<![CDATA[Maite Asensio Lozano | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 14 Oct 2019 07:59:42 +0200 hourly 1 <![CDATA[Maite Asensio Lozano | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Agerraldia taldea sortu du Errigorak, Nafarroan euskara sustatzeko asmoz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/014/001/2019-10-13/agerraldia_taldea_sortu_du_errigorak_nafarroan_euskara_sustatzeko_asmoz.htm Sun, 13 Oct 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1946/014/001/2019-10-13/agerraldia_taldea_sortu_du_errigorak_nafarroan_euskara_sustatzeko_asmoz.htm ager vasconum izendatu zuten euskararen lurraldearen hegoaldea, eta, orain, «agerraren aldia» abiatu nahi dute eremu horretan, «Nafarroaren lur beroen sabel emankorrean». Euskara sustatzeko proiektu berri bat jaio zen atzo Nafarroan, Errigoraren bidez: Agerraldia. Erromatarrek adierazitako ager-ean eragin nahi dute, lurraldearen erdialdean eta hegoaldean: «Cortestik Garesera eta Vianatik Zangozara». Egitasmoaren xede nagusiak izango dira euskararen ezagutza zabaltzea, erabilera handitzea, eta hizkuntzaren aldekotasuna indartzea, eta, horretarako, inguru horretako «euskaldunen, euskaltzaleen eta eragileen arteko sarea» sendotzea. «Askotariko gaiak, pertsonak, eragileak eta ekintzak bultzatu, lagundu eta sustatu nahi ditu Agerraldiak», adierazi dute.

Euskara, auzolana eta elikadura burujabetza uztartuta, Nafarroako Erriberako produktuak saltzen ditu Errigorak —oliba olioa eta kontserbak, batik bat—, eta zona horretan euskara sustatu nahian diharduten eragileei ematen dizkie irabazi ekonomikoak. Besteak beste, AEK, Ikastolen Elkartea eta Sortzen lagundu dituzte, eta, hemendik aurrera, Agerraldia elkartea batuko da zerrendara. Izan ere, azken urteetako bidean Errigorako kideei piztutako kezka batetik sortu da proiektua: «Euskarari puzka kanpaina amaitzen bada, zer geldituko da zona honetan euskalgintzan?».

Ezinegon horretatik abiatutako prozesuak Agerraldia taldearen forma hartu duela azaldu dute Errigorako kideek. Aurrerantzean «bide propioa» izango du, «zona honetan euskararen alde ari diren ekimenak indartzeko eta berriak lortzeko».

Alor ugaritan jardutera

Hiru zereginen inguruan arituko da elkarte berria: batetik, euskara ezagutzeko aukerak lagundu eta handitu; bestetik, euskara erabiltzeko espazioak sortu eta egonkortu; eta, azkenik, euskararen aldeko jarrerak indartu eta suspertu. Eremu ugaritan jarduteko asmoa du Agerraldiak: kulturan, aisialdian, kirolean, lan arloan, hedabideetan, irakaskuntzan, sare sozialetan...

Tafallan eman zioten atzo ongietorria egitasmoari, egun osoko jaialdi baten bidez: kalejira, dantzariak, erraldoiak eta jotak izan zituzten. Kontzertuak ere antolatu zituzten, baina lekuz aldatu behar izan zituzten, Pasadizo tabernan herenegun izandako sutearen ondorioz —nahita eraso egin ote zioten ikertzen ari dira—.

Goizean, gainera, Errigorak salgai ipini zituen bere saskiak; hain justu, aurki jarriko du martxan udazkeneko Euskarari puzka kanpaina, eta iragarri du diru ekarpenaren parte bat Agerraldiarentzat izango dela: «Saskiak eskatuta egin dakioke putz Agerraldiari». 2013tik 2018ra, 800.000 euro helarazi zizkieten euskara «zigortuta» dagoen eremuetan lanean ari diren eragileei.]]>
<![CDATA[Jaurlaritzaren arabera, egunero hamabost andrek salatu dute bortxa matxista]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1897/015/001/2019-10-13/jaurlaritzaren_arabera_egunero_hamabost_andrek_salatu_dute_bortxa_matxista.htm Sun, 13 Oct 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1897/015/001/2019-10-13/jaurlaritzaren_arabera_egunero_hamabost_andrek_salatu_dute_bortxa_matxista.htm
Eraso molde guztietan ageri da gorakada, baina nabarmenagoa da familia barruko bortizkeria delituetan —bikotekide edo bikotekide ohiek ez beste senideek egindakoetan—: 607 biktima izan dira (iaz baino %2,36 gehiago), eta 674 eraso salatu dituzte (%5,64 gehiago). Aldiz, bikote barruko tratu txarrek eragin dute biktima gehien: 2.152 emakumek salatu dute erasoren bat (%3,6 gehiagok), eta 2.691 salaketa jarri dituzte (%2 gehiago). Sexu askatasunaren aurkako delituetan izan da igoera apalena: 254 andrek salatu dituzte, %0,4k gehiagok. Atzo ere atxiloketa bat izan zen Mungian (Bizkaia): 45 urteko gizon bat atzeman zuten, goizaldean emakume bat bortxatzea egotzita.

Hain justu, Bizkaian dago biktima gehien (1.592 andre), baina han gertatu da beherakada bakarra: %2,6 biktimizazio gutxiago izan dira. Araban, %6,5 areagotu dira salaketak, eta hazkunde deigarria izan dute familia barruko bortxaren biktimek: 103 dira, %18 gehiago. Gipuzkoan, berriz, %9 gehitu dira salaketak, batez ere askatasun sexualarekin lotuak: 92 andrek salatu dute, ia %11 gehiagok.]]>
<![CDATA[Agerraldia elkartea sortu du Errigorak, Nafarroan euskara sustatzeko]]> https://www.berria.eus/albisteak/172349/agerraldia_elkartea_sortu_du_errigorak_nafarroan_euskara_sustatzeko.htm Sat, 12 Oct 2019 19:37:02 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/172349/agerraldia_elkartea_sortu_du_errigorak_nafarroan_euskara_sustatzeko.htm <![CDATA[Pista bordara, edo borda pistara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1914/006/001/2019-10-12/pista_bordara_edo_borda_pistara.htm Sat, 12 Oct 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1914/006/001/2019-10-12/pista_bordara_edo_borda_pistara.htm
Enirio-Aralarko larreak antolatzeko plana osatzeari begira, adituek eginiko txosten bat aurkeztu zuen EH Bilduk asteazkeneko bileran. Izan ere, maiatzeko bozez geroztik, koalizioaren esku daude mankomunitatearen lehendakaritza eta gehiengoa. Hala ere, Adur Ezenarro Ordiziako alkate eta mankomunitateko presidenteak nabarmendu du oraingoz «proposamen bat» baino ez dela: «Ez dugu ezer onartu, ezta erabaki ere; txostena aurkeztu egin dugu, eta ekarpenak eskatu». Lasaitasunez eztabaidatzeko deia egin du: «Polarizazio bat dago: pistak bai ala pistak ez. Baina Aralar hori baino askoz gehiago da».

