotaziotik ateratzen laguntzen die, bertze hainbatekin batera.



30 urte baino gehiago daramatzazue lanean. Nola aldatu da egoera urteotan guziotan?

Lehen, Espainiako emakumeak izaten ziren gehienak, bazterreko eremuetatik zetozenak, edota droga mendekotasuna zutenak. Baina, bat-batean, Ekuadorko emakumeak etortzen hasi ziren, brasildarrak... eta, gainera, oso modu kontrolatuan. Sexu esplotazioa ez da fenomeno natural bat: norbaitek antolatzen du. Lehen, hiruzpalau neska zituen proxeneta enpresari handia zen; orain, sare anitzez handiagoak dira, modus operandi oso ezberdinekin, datozen herrialdearen arabera. Badira sare oso egituratuak, edota familia sare oso txikiak. Baina, azkenean, kontsumo objektuak, dirua sortzen dutenak, eta esplotatuak direnak, beti, emakumeak eta neskak dira.

Nola detektatzen dituzue?

Unitate ibiltari bat dugu, salerosketatik atera diren emakumeek osatua eta kulturarteko bitartekaritzan formatua dagoena. Emakumeak esplotatzen dituzten lekuetara joaten dira, eta, pixkanaka, harreman bat sortzen da. Emakumeen salerosketaren errealitatea oso konplexua da, eta indarkeriaz betea dago. Beraz, ezin zara joan GKE batetik eurek salbatzera zoazela erranez: zakutik hartzera bidaliko zintuzkete. Inurri lana da, pixkanakakoa.

Zergatik botatzen zaituztete atzera?

Emakume horietako anitzek ez dute euren burua delitu baten biktimatzat, eta ezin dituzu zeure eskubideak aldarrikatu ez badakizu eskubide direla. Emakume anitzek, gainera, normalizatua dute migrazio prozesuren barnean prostituzioan jardutetik pasatu beharko dutela. Eta proxeneta batentzat ari beharko dutela, sare batentzat, «zainduko» dituen madame batekin...

Nola bereizten dituzue salerositako emakumeak eta prostituzioan beren borondatez ari direnak?

Borondatezko prostituzioa zalantzan jartzen dugu guk, pixka bat, errealitateak erakusten digunarengatik. Norbaitek erraten badizu hor dagoela nahi duelako, gero gibelean beti egoten dira behar ekonomikoak: lanarekin loturikoak edo familiaren zaintzarekin, adibidez. Badira adierazle batzuk, halere, erakusten dutenak delitu baten biktima izaten ari direla, eta nazioartean tipifikatuak daude.

Zein dira adierazle horiek?

Zor bat edukitzea, diruaren kontrolik ez izatea, ezin erabaki ahal izatea zein gizonekin, gelagatik ordaindu behar izatea... Guretzat, prostituzioan ari den emakume bat, momenturen batean erraten dizuna ez duela hor egon nahi, esplotatua den pertsona bat da. Izan daiteke testuinguru sozioekonomikoagatik, proxeneta batengatik, sareagatik edo diru hori eskatzen dion familiarengatik; baina hor egon nahi ez badu... Eta hor egon nahi ez dutenen ehunekoa oso handia da: %95 inguru.

Zer zailtasun dauzkazue lan egiteko garaian?

Zailtasunak? Denak. Kontuan har ezazu emakumeak esplotatuak dauden lekuetan sartzen garela, eta erabat kontrolatuak daude hor. Zailtasunak oso handiak dira. Lehenik, hor sartu ahal izatea, emakumearekin hitz egin ahal izatea, eta ez dadila izan arriskutsua harentzat... Beldurraren, izuaren eta konfiantza faltaren hesiak gainditu behar dira. Zeren, noski, bizi prozesu oso gogorrak izaten baitituzte: batzuk 10 urteko umeak zirela atera ziren euren herrialdetik, bereziki Saharaz hegoaldeko Afrikakoak. Herrialde ugari gurutzatu dituzte oinez, basamortu bat zeharkatu dute, bidean bortxatu dituzte, Marokon edo Libian sexu esplotazioa jasan dute, patera batean sartu dira eta jendea hiltzen ikusi dute... Hona iritsi, eta inork ez die lagundu, edo jaso duten laguntza guztia diruak edo sexuak baldintzatua izan da. Eta, gainera, bide horretan zehar erran diete ez dutela deus balio. Haiengana zoaz, zure aurpegi onenez eta mundua aldatzeko gogoz, baina...

Nola lortzen duzue hurbiltzea?

Osasun arreta, arreta juridikoa eta soziala ematen dizkiegu, eta horri eta konfiantza espazioak sortzeari esker, emakume horiek ezin dutenean gehiago, badakite nora deitu: ezagutzen gaituzte.

Erran duzu antzeko prozesuetatik igaro diren emakumeak direla gero bertzeei laguntzen dietenak. Zein garrantzi du horrek?

Handia. Bizirik iraun dutenak dira, herrialde berekoak, eta, beraz, euren hizkuntza berean mintzatzen dira, baita euren hizkuntza kulturalean ere: ulertzen dituzte kodeak, eta hori funtsezkoa da, maiz zaila baita harreman bat sortzea, mundu oso ezberdinez ari garelako. Gainera, errealitate hori ezagutzen dute, eta hortik ateratzea posible delako adibide dira. Horrek laguntza ematen die beste hainbeste egitea erabakitzeko.

Prostituzioa uztea erabakitzen dutenean, zorrak eta erlijioak zer pisu dute gero?

Hori da hurrengo muga: ateratzea erabakita, erran behar zaie zor hori ordaintzeari utzi behar diotela, legez kanpokoa baita. Baina anitzentzat hori gogorra da, pentsatzen baitute izenpetu duten kontratu bat dela. Salaketa jartzen dutenek babes handiagoa dute, baina beti dago beldurra sareak deituko ote dituen, senideen bidez-edo... Familiak ere izan ditzake ondorioak, edota, maiz, salerosketa prozesuak familiatik bertatik hasten dira... Denetarik dago, eta ezin dugu dena kontrolatu: haiek hartu behar dituzte erabakiak; gu laguntzeko gaude.

Erlijioaren eragina ere testuinguru batzuetan ikaragarria da. Saharaz hegoaldeko Afrikan, adibidez, buduaren kontua oso garrantzitsua da: mundu ikuskera oso bat da, eta oso zaila da horrekin haustea. Kausa-efektu ulerkera bat dute: «Kontratua hausten badut, hil naiteke». Sinplista dirudi, baina horrela da, eta garrantzitsua da ulertzea.

Nola buka daiteke esplotazioa?

Nik baneki! Guk arlo guztietan eta fronte guztietan egiten dugu lan. Nazioarteko arazo bat dela ulertu behar da: eurek ez daukate mugarik eta etengabe mugitzen ari dira. Guk aitzinetik joan behar dugu, baina beti goaz gibeletik. Garai onean gaude aitzina egiteko, halere: genero ikuspegitik eta giza eskubideenetik.

Euskal Herrian kasu anitz ari dira azkenaldian azaleratzen. Gaia gehiago lantzen ari delako da?

