<![CDATA[Maddi Ane Txoperena Iribarren | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 23 Jan 2022 01:49:45 +0100 hourly 1 <![CDATA[Maddi Ane Txoperena Iribarren | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Amarik gabeko urtebetetze eguna]]> https://www.berria.eus/albisteak/208686/amarik_gabeko_urtebetetze_eguna.htm Sat, 22 Jan 2022 16:00:12 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/albisteak/208686/amarik_gabeko_urtebetetze_eguna.htm <![CDATA[Amarik gabeko urtebetetze eguna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1961/008/001/2022-01-22/amarik_gabeko_urtebetetze_eguna.htm Sat, 22 Jan 2022 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1961/008/001/2022-01-22/amarik_gabeko_urtebetetze_eguna.htm
Bihar izanen da Izadiren hirugarren urtebetetzea, hain justu, eta amarengandik orduan gertatzekoa den banantzea nola edo hala ekidin nahi du Izadi Gurasoekin Etxera plataformak: «Zehazki nola gauzatzen den berdin zaigu, baina eskatzen dugu edozein irtenbide bereizketa hori ez dela gertatuko bermatuko duena». Taldearen beraren izenak dioen gisan, horixe baitute helburua: Izadi haurrarekin batera, guraso presoak ere atera daitezela espetxetik; eta, kasu honetan, ama.

Albiste on bat jaso du berriki plataformak, atzo erdizka gauzaturikoa: Espainiako Espetxe Erakundeek joan den abenduaren 30ean jakinarazi zuten Lizarraga eta Gutierrez Euskal Herrira ekarriko zituztela, eta Gutierrezi, gainera, hirugarren gradua emanen ziotela. Atzo etorri zen Gutierrez Euskal Herrira, baina ez, ordea, Lizarraga: «Uste dute igandera arte behintzat Aranjuezen egongo dela, hemen ez dagoelako familia modulurik. Gure esperantza da umea atera orduko mugituko dutela». Plataformarentzat, «pauso» bat da bi presoak Euskal Herriratzea eta Gutierrezi hirugarren gradua ematea, baina ez «nahikoa», halere: «Modu batean edo bestean, aitarekin egoteko aukera izango du Izadik, eta ez ditu bidaia luzeak egin beharko, baina ama ere behar du».

Bereizketa gerta ez dadin, protesta eginen dute bihar Algortan (Bizkaia), han biziko baita Izadi aurrerantzean —Gutierrez hangoa da—. Burlatatik ere autobus bat antolatu dute, Lizarragaren herritik, eta Torregrosak azaldu du kalejira eta ekitaldi bat eginen dituztela Algortan. 12:00etan abiatuko dute mobilizazioa, Txiki eta Otaegi plazan. Plataformako kideak jakinarazi du, nolanahi den, igandetik aitzinera ere segituko dutela lanean, bi gurasoak eta haurra elkarrekin egon daitezen: «Mariak kasik eginak ditu zigorraren hiru laurdenak, eta bestela ere abokatuek esan ziguten aukera duela hirugarren gradua lortzeko. Ez gara eskatzen ari ezinezkoa den zerbait, borondate kontua da».

Eusko Jaurlaritzari ere egin dio deia Torregrosak, orain Araba, Bizkai eta Gipuzkoako espetxeen eskumena duenez gero: «Euskal Herrian egun ez dago ez tutoretzapeko etxerik, ez amen modulurik, ez familia modulurik. Airean dago ama izateko eskubidea». Halako egoerei «irtenbidea» emateko eskatu du.

Urte gorabeheratsuak

Hiru urte bete arte amarekin kartzelan egoteko eskubidea duten arren, umeak ez daude preso, eta, beraz, teorian eskubidea dute tarte horretan guzian kanpora ateratzeko. Izadiren kasua ez da erraza izan, ordea, koronabirusa egokitu zaiolako tartean. Torregrosa: «Gaixoak kasik denetarik pasatu behar izan du». Azaldu du irteerak egiten hasi bezain pronto ailegatu zela birusa, eta, beraz, kartzelan eduki zutela umea: «Urte eta erdi edo gehiago bisean bisekorik gabe eta kalera ezin ateraz pasatu du». Horrek «estimulu falta» eta kanpoarekin harremana eduki ezin izatea ekarri dizkio: «Espetxeak ez daude inorentzako pentsatuak, heldu batentzat ere ez, baina pentsa modulu normal bat urte bat edo bi urteko ume txiki batentzat! Gaur da eguna non Izadik oraindik ez dituen lehengusu batzuk ezagutzen, eta bere birramama aurreko astean ezagutu zuen lehenengo aldiz, ia hiru urterekin». Zehaztu du eskolan ere orain hasiko dela: «Ezin izan du hasi gainontzeko umeek bezala. Hurbilago egongo balitz, igual ahalko zuen».

Abenduan utzi zioten umeari kanpora ateratzen, azkenean, baina gero ezin izan zuen berriro espetxera sartu, joan den astera arte: «Egon zen ez zekiela noiz ikusiko zituen gurasoak berriro». Egindako lorpen guziak «borrokaren ondorio» izan direla uste du Torregrosak: erraterako, aitarekin elkartu ahal izatea. Baina kexu da: «Gurasoekin egoteko eskubidea behin eta berriro ukatua izan zaio». Eskubide gehiago ere bai, plataformako kidearen ustez: elikadura osasuntsu bat izatekoa, egonkortasunarena... «Profesionalek esaten dute norberaren nortasunean eta garapenean adinik inportanteena 6 urte bitarte dela, batez ere 3 urte arte, eta batez ere lehenengo urtea; eta horretan atxikimenduak kristoren garrantzia dauka». Bada, Izadiri aita eta ama diren «atxikimendu figura» horiek «ukatu» dizkiotela salatu du Torregrosak. Orain haur motxiladuna izatera pasatuko da Izadi, gainera, eta egoera berean dauden haur eta nerabeak izan ditu gogoan burlatarrak: «Ume pila bat dago pandemia hasi zenetik ez dakitenak aita edo ama edo biak noiz ikusiko dituen: ez dago bisean bisekorik espetxe gehienetan orain».]]>
<![CDATA[Kalean da Iñigo Gutierrez euskal presoa]]> https://www.berria.eus/albisteak/208653/kalean_da_inigo_gutierrez_euskal_presoa.htm Fri, 21 Jan 2022 19:18:33 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/albisteak/208653/kalean_da_inigo_gutierrez_euskal_presoa.htm biak ekarriko dituzte laster Euskal Herrira, Espainiako Espetxe Erakundeek hala iragarrita -Aranjuezen zeuden orain arte, eta han dira oraindik Lizarraga eta Izadi umea-. Gutierrezek astelehenean joan beharko du Zaballako espetxera. Lizarragak, aldiz, ez daki zein kartzelatara eramanen duten -Eusko Jaurlaritzaren esku dago-. Protesta igandean Umearen eta amaren arteko bereizketa gerta ez dadin, protesta eginen dute igandean Algortan (Bizkaia), han biziko baita Izadi aurrerantzean -Gutierrez hangoa da-. Burlatatik ere autobus bat antolatu dute, Lizarragaren herritik, eta kalejira eta ekitaldi bat eginen dituzte Algortan. 12:00etan abiatuko dute mobilizazioa, Txiki eta Otaegi plazan.]]> <![CDATA[«Zigorren helburu nagusia heztea da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/006/001/2022-01-21/zigorren_helburu_nagusia_heztea_da.htm Fri, 21 Jan 2022 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1857/006/001/2022-01-21/zigorren_helburu_nagusia_heztea_da.htm
Aukerak aurkeztu zenutenean, erran zenuten lana gizarteratzeko bide zela. Zergatik?

Lana egitea, batez ere lan ordaindua, estimulu positibo bat da ohitura eta gaitasun soziolaboralak eskuratzeko, eta esperientzia gisa balio du gerora laneratzeko. Pentsa ezazu preso daudenetako askok ez daukatela prestakuntza maila handia; eta lan esperientziarik ez dute izan, orokorrean, edo ez handia. Lan egiteak prestatu egiten ditu aske daudenean lan munduan sartzeko.

