<![CDATA[Maider Galardi F. Agirre | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 06 Jul 2020 18:16:55 +0200 hourly 1 <![CDATA[Maider Galardi F. Agirre | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Zer eskatuko zenioke lehendakariari?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2022/007/002/2020-07-05/zer_eskatuko_zenioke_lehendakariari.htm Sun, 05 Jul 2020 00:00:00 +0200 Maider Galardi F. Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/2022/007/002/2020-07-05/zer_eskatuko_zenioke_lehendakariari.htm
Lehendakariari zer eskatu badago. Gainontzeko pentsiodunekin batera, Oneka-ko emakume pentsiodunok aspaldian ari gara gure aldarrikapenak egiten, COVID-19aren izurritearen aurretik. Orain indar handiagoa hartu dute, birusak oso agirian utzi dituelako sistema egitura honek dituen gabeziak. Beraz, eskatzen diot kaltetuen atera diren pertsonen egoeraren konponbidea lehentasunezko lana izatea bere egunerokoan.

Guk egiten ditugun aldarrikapenak aplikatuko balira, pertsona askoren egoera hobetu egingo litzake: 1.080 euroko gutxieneko pentsioa, 1.200 euroko gutxieneko soldata, lan eta pentsio erreformak indargabetzea, gizon eta emakumeen eskubideen arteko arrakalak gainditzea, eta abar. Beraz, gure aldarrikapenak aintzakotzat hartzeko eskatzen diot.

Bestalde, birusak erakutsi digun bezala, sakoneko aldaketak behar dira, besteak beste, zaintzan.

Gure osasuna zaintzeko zerbitzu publiko kalitatezkoa eskatzen diot, ondo hornitua eta baldintza egokietan lan egingo duten profesionalekin.

Beste arazo handi bat zahar-etxeetako zaintza ereduan ikusi dugu. Birusak eragindako heriotzen portzentaje handi bat zahar-etxeetako pertsonena izan da. Arrazoiak daude pentsatzeko egoitza hauetako etxe izaera ez dela egokiena. Badaude beste eredu batzuk, hauek mahai gaineratzea eskatzen diot hausnarketarako eta aldaketak egin ahal izateko.

Etxeetako zaintza lanetan ari direnen baldintzak ez dira onenak. Asko migranteak dira, atsedenerako denbora barik dihardutenak. Pertsona hauen eskubideak berma daitezen eskatzen diot. Familia kontziliazioa, umeen zaintza, sarritan amama-aititen eskuetan gelditzen da. Neurriak hartzea eskatzen diot. Zerbitzu publikoak hobetu behar ditugu, horretarako, fiskalitatean aldaketak egiteko prest agertzea eskatzen diot.

Prekaritatea lehenbailehen saihesteko neurriak hartzea ere eskatzen diot. Murrizketarik ez dugu behar. Pertsona guztientzat bizimodu duina bermatzea eskatzen diot.]]>
<![CDATA[Euskara ez da (soilik) 'beautiful']]> https://www.berria.eus/paperekoa/3046/005/001/2020-07-04/euskara_ez_da_soilik_beautiful.htm Sat, 04 Jul 2020 00:00:00 +0200 Maider Galardi F. Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/3046/005/001/2020-07-04/euskara_ez_da_soilik_beautiful.htm debatea bakarrik esaten, eztabaida ere esaten dela? Ez eta bai-ren arteko jokoari egiten dio erreferentzia, eta zoragarria da. Eta estualdi batean gaudenean arnasestuka hasten garela? Arnasa moztu edo eten egiten dela esan nahi du, eta ederra da. Zerbaitek asaldura eta sabelean korapiloa sortzen digunean, kontrako eztarritik joan zaigula diogu. Alegia, ezin irensteko zerbait entzun dugula. Zoragarria da. Promesak egiteko hitza hartzen dugu: esandakoa beteko dugula, beraz. Harrituta gaudenean zur eta lur gelditu garela diogu; hau da, geldi. Baina euskara ez da hizkuntza estatiko bat, estetiko bat. Euskara ez da beautiful (soilik).

Euskarak balio du eztabaidarako, parekoa estutzeko eta proposamen sozioekonomikoak mahai gainean jartzeko. Balio du lehendakarigaiek hitza emateko -eta betetzeko-, baita parekoak esandakoari kritika egin eta arnasestuka uzteko. Baina kostata irenstekoa osteguneko ETBko debatea izan zen, euskara mailari dagokionez, behintzat. Eta ikuslea zur eta lur uzteko modukoak, berriz, euskarari buruz esandakoak.

Orain astebete, gaztelerazko egunkari batek lehendakarigai guztiak batu zituen argazki erreportaje bat egiteko. Testu nagusiaz gain, beste kronika bat egin zuten zerrendaburuek argazki saioan izan zuten jarreraz. Honela zioen titularrak: «Hautagaiek euskara aukeratu dute beren artean harremantzeko». Albisteak dio euskalkiez aritu zirela, eta PP eta Ciudadanosen koalizioko buru den Carlos Iturgaizen euskarazko lehen agerraldiak izan zituztela ahotan. Alegia, formaz aritu zirela edukiaz baino gehiago. Osteguneko ETBko eztabaidan ez zen Iturgaiz izan, baina Laura Garrido kidea izan zuen ordezko. Haren ustez, euskara «guztion ondarea» da, baina arduragabea da euskarazko maila altua eskatzea administrazioko langileei.

Euskara ondarea da, beraz: polita eta zaindu beharrekoa. «Euskaldunon nortasunaren ikur nagusietako bat», Iñigo Urkullu behin-behineko lehendakariaren arabera. Kasik adierazpen folkloriko bat. «Jendea euskararekin maitemindu behar dugu», esan zuen Joserra Becerra Equokoak. Hori da hizkuntzaren adierarik erromantikoena.

Izan ere, «lehiakorrak izateko, gazteak ongi prestatzeko eta aukera berdintasuna izateko», inportanteena ingelesa menperatzea da, Idoia Mendiaren ustez. Alegia, euskararen arazoetako bat badela erabilerarena, baina ostegunean agerian gelditu zela euskarari politika egiteko balio gutxi ematen diogula.

Eta batek pentsa dezake euskara, ederra izatekotan, edonoren ahotan eta doan ikasitakoa dela, proposamen politikoez ari dena dela, eztabaidarako gaitasuna duena, ikerkuntzan punta-puntan lehiatzen dena, sorkuntzarako elementua dena, hizkuntza menperatzen duten ordezkari politikoen ahotan dagoena...]]>
<![CDATA[Zer eskatuko zenioke lehendakariari?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/3057/005/002/2020-07-04/zer_eskatuko_zenioke_lehendakariari.htm Sat, 04 Jul 2020 00:00:00 +0200 Maider Galardi F. Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/3057/005/002/2020-07-04/zer_eskatuko_zenioke_lehendakariari.htm
Hurrengo lehendakariari eskatuko nahi diodana da zaintza eta bizitzak erdigunera ekartzeko. Baina benetan erdigunera ekartzeko, ez hitzez bakarrik. Ezin dira osasun krisian zaintza lanak goraipatu eta lanean aritu direnak heroi bilakatu, eta, ondoren, lehentasuna eman beste sektore batzuk biziberritzeari. Aberatsen eta txiroen arteko arrakala geroz eta gehiago ari da zabaltzen, eta badirudi «lehengo normaltasunera» itzultzeko presa dugula. Beraz, krisiei aurre egiteko «betiko» manera hau berrikustea eskatuko nioke lehendakari berriari.

Pandemiaren aurretik, agerikoa zen sistema ezin dela sostengatu, eta aukera ona zatekeen aldaketa erradikal bat egiteko. Baina sektore askori tanto bat sartu digute; besteak beste, kultur arloko langileoi. Ez soilik guri, prekarizatuta dagoen edozeini baizik. Horiekin kulturgileok ahizpatasuna sentitzen dugu. Kultura berriro ere izango da, beste esparru batzuk bezala, kaltetua atera den sektore bat.

Ez dezatela murrizketarik egin ez kulturan ezta gizarte politiketan ere, eta aurrera begira, pentsa ditzatela aukera berriak, besteak beste, diru laguntzak gure arteko lehiakortasunean oinarritu ez daitezen, ahalik eta sortzaile eta kultur langile gehienek lana egin ahal izateko, edo baliabideak herriari hurbildu ditzatela...