Denetarik pixka bat dago. Anitz aitzinatu da azken urteotan. 2016tik, adibidez, elkarlan handiagoa dago Poliziarekin. Haientzat zaila da honetan lan egitea, emakumeek ikusi baitute herrialde bateko zein besteko poliziak -eta salbuespenik gabe- sareen konplize direla, eta erabiltzaile ere bai. Anitz kostatzen zaie konfiantza izatea. Zorionez, honetan ere ari gara aitzina: formakuntza eta kontzientzia areagotzen ari da polizien artean, eta fruituak ematen ari da. Sare bat desegiteko, dena den, urteetako lana behar da. Komunikabideekin ere badago lana, morbotik ateratzeko. Oraindik anitz dago egiteko, baina, pixkanaka, ari gara.]]>
<![CDATA[Marixol Iparragirre askatzeko eskatu dute dozenaka herritarrek]]> https://www.berria.eus/albisteak/183760/marixol_iparragirre_askatzeko_eskatu_dute_dozenaka_herritarrek.htm Fri, 03 Jul 2020 13:28:16 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/albisteak/183760/marixol_iparragirre_askatzeko_eskatu_dute_dozenaka_herritarrek.htm jarri zion ahotsa duela jada bi urte baino gehiago ETAk bere burua desegiteko erabakia iragartzeko kaleratu zuen agiriari, eta dozenaka euskal herritarrek adierazi dute «ezinbesteko ekarpena» egin diola Euskal Herria «bake bidean» jartzeko prozesuari. «Beharbada, ez diote jardun hori barkatu nahi iraganeko logikara kateatuta segi nahi dutenek». Donostian egin dute agerraldia, Iparragirre aska dezatela eskatzeko. Izan ere, uztailaren 8an eta 9an epaituko dute Eskoriatzako (Gipuzkoa) presoa, Espainian. «Hemen gaudenok ozen exijitzen dugu Marixolen askatasuna». Hainbat pertsona ezagun izan dira agerraldian: Joxe Mari Agirretxe Porrotx pailazoa; David Pla, Mikel Orbegozo, Mikel Albisu eta Iñaki Pikabea preso ohiak, Jon Enparantza abokatua; Joseba Alvarez, Xabier Alegria... eta bertze hainbat eta hainbat herritar. Mezua, berriz, Ino Galparsoro Arrasateko (Gipuzkoa) alkate ohiak eta Olatz Albisu senideak irakurri dute. Adierazi dute, ordea, ez direla «altxatu diren bakarrak»: «Debagoieneko, Euskal Herriko zein munduko hainbat pertsona esanguratsuk izenpetu dute gurekin batera aldarrikapen hau, bidegabea delako, arduragabekeria delako gatazkara kateatuta segitzea». Gogoratu dute Iparragirrek «ia lau hamarkada» daramatzala «etxetik kanpo», eta hamasei urte, berriz, preso. Frantziako espetxeetan zigorra bete zuen 2019ko abuztuan, baina irailean Espainiaratu zuten. Salatu dute «lehen graduan modu ankerrean» eduki dutela, «inolako epaiketarik egin gabe». Heldu den astean eginen duten epaiketa «sobera» dagoela erran dute agerraldian: «Herri honek ez du epaiketa gehiago behar, are gutxiago kartzela zigorrak ekar ditzaketenak». «Zubiak eraikitzeko garaia» dela aldarrikatu dute, «gure herri honek bake, bizikidetza eta askatasunean aurrera egin dezan. Gizalege kontua da».]]> <![CDATA[Astebeteko greba eginen dute Ambuiberican, langileen osasuna berma dadila eskatzeko]]> https://www.berria.eus/albisteak/183711/astebeteko_greba_eginen_dute_ambuiberican_langileen_osasuna_berma_dadila_eskatzeko.htm Thu, 02 Jul 2020 12:44:59 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/albisteak/183711/astebeteko_greba_eginen_dute_ambuiberican_langileen_osasuna_berma_dadila_eskatzeko.htm <![CDATA[Euskaraldirako akordioa berritu dute Nafarroako Gobernuak eta Topaguneak]]> https://www.berria.eus/albisteak/183707/euskaraldirako_akordioa_berritu_dute_nafarroako_gobernuak_eta_topaguneak.htm Thu, 02 Jul 2020 12:25:08 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/albisteak/183707/euskaraldirako_akordioa_berritu_dute_nafarroako_gobernuak_eta_topaguneak.htm aurtengo Euskaraldiaren berrikuntza. Azpimarratu dutenez, dagoeneko «sektore, tamaina eta ezaugarri ezberdinetako dozenaka erakundek» bat egin dute azaroaren 20tik abenduaren 4ra eginen den euskararen aldeko ariketa sozialarekin. Ollok nabarmendu duenez, «inoiz baino beharrezkoagoa da euskararen inguruan lan egiten duten erakundeen eta gizarte erakundeen arteko lankidetza eta lan bateratuan sakontzea, Nafarroako berezko hizkuntzetako bat sustatzen jarraitzeko». Nafarroan euskarari buruz egindako azken ikerketa oinarri, Ollok azpimarratu du Nafarroako biztanle euskaldunak ia 7.000 lagun gehiago direla: «75.000tik gora». Uste du erabileran jarri behar dela fokua, ordea: «Inkesta horrek berak adierazten digu erabilerak geldialdia izan duela 2016 eta 2018 artean, eta, beraz, horrelako ekimenak inoiz baino garrantzitsuagoak dira». Adierazi dutenez, Nafarroan duela bi urteko eskualde kopuru berak eman du jada izena Euskaraldirako, eta oraindik ere ari dira lanean. «Tokiko batzordeek gogor lan egin dute eta lan egiten jarraitzen dute; udalerriek eta erakundeek ekimenarekin bat egiten jarraitzen dute». Irailaren 27an bukatuko da ariguneek izena emateko aukera.]]> <![CDATA[Bi lagun hil dira eta bertze hogei positibo atzeman dituzte Euskal Herrian ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2217/010/002/2020-07-02/bi_lagun_hil_dira_eta_bertze_hogei_positibo_atzeman_dituzte_euskal_herrian.htm Thu, 02 Jul 2020 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/2217/010/002/2020-07-02/bi_lagun_hil_dira_eta_bertze_hogei_positibo_atzeman_dituzte_euskal_herrian.htm Jakinarazi dutenez, Oriokoarekin lotuta hamazazpi lagun daude koronabirusaz kutsatuta, eta, Donostiakoarekin batera, bertze sei kasu daude loturaren bat duten susmopean. Irungo eta Errenteriako kasuak ere ikertzen ari dira, lotura izan dezaketelakoan herenegun Arrasaten atzeman zituztenekin. Familian eta ingurune sozialean kutsaturikoak lirateke bi herri horietako lau kasuak. Nafarroako Gobernuak ez du zehaztu nongoak diren atzeman dituzten azken bortz kasuak, baina Javier Remirez gobernuko presidenteordeak jakinarazi du ez dutela loturarik Iruñerrian eta Sunbillan joan den asteetan izandako agerraldiekin. Ekainaren 26 eta 27tik ez da agertu agerraldi horiekin loturiko kasurik, Remirezen hitzetan. ZIUetan zazpi lagun daude gaur egun koronabiruask jota Hego Euskal Herrian, bi gobernuen arabera. Koronabirusak, orotara, 2.143 lagun hil izanen lituzke Hego Euskal Herrian pandemia hasi zenetik gaur arte. Antigorputzen testak ere egiten jarraitzen dute oraindik: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, erraterako, bertze 34 kasu atzeman zituzten atzo test azkarren bidez; koronabirusa jada pasatua duten pertsonenak dira. Orotara, 3.133 PCR eta 470 test azkar egin zituen atzo Osakidetzak. «Gu geu gara txertoa» Murga Jaurlaritzako Osasun sailburuak Baskoniaren garaipenaren ondorengo ospakizunak izan zituen gogoan atzo goizean egin zuen agerraldian, eta gogoratu zuen beharrezkoa dela jendearen artean distantzia mantentzea; eta, ezin denean, maskara janztea:«Ezin dugu ahaztu birusak hor segitzen duela, eta oraintxe daukagun txerto gu geu garela». Remirez Nafarroako presidenteordeak, halaber, «ardura» eskatu die Nafarroako herritarrei, baita kanpotik datozenei eta kanpora doazenei ere. Nabarmendu du, halere, mugen irekierak eta mugikortasuna zabaltzeak dakarren «logika propioaren barnean» sartzen direla azken kutsatzeak. ]]> <![CDATA[Bi hildako eta hogei kasu gehiago]]> https://www.berria.eus/albisteak/183654/bi_hildako_eta_hogei_kasu_gehiago.htm Wed, 01 Jul 2020 07:57:04 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/albisteak/183654/bi_hildako_eta_hogei_kasu_gehiago.htm atzo Arrasaten atzeman zituztenekin. Nafarroako Gobernuak ez du zehaztu nongoak diren bortz kasu berriak, baina Javier Remirez presidenteordeak jakinarazi du ez dutela loturarik Iruñerriko eta Sunbillako agerraldiekin. Ekainaren 26tik eta 27tik ez da izan agerraldi horiekin loturiko kasurik, Remirezen hitzetan. ZIUetan zazpi lagun daude gaur egun koronabirusarekin Hego Euskal Herrian, bi gobernuek jakinarazi dutenez. «Gu geu gara txertoa» Murgak Baskoniaren garaipenaren ondorengo ospakizunak izan ditu gogoan goizean egin duen agerraldian, eta oroitarazi du beharrezkoa dela jendearen artean distantzia mantentzea, eta, ezin denean, maskara janztea. «Ezin dugu ahaztu birusak hor segitzen duela, eta orain daukagun txerto bakarra gu geu garela». Remirezek ere «ardura» eskatu die Nafarroako herritarrei, baita kanpotik datozenei eta kanpora doazenei ere.
