<![CDATA[Maddi Ane Txoperena Iribarren | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 22 Jul 2019 06:34:20 +0200 hourly 1 <![CDATA[Maddi Ane Txoperena Iribarren | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Momentutxoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/014/002/2019-07-17/momentutxoak.htm Wed, 17 Jul 2019 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/014/002/2019-07-17/momentutxoak.htm momentiko-a. Eta ez naiz iruindarra, baina iruditzen zait hitza ongi ulertu badut horrelakoz betea dagoela uda, hain zuzen: unean bertan baino bizi ezin diren momentuz; azaltzen zailak diren, eta azalduta ere grazia galtzen duten horiez, bizi eta kito egin behar direnez.

Ez da kasualitatea izanen sanferminetan asmatu izana hitza, herriko bestak halakoz beteak baitaude. Parranda ez baita alkohol edan huts bat, ezpada egun zein gaueko gertakari ederrez beteriko zerbait. Kasualitatez lagunartean egiten den bazkari bat, kuadrillakoen arteko bermuta, danborra jotzean elkarri egindako irribarre konplizeak, txaranga bat agertzea gutxien espero duzunean, kontzertu bat entzutean sentitzen duzun zirrara, parekoak zer pentsatuko duen burutik pasatu ere egin gabe dantzan hastea, bestondoz egin eta erraten diren txorakeriak, aspaldiko lagunekin ordu txikitan mundua konpontzea, gauak eraman zaitzala aurreikusiko ez zenukeen lekuetara. Edo bertze mila gauza.

Eta, bestatik kanpo ere, zenbat halako momentu, udan baino bizi ez ditugunak. Hondartzara joan eta uretan gora begira begiak itxita flotatuz arnasa hartzea, hondarretan etzatea norbere arnasaren kontziente; mendiko ibilaldietako izerdia eta ondorengo garagardo limoiduna; afalondo izartsuetan izarrei begira erretako zigarroa, Tour-eko helikopteroaren doinuaz egindako siestak, edota liburu bat irakurtzea eguzki-itzalpetan, azken orriraino iristeko irrikaz.

Ederrak dira momentuok guziak, azaltzen zailak, eta azalduta ere grazia galtzen dutenak, edo ez lortzen behintzat daukatena bezainbat, bizi eta kito egin behar baitira. Aukera duenak goza ditzala, ohartu orduko iraila ate joka dago eta.]]>
<![CDATA[Zubiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2019-07-10/zubiak.htm Wed, 10 Jul 2019 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2019-07-10/zubiak.htm
Kondairak kondaira dira, eta ez dakigu egiarik baduen istorioak. Baina gauzak nola diren, errepikatu bezala egin da aurtengo San Ferminetan, zubiak eraikiz, bertze gisa batez. Bazebilen duela urte batzuetatik airean, eta aurten gehiago: «Neskak aterako dira?». Tartean kontrako iritziak, aldekoak, argitara ateratzea sobera komeni ez diren trapu zikinak... Baina atera dira, urtero bezala, mutil gazteen artean, hiru neska gazte, zuriz eta gorriz jantzita koloretako oihalekin, bertzeak bezala gogor entrenatuta, bertzeen gisan urduri, bertzeen gisan ilusioz, txistularien doinuan kondairak dioen dantza errepikatzeko. Igo dira zubira, dantzatu dute, eta ez da ezer gertatu, txaloak bertzerik ez, eguraldia lagun, eta bestarako aitzakia bat gehiago. Bertze urte batez, ederra izan da.

Halako keinu sinplea zirudienak izerdi ugari isuri du; hor bizi izan denak badaki elkarrekin dantzatu behar izan dutela haiekin dantzatu nahi ez zutela erran duenak eta ondokoarengandik hori entzun behar izan duenak; badaki alardeetako istiluak saihesteko listu anitz irentsi dutela bi aldeek; anitz geldituko zirela lehenago dantzatzeko gogoz... Hondarribiko eta Irungo emakume aitzindariei meriturik kendu gabe —haiek gabe nekez baikeunden hemen—, eta hogei urte beranduago, Lesakakoak erakutsi du, pazientzia handiz, zubiak eraiki daitezkeela.]]>
<![CDATA[Mespretxua, dosi txikitan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-07-03/mespretxua_dosi_txikitan.htm Wed, 03 Jul 2019 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-07-03/mespretxua_dosi_txikitan.htm L'étranger eleberria, Charles Baudelaireren Les Fleurs du Mal poesia bilduma, Voltaireren Candide ou l'optimisme narrazio ironikoa, Mallarméren poemak... Egin du ahozko azterketa, eta gustura atera da, ongi defendatu duelako berea. Zortea izan du: irakasleak ez dio deus txarrik erran soinean zeraman Baxoa Euskaraz! kamisetagatik. Are, zoriondu egin du frantsesa haren ama hizkuntza ez izanik ere egin duen ahaleginagatik.