Izatez, argazki orokor bat eskaini du EH Bilduk aurkeztutako txostenak. Bertako datuen arabera, Aralarren dauden 40 txaboletatik hemeretzik dute bertara iristeko pista, eta beste hirutara traktorez hel daiteke; hamahiruk dituzte «irisgarritasun arazo larriak». Borda horien erabiltzaileen artean premia berezia dute mendian ardiak jetzi eta gazta egiten duten artzainek, txabolarako joan-etorriak maizago egin behar dituztelako, eta, beraz, bide azpiegituren behar handiagoa dutelako; egoera horretan daude hamazortzi artzain, eta horietatik hamahiruk «kopuru esanguratsuetan» egiten dute gazta.

Horiek eskatu dituzte pistak, txaboletara autoz igo ahal izateko; izan ere, borda batzuetara oinez joan behar dute artzainek, edo autoz, Nafarroan barrena, bide nabarmen luzeagoa eginda. Premia horren aurrean, baina, txostenak aurreikusten du txabolen erabilera jaitsi egingo dela epe labur eta ertainean: artzaintza beheranzko joeran da, eta artzain zahar askok ez dute erreleborik ziurtatua.

Dena den, legea da pisten oztopo nagusia: parke natural izendapena du Aralarrek, eta halako obrarik ezin da egin han. Txostenak ere argi adierazi du: «Aralarko Natur Baliabideen Antolamendurako Planak erabat mugatzen ditu pista berriak egiteko aukerak, eta txabola horiei bidea irekitzeko aukerarik ez du uzten». Ezenarrok gogora ekarri du 2016tik bi pista egin direla, «trikimailuak» erabiliz: «Justifikatu dira orain dauden bideak berritzea izango balira bezala, baina hori zalantzan jar daiteke».

Bi egitasmo horiek auzitara eraman dituzte ekologistek, pistak legez kanpokoak direlakoan. Izan ere, bideen inguruko plan orokor bat ondu ordez, eta ingurumen azterketa egin behar ez izateko, proiektua zatitu egin zuen mankomunitateak aurreko legegintzaldian, eta Gipuzkoako Foru Aldundiak diruz lagundu zituen bi pisten obrak. «Baina aldundiak berak esana du hirugarren pistarik ezin dela egin prozedura sinplifikatuaren bidez», oroitu du Ezenarrok.

Txabola laguntzaileak

Hortaz, artzainak txaboletara iristeko modurik ezin bada bideratu, txabolak artzainengana hurbiltzea proposatu du EH Bilduk. Egungo azpiegiturak baliatuz egingo lukete, hau da, borda berriak eraikiko lituzkete jadanik eginda dauden pisten inguruetan. Kasu zehatzak aipatu ditu txostenak. Adibidez: Goroskintxura joateko pista bat baden arren, pistarik gabeko bost txabola daude gune horretan, eta bitan gazta egiten dute lau artzainek, gainera; beraz, Goroskintxun txabola laguntzaile berri bat eraikitzea proposatu dute, artzain horiei laguntzeko, ibilgailuz eramandako materiala bertan gorde dezaten. «Bazka eremuak mantenduta, txabolak pistetara gerturatzean datza», zehaztu du Ezenarrok.

Ez da nahikoa, Garikoitz Nazabal EHNEko ordezkariarentzat. «Mendia ez ezagutzea» egotzi die txostenaren egileei. Gogora ekarri du aurrez ere izan direla bordak lekualdatzeko proposamenak: «Ez dago txabolak mugitzerik, artaldea ere mugitu behar delako, eta horrek ekarriko lukeelako artaldeak puntu jakin batzuetan biltzea eta erosioa handitzea; garai batean zerbaitegatik sakabanatu zituzten txabolak mendian, orekatuagoa izan zedin». Oraingo planteamenduak ere ez ditu hobetuko artzainen eta abeltzainen lan baldintzak, haren ustez: «Baten batek ba al daki zer den Goroskintxutik Txindokiko lepondoa igotzea txabolak dauden lekura, egunero lanerako behar diren gauzak bizkar gainean hartuta?».

Landarlan elkarteak ere hutsune bat ikusi dio proposamen horri, Edurne Huesa kideak azaldu duenez: «Ez dute kontuan hartu azken bi pistak auzibidean daudela, eta ez dakigula zer gertatuko den. Epaitegiek ebazten badute pistak legez kanpokoak direla, lur horiek lehengoratzea proposatuko dugu guk». Aldiz, ontzat jo ditu txostenak proposatutako beste neurri batzuk, hala nola irisgarritasun arazo handienak dituzten borden erabiltzaileei diru laguntza «gehigarriak» eta «ibilgailu espezializatuak» ematea. «Guk ere halakoak proposatu izan ditugu», esan du Huesak.

Abere kopurua, auzitan

Izan ere, aspaldikoa da pisten inguruko eztabaida. 1994an izendatu zuten Aralar parke natural, eta, horrekin batera, hura babesteko araudi berezia ezarri. Ordutik, ordea, maiz aipatu izan da parkean pistak egitea. 2003. urtean bertan behera utzi zuten horretarako plan bat, Aranzadi zientzia elkarteak azterketa sendo bat aurkeztu eta gero: pistek «atzera-bueltarik gabeko kalte larria» eragingo zuten Aralarren. 2016an berpiztu zen pistak egiteko proiektua, eta Aranzadik 2003ko ondorioak berretsi zituen beste txosten batean.

Dena den, asteazkeneko bileran ez ziren iritsi pisten inguruan eztabaidatzera, txostenaren aurreko puntuetan katramilatu baitziren: artzainen eta abeltzainen jarduerari buruzko datuetan. Lan horiek lotura zuzena dute parkearen kudeaketarekin; bada, txostenak ohartarazi du «gainkarga» dagoela, eta epe ertainean aldaketak egin beharko liratekeela: Aralarren abere gehiegi dago, eta bertako larreek ez dute gaitasunik denentzako bazka sortzeko.

Ardi kopurua egonkor mantentzen ari den arren —azken hamar urteetan, 17.000 eta 18.000 buru artean izan dira—, behi eta behor kopuruak nabarmen igo dira: 2014tik %13, txostenaren arabera. Ezenarrok azaldu du ganadu larriak arazo batzuk dakartzala: «Behiak eta behorrak ez dira egoten ardiak bezain barreiatuta, eta horrek eragiten du dentsitate handiagoa eta higadura handiagoa. Txostenak proposatu du, adibidez, aska berriak egitea, ganadu hori hobeto barreiatzeko. Halere, ganaduaren igoera esponentziala izaten ari da, eta mugaren bat jarri beharko zaio».