]]>
<![CDATA[Ia hamabortz isun egunean ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/010/001/2020-07-01/ia_hamabortz_isun_egunean.htm Wed, 01 Jul 2020 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1886/010/001/2020-07-01/ia_hamabortz_isun_egunean.htm mozal legeak, eta ez da gutiagorako: Hego Euskal Herrian 26.637 isun jarri dituzte lege horrekin lotuta. Alegia, 14,5 isun egunean. Ertzaintzak eta Espainiako Gobernuko Nafarroako Ordezkaritzak emandako datuak dira, Hego Euskal Herrian dauden polizia mota guziek ezarritako isunei buruzkoak. Eskubide sozial eta politikoen aldeko Eleak Libre mugimenduaren arabera, ordea, gehiago ere izan daitezke zigorrak: Hego Euska Herrian 28.000tik gora isun jarri dituztela uste du taldeak. Datu horiei guztiei gehitu behar zaizkie, gainera, koronabirusaren ondoriozko alarma egoeran jarritako isunak. Izan ere, Espainiako Gobernuko Nafarroako Ordezkaritzak emandako datuak soilik martxora artekoak dira, eta Ertzaintzarenak, berriz, maiatzera artekoak. Alarma egoerakoak gehitu behar zaizkie Nafarroako datuei, eta ekainekoak EAEkoei. 2015eko uztailaren 1ean jarri zuen Madrilek indarrean Herritarren Segurtasunerako Legea, eta askotarikoak izan dira orduz geroztik hura aplikatzeko erabili dituzten arrazoiak. Poliziak berak emandako datuen arabera, hiru arau hauste nagusi erabili dituzte mozal legea ezartzeko: legez kanpoko drogak kontsumitu edo edukitzea; baimenik gabe armak eduki, erakutsi edo erabiltzea; eta poliziarekiko errespetu falta, desordena publikoak eragitea eta autoritateari desobeditzea. Kopurutan, drogengatik jarri dituzte isun gehien bortz urteotan: 12.715 espediente ireki dituzte Hego Euskal Herrian, guztira. Poliziarekin izandako harremanarekin edota protesta sozialekin lotutakoak dira bigarren arrazoia: 7.900 isun bortz urteotan, Poliziaren arabera Eleak Libre mugimenduaren hitzetan, 8.000tik goiti izan daitezke. Eta debekaturiko armak eduki edo erabiltzeagatik, berriz, 3.878 dira Hego Euskal Herrian mozal legea oinarri jarritako isunak. Espainiako Gobernuko Nafarroako Ordezkaritzak ez du zehaztu zein Poliziak jarritakoak diren zigorrak: izan daitezke Espainiako Poliziarenak, Guardia Zibilarenak, Foruzaingoarenak zein Udaltzaingoak jarritakoak. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, aldea nabarmena da udaltzainen eta ertzainen artean: isunen %77 Ertzaintzak jarritakoak dira ez dute eman Espainiako polizien daturik. Urteka, 2018an ireki zituzten espediente gehien: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 5.456 isun jarri zituzten guztira urte horretan Nafarroako datuak ez dituzte urteka eman. Hiru probintzietan bakarrik, beraz, egunean hamabortz isun jarri zituzten 2018an. 2015etik 2018ra areagotuz joan da isunen kopurua, urtez urte, eta modu azkarrean. Izan ere, 2015ean EAEko poliziek 434 isun jarri zituzten mozal legearekin lotuta, eta hortik hiru urtera, berriz, ia hamabi aldiz gehiago: 5.456 espediente. 2019an, aurreko urtean baino gutxiago izan ziren, baina 4.770 isun jarri zituzten EAEn, halere. Herrialdeka, Gipuzkoan jarri dituzte isun gehien bortz urteotan (9.240), Bizkaian ondoren (8.212), Nafarroan hurrena (6.930) eta Araban gutxien (2.255). «Dena da delitua» Eleak Libre mugimenduak salatu duenez, mozal legearen ondorioz «adierazpen askatasunak, mobilizazioak egiteko eskubideak eta informazioa jaso zein zabaltzeko eskubideek izugarrizko murrizketak» jasan dituzte azken bortz urteotan: «Indarrean sartu zenetik ez dute etenik izan eskubide sozial, zibil eta politikoen aurkako erasoek». Salatu dutenez, «dena da delitua Espainiako Estatuan, eta, ondorioz, Hego Euskal Herrian». Eskubide zibil eta politikoen aldeko mugimenduak gogoratu du Eusko Legebiltzarrak eta Nafarroako Parlamentuak legearen aurkako iritzia eman zutela 2016an, baina salatu dute ordutik euren ardurapean diren poliziek legea aplikatzen jarraitu dutela: erraterako, Ertzaintzak eta Foruzaingoak. Euskal Herriko sindikatu, herri mugimenduko talde eta hedabide ugarik ere legea indargabetzeko eskaera egin dute hainbat alditan. Eleak Libre mugimenduak salatu du, gainera, koronabirusaren testuinguruan Madrilek «indarrez» erabili duela mozal legea: «Hego Euskal Herrian 29.673 aldiz erabili da». Hau da, hiru hilabetean gehiago ezarri izanen lukete mozal legea bortz urtean baino. Eleak Libreren hitzetan, NBE Nazio Batuen Erakundeko adituek joan den martxoaren 16an ohartarazi zuten konfinamenduan eman beharreko erantzunak «proportzionatua eta ez-baztertzailea» izan behar zuela: «Martxoaren 19an gauza bera esan zuten aditu horiexek informazio askatasunaren inguruan, baina dena alferrik izan da». Eleak Libreren ustez, Madrilek koronabirusaren krisialdia «erabili» egin du «etorkizuneko bitarteko errepresiboak indartzeko, batez ere teknologia berrien erabilerari dagokionez». Mugimenduak Espainiako Gobernuari eskatu dio indargabetu dezala «epe laburrenean PPk aldebakartasunez inposatu zuen mozal legea». Uste dute «posible» dela oraingo gobernuarekin. Hego Euskal Herriko herritarrei, berriz, desobedientziarako deia egin diete: «Gure eskubideen eta askatasunen defentsan eta praktikan makurrezinak izan behar dugu». ]]> <![CDATA[Ziurtasunik gabe ekinen diete bidaiei]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2003/010/001/2020-06-27/ziurtasunik_gabe_ekinen_diete_bidaiei.htm Sat, 27 Jun 2020 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/2003/010/001/2020-06-27/ziurtasunik_gabe_ekinen_diete_bidaiei.htm
«Esan digute eskularruekin eta maskararekin joan behar dugula, baina ez dakigu probak egingo dizkiguten sartzerakoan». Elias Minerrek Imanol anaia du kartzelan, eta joan den urteko azaroan ikusi zuen azkeneko aldiz. «Martxo hasieran joatea egokitzen zitzaigun, eta bertan behera utzi behar izan genuen. Apirilean genuen beste bat, eta bertan behera». Asteburu honetan jasoko du haren anaiak konfinamendua hasi zenetik lehen bisita, bikotekidearena; baina ez traba gutxirekin. «Arazo dezente eduki ditugu, aste erdian jarri digutelako, bi pertsonara murriztuta, segurtasuna mantenduta... Eta komunikazioa arrunta izango da: kristalean. Bisean bisekorik ez daukagu». Hainbertze denboraz ikusi gabe egon ondoren, ezinen du ukitu, ez besarkadarik eman. Joan eginen da, halere; uztailean. Ez, haatik, ziurgabetasun gutirekin. «Argi daukagu joan nahi dugula, baina ez dakigu neurriak nolakoak izango diren».