Ahal denean ospakizun bat egitea ere eskatu nahi dut. Galdu ditugu ospakizun asko, eta galdu dugu jende asko bidean. Gizarte bezala behar dugu erritu bat, behar dugu jendea agurtu, bizitza ospatu... Baina horretarako, eta hipokritak ez izateko, bizitza erdigunera ekarri beharko dugu, eta sektore guztiek elkar itxaron beharko dute, elkarrekin aurrera egiteko. Horretan ausart izateko eskatuko nioke lehendakariari. Denok, denok gara: langabezian daudenak, etxerik gabe daudenak, lan erregularra ez dutenak, edozein bazterkeria bizi dutenak, sistemaren ertzean bizi direnak. Finean, eskakizunen oinarrian komunitatea zaintzea dago.]]>
<![CDATA[Zer eskatuko zenioke lehendakariari?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2397/003/002/2020-07-03/zer_eskatuko_zenioke_lehendakariari.htm Fri, 03 Jul 2020 00:00:00 +0200 Maider Galardi F. Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/2397/003/002/2020-07-03/zer_eskatuko_zenioke_lehendakariari.htm
Alarma egoeraren kudeaketak agerian utzi du zein ahula den gure herriaren autogobernua. Estatuek krisia neurri zentralizatzaileak ezartzeko erabili dute; eta honela, egoera larrienei erantzuteko egokienak gobernu zentralak direla sinetsarazi nahi izan digute. Krisi globalei erantzuteko, nazioarteko lankidetza sustatzea garrantzitsua da, bai, baina batez ere, tokian tokiko neurriak behar ditugu. Izan ere, erabakiak herritarrongandik gero eta gertuago hartu, eta batez ere, herritarron gero eta parte hartze handiagoa ahalbidetu, gure bizitzetara hobeto egokitzen dira.

Ezbairik gabe, krisialdi honek oinarrian duen gabezia nagusietako bat da erabakitzeko ahalmen falta; horregatik, erabakiak hemen eta herritarrok hartzeko premia biderkatu du eta baita gure determinazioa hori lortzeko bidean.

Euskal Autonomia Erkidegoan uztailaren 12an izango diren hauteskundeen atarian, gogora ekarri nahi dugu hamaika mobilizaziotan parte hartu dugun milaka eta milaka herritarron aldarria: estatus politiko berri bat behar dugu, erabakitzeko eskubidea izango duena ardatz, eta herritarrok prozesuaren oinarri. Alegia, erabakitzeko eskubidea gauzatzeko modua jaso behar du Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan gai honen inguruan adostu beharreko proposamenak, eta horren baitan, estatus juridiko-politikoa erreferendum bidez erabakitzeko aukera.

Gu, herritarrok, bidea egiteko prest gauden moduan, gure artean eskua luzatuz, elkartuz, eta antolatuz, lehendakari zein legebiltzar berriari eskatzen diogu erabakitzeko eskubidea modu eraginkorrean legeztatzeko legealdia izatea datorrena.

Herritarren ordezkariek gizarteari entzunda jardun behar dute eta, beraz, gizartean erabakitzeko eskubidearen alde dagoen adostasun zabala lege bihurtzea dagokie, betiere herritarron parte hartzea bermatuz prozesuan zehar.]]>
<![CDATA[Etxebizitza «duinen» eskubidea bermatu nahi du Elkarrekin Podemosek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2326/004/002/2020-07-03/etxebizitza_duinen_eskubidea_bermatu_nahi_du_elkarrekin_podemosek.htm Fri, 03 Jul 2020 00:00:00 +0200 Maider Galardi F. Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/2326/004/002/2020-07-03/etxebizitza_duinen_eskubidea_bermatu_nahi_du_elkarrekin_podemosek.htm
Garridok salatu du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako arazo nagusietako bat dela etxebizitzarena, eta, haren esanetan, koronabirusaren krisiak agerian utzi du etxe duinetan bizitzeko eskubidea bermatu egin behar dela: «Oinarrizko eskubide bat da». Espainiako Gobernuak pandemia garaian etxetik inor ez kaleratzeko hartutako neurriak txalotu ditu Ahal Dugu-ko buruak, eta eskatu du EAEn halako neurriak hartzea, autonomia erkidegoa «etxe kaleratzerik gabeko eremu» izan dadin. Horretarako, etxebizitza duinetarako sarbidea «legez» bermatzeko konpromisoa hartu du Garridok: «Gurean oraindik ez dago legez babestuta etxebizitza duin baterako sarbidea, eta instituzioek argi izan beharko lukete oinarrizko eskubide bat eta beharrizan bat dela etxearena. Inoiz ezin da horrekin espekulatu».

«Hainbat mugimendu sozialen eskaera» dela azpimarratu du koordinatzaile nagusiak, eta ohartarazi du ezinbestekoa dela neurriak hartzea Europara begira «lotsagarri» ez gelditzeko: «Giza eskubideak ez bermatzeagatik kargu hartuko digute».

Etxe kaleratzeen aurka ere mintzatu da Garrido: «Ezin da inor kanpoan utzi lotarako beste toki bat bermatu gabe». Era berean, kaleratzeen irudiak «lotsagarriak» direla salatu du, eta eskatu du EAE etxe kaleratzerik gabeko gune izendatzeko: «Borrokatu egin behar dugu denon artean hori geldiarazteko».

Putre funtsen inguruan ere aritu da Garrido. Zehazki, hizketagai izan ditu azken denboran halako funtsak babes ofizialeko etxeetan egiten ari diren kaleratze prozesuak: «Elkarrekin Podemos gobernuan egonda ez litzateke halakorik onartuko. Ez dugu utziko etxebizitzarekin espekulatzea, ezta halako funtsak beren kasara ibiltzea ere gurean».

Lehengo etxe kaleratzeen eta oraingoen arteko diferentziaz ere aritu da: «Lehen, jendeak ezin zuen hipoteka ordaindu, eta horregatik kaleratzen zituzten; orain, jendeak ezin du errenta ordaindu, izugarriak direlako». Hori legez zehaztea eta instituzioetatik etxebizitza duina izateko eskubidea babestea eskatu du Ahal Dugu-ko buruak.

Ezkerreko hirukoa

Hain zuzen ere, Arantxa Gonzalezek berriro jarri du mahai gainean ezkerreko hiru alderdien —PSEren, EH Bilduren eta Elkarrekin Podemosen— gobernu koalizioaren aukera. Etxebizitza publikoen aldeko politikak egiteko akordioa sustatzeko aukera ona izan daiteke hirukoa, Gonzalezen ustez: «Etxeak bizitzeko izan daitezen, eta ez espekulatzeko».

Gonzalezek ohartarazi die sozialistei Espainiako zein Euskal Herriko eskuinarekin ezin dela etxebizitza defendatu: «Ezta EAJk ordezkatzen duenarekin ere». Gainera, oroitarazi du gobernuan egonda ere PSEk ez duela lortu auziari aurre egitea «Ez dute ekidin etxerik gabeko jendea egotea, ezta jenderik gabeko etxeak egotea ere».]]>
<![CDATA[Bakea eta bizikidetza. Kontakizunaren matazan korapilatuta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2544/006/001/2020-07-03/bakea_eta_bizikidetza_kontakizunaren_matazan_korapilatuta.htm Fri, 03 Jul 2020 00:00:00 +0200 Maider Galardi F. Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/2544/006/001/2020-07-03/bakea_eta_bizikidetza_kontakizunaren_matazan_korapilatuta.htm
Joan diren hiru urteetan egin dira aurrerapausoak: ETA behin betiko desegin da, euskal presoen aferari irtenbidea emateko, hainbat adostasun lortu dituzte legebiltzarkideek, eta mahai gainean da memoriaren lege propio bat osatzeko proposamena. Baina aurreko legegintzaldian ongi itxi gabeko hainbat kontu gelditu dira: Memoriaren batzordea ez aurrera eta ez atzera dago, Polizia Abusuen Biktimen Legeak polemika handia piztu zuen eta ez ditu kaltetuak asebete, eta espetxeen kudeaketa ez dago urteotan eskualdatutako eskuduntzen artean. Eusko Legebiltzarra sortu zenetik ETA gabeko lehen legegintzaldia izango da datorrena, eta PPk izan ezik, gainontzeko alderdiek lehentasunezkotzat jo dute biktima ororen aitortza eta euskal presoen aferari irtenbidea ematea. Bada, ordea, oinarri-oinarrizko ika-mika bat oraindik: gertatutakoaren memoria nola bildu, kontaketa nola josi... Izatez, gaiari heltzeko tresnak baditu Eusko Jaurlaritzak: Gogora Institutua eta Bake eta Bizikidetza Idazkaritza, esaterako. Orain, hauteskundeetan, ordea, alderdi bakoitzak bere proposamenak xehetu ditu.

Kontakizunaren korapiloa askatzeko borondatea adierazi dute alderdiek, eta oinarri bat ipintzeko beharra azpimarratu dute gehienek. Baina zoru horrek zer-nolakoa izan behar duen, hauteskunde proposamenetan ez dago adostasunik. EH Bilduk, esaterako, aitortu du «aurrera egiteko zailtasunak» daudela eta «kontakizunaren bataila» dagoela egun. Haien esanetan, ezinbestekoa izango da «konponbiderako praktika onak, elkarrekin egindako egitasmoak eta sinergiak sortzea». PP eta C'sek, bestalde, «zurikeriak» alboratzeko eskatu dute: «Koalizioarentzat ezinbestekoa da ETAren terrorismoaren kondena argia».

PSEk ere eskatu ditu erantzukizunak: «Beharrezkoa da gertatutakoaren egia argitzea, eta, horretarako, ezinbestekoa da esatea egindakoa egiteko arrazoirik ez zela inoiz egon. Ez ETArentzat, ezta beste terrorismo motentzat ere, ezta torturarentzat ere». GALen atzean Felipe Gonzalez Espainiako presidente ohi sozialista egon zela iradokitzen duen CIA AEBen Inteligentzia Agentzia Zentralaren agiriak argitaratu eta berehala hasi da kanpaina Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, eta alderdikide sozialista batek baino gehiagok —Denis Itxasok eta Eneko Anduezak, esaterako— esan du beharrezkoa dela ardurak hartzea. Idoia Mendia lehendakarigaiak, ordea, esan du auzia epaitua dela.

Edonola ere, lurzoru komun bat eraikitzen hasteko, «Itun Soziala» proposatu dute sozialistek: «Akordio orokor bat, elkarbizitzaren zentzu etikoan» sakontzeko. Elkarrekin Podemosek uste du egin direla aurrerapausoak, baina oraindik ere egitekoak daudela azpimarratu du. Horretarako, «bakearen kultura» indartzeko eskatu dute. EAJk, berriz, 2021ean finkatu du «bizikidetza plan estrategikoa» ontzeko epe gisa. Bakea, bizikidetza eta giza eskubideak «EAJren proiektuaren lehentasun nag usia» izan direla diote jeltzaleek, aurrerantzean ere «hala izango» dela ere bai.

Soka luzea du gatazkaren konponbideak, baina hauteskunde proposamenak ikusita, EH Bildurentzat, Elkarrekin Podemosentzat, EAJrentzat eta PSErentzat lehentasuna du biktimen aitortzak eta euskal presoen auziak.

Biktima guztien aitortza

«Hitzetatik ekintzetara» pasatzeko garaia dela aldarrikatu du EH Bilduk. Zehazki, 2024ra begira hainbat aurrerapauso eskatu ditu: «Gatazka politikoaren ondorioei konponbide integrala izango duen ikuspegitik erantzun nahi dugu». Horretarako, biktima guztientzako aitortza eta osatze prozesuak eskatu ditu: «Tamalez, biktima guztien egoera hobetzeko urratsak baino gehiago, kontakizun bat inposatzeko ekitaldiak eta neurriak bultzatu dira», deitoratu du indar subiranistak. Besteak beste, 12/2016 polizia abusuen legea aurrera ateratzeko egin beharreko lege aldaketak egiteko eskatu dute: «Legearen kudeaketaren ondorioz biktima horiek beste biktimekiko duten tratu ezberdintasuna konpontzea beharrezkoa da».

Elkarrekin Podemosek ere nabarmendu du kontakizun partekatu bat osatzearen beharra, «indarkeriaren zikloa ixteko». Horretarako, proposatu dute legebiltzarreko indar politikoez gain, hainbat gizarte eragilerekin ere lan egitea; hala nola biktimen elkarteekin eta mugimendu sozial eta sindikalekin. Era berean, Bake eta Elkarbizitzarako Legea eta Memoria Historikoaren legea sustatu nahi dituzte, eta urteko egun bat Memoria Historikoaren Eguna izendatu.

«Bazterketarik gabe, eta konparaziorik egin gabe», biktima guztientzako aitortza eta justizia aldarrikatu ditu PSEk. Baina egin dute azpimarra: «ETAren biktimen esanahi politikoa berariaz aitortu behar da, xedea izan baitzen ideia politiko batzuk ezartzea indarkeriaren bidez». «Elkarbizitzarako arauak onartu» behar direla ohar egin dute.

EAJk, berriz, orain arte egindako bidetik segitzea proposatu du. Bi lege garatu nahi dituzte: 4/2008 Legea, torturaren biktimei aitortza egiteko, eta 12/2016 Legea, polizia abusuen biktimena. Bestalde, biktimen topaketak bultzatzeko Batera proiektuarekin aurrera jarraitzea proposatu dute. Elkarrekin Podemosek ez ezik, jeltzaleek ere Euskadiko Memoria Historiko eta Demokratikoaren Legea onartu nahi dute.

Beste bide batean dira PP eta Ciudadanos: «Indarkeria norabide bakarrekoa izan da: ETArena. Ezer lortu ez bazuten, orain ez dute lortuko zuriketarekin». Euskal presoen ongietorriez ere mintzo dira: «Halako aitortza ekitaldiak egitea onartezina da».

Presoen afera onbideratu

Hain justu, euskal presoen auziari irtenbidea emateko neurri batzuk ere proposatu dituzte EH Bilduk, Elkarrekin Podemosek, PSEk eta EAJk, baina alderdi bakoitzaren abiadura eta eskaerak ez dira berak. Indar subiranistak eskatu du euskal presoak Euskal Herrira ekartzea, aurrena, baina, ondoren, «urgentziaz gizarteratzea». Horretarako, gainontzeko alderdiekin adostasuna lortzea dute xede. Euskal espetxeen sistema ere diseinatu dute.

Espainiako Konstituzioa oinarri hartuta, presoak gizarteratzeko bideak urratu nahi ditu PSEk, presoek «eragindako mina onartzen badute, eta erreparaziorako borondatea badute». EAJk, berriz, gizarteratzea aipatu, eta lehentasunezkotzat jo du presoak senideengandik gertu izatea. PP, Ciudadanos eta Elkarrekin Podemos ez dira gaiaz mintzo.

Aurreko legegintzaldiko proposamenak garatzea eta egikaritzea izango da datorrenaren erronka nagusia, alderdien arteko adostasunak lortuta. Baina kontakizunaren korapiloa askatzeko borondatea beharko dute alderdiek.]]>
<![CDATA[Super (his)trionikoak ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2815/003/002/2020-07-02/super_histrionikoak.htm Thu, 02 Jul 2020 00:00:00 +0200 Maider Galardi F. Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/2815/003/002/2020-07-02/super_histrionikoak.htm Supertrionikoak eta Urkutron bideo laburren gainean. Anekdotikoa balitz, merezi ere ez luke egingo gaiari arreta gehiago ipintzea, baina segitu dute alderdi morekoek sagarekin, eta badirudi kapitulu gehiago ere izango dituela. Alain Badiou filosofo, teorialari eta dramaturgoak behin baino gehiagotan nabarmendu izan du antzerkiak eta politikak dituzten antzekotasunak: bi eremuak dira errealitate bat sortzeko gai, eta bietan dago joko dialektikoa. Bideoek jatorrian zuten xede komunikatiboa zein den ezin jakin, baina lortu dute eztabaida zabaltzea, eta akaso errealitate berri bat sortzea ere bai. Ideia histrionikoa dela, behintzat, ezin uka.   Bideoetako protagonistak nor diren asmatzeko hipotesiak askotarikoak dira. Batzuek diote Elkarrekin Podemosen kanpainako koloreak -eta, hortaz, koalizioak sustatu nahi dituen balioak- direla power ranger-ak: feminismoa, ekologismoa eta ezkerreko politikak. Beste batzuek diote koalizioa osatzen duten taldeenak direla: Ezker Anitza, Ahal Dugu eta Equo. Aukera hori baztertu egin dute ikusleek; izan ere, Equo bere kabuz aurkeztu da Eusko Legebiltzarreko bozetara. Indar handiena hartu duen hipotesia, beraz, hauxe da: PSEkoa da pertsonaia gorria, EH Bildukoa berdea, eta Elkarrekin Podemosekoa morea. Aukerak badu zentzua; izan ere, Miren Gorrotxategi hautagaiak hasieratik aldarrikatu du ezkerreko alderdien koalizioa Eusko Jaurlaritza osatzeko. Gainera, bideoetako protagonistek hala iradokitzen dute: gorria alferra da, «inoiz ezer egiten ez» duena. Berdeak badu grina, baina «gaizki» irteten zaizkio gauzak beti -euskaraz hitz solteak erabiltzen dituen bakarra da-, eta morea da etxea «txukun» mantentzen duena. Urkutron etsaia kanporatzea dute xede. Metafora argia da: ezkerreko hirukoak gidari on bat behar du, eta, batez ere, besteak lozorrotik esnatuko dituen norbait: Elkarrekin Podemos. Demagun balekoa dela hipotesi hori. Paradoxikoki, Elkarrekin Podemoseko, PSEko eta EH Bilduko zerrendaburuak, hirurak dira emakumeak: Miren Gorrotxategi, Idoia Mendia eta Maddalen Iriarte. Are gehiago, hirurak dira euskaldunak. Alabaina, bideoan gaztelaniaz ari dira gizonezkoak diruditen hiru power ranger-ak. Badiouk zioen antzerkiak eta politikak, biek dutela errealitatea sortzeko gaitasuna, eta, oraingoan, fikzioak gainditu du errealitatea, baina txarrera. Egon, aukera badago ezkerreko hiruko koalizio bat sortzeko: emakumeek gidatua eta euskalduna, gainera. Andreak ari dira lehen lerroa hartzen, eta, halere, ezin ditugu ikusi ez eztabaidan eta ez errealitatea sortzen. Bideoak sortutako iruditerian, klixeak nagusi: anaidian beti erdaraz. ]]> <![CDATA[Zer eskatuko zenioke lehendakariari?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2485/003/001/2020-07-02/zer_eskatuko_zenioke_lehendakariari.htm Thu, 02 Jul 2020 00:00:00 +0200 Maider Galardi F. Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/2485/003/001/2020-07-02/zer_eskatuko_zenioke_lehendakariari.htm
Datorren uztailaren 12an Araba, Bizkai eta Gipuzkoako herritarrek 75 parlamentari aukeratuko ditugu, ez lehendakari bat. Gerta liteke lehendakaria izatea bigarren edo hirugarren alderdiaren ordezkaria eta ez boto gehien lortuko duen partiduarena. Beraz, nahiago nuke nire eskariak eta iradokizunak parlamentuari bideratu, eta ez presidenteari.

Egoera edo koiuntura oso berezian egingo dira hauteskunde hauek, azken hilabete hauetan ez Euskal Herrian soilik baizik eta planeta osoan askotariko krisi edo larrialdi baten ebidentziak agertu zaizkigulako. Larrialdi ekologiko, ekonomiko, osasun eta kontrol sozialarena hain zuzen ere, krisi poliedriko eta sakon honen lau aurpegi nabarmentzearren.

Horregatik, euskal parlamentariei, herritarren oinarrizko beharrizanei erreparatzea eskatuko nieke. Osasuna eta hezkuntza publikoa defendatuz, elikadura eta zaintza ziurtatuz eta energia, ura, etxebizitza eta hondakinen kudeaketa ekosoziala eginez, zerbitzu publikoak lehenetsiz eta indartuz.

Gu herri pribilegiatua gara eta ahalmen eta tresna egokiak ditugu produkzio eta kontsumo sistema kapitalistak sortutako krisi multiple hau gainditzeko. Ausardia eskatzen diet parlamentariei azken hilabete hauetan Eusko Jaurlaritzak hartutako neurrien kontra, korporazio eta enpresa nagusien interesei ez jarraitzeko eta herritar gehienen eta langileen eskubideak babesteko.

Euskal Herriko sindikalistek, feministek, erretiratuek, gazteek eta ekologistek aldarrikatu duten moduan, nire eskaria bost puntutan laburbildu daiteke: zaindu, zaintzen sarea sortu eta bultzatu, babestu oinarrizko zerbitzu publikoak, murriztu, bizitza duinerako beharrezkoa dena baino ez ekoiztu eta kontsumitu, banatu, aberastasuna eta lana indartu, eta herritarron ahalduntzeari ekin. Horiek dira, nire ustez, hurrengo legealdirako oinarriak eta aldarriak.]]>
<![CDATA[EH Bilduk krisi aurreko langile kopurua nahi du industria arloan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2354/005/001/2020-07-02/eh_bilduk_krisi_aurreko_langile_kopurua_nahi_du_industria_arloan.htm Thu, 02 Jul 2020 00:00:00 +0200 Maider Galardi F. Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/2354/005/001/2020-07-02/eh_bilduk_krisi_aurreko_langile_kopurua_nahi_du_industria_arloan.htm
Goizeko ekitaldian, Agirrek hizpide izan zuen 2008ko krisiaren aurreko egoera. Orduan, euskal industriak 250.000 langile inguru zituen, eta, egun, 205.000 behargin ditu. Indar subiranistako kideek proposatu dute krisi aurreko langile kopurura iristea, eta Casanovak deitoratu egin zuen Urkulluren kudeaketa: «Urkullu eta [Arantza] Tapiarekin, euskal industriak indarra galdu du eta atzeraka ari da». Haren ustez, hamar urteko atzeraldia izan du euskal industriak. Horregatik, Agirrek proposatu zuen BPGaren %3 industria eta teknologiaren garapenera bideratzeko.

Tolosan, berriz, etor daitezkeen murrizketak izan zituzten hizpide Iriartek eta Kortajarenak. Lehendakarigaiak salatu zuen osasunean, hezkuntzan eta gizarte politiketan murrizketak egiten hasiak direla. «Inork lortu ez duena lortu du Urkulluk: sindikatuak elkartzea murrizketak salatzeko». Gainera, EH Bildukoek salatu zuten Patxi Lopezen agintaldian izandako %7ko murrizketak ez dituztela atzera bota joan den legegintzaldian, nahiz eta horretarako «aukera izan duten».

Erakunde publikoen babesa

Bai arlo publikoan, bai industriaren sektorean, instituzioen babesa indartu nahi du EH Bilduk. Horretarako, proposamen zehatzak eman zituzten atzo, Zamudion. Besteak beste, 1.825 milioi euroko ekintza plan bat aurkeztu zuen atzo Casanovak. Diru laguntza horien funtsa hauxe litzateke: likidaziorik gabe dauden enpresei babesa ematea, «inbertsio estrategikoak egitea, eta hirien eta etxebizitzen berrikuntzarako proiektuak abian jartzea».

Gainera, industria eta teknologia arloko 10.000 «lanpostu berde» sustatu nahi ditu indar subiranistak. Langileen eskubideak bermatzeko, berriz, Klausula Sozialen Legea onartu nahi dute.

Industriako eta sektore publikoko lanpostuak eta ekonomia babestearen aldeko apustua egin zuen EH Bilduk atzo, Casanovaren hitzetan EAJk atzera egin baitu urteotan, «bai ikerketari eta bai enpleguari» dagokienez.]]>
<![CDATA[Zer eskatuko zenioke lehendakariari?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2485/003/001/2020-07-01/zer_eskatuko_zenioke_lehendakariari.htm Wed, 01 Jul 2020 00:00:00 +0200 Maider Galardi F. Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/2485/003/001/2020-07-01/zer_eskatuko_zenioke_lehendakariari.htm
Foro Sozial Iraunkorraren xedea Euskal Herriko bake prozesua sustatzea eta indarkeria garaiko ondorioen ebazpenean gertatzen diren zailtasunak askatzen laguntzea den heinean, lehendakariari, epe ertain baterako, zera eskatuko genioke:

-Errelato eta testigantza guztiak bilduko dituen memoria osatzeko lidergoa, beharrezko adostasunetara iristeko alderdien arteko elkarrizketa gune iraunkorrak abian jarriaz eta gizarte eragileen lankidetzaz baliatuz.

-Premiazkoa iruditzen zaigu biktima guztiak onartzea eta egun oraindik hainbat biktimarekin gertatzen den diskriminazioa amaitzea. Biktima orok egia, justizia eta erreparaziorako eskubidea du nazioarteko giza eskubideen legediak horrela aitortuta; horiek horrela, dagokien erakundeetan eragitea eskatuko genioke.

-Preso, deportatu eta iheslarien gizarteratzea bermatzeko ezinbestekoa da, besteak beste, aparteko espetxe politika amaitzea. Gai honen inguruan adostasun zabala dago alderdi politiko, sindikatu, gizarte eragile eta herritarren artean. Beraz, espetxe politikaren gain eskuduntza duten erakundeetan eragin dezala eskatuko genioke.

-Prozesu hauetan guztietan genero ikuspuntua jasotzea. Bakearen eraikuntzan emakumeak ere eragile aktiboa izan behar du, emakumeon aukera berdintasuna bermatzeko eta eskubideak gauzatzeko, emakumearen parte hartzearen aitortza ezinbestekoa da.

-Ahotsak bezala, Foro Sozial Iraunkorrean gure ekarpen bezala, bakearen kontzeptu positiboa oinarri hartzea. Bakea ez da indarkeriarik gabeko egoera; bakeak demokrazia, gizarte justizia, eraldaketa esan nahi du. Bakea horrela ulertuta, soilik, hainbat konfrontazio gainditzeko gai izango gara.

Alde horretatik, egungo esparru juridikoa bere horretan mantendu, aldatu edo eraldatzeko eztabaida bideratzeko ekimena hartzea eta emaitza abian jartzeko bermeak landu ditzala eskatuko genioke datorren lehendakariari.]]>
<![CDATA[Bat, lau, hiru, bost, zazpi]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2815/007/002/2020-06-30/bat_lau_hiru_bost_zazpi.htm Tue, 30 Jun 2020 00:00:00 +0200 Maider Galardi F. Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/2815/007/002/2020-06-30/bat_lau_hiru_bost_zazpi.htm
«Uztailaren 12tik kanpo ere jokatzen da etorkizuna gurean», zioen Onintza Enbeitak atzo, Iparraldeko udal bozei erreferentzia eginez. Zorrotzagoa izan zen Xabier Karril Twitterren: «Badirudi batzuk gaur [igandean] konturatu direla Bidasoaz bestalde herri honen zati bat dagoela». Eta ez da gutxiagorako. Alkateak hautatzeaz gain, zeharka aukeratu baitzituzten Euskal Elkargorako ordezkariak ere. Alegia, uztailaren 12an Eusko Legebiltzarrerako nola, herenegun hautatu zituztela elkargoa osatuko duten hautetsiak. Nazio eraikuntzarako Revilla eta Andreu baino gureagoa ez ote den elkargoko lehendakaria, horra kezka.

Badirudi Jean Rene Etxegarai Baionako alkateak asmoa duela beste behin elkargoko lehendakari izateko, baina ustekabean heldu da Hiriburuko alkate Alain Iriarten (EH Bai) proposamena. Taldean erabakiko dute aurrera egin ala ez, baina bere burua eskaini du lehian aritzeko. Edonola ere, uztailaren 17an egingo dute biltzarra hautetsi guztiek, Euskal Elkargoko egitura berria osatzeko. EAEko bozak izan eta bost egunera. Zoom out apur bat egiteko gai bagina, ohartuko ginateke, finean, astebete eskasean bi lehendakari hautatuko ditugula euskal herritarrok.

Eta mapa goitik begiratzen segituta, interesgarria da ikustea nola Ziburuko, Urruñako, Uztaritzeko eta Itsasuko alkateak abertzaleak izango diren datozen sei urteetan. Horrez gain, nabarmentzekoa da Senperen abertzaleek Dominique Idiartekin egindako aliantza. Ibai Iriartek zioen abertzaleak ahulen diren tokietan indartzen ari direla; «Aniztasunetik eraikitzen». Hain justu, Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemoseko hautagaiak sarri eskatu du PSE eta EH Bildurekin hiruko gobernua osatzea.

Hegoaldean, aliatuak eta bizilagunak nor diren definitzen ari dira hautagaiak. Lertxundik zioen: «Gure asmoak, esperantzak,herria, askatasuna, justizia, bakea, egia, maitasuna... Mitoak, hitz hutsak?». Ez. Hori ez.]]>
<![CDATA[Zer eskatuko zenioke lehendakariari?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2485/007/001/2020-06-30/zer_eskatuko_zenioke_lehendakariari.htm Tue, 30 Jun 2020 00:00:00 +0200 Maider Galardi F. Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/2485/007/001/2020-06-30/zer_eskatuko_zenioke_lehendakariari.htm
Ziurgabetasun handiko une zail eta konplexu batean hartuko du kargua Lehendakaritzara helduko den pertsonak. Pandemiaren ondorio lazgarriak jasatetik gatoz; beldurra eta etorkizunarekiko kezka bizi izan dituen gizarte hunkitu eta ukitu bat dugu aurrean. Enpatiarako eta elkartasunerako garaiak ditugu hauek.

Aurreko krisitik burua altxatzen hasita zegoen euskalgintza, eta azken urteotan jorratutako norabide anitzeko elkarlanak aukera handiko etorkizun itxaropentsua iradokitzen zuen. Bat-batean, ordea, pandemiak dena geldiarazi eta astindu du, hainbat ahulgune agerian utziz eta esparru batzuetan atzerapausoak eraginez. Euskaltzaleok ez gaude lasai.

Horregatik, datorren lehendakariari, euskara erdigunera ekartzea eskatzen diogu Euskaltzaleen Topagunetik. Alegia, berreraikitze-aldi honetan, euskara, bere kezka, ilusio eta erronken erdigunean izateko beti, eta euskararen biziberritzea, behar diren neurriez suspertzeko. Geroa euskaratik eraiki behar dugulako. Eta gure jendarteak antzemateko moduko aurrerapausoak ematea estrategikoak diren esparruetan: euskararen ezagutza bermatu eta hobetzea derrigorrezko hezkuntza amaitzen dutenen artean, helduen euskalduntzea bultzatzen jarraitzea, jauzi nabarmena ematea eremu sozioekonomikoan, teknologia berrietan eta eremu ez formalean (batez ere aisialdian eta ikus-entzunezko eskaintzan -bereziki EiTBn-), euskal kulturari eta sortzaileei bultzada ematea, eta euskaltzaleen mugimendu antolatua babestea, lankidetza dinamikak sustatuz, aipatu xedeak lortze aldera.

Jauzi hori emateko, gobernua osatuko duten kontseilariek helburuokin bat etorri behar dute, bere egin eta eredua eman, euskara ez baitagokio Kulturari bakarrik. Hizkuntzarena, sail guztiak zeharkatzen dituen gai estrategikoa da. Gure azken proposamena, beraz, hau da; hurrengo gobernua Arigune iraunkor bihurtzea, eta herritarren aurrean hala ikusaraztea, erreferentzia ilusionagarria sortuz. Bide horretan, bidelagun izango gaitu.]]>
<![CDATA[«Nazionalismoan nahasten ez den ezkerra» aldarrikatu du Mendiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2041/009/001/2020-06-28/nazionalismoan_nahasten_ez_den_ezkerra_aldarrikatu_du_mendiak.htm Sun, 28 Jun 2020 00:00:00 +0200 Maider Galardi F. Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/2041/009/001/2020-06-28/nazionalismoan_nahasten_ez_den_ezkerra_aldarrikatu_du_mendiak.htm
PSEko hautagaiaren arabera, sozialistak dira etorkizunera begirako eskaintza bat duten bakarrak: «Elkartasunean oinarritutako begirada dugu: mugen eta banderen gainetik elkarrizketa izateko eta akordioak lortzeko gai garen bakarrak gara. Hori guk eskaini dezakegu soilik». Araba, Bizkai eta Gipuzkoako sozialisten buru denetik norabide horretan jardun dela nabarmendu zuen Mendiak, eta Txibitek eta Andreuk ere hala lan egin dutela azpimarratu. Era berean, goretsi zuen hirurek defendatzen dituztela justizia soziala, egonkortasuna eta aurrerabidea, eta ez Txibite eta ez Andreu ez direla «kikiltzen» ohar egin zuen Mendiak.

Emakume presidenteak

Nafarroako lehendakaria eta Errioxako presidentea biak dira emakumeak, eta Mendiak andre horiek egindako lana aintzatetsi nahi izan zuen: «Hemen gaude hirurak. Hirurak andreak gara, eta hainbat oztopori egin behar izan diogu aurre. Halere, iragarpen guztien aurka, hemen gaude; aurrerabidearen eta aniztasunaren ideia bera defendatzen, eta geure autonomia erkidegoek aurrera egin dezaten lanean.

Bai Andreu eta baita Txibite ere Mendiak lehendakari gisa egin dezakeen lanaz jardun ziren: «Idoiak gure helburu bera dauka: pertsonen bizitzak hobetzea».

Krisiarentzako irtenbideak

Izan ere, koronabirusaren krisiak hainbat ondorio ekarri ditu, arlo ekonomikoan eta sozialean, eta horiei aterabidea bilatzeko elkarlanean jardun direla oroitarazi zuen Andreuk. Txibitek, berriz, esan zuen egoerari aurre egiteko garaia dela, eta, batez ere, «irtenbideak» bilatzekoa. Horretarako alderdi sozialista Eusko Jaurlaritzan egotea «ezinbestekoa» dela ohar egin zuen Txibitek. Bat egin zuen Mendiak ere: «Badakigu gobernatzen eta arazoei irtenbidea ematen. Hori egiten dugu, baina inor atzean utzi gabe.]]>
<![CDATA[IKUSEZIN, BAINA ZUTIK ETA HARRO]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/010/001/2020-06-28/ikusezin_baina_zutik_eta_harro.htm Sun, 28 Jun 2020 00:00:00 +0200 Maider Galardi F. Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1917/010/001/2020-06-28/ikusezin_baina_zutik_eta_harro.htm Pilon, Biki Pozo eta Eva Perez-Pons. Norbaitek deituko zien inoiz marimutil, desbideratu edo homosexual; bereizketarik egin gabe. Helduenetik gazteenera badago 30 urteko tartea. Baina, iraganean zein orainean, sentitzen dute lesbianek ikusgaitasun gutxi dutela. Zer den lesbiana izatea, ordea, luzerako eztabaida da haientzat: «Desiratik harago doan zerbait», Pozorentzat. «Bizi praktika bat», Perez-Ponsentzat. «Lesbiana da beste emakume batzuekiko desira sentitzen duen emakumea», Mendibilek, baina zehaztu egin du: «Ados nago besteek esan dutenarekin: ni lesbiana feminista naiz. Politikoa. Horrela ulertzen dut».

LGTBIaren L-a dira, baina ikusezinak oraindik. «Zenbat politikari lesbiana ezagutzen ditugu?», bota du galdera Mendibilek; «egon badaude, baina...». Orain dela 40 urte hasiak ziren kalera irteten gaurko egunez, sexu askatasunaren aldeko aldarria egitera, eta orain ere hartzen dute plaza, LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Egunean. Baina ez gaur bakarrik. Kalean dira Martxoaren 8an eta Apirilaren 26an ere —Lesbianen Ikusgaitasunaren Nazioarteko Egunean—. Izatez, kalean dira egunero. Eta, areago, egunero irten behar dute apur bat gehiago armairutik: «Beti da pixka bat gehiago», dio Pozok. «Heterosexualitatearen presuntzioa da hori», nabarmendu du Mendibilek. Atzokoaz, orainaz eta etorkizunaz hitz egiteko batu dira BERRIA FM podcast saioan.

Ongi gogoan ditu Mendibilek 1980ko hamarkadako Ekainaren 28ko manifestazioak: «Oso zaila eta gogorra zen. Armairutik ateratzea arrisku handiko kirola izan da beti, eta, lehen, askoz gehiago». Gogoan du nola batzen ziren mugimendu feministako lesbianak, EGHAMeko kideak eta Donostiako Malmaison klubeko trabestiak protesta egiteko: «Inoizko manifestaziorik azkarrenak eta laburrenak ziren. Protestan baino jende gehiago zegoen guri begira eta gu hatzarekin seinalatzen».

Gaurko egunez egiten diren mobilizazioak apurka joan dira lekua hartuz gizartean, baina «asimilazioa» ez ote den gertatu, gogoeta egin du Perez-Ponsek: «Esango nuke kapitalismoak irentsi egin duela apur bat aldarrikapena. Halere, egin dira azken urteetan memoria historikoa bultzatzeko zenbait saiakera». Izatez, 1969an New Yorkeko (AEB) Stonewall tabernan izandako istiluetan du jatorria sexu askatasunaren aldeko egunak. Poliziak sarekada egin zuen han bildutako LGTBI komunitatekoen aurka, eta horrek protesta piztu zen ondorengo egunetan. Gaur egun ere, «faxismoaren gorakadak» jomugan jarri ditu komunitate hori eta mugimendu feminista, Pozoren ustez: «Sorgin ehizaren arora itzuli gara. Beldurtu egiten nau horrek. Jomugan gaituzte».

Mendibilek gogora ekarri du joan den astean bere buruaz beste egin zuen LGTBI aktibista bat, Sara Hegazy egiptoarra: «Munduko zer tokitan jaiotzen zaren, egoera larriagoa izan daiteke. Gu pribilegiatu batzuk gara. Horrek ez du esan nahi bidegabekeriak bizi ez ditugunik, baina ikuspuntu zabalagoa izan behar dugu». Hain justu, bere sexualitatea aske bizi ahal izateko Mendibilek eta belaunaldi horretako kideek egin zuten lana goretsi du Pozok: «Izan zirelako gara. Bestela, nekez biziko ginateke orain aske».

Indarkeriaren ertzak

Izan ere, 1980ko hamarkadan indarkeria handia bizi izan zutela azaldu du Mendibilek: «Lagunak eta familia galtzeko arriskua zenuen; ezin pentsatzekoa zen irakasle izatea eta lesbiana zinela esatea, jendeak lana galtzen baitzuen. Lagunak galdu ditugu bidean. Inkontrolatuak gure atzetik zebiltzan: autoa espaloira sartzen zuten gu harrapatzeko». Garai hartako sasi-terapia psikologikoetan erabiltzen ziren metodoak ere «lazgarriak» zirela dio Mendibilek: «Elektrodoez ari naiz». Eta, halere, zutik segitzen dutela dio: «Hori dena hortxe dugu, hortik gatoz, eta hemen gaude; ez da hainbeste denbora pasatu».

Lorpenak bai, baina indarkeria sinbolikoak hortxe segitzen du, Pozoren ustez. Bera eta bere bikotekidea ama dira, eta haurdunaldiaren prozesua eta erditzearen ondorena «bakarrizketa bat» osatzeko modukoak direla dio. Osasun sistema publikoan egin zuten prozesua, eta, hortaz, uste du txalotzekoak direla orain arte emandako aurrerapausoak. Bidean topatutako oztopoak, ordea, ez dira gutxi izan: «Medikuak galdetu zidan ea hor nengoen ama izan nahi nuelako eta nire bikotekidea homosexuala zelako. Zer naiz ba ni, orduan? Galdetu zidan ea inoiz sexu harremanak izan nituen, jakiteko ea zakil bat sartu den nire aluan inoiz». Haurra jaio ostean ere, arazoak izan dituzte, beste amaren abizena jarri nahi izan dutelako aurrena: «Esaten zuten ezinezkoa zela, nire bikotekidea ez zelako ama biologikoa. Kalean topatutako edozein gizon eramango banu erregistrora, arazorik gabe ipiniko zuten hura zela aita».

Perez-Ponsek salatu du hegemonikoak ez diren harreman eta bizi ereduak baztertuta daudela: «Adierazi behar dugu bizi eredu horiek bizigarriak direla. Adibidez, bollera transak, okupak, lumadun butch-ak, familia nuklearrean bizitzea erabaki ez dutenak... LGTBI pertsonen artean ere egiten da hierarkia, eta horrek ekar dezake bazterketa. Homosexualitate mota bakarra da sistema heterosexuala betikotzen duena nolabait». Haritik tiraka, ohar egin du Mendibilek: «Berdintasuna ez da asimilazioa, ez da integrazioa». Gogora ekarri du Espainian 2005ean onartu zela sexu berekoen arteko ezkontza: «Guretzat lorpen handi bat izan zen ezkontza lortzea, baina ni ezkontzaren kontra nago. Zergatik izan behar du bikote batek eskubide gehiago? Hori lortu ezean, ordea, ez ditugu besteen eskubide berak izango. Hor dago koxka». Pozok ere berdin uste du: «Bikotekidearekin ezkondu egin behar izan nuen haurraren tramitazio guztia errazago egiteko. Eta ohartu gara haurra dugunetik, familia nuklearra osatu dugunetik, ezkonduta gaudenetik... beste errespetu batekin begiratzen digutela bizilagunek. Bestela ez dut merezi aintzatespen hori, ala?»

Feminismoaren abaroan

Horra iristeko, ordea, bide luzea egin dute Mendibilek, Pozok eta Perez-Ponsek. Pozok, esaterako, «bakarrik» egin zuen prozesua: «Nik uste nuen aske nintzela, baina luzea izan da neure burua lesbiana izendatzeko prozesua». Inguruan ez zuen LGTBI mugimenduko erreferenterik, eta Donostia aldeko militanteei begira ibili bai, baina gutxitan hurbildu zen haiengana: «Mugimendu feministari zor diot gaur egun naizena».

Mendibil ere mugimendu feministako militante izan da luzaro. Aitortu du batzuetan ika-mikak izan dituztela mugimendu feministako kide heterosexualekin: «Garai hartan. garrantzi handia zuen abortuaren auziak, esate baterako. Beste behin, kanpaina bat egin genuen, heterosexualak interpelatzeko: Zu zergatik zara heterosexuala? zioen leloak, eta erresistentzia asko egon ziren». Lesbianen antolaketa politikoa indartzeko asmoz, Euskal Herriko lesbianen lehen jardunaldiak egin zituzten 1983an, Zamalbiden (Gipuzkoa). EGHAMeko eta mugimendu feministako 250 bat lesbiana elkartu ziren bertan, elkarrekin saretzeko. LGTBI mugimenduaren barruan ala mugimendu feministan saretu, eztabaida izan zuten egun haietan, eta bertatik sortu ziren lesbiana feministen lehen koordinakundeak.

Horren «beharra» du Perez-Ponsek ere: «Bollera feministak batzeko beharra». Mugimendu feministan hasi zen aurrena, eta, Bilbora ikastera joan zenean, ikasle mugimendura egin zuen salto. Orain, Arratiako (Bizkaia) mugimendu feministan dabil, baina sentitzen du lesbiana feministekin elkartu eta saretu beharra: «Ez genuen inolako harremanik LGTBI mugimenduarekin; horregatik sortu zitzaidan beharra lesbiana talde batean aritzeko. Duela gutxi hasi naiz».

Hain justu, Mendibilek proposatu du Euskal Herriko mugimendu feministako lesbianak batu daitezen: «Distantziatik, ikusten dut lesbiana pila bat daudela mugimendu feministan, baina ez dagoela talderik, eta hori, nire arkeologiatik begiratuta, iruditzen zait zerbaiten seinale dela. Arrisku handia dugu pertsonalki ondo bizitzeko gure burbuilan. Baina diskurtso horri ez badiogu aldamioa jartzen, sistemak jan egingo gaitu».

Perez-Ponsek harago jo du: «Uste dut herri mugimenduek eta baita mugimendu feministak ere desheterotze prozesu bat behar dutela. Askotan aldarrikatzen dugu, baina gero kostatu egiten da praktikan ezartzea. Zergatik daude erresistentziak? Mugimendu feministak transfobia eta homofobia salatzen ditu, baina aberasgarria litzateke sexualitateari ere agentziarako gaitasuna aitortzea, pribatuaren eta publikoaren arteko bereizketa hori gainditzeko eta dimorfismo sexuala amaitzeko».

Ikusgaitasunaren ezinak

Aniztu dira diskurtsoak, eta aberastu eztabaidak lesbianen kolektiboen barruan, baina Mendibilek, Pozok eta Perez-Ponsek uste dute oraindik ere ikusgaitasun gutxi dutela: «Lesbianon arazo kroniko bat da». Kalean eta herri mugimenduetan ari dira, baina baita sare sozialetan ere, «gerra ematen»: «Sarea bada erreferentzialtasunerako beste leku bat».]]>
<![CDATA['Sweep up', lehendakari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2920/003/001/2020-06-27/sweep_up_lehendakari.htm Sat, 27 Jun 2020 00:00:00 +0200 Maider Galardi F. Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/2920/003/001/2020-06-27/sweep_up_lehendakari.htm Zut nerabeentzako aldizkarian publikatu zuten aurrena, eta atzo iritsi zen Ttap aldizkarira. Lehen aldiz osorik grabatu dute bertikalean, ikusteko erosoagoa izan dadin. Kapituluak ikusteaz gain, protagonisten Instagramean kuxkuxeatzeko aukera ematen du aplikazioak, ikuslearekin elkarrekintza sustatuz. Behin Instagramen egonda, bidea naturala izan da: zein presentzia dute EAEko bozetako hautagaiek Instagramen? Nola heltzen dira gazteengana?

Kanpaina hasi aurretik ere, alderdiek nabarmendu dute ezohikoa izango dela Eusko Legebiltzarrera heltzeko lasterketa: segurtasun tartea mantentzea ezinbestekoa da, ekidin behar dira ekitaldi handiak, eta herritarrekin harremanetan egoteko bide berriak ireki dituzte. Horren adibide, EH Bilduk telefono deiak egin ditu herritarren beharrak zein diren entzuteko, eta PSEk martxan jarri du postaz bozkatzen laguntzeko telefonozko arreta sistema. Aurten hemezortzi urte bete dituztenek, 2002koek, nekez jakingo dute zer den hari bidezko telefono bat.

Zaharrak berri, beraz, normaltasun berrian. Hautagai gazte gutxi, epika handietan -zer esanik ez osasun krisiak eragindako salbuespen egoeran- oinarritutako diskurtsoak eta formaltasun handiko ekitaldiak. Alderdiek hautatu dute Twitter herritarrekin gertutasun bat izateko. Baina txioherria ez da Instagram. Eta estatistikei begiratuta, gazteen sare sozial gogokoena da bigarrena: irudiak eta bat-batekotasuna oinarri dituena. Iñigo Urkullu, Maddalen Iriarte, Carlos Iturgaiz eta Miren Gorrotxategi ez dira 2.000 jarraitzaileren langatik pasatzen, eta Idoia Mendiak 2.024 ditu. Aldiz, aurten 68.790 gaztek bozkatuko dute lehen aldiz, eta pentsatzekoa da ia gehienak eroso aritzen direla sare sozialetan nabigatzen.

Egia da Araba, Bizkai eta Gipuzkoako biztanleen %13 soilik direla gazteak. Baina Gazteen Euskal Behatokiaren arabera, 18 eta 30 urte arteko gazteen %70k eman zuten botoa 2016ko bozetan; parte hartze orokorraren gainetik. Eta, oraingoz, kanpainaren lehen bi egunetan, gazte hitza bitan aipatu da: EAJren spot-ean -nagusiek kantatzen dute «gazteok zer gara?»-, eta Arnaldo Otegik gazteei egindako deian: «Orain, zuei dagokizue guri nota ipintzea». EH Bilduko Maddalen Iriarte ere aritu zen atzo Donostian, hainbat gazterekin etxebizitzaren arazoaz hizketan.

Komeni da gogoraraztea bozkatzaile berri horiek bederatzi urte zituztela ETAk behin betiko su etena iragarri zuenean, eta sei 2008ko krisia piztu zenean. Gehienek ez dute mitin gogoangarririk izango oroimenean, ez bada gurasoen eskutik joan zirela. Beraz, lehendakarigaiek begiratu dezatela behera, jar dezatela hatza pantailan eta egin dezatela sweep up: pentsa dezatela bertikalean, baina behetik gora.]]>
<![CDATA[Zer eskatuko zenioke lehendakariari?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2931/003/002/2020-06-27/zer_eskatuko_zenioke_lehendakariari.htm Sat, 27 Jun 2020 00:00:00 +0200 Maider Galardi F. Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/2931/003/002/2020-06-27/zer_eskatuko_zenioke_lehendakariari.htm
Erakunde publikoek gazteok gure bizi proiektua Euskal Herrian garatu ahal izatea bermatu behar dute. Horretarako, bi bide daude: etxebizitzaren arazoari aurre egitea eta enplegu duinak bermatzea. Adibide bat jartzeagatik, Bilbo «unibertsitate hiri» gisa garatu nahi dute, Zorrozaurren hainbat Unibertsitate pribatu —elitista— kokatuz.

Zer-nolako hiri unibertsitarioa eraikiko dugu ikerlari gazteak lanbide eskaintza eskasak direla-eta atzerrira joaten direnean? Non biziko dira alokairuak gero eta altuagoak baldin badira? Punta-puntako ikerlari gazteek, bikaintasun irizpideen arabera hautatuek, 900 euroko soldatak jasotzen dituzte, eta karrera prekarioak dituzte aurretik.

Hori administrazio publikoan gertatzen bada —EHUko adibidea erabili dut, baina Osakidetzaz ere hitz egin dezakegu, non erizainek dozenaka kontratu sinatzen dituzte urtero—, zein izango da gazteria orokorraren egoera? Zein izango da gure etorkizuna?

Horrek hurrengo puntura narama: epe ertaineko egoera klimatikora, demografikora eta sozialera. Krisi ekologiko baten aurrean gaude, eta hartzen diren erabakiak sinbolikoak baino ez dira. Trantsizio ekologikorako neurriak hartu behar dira, ez bakarrik obra publikoetan —zertarako eraiki errepide gehiago helburua gero eta kotxe gutxiago egotea bada?—, baizik eta industria goitik behera birpentsatuz. Zaintza erdigunean kokatu behar da, gure nagusiak kalitatez zaintzeko, baina baita gazteek ondorengoak izan ditzaten ere.

Lanaren —ordaindua zein ez-ordaindua— birbanaketa ere egin behar da, ongizatea bermatze aldera — estresa eta depresioa XXI. Mendeko benetako epidemiak dira—, eta justizia sozialagatik.

Finean, herri hau etorkizunari begira jartzea eskatuko nioke lehendakari berriari; etorkizuna bihartik aurrera eraikitzen dela ahaztu barik. Eta bidean inor utzi gabe. ]]>
<![CDATA[Zer eskatuko zenioke lehendakariari?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2485/003/001/2020-06-26/zer_eskatuko_zenioke_lehendakariari.htm Fri, 26 Jun 2020 00:00:00 +0200 Maider Galardi F. Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/2485/003/001/2020-06-26/zer_eskatuko_zenioke_lehendakariari.htm
COVID-19aren harira sortutako krisiarekin, argi geratu da jokoan dagoena bizitza dela: osasun eta zaintza sistema indartsurik gabe ez dago bizitza duinik. Bizitza zaurgarria da, eta ezinbestean zaindu beharrekoa.

Horrenbestez, funtsezkoa da bizitzak erdigunean jartzeko eta, ondorioz, beste jendarte eredu bat egikaritzeko, zaintza ereduaz hausnartzea. Pertsonen artekoak zein gizakiok naturarekin dugun harremanak errespetuan eta elkarrekikotasunean oinarritzeko, eredua definitzen eta materialitzatzen hasi behar dugu. Ezin dugu emakumeen bizkar utzi bizitza eusteko ardura, historikoki egin den bezalaxe.

Elkarbizitza nola berrantolatuko dugun adostu eta hori ahalbidetzeko beharrezko proposamenak egin eta sustatu behar dira erakunde publikoetatik. Hiru gako daude norabide horretan: lehen gakoa da bizitzaren zaurgarritasunaren eta elkarmenpekotasunaren ideia. Menpekotasuna da izakiok dugun ezaugarri komuna, etengabeko hartu-emanean bizi behar dugu. Derrigorrezkoa da guztiok zaintzea, elkar zaintzea.

Bigarrena da, bizitza guztiek balio berdina dutela. Batzuk ez dute beste batzuk baino gehiago balio, nahiz eta jendarte antolaketa honek gutxi batzuk bakarrik pribilegiatu (gizonak, zuriak, burgesak, heterosexualak, helduak eta funtzionalki normatiboak). Hirugarren gakoa honako hau da: ezinbestean begiratu behar diogu bizitza zaintzeko lanaren antolaketari. Hori gainditzeko, zaintza lanen atzean dauden harreman sozial, ekonomiko, instituzional eta sinbolikoak demokratizazio prozesuan jarri behar ditugu.

Lehendakari berriari bizitzak lehenesteko plana egitea eskatzen diogu. Bide horretan, ikusten ditugun egiteko nagusiak dira herritarrak eta komunitateak indartzeko baliabideak eskaintzea, zaintzari aitortza politikoa ematea, zaintza lanak birbanatzeko ekinbideak martxan jartzea eta zaintzaileen bizi-baldintzak duintzeko apustua egitea. Mugimendu feministako kideok elkarlan horretarako prest izango gara.]]>
<![CDATA[EAko primarioen auzia epaiaren zain da, bi aldeek ez baitute akordiorik lortu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1899/013/001/2020-06-18/eako_primarioen_auzia_epaiaren_zain_da_bi_aldeek_ez_baitute_akordiorik_lortu.htm Thu, 18 Jun 2020 00:00:00 +0200 Maider Galardi F. Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1899/013/001/2020-06-18/eako_primarioen_auzia_epaiaren_zain_da_bi_aldeek_ez_baitute_akordiorik_lortu.htm
Afiliatuen datuen erabileran dago auziaren gakoa. Sektore kritikoak dio eguneratu gabe dagoela datu basea, eta, lurraldeetako koordinatzaileek datuak eskatu arren, zuzendaritzak ez dituela haien eskura utzi, alderdiaren «kontrola» ez galtzeko. Hori frogatzen ahalegindu dira epaiketan, eta ohar batean azaldu dute «frogatutzat» jotzen dutela aipatutakoa: «Auzitegietako bide zailak agerian utzi du zuzendaritzak denbora daramala EAko barne demokraziarako arauak urratzen». Gainera, primarioetan Maiorga Ramirezen hautagaitza oztopatzea eta nazio batzarraren akta bat faltsutzea egozten diete ildo ofizialekoei.

Sektore ofizialeko kideek, ordea, salatu dute kalumniak eta akusazio faltsuak egin dituztela sektore kritikokoek. Edonola ere, «gezur» horiek epaiketan «desegin» dituztelakoan daude, eta ukatu egin dute dokumentuak faltsutzea. Are, kritikoei eskatu diete publikoki gezurtatzeko.

Epaiketaren ostekoak

Auzitegietako bidea amaituta, bi aldeek espero dute egoera bideratzea. «Justiziak esango du ea alderdi baten zintzotasuna eta barne araudia lau kideren interesen gainetik dagoen ala ez», zehaztu dute ildo ofizialekoek.]]>
<![CDATA[Epaiaren zain gelditu da EAko primarioei buruzko epaiketa]]> https://www.berria.eus/albisteak/182971/epaiaren_zain_gelditu_da_eako_primarioei_buruzko_epaiketa.htm Wed, 17 Jun 2020 19:19:39 +0200 Maider Galardi F. Agirre https://www.berria.eus/albisteak/182971/epaiaren_zain_gelditu_da_eako_primarioei_buruzko_epaiketa.htm <![CDATA[Datuak ezkutatzea eta dokumentuak faltsutzea du ardatz EAren auziak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1924/011/001/2020-06-11/datuak_ezkutatzea_eta_dokumentuak_faltsutzea_du_ardatz_earen_auziak.htm Thu, 11 Jun 2020 00:00:00 +0200 Maider Galardi F. Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1924/011/001/2020-06-11/datuak_ezkutatzea_eta_dokumentuak_faltsutzea_du_ardatz_earen_auziak.htm
Alderdikideak izateaz gain, aspalditik elkarren ezagunak dira aretotik pasatuko diren kide gehienak, eta tentsio hori nabari da auzitegiko korridoreetan eta epailearen aurrean. Koronabirusaren krisiaren ondorioz, osasun neurri bereziak bete behar dira epaitegian. Gehienez ere, bederatzi lagun egon daitezke gune berean, epailea barne. Hortaz, lehen saioan sartu-irtenean aritu dira alde bateko eta besteko kideak. Bertan izan dira Mikel Goenaga, Iratxe Lopez de Aberasturi eta Maiorga Ramirez auzi jartzaileak, eta baita ildo ofizialeko Joseba Gezuraga eta Iker Ruiz de Egino ere. Saio guztiak iraun bitartean egon da auzi eskatzailearen aulkian eserita Ramirez, eta deklaratzen lehena, berriz, Gezuraga izan da, salatu gisa.

Izatez, sektore kritikoak alderdiko zuzendaritzaren aurka jo du, baina, Pello Urizarrek orain dela urtebete dimisioa eman ostean Gezuraga behin-behinean alderdiko idazkari nagusi izan zenez, eta primarioen prozesua abian jartzeko agindua zuenez, hark erantzun du zuzendaritzaren izenean. Gogor egin du auzi eskatzaileen abokatu Jose Luis Soldevillak galdeketan. Besteak beste, Gezuragak baieztatu du joan den uztailaren 4an hartu zuela jarduneko idazkari nagusi izateko kargua, eta uztailaren 19an egindako ezohiko batzar nazionalean adostu zutela irailaren 16ra arte epea zutela primarioen prozesua abiarazteko. Bi data baieztapen horietatik tiraka, auzi eskatzaileen abokatuak zalantzan jarri du zuzendaritzak EAko estatutuak errespetatu ote zituen.

Estatutuak eta datu basea

Batetik, Gezuragak esan du datuen babeserako legea berritu ostean, Datuen Babeserako Agentziari eskaera egin ziotela gaia aztertzeko, baina Soldevillak azpimarratu du txostena baliogabea dela, Gezuraga idazkari nagusi izan arren Pello Urizarren izena agertzen delako bertan.

Gezuragak irmo heldu dio datuen babeserako legearen kontuari: «Argi utzi nahi dut gauza bat: batzorde exekutiboak ez du inoiz izan sarbidea datuen basera». Ondoren adierazi du datuak lurraldekakoak direla, eta lurraldeko koordinatzaileek dituztela datu horientzako sarbideak. Ez, ordea, beste herrialdeetakoenak.

Aurkakoa frogatzen ahalegindu dira kritikoak. Horretarako, lekukoak deitu dituzte aretora, eta Bruno Zubizarreta EAko Bilboko koordinatzaile eta udaleko zinegotziak esan du berak baduela sarbide hori. Defentsaren abokatuak, ordea, iradoki du Zubizarretak datu horiek erabili zituela Ramirezen hautagaitzaren mesederako.

Gainera, defentsaren abokatuak azpimarratu du ez direla gauza bera afiliatuen eta bozkatzaileen zentsua, eta primarioetako hautagaiek —Eba Blancok, Ramirezek eta Juan Luis Cristobal Zendoiak— beharrezko datuak zituztela prozesuarekin segitzeko: «Guztiek datu berak», zehaztu du Gezuragak.

Aktak faltsutzea

Primarioen prozesuaz harago joan da auzia, ordea, eta kritikoen defentsak dokumentuak eta afiliazio zerrenda faltsutzea leporatu die ildo ofizialekoei. Epaileak esan du hori beste auzibide bat dela, baina abokatuak du ezohiko batzarrera deitzeko akta desitxuratuta dagoela, eta hildako jendea oraindik afiliatuen zerrendan dagoela. Hari horiek solte gelditu dira lehen egunean, eta ikusteko dago datozenetan zein norabide hartuko duen auziak. Asteartean ekingo diote berriro.]]>