Horrek erran nahi du kartzelan egoteko arrazoietako bat dela ezin izan direla lan munduan sartu edo ezin izan dutela ikasketarik egin?

Hori gehiegi esatea da: kasu bakoitza aztertu beharko litzateke. Baina egia da espetxean dagoen kolektiboak bazterketa faktoreak izan ohi dituela. Eskola porrotetik datozen pertsonak izan ohi dira, edo lan esperientzia txikia daukatenak; batzuetan, desegituratutako familietatik datoz; emakumeei dagokienez, askok familiako ardura guztia euren gain hartu dute... Gero, arazo psikologikoen ehuneko handiak dituzten taldeak daude, atzerritarren ehunekoa ere handia da... Bazterketa arrisku handia duen talde bat da, eta, prestakuntza jarduerak planifikatzean edo lanpostuak eskaintzean, eragin egin behar da horretan.

Kartzela leku egokia da arazo horiek moldatzeko?

Araudia betetzea da. Norbaitek delitu bat egiten badu eta askatasunaz gabetzen duen zigor bat ezartzen badiote, epaile batek sententzia bat emanda, eta espetxe batean bete behar duela aginduta, bada, espetxean egongo da. Parte zigortzailea alde batera utzita —zeina zalantzarik gabe hor dagoen—, zigorren helburu nagusia heztea eta gizarteratzea da: alegia, pertsona horiek gizartera itzultzea. Edozein herrialde demokratikoren legezko agindu bat da, ez dago aukerarik.

Aukerak baino lehen Espainiako TPFE erakundea zegoen. Zer aldatuko da Aukerak-ekin?

Kontua ez da inoren lana epaitzea. Sinpleki, hobekuntza espazioak bilatzen ari gara. Batez ere, eredu berri bat abiarazi nahi dugu, gizarteratzeko ibilbide soziolaboral indibidualizatuak eginda. Hau da, pertsona bakoitzean erreparatu —egin duen delitua edozein izanik ere—, bere egoera pertsonala aztertu —nondik datorren; zer prestakuntza duen, zer esperientzia, jarrera eta bokazio; zer gustatuko litzaiokeen egitea—, eta, hortik aurrera, pertsona horietan erreparatuta —edo profilen arabera elkartu badaitezke, agian taldean—, haientzako prestakuntza bat eskaini; eta haien prestakuntzara, esperientziara eta gustuetara egokitzen den lanpostu bat. Lehenik pertsona ikusi behar da, eta zer interesatu dakiokeen aztertu.

Nola eginen duzue hori?

Orain ari gara presoen laguntza eta orientaziorako sistema integral bat martxan jartzeko oinarriak lantzen. Lehen lana izango da profil horiek egitea, eta, gero, profilen arabera zerbitzu katalogo bat osatzea.

Orain arte, zer aukera zegoen?

Kartzelen barruan, bi motatako tailer produktiboak daude erregimen arruntean daudenentzat. Alde batetik, espetxeen funtzionamenduan oinarrizkoak diren zerbitzuak: sukaldea, okindegia, janariaren banaketa, ekonomatua, mantentze lanak, liburutegia, lorategia, garbiketa... Eta, beste alde batetik, kanpo enpresekin lankidetza dago: presoek enpresa horientzat lan egiten dute espetxearen barruan. Prestakuntza, berriz, historikoki gizarteratze eta laneratze tasarik handienak dituzten jardueretara bideratua egoten da, normalean.

Zein dira?

Logistikarekin lotutako oinarrizko lanak, eta biltegiratzea, ostalaritza, eraikuntza, irudi pertsonala, arta soziosanitarioa, zaharren zaintza...

Kanpoko enpresak zer arlotakoak dira?

Oinarrizko jarduerak izaten dira, lan esperientzia txikia dutelako: piezen eta kableen muntatzea, material industriala paketatzea...

Eskaintza zabaldu nahi duzue?

Egin ditugun lehen gauzetako bat lanpostu kopurua handitzea izan da, %20 inguru. Eta lan egindako orduak %40 handitu nahi ditugu 2022an, iazkoekin alderatuta.

Ba al zen lan egin nahi zuen baina lan egin ezin zuen presorik ez zegoelako postu nahikorik?

Lekuak mugatzen du: ezin dituzu nahi dituzun tailer guztiak egin. Eta, gero, mundu guztiak ez du lan egin nahi, eta ezin duzu nahi duzun ordu kopurua lan egin, zeren kartzeletan bestelako jarduera batzuk ere badaude.

Postu mota gehiago ere eskaini nahi dituzue?

Bai, noski. Gaur egun ez dauden tailer produktibo batzuk egin nahi ditugu, baina aztertzen ari gara. Adibidez, arta soziosanitarioko tailer berriren bat sortu nahi genuke, erizaintzakoa-edo. Biltegiratze arloan ere bai.

Zer lan baldintzatan daude?

782. errege dekretuak arautzen du lan harremana: berezitua da.

Eta zer ezaugarri ditu?

Arloen arabera. Gizarte Segurantzan izena emanda daude, kotizatzen dute, eta kanpoko langile baten eskubide berak dituzte.

Soldata, adibidez?

Lan orduen eta produktibitatearen araberakoa da.

Adibide bat eman diezadakezu?

Ez, zeren segun... Errege dekretuak ezartzen du oinarri gisa gutxieneko soldata hartuta eta produktibitatearen eta orduen arabera zehazten dela soldata.

Presoek zer aukera dituzte aske gelditzen direnean enpresa berean lanean segitzeko?

Hori da helburua, baina enpresaren askatasunaren esku dago.

Ezinen litzateke hori lotu?

Ez: lan merkatuaren askatasuna da. Gu presoaren enplegagarritasuna hobetzen saiatzen gara: ahalik eta tresna gehien eta ahalik eta egokienak ematen, aske dagoenean ahalik eta baldintza hoberenetan sar dadin lan merkatuan. Laneratuta, errazagoa baita presoa gizarteratzea. Tira, ia baldintza bat da gizartera itzul dadin.

Aipatu duzue «genero ikuspegia» ere landu nahi duzuela. Lan ezberdinak egiten dituzte gizonek eta emakumeek kartzelan?

Ez bereziki kaleko egoeratik oso ezberdin. Are, emakumeek gizonek baino gehiago parte hartzen dute tailerretan, proportzioan. Ukaezina da kartzelan dauden emakumeak bazterketa arrisku handian daudela, prestakuntza txikia izan ohi dutelako, lan esperientzia txikia, familia ardurei emanak egon direlako... Horrek ahultasun egoera batean jartzen zaitu, noski. Hori tratamendu indibidualizatuan sartzen da: pertsona bakoitza ikusi behar da, izan gizon edo izan emakume.

Zer neurri hartuko dituzue genero ikuspegitik abiatuta?