Granadan dauka anaia Minerrek, eta Espainiako Estatuko espetxe ia gehienetan antzekoa da egoera. Urtzi Errazkin Etxerat-eko bozeramaileak azaldu duenez, Espainiako Espetxe Erakundeek agindua eman dute senideak euren probintzia berean ez dituzten presoei bisitak asteburuetan jartzeko, bidaiak errazago egin ahal izateko. «Baina espetxe bakoitzak bere protokoloari jarraitzen dio. Ez dute aintzat hartu Espetxe Erakundeen agindua, eta hainbat senideri aste barruan jarri dizkiete bisitak. Batzuentzat ezinezkoa da aste barruan joatea». Bertze batzuetan, eguna ez ezik, ordutegia ere aldatu diete. Mirentxin Gidarien furgonetak antolatzeko zailtasunak ekarri dizkie horrek: «Bidaiatu dezakegu, baina ez digute koordinatzeko aukerarik ematen».

Errazkinek azaldu duenez, Frantziako espetxeetan kristalik gabekoak dira bisitak, beti. Baina hor ere, orain, segurtasun neurri zorrotzak jarri dizkiete. «Ezin da kontakturik egon, baina ez dago barrerarik: bisitetara joaten den orok sinatu behar du paper bat esanez maskararekin egongo dela momentu oro, eta inongo kontaktu fisikorik izan gabe». Arauak hautsiz gero bisita etengo luketela salatu du Errazkinek, eta presoa hamabortz egunerako bakartuko luketela. «Hiru hilabeteren ondoren aurrean eduki eta ezin ukitu ahal izatea... Egoerak oso gogorrak dira».

Eta, gainera, urrun

Minerrek eta Errazkinek gogoratu dute ez dutela presorik askatu COVID-19arekin loturiko arrazoiengatik, nahiz eta nazioarteko erakundeek gomendio hori egin dieten gobernuei. «Frantzian ia 10.000 preso askatu zituzten, baina euskal preso politikoak aparte utzi zituzten erabaki horretatik. Sei presori zegokien onura horiek hartzea. Espainiaren kasuan, zero: ez dio inongo gomendiori kasurik egin». Hurbilketak ere «gutxi» izan direla salatu dute, eta ez Euskal Herrira. «Itxurakeriazko pausoak», Minerren ustez.

Horrek guztiak berekin ekarri du pandemiaren eragozpenei urrunketarena gehitzea. «Martutenen egon balira, gu orain dela hiru aste hasiko ginen bisitak egiten», salatu du Minerrek. Izan ere, kartzelak bisitak baimentzen hasi ziren, baina ez, ordea, probintzia batetik bertzera mugitzea. «Urruntasunak, beste behin ere, ikaragarri zaildu du guztia», Errazkinen hitzetan.

Orain ere kezkatzen ditu urruntasunaren gaiak. «Baditugu bidea, betiko arriskua, kilometroak, orduak eta hori guztia, baina horri gehitzen zaio espetxe barruan eta bidean bertan kutsatzearen arriskua». Presoena «inoiz baino gehiago gizarte arazo bat» bilakatu dela uste du Minerrek. Espainiako Gobernuari egin dio ohartarazpena Errazkinek: «Asteburuero 400 bat euskal herritar penintsula osoan zehar ibiliko dira bidaiatzen, jaten, lo egiten, bisitak egiten. Ja ez da bakarrik preso eta senideentzako arriskua, baizik eta penintsula guztian gaixotasuna zabaltzearena. Gobernu batentzat, horrelako arrisku bat hartzeak ez dauka inolako zentzurik, pasatu duguna pasatu eta gero». Minerren ustez, soluzio sinple bezain zaila du kontuak: «Borondate politikoa». Errazkin: «Kalera atera behar dugu, presio egiteko».]]>
<![CDATA[Euskara. Nolako ideologia, halako irizpidea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2570/006/001/2020-06-26/euskara_nolako_ideologia_halako_irizpidea.htm Fri, 26 Jun 2020 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/2570/006/001/2020-06-26/euskara_nolako_ideologia_halako_irizpidea.htm
Egitasmo horietako anitzek jarraipena izan dezakete heldu den legealdian, aldaketa handirik ez bada. Baina zer dago oraindik egiteke? Euskalgintzako eragileek behin eta berriz salatu dutenez, koronabirusaren pandemiak agerian utzitako zuloetako bat administrazioaren euskalduntzearena da. Hizkuntz Eskubideen Behatokiak salatu du, erraterako, 205 kexa jaso dituela konfinamenduan hizkuntz eskubideen urraketekin lotuta, eta jasotako lau kexatik bat Eusko Jaurlaritzari eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako bertzelako erakunde publikoei loturikoak izan direla. Tartean anitz dira Osakidetzari eta Ertzaintzari egindakoak. Euskararen alorrean, administrazioan jarri beharreko hizkuntz eskakizunena izan daiteke kanpainako eztabaidagai garrantzitsuetariko bat: nolako hizkuntz ideologia, halako irizpidea gailentzen baita alderdietan.

Administrazioan, euskaraz

EAEko administrazioetan euskararen erabilera arautzen duen dekretua 1997koa da, eta berritzeko asmoa du Eusko Jaurlaritzak. Lanpostu publikoetarako hizkuntza eskakizunak nolakoak izan, hortxe dago koska. Duela lau urteko kanpainan polemika sortu zuen PSE-EEk zabalduriko bideo batek, hizkuntza eskakizunak diskriminatzailetzat jo baitzituen alderdiak. Aurten, Arabako Vox izan da halako bideo bat zabaldu duena: 12 urteko ume baten kontakizuna azaltzen du bideoan, zeinari gurasoek ezin baitiote lagundu etxerako lanekin, euskaraz ez dakitelako. Euskararen «inposizioa» salatu du Voxek, eta halako umeak «hezkuntzatik kanporatuak» direla adierazi du.