Huesari «guztiz logikoa» iruditu zaio larreen zama jaistea: «Mendiak ematen duen mugaren barruan antolatu behar da bertako jarduna: ezin da kontrolik gabe aritu». Landaketa batzuk egitea ere aipatu dute txostenean, baina, Landarlaneko ordezkariarentzat, ez da nahikoa: «Ezin dugu ahaztu baso asko galdu dela Aralarren azken bi mendeetan. Gainera, klima aldaketaren eragina ere aztertu beharko litzateke».

Nazabalen hitzean, ordea, txostena «adarjotze» bat da sektorearentzat. Datuak asmatzea leporatu die egileei: «Eragile nagusiarekin hitz egin gabe landu dute. Agertoki bat planteatu dute ondorio batera iristeko, baina agertoki hori ez da erreala: larreei, animaliei, artzainen adinari edo hutsik dauden txabolei buruzko datuak ez dira egiazkoak». Ezenarrok, aldiz, defendatu egin ditu txostenaren egileak: «EHUko irakasleak eta adituak dira. Lan akademiko eta zientifiko bat da». Huesak erantsi du datuak erakunde publikoetatik hartuak direla: «Eta administrazioak baditu datu errealak, horien arabera ematen baititu esleipenak eta diru laguntzak. Larria da datuok auzitan jartzea».

Prozesu «gardenagoa»

Harago doa Nazabalen ezinegona, dena den. Sektorerako epe luzerako politikarik ez edukitzea egotzi die erakundeei: «Aspaldi ari dira esaten lanbideak ez daukala erreleborik, nahiz eta gazteak iristen ari diren. Kanpotik begiratuta, erraza da: zertarako egin pista berriak, sektorea desagertuko bada? Baina kolektibo honetan gaudenontzat, latza da hori. Laguntzera datoz, ala amaiera ematera?». Aitortu du badakitela esku hartze batzuek kalteak eragingo lituzketela. «Baina uste dugu beharrezko kalte bat dela onura handiago bat lortzeko».

Asteazkeneko bilera «abiapuntu okerra» izan zen EHNEko kidearentzat, baina ibilbide berri baten hasiera izan zen Landarlaneko ordezkariarentzat. Mankomunitateak aholku batzordea martxan jarri izana txalotu du Huesak: «Aspalditik eskatzen ari ginen gaiak ordezkari politikoen batzarrera heldu aurretik herritarrok eta eragileok aukera izan behar genuela ekarpenak egiteko eta eztabaidatzeko. Bilera irekiak egitea ona da».

Ildo horretan, Ezenarrok azaldu du parte hartzea sustatu nahi dutela agintaldi honetan: «Orain arteko funtzionamendua oso itxia izan da, arazo handiak izan ditugu dokumentuak ikusteko, eta horrek tentsio handiak sortu ditu. Gardentasun ariketa bat da aholku batzordea abiatzea». Pisten auzia beste modu batera kudeatzeko aukera emango duela uste du: «Orain badugu eragile guztiak bilduko dituen eztabaida foro bat».]]>
<![CDATA[Hondarribiko alardeko gazte batzuek andreen parte hartzea babestu dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1962/002/001/2019-10-08/hondarribiko_alardeko_gazte_batzuek_andreen_parte_hartzea_babestu_dute.htm Tue, 08 Oct 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1962/002/001/2019-10-08/hondarribiko_alardeko_gazte_batzuek_andreen_parte_hartzea_babestu_dute.htm
Alardearen inguruko gatazkaren ondorioz Hondarribian dagoen egoerari buruz hainbat gogoeta plazaratu nahi izan du taldeak. Alardearekiko «maitasunez» mintzatu dira adierazpenean, ospakizuna «modu osasuntsuan» bizitzeko gogoz. «Izan ere, gaur egungo errealitateak alardea hondatzea eta hari kalte egitea besterik ez dakar, eta haren etorkizuna kolokan geratzen ari da».

Gogora ekarri dute gaur egungo alardea «mendeetan izandako aldaketa askoren emaitza» dela, ez dela beti berdin-berdina izan, eta nabarmendu dute «XXI. mendeak eskatzen dituen aldaketak bermatu» egin behar direla errituaren etorkizuna ziurtatzeko: «Horregatik, Hondarribiko emakume bakar batek alardean modu batean zein bestean parte hartzeko nahia badu, eskubide osoa duela iruditzen zaigu. Hain zuzen ere, bakoitzak bere aukera modu askean egitean datza gatazka honi amaiera emateko modu bakarra».

Bide horretan aurrera egiteko, elkarrizketa aldarrikatu dute manifestuaren bultzatzaileek. Uste dute hori dela gatazka bideratzeko modua: «Hondarribiko herritarren artean hitz eginez bakarrik konpon daiteke». Azpimarratu dute gatazkarekin hazitako belaunaldia direla: «Ez dugu istilurik gabeko alarderik ezagutzen». Baina, aldi berean, uste dute horrek indar bat ekar dezakeela: «Ziurrenik, hasierako urte gogor haietan parte hartze zuzenik ez izateagatik, gure belaunaldietan elkar ulertzeko aukerak handiak direla sentitzen dugu».

Gazteek berretsi dute «talde aktiboa» izan nahi dutela konponbidea lortzeko prozesuan. Jendaurrean agertu ostean, beste urrats baten berri ere eman dute: bilera bat eskatu diote Alarde fundazioari, Hondarribiko alardearen antolatzaileari.

Oraindik beldurrez

Azken urteetan Hondarribian izandako gorabeheren ondoren iritsi da gazteon urratsa. Gogoan izatekoa da iaz desfile gogorra egin zuela Jaizkibelek, aspaldiko urteetako jazarpenik handiena pairatuz; aurten, lasaiagoa izan da Kale Nagusiko ibilbidea, baina ezinikusia ez da desagertu. Elkarrizketa bideratzeko bi prozesu ere izan dira azken hilabeteetan, baina Jenny Pearce bideratzaileak adierazi du oraindik ez dagoela baldintzarik bi aldeak elkartzeko.

Idatziaren sustatzaileek aitortu dute oraindik ere beldur handia dagoela alardearen auziaz jendaurrean iritzia emateko: «Argazkian ateratzeko ezezkoa eman diguten pertsona gehienen arrazoia beldurra izan da, testuak dioenarekin guztizko adostasuna adierazi arren». Edonola ere, atxikimenduak eta iradokizunak biltzen jarraituko dute. Helbide elektroniko bat jarri dute: guztion.alardea@gmail.com. Arrakalak Gernikako Arbolan ]]>
<![CDATA[Arrakalak Gernikako Arbolan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1936/003/001/2019-10-08/arrakalak_gernikako_arbolan.htm Tue, 08 Oct 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1936/003/001/2019-10-08/arrakalak_gernikako_arbolan.htm
Jakina da ezetz. Jakina da alardean ateratzen diren gizon guztiak edo kantinera izandako emakume guztiak ez daudela emakumeen parte hartzearen kontra; jakina da (gizonezko) senideen eta lagunen alboan desfilatzeko aukeratzen dutela betiko alardea, eta hautu horrek ez dakarrela propio andreen aurka jardutea; eta jakina da, era berean, partaideak galtzen ari dela alardea, bertako buruen gotortzeak deseroso sentiarazten dituelako gero eta gizon gehiago. Baina jarrera horiek isilean mantendu dira urte askotan.