Joan den asteko baxoko frantseseko ahozko azterketako edozein gazte euskaldun izan zitekeen hori; nik ere ikasi nituen 16 urterekin horiek guztiak, eta pozik nago: perla ederrak daude literatura frantsesean; ez didate trabarik egiten burmuinean.

Kontua da lizeotik aterata oraindik ez nituela sekula irakurriak Txillardegiren Leturiaren egunkari ezkutua, Arantxa Urretabizkaiaren Zergatik Panpox, Jon Miranderen Haur besoetakoa, Gabriel Arestiren poemak edo Ramon Saizarbitoriaren Egunero hasten delako. Ez horiek, ezta berriagorik ere. Nire kabuz deskubritu eta irakurri behar izan nituen, irakurtzea asko gustatzen zaidalako, eta burugogorkeriaz ere bai. Bertze anitzek ez dituzte sekula irakurriko, baxorako euskarako proba gainditzeko eskatzen dizuten bakarra testu ezinago sinpleago bat irakurri eta «nor da protagonista?» gisako galderei erantzutea baita. Eta hori, bizitza osoan euskaraz ikasi duen batentzat, aurpegira irri egitea da.

Gure irakasle batek erraten zuen moduan, guk baxoa euskaraz ez, guk gure baxoa nahi dugu, edo bertzela, baxorik ez. Eta gure hizkuntzaren eta kulturaren balioa azpimarratuko duen hezkuntza eta ebaluazio sistema bat. Hala egiten digu Frantziak egunero mespretxu; haren handitasuna erakutsiaz, eta gurea bazterrera eramanez; dosi txikitan. ]]>
<![CDATA[Onarpena?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2019-06-26/onarpena.htm Wed, 26 Jun 2019 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2019-06-26/onarpena.htm habitus edo izateko modu batzuen arabera jokatzen dugu, eta, hala, gizon eta emakumeengandik jokatzeko modu ezberdinak izatea espero du gizarteak. Banaketa horretan emakumeok dominatuaren papera jokatzen dugu, eta gizonezkoek, berriz, dominatzailearena. Eta norbanakook subkontzientean dauzkagun eskema batzuen arabera funtzionatzen du guztiak. Hala, emakumezkook hala nahi ez izan arren, dominazioa onartu bezala egiten dugu eskema horien baitan jokatzeagatik. Honela zioen Bourdieuk La domination masculine lanean: «Dominatuek dominatzaileei dominazioaren ondorio diren eskemak ezartzen dizkietenean, edo, bertze hitz batzuk erabilita, haien pentsamendu eta pertzepzioak inposatua zaien dominazio eskemaren arabera egituratuak daudenean, haien ezagutza ekintzak, halabeharrez, onarpen ekintzak dira; sumisio ekintzak».

Bourdieuk azaltzen zuen, halaber, dominazio horrek gizon-emakumeon gorputzetan hartzen duela forma; haragitzen dela. Hala, bere roletik kanpo jokatzen ari den emakumeak lotsa sentituko du, edo beldurra; gaizki sentituko da. Eta horrek galarazi eginen dio espazio publikoan nahieran ibiltzea, adibidez. Ez dagoelako harengandik espero den lekuan.

Eskema hauek subkontzientekoak izanik, kontzientzia hartzea ez da nahikoa horiei buelta emateko, Bourdieuren ustez; gizarteko egitura bera aldatu behar da; osoa. Eta horretarako, tamalez, formula magikorik ez.

Bertze dominazio forma batzuetara estrapolatuta, nago euskaldunok, abertzaleok, ezkertiarrok eta sartu hemen boterea izatera ohituta ez gauden guztiak ez ote garen ibiltzen dominazio eskema horietan zangotrabatuta, konplexuak gainetik kendu ezinik.]]>
<![CDATA[Arropa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2019-06-19/arropa.htm Wed, 19 Jun 2019 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2019-06-19/arropa.htm
Horrela ibiltzen naiz gero: uda heldu dela eta ez dudala galtza motzik, edo aldarrikapenak dituzten kamisetak soilik ditudala ia...

Horrelakoetan beti oroitzen naiz Fatema Mernissi idazle eta soziologo marokoar zenaz, begiak ireki baitzizkidan El harén en occidente liburu zoragarriak. Hor azaltzen du nola Marokon arropa dendara joan eta oihal zatia aukeratzeko ohitura zuten norbere neurrirako soinekoak egiteko; eta nola AEBetan ez zuen aurkitzen inon bere tamainako jantzirik, zer eta entzun behar izateraino bere gorputza ez zela egokia. Dendakoaren ustez, handiegia zen: 38 neurriaren arabera. Mernissik zioen Mendebaldeko emakumeon harema dela 38 neurria; alegia, gure presondegia. Eta herrialde islamiar batzuetan zapia eramatearen obligazioa bezain hertsagarria gure argal eta beti-gazte egotearen presioa.