PPk eta Ciudadanosek osaturiko koalizioak ere ildo beretik jo du hauteskunde programan. Azaldu dutenez, atzera bota nahi dute udalei «herritarrengana euskaraz soilik zuzentzeko modua ematen dien» dekretua, eta herritarrak «arrazoi linguistikoengatik baztertzeari» uko egin nahi diote. PPren eta C's-en ustez, «injustua» da administrazioan «hizkuntza baten ezagutza espezializazio baten ezagutzaren aurretik jartzea»; injustua lanpostu publikoak lortu nahi dituztenentzat, baina baita «zerbitzu publiko ona» nahi duten herritarrentzat ere. Koalizioak uste du «elebitasun uniformea onartezina» dela, eta hori egiten saiatzeak «lortzen ezinezkoa den ahalegin bat» eskatzen duela, zeinak «frustraziora» baitaramatza horretara irits ez daitezkeenak: «Zerbitzu publikoaren eta askatasun sozialen gainetik elebitasuna erdigunean jartzeak mugatu eta pobretu egiten gaitu». «Inposizioaren» aurka, enplegu publikorako eskaintzaren irizpideak aldatu nahi dituzte PPk eta C's-ek, euskarari balioa kenduta. Uste dute, adibidez, herritarrekin harremanetan aritzen ez diren langileek ez dutela hizkuntz eskakizunik behar, «kalitatea» lehenetsi behar dela, eta euskarazko zerbitzuak eskaeraren arabera egokitu behar direla, «lurralde bakoitzeko errealitate linguistikoarekin bat eginez».

PSE-EEk hizkuntzaren erabilera orokorrean jarri du arreta aurten, «administraziotik harago»: «Euskarari buruzko politikak administrazioarekin zerikusia duten gaiei buruzkoak izaten dira, baina euskal sozialistok askoz harago joan nahi dugu». Azaldu dute ez dutela «kosta ahala kosta» eginen den «euskalduntze hedatzaile» baten alde egiten, baizik eta euskararen irudi «atsegin, dinamiko, erakargarri eta integratzaile bat sustatzearen alde». Ez dute neurri jakinik proposatu administraziorako.

EAJk «aurrera» egin nahi du administrazioa euskalduntzearekin, eta zehaztu du «kasuen %100ean» errespetatu nahi dituela hizkuntz eskubideak, «herritarren hautuaren arabera zerbitzua euskaraz zein gaztelaniaz emango zaiela bermatzeko». Euskara normalizatzeko hurrengo plangintzaldiari begira jarri da horretarako -2022 eta 2026 artekoa da-, eta zehaztu du aldi horren amaierarako «hamabost puntuan handitu» nahi duela «euskararen erabilera lan hizkuntza gisa, normalizazio planetan aurreikusitako adierazle guztietan». Horretarako, administrazioan euskararen erabilera sustatzeko dekretua «garatu eta ezartzea» agindu dute.

EH Bilduren ustez, azken legealdian Jaurlaritzak ez du urrats «kualitatiborik» egin administrazioa euskalduntzeko, eta salatu du, erraterako, Osakidetzako eta Ertzaintzako euskararen erabilera normalizatzeko azken bi planak ez direla bete. Horren aurka, planak betetzeko «baliabideak» jartzea proposatu du, baita administrazioa euskalduntzeko planen «amaiera datak zehaztea» ere. «Horren bidez, administrazioko atal eta erakunde bakoitzak zehaztuko du, jendaurrean, noiz amaituko duen bere euskalduntze prozesua, betiere hiru legealdiko epemugarekin». EH Bilduren arabera, euskalduntzeak erran nahi du «arduradun eta langile guztiek beren lanposturako adinako euskara gaitasuna ziurtatuta izatea, euskaraz lan egiten hasia izatea, ele bietan edo euskaraz lan egitea, dokumentazio guztia euskaraz ere sortzea eta bere zerbitzu guztiak euskaraz ere eskaintzea». Lan eskaintza publikoetan gaztelerari eta euskarari «trataera bera emateko neurriak» hartzea proposatu du, «gaur egungo langileen egoera eta lanpostuaren izaera kontuan hartuta eta salbuespenak aurreikusita».

Elkarrekin Podemosek eskubideekin lotuta landu du euskararen gaia, eta euskara ikasteko doakotasunarekin lotu du administrazioarena, zuzenean. Haren arabera, pertsona guztiek dute eskubidea administrazio publikoan «bi hizkuntza ofizialetako edozeinetan komunikatzeko, harremanak izateko eta arreta jasotzeko»; baina ez dute nahi «herritarren zati bat baztertzen duen politika ekonomikorik, eta, horregatik, neurri ekonomiko zehatzak sustatu» nahi dituzte euskara eta gaztelera ikasi nahi dituztenek horretarako aukera izan dezaten, «inposaketarik eta baldintzapenik gabe».

Doakotasuna

Euskaraz ikasteko doakotasuna izan daiteke datorren legealdiko bertze gai nagusietako bat. EH Bilduk B2 mailara arteko euskara ikasketak doan izatea «bermatzeko» lege proposamen bat erregistratu zuen 2018ko azaroan, eta Elkarrekin Podemosen babesa du. Biek ala biek jaso dute programan horixe bera, baina urrunago joan dira: C1 mailara arte nahiko lukete bi taldeek matrikula doan izatea, hasieratik. EH Bilduk legez bermatu nahi du «euskaraz ikasteko eskubidea», «herritarren arteko desberdintasunak bukatu» eta «laguntza sistematik eskubideen markora» pasatzeko. Elkarrekin Podemosek kontziliaziorako neurriak gehitu dizkio doakotasunari, ordutegi malguak jarrita, eta C2 mailarako ere diru laguntzak nahi ditu.

Ezberdina da EAJren eta PSE-EEren iritzia, orain arte harturiko neurriei lotuta. Joan den otsailean, bi alderdiek gidaturiko Jaurlaritzak iragarri zuen matrikulazioaren dirua itzuliko zietela B2 mailako azterketa gainditzen zuten ikasleei, eta %75eko asistentzia eskatu zuten horretarako, azterketa gainditzeaz gain. Era berean, PSE-EEk programan zehaztu du «C1 mailara arteko doakotasuna» ezarri nahi duela euskaltegi publikoetan, «behin egiaztagiria lortu ondotik». EAJk ere antzeko bidetik jo du, eta zehaztu du «HABEren C1 maila gainditzen duten 16 eta 30 urte bitarteko gazteei» emanen dietela dohainik ikaste prozesua, «legegintzaldian zehar apurka-apurka irekiz». Bertze adinetarako ez du zehaztapenik egin. Euskaltegiekin batera lan eginda, helduentzako euskara ikastaroen eskaintza areagotzea ere bildu du EAJk programan. EH Bilduk euskaltegien sarea garai berrietara egokitzeko neurriak hartu nahi ditu: «Mapa aztertuko dugu, mapa berria definitzeko, ordenatzeko; finantzaketa zehazteko».

Hautagai euskaldunak

Lehen aldiz, euskaldunak izanen dira Eusko Legebiltzarrerako bortz lehendakarigaiak: Iñigo Urkullu (EAJ), Maddalen Iriarte (EH Bildu), Miren Gorrotxategi (EP), Idoia Mendia (PSE-EE) eta Carlos Iturgaiz (PP+C's). Eusko Legebiltzarraren jarduna ez da euskara hutsean egiten, ordea. Programak ere ez dituzte ele bitan kaleratu alderdi guztiek: oraingoz, EH Bilduk eta EAJk soilik argitaratu dute programa euskaraz. Bertze hiru alderdiek gaztelera hutsean dauzkate programak euren webguneetan.]]>
<![CDATA[Gasteizko etxegabe batzuek salatu dute «ukuiluratuta» eduki dituztela itxialdian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/013/001/2020-06-25/gasteizko_etxegabe_batzuek_salatu_dute_ukuiluratuta_eduki_dituztela_itxialdian.htm Thu, 25 Jun 2020 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1890/013/001/2020-06-25/gasteizko_etxegabe_batzuek_salatu_dute_ukuiluratuta_eduki_dituztela_itxialdian.htm
Bizilagun batzuek iraindu ere egin dituzte, eta gogoratu dute, halaber, maiatzean emakume bat hil zela eurentzat egokituriko frontoian. Arazoak ere izan dituzte euren artean, baina azaldu dute jakin dutela moldatzen.