Emakumeen zaurgarritasun hori identifikatzea litzateke, eta horren araberako prestakuntza eskaintzea eta ematea. Baina neurriak, bere hartan...]]>
<![CDATA[Aske da Olga Comes euskal presoa]]> https://www.berria.eus/albisteak/208532/aske_da_olga_comes_euskal_presoa.htm Wed, 19 Jan 2022 15:56:29 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/albisteak/208532/aske_da_olga_comes_euskal_presoa.htm baldintzapean aske, eta, beraz, etxean zen jada, baina hamahiru urteko espetxe zigorra orain bete du osorik. Euskal Herri inguruko kartzeletara hurbildu zituzten lehen euskal presoetako bat izan zen Comes. 2018ko abenduan iragarri zuten Leongo espetxetik Villabonakora mugituko zutela (Espainia); 2019ko urtarrilean lekualdatu zuten. Ondotik, 2020ko azaroan iragarri zuten Euskal Herriratu eginen zutela: Iruñera ekarri zuten. Iazko ekainean hirugarren gradua eman zioten, eta azaroan baldintzapean aske gelditu zen. Motibazio politikoekin loturiko 196 euskal preso daude gaur egun. Horietatik 78 Euskal Herriko kartzeletan daude. ]]> <![CDATA[Lehen aldiz zigorra Madrili, atxilotu bati abokatua hautatzen ez uztearren]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2022-01-19/lehen_aldiz_zigorra_madrili_atxilotu_bati_abokatua_hautatzen_ez_uztearren.htm Wed, 19 Jan 2022 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2022-01-19/lehen_aldiz_zigorra_madrili_atxilotu_bati_abokatua_hautatzen_ez_uztearren.htm
Espainiako Auzitegi Gorenean berrikuspen helegitea jarri ahal izateko baimena eskatuko du orain defentsak. Abokatuak uste du onartu beharko luketela, Estrasburgoren sententziak lotesleak direlako, eta, hala gertatzen bada, Gorenak sententzia bidez ebatzi beharko luke helegitea. Atristainen zigorra bertan behera uztea galdeginen du abokatuak, eta, Gorenak kasu eginez gero, bi aukera lituzke: edo presoa libre utzi beharko lukete —kartzelan dago gaur egun, Martutenen (Donostia)—, edo berriro epaitu beharko lukete. Bigarren kasua gertatuko balitz, halere, Atristain epaitzeko erabilitako inkomunikazio aldiko deklarazioak ezin izanen lituzkete berriro froga gisa aurkeztu. Urtebete edo gehiago pasatu daiteke Gorenak auziaz erabakitzen duen arte, baina defentsak eskatu du bitarte horretan eten egin dezatela Atristainen espetxe zigorra.

Inkomunikazio aldiaren ondotik torturak salatu zituen Atristainek. Bertzeak bertze azaldu zuen poltsa «askotan» egin ziotela, konortea galdu arte, bi aldiz botaka egin zuela, goma aparrarekin biltzen zutela, eta horren guztiaren ondorioz takikardiak izateagatik botika bat eman ziotela. Tortura psikologikoak ere salatu zituen: bigarren deklarazioan erran zuen, erraterako, bere neska laguna atxilotuko zutela egin ziotela mehatxu.

Espainiak 20.000 euroko kalte ordainak eman beharko dizkio orain Atristaini, Giza Eskubideen Europako Akordioaren 6. artikulua urratzeagatik. Epaiak dioenez, abokatua aukeratzeko debekuak «gero egin zen prozesu penalaren ekitatea hautsi» zuen: «Izan ere, akusatuaren lehen deklarazioa proba gisa onartu zen». Estrasburgok esku hartzea ere arrazoitu du auzitegiak, erranez haren lana dela halako epaiketak bidezkoak direla zaintzea.

Hamazazpi urte

Atristain 2010eko irailaren 29an atxilotu zuten, eta Espainiako Auzitegi Nazionalak berehala agindu zuen hura inkomunikatzeko, lehergaiak aurkitzeko ikerketa oztopatu zezakeela argudiatuta. Orduan egindako deklarazioetan, bere burua hainbat ekintzaren erantzuletzat jo zuen, eta adierazpen horiek oinarri hartuta hamazazpi urteko espetxe zigorra jarri zioten 2013an, ETAko kide izatea egotzita.]]>
<![CDATA[Estrasburgok Espainia zigortu du Xabier Atristaini inkomunikazio aldian abokatua aukeratzen ez uzteagatik]]> https://www.berria.eus/albisteak/208476/estrasburgok_espainia_zigortu_du_xabier_atristaini_inkomunikazio_aldian_abokatua_aukeratzen_ez_uzteagatik.htm Tue, 18 Jan 2022 17:55:55 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/albisteak/208476/estrasburgok_espainia_zigortu_du_xabier_atristaini_inkomunikazio_aldian_abokatua_aukeratzen_ez_uzteagatik.htm Atristrainen egoera ikusita, ofizioko abokatuak uko egin zion Guardia Zibilaren aurreko deklarazioa sinatzeari. Izan ere, «tortura latzak» jasan izana salatu zuten Atristainek eta orduan berarekin atxiloturiko Juan Carlos Besancek: bere garaian Amnistiaren Aldeko Mugimenduak salatu zuen atxiloaldia «oso gogorra» izan zela. Bere bikotekidea atxilotzearekin mehatxatu zutela gaitzetsi zuen Atristainek gerora, bertzeak bertze. Honela kontatu zuen AAMk Atristainek pairaturikoa, 2010eko urriaren 6an, hots, inkomunikazio aldia bukatu eta gutira: «Autoan poltsa jarri zioten buruan, oso estu, arnasarik gabe utziz ia itotzeraino. Bi aldiz galdu zuen konortea Madrilera bidean. Argi du guardia zibilek asko kontrolatzen zutela noiz arte eduki poltsa buruan, noiz galduko zuen konortea, eta abar. Madrilera iritsi bezain laster hasi ziren galdeketa luzeak, guardia zibil askoren parte hartzearekin, abokaturik gabe, erabat legez kanpokoak. Poltsa askotan jarri zioten buruan, estutuz, arnasarik gabe uzteraino. Bi aldiz botaka egin zuen, ez zuen ezer botatzeko, eta behazuna botatzen zuen. Goma aparrarekin biltzen zuten, izerditan blai zegoela buruan poltsa jartzen zioten. Ondoren ur hotza botatzen zioten sekulako kontrastea eraginez. Bi aldiz takikardiak izan zituen, eta botika eman zioten, lasaigarriak edo. (...) Buruan zerbait beroa eman ziotela nabaritu zuen. Orain azala joana du buruko zati batean. Bost egunez ez du lorik egin, ezta jan ere». Bi urte egin zituen behin-behinean atxilotuta, eta 2012ko irailean irten zen kalera, epaiketa egin bitartean. Azkenean, 2013. urtean, 17 urteko espetxe zigorra ezarri zioten. Urte hartako maiatzaren 4an atxilotu zuen Ertzaintzak, zigorra kartzelan bete zezan. Gaur egun Martuteneko espetxean dago euskal presoa (Donostia), bigarren graduan. Espainiako Espetxe Erakundeek 2020ko urrian erabaki zuten presoa Euskal Herriratzea.]]> <![CDATA[Estatuaren biktimak «diskrimina» ez daitezela eskatu du Foro Sozialak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2022-01-15/estatuaren_biktimak_diskrimina_ez_daitezela_eskatu_du_foro_sozialak.htm Sat, 15 Jan 2022 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2022-01-15/estatuaren_biktimak_diskrimina_ez_daitezela_eskatu_du_foro_sozialak.htm
Foro Sozialak uste du ez litzatekeela halakorik gertatuko isiltasunak eta adierazpenak bertze jatorri batekoak balira: «Sinetsita gaude horrelako ekintzak ez zirela inolaz ere onartuko ETAren biktimen kasuan, haiek kolpatu zituen indarkeria goresten edo justifikatzen saiatu izan balira. Eta horrela izan behar du». Hala, Agus Hernan Foro Sozial Iraunkorreko bozeramaileak «pauso erabakigarriak» eskatu zituen atzo Espainiako Estatuak eragindako biktimen «diskriminazioa» gainditzeko, Donostian, Nekane Altzelairekin batera eginiko agerraldian. «Hitzez zein ekintzaz» izan, «eskubideak urratzen dituzten eragileen araberako bereizkeria edo kategorizaziorik» ez egitea galdegin zuen.

Urteko asmoen berri emateko eman zuen prentsaurrekoa Foro Sozialak, eta, jakinarazi zuenez, «biktima guztiak» izanen ditu lehentasun aurten. Orain arte foroak nabarmendu izan dituen hiru «korapilo» nagusien artean dago biktimena, Altzelaik atzo gogorarazi zuenez, eta foroak uste du, presoen eta memoria kritiko inklusiboaren arloetan bezala, datozen hilabeteotan «urrats erabakigarriak» emanen direla biktimenean ere. Hernanen hitzetan, iaz presoen ongietorrien gaia «behin betiko ixteko beharrezko baldintzak» sortu zituzten: «Orain, beste biktima batzuek ere jasaten dituzten diskriminazio egoerak gainditzeko pauso erabakigarriak eman behar dira: estatuaren biktimek jasaten dituztenak».