Gure gizartearen ispiluari gehiagotan begiratu beharko genioke gure ipurdi ustez handiegiei baino.]]>
<![CDATA[Amnesiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2019-06-12/amnesiak.htm Wed, 12 Jun 2019 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2019-06-12/amnesiak.htm
Konturatu nintzen nik kantatu nuenetik alegia, duela zortzi urtetik ez nintzela joana, nahiz azken urteotan nire etxetik hurbil jokatu. Eta konturatu, era berean, ez dakidala non arraio daukadan 2011n nik irabazitako txapela. Bila ibili naiz gurasoen eta amatxiren etxean ero baten modura, baina ez dut haren arrastorik topatu.

Konturatu naiz urteotan guztiotan amnesia moduko bat garatu dudala bertsolaritzarekiko nire bizipenekin. Eta eskolarteko txapelketa bezala, ia ezabatu zaizkit burutik parte izan naizen gazte sariketak ere. Bertze emakume bertsolari lagun batekin solasean konturatu naiz ez naizela bakarra: hari ere berdin gertatu zitzaiola kontatu zidan, ez zituela oroitzen orduko kantukideak-eta.

Uxue Alberdik emakume bertsolariak elkarrizketatuta osatu duen Kontrako Eztarritik liburuan agertzen dira antzeko testigantzak. Honela dio Miren Artetxe bertsolariak, adibidez: «Oso bereizita dauzkat bertsotan aritu naizen bi garaiak, gaztetxotakoa eta oraingoa. Lehenengo garaiko gauza asko ahaztu ditut; biziraupenagatik, seguru asko». Eta kontatzen du nola kosta zaion biolentziari hitzak jartzea: «Jasaten nuen momentuan ez nuen identifikatzen, eta estali, ezabatu eta ezkutatu egiten nuen, eta kostatu zait orduko egoera biolentoak memoriara ekartzea (...). Ahaztu egin ditut, bizirauteko».

Alberdik emakume bertsolarien jarduna mugatzen duten 22 mekanismo zerrendatu ditu liburuan. Eta hamabortz bertsolari elkarrizketatu baditu ere, uste dut bertze anitzek ere antzeko egoerak konta genitzakeela. Pena da liburu baten beharra izatea gertatu zaigunari hitzak jarri ahal izateko; baina inoiz ez da berandu.]]>
<![CDATA[Gorputzak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2019-06-05/gorputzak.htm Wed, 05 Jun 2019 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2019-06-05/gorputzak.htm
Eta ohi dugun legez, hor hasi ginen, gure arteko tertulian, zein zuria nagoen nik, ez dela ongi depilatu bertzeak, bainujantzi berria erosi beharko dudala ipurdi erdia ez erakustekotan berriro nik, bertze mitxelin bat atera zaiola hirugarrenak. Ez bereziki disgustura hizketan, eguzkia hartzeko titi-bistan egoteko batere arazorik ez baikenuen izan; eguraldiaz edo azterketez ariko bagina bezala jardun genuen, denbora-pasa.

Ez dakit den nerabezaroko tontakeria pasatu zaigula, jada ez baikara ibiltzen —edo ez behintzat nire inguru hurbilenekoak garai batean bezala janari honi edo bertzeari uko egiten—: hondartzatik bueltan ederki eta gustura afaldu genuen batek plater konbinatua, bertzeak ogitartekoa, eta bukatzeko izozkia ere bai. Baina badaezpada beti presente norbere gorputzari buruzko epaia, ez bada, gainera, bertzeen begiradak oroitarazten digula.

Kontua da, izan hondartzan edo gorputzak biluztasunetik hurbil edo erabat larrugorrian dauden lekuetan —izan kiroldegietako dutxetan, edo are hobe Gazte Topagune eta halakoetakoetan, zeinetan mistoak izaten baitira— gure begirada epailea erabat desegin egiten dela errealitatearekin tupust egiten duenean. Erakusten digulako geure buruari inposatu nahi diogun irudia inor gutxik betetzen duela: denok dauzkagula tolesturak, zuri-gorritasunak, arrakalak, eta tamaina-forma guztietako atalak. Inoren gorputza ez dela bereziki bitxia; edo guztiak direla. Eta gorputz guztiak garela, gure berezitasunean, eder.]]>
<![CDATA[Erregimenak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-05-29/erregimenak.htm Wed, 29 May 2019 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-05-29/erregimenak.htm
PSN eta Geroa Bairen artean gobernu «progresista» eraikitzeko aukera ez-txarrenak zutik dirau, baina zerikusirik ez. Erregimenaren parte direnek nekez eginen baitute euskal herritarron alde. Eta azken lau urteotan emandako aurrerapausoak —anitzentzat txikiak izanagatik bide bat markatu dutenak— zangopilatzeko arriskuan dira.