Arreta eskatu diete gizarte zerbitzuei. «Pandemiaren aurretik behar genuen gauza bera baino ez dugu behar: ondo artatuak izatea gure gizarte zerbitzuetan». Salatu dute, bide batez, hiru hilabete horietan Gasteizko Udalak aukera izan duela «jarraipen pertsonalizatua» egiteko, baina ez duela serioski egin.

Etxebizitza eskubidearen aldeko eta gizarte bazterkeriaren aurkako Gasteizko taldeak babesa agertu die, eta iragarri du uztailaren 3an kanpaldi bat egingo duela udaletxearen aurrean.

Kaleratzea Irunen

Irungo Harrera Sareak salatu duenez, haurdun dagoen emakumezko etorkin bat migratzaileentzako Irungo aterpetxetik (Gipuzkoa) kanporatu zuten herenegun gauean. Arrisku egoeran dauden pertsonak babesteko neurriak eskatu ditu Harrera Sareak.]]>
<![CDATA[Gasteizko etxegabe batzuek salatu dute «ukuiluratuta» eta «umiliatuta» eduki dituztela]]> https://www.berria.eus/albisteak/183298/gasteizko_etxegabe_batzuek_salatu_dute_ukuiluratuta_eta_umiliatuta_eduki_dituztela.htm Wed, 24 Jun 2020 18:01:09 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/albisteak/183298/gasteizko_etxegabe_batzuek_salatu_dute_ukuiluratuta_eta_umiliatuta_eduki_dituztela.htm emakume bat hil zela maiatzean eurentzat egokituriko frontoian: «Samina izugarria izan zen». Arazoak ere izan dituzte euren artean, baina azaldu dute jakin dutela kudeatzen: «Hemen giltzapetuta gauden pertsonen aniztasun eta kopurua aintzat hartuta, harrigarria da zeinen istilu gutxi izan dugun. Erakutsi dugu, beraz, bizikidetza baketsua eraman dezakegula, badakigula. Ez garela piztiak, badakigula formak gordetzen eta arauak betetzen, gehiegizkoak izanik ere». Hori dela eta, arreta eskatu diete gizarte zerbitzuei. «Pandemiaren aurretik behar genuen gauza bera baino ez dugu behar: ondo artatuak izatea gure gizarte zerbitzuetan; bizitoki bat nagusiki, eta behar dugunontzako laguntza edo jarraipen bat; gure ohitura txarren aurkako tratamenduak –bizitoki horren truke –; lan aukerak; etengabe pilulen eraginpean izango ez gaituen psikiatria bat...». Etorkizunak kezkatzen baititu: zer egingo duten hortik ateratzerakoan. Salatu dute hiru hilabete horietan Gasteizko Udalak aukera izan duela eurei «jarraipen pertsonalizatua» egiteko, baina ez duela serioski egin: «Pandemiaren aurreko dinamika berarekin jarraitzen dute: ez digute entzuten, ez dira hona hurbiltzen, eta hurbiltzen diren aldi gutxietan (3 aldiz, ordu bat aldiro), luzamendutan ibiltzeko da». Bizi izandako «krisi larria» euren egoera konpontzeko balia dezala eskatu diote udalari, «egoerek bultzatu gintuzten zulotik ateratzeko». «Irteerako laukitxoan berriz ez kokatzea besterik ez dugu eskatzen, hiru hilabeteren ostean: kalera, miseria ekonomikora, mespretxura eta ahanzturara ez itzultzea. Zinez uste dugu hori irabazi dugula hiru hilabeteren ondoren, ehun egun baino gehiagoren ondoren. Ez gaitzatela berriz ere botata utzi».]]> <![CDATA[Gure Esku-k nahi du erabakitzeko eskubidea legeztatzeko legealdia izan dadila datorrena]]> https://www.berria.eus/albisteak/183302/gure_esku_k_nahi_du_erabakitzeko_eskubidea_legeztatzeko_legealdia_izan_dadila_datorrena.htm Wed, 24 Jun 2020 12:07:59 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/albisteak/183302/gure_esku_k_nahi_du_erabakitzeko_eskubidea_legeztatzeko_legealdia_izan_dadila_datorrena.htm Martxoan abiatu zuten sinadura bilketari ere berrekinen diote udazkenean, Hamaika Gara egitasmoko eragileekin elkarlanean: «Gu, herritarrok, bidea egiteko prest gauden moduan, gure artean eskua luzatuz, elkartuz, eta antolatuz,ordezkari politikoei ere eskatzen diegu arduraz jokatu eta posible egin dezatela erabakitzeko eskubidea legeztatzeko legealdia izatea udazkenean abiatuko dutena».]]> <![CDATA[Bentak. Tabakoa, alkohola eta tabako gehiago]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1982/005/001/2020-06-23/bentak_tabakoa_alkohola_eta_tabako_gehiago.htm Tue, 23 Jun 2020 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1982/005/001/2020-06-23/bentak_tabakoa_alkohola_eta_tabako_gehiago.htm
Merignacen hitzek ederki aski laburbiltzen dute atzo Hego eta Ipar Euskal Herriaren arteko mugaren irekierak eragin zuena. Poliziaren kontrolak igandean kendu zituzten Santiago zubitik, eta hesiak, berriz, Behobiakotik. Atzo, astelehena, goiz osoan etengabea izan zen autoen joan-etorria Behobiako zubian, eta aparkatzea ere zaila zen Bidasoa ibaiaren Gipuzkoako aldean. Merignacen gisan, Okzitania aldetik etorritakoak ziren bezeroetako anitz: Landetatik ugari, eta baita urrunagotik ere. «Arroxelatik etorri gara», azaldu dute bi emakumek. «Zertara? Zigarretak erostera» diote irriz, ebidentziaren ebidentziaz; baina euren burua desenkusatuz: «Ez gara horretara bakarrik etorri, e? Hossegorren geunden asteburu-pasa, eta...».

Saltzaileak, gainezka

Tabako denden ondoan, alkohola eta bertzelakoak saltzen dituzten dendak ere gainezka, nahiz ez hainbertze. «Lan asko izaten ari gara, eromena da», azaldu du Juan Villalobosek. Banatzailea da, eta aldi baterako lan erregulazioan pasatu ditu hiru hilabete: «Hemengo bezeroak nagusiki frantsesak dira, eta, muga itxita...». Ricard kutxa botiladunak pilatzen dabil bata bertzearen gainean, horiexek baitira bezeroen amu nagusia. «Alkohola, tabakoa, eta litxarreria batzuk ere bai».

Pareko supermerkatuan ere gelditu ezinik dabiltza langileak. «Denetarik saltzen ari gara», azaldu du enkargatuak. Bertze egunetatik alderik nabaritu duen galdetuta, irribarrez erantzun du: «Hainbertzekoa da diferentzia, ezen ezin bainaiz gelditu ere egin zurekin minutu batez mintzatzeko. Ikusten duzu, ezta?», bezeroei begira. Erosleak, «denetarik» erosten bai, baina tartean nagusi, bi litroko alkohol botilak: Pastis-a, vodka...

Denda guztien artean dagoen ostatukoak ere barkamena eskatu du, gelditu ezinagatik: «Gure taberna da irekia dagoen bakarra. Bertze egunetan ere irekia nuen, e!». Baina nabari da diferentzia.]]>
<![CDATA[Presoen senideen bidaia gastuak arintzeko dirua bilduko dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/014/001/2020-06-21/presoen_senideen_bidaia_gastuak_arintzeko_dirua_bilduko_dute.htm Sun, 21 Jun 2020 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1946/014/001/2020-06-21/presoen_senideen_bidaia_gastuak_arintzeko_dirua_bilduko_dute.htm Gasolinarako dirua behar dugu. Depositu bete elkartasun kanpaina abiatu dute Etxerat-ek eta presoen senideen lagun talde batek. Jon Ander Resa presoen senideen lagun batek eta Xochitl Karasatorre senideak eta Etxerat-eko kideak eman zuten kanpainaren berri atzo Donostian egindako agerraldian. Adierazi zutenez, COVID-19ak ekarritako egoerak euskal presoa eta senideak zein hurbilekoak «kolpatu» ditu, eta horiei diruz laguntzea izanen da udan abiatuko duten kanpainaren helburua.