Hala ere, azken urteetan hasiak dira arrakala batzuk agertzen emakumeen parte hartzearen kontra eraiki duten gotorleku horretan. Agerikoak dira alarde egunean bertan: gero eta gizon gehiagok egiten diote txalo Jaizkibeli, beste konpainia bateko jantzia eraman arren; Guadalupeko mezan gero eta keinu gehiago egiten dizkiete andreei; eta Gernikako Arbolan bertan, gero eta gehiagok begiratzen diote begi bazterretik desfile parekideari, eta aldekotasuna agertzera ausartzen dira gutxi batzuk, errieta artean bada ere.

Gernikako Arbolan, leku sinboliko horretan elkartu zen herenegun gazte talde bat, emakumeen parte hartzea babestera. Beldurrari aurre egitera. Isiltasuna haustera. Arrakala handitzera. Izan ere, beldur handia zabaldu zen Irunen eta Hondarribian 1996tik aurrera, irainen, boikoten, erasoen eta bestelako jazarpen moldeen bidez, eta beldur hori izan du oinarri alarde baztertzaileen iraupenak: «herriak nahi duen alardea» egingo zela adierazi izan dute urteetan emakumeen parte hartzearen aurkakoek, jakinda beldurra zela isiltasun horma hori babesteko modurik eraginkorrena. Hitz egiteko beldurra izan da herriotan, andreen alde keinu txikiena egitekoa. Eta oraindik ere bada sentsazio itogarri hori, atzo manifestua argitara atera zuten gazteek aitortu dutenez. Baina gainditzea erabaki dute haiek, eta aurrerapauso bat ematea: oinordetzan jaso duten gatazka bidegabeaz nekatuta, konponbidea eskatu dute. Eta pisu handia dute gazteon hitzek: etorkizunean alardea elikatuko eta kudeatuko duen belaunaldia dira.

Aspaldi espero (eta desio) zen horrelako urrats bat: konponbideari bultzada bat emango zion klik hori. Alardeen gatazka nola bideratu gogoetatzen jardun dutenek argi ikusi dute konponbidea ez dela Jaizkibeletik edo Irungo alarde parekidetik etorriko, baizik eta gizonen desfiletik, emakumeen parte hartzea eragotzi duten taldeen barrutik. Urteetan desados baina isilik egondako horietatik. Orain arteko urrats apurrak aitek egin dituzte: desfile mistoen aldeko hautua egindako alaben (eta semeen) alboan egoteko. Orain gizon-emakume gazte batzuek eman dute pausoa, kolektiboki, ondo hausnartua, eta konponbide prozesuan «aktibo» izateko prest. Eta aurreikustekoa da dozenaka gehiago batuko zaizkiela, isiltasun hormaren arrakalak handitu ahala. Hondarribiko alardeko gazte batzuek andreen parte hartzea babestu dute ]]>
<![CDATA[Alarde tradizionaleko talde batek adierazi du emakumeek "eskubide osoa" dutela parte hartzeko]]> https://www.berria.eus/albisteak/172121/alarde_tradizionaleko_talde_batek_adierazi_du_emakumeek_eskubide_osoa_dutela_parte_hartzeko.htm Mon, 07 Oct 2019 12:25:20 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/172121/alarde_tradizionaleko_talde_batek_adierazi_du_emakumeek_eskubide_osoa_dutela_parte_hartzeko.htm <![CDATA[Azken Kilometro erraldoia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/010/001/2019-10-04/azken_kilometro_erraldoia.htm Fri, 04 Oct 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1913/010/001/2019-10-04/azken_kilometro_erraldoia.htm
Aspalditik zetorren kezka jaia hartzen ari zen tamainarekin eta bilakaerarekin. Artolaren aurretik, Arantza Manterola izan zen Kilometroak Kultur Elkarteko lehendakari, eta azaldu du orain hamar urte jada bazegoela auziaz hausnartzeko beharra eta gogoa: «Kilometroak amaitzean egiten den memorian, urtero kezka berak errepikatu izan dira: jaia handiegia dela, eskuetatik joan zaigula, gaztetxoekin arazo bat dugula alkohol kontsumoari dagokionez, festa kontsumitzeko pentsatuta dagoela, parte hartzea jaisten ari dela... Azken batean, beste jai baten modukoa dela, eta eredu kontsumista horrek ez dituela islatzen ikastolen eredua eta balioak».

Moldaketak eta doikuntzak egin dituzte urteetan, baina, 2015ean, gogoeta sakon bat abiatzea erabaki zuten. Kilometroak jaia zertarako nahi zuten aztertu zuten, Mikel Egibar festaren koordinatzaileak gogoratu duenez: «Jaiak misio guztiz soziala du, baina ez genuen argi ikusten egun misio hori betetzen denik; nolabait ere, ludikotasunaren gizarteak desbideratu egin du festak jatorrian zeukan aldarrikatzeko premia. Eta, egun, euskal hezkuntza sistemak eta euskarak oraindik eskatzen dute aldarrikapen hori». Diagnostiko horretan bat etorri dira ikastola guztiak, Artolaren arabera: «Egun, jai masiboak hobesten dira, kontzertuak... Baina horrek festaren zentzua desbideratzen du. Hori jaso dugu ikastoletatik, adostasun handiz, eta berme hori dugu aldaketa martxan jartzeko; orain, gure ardura da zentroei aldaketa hori eskaintzea».

Jaia txikitzera

Funtsean, 2020tik aurrera —Villabona-Amasa eta Zizurkilgo Zubimuxu ikastolak antolatuko du festa nagusia—, egungo jaia txikitzera joko dute. Batetik, jende asko erakartzen duelako. 2015ean, 60.000 lagun baino gehiago bildu ziren Usurbilen; iaz, eguraldi txarra izan arren, 20.000tik gora joan ziren Urretxu-Zumarragara. Segurtasunaren ikuspegitik ere «arazo» bihurtu da jendetza hori, Artolaren hitzetan: «Araudia ikaragarri zorrozten ari da». Beraz, kopuru horiek murriztu nahi dituztela esan du Egibarrek: «Gure helburua izango da 10.000-15.000 pertsonako jai bat egitea, kalitatea hobetuz eta parte hartze aktibo eta kontzientea bultzatuz».