Gipuzkoan, Bizkaian eta Araban bertzelakoa da erregimena, horrek ere mugiezin dirauena leku anitzetan. Are, indartzen ari dena. Eta segituko duena sustatzen turismo masifikatua, abiadura handiko trena, hiri eredu kapitalista eta Zubietako erraustegia.

Kontua da, ordea —eta sarritan erran den gisan—, instituzioak ez direla sistemaren hanka bakar, baizik horietako bat. Inportantea, noski, baina ez beti determinantea. Eta hori ez ulertzeak dakar, sarri, lasaitze handiegi bat guk nahi ditugunak gobernuan daudenean; pentsatzea goitik aldatuko direla gauzak, gizarteak eguneroko bizitzan jarraitzen duen bitartean. Eta ez: Nafarroako aldaketaren gobernuak ez du erregimena gainditu, bertan baitiraute Elizak, botere ekonomikoek, komunikabide desinformatzaileek... Eta horiekin batera euskararen kontrakoek, matxistek, faxistek... Adibide bat ematearren, nekez lortuko ditu boto anitz alderdi abertzale batek Iruñean eta hortik behera, baldin eta euskararik ez bada ulertzen, entzuten, ez erabiltzen. Berdin ezkerreko alderdi batek nonahi, baldin eta aldaketa sozialaren aldeko giharrik ez bada kalean. Eta nekez irabaziko ditu aldaketak hauteskundeak alde handiz, baldin eta horiek guziak ere errotik aldatzen ez baditugu. Emaitzak gustatu zein ez, eta ez horiengatik, baina alda daitezen, lanean jarraituko dugu.]]>
<![CDATA[Ilegalak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2019-05-22/ilegalak.htm Wed, 22 May 2019 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2019-05-22/ilegalak.htm
Niri pare-parean ez, baina zeharka egokitu zait, lagun batek enkargua eginda. Greziako Samos uhartean pasatu du hilabete, han diren errefuxiatuei ahal bezala laguntzen; eurei entzun eta testigantzak jasotzen; eta, esku abila izanik, hango egoeraren berri emateko ilustrazio liburu bat egitea bururatu zaio; testuak idazteko proposatu dit niri.

Udako errefuxiatuen krisi izeneko olatua pasatuta —guretzako baitzen krisi haientzako bidaia eta biziraupen iraunkor bilakatu dena—, bazirudien ahantzia zitzaidala berriro Afrika, Mediterraneoa eta Europa ekialdea gurutzatzen dutenen zoria; gaiztokoa, usu. Baina hor daude, diraute, dabiltza, dautza; eta bitartean, Samosen berri ez du inork, ezta arratoien artean bizitzeko baimen eske dabiltzan taupada guzti horienik ere.

Lagunak ekarritako istorio eta informazio parrastarekin euretako bat banintz bezala idatzi ditut poemak, euren azalean jartzea ia ezinezkoa dela jakitun —eta ez preseski koloreagatik—. Eta idazten nenbilela ikastolan Historiako eta Frantseseko klaseetan lantzen genituen olerkiak etorri zaizkit gogora, Lehen Mundu Gerrako trintxeretatik eta bigarreneko kontzentrazio esparruetatik izkiriaturikoak.

Denbora asko pasatu da horiek sentitu eta papereratu zituztenetik, baina badirudi ez dugula ikasi. Berdin sufritzen eta sufriarazten segitzen dugu, eta gerok sorturiko desmasiak ikusten ditugu albistegietan afaltzen dugun bitartean, edo ez ikusiarena egiten. Eta supermerkatuan erosi dugun entsalada oraindik ez zaigu kontrako eztarritik joan, gizakion burua sarri burugabea nola den. ]]>
<![CDATA[Lanak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-05-15/lanak.htm Wed, 15 May 2019 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-05-15/lanak.htm
Badira, tartean, lanak egiteaz gain azterketa ere baduten ikasleak. Bologna prozesuarekin egindako aldaketen iruzurra da: ustez azterketak kentzeko hasi ziren ikasleoi lanak egiteko eskatzen, baina batek ez badu bertzea ordezkatzen... alferrik da. Zer erranik ez lanak taldekoak badira: aberasgarria baita elkarlanean aritzea, baina hitzorduak jarri behar, bertzeenera egokitu behar, eta azkenean denbora joan egiten da.

Hori guzia, noski, klasera joateko derrigortasunarekin: maiz alferrikakoa, gogoz kontra klasera joaten dena ez baita adi egonen irakasleak erraten duenari, eta bi orduko klase magistrala baldin bada, gutxiago. Eta horrela egoten gara, sakelakoari begira edo liburu bat irakurtzen, ez bada ordenagailua irekita apunteak hartzeko itxurak eginez, baina mila web orri irekita.

Eta karrera bukatu zenuela uste zenuenean, hor daukazu zain GrAL Gradu Amaierako Lana. Letretako edo gizarte zientzietako karrera batzuetan zentzurik ez duenik ez dut erranen, baina ikasketa guzietan? Gero erranen dute ikasle bizitza ederra dela, baina unibertsitatea ez da jada amesten genuen hura. Ez dakigu titulua lortzeak enplegurik eskainiko digun; baina lana, behintzat, ederra ematen digu.]]>
<![CDATA[Erritualak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2019-05-08/erritualak.htm Wed, 08 May 2019 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2019-05-08/erritualak.htm
Ez hotz eta ez dramatiko jarri gabe, zer pentsatua eman dit bataren zein bertzearen zeremonietan erreparatzeak. Bataren zein bertzearen ezaugarriak norbere buruarentzat beharbada nahi ez izanagatik, ekitaldien garrantziak harrapatu bainau bi kasuetan.

Erritualak beharrezkoak baititu gizakiak. Eta ez baitira, hitzak gehienei oihartzun hori ekartzen dien arren, bertze garai eta herrialde batzuetako kontuak. Erritual batzuek ematen digute aukera bizitzako egoera batetik bertzera pasatzeko, eta igarobide hori gozoago, eramanerrazago, kontzienteago egiteko. Bertze batzuek, berriz, balio dute familiak, herriak, komunitateak elkartzeko.

Era berean gizarteko arauak erreproduzitu eta indartzen dituzte erritualek, ordea. Nabarmena da, erraterako, horietako anitzetan Elizak, genero sistemak, espainiar zein frantses kulturak, kapitalismoak edota heteroarauak duten presentzia. Eta, urrunegi joan gabe, hortxe ditugu gure herrietako bestak, santuz, mezaz eta dantza zein ospakizun sexu-baztertzailez hornituak. Baditugu apika bertze batzuk gureagoak, herritik sortuak edo iraunarazi eta gure balioetara eraldatuak: direla zenbait lekutako inauteriak, herri bazkariak edota askotariko ekitaldi politikoak.

Nago, ordea, batzuetan ez ote garen gelditzen hankamotz edo esku hutsik, ustekabean gertakizun bat jazo, eta hari kolektiboki nola aurre egin ez dakigunean. Uste baitut gehienetan argi dugula zer ez dugun nahi, baina ez dugula tarterik hartzen zer eta nolakoak nahi ditugun erabakitzeko.]]>
<![CDATA[Langileak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2019-05-01/langileak.htm Wed, 01 May 2019 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2019-05-01/langileak.htm
Mirenek jantoki batean egiten du lan eguerditan, eta astean bi egunez dantza klaseak ematen dizkie umeei; beste bi egunez, euskarakoak helduei, gau eskolan. 30 urte ditu, baina gurasoen etxean bizi da, ez baitu dirurik alokairurik ordaintzeko.

Hilean 2.000 eurotik gorako soldata du Mireiak, eta ez dio kexatzeko eskubiderik ematen bere buruari, lan finkoa baitu. Sekzioko nagusiak lan gehiago egin behar duela dio, eta ez dio ezetzik erraten. Egunean hamabi ordu egiten du lan, eta ez du estrarik kobratzen.

Baba betaurrekoak saltzen aritzen da Euskal Herriko parrandetan, tabernaz taberna. Gaua bukatu orduko salduko ditu gehienak; ez, haatik, gazte mozkorren irainik entzun behar izan gabe.

Mediku egoiliarra da Mikel, sei urteko ikasketak amaitu berritan Galdakaoko ospitalean lanean diharduena. Gauez lan egitea egokitzen zaio maiz, eta txandak zaharragoek aldatzen dizkiote.

Behobiako biribilgunean zain dago Judith. Euria ari du, eta hotza sartzen zaio gonapetik, baina Guardia Zibilak kendu du kontrola jada, gutxienean. Kamioi gutxi dabil inguruan, eta ilun dago. Gaur bezero gutxi etorriko zaizkio.

Ordulariari triste begiratu dio Eulaliak: arratsaldeko seiak dira, eta eguneko ordu librea orain beharko lukeen arren, zaintzen duen amona erreguka ari zaio, ez dezala bakarrik utzi. Gaur alaba ez zaio etorri bisitan.

Taberna batean egiten du lan Lurrek, asteburuetan, eta astean zehar unibertsitatera doa, ahal dela ikastera. Atzo ere hots egin zioten beharrerako, gaur besta eguna zelakoan.

Guztiak langile izanagatik, elkarrengandik ezberdin sentiarazi eta zatitzea da kapitalismoaren lorpenik behinena. Ez diezaiogun garaipenaz gozatzen utzi.]]>
<![CDATA[Lerratzea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-04-24/lerratzea.htm Wed, 24 Apr 2019 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-04-24/lerratzea.htm
Botoa emanen dut, herri zapalduon ahotsa Madrilera eramatea garrantzitsua iruditzen zaidalako. Gure hitza parlamentuan erabakigarria ez izan arren, hangoa kritikatu, traba egin, zirikatu eta egiak ozen errateko balio duelako. Adierazteko, adibidez, gure aluei buruz emakumeok erabaki nahi dugula, eta ez bertze inork; exijitzeko atera ditzatela haien esku zikinak Euskal Herritik; eta ozen oihukatzeko erregerik ez dugula nahi, ikurrina bat paparretik ateratzen dugun bitartean.

Bizitzea etengabe erabakitzea delako: zer gosaldu nahi dugun, norekin egin nahi dugun larrutan, eta zeini emanen diogun babes; nori begiratuko diogun eta zeri eginen diogun entzungor. Bizitzea bataren ala bertzearen alde edo kontra lerratzea delako, eta sofan eserita geldituta gauza gutxi alda daitekeelako. Baina, batez ere, bozkatu eginen dut, ez dudalako egin ahal izandakoengatik eta egin gabekoengatik damutzeko asmorik.]]>
<![CDATA[Pertsonak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-04-17/pertsonak.htm Wed, 17 Apr 2019 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-04-17/pertsonak.htm
Bizi garen erritmoan ez da erraza hori martxan jartzea. Eta ideiaren garrantzia barneratua badugu ere, guk ere baditugu kontraerranak: egiten ditugu akatsak, hanka sartzeak... Baina eskerrak ahulak garen; eta hala garela onartzen dugun.

Frantsesez bada erraera bat, dioena zuhaitzek basoa ikustea eragozten dutela. Detaile batean erreparatzeak osotasuna ikustea oztopatzen duela, alegia. Bada, nago kasu honetan ez ote den aurkakoa. Mugimenduari modu abstraktuan begiratzeak ez ote digun galarazten bere baitan duena ikustea: pertsonak, alegia. Zuhaitz bakarrari so egiteak oihanaren osotasuna lausotu bailezake, baina zuhaitzik gabe ez baita basorik.

Eta mugimenduak eta horien arteko tirabirak ezin baitira ongi ulertu horietan dauden pertsonetan erreparatu gabe. Talkak ideien artekoak izan arren, pertsonetan gorpuzten baitira, eta horietan hartzen baitute forma. Minak, frustrazioak, pozak, ilusioak... pertsonek sentitu eta bizi dituzte. Eta hori kontuan hartu ezean, zaila izanen zaigu gertatzen dena ulertzea.

Baina kasu: hau ez da indibidualtasunaren apologia bat. Zaintza ez baita ardurak ahantzi eta norbere zilborrari so nahieran ibiltzea. Zaintza inguruko pertsonengan arreta jartzea da, eta elkarrekin eraikitzen ari garen proiektua elikatu eta mimatzea, lanak denen artean banatuta. Zaintza da Gazte Topagune bat auzolanean muntatzea, laguntzaileei otordu goxoak eskainita; baita lanez gainezka dabiltzanei tarteka irribarre bat; besarkadak. Herri hau pertsonok eginen baitugu, edo ez baitugu eginen.]]>
<![CDATA[Ilusioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2019-04-10/ilusioa.htm Wed, 10 Apr 2019 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2019-04-10/ilusioa.htm
Heldu denean zoro zoragarri sentiarazten gaitu, goizeko ordu txikitan, mendi punta batean, lekukoa noiz iritsiko zain, hainbeste kritikatu dugun abestia kantari hasten garenean; edo elkar besarkatzen. Sekula ordu erdi baino gehiago laster egin ez dugunoi ordubete irauteko indarra ematen digu, ia orkatilak bihurritzeraino. Eta aurretik edo ondoren zoramena bestaz luzaraztentrago guziak, AEKren alde.

Badu zerbait Korrikak, Euskal Herri eder bezain gorrotagarri honetan deus gutik lortzen duena. Elkartzen gaitu alderdi eta mugimendu ezberdinetako kideak —gazte mugimendu eta parlamentuetan elkarri mokoka gabiltzanak—; uztartzen borrokak. Batzen gaitu euskaldunak eta euskaraz ia deus ez dakitenak, edo jakin bai, baina guti egiten dutenak. Sentiarazten gaitu, gaur egun deus gutik bezala, zazpi lurraldeko Euskal Herri baten parte. Eta biziarazten gaitu; piztuz, euskaldun ezkorron artean garesti dagoena: ilusioa. Hamar egunez makila zati bat bi hankaren gainean gelditu gabe mugiarazteko gai bagara, pentsa zenbat gauza egiteko gai izanen ginatekeen —eta nahi badugu, garen— egunerokoan ilusio berarekin bizita.]]>
<![CDATA[Google Maps]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2019-04-03/google_maps.htm Wed, 03 Apr 2019 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2019-04-03/google_maps.htm
Segidan ohartu nintzen ez zela aukerarik onena izan. Kale ilun batetik eraman ninduen, argi gutxikoa, eta ostatu gehienak itxita zeuzkana. Jende gutxi zebilen kalean, eta arraro xamar begiratzen ninduten gurutzatzen nituen apurrek. Kale erdiko etxe handi batean, pankarta bat zintzilik: «British and proud». Hori ez zen niretzako moduko lekua.

Abiadura bizian abiatu nintzen, ikaratuta, eta bizitzako 25 minuturik luzeenak egin zitzaizkidan aterpetxerainokoak. Ez nintzen berriro kalera atera eta Guinnes bat edateko moduan; ez behintzat hurrengo egunera arte.

Biharamunean egin nuen tour politikoan argitu zidaten non eman nituen Ipar Irlandako hiriburuko nire lehen pausoak. Non eta Sandy Row-en; zer eta mugimendu orangistaren —alegia, protestante unionista kontserbadoreenen gotorlekuan—. Eta egun-argiz berriro pasatuta ikusi nituen are beldur handiagoa eman zidaten sinboloak: urdin-zuri-gorri koloreak faroletan, britainiarren aldeko horma-irudiak nonahi... Horren berri ez zidan emana Google Mapsek.

Tresna erabilgarria baita hura gabe inora ez goazen hori, baina arriskuak ere baititu gailuan sobera erreparatzeak. Ez baititu markatzen puntu beltzak, eta intuizioei kasu egitea oztopatzen baitigu maiz hari lotuegi ibiltzeak —zein ez da bidez nahasi autoan sakelakoari begira joateagatik?—. Geroztik nahiago izaten dut, badaezpada, abiatu aitzin inori galdetu.]]>
<![CDATA[Bertso familia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2019-03-27/bertso_familia.htm Wed, 27 Mar 2019 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2019-03-27/bertso_familia.htm
Kontua da handitu garela, baina bertso familiak hor segitzen duela. Eta horren erakusle da larunbatean —batzuentzat igande goizaldean— bukatu zen Nafarroako bertso txapelketa. Lehia baita, eta baitute bertsolariek hein bat lehiakorretik, baina plazera ematen baitu ikusteak elkarrekin ofizioa kantatu ondotik elkarri bizkarrean jotzen, elkar besarkatu eta zoriontzen saioaren bukaeran, elkarrekin afaltzen eta besta egiten, guziak ahizpa, arreba eta anai —nahiz anitzek aurten nabarmendu gisan, tamalez oholtzan anaiegi—.

Batzuek arrazoiz erranen dutenez, friki kuadrilla bat ere bagara, baina garrantzitsua da bertsolaritzaren bueltan sortzen den komunitatea. Bertsolariak anitz baitu bakarkako lanetik —eta hori ere aitortu behar zaio—, baina nekez eginen bailuke aitzina, edo ez behintzat hain gustura, bertso familiarik gabe.]]>
<![CDATA[Gazteak, zaharrak, aldaketak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-03-20/gazteak_zaharrak_aldaketak.htm Wed, 20 Mar 2019 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-03-20/gazteak_zaharrak_aldaketak.htm
Adinarena da alde bat, bistan da. Baina nik uste harago doala diferentzia: aldaketa teknologiko batzuetan eta horiek dakartzaten bertzelako eraldaketetan dagoela gakoa. Gezurra badirudi ere, gailu batek gizartea erabat aldatu baitezake. Ferrokarrilak industria ekarri zuen, arropa-garbigailuak emakumeentzako denbora eta independentzia gehiago, telebistak etxeko harremanen aldaketa… Internetek, ordea, mundua ikusi eta bizitzeko modu oso bat aldatu duela erranen nuke. Eta oraindik aldatzen ari da.

Kontua da ni ere Interneten arokoa naizela, eta erabiltzen dudala egunero, baina millennial-ok badugula ezberdintasun bat: ia ahaztu zaigula dirudien arren, bizi izan ginen txikitan telefono mugikorrik gabe (etxeko telefonora deitzen genien lagunei, edo haien bila joaten ginen tinbre-joka); lehendabiziko telefono mugikorretan SMSak idazten genituen karaktereak neurtuta eta irriz-negarrez ari diren aurpegitxorik gabe; entziklopedia eta hiztegi fisikoetan begiratzen genituen eskolako zalantzak; Internet mugatua zen etxean eta norbaitek aldi berean telefonoz deituz gero zarata ateratzen zuen.

Horiek guziak prehistoria iruditzen zaizkio 16 urte dituen nire anaiari. Nik 24 ditut, baina bizi izan nituen. Eta aldaketa handia dago hor: berrikuntzetara ohitu naizen arren ezagutu izan ditudala XX. mendearen azkeneko arrastoak. Ongi ikertu beharko litzateke hau guzia, baina batzuetan iruditzen zait ez ote dagoen nire gurasoengandik niganako bezainbertzeko aldea nire eta gazte hauen artean.]]>
<![CDATA[Gizonei*]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2055/022/002/2019-03-13/gizonei.htm Wed, 13 Mar 2019 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/2055/022/002/2019-03-13/gizonei.htm
Badira indar horri oztopoak jartzen dizkiotenak beti, eta grebaren bezperatan eta bitartean leku ugaritan entzun genituen gizonezkoei buruzko iruzkin aspertuak —niri ere traba egin didatenez—, nik ere egin ditudanak: ez gaituztela ulertzen, kexu direla, egun bakarragatik bada ere ez dutela atzera urratsik egin nahi. Eta hala da.

Baina, gaurkoan, baliatu nahiko nuke eskerrak emateko eredu txarra ematen duten gizon horietatik guztietatik urrun, isilean, greba hau aurrera ateratzen lagundu diguten asteriskodun gizon* guztiei: ahotsik altxatu gabe galdetu digutenei greba egunean haiek zer egitea nahi genuen, prestatu digutenei gosaria, bazkaria eta afaria horiek antolarazteko esfortzu bikoitzik eskatu gabe, mobilizazioetan azken lerroan jarri direnei deus erran eta oihukatu gabe, sare sozialetan txiorik idatzi ez dutenei, poztu eta alaitu direnei Martxoaren 8aren arrakasta ikusita beste behin ere, txalotu gaituztenei egindako lanagatik, eta martxoaren 9a ere errazagoa egin digutenei. Protagonismorik behar ez zenuten arren, mila esker, sukaldeko lana isilean eta umil egiteagatik, eta horregatik meriturik ez eskatzeagatik. Euskal Herri feminista bat denon artean eraikiko badugu horrelako gizonekin* izango baita; edo, bestela, ez baita izango.]]>
<![CDATA[Zortzi arrazoi]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-03-06/zortzi_arrazoi.htm Wed, 06 Mar 2019 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2019-03-06/zortzi_arrazoi.htm
Etzi, ez naiz joanen klasera, hezkuntzaren bidez transmititzen dizkiguten balio matxistak agerian jartzeko; eta irakasle zein ikastetxe ustez aurreratuenetan ere, historia liburuetan oraindik ere gutxiegi agertzen direlako emakumeak, agertzekotan.

Etzi, ez naiz lanera joanen, emakumeen eta gizonen arteko lan banaketa sexista salatzeko, soldata arrakalak badirauelako, eta emakume langile gazteok pairatzen dugun prekaritate amaigabeari ateak ixteko.

Etzi, ez dut erosketarik eginen, ez autorik erabiliko, ez telefono mugikorrik, kontsumo gizartean oinarrituriko sistema kapitalistak emakume, langile eta herrialdeen zapalkuntzan oinarritzen baitu haren diru pilaketa.

Etzi, amantala bat eskegiko dut balkoian, zaintza lanak nagusiki emakumeok egiten ditugula erakutsi eta balioan jartzeko. Ez dut ez bazkaririk prestatuko ez etxerik garbituko, konturatzen ez naizen arren nik ere egiten ditudalako gizartean baliorik ez duten lanak.

Etzi, bertze emakume ugarirekin batera lehen lerroan egonen naiz, emakumeon ahotsa entzunarazteko espazio ez-mistoen beharra erakusteko; elkarrekin borrokatu, gozatu eta ahalduntzeko.

Etzi, oihu eginen dut ozen, nire amatxik ez zeuzkan eskubideak gal ez ditzadan, paperean daudenak bete daitezen, eta gehiago lor ditzagula aldarrikatzeko.

Etzi, Euskal Herriko mugimendu feministak antolaturiko deialdietan hartuko dut parte, Euskal Herri aske bat feminismotik ere eraikitzen delako, egunez egun.

Arrazoi hauek eta bertze hainbat aipa nitzakeen; bertze hainbertze izanen ditu gutako bakoitzak. Kalean ikusiko dugu elkar.]]>