<![CDATA[Maddi Ane Txoperena Iribarren | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 16 Nov 2018 15:56:49 +0100 hourly 1 <![CDATA[Maddi Ane Txoperena Iribarren | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Pobreziak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2018-11-14/pobreziak.htm Wed, 14 Nov 2018 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2018-11-14/pobreziak.htm
Etxea berotzeko mekanismoa izorratu zitzaidan arte ez nuen ongi ulertua pobrezia energetikoaren kontzeptua, nik uste. Entzun nuen lehenengo aldian Ekonomia edo Teknologia arloko teknizismo bat zela pentsatu nuen. Gerora iritsi zitzaidan informazio gehiago: gizarteko arazo bat zela, anitz ez direla iristen elektrizitatea eta bertzelakoak ordaintzera. Eta ordaindu ezean, zerbitzurik ez. Zenbakiak entzun, eta bertze aldeko belarritik ateratzea erraza da; baina larruazalean bizitzea, bertze gauza bat.

Udatik negura kolpean pasatu garen honetan, irudika ezazue zeuen burua harrizko etxe zahar batean, bakarrik, eta ez surik, ez kalefakziorik, ez animaliarik... Eta ordenagailu aitzinean ikasten ala lanean, geldi-geldi; hiru jertserekin soinean. Horrenbertzeko diru eta lagun arazorik ez dudan honek segidan egiten nuen aukera: izoztu baino lehen, ondoko ostatu ala kafetegira, edo amatxiren etxera. Bertze batzuek ez dute halakorik egiteko zorterik izanen, ordea. Eta negu osoa pasatuko dute, estalpe batean bai agian, baina halere hotzak.

Irudika ezazue orain Irungo San Juan plaza egun euritsuotan, migratzaileak kalean, egun eta gau, norarik gabe, eta hotzak, pobrezia energetikoa baino gehiago dela eurek pairatzen dutena. Eta bitartean, polizia, etxean gizagaixoak hartzen edota kalean goxatzen dituztenen aurka, Irunen, Hazparnen eta Guardia Zibil eta Jendarmeek giza aduana bilakatua duten Bidasoaren ertzetan. Halakoetan, zalantza sortzen zait ez ote litzatekeen birdefinitu beharko kontzeptua. Ez ote den gurea pobrezia: halakoak gertatzen uzteagatik.]]>
<![CDATA[Iruditu, irudikatu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2018-11-07/iruditu_irudikatu.htm Wed, 07 Nov 2018 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2018-11-07/iruditu_irudikatu.htm
Nazioaren ideia ez litzateke, beraz, iragan komun batean soilik oinarrituko: hori ondotik egindako interpretazioa edo kontakizuna litzateke, nazioari nolabaiteko oinarria jartzeko asmoz egindakoa.

Interesgarria da ideia, baina kezka sortzen dit azkenaldian Euskal Herriari begiratuta. Eta ez naiz bakarra; gaiari heldu baitiote Eneko Bidegainek bere azken liburuan, Argia aldizkariaren Larrun hilabetekariak azkeneko alean eta bertze modu batera Biltzarrek eta ENAk abiaturiko nazio ikurrei buruzko eztabaidan. Eta izanen dira gehiago ere.

Kezka, alde batetik, izendapen eta irudikapen nahaste handia dugulako Tuteratik Baionara eta Atharratzetik Sopuertara bizi garen herritarrok: batzuek Ipar Euskal Herriari soilik erranen baitiote Pays Basque, bertze batzuek Araba, Bizkai eta Gipuzkoari Pais Vasco, EAE, Nafarroa, Euskadi...

Gehien kezkatzen nauena ez da, ordea, herritar ez-politizatu edota ez-abertzale eta ez-independentistek duten Euskal Herriaren irudikapena. Kezka handiagoa sortzen dit gure ingurune hurbilera begiratzeak. Iruditzen baitzait irudikatu nahiko genukeela erraten dugunok ere ez dugula zinez irudikatzen: ez gure estrategietan (hiru denborako bideak bai, baina nazio kohesiorako zer?), ez gure jardunean (zer egiten dugu elkarrekin?), ez komunikabideetan (gero eta gehiago irakurtzen ditut ikuspegi partziala ematen duten albisteak), ez eguneroko bizitzetan. Eta irudikatu ere egiten ez badugu, nekez jarriko dugu praktikan.]]>
<![CDATA[Frantsesa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/023/002/2018-10-31/frantsesa.htm Wed, 31 Oct 2018 00:00:00 +0100 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/023/002/2018-10-31/frantsesa.htm
Ni bezalako batzuk salbu, jende gehienak sentitzen du hori, ordea. Alegia, Euskal Herriko parte batera joan, eta belarrira alemaniarraren edo txinatarraren pare zaien hizkuntza bat entzutea. Bereziki, Hego Euskal Herriko gazteek Ipar Euskal Herrian; ez hainbeste alderantziz. Horren froga: unibertsitatean frantsesezko izenen bat edo hitzen bat agertzen zaigunean testuren batean, niri eskatzen didate irakurtzeko, eta besteei irrigarri ere egiten zaie nola ahoskatzen dudan ikustea.

Nire guraso goi nafarrei ez zitzaien halakorik gertatzen. Eta ez nazio kontzientzia handiagoa zeukatelako: eskolan, txikitatik, ingelesaren partez frantsesa erakusten zietelako baizik. Gaur egun, Hego Euskal Herriko zein gaztek ikasten du frantsesa eskolan? Eta, ikastekotan, nola?

Horri gehitzen badiozu Ipar Euskal Herriko euskararen egoera ez dela batere ona, hein bat normala da arrotz sentitzea donostiar bat Baionan, ala? Eta, egia da: onena litzateke euskararen egoera bera hobetzea. Baina, bitartean, eta EAEn hezkuntza legea eztabaidatzen ari direla ez al genuke hobe Gipuzkoa, Bizkaia, Nafarroa eta Arabako eskoletan frantsesa irakatsiko bagenie umeei? Ez genuke egoera irauliko, baina, behintzat, euskal herritarren parte bat ez litzateke sentituko Euskal Herriaren beste partean arrotz.]]>
<![CDATA[Martxa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/023/002/2018-10-24/martxa.htm Wed, 24 Oct 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/023/002/2018-10-24/martxa.htm Batu indarrak, urrutira goaz lelopean. Mundu osoko herrialde ugaritako emakumeak ariko dira aste osoan zehar bilduta, eztabaidan, eta mundu martxaren aurrera begirako jarduna erabakitzen.

Bilerak itxiak izan arren, herritarrentzako irekitako ekitaldi, solasaldi eta kultur eskaintza ugari prestatu dute igandera arte, eta astelehenean egindako harrera ekitaldira joateko zortea izan genuen guk. Areatzatik abiatu ziren dozenaka emakume; kolore, forma, kultura eta hizkuntza askotakoak; bandera feministak eta bestelakoak airean, eta Euskal Herriko bost neska gazteren trikitixaren doinupean. Ez zuten ezaguna izanen airea, baina segituan hasi ziren dantzan eta kantuan hangoak eta hemengoak. Inbidia puntu bat eman zidaten, eta gogoratu, zeinen aspergarriak izan ohi diren gure protestak —justu-justu egiten baitugu oihu, eta dantza gutxi—, eta zein alai eta entretenigarri bihur ditzaketen urrats batzuek melodia soilak («Ezin bada dantza egin, hau ez da nire iraultza»).

Ekitaldian, berriz, Euskal Herriko Mundu Martxako emakumeek eman zuten irakaspena. Bi ordu pasako ekitaldian askotariko dantza, bertso, proiekzio eta solasaldiak, baina folkloretik harago baita testuinguruaren kokapen ederra ere: Euskal Herrian gaudela, zein estaturen menpean, eta gatazka oraindik konpondu gabe («Hau ez da gure bakea»). Ekitaldiaren beraren eta bertako euskarri guztien hizkuntza ere txalogarria: guztia egin baitzuten euskaraz —Graça Samo koordinatzaile mozambiketarrak izan ezik, nahiz eta kaixo ere esan zuen— bat-bateko itzulpen sistema guztien belarrietara iristen zela, baita zeinu hizkuntzako interpretazioa begietara ere.

Lan ederra egiten ari dira Euskal Herriko feministak, eta erakusten, feminismoa ez dela borroka sektorial soil bat. Herri egiteko ere balio duela.]]>
<![CDATA[Periferiko, erdigunean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/023/002/2018-10-17/periferiko_erdigunean.htm Wed, 17 Oct 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/023/002/2018-10-17/periferiko_erdigunean.htm reina filma ikusten izan ginen joan den asteazkenean Donostiako Parte Zaharreko zineman. Ogitarteko bat jan hotela eraiki gogo duten hiriko ostaturik kuttunenetakoan, eta 22:45eko saioan sartu ginen lau lagunak, euskarazko film on batez gozatzera. Gelan hamar lagun baino gutxiago izanen ginen, eta apustu eginen nuke guztiak ginela euskaldunak. Agian, ni bezala, hein bat euskal zinema sustatzeagatik joanak, hein bat filmarekiko kuriositatez, edo lagunekin gau eder bat pasatzeko gogoz, bertzerik gabe.

Ez naiz sartuko filmaren balorazioan, deus gutxi baitakit zinemaz, baina irakurri ditudan kritiketatik eta Koldo Almandoz zuzendariaren beraren hitzetatik aditua dut egunerokotasuneko bizitzako pertsona arrunten eta paisaia zein jende periferikoen bila aritu direla irudi eta pertsonaien bidez.

Periferiaren kontzeptua modan dagoen honetan, bertze periferia batzuetan izan nuen nik burua filma hasi baino lehen, igaro bitartean eta bukatu ondotik. Txarteldegira bertara joaterakoan ikusi nuen lehena: film guztietako izenak normal zeuden, beren jatorrizko izenez, eta atzizkirik gabe. Oreina-ren kartelean, berriz, azpian gaztelerazko Ciervo, eta txartelean V.O.S. akronimoa; atzerriko filmak jatorrizko bertsioan eta gaztelerazko azpidatziekin ematen dituztenean jarri ohi dutena, alegia.

Filma hasi zenean ulertu nuen erranahia: pertsonaiek euskaraz hitz egiten zutenean gaztelerazko azpidatziak geneuzkan aldi oro begipean, irudien trabagarri, baita Ramon Agirreren pertsonaiak frantsesez hitz egiten zuenean ere. Gaztelerazko elkarrizketak, aldiz, batere itzulpenik gabe zeuden, filtrorik gabe. Ez zidan batere graziarik egin, eta zer pentsatua eman, aldiz, anitz. Bertzeak bertze, euskal filmak arrotz gisa hartuak direla, zer eta Donostiaren bihotzean. Alegia, eta modan dagoen hitza erabiliz, euskara periferikoa dela, baita zentroan ere.]]>
<![CDATA[Idaztea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2018-10-10/idaztea.htm Wed, 10 Oct 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2018-10-10/idaztea.htm Gela bat norberarena—. Ez dakit ziur erraten zenbaterako emanen zuten orduan 500 liberak, baina, dirudienez, ongi eta aldi berean luxurik gabe bizitzeko adinako diru kopurua bai.

Hori baino konplexuagoa da mekanismoa, noski: idazteko gaitasunean eta aukeran bertzeak bertze eragina baitute hezkuntzak, baita emakumeekiko bertzelako desberdinkeriek ere. Baina garrantzi berezia ematen zien Woolfek ezaugarri materialei. Izan, badutelako: etxeko lanetan eta ingurukoen zaintzan buru-belarri eta norbere buruarentzat denborarik gabe nekez idatziko baitzuen (eta baitu) emakume batek. Liburu horretan bertan erakusten duenez, nolanahi ere, baldintza materialena ez da bakarrik emakumeen arazoa: gizon pobreek ere ez omen zuten idazten, edo ez behintzat ezagunak egiteko adina.

Estrapola dezagun teoria gazteengana, eta begiratu dezagun ingurura: zein gaztek du gaur egun gela (etxe?) bat norberarena, eta hilean ongi bizitzeko aski diru? Edo baldin badu, ez ote du denbora gehiena xahutzen 500 libera kaxkar horiek lortzeko lanbide prekarioren batean, bertzelakoetarako denbora gehiegirik gabe?

Diruari eta espazioari lotuta, denbora ere behar baita idazteko, eta idazteko, Woolfen beraren gomendioei jarraikiz, anitz irakurri behar baita lehenik. Gazte batek idatzi ahal izateko, beraz, prekaritateari egin beharko lioke lehenik aurre. Edo idatziz salatu prekaritatea. Idazteko, eta bertze gauza anitzetarako baldintzak eta astia izateko. Gurpil ero bat, azken finean.

Ez naiz dramatiko jarriko, halere. Ez baita izanen egoerarik onena; baina idatz baitaitezke, nik zutabeak bezala, poemak gaueko hamarretan.]]>
<![CDATA['Guapa']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2018-10-03/guapa.htm Wed, 03 Oct 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2018-10-03/guapa.htm guapa deitzen ninduen aldiro. Nahiago nuen ezaugarri estetikoekin zerikusirik ez zuen adjektibo bat erabil zezan ni izendatzeko: jatortasunarekin lotutakoren bat-edo. Baina tematu egiten zen, kaixo, guapa; eta azkenean ulertu nuen, maitekiro esaten zidala, eta ez bere begietara ederra nintzenik adierazteko. Azkenerako, utzi egin nion. Eta ilusioa ere egiten zidan entzuteak, banekielako deus txarrik ez zuela gibelean.

Beste egoera batzuengatik hartua nion gorrotoa hitzari. Esan izan zidatelako, edo ingurukoei; gizonek emakumeei beti, eta ez bereziki maitasunez. Jakinen duzue zertaz ari naizen: kaletik lasai ederrean joan, eta neska, gazte eta ez bereziki itsusia izanez gero gizon talde (edo banako) baten aurretik pasatu eta entzun behar izaten diren txistu, piropo, edo esaldiez. Aste honetan bertan entzun behar izan dut halako guapa lizun bat, egun-argiz, eta herri erdian, eta nire kontzientzia feminista gorabehera, ezin izan diot deus erantzun: tente jarri naiz, sorpresaz harrapatu nau, eta aurrera segitu dut kaletik, isil, deus gertatu ez balitz bezala. Batzuetan nagia ematen du emakume erretxinaren paperean jarri behar izateak, eta zer erranik ez egunero eta une oro egon behar izateak alerta, zer entzun behar ere.

Horregatik ez zitzaidan gustatzen guapa; sinonimotzat nituelako. Baina kontua da arazoa ez dagoela hitzean; nork, nori eta nola erraten dion baizik. Pierre Bourdieu soziologoak erreparatu zion hitzen kapital eta biolentzia sinbolikoari, eta adierazi, hitzen zentzua ez dagoela esaldi soilean, erabiltzen dituenaren boterean baizik. Eta erabiltzen dituela, halaber, estatus horri eusteko. Alegia, kaletik guapa erraten dizun horrek «zu emakumea zara eta ni gizona, eta zure espazioa inbadi dezaket nik nahi dudanean» adierazten dizula, adibidez. Badago aldea.]]>
<![CDATA[Zenbakiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2018-09-26/zenbakiak.htm Wed, 26 Sep 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2018-09-26/zenbakiak.htm
Sabela bueltaka hasi zitzaidan gero, haiekin agurrak gurutzatu, gosaria eta begiradak partekatu, eta gaztetxeko kideak haien egoeraren berri ematen hasi zitzaizkigunean. Konturatu bainintzen ordura arte entzunak nituen zenbaki eta datuei ez niela ordura arte aurpegirik jarri. Eta han zeuden: irri eta negar, kezka eta itxaropen, haragi eta azal, izen eta abizen, nire begien aurrean; ez ziren zenbakiak. Ostatu batean bolumen apalean dagoen musika baten gisan entzunak nituen ordura arteko albisteak, baina adi egon gabe; horien barnean zer zegoen ongi jakin gabe. Eta, zer esango dizuet, tuntun eta pribilegiatu sentitu nintzen, aldi berean.

Lakaxita eta Txantxarreka gaztetxeetako kideak egiten ari diren lana, berriz, txalogarria iruditu zitzaidan. Nola ia baliabiderik gabe harrera egiteko gune tamalez prekario baina aldi berean goxoak prestatu dituzten, auzolanean, eta inolako babes instituzionalik gabe. Haiek ere nabarmentzen zuten, ordea, elkartasun osoz emanagatik horiek ez direla bizitzeko baldintza egokiak, eta instituzioek eskuak garbitu baino ez dituztela egin sasikonponbide autogestionatua ikusita. Kontrara, kontrolak gogortu eta errepresioa areagotu, besterik ez dutela egin; eta arazoaren muina konpontzeko inolako saiorik ez.

Agian, arazoa ezberdina litzateke agintariak ere gaztetxera hurbildu, han dauden pertsonekin kafe bat hartu eta minutu batzuez entzun eta ikustera animatuko balira. Agian, horrela, haiek ere konturatuko lirateke ez direla zenbakiak.]]>
<![CDATA[Oinazea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2018-09-19/oinazea.htm Wed, 19 Sep 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2018-09-19/oinazea.htm
Hitza ez ulertzeak sentitu ninduen deseroso eta babesgabe. Eta, pentsa, hizkuntza berean ari ginen... Bada, irudikatu orain zer gertatuko litzaidakeen bertze hizkuntza batean hasi izan balitzaizkit orduan nire arduradun zeudenak.

Ez da hain gauza arraroa: azken asteotan gertatua baitzait niri Nafarroako osasun sistema publikoan. Ustez euskalduna den herri bateko medikuarengana joan, zer kontatu behar nion ongi pentsatua buruan, eta bat-batean medikua gazteleraz hasita, eskema guztiak hautsi. Ez nuen deus larririk, eta gazteleraz mintzatzen badakit, baina ez zitzaizkidan ateratzen hitzak, eta deseroso sentitu nintzen, babesgabe: orduan bai oinazea! Egoerak sorpresaz harrapatuta, ez nion kexarik ere egin medikuari, eta pentsatu nuen, agian, nik hautatua nuela mediku desegokia osasun txartela egiteko orduan. Bada, ez: herrian ez omen dago mediku euskaldunik, euskalduna den bakarra falta delako, eta haren ordezkoek hizkuntz eskakizunik ez.

Euskaldunak ez diren herrietan egoera are okerragoa izanen den arren, herri euskaldunetan ere euskararen aldeko borrokak gaurkotasuna duen seinale. Gure osasunaren alde.]]>
<![CDATA[Bi frantses Larrainen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/014/002/2018-09-12/bi_frantses_larrainen.htm Wed, 12 Sep 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/014/002/2018-09-12/bi_frantses_larrainen.htm
Ez ziren urrutikoak: Dordoinakoak. Eta ez dut uste jende gaiztoa zenik, batere. Baina haien eskemetan ez zen sartzen Frantziaren eta frantsesaren alterazio posiblerik: «Bretoiak, korsikarrak eta guztiak hala hasten bazarete, gu, zer?».

Ez zaizkit gustatzen orokortasunak, baina esango nuke bi horien pentsaera ez dela salbuespena: oro har frantses jendeak gurekiko duen jarrera bete-betean islatzen duela. Eta halako mespretxua jasota, ez da harritzekoa herritar batzuek, euren ama hizkuntzarekiko lotsa sentitu, eta transmisioari uko egitea.

Horregatik dira hain beharrezkoak ikastolak Ipar Euskal Herrian. Irakasle batek sartzeko elkarretaratzean erran bezala, Lapurdin, Baxenabarren eta Zuberoan euskararen garapenaren berme direlako. Eta horregatik txalogarriak, halaber, azken egunotan Seaskak egin dituen protesta zaratatsuak. Ea hala entzuten gaituzten.]]>
<![CDATA[Erritmoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2018-09-05/erritmoak.htm Wed, 05 Sep 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2018-09-05/erritmoak.htm
Gizaki mendizaleok agudoago eginen genuke bidea berez, dudarik gabe. Baina abelbidea ez baita gure pausoan ibiltze hutsa: abiatzen dira ardiak, eta edozein belardi bazterretan gelditzen dira alhan; gero berriro segitu, eta artzainak agintzen die aitzinatuenei gelditzeko, denak taldean joan eta gibelekoak bazterretan gal ez daitezen. Errepiderik suertatuz gero, hura moztu, eta zain egonarazten dituzte autoak artalde guzia pasatu arte. Eta horrela, tipi-tapa, eguerdia edo arratsa ailegatzen den arte.

Berdin baita ordutegiarekin: izebak erranik goizeko seietarako joanak ginen gu badaezpada Irunberriko bordara, baina jada beranduago argitzen duenez, 06:30ak arte ez ziren mugitu aziendak, eta 12:00etarako berriz geldi, beroak jota. Orduan egin genuen guk bazkaltzeko partea. Eta 15:30erako berriro mugitu, ilunabarrera arte.

Ezinago esperientzia polita izan da Pirinioetako transhumantzia bertatik bertara ezagutzea, eta eman digu zer pentsatua gure bizitza estresatu eta maiz denboraren orratzen kontrakoaz. Ardiek euren erritmoa baitute abelbidean, eta hari segitzen dio artzainak. Eta, halabeharrez, artzainarekin doazen guztiek ere bai. Deus ez dago horren gainetik.

Ez dut erraten herri eta hirietan bizi garenok ere animalien erritmora aldatu behar dugunik. Baina ez genuke guti eginen, gu ere animaliak garen aldetik, gurea errespetatuko bagenu.]]>
<![CDATA[Internetek ez daki]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/012/002/2018-07-25/internetek_ez_daki.htm Wed, 25 Jul 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/012/002/2018-07-25/internetek_ez_daki.htm
Eguneroko bizitzan ere zalantzarik txikiena sortzen zaigunean Interneti galdetzeko ohitura hartu dugu azken urteotan. Errepidean bidegurutze batean dudatu eta pixka bat galdu orduko, nork ez du jarri Google Maps martxan? Eta sakelakoari begira entretenitu eta azkenean errepideko kartelak gaizki begiratu eta berriro nahasi... zenbat aldiz.

Lagun gazte batzuek kezkaz erraten zidaten lehengo batean kuadrillako batzuk ez direla etxetik ateratzen udako arratsaldeetan. Sakelakoari lotuta bizi direla, eta ez dutela kanpora joateko beharrik sentitzen. Sareari esker lagunak sakelan bertan dauzkatenez...

Internetek, ordea, ez daki guztia. Ez daki, adibidez, zer den asteburua libre eduki eta lagunekin autoan nahierara ibiltzea; orain mendian, orain hondartza batean, biharamunerako kezkarik gabe. Internetek ez daki zer den goizean egunkaria erosi eta paperean irakurriz lasai gosaltzea. Internetek ez daki zer den amatxiri bisita egin eta kafea hartzea gustura harekin tertulian, informazioa baino hitzak eta irribarreak trukatuz, denbora-pasa. Internetek ez daki zer den lanetik bueltatu eta iluntze sargorietako lehenengo zerbeza ahoratzea, gazta eta ogi mutur batekin. Eta nik uste teknologia asko aurreratuta ere, ez duela sekula jakinen. Eta eskerrak.

Udak badaki zerbait horretaz, baina bizitzeko zukua ateratzen jakin behar. Horretarako denbora daukazuenek ez dezazuela galtzen utzi.]]>
<![CDATA[Futbola]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/013/002/2018-07-18/futbola.htm Wed, 18 Jul 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/013/002/2018-07-18/futbola.htm On est les champions!».

Eta hor ikusi dugu, futbola ez dela bakarrik opioa gizartearentzat, aisialdi eta kontsumo ereduen aldetik; mundu gerlak nola, nazio gisa ere alienatzen gaituela. Ikusi ahal izan ditugu lotsarik gabe Frantziako banderak Ipar Euskal Herriko etxe eta tabernetatik zintzilik, eta baita, nola ez, Baionako herriko etxean ere, tamaina erraldoian proiektatuta.

Futbolaren izenean dena barkatzen diogu ingurukoari. Jean Rene Etxegarai Baionako auzapez eta Euskal Elkargoko lehendakariari, adibidez, Frantziako banderaren apologia egiteko eskubide osoa ematen diogu, eta inor ez da kexatzen. Futbol taldea animatzeko bada... Alta, irudika ezazue Donostiako udaletxean Espainiako bandera bat handian proiektatuta. Onartuko zenukete?

Orain poza izango dute frantsesek bolada baterako, champion-ak direlako munduan. Eta erraz ahantziko zaizkie Macronek errefuxiatuez, lanaz edota hizkuntzez erran eta egindakoak. Opioa zerbaiterako bada, arazoak estali eta ezkutatzeko baita. Frantziak berdin segituko gaitu asimilatzen, ordea; eta munduko txapelduna izatearen harrotasunez, agian orain are gehiago. Eta berdin segituko dugu gazteok Bordelera joaten ikastera, eta lan prekarioak egiten udan. Lagun batek ondokoari astelehenean erran zion gisan: «Frantziak irabazi dik bai, baina berdin segitu beharko duk lanean bihar ere pentsu zakuak erosteko». Opiozkoak ez badira, hobe.]]>
<![CDATA[Ileak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1982/016/003/2018-07-11/ileak.htm Wed, 11 Jul 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1982/016/003/2018-07-11/ileak.htm
Ez dira ustez existitzen ez diren ile bakarrak. Horiekin batera baitaude titiburuaren ingurukoak, ipurdikoak edo bizkarraren behealdean ateratzen diren horiek, inork izan ez, aipatu, eta ustez kendu ere egiten ez dituenak. Ez dira agertzen krema eta argizarien iragarkietan, ez da inor mintzo horietaz. Ezta inguru feministenetan ere.

Miren Amurizak aski argi idatzi zuen kazeta honetan ustezko aurrerakoion inkoherentziaz. Nola uzten ditugun luze ile batzuk, eta besteak berehala kendu: «Depilatzeari erabat uzteko baino inkoherenteagoa baitzara zu (edo, zuk esaten duzun lez, koherentzia malguagokoa); besapeko ileei (neurrian) luzatzen uzten dien bitartean, zangoetako biloa kentzen dutenetarikoa». Eta beste ile batzuk ere bai.

Ez dut erraten kendu beharko ez genituzkeenik: nardagarriak dira; gutxien espero dugunean ateratzen direnak gutxien nahi duzun lekuan, eta gure emetasuna ere zalantzan jartzen digutenak istant batez. Lagun batek aitortu zidan garai batean erdi-gizona ote zen zalantza egiten zuela, aurpegian ateratzen zitzaion ileagatik. Eta ez zela lasaitu berandu baina beste batzuekin horren arruntasuna deskubritu zuen arte.

Guk ere hobe genuke albo batera begiratzeari utzi eta onartuko bagenitu. Eduki, denok izan eta izaten ditugulako seguruenik, baita kendu ere. Eta ez erran ez dakizula zertaz ari naizen. Ez dute merezi iritzi zutabe hau baino hiru lerro gehiago, agian. Jada sobera luzatzen ari naiz. Baina uste dut urrats handia eginen genukeela lasaitasunez hitz egingo bagenu horietaz. Halako transzendentziarik gabe, baina dauzkagula onartuta.]]>
<![CDATA[Besta, aske]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2018-07-04/besta_aske.htm Wed, 04 Jul 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2018-07-04/besta_aske.htm
Zorionez, ez dut sekula entzun behar izan ez ateratzeko gona motzarekin etxetik, ezta kasu emateko bestaz nola eta norekin egiten dudan dantza. Baina izanen dira, ziur, etxean halakoak entzun beharko dituztenak, euren anaia mutilei gehienez ere txintxo ibiltzeko erranen dieten bitartean. Eta eraso sexisten harira zabaltzen dituzten zenbait mezuk ere badute horretatik. «Kontuz Iruñeko Sanferminekin, eraso egingo dizute eta». «Kontuz zer edaten duzun, agian burundanga botako dizute». «Ez bueltatu bakarrik etxera»... Eta hemendik gutxira erranen digute etxean gelditzeko hobe, ea tupust eginen dugun paretaren kontra.

Mezu guztiok, baina, gibelean dute eraso guztiak elkarren artean nahastea. Iruñeko Sanferminetan kontuz ibiltzeko erraten dizuna ez baita ohartzen erasoak berdin jasan ditzakezula itxuraz oso sanoak diruditen herri txikietako bestetan. Eta Iruñean eta bertze lekuetan ere, mota guztietako erasoak egunerokoak direla; eta ikusezinak. Umetan gutaz abusatzen dutenetik, nerabetan ipurdia ukitzen diguteneraino, eta edozein barra ertzetan entzun behar ditugun iruzkin lizunetatik, tamalez, bortxaketaraino. Baina ez bakarrik.

Horrek ezin digu kendu bestak aske bizitzeko eskubidea, ordea; alderantziz: eraso horien guztien aurrean egoki ikusten dugun moduan erantzuteko zilegitasuna eman beharko liguke, eta hala eginen dugu, aurten ere. Baina ez bakarrik iazko bortxaketagatik, egunero eta bestaro jasaten ditugunengatik baizik. Parrandan eta aske ikusiko dugu elkar.]]>
<![CDATA[Nomada]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2018-06-27/nomada.htm Wed, 27 Jun 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2018-06-27/nomada.htm
Ezagun batek behin soluzio polita proposatu zidan: nongoa naizen bainoago, nondik natorren erantzutea, izan aditzaren lekuan etorri jarrita. Alegia, goizean esnatu zaren lekuaren arabera pentsatzea erantzuna. Hala ibili ohi zen bera: «Ermutik nator orain, eta Soraluzera noa; Donostiatik nator, eta Baionarantz»... Polita iruditu zitzaidan jolasa, ez zuelako ematen erantzun geldorik; etengabeko mugimenduan aritzeko aukera ematen zion; nomada ibiltzeko beta. Eta erdi-nomada sentitzen garenontzat, ez dago hala izaten utzi eta ulertua sentitzea baino askatasun handiagorik.

Euskal Herria Zuzenean festibalak ere nomada izaera hartu du aurten, ez baitaki xuxen bere burua definitzen memento honetan. Azken urteotako aldaketek eta iazko festibalaren bertan behera uzteak eraman dute gogoeta prozesu sakonera. Eta ari da, pixkanaka, bere bidearen bila. Bitartean, egun-pasa bat eta gaupasa bat antolatu dituzte gazteek Baigorrin, Baionan eta Itsasun, izpirituari eutsiz, berriro ere egitarau oparoa prestatuta. Ezen, agian hain ezagunak ez izanagatik, ziur harrituko gaituzte aurten ere Yassassinek, Kolingak, antzerki emanaldiek... Ez da txarra nomada izatea, baldin eta ongi badakizu nondik zatozen; eta nora zoazen agian ez, baina bai norantz; edo nora ez. EHZk ongi daki hori guztia, eta, premia ikusten badu, aurkituko du bere bidea. Ez nau bereziki kezkatzen.]]>
<![CDATA[Baxoaren filosofia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2382/019/002/2018-06-20/baxoaren_filosofia.htm Wed, 20 Jun 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/2382/019/002/2018-06-20/baxoaren_filosofia.htm
Ironikoa iruditu zait, ez bada fede txarrekoa. Egoera injustuan jartzen baikaitu euskaldunok baxoak: ikasketa guztiak euskaraz egin, eta azkeneko urtean frantsesez ikasi behar izatera bultzatzen gaitu, hizkuntza bakar horretan egin daitekeenez azterketa. Eta bai: injustizia horrek justua zer litzatekeen jakitera garamatza, noski. Justua litzateke norbere hizkuntzan ikasi eta egin ahal izatea azterketak, egitekotan. Baina Frantziako Hezkuntza ministerioak ez du ikusten injustiziarik hor. Agian sentitzen ez duelako?

Letretakoei beste galdera hau egokitu zitzaien: «Kulturak gizatiarrago egiten ote gaitu?». Galdera potoloa hau ere; definitzea eskatzen duena zer den kultura, eta zer gizakia; eta ez da kontu erraza. Ez dakit erantzun egokirik egonen ote den, baina idatzi duenaren ikuspegitik erantzuna baiezkoa bada, orduan gizaki txarragoak gara euskaldunak, gurea ez delako azterketa ofizial bat egiteko moduko hizkuntza. Edo, bestela, kultura apalagokoa euskara.

Frantsesez izatearekin aski ez, eta lehen egunetik argi utzi du baxoak berriz ere zein den bere filosofia. Hizkuntzak eta hiztunak zapaltzeaz gain, bidenabar haiei aurpegira irri egitea. Sotilki.]]>
<![CDATA[Nekea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2382/022/002/2018-06-13/nekea.htm Wed, 13 Jun 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/2382/022/002/2018-06-13/nekea.htm
Kontua da ez ote ditugun agendak beteegi. Batzuek bileraz, besteek lanez, eta mugitu ohi garenok edo mugimenduen atzetik kamera eskuan goazenok mobilizazioz. Ez denean Gure Esku Dago Altsasukoak direlako, edo herriko presoak, edo jaien antolaketa edo eraso matxisten aurkakoa... Udaberriko loraldiaren erdian gaudela dirudi, baina, bitartean, zeruan, negua. Eta dena aldatu nahi dugu, eta dena aldi berean. Baina egunak 24 ordu ditu.

Azken urteotan, Yayo Herrero antropologo ekologista eta feministak mahai gainean jarri du naturaren eta gizakion arteko dependentziaren ideia. Alegia, ingurunearekiko ekodependentzian eta elkarren arteko interdependentzian bizi garela gizakiok, ezin garela erabat autonomoak izan berez, eta onartu egin behar dugula. Bestela, geure buruei gezurretan ari gara. Teoriaz aspaldi gaude blaituta gu ere, baina kontua da noiz hasiko garen praktika teoriaz janzten, betiere beste muturrera joan gabe. Azkenaldian teorion aitzakian asko ikusten ari baikara, era berean, konpromisoen halako likidotasun bat: azken momentuan bertan behera uztea hitzorduak, edota eginbeharrak ahaztea. Eta horrek zerikusirik ez du interdependentziarekin, are gehiago nekarazten baitu bertzearen kaltetan zama guztiarekin geldituko den pertsona. Ez da erraza auzia, baina bai serioski kontuan hartu beharrekoa, mugimendu eta proiektu indartsuak eraiki nahi baditugu. Nekatuta ibiltzea ez baita ona inorentzat.]]>
<![CDATA[Gure proportzioak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2382/023/002/2018-06-06/gure_proportzioak.htm Wed, 06 Jun 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/2382/023/002/2018-06-06/gure_proportzioak.htm terrorismo delitua kenduta ere.

Justizia postfrankista zioen Sorturen irudiak, baina ausartuko nintzateke esatera lehenengo zatia soberan duela hitzak. Proportzionala ez izateaz gain, faxista eta matxista delako Espainiako Justizia, justizia hitza merezi ere ez duena, bide batez. Auzitegiko atetik sartu orduko badakizulako jada hortik aterata zein izango den zure zoria. Euskalduna bazara, automatikoki, zigorra. Eta emakumea bazara, zure hitza hutsaren hurrena bilakatzea eta salaketa jartzeagatik berriro ere zigortua izatea. Bestela, ikusi zer-nolako trabak jasaten ari diren Kote Cabezudo argazkilariak erasotako emakumeak.

Egunkariek beste behin erakutsi digute zein den Espainiaren benetako aurpegia, eta haren barnean segitzen duguino zein izango den gure patua. Izan Mariano Rajoyren edo Pedro Sanchezen gidaritzapean, berdin segituko baitute auzitegiek gure hitzak, bizitzak eta erabakiak gutxietsi eta oztopatzen. Hemen erabaki eta justizia sistema propioa eraiki beste aukerarik ez dugu, gure proportzioak eta zinezko justizia bat lortu nahi baditugu.]]>
<![CDATA[Hemen bai]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2382/023/002/2018-05-30/hemen_bai.htm Wed, 30 May 2018 00:00:00 +0200 Maddi Ane Txoperena Iribarren https://www.berria.eus/paperekoa/2382/023/002/2018-05-30/hemen_bai.htm
Horren erakusle, larunbaterako Iruñean euskararen kontra deitu duten manifestazioa. Joan den urtean «Nafarroako banderaren alde» atera zuten lukainka, eta orain «hizkuntz eskubideen alde», arrazoiak ez baitu inporta: helburua da erakustea haien ikuspegi atzerakoiak babesa duela herritar batzuen artean. Dena den, erregimena ez dago soilik kanpaina komunikatibo atzerakoietan. Erregimena dago Iruñeko bortxaketaren epaia eman duen Nafarroako Auzitegian, dago Nafarroako Unibertsitatean eta haren klinikan, dago Nafarroan eskela gehien jartzen diren egunkarian, eta kontrolatzen ez ditudan bestelako instituzio politiko eta ekonomikoetan.

Horregatik da hain garrantzitsua ezer aldatu nahi ez duten horien aurrean dena aldatu nahi eta alda dezakegula erakustea, gobernutik kanpo ere. Eta arlo guztietan daukaten botereari kontrabotereak eraikitzen segitzea, txikitasunetik, eta kaleetan. Alternatiben Herriak emanen du horretarako aukera larunbatean, zer eta erregimenaren aldeko manifestazioarekin parez pare. Parada paregabea erakusteko saltzen diguten iraganaren aurrean, hemen bai, posible dela gauzak aldatzea. Eginen dugula, eta egiten ari garela.]]>