Bestetik, jai erraldoi bat egiteak antolakuntza erraldoia eskatzen die. Egibarrek onartu du «instituzionalizatu» egin dela jaia: «Antolakuntza handituz joan da, instituzionalizatuz, burokratizatuz... Orain hamasei batzorde dauzkagu, urtean zehar 300 pertsona aritzen dira, eta Kilometroen egunean bertan, 1.500-2.000 pertsona. Beti beharrezkoa da? Agian ez, baina hala ezarrita dago». Ikuspegi ekonomikoaz ere mintzatu da Manterola: «Askotan pentsatzen dugu gauza handiak eginez diru gehiago lortuko dela, baina ez da beti hala; eta ikusi dugu galerak ere handiagoak izan daitezkeela».

Era berean, tamainak lan zama handia dakar. Manterola askotan izan da horren lekuko: «Kilometroak antolatzen duen ikastolak izugarrizko ilusioarekin hartzen du, baina oso nekatuta bukatzen du. Eta, amaitzean, mahai gainean jartzen dute hausnarketa beharra, baina haiek jada ez daude lantaldeetan». Ardura hori banatu egin behar dela uste du Artolak: «Orain arte, jaia antolatu behar zuen ikastola buru-belarri aritzen zen, eta besteek ez genuen ardurarik hartzen... Asmoa da ikastola guztiei ematea parte hartzeko aukera hori».

Helburu hori izango dute ikasturte osoan zehar antolatuko dituzten jaialdi txikiek, Artolak esplikatu duenez. Batetik, partaidetza zabaltzea, eta antolakuntza prozesuan sortutako egiturak eta erlazioak neurri batean mantentzea: «Kilometroak antolatzeak ikastoletan sortzen du halako kohesio bat, indarra, ilusioa... Baina, aldi berean, oso intentsoa da, eta gero horri eustea oso zaila da: taldeak desegin egiten dira. Eta ez badira elikatzen, galdu egiten dira auzolanerako ohiturak, harremanak... Jaialdi txikien bidez, jarraitutasun bat eman nahi diogu horri». Bestetik, kanpora begirako lana sendotu nahi dute halakoen bidez: «Ideia da komunitatea astintzea. Oraindik ez dugu zehaztu formatu bat; pixkanaka joango gara forma emanez, baina asmoa da ikastolatik kanpo egitea, eragile kultural gisa berriro plazara ateratzeko, herrira edo auzoetara, inguruko eragileekiko elkarlanean aritzeko».

Misioarekin lotuta

Horrela, gainera, «harrobi kulturala» lantzeko aukera izango dutela erantsi du Egibarrek. Ikastolen eta jaiaren beraren misioarekin lotu du: «Ikastolen behar materialei erantzuteko antolatzen bada ere, ikastolen mugimenduak herritarren eskutik jasotzen duen kultura berriro hezkuntzaren bidetik jendarteari itzultzen dio jaiak, euskal kultura indartuz eta elikatuz. Inguruarekiko elkarrekintza hori sortzeko tresnak behar ditugu». Uste du horrek etengabeko hausnarketa bat ekarriko duela, aldi berean: «Zer da ikastola? Zer funtzio betetzen du egungo jendartean? Zer ematen dio herriari?».

Inguruari hurbilduz, parte hartzea ere bultzatu nahi dute. Batetik, festa egiteko moduan. «Jaiaren kontsumo estatiko eta aldebakarrekoaren aurrean, beste aukera batzuk eman nahi ditugu», azaldu du koordinatzaileak. Horrek ekarriko du guneen egitura aldatzea: «Zirkuitua desagertu egingo da, jendeak ez duelako ia betetzen ibilaldi osoa. Beraz, guneak tematikoak izango dira: zerbait emateko eta jasotzeko eta ludikotasun aktiboagoa jorratzeko».

Planteamendu berri horren bidez, buelta eman nahi diote egun ikastolen festek duten kezka handienetako bati: gazteen alkohol kontsumoa. Egibar: «Gune gehienetako egitura antzekoa da: oholtza, txosna, kontzertua; hiru elementu horiek dakarten laugarrena da mozkorraldia. Beste modu batera antolatu behar dugu hori». Kontzertu handirik ez da izango, beraz? Ezetz erantzun du koordinatzaileak: «Ez ditugu kontzertuak baztertuko, baina ordu jakin batzuetan izango dira, ez egun osoan zehar, etengabe eta toki guztietan».

Giro berezia herrietan

Baina, partaidetzaz mintzatzean, jaiaren antolakuntzari ere erreparatu diote. Jakitun daude ez dela erraza, eta ez dela soilik Kilometroak eta antzeko festen arazoa. «Gero eta gehiago kostatzen da urte osoko lanean konpromisoa mantentzea», aitortu du Artolak. Hala ere, festaren eguna hurbildu ahala ilusio handia pizten dela nabarmendu dute hirurek. Artola: «Beti ematen du jendea faltako zaigula, baina, bi asteren faltan, bat-batean mundu guztia etortzen da». Egibar: «Sentsazioa da hor egon beharra dagoela». Manterola: «Giro berezia sortzen da herrian, eta zaila da ihes egitea».]]>
<![CDATA[Epaitegietan laguntzaileak izango dituzte bortxa jasandako andreek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/009/001/2019-10-03/epaitegietan_laguntzaileak_izango_dituzte_bortxa_jasandako_andreek.htm Thu, 03 Oct 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1857/009/001/2019-10-03/epaitegietan_laguntzaileak_izango_dituzte_bortxa_jasandako_andreek.htm
Zerbitzua hilabete amaieran abiatzea espero dute; bost pertsonako lantalde bat edukiko du, psikologoek eta gizarte hezitzaile eta langileek osatuta. Besteak beste, biktimei prozeduren inguruko informazioa emateaz, epaitegietan sartzen laguntzeaz —erasotzailearekin topo egin ez dezaten— eta itxaronaldietan haiekin egoteaz arduratuko dira. Andreen seme-alabei ere zabaldu ahalko diete laguntza. Zerbitzua borondatezkoa izango da; hau da, biktimek behar edo nahi dutenean izango dute laguntza.

Bestalde, atzo 42 urteko gizon bat atxilotu zuten Gasteizen, bikotekidea jotzea leporatuta. Azken egunotan izandako eraso matxistak salatzeko, gaitzespen elkarretaratze bat egin zuten atzo arratsaldean, Bilbon.]]>
<![CDATA["Zaurgarria da Bizkaiko golkoa: udako ur beroenak bertan izaten dira"]]> https://www.berria.eus/albisteak/171639/zaurgarria_da_bizkaiko_golkoa_udako_ur_beroenak_bertan_izaten_dira.htm Thu, 26 Sep 2019 13:49:40 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/171639/zaurgarria_da_bizkaiko_golkoa_udako_ur_beroenak_bertan_izaten_dira.htm
Kantauri itsasoko ertza laborategi zoragarria da klima aldaketak itsas landaredian duen eragina ikertzeko. Euskal kostaldetik Galiziarantz joan ahala, hoztu egiten da ura, eta hori ez da oso ohikoa latitude berean. Hain justu, horregatik da zaurgarriagoa Bizkaiko golkoa: udako berotze handienak bertan izaten dira, eta horrek estresa eragiten die algei. Gure kostaldea tenperatura epelen irla bat da; inguruan ur hotzagoak ditugunez, guk alga espezieak galtzen ditugunean hutsuneak geratzen dira, ia algarik gabeak. Hemen oso ezaguna da alga gorria, Gelidium corneum, gure kostaldeko habitat eraikitzailerik onena; bada, ura berotzearen ondorioz, desagertzen ari da, eta haren lekua hartzen ari diren algak ez dira hain indartsuak eta eraginkorrak ekologikoki. Zuhaitzak belar txarrekin ordezkatzea bezala da.

Azken 30 urteetan Kantauri itsasoko ura gradu bat igo da udan, batez beste. Berotze globalarekin lotuta dago?

1870etik dauzkagu Kantauri itsasoko tenperaturaren erregistroak, eta, ordutik, gorabehera asko izan dira. Baina 1980tik hona izan den igoera ezohikoa da: lehen, udan 21 eta 22 gradu arteko tenperatura zegoen uretan, eta, orain, 23ra iristen da. Are gehiago bero olatuetan: 2003an, 26,5 gradura iritsi zen ura Donostian.

Tenperaturaz gain, zer beste faktorek eragiten dute itsas landarediaren osasunean?

Euskal kostaldean oso esanguratsua da elikagai eskasia, adibidez, Galiziarekin alderatuta; han, itsas azpiko ur-lasterrak azaleratzen direnean, mantenugai ugari ematen dizkiete algei. Euskal kostaldean ez dago halakorik, eta elikagaiak batik bat ibaietatik iristen dira, baina itsasadarren emaria dezente murriztu da, urtaroak lehorragoak direlako. Beste faktore bat da eguzkiaren erradiazioa: mundu osoan areagotzen ari da 1980ko hamarraldiaren erdialdetik, eta Bilbon, esaterako, batezbestekoaren oso gainetik gaude. Faktore horien guztien sinergia nahiko txarra da algentzat: elikagai gutxiago duten urak gardenagoak dira, eta eguzkiaren erradiazio handiagoa jasotzen dute algek. Eta estresatu egiten dira.

Zer gertatzen da algak estresatzen direnean?

Algak tenperatura igoeraren oso adierazle onak dira, nahiko sentiberak direlako; ura berotzean, deseroso daude, estresatzen dira, eta ur hotzagoetara joaten dira, edo desagertu egiten dira.

Zein da algen funtzioa zehazki?

Makroalgek -kostaldetik itsaso sakonera iristen direnek- askotariko funtzioak dituzte: arrain txikiak babesten dituzte, arrainak eta krustazeoak elikatzen dituzte, ornogabeen hainbat espezieren habitata dira, uretako karbonoa xurgatzen dute... Beraz, desagertzen badira, bizi asko galduko da. Ikuspegi biologikotik, funtzio horiek galduko lirateke, alga horren ordezkoek ez daukatelako gaitasunik urak oxigenatzeko. Ekologiaren eremuan, bioaniztasuna aldatzen ari da, eta horrek desorekak dakartza: algak jaten dituzten arrainak desagertzen ari dira, eta arrain horiek jaten dituzten beste arrainak ere bai, ondorioz. Eta horrek eragina izango du, aldi berean, ekonomian: arrantzan, algen bilketan... Ez da baikor aritzeko modukoa.

Beroago, altuago, arriskutsuago
]]>
<![CDATA[Beroago, altuago, arriskutsuago]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1925/008/001/2019-09-26/beroago_altuago_arriskutsuago.htm Thu, 26 Sep 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1925/008/001/2019-09-26/beroago_altuago_arriskutsuago.htm
Klima larrialdiak ozeanoetan eta kriosferan -izoztutako eremuan- duen inpaktuari buruz inoiz egindako txostenik mardulena aurkeztu zuen atzo IPCCk Monakon. Ia 7.000 argitalpen aztertu dituzte 36 herrialdetako 104 ikerlarik. Ondorioztatu dute gas emisioak «premiaz» murrizteak mugatu egingo lukeela «ozeanoetako eta kriosferako aldaketen tamaina», eta nabarmendu du ur eremu horiek «aukera iturri» izan daitezkeela «etorkizuneko aldaketetara egokitzeko».

Hartara, txosten egileek bat egin dute Parisko akordioen xedearekin, eta eskatu dute «berotzea ahalik eta mailarik baxuenean mantentzeko». Gogora ekartzekoa da 2015ean Parisen bi gradutan jarri zutela tenperatura igoeraren muga 2100erako, eta iazko urrian IPCCk argitaratutako beste txosten batek hobetsi zuela igoera hori 1,5 gradutara mugatzea, klima aldaketaren ondorioak «arindu» ahal izateko. Baina kontrako bidean doa gizakion jarduna: industrializazio aurreko garaiarekin alderatuta, honezkero gradu bat igo da planetaren tenperatura, eta gas emisioak areagotu egin dira azken urteotan.

Hain justu, isuriek eragindako bero hori «xurgatu» egiten dute ozeanoek eta izoztutako eremuek. Horren inpaktuak aztertu ditu IPCCren txostenak. Hona hemen aurreikuspen nagusiak:

IZOZTUTAKO EREMUAK

«Glaziarrak eta poloetako zein mendietako izotz geruzak masa galtzen ari dira, eta, horren ondorioz, itsasoaren mailaren igoera azkartzeaz gain, ozeanoetako ur epelak zabaltzen ari dira», laburtu du txostenak. Azken urteetan, Artikoa izan da adituen arretaguneetako bat: izotz geruza gero eta finagoa du. Halako azterlanetan ohikoa den bezala, agertoki bat baino gehiago marraztu dute ikerlariek datozen hamarkadetarako iragarpenak egiteko. Bada, txostenak agerian utzi du zein esanguratsua den gradu erdiko aldea Artikoan: «Berotze globala 1,5 gradura mugatuko balitz, Artikoko izotza irailean desagertuko litzateke soilik 100 urtean behin; bi graduko berotzearekin, hiru urtean behin gerta daiteke hori».

Urtzeak, beraz, ez du atzera bueltarik. Permafrost edo lurzoru izoztuari ere erreparatu dio txostenak: tenperatura bi gradu baino gutxiago igota ere, 3-4 metroko sakoneran dagoen lur izoztuaren laurdena urtu liteke 2100erako; agertoki ezkorragoetan %70era helduko litzateke izotz galera. IPCCko ikerlariek ohartarazi dute, gainera, eremu batzuetako permafrost-ak karbono asko gordetzen duela, eta urtuz gero atmosferara igorriko litzatekeela.

ITSASOAREN MAILA

XX. mendean itsasoaren maila hamabost zentimetro inguru igo zen; IPCCk azaldu du erritmoa «bikoiztu» egin dela, glaziarrak eta izotz eremu handiak urtzearen ondorioz, eta orain 3,6 milimetro igotzen dela urtean batez beste. Eta hala jarraituko du, txostenak dioenez. Tenperatura bi gradu baino gehiago igoko balitz, itsasoaren maila metro bat igotzera iritsi daiteke: 60 eta 110 zentimetro artean. Tenperatura igoera bi graduen «oso azpitik» mantenduta ere, 30 eta 60 zentimetro artean igoko litzateke uraren maila.

Itsasoaren eremua zabaltzeak kostaldeetako muturreko fenomenoei ere eragingo lieke. IPCCk berretsi du maizago gertatuko direla marea altuei edo ekaitzei lotuta: «Garai batean 100 urtean behin izaten ziren fenomeno bortitzak leku batzuetan urtero gertatuko dira mende erdialdera». Uholde arriskuez ere ohartarazi du, «egokitzeko inbertsio handiak egin ezean».

OZEANOEN EKOSISTEMA

Txostenak azaldu du planeta berotzeak ozeanoetako tenperaturan ere eragin duela: urak epelagoak dira egun. «Ozeanoetako kimikan aldaketak izaten ari dira, eta horrek jada alterazioak ekarri ditu ozeanoetako elikadura kateko maila guztietako espezieetan». Gizakien jardunak 1980ko hamarkadatik isuritako karbono dioxidoaren %20 eta %30 artean xurgatu dute ozeanoek; ondorioz, urak «azidotu» egin dira, eta haien «produktibitatea murriztu» da. Horrek eragina du itsasoetako biziaren «aniztasunean, oparotasunean eta banaketan», eta kalteak eragin ditzake hainbat jardun ekonomikotan: arrantza, nekazaritza, energia, turismoa...

GOI MENDIAK

Kostaldeetan eta ozeanoetako glaziarretan ez ezik, goi mendietan ere jarri du arreta IPCCk, bertako izotza ere azkar urtzen ari baita. Europan, Afrika ekialdean, Andeetan edota Indonesian dauden glaziar txikiak arriskuan daude: 2100erako masaren %80 gal dezaketela uste du IPCCk.

Halaber, mendi inguruetako biztanleek gero eta arrisku gehiagori egin beharko diete aurre, batez ere ur eta elur jauziekin eta uholdeekin lotuta. Txostenak ohartarazi du, gainera, ura ez dela hain eskuragarri egongo, «eremu altuetan ez ezik, beherago kilometro askotara dauden komunitateetan ere».

LEKUALDATZEAK

Adituak aspalditik mintzo dira klima aldaketak eragingo dituen migrazioez, eta IPCCk berretsi du soilik ozeanoetako gorabeherek milioika pertsonak lekualdatu behar izatea ekar lezaketela. Datu lazgarriak eman ditu txostenak: munduan 680 milioi pertsona bizi dira kostaldean garaiera baxuko eremuetan; 670 milioi goi mendietako guneetan; 65 milioi, irla txikietan; eta lau milioi Artikoan. Azken gune horretan, adibidez, hasiak dira egokitzen: ehiza eta lekualdatze ohiturak aldatzen ari dira indigenak, eta kostako komunitate batzuk ere joateko prestatzen ari dira. 

NEURRIAK

Txostenaren egileek nabarmendu dute ozeanoetan eta kriosferan antzeman dituzten aldaketak «inoiz ez bezalakoak» direla, eta «premiaz jarduteko» eskatu dute: «Aldaketei aurre egiteko neurri egokiak, handinahiak eta koordinatuak lehenetsi behar dira». Gas emisioak «drastikoki» gutxitu beharra azpimarratu dute, baina ez aldaketa geldiarazteko, baizik eta inpaktuak arintzeko eta ondorioetara egokitu ahal izateko: «Erronka handia da, baina agian errazagoa izango da pertsona zaurgarrienentzat».

«Zaurgarria da Bizkaiko Golkoa: udako ur beroenak bertan izaten dira»   ]]>
<![CDATA[IPCCren arabera, itsasoaren maila metro bat baino gehiago igo daiteke 2100erako]]> https://www.berria.eus/albisteak/171579/ipccren_arabera_itsasoaren_maila_metro_bat_baino_gehiago_igo_daiteke_2100erako.htm Wed, 25 Sep 2019 15:59:14 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/171579/ipccren_arabera_itsasoaren_maila_metro_bat_baino_gehiago_igo_daiteke_2100erako.htm <![CDATA[«Ikastetxea aukeratzeko askatasuna» aldarrikatu du Ikastolen Elkarteak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/008/001/2019-09-24/ikastetxea_aukeratzeko_askatasuna_aldarrikatu_du_ikastolen_elkarteak.htm Tue, 24 Sep 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1891/008/001/2019-09-24/ikastetxea_aukeratzeko_askatasuna_aldarrikatu_du_ikastolen_elkarteak.htm
Salaketa jarri duten sindikatuen ustez, «irregulartasun larriak» izan ziren 2018-2019ko ikasturteko matrikulazioan. Hain justu, 2018 hasieran onetsi zuen Hezkuntza Sailak ikasleen onarpenari buruzko dekretua; bertan ezarritako irizpideen arabera eginiko plangintzan, 3 urteko bi gela eta 50 ikaslerentzako tokia jarri zituzten Jakintza ikastolan. Lekurik gabe geratu ziren 11 haur, eta sendiek adierazitako bigarren zentroan matrikulatu zituzten hasieran, Lazkaoko ikastolan. Sindikatuen salaketaren arabera, ordea, Hezkuntza Sailak matrikulazioa «aldatu» egin zuen gero: Ordiziako ikastolan jarri zituen, «planifikatu gabeko gela batean», bi teknikarik lau txostenetan aurkako iritzia eman arren.

Baimena, baina itunik gabe

Ikastolen Elkarteak bat egin du Ordiziako Jakintza ikastolak emandako azalpenekin: 3 urteko umeen hiru ikasgela zabaltzeko eta 75 haur jasotzeko baimena bazuen zentroak, nahiz eta planifikatu gabeko gela itunetik kanpo egon. «Gela horren finantzaketa gurasoen eta langileen esku geratu zen». Aurtengo ikasturterako bai, gela horretarako finantzaketa eskatu du ikastolak, eta Jaurlaritzak onartu egin dio eskaera, behin-behinean.

Segregazioarekin lotu dute sindikatuek auzia, eta «desorekak areagotzen dituzten neurriak bultzatzea» egotzi diote Cristina Uriarteren sailari, baina Ikastolen Elkartea ez dago ados. 11 haurrak Jakintzan sartzeko erabakia babestu du: «Ordiziako ikastolan eskolatzeko aukera izanda, frogatu den moduan, familia horiek beste herri bateko ikastola batera joan behar dute, sindikatuek aldarrikatzen duten moduan? Zer dela eta? Hamaika familia horiek ez dute askatasunik, aukera egonda, nahi duten ikastetxea aukeratzeko, adin bereko seme-alabak dituzten beste hainbat familia ordiziarrek bezala? Ordiziako eskola publikoa kaltetua izan da? Gelaren bat galdu du?».

Hiru sindikatuei leporatu diete sare publikoa lehenetsi nahi izatea matrikulazioan, «eta gainerako ikastetxeak aukera subsidiario bat izatea». Ildo horretan, ikastolek ohartarazi dute jaiotza tasa jaisten ari dela, eta hainbat gela eta ikastetxe «desagertzeko arriskuan» egon daitezkeela. «Egoera horri aurre egiteko zenbait aukera daude. Bat da gerra ireki bat hastea hezkuntza eragileen artean, sare baten lehentasun osoa aldarrikatuz, desagertzeko arriskua beste sareetako ikastetxeetan kokatuz... Beste aukera bat da hezkuntza eragileek neurri adostuak proposatzea; esate baterako, ratioen jaitsiera». Segregazioaren auzian ere «irtenbide integralak adostera» deitu dituzte eragileak.]]>
<![CDATA["Ikastetxea aukeratzeko askatasuna" aldarrikatu du Ikastolen Elkarteak]]> https://www.berria.eus/albisteak/171460/ikastetxea_aukeratzeko_askatasuna_aldarrikatu_du_ikastolen_elkarteak.htm Mon, 23 Sep 2019 12:34:26 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/171460/ikastetxea_aukeratzeko_askatasuna_aldarrikatu_du_ikastolen_elkarteak.htm <![CDATA[Ordiziako ikastolako matrikulazioa auzitara eramango dute sindikatuek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/007/001/2019-09-20/ordiziako_ikastolako_matrikulazioa_auzitara_eramango_dute_sindikatuek.htm Fri, 20 Sep 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1893/007/001/2019-09-20/ordiziako_ikastolako_matrikulazioa_auzitara_eramango_dute_sindikatuek.htm
2018aren hasieran onetsi zuen Jaurlaritzak ikasleen onarpenari buruzko dekretua. Bertan ezarritako irizpideen arabera eginiko plangintzan, aurreko ikasturtean 3 urteko bi gela eta 50 ikaslerentzako tokia jarri zituzten Ordiziako ikastolan. Han ikasi nahi zuten 11 haur, ordea, lekurik gabe geratu ziren, eta familiek hobetsitako bigarren zentroan matrikulatu zituzten hasieran: Lazkaoko ikastolan. Sindikatuen salaketaren arabera, ordea, Hezkuntza Sailak matrikulazioa «aldatu» zuen gero, eta Ordizian jarri zituen 11 ikasle horiek, «planifikatu gabe zegoen gela batean». Ikasturte honetan hirugarren gela horretarako finantzaketa eskatu du ikastolak, eta Jaurlaritzak onartu egin dio eskaera, behin-behinean.

«Desorekak areagotzen dituzten neurriak bultzatzea» eta «isilpeko pribatizazioa» sustatzea egotzi diote sindikatuek Cristina Uriarteren sailari, eta hori «irregulartasun larrien» bidez egitea. Izan ere, matrikulazio aldaketa hori okerra zela adierazia zioten gobernuari: «Gipuzkoako lurralde ordezkaritzako bi teknikarik aldaketaren aurka egindako lau txostenak ez zituzten kontuan hartu».

ELAk, Steilasek eta CCOOk gogora ekarri dute hezkuntza publikoa «ezinbesteko tresna» dela desorekak konpontzeko. Sindikatuek emandako datuen arabera, ordea, etorkinen seme-alaben %87k eskola publikoan ikasten dute. «Aniztasuna modu desorekatuan dago banatuta EAEko ikastetxeetan». Horren adibide dira, gainera, Ordiziako zifrak: sare publikoko ikasleen %37ren familiak atzerrikoak dira jatorriz.

Ikastolak baimena zuen

Salaketaz galdetuta, Jaurlaritzak ez du adierazpenik egin nahi izan. Jakintza ikastolak, berriz, apirilean emandako azalpenak berretsi ditu: ikastolak baimena zeukan 3 urteko umeen hiru ikasgela zabaltzeko eta 75 haur jasotzeko, nahiz eta hirugarren gela itunetik kanpo egon. «Gela horren finantzaketa gurasoen eta langileen esku geratu zen», esplikatu zuten —ikasturte honetarako eskatu diote Jaurlaritzari finantzaketa—.

Horren harira, sindikatuek zehaztu dute planifikazioan jasotakoak duela pisua, hau da, ikastolari bi gela eman izanak, eta gerora planifikazio horren aurka egitea —ikasleak Jakintzara bideratuz— dekretua urratzea dela.]]>
<![CDATA[Sindikatuek fiskaltzara joko dute, Ordiziako ikastolako matrikulazioan &quot;irregulartasun larriak&quot; izan direlakoan]]> https://www.berria.eus/albisteak/171297/sindikatuek_fiskaltzara_joko_dute_ordiziako_ikastolako_matrikulazioan_ampquotirregulartasun_larriakampquot_izan_direlakoan.htm Thu, 19 Sep 2019 20:58:59 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/171297/sindikatuek_fiskaltzara_joko_dute_ordiziako_ikastolako_matrikulazioan_ampquotirregulartasun_larriakampquot_izan_direlakoan.htm <![CDATA[«Gure mugimendua despolitizatu nahi dute»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1894/008/001/2019-09-18/gure_mugimendua_despolitizatu_nahi_dute.htm Wed, 18 Sep 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1894/008/001/2019-09-18/gure_mugimendua_despolitizatu_nahi_dute.htm
LGTB kolektiboen merkantilizazioa salatuko duzue zapatuan. Zer esan nahi duzue horrekin?

Beste mugimendu sozial batzuekin ere ikusten ari gara garbiketarako joera hori: feminismoarekin zuriketa morea, ekologismoarekin zuriketa berdea... Gure mugimendua ere despolitizatu nahi dute, gure borroka negozio bihurtzeko eta etekin ekonomikoak ateratzeko. Hala egin dute Bilbao Bizkaia Pride proiektuarekin, eta ildo horretan antolatu dute Bilbon EPOA erakundearen bilera: etorkizunean Europride jaialdia Bilbora ekartzeko lehen pausoa izan daiteke. Halako ekitaldiak