Sakabanaketak uzten dituen ondorio ekonomikoei zenbakiak jarri dizkiete euskal presoen senideek eta lagunek: astero Frantziako eta Espainiako espetxeetara egindako bisitak zenbatuta, urtean 11.752 bidaia, 14.617.304 kilometro, 1.140.150 litro erregai eta 1.482.195 euro xahutzen dituzte. «Familiek pairatzen duten dramaren zati bat adierazten dute kopuru hauek», Resaren arabera, eta «errealitate gordin horren aurrean» ez dira geratuko«besoak gurutzaturik».

Euskal Herriko herri eta auzo ugaritan eramanen dute aitzina kanpaina; webgune bat ere prestatu dute informazioa emateko.

Bisitarik gabe

Konfinamendua arintzeak «agerian» utzi du «urruntze politika zigor erantsia dela», Etxerat-en ustez: «33 urte hauetan guztietan bizi izan dugun zigor erantsia», Karasatorreren hitzetan. Izan ere, kartzeletako bisitak baimendu arren, senideak ezin izan dira espetxeetara joan, joan-etorrian ezarritako mugengatik: «Pandemiaren konfinamendu parametroetan, gure senitartekoen urruntzeak gure sufrimenduaren motxila sakondu du». Ohartarazi dute 100 egun baino gehiago igaro dituztela bisitarik gabe, eta hilabete hauek «oso gogorrak» izan direla erranda «motz» gelditzen direla euren «mina adierazteko»: «Bisitarik ez edukitzeaz gain, ziurgabetasunik ezak gure gorputz jipoituak higatzen dihardu, nola egongo ote diren galdetuz minutuak igarotzen doazen bitartean».

Alvaro Arri, Burgosera

Madrilek Alvaro Arri Pascual euskal presoa Castello I kartzelatik (Herrialde Katalanak), Burgoskora (Espainia) hurbildu du.]]>
<![CDATA[Iruñeko kartzelarainoko martxa egin dute ehunka herritarrek, euskal presoen alde]]> https://www.berria.eus/albisteak/183138/iruneko_kartzelarainoko_martxa_egin_dute_ehunka_herritarrek_euskal_presoen_alde.htm Sat, 20 Jun 2020 19:21:27 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/albisteak/183138/iruneko_kartzelarainoko_martxa_egin_dute_ehunka_herritarrek_euskal_presoen_alde.htm <![CDATA[Etxebizitzek gutxienez 35 m2</custom> izatea arautuko du Jaurlaritzak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/013/001/2020-06-20/etxebizitzek_gutxienez_35_m2custom_izatea_arautuko_du_jaurlaritzak.htm Sat, 20 Jun 2020 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1879/013/001/2020-06-20/etxebizitzek_gutxienez_35_m2custom_izatea_arautuko_du_jaurlaritzak.htm
Zer sartzen da 35 metro karratutan, ordea? Arriolaren arabera, zazpi metro karratuko sukalde bat, hamalauko sala bat, hamar metro koadroko logela bat eta 3,5 metro karratuko komuna. Gutxieneko horiekin, gaur egungo pisuak baino handiagoak diren etxebizitzak eginen lirateke, haren hitzetan. Eraiki edo zaharberrituko diren etxebizitzei aplikatuko zaie dekretua, eta Jaurlaritzak espero du urte bukaera baino lehen onartzea.

Arriolaren arabera, «konfinamenduan ikasitako esperientziak» biltzen ditu dekretu berrituak, «etxea izan baitugu babesleku eta lantoki, baita ikasketarako eta aisialdirako espazio ere». Logelak, erraterako, telelanerako edota aisialdirako erabili dira, eta horregatik sartu dituzte dekretuan horien neurriak. Dekretuaren helburuak, oro har, etxebizitza-estandarrak hobetzea, baldintza minimoak bermatzea eta «eraikinen eraikuntzan eta diseinuan ahalik eta askatasunik handiena» sustatzea dira. Hala, «berrikuntza» bultzatu nahi dute etxebizitzen eraikuntzan.

Mugikortasunean mugak dituztenentzat ere egokituko dituzte etxebizitzak, dekretuaren arabera; erraterako, zaharrengan edota menpekotasuna duen jendearengan pentsatuta. Izan ere, dekretuak pertsona batek bizitzan izan ditzakeen beharrak hartzen ditu kontuan, oro har. Behar berezietarako erreformak egiten ahalko dira etxeetan, adibidez, eta eraikineko espazio guztietarako sarbidea izan beharko dute pertsona guztiek. Promozio berri bakoitzean, halaber, zenbait etxebizitza mugikortasun murriztua dutenentzako gorde beharko dituzte.

Balkoi eta terrazei dagokienez, ez dute kontuan hartuko «eraikigarritasuna», eta, beraz, halakorik ez duten etxeetan balkoi eta terrazak egiten ahalko dituzte bizilagunek eta udalak baimena emanez gero. Udalek bi urteko epea izanen dute ordenantzak dekretura egokitzeko. Etxebizitzen zaharberritzeek pisu berrien eraikuntzaren baldintza antzekoak bete beharko dituzte, eraikinaren ezaugarriek aukera ematen duten kasuetan.

Genero ikuspegia

Dekretuan genero ikuspegia ere txertatu dute etxebizitzen diseinuan; angelu itsuak eta zokoak saihestuko dituzte; eta sukaldea, jantokia eta sala uztartuko dute, «etxeko lanak ikusgarri egin eta familia unitatearen artean banatu ahal izateko».]]>
<![CDATA[Gutxienez 35 metro karratuko etxebizitzak egitea arautuko du Jaurlaritzak]]> https://www.berria.eus/albisteak/183081/gutxienez_35_metro_karratuko_etxebizitzak_egitea_arautuko_du_jaurlaritzak.htm Fri, 19 Jun 2020 21:48:53 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/albisteak/183081/gutxienez_35_metro_karratuko_etxebizitzak_egitea_arautuko_du_jaurlaritzak.htm <![CDATA[Saretzeko deia eginen dute aurtengo LGTBI Harrotasun Egunean]]> https://www.berria.eus/albisteak/183075/saretzeko_deia_eginen_dute_aurtengo_lgtbi_harrotasun_egunean.htm Fri, 19 Jun 2020 12:55:03 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/albisteak/183075/saretzeko_deia_eginen_dute_aurtengo_lgtbi_harrotasun_egunean.htm <![CDATA[Behatokiak 205 kexa jaso ditu alarma egoera hasi zenetik ekainera arte]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1846/006/001/2020-06-18/behatokiak_205_kexa_jaso_ditu_alarma_egoera_hasi_zenetik_ekainera_arte.htm Thu, 18 Jun 2020 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1846/006/001/2020-06-18/behatokiak_205_kexa_jaso_ditu_alarma_egoera_hasi_zenetik_ekainera_arte.htm
Eusko Jaurlaritzari eta Araba, Bizkai eta Gipuzkoako foru aldundiei zuzendurikoak dira lau kexatik bat: «Herritarrek salatu dute gaztelera hutsean jaso dituztela Jaurlaritzako ordezkarien adierazpenak eta sareko zein herritarrentzako prestatutako argibideak», Agurne Gaubeka Behatokiko zuzendariak azaldu duenez. Nafarroako Gobernuari ere egin diote herritarrek protesta, nahiz eta kexak gutxiago izan. Gaubekak ohartarazi du, ordea, horrek ez duela erran nahi urraketa gutxiago gertatu direnik Nafarroan: «Nafarroan urraketak 'ohikoak' dira, zoritxarrez, eta herritarrek ere gutxiago salatzen dituzte, babesgabeago sentitzen direlako». Ipar Euskal Herrian ere gauza bera gertatzen dela uste du Behatokiak.

Tokika, udalek ere jaso dituzte kexak, eta, sektoreka, Behatokiak osasungintzan jarri du arreta, COVID-19ari buruzko informazioa eta adierazpenak gazteleraz eta frantsesez jaso baitituzte maiz herritarrek. Hezkuntzan eta komunikabideetan ere antzekoa gertatu da. Gaubekaren ustez, «kezka handiz» hartu behar dira salaketok, «herritarren ongizatea dagoelako jokoan». Dena den, argi utzi nahi izan dute jasotako salaketak «izozmendiaren punta» baino ez direla: «Egoeraren larritasunagatik eta arduradunen jokaera ikusita, herritarrentzat ez da erraza izan osasungintzan nahiz bestelako sektoreetan gertatutako urraketak salatzea, ezta bertako langileentzat ere».

Eskutitzak erakundeei

Urraketen berri eman eta egoera salatzeko Behatokiak gutunak bidali dizkie erakunde publikoetako ordezkariei: Ana Ollo Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetarako kontseilariari, Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuari, Bernadette Soule EEPko zuzendariari, baita Nafarroako eta EAEko Arartekoei ere. Argibideak eta neurri zuzentzaileak eskatu dizkiete.]]>
<![CDATA[Adituei entzun gabe, berandu, eta garestiago]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/011/001/2020-06-18/adituei_entzun_gabe_berandu_eta_garestiago.htm Thu, 18 Jun 2020 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1887/011/001/2020-06-18/adituei_entzun_gabe_berandu_eta_garestiago.htm euskal Y-aren funtzionamenduak, bere gaitasun osoarekin, gutienez 29 urteko gibelapena izanen du». Europako Kontu Auzitegiak atzo argitaraturiko txosteneko hitzak dira, zeinean Europako zortzi garraio azpiegitura aztertu baitituzte, tartean Euskal Herriko AHTaren zatia. Adituek uste dute euskal Y-a 2030erako behintzat bukatua egonen dela data hori hartu dute erreferentzia gisa zortzi proiektuak aztertzeko, baina zail ikusten dute haren eta Ipar Euskal Herriko abiadura handiko tren sarearen arteko konexioa ordurako prest egotea. «Euskal Y-aren Espainiako lurraldeko obrak amaitu ondoren ere (azken epe ofiziala 2023a da), Frantziarekin adostutako abiadura handiko konexioak denbora anitz beharko du prest egoteko». Gibelapenaz gain, AHTaren lanetan izandako gainkostuak eta erakundeek adituei kasurik egin ez izana utzi ditu agerian Europako Kontu Auzitegiak argitaraturiko txostenak: AHTaren lanak adituei entzun gabe, berandu, eta aurreikusi baino garestiago doazela, alegia.

Gibelapena ez dagokio soilik Ipar Euskal Herriko zatiari. Izan ere, Hego Euskal Herritik igarotzen den euskal Y-a 2023rako bukatuko balute ere, Europako Kontu Auzitegiak zehaztu du hamahiru urteko atzerapena lukeela jada hasieran aurreikusitako datatik. Izan ere, 2010ean inauguratzea iragarri zuten hasieran. Europako halako proiektuen artean gibelapen handienetarikoa dutenetako bat da euskal Y-a, Kontu Auzitegiak zehaztu duenez. Luzamendu horrek «efizientzia» kenduko lioke Europako Batasunaren finantzaketari, txostenaren arabera.

Ipar Euskal Herriko AHTaren zatia Frantziakoarekin lotzea anitz gibelatuko da, txostenak dioenez: «Batzordeak berretsi du Frantziako aldean gibelatu eginen dela mugatik abiadura handiko Frantziako sarerako egokitzapena». Txostenak dioenez, Europako Batzordea Frantziako Gobernuarekin negoziatzen ari da Hendaia (Lapurdi) eta Bordele (Okzitania) arteko gaur egungo trenbide sarea «hobetzeko», euskal Y-a prest dagoenerako harekin lotu ahal izateko. Batzordearen ustez, «funtsezkoa da bermatzea» zati horren «ahalmena gradualki» handituko dela, «salgaien zirkulazioaren areagotzeari» aurre egiteko, bertzeak bertze.

Kontu Auzitegiak adierazi du, dena den, Iberiar penintsulatik Europarako eta kontrako norabideko merkantzia garraioak «gutienez bertze hogei urtez» jarraituko duela itsasoko bideen eta errepideen beharra izaten. Horren arrazoia, hain justu, Europako trenbide sarearekin lotzeko oinarrizko konexioen gibelapenak eta lan horien gainkostuak lirateke, eta, Kontu Auzitegiak adierazi duenez, karbono emisioen gutitzea eragotz lezake horrek guztiak.

Euskal Y-aren eta hark Ipar Euskal Herritik jarraitu beharko lukeen bidearen gainkostua 1.825 milioi eurokoa dela kalkulatu du Kontu Auzitegiak: hasieran ezarritako aurrekontua baino %39 gehiago erabili beharko lukete lanak bukatzeko. Guztira 6.500 milioi euroko gastua egin beharko lukete, beraz, Euskal Herriko AHTaren zatia egiteko.

Txostenean Europako bertze zazpi «megaproiektu» ere aztertu dituzte: Errumaniako A1 autobidea; Estonia, Letonia eta Lituania Polonia eta Finlandiarekin lotzen dituen trenbidea; Lyon (Frantzia) eta Turin (Italia) lotzen dituena; Austria eta Italia arteko Brenneroko tunela; Danimarka eta Alemania arteko Fehmarn Belt errepide eta trenbidea; Sena eta Eskalda ibaien arteko lotura; eta Poloniako E59 trenbidea. Denera, 54.000 milioi euroren inbertsioak egin dituzte, eta horietatik 7.500 milioi dira Europako Batasunak jarritakoak. Zortzi proiektuen aurreikuspenak eta emaitzak ikusita, aurrekontuak %47 igo dira guztira: 17.300 milioi euroko gainkostua eragin dute lanek. Adituek uste dute lan horiek guztiak ez direla ezarritako epean bukatuko.

Adituei kasurik ez

Gainkostuez eta gibelapenez ez ezik, Europako Kontu Auzitegiak egindako txostenak ohartarazi du Espainiako eta EAEko erakunde publikoek ez dietela kasurik egin adituek 2004tik egindako ohartarazpenei. «Euskal Y-aren trafiko aurreikuspenei eta jasangarritasunari buruzko datuak gezurtatu egin dituzte Euskal Autonomia Erkidegoko akademikoek hainbat alditan, 2004tik. Dokumentuak publikoak ziren, baina administrazio zentralak eta autonomikoak ez zieten erantzun akademikoen oharrei». Kontu Auzitegiak dio, era berean, «parte interesatuek» egin ahal izan dituzten ekarpenak «mugatuak» izan direla AHTaren proiektuan: «Prozesuak hobeak izan zitezkeen».

Europako Kontu Auzitegiak zenbait gomendio egiten dizkio Europako Batzordeari txostenaren akaberan: epe luzeko planifikazioa egiteko tresnak berrikustea, Europako Batasunak finantzaketa ematea erabaki baino lehen «megaproiektuen analisi hobea egitea», Europako Batzordeko finantzaketa kudeaketa indartzea eta Europako koordinatzaileen funtzioa azkartzea, bertzeak bertze.]]>