«Reset kolektiboa»

Hernanek nabarmendu duenez, azken urteotan «urrats positiboak» egin dira Espainiako Estatuaren biktimei dagozkien eskubideak bermatzeari dagokionez: bertzeak bertze, aipatu du adostasun politikoa dagoela «biktima guztien egia, justizia eta erreparaziorako eskubidean»; erreparaziorako tresnak martxan jarri direla —EAEko eta Nafarroako legeak—; eta adostasunak lortu direla salbuespenezko espetxe politikaren eta torturaren ondoriozko biktimizazioa aitortzearen alde.

Ordea, foroak arrisku bat ikusten du: urrats horiek arlo «teorikoan» gelditzea. Hala, Hernanek ohartarazi du «premiazkoa eta beharrezkoa» dela kontzientzietan «reset kolektibo» bat egitea, «biktima guztiak berdin babesteko, ekidistantziarik eta diskriminaziorik gabe». Erakundeei, alderdi politikoei eta komunikabideei eskatu die horretan «eredugarriak» izateko.

Eskaera zehatz bat ere egin du foroak. Hain zuzen, ikusita polizia abusuak eta estatu indarkeria aitortzeko EAEko 12/2016 legeak biktimengan «zapore gazi-gozoa» utzi duela, foroak «beharrezkotzat» jo du espedienteak aurkezteko epea berriz irekitzea —joan den abenduaren 11n bukatu zen, eta espero baino eskaera gutiago jaso zituzten—. Epea zabaltzea ez ezik, foroak beharrezkotzat jo du «benetako informazio kanpaina bat» egitea eta balorazio batzordeari baliabide gehiago ematea.

Era berean, eskatu dute «egia» jakiteko artxiboetarako sarbidea «liberatzea», Espainiako Sekretu Ofizialen Legea aldatuta. Foro Sozialak gogorarazi duenez, identifikatuak dituzten estatuaren 364 biktimetatik %38 «argitu gabeko kasuak» dira: «Baina gaia agenda publikotik kanpo dago erabat». Aurten Nafarroan torturaren arloan urratsak egitea ere espero du foroak.]]>
<![CDATA[Iratxe Sorzabal Espainiaratu izana salatu dute Irunen]]> https://www.berria.eus/albisteak/208351/iratxe_sorzabal_espainiaratu_izana_salatu_dute_irunen.htm Fri, 14 Jan 2022 19:38:09 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/albisteak/208351/iratxe_sorzabal_espainiaratu_izana_salatu_dute_irunen.htm <![CDATA[Sortuk «independentziarako konpromisoa» berretsiko du hilaren 22an]]> https://www.berria.eus/albisteak/208346/sortuk_independentziarako_konpromisoa_berretsiko_du_hilaren_22an.htm Fri, 14 Jan 2022 18:44:10 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/albisteak/208346/sortuk_independentziarako_konpromisoa_berretsiko_du_hilaren_22an.htm <![CDATA[Estatuaren biktimen «diskriminazioa» gainditzeko pausoak emateko eskatu du Foro Sozialak]]> https://www.berria.eus/albisteak/208335/estatuaren_biktimen_diskriminazioa_gainditzeko_pausoak_emateko_eskatu_du_foro_sozialak.htm Fri, 14 Jan 2022 13:50:47 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/albisteak/208335/estatuaren_biktimen_diskriminazioa_gainditzeko_pausoak_emateko_eskatu_du_foro_sozialak.htm <![CDATA[Iratxe Sorzabal Espainiaratu eginen dute, behin-behinean]]> https://www.berria.eus/albisteak/208298/iratxe_sorzabal_espainiaratu_eginen_dute_behin_behinean.htm Thu, 13 Jan 2022 18:36:54 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/albisteak/208298/iratxe_sorzabal_espainiaratu_eginen_dute_behin_behinean.htm Parisko Dei Auzitegiak gibelera bota zuen Sorzabalen aurkako euroagindu bat. Lehen aldia zen Parisek tortura kasu batengatik euroagindu bat atzera botatzen zuena: prokuradoreak sinesgarritasuna eman zien Sorzabalek salaturiko torturei. Ez zen euskal presoak izan zuen lehen euroagindu eskaera, ordea: aitzineko hirurak onartu egin zizkion Frantziako justiziak. Mobilizazioak Irungoa da Sorzabal (Gipuzkoa), eta herrikidearen epaiketa eta Espainiaratzea salatzeko protestara deitu dute datozen egunetarako herrian. Bihar eginen dute lehena: elkarretaratzera deitu dute San Juan plazan, 19:00etan, Bidasoaldeko Iratxeren Lagunak taldeak deituta. Urtarrilaren 21ean, berriz, Bi arnas dokumental proiektua aurkeztuko dute: Muara Kultur Elkartea ari da dokumentala egiten, eta Sorzabalen beraren eta haren ama Nieves Diazen egoeraren berri emanen du. Euskal Herritarrek jasandako torturak salatuko ditu ikus-entzunezkoak, halaber. Azkenik, otsailaren 5ean manifestazioa eginen dute Irungo San Juan plazatik abiatuta, 18:00etan.]]> <![CDATA[Presoak laneratzea izanen da Aukerak elkargoaren oinarria]]> https://www.berria.eus/albisteak/208246/presoak_laneratzea_izanen_da_aukerak_elkargoaren_oinarria.htm Thu, 13 Jan 2022 11:32:18 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/albisteak/208246/presoak_laneratzea_izanen_da_aukerak_elkargoaren_oinarria.htm ACAIP-UGT sindikatuarekin lortu zuten akordioa, gehiengo sindikalaren babesik gabe-:«Bi urteko tartea eman digu lanpostuen definizioan eta etorkizuneko langileen lan metodologian lan egiteko». Jaurlaritzak zehaztu du hiru hilabeteotan presoen koltxoiak aldatu dituztela, prestakuntza gelak hobetu, eta hezetasuna «kendu» dutela kartzeletatik. Osasun eta Hezkuntza sailekin elkarlanean, bertzalde, «genero ikuspegiarekin zerikusia duten zenbait egitasmo» egin dituztela aipatu du, baita buru osasuneko planak eta mendekotasunekin loturikoak egin dituztela ere. Eusko Jaurlaritzak gaur emaniko datuen arabera, urtarrilaren 1ean 1.356 preso zeuden Zaballan, Martutenen eta Basaurin: horietatik 1.251 gizonak dira, eta 114 emakumeak. Artolazabalek zehaztu duenez, «ETArekin loturikoak» 84 dira gaur egun -horietatik bederatzi baldintzapean aske daude-. Bertze 163 lagunek baldintzapeko askatasuna dute.]]> <![CDATA[Ernaik Zugarramurditik Elizondora eginen du gazte martxa, udaberrian]]> https://www.berria.eus/albisteak/208288/ernaik_zugarramurditik_elizondora_eginen_du_gazte_martxa_udaberrian.htm Thu, 13 Jan 2022 09:24:24 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/albisteak/208288/ernaik_zugarramurditik_elizondora_eginen_du_gazte_martxa_udaberrian.htm <![CDATA[Lana, presoak gizarteratzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1958/006/001/2022-01-13/lana_presoak_gizarteratzeko.htm Thu, 13 Jan 2022 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1958/006/001/2022-01-13/lana_presoak_gizarteratzeko.htm
Eusko Jaurlaritzak joan den urriaren 1etik du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako kartzelen kudeaketaren eskumena, eta hasieratik bertatik errana du presoen gizarteratzean jarri nahi duela arreta. Hori kudeatzeko sortu zuen Aukerak elkargoa, urtarrilaren lehenetik martxan dagoena. Lehendik kartzelako prestakuntzaz eta lanaz arduratzen zen Espainiako TPFEko langileak Aukerak-en ariko dira orain, baina, espetxeekin oro har egin nahi duen bezala, Jaurlaritzak bertzelako «eredu» bat ezarri nahi du prestakuntzan eta lanean ere. Eredu hori ez litzateke «hain hertsatzailea», eta pertsonak «berreskuratzea» luke helburu, eginiko delitua «edozein izanik ere». Justizia errestauratiboa hartu nahiko lukete horretarako oinarri, betiere «biktimak» kontuan hartuta.

Atzo eman zituzten sortu berria den elkargoari buruzko xehetasunak, Gasteizen Aukerak-entzat atonduriko egoitzan —elizbarrutiaren eraikin batean dago—, eta Artolazabalek azaldu zuenez, hain zuzen, presoen «prestakuntza, lantegiak eta ekoizpen jarduerak» izanen dira Aukerak programaren «arrakastaren oinarria». Berdintsu mintzatu zen Carlos Roy Aukerak-en zuzendaria ere: presoen «prestakuntzarako interesa» eta lan produktiboa sustatu nahi dituela adierazi zuen, gizarteratzeko aukera gisa.

Artolazabalek atzo jakinarazi zuenez, ez da gauza berria presoek lan egitea. Gaur egun, 346 preso ari dira lanean Zaballa (Araba), Martutene (Donostia) eta Basauriko (Bizkaia) espetxeetan: horietatik 223 espetxeetako lantegi produktiboetan ari dira —206 gizon eta hamazazpi emakume—, eta bertze 123, kanpoko enpresekin lankidetzan kudeaturikoetan —110 gizon eta hamahiru andre—. Langile horietatik guzietatik 28 motibazio politikoko euskal presoak dira. Royk zenbakiak jarri zizkion egin nahi duten aldaketari: «Tailer produktiboetan lan egiten duten langileak %20 gehiago izango dira aurten, eta guztira lan egindako orduak, %24 gehiago».

Horretarako, bertzeak bertze lantegi berriak jarri nahi dituzte martxan, «orain arte ez bezalako» arloetan: «Hala nola logistika, arreta soziosanitarioa eta mendekotasunaren zaintza, artisautza...». Bederatzi enpresa pribaturekin izenpetuak dituzte lankidetza kontratuak, Royren arabera. Zehaztu dute, halaber, preso bakoitzaren «gaitasunaren eta bokazioaren» araberako ibilbide «pertsonalizatuak» eginen dituztela, horretarako «orientazio eta laguntza zerbitzu integral bat» sortuta —haren «oinarriak» aurten jarri nahi dituzte—.

Tximeleta bat izanen da Aukerak elkargoaren logotipoa, presoek gizarteratze prozesuan egiten duten «metamorfosia eta aldaketa» irudikatuko lituzkeena. Artolazabalen hitzetan, hain zuzen, «keinu soil bat eraldaketaren hasiera» izan daiteke. Laneratzea indartzea ez ezik, erregimen irekia sustatzeko baliabideak handitzea ere izanen da Jaurlaritzaren helburua, eta Artolazabalek azaldu du sei milioi euro inbertituko dituztela aurten hirugarren graduko egoitzetan plaza kopurua handitzeko.

«Hobetzeko arloak»

Ehun egun joan dira Eusko Jaurlaritzak espetxe eskumena eskuratu zuenetik, eta Artolazabalek aitortu du badauzkatela «hobetzeko arloak». Halere, nabarmendu du hiru hilabetean «lortu» dutela eskumenen, langileen eta araudiaren transferentzia egitea, «inolako eragin negatibo aipagarririk gabe». Azaldu duenez, hiru espetxeak «sarean» lan egiten ari dira, eta erabakiak hartzeko denbora «nabarmen murriztu» dute horri esker. ACAIP-UGT sindikatuarekin lortutako akordioari —gehiengo sindikalak ez zuen babestu— balioa eman dio sailburuak, halaber: «Bi urteko tartea eman digu lanpostuen definizioa eta etorkizuneko langileen metodologia lantzeko».

Jaurlaritzak zehaztu du hiru hilabeteotan presoen koltxoiak aldatu dituztela, prestakuntza gelak hobetu dituztela, eta hezetasuna «kendu» dutela. Osasun eta Hezkuntza sailekin elkarlanean, bertzalde, «genero ikuspegiarekin zerikusia duten zenbait egitasmo» egin dituztela aipatu du, baita buru osasuneko planak eta mendekotasunekin loturikoak egin dituztela ere.]]>
<![CDATA[Osakidetzak soilik zaurgarriak diren kontaktu estuei eginen die proba]]> https://www.berria.eus/albisteak/208208/osakidetzak_soilik_zaurgarriak_diren_kontaktu_estuei_eginen_die_proba.htm Tue, 11 Jan 2022 07:28:52 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/albisteak/208208/osakidetzak_soilik_zaurgarriak_diren_kontaktu_estuei_eginen_die_proba.htm atzo iragarritako protokolo aldaketari: hemendik aitzina, positibo baten kontaktuak direnen artean, soilik pertsona zaurgarriek eman beharko diote horren abisua Osakidetzari, eta soilik haiei eginen diete koronabirusaz kutsatuta ote dauden jakiteko proba. Sagarduik jakinarazi duenez, aldaketaren helburua da zaurgarrienei gaixotasuna ahalik eta azkarren diagnostikatzea. Jaurlaritzak zehaztu du zaurgarri gisa kontuan hartuko dituztela 70 urtetik goitiko herritarrak, haurdun dauden emakumeak, immunoeskasia dutenak, txertatu gabeak eta gaixotasun kronikoak dituztenak; erraterako, diabetikoak eta eritasun hepatikoak edo giltzurrunetakoak dituztenak. Kontaktu estua diren gainerako pertsonei sintomei «adi» egoteko eskatu die sailburuak. Gobernu Kontseiluaren bileraren ondoko agerraldian eman du Sagarduik xehetasunaren berri. Hainbat kazetarik galdegin diote protokolo aldaketak nola eraginen duen eritasunaren jarraipen datuetan, eta sailburuak erantzun du positibo kopurua ez dela «inoiz adierazle bakarra» izan: «Ez dugu aukera galduko pandemiaren bilakaera ikusteko». Bertzeak bertze positibo tasari begiratuko diote. 15.430 kasu positibo Osakidetzak eta Osasunbideak gaur emandako datuen arabera, atzo egindako probetan 15.430 positibo atzeman zituzten Hego Euskal Herrian. 36.271 proba egin zituzten guztira: egindako proba guzien %42k eman zuten positibo. Nafarroako Gobernuak jakinarazi du, bertzalde, hiru pertsona hil direla azken ordutoan COVID-19ak jota. Ospitaleei dagokienez, uneotan 1.038 lagun daude koronabirusagatik erietxeratuta Hegoaldean. ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan 174 lagun daude. Txertatzeko deia Sagarduik txertaketan jarri du arreta, berriro ere. Jakinarazi duenez, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 5 eta 11 urte arteko haurren ia erdiek hartua dute lehen dosia. Umeak txertatzearen alde egitera animatu ditu gurasoak: «Txertoa da tresnarik onena seme-alabak babesteko». Sailburuaren arabera, 36.000 dosi pediatriko gehiago ditu Osakidetzak eskuartean, eta 14.000 umeri emana diote txertoa jartzeko ordua datozen egunetarako. 40 urtetik goitiko herritarren artean, berriz, hamarretik seik hartua dute errefortzu dosia, eta 60 urtetik goitikoen artean %90era ailegatzen da ehunekoa. Sagarduik jakinarazi du lehen dosiak ere ematen dituela oraindik Osakidetzak, eta oraindik batere txertorik hartu ez dutenei horretarako deia egin die: «Garaiz zaudete: txertatu zaitezte, mesedez. Lehenbailehen hobeto, guztientzat».]]> <![CDATA[Portu bat hurbilago]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1945/006/001/2022-01-09/portu_bat_hurbilago.htm Sun, 09 Jan 2022 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1945/006/001/2022-01-09/portu_bat_hurbilago.htm
Lehenengo geltokia: kafesnea eta croissanta, Eskolapean. «Badaukazu COVID pasea?». «Nik PCRa egin dut, badaezpada». Terrazako mahai bat aukeratu dute, eta azukrea odolera nola doaz lehen azalpenak mihira. «Lehen, Puerto de Santamariara joaten ginen, Cadizera; eta, orain, Duesora. Pototorengana goaz». 895 kilometro laburtu zaie bidea.

«Julen Atxurra Egurrola», zehaztu du Iraide Juaristi Agirrek. Bigarren geltokian hartu dute, Bilbon, nahiz bera ere Lekeitiokoa den. «Berez, guk ez dugu kalean ezagutu inoiz. 2013an estraditatu zuten Frantziatik, eta totalean 25 urte daramatza espetxean. Guk 26 urte ditugu». Kuadrillakoak dira hiru bisitariak, eta, guztiak elkartuta, abiatu dira errepidean, umore onean. «Ikusi duzue Gazte Topaguneko kartela?». Gustatu ote zaizkien koloreak eta leloa. 2021eko abenduaren 18a da, eta argitu du jada. «Nork uste duzue irabaziko duela Bizkaiko finala?». «Ni Nerea Ibarzabalen alde». Bueltan Miribillara joateko plana egina dute. «Bazkaltzeko Bilbon gaude».

«Puertora joateko, barikuan arratsaldeko seietan irteten ginen, Lopidatik 19:00etan edo. Eta goizeko zazpietan heltzen ginen zapatuan, armosua hartu... Gela txiki baten modukoa zen bazkaltzeko lekua». Ezinen lukete bertso txapelketarako iritsi. Ezta hurrik eman ere. «Zazpietatik 12:00ak arte irakurtzen-eta egoten zen jendea. Akordatzen zara? Azterketak zuzentzen egon zen behin bat, eta, denon artean ez, baina... 'Horri aprobatu! Aprobatu!'». Irriz hasi dira.

2018an edo 2019an egin zuten lehendabiziko bisita. Ez dakite ziur noiz. «2018an igual», zehaztu du Goitia Arrizubietak. «Iraide hasi zen Pototogaz gutun elkarrizketan, eta hor aitatu genuen: 'Ea aukera daukagun joateko'. Dezente itxaron genuen zerrendan sartu arte». Ezagutzen ez zuten arren. «Nahiko natural: 'Presoak bisitatu behar dira; orduan, bagoaz'». Goitia Atxabalek erran du berak bazuela harreman pixka bat gehiago: «Nire lagun baten amaren lehengusua da. Huragaz bizi nintzen, eta bera txikitatik joan da bisitan. Beti esaten zidan joateko». Eta erran eta egin. Juaristik uste du presoari indarra ematen diola gazte batzuk harengana joateak: «Pila bat eskertzen du gaztetasuna eta freskura, eta baita herri honek etorkizun bat badaukala ikusteak ere».

«Nik gaur daukadan sentsazioa da... triste», dio Goitia Arrizubietak. «Gure azken bisita da seihileko honetan. Puertora, adibidez, hiru egin genituen seihileko berean. Oraingoetan, bi bakarrik. Ez dakigu noiz sartu ahalko garen ostera bere; orduan, disfrutatuko dugu, baina ja ez dugu ikusiko, eta, nahiz eta haren berri eduki, ez gara egongo huragaz... Niri horrek pena ematen dit». Azaldu dute hurbilago dagoenez jende gehiago etortzen dela orain presoarengana. Lehen beharbada ezin zutenak: «Puerton zegoela, haren aita behin edo behin joan zen, baina ja adinagatik eta bidaiagatik ezin zuen; egon da urte batzuk gurasoak ikusi barik». Duesora mugitu zutenerako, berantegi: «Aurten hil da haren aita. Etxetik hurrerago egon balitz, ez ziren pasatuko hamar urte elkar ikusi barik».

Juaristik bertze heriotza bat dauka buruan, eta urduri dago joaneko bidaian: «Atzo Antton Troitiño hil eta Pototogaz egongo diren lehenengo pertsonak gara. Bera ea zelan dagoen...». Ispilu egin diezaiokeelakoan: «62 urte ditu, iaz buruko isuri bat izan zuen...». Orduan mugitu zuten lehenbizikoz, Madril aldera: «Hasieran hurbilduko zutela esan zuten, eta Puertotik Aranjuezera kristoren diferentzia dago, baina Aranjuez ez da hurbiltzea». 2020ko ekainean izan zen hori, eta 2021eko maiatzean eraman zuten Duesora, azkenean. «Ipini duzu Google Maps?».

Iragan hurbila presente

Juaristik kontatu du hurbildu zutenean Puertorako bidaiak etorri zitzaizkiola segidan gogora: «Autobusa, senideak... Guk bidaia guztietan kointziditu dugu jende oso nagusiarekin, eta umeekin ere bai; bisitara doaz». Azaldu du ez zuela ia lorik egiten autobuseko literetan: «Pentsatzen nuen ia jausi egingo nintzela!». Baina oroitzapen ederra du, halere: «Sortzen da konplizitate bat hor, inor ezagutu barik». Orainean mintzo da oraindik. «Bai, familia handi bat sortzen da», gehitu du Goitia Arrizubietak: hark ere iragan hurbila presente, orainean. «Super maitatuak sentitu gara».

Orain senide bakoitzak egin dezake bidaia, bere kabuz: «Kezka eta deskantsu aldetik ez dauka konparaziorik Duesora etortzeak», azaldu du Goitia Arrizubietak. «Erabakitzen dugun orduan goaz, kotxean, nahi dugunean bueltatu gaitezke, edo bertan geratu bazkaltzen, edo dena delakoa, baina autonomia totala ematen dizu». Eta presoak ere lasaiago ikusten dituzte orain: «Sarri sentitzen dute euren kulpaz gu bere zigortuak garela. Eta kulpa hori, etxetik zenbat eta hurrerago egon, xuabeagoa da. Zenbatgarren irteera esan didazu, Iraide, 177?». «Bai, 177, Cicero, Treto, Santoña». Pare bat biribilgune, eta ohartu ordurako kartzela atarian daude, Berriako hondartzaren ondoan. «Nik, sartu aurretik, zigarro bat erreko dut».

Sobran datoz denboraz; garaiz. «Orain, senideen arteko harreman hori ez da existitzen. Zigarro bat erretzen bost minututan topatzen duzuna», azaldu du Juaristik. «Bai, barruan zaudenean, NA ematen-eta, 'Aupa, zelan? Nor ikusten zatoz?'», Goitia Arrizubietak. Bertzelako kezka batzuk dituzte orain: «Guk biok ez daukagu COVID pasaportea; ez dakigu eskatuko diguten. Printzipioz, ez, baina, bestela, sartu, eztabaidatu haiekin, utzi behar digutela sartzen, ezin digutela pasaportea eskatu, ez dakit zer, denbora luzatzen...». Lehengo kezka berak, baina osasun egoerak aldatuta. «Presoak ere arduratuta daude bisean bisekoak kenduko dizkieten». Eta hala izan da.

Utzi diete sartzen azkenean, eta, bisita eginik, badoaz bueltan Bilbora. Penaz, eta desio batekin. Juaristi: «Gatazkaren ondorioekin bizi den azken belaunaldia izan behar genuke». Garbi utzi du presoak edozein espetxetan egonda ere bisitan joanen direla, baina gehiago eskatu du: «Orain behar da, hurbiltzeko bidea egin den moduan, kalerako bidea bere egitea». Egunaren akaberan, Ibarzabalek irabazi du bertso txapela. Bertze iragarpenak beteko diren, etorkizunak baino ez daki.]]>
<![CDATA[Sobran daude belaontziak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1934/008/001/2022-01-09/sobran_daude_belaontziak.htm Sun, 09 Jan 2022 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1934/008/001/2022-01-09/sobran_daude_belaontziak.htm Seniderik ez bisitarik gabe. Hori izan du leloa azken urteotan euskal presoak zeuden urruneneko kartzeletara hamaika bidaia egin dituen Mirentxin gidarien taldeak. Eta urteotan guztiotan bete du bere helburua. «Izan da erantzun bat egoera bati, sakabanaketarenari», azaldu du Karlos Albas Donostiako Mirentxinen arduradunak. Baina egoera hori aldatuz joan ahala, haien beharra ere urrituz joan da: «Bukatzeko jaio zen Mirentxin, eta, zorionez, bukatu da», gehitu du Iñaut Zabala Hernaniko koordinatzaileak. Urruntzearen itsasorik ezean, sobran baitaude portuetara iristeko belaontziak. Eta hainbertze bidaia egin dituzten furgonetak saldu egin dituzte jada Mirentxin gidarietako kideek. «Ematen du batzuei pena ematen diela, baina zenbat urtetan ibili gara esaten 'Ea noiz bukatzen den hau'?».

Mirentxin Aurrekoetxearen omenez jarri zioten izena elkartasun taldeari, Albasek azaldu duenez: «Senarra Algecirasen preso zeukan emakume bat zen, 1990eko hamarkadaren hasieran edo. Ia asteburuero joaten zen senarrarengana, eta Mungiako kuadrilla bat antolatu zen haien artean: 'Mirentxin ezin dugu bakarrik utzi'». Geroztik, Aurrekoetxea bera baino anitzez gehiago izan dira bakarrik utzi ez dituzten senide eta lagunak. Asteburuero-asteburuero, milaka bidaia egin baitituzte Mirentxin gidariek, Algecirasera bezala, gaur egun jada euskal presorik ez duten bertze hamaika kartzelatara ere bai.

Albasek eta Zabalak kalkulatu dute urtero zazpiehun gidari boluntariotik goiti aritu direla furgonetak gidatzen. Euskal Herrian antolatutako bederatzi taldek koordinatu dute guzia, herrika edo eskualdeka, eta lana ahalik eta gehien banatzen saiatu dira, gidari bakoitzak urtean bidaia bakarra egiteko moduan. Ez da lan makala izan, halere. Zabala: «Gure lana bakarrik ez zen gidariak bilatu, bidaiak antolatu eta kito. Gero dirua lortu behar genuen, lau urtean behin erosi behar genuelako furgoneta berri bat». Zehaztu du lau urteetan furgoneta bakoitzak gutxi gorabehera 400.000 kilometro egiten zituela: «Eta 400.000 kilometrotik pasatzen zirenean, furgonetak saltzen genituen, berriak erosteko. Bidaia hauetan ezin da hutsik egin: iritsi behar dugu». «Eta segurtasun minimo batekin», gaineratu du Albasek.

2021eko maiatzean egin zuten azken bidaia. «Algecirasera, oker ez banago, eta harrezkeroztik hau bukatu da», azaldu du Albasek. Ekainean bilera bat egin zuten, eta Etxerat-ek adierazi zien jada ez zutela haien beharrik: «Esan ziguten senideek ez zutela eskatzen. Madrildik gora bidaiatzeko moldatzen direla». Zabalak azaldu du eskaini zietela bidaia motzagoetarako ere laguntza; baina senideek ez zuten behar, edo nahi. Orain, «gozatzen bezala» ari baitira bidaiez, haren hitzetan: «Hogei urte daramatzate Algecirasera joaten kristoren egoera prekarioan, edo autobusean, gaizki lo egiten, literan, Mirentxinen, eta, orain, bi orduko bidaia gustura egiten dute». Konparazioan, behintzat.

Egin duten ekarpena hamaika aldiz eskertuta itzali dituzte motorrak, halere. «Bereziki Almeriara joaten ginenean, kristoren giro polita egoten zen bidaietan; senideen artean ere kristoren harreman ona zeukaten», oroitu du Albasek. Hark ere egin ditu lagunak bidean, gidarien eta arduradunen artean batez ere: «Gure artean harremana oso polita izan da». Etsaiak gehiago Zabalak, ironiaz dioenez: «Pasatu dizkiedan fardelengatik. Hernanin jendeak ez nau ikusi nahi!».

Birusak baldintzaturik

2005ean hasi zen Albas Donostiako taldean, eta denetarikoak ikusi ditu urteotan guziotan: kontrolak, eguraldi txarra... Kontatu du, adibidez, Almeriara zihoazela Lerman eman behar izan zutela buelta behin, elurragatik. «Baina oso gutxitan egin dugu kale, bitan edo». Anekdotak ere kilometroka dituzte: «Gogoratzen naiz behin, Kordobara joaten, nire lagun bat gidatzen ari zela, gasoliorik gabe geratu zirela, eta, bat-batean, pikoloak. Hori berez isuna da! Ba, lagundu egin zieten: gasoila eraman zieten arrankatzeko, eta gasolindegiraino eskoltatu zituzten. Ia gosaltzera gonbidatu zituzten!». Kontrakoak, ere bai: «Handik bi urtera, Kordobara joaten baita ere, pikoloen kontrolean bi ordu pasatu zituzten eskuburdinak jarrita. Bi ordu!».

Poliziaren aldetik lasaiagoak, baina azken bi urteak ere konplikatuxeak izan dituzte. Batetik, urruntzea pixkana-pixkana bukatu delako, eta ez kolpean. «Andaluziako autobusa betetzeko, gutxieneko kopuru bat behar zen, eta, ez zenez iristen, gu hasi ginen Puertora-eta joaten», azaldu du Albasek. Eta, bertzetik, koronabirusa sartu delako tartean. Zabala: «Jende askok beldurra hartu zion furgoneta batean sartzeari, itxita... Protokolo bat jarri genuen, tenperatura hartzen genien...».

Oraindik hiru furgoneta eta talde batzuk mantendu dituzte, «badaezpada», baina ez dute espero berriz bidaiak egiten hasi beharko dutenik. Euskal presoen aldeko mugimenduan jarri nahi dute indarra orain. Zabala: «Laster Euskal Herrian egongo dira, baina Euskal Herrian ere espetxean daude. Atera behar ditugu».]]>
<![CDATA[Tantaka ari du aldaketaren euria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1988/009/001/2022-01-09/tantaka_ari_du_aldaketaren_euria.htm Sun, 09 Jan 2022 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1988/009/001/2022-01-09/tantaka_ari_du_aldaketaren_euria.htm
Ikusi gehiago:Presoen urruntzearen bilakaera datuetan

Urruneneko kartzela ia gehienetan ez dago jada euskal presorik. Oraindik ere emakumeak daude Reaun (Frantzia), Roazhonen eta Naoneden (Bretainia), baina salbuespena dira: iaz bukatu ziren Andaluziako, Herrialde Katalanetako eta Galiziarako senideen bidaiak. Frantziako preso gehienak Lannemezanen eta Mont-de-Marsanen daude, eta Espainiako ia gehienak, Madrildik goitiko espetxeetan. Zazpi euskal preso daude oraindik ere Madril inguruko kartzeletan, eta gainerako guziak Euskal Herrian edo inguruko espetxeetan daude.

Auzitegi Nazionala, traba

Gradu aldaketak, ordea, mantso doaz. Espainian dauden 156 euskal preso daude bigarren graduan, eta bederatzi baino ez hirugarrenean. Zigorraren hiru laurdenak beteak dituztenak, alta, 52 dira: baldintzapean aske izateko aukera dute. Eskaera gehienak Espainiako Auzitegi Nazionalean trabatuta daude.

Salbuespenezko legedia pairatzen dutenak ere anitz dira. 50 euskal presori baino gehiagori ez diete kontuan hartzen Frantzian betetako zigorra, eta 60 preso 7/2003 legearen arabera zigortuak daude. Frantzian, berriz, 30 urtetik goiti daramatzate preso Jakes Esnalek eta Ion Parotek: baldintzapeko askatasuna lortzeko zailtasunak etengabeak dira.]]>
<![CDATA[«Desagertze behartuak dira krimenik gogorrenak: ezin da dolurik egin»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/011/001/2022-01-09/desagertze_behartuak_dira_krimenik_gogorrenak_ezin_da_dolurik_egin.htm Sun, 09 Jan 2022 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1913/011/001/2022-01-09/desagertze_behartuak_dira_krimenik_gogorrenak_ezin_da_dolurik_egin.htm Objetos Perdidos [Objektu galduak] liburuari forma ematen (Txalaparta, 2021). Garbiñe Garateri bere seme Mikel Zabalzaren bila zihoala guardia zibil batek emandako erantzuna jarri dio izenburu gisa, desagertze behartuen adibide argigarria baita, Egañaren ustez. Halako hogei kasu aztertu ditu liburuan.

Sarreran, aipatzen duzu «euskal gatazkaren parterik ahaztuena» dela desagertuena. Zergatik?

Beste lurralde batzuetako desagertzeekin konparatuz, adibidez, Argentinako eta Txileko diktaduretakoekin, Euskal Herrikoak zenbakiz ez dira asko; bai, ordea, torturatuak, espetxeratuak, hildakoak... Horregatik jarri diegu agian oso arreta gutxi. Baina biktimen kontua bere osotasunean hartu behar badugu, desagertuena tartean egon behar da.

Batzuk ezagunak dira: Pertur, Naparra, Popo, Jon Anza... Beste batzuk, ez hainbertze. Zergatik?

Joserra Asua, esaterako, familiak gaia ezkutatu zuelako. Beste batzuetan, ez zirelako militante politikoak. Hala zirenean, onerako eta txarrerako, izan dute leku gehiago komunikabideetan. Txarrerako diot, erabilpen gaiztoa ere egin delako, Perturren eta Naparraren kasuan, esaterako. Hirugarren multzo bat dago ikerketa sakonagoa behar duena, agian ez direlako desagertze politikoak izan. Azken kapituluan aipatzen ditut batzuk.

Ikerketa falta sumatzen duzu?

Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubideen Taldeak txosten berezi bat egin zuen Perturren kasuarekin, beste bat Naparrarenarekin, eta mugetako hiru funtzionarioen inguruan ere beste bat, baina oso ikerketa txarrak dira, nire ustez: hemeroteka lana egin dute, eta, gainera, albisteak ez dituzte ondo filtratu. Ikerketa horiek ez dira zuzenak, eta horregatik animatu nintzen beste mota batera ikertzera: ez bakarrik hemeroteka begiratuta. Lekukotasunak bildu ditut, jende askorekin egon... Desagertze behartuak gizateriaren aurkako krimenak dira; eta, beraz, ez dute preskripzio eperik. Akusazioren bat-edo egongo balitz, irekita daude.

Nazioarteko legedia aipatu duzu. Ontzat eman duzu?

Bat egiten dut gaur egun dagoenarekin. Hogei kasu ikertu ditut liburuan, baina nazioarteko legediaren arabera askoz gehiago izango lirateke. Adibidez, euskal deportatuak eta atxilotuak desagertuak egon dira hamar bat egunez, aste batez... Familiak tarte batez ez zekien ezer haiei buruz, nahiz eta gero agertu. Nik azaldu ditudanak ondoriotzat heriotza izan dutenak dira.

Frantziako eta Espainiako agintarien utzikeria aipatzen duzu kasu askotan.

Jon Anzaren kasuan, adibidez, bistan da Frantziak eta Espainiak oztopoak jarri zituztela ikerketarako: bertsio ofizialak ez du sinesgarritasunik. Gu afizionatuak gara, eta aurkitzen baditugu hainbat datu berri, haiek, bitarteko guztiekin, askoz gehiago aurkitu beharko lituzkete. Jon Anzarena da adibiderik garbiena, konplizitatea egon baita mugaren bi aldeetan, baina beste kasu batzuetan, esate baterako Bernardo Bidaolarenean, Espainian eman ez ziguten txostena Frantzian lortu genuen, prokuradorearen bidez. Frantzian, iraganeko beste kasu batzuetan ere hala izan da, baina Espainian hori ezinezkoa da: oraindik eztabaidan dago sekretu ofizialen legea.

Bertze kasu batzuetan, ETAri leporatu izan zaizkio desagertzeak. Uste duzu propio hori zeukatela helburutzat?

Ez. Bi kasu nagusi dira manipulazioarenak, Naparrarena eta Perturrena, baina uste dut hori ez zela hasierako helburua. Perturren kasuan, segur aski, informazioa lortzea zen. Eta, Naparrarenean, mendekua izan zen, nire ustez, eta bide batez lapurreta —dirutza kendu zioten—. Baina gero, egoera politikoaren arabera, Barne Ministerioak aukera ikusi zuen manipulatzeko.

Lehendik oso ezaguna ez zen kasurik ere aurkitu duzu. Lapurdin desagerturiko Patrick Ly eta Annie Intxausperena, adibidez.

Lehenengo albistea Anai Arteatik jaso nuen: testigantza bat baino ez zuten, Xabier Soubelet margolariarena, eta deitu zidaten gehiago ikertzeko. Zaila izan da, duela urte asko gertatu baitzen, eta, azkenean lortu dudana ez da definitiboa. Gero, aipatzen dut liburuan: Soubeletek beldurra ere izan zuen. Hitzordu bat nuen harekin, eta bertan behera utzi zuen azken momentuan. Hori askotan gertatzen da: nik esperientzia dut gerra zibileko kontuekin, eta, nahiz eta 85 urte pasatu, oraindik lekukotza gutxi jasotzen ditugu. Jende askok ez du hitz egiten, edo hitz egiten duenean gutxi kontatzen du, beldurrez. Kasu batzuetan, mehatxuak ere egon dira.

Liburuan erraten duzunez, izua sortzea da desagertze behartuen helburua, hain justu.

Bai, are gehiago: desagertze behartuak dira krimenik gogorrenak. Duela gutxi hil da gure auzoko emakume bat, Maite Lasalle: haren aita desagertua dago gerra garaitik, eta bera egunero-egunero zegoen aitaz kezkatua, non egongo zen. Gauza bera gertatzen da azken hamarkadetako desagertuekin: ezin da dolurik egin, eta dolua egiten ez baduzu, heriotzaren mamua eguneroko itzala da.

Anitzetan, ukatu egiten da deliturik egin izana ere, ezta?

Hori da: biktimarik ez badago, delitua, auskalo. Frantziako Poliziak orain dela gutxi onartu zuen Popo Larreren desagerpena: harremanetan jarri ziren IK-ko inguruekin, esateko gorpu bat aurkitu zutela Cauteretsen, eta haien ustez Popo Larre zela. Gero probak egin ziren, eta ez zen bera.

36ko gerrako desagertuak ezberdinak direla diozu. Zergatik?

Ezberdintasuna judiziala da, bereziki: gerrakoak ikertzen dira ofizialki historikoak balira bezala, epaileek ez dute ezer esaten; eta gaur egungoak kasu irekiak dira.

Kasu askotan, zure iritzia ere eman duzu. Zergatik?

Ja adin bat daukat, eta orain arte lortutakoak paperean utzi nahi nituen, momentu batean beste norbaitek abiapuntu gisa izan ditzan, ikerketarekin segitzeko. Senideei zor bat ere banien. Bitxia da, baina batzuetan ez dute eskatzen ikertzen segitzeko, baizik eta zerbait sinpleagoa: ikusgai jartzeko. Bestalde, egin dudana ez da nirea bakarrik: senideek ontzat eman dute. Nik egin dudana da urte hauetan denon artean aurkitu duguna idaztea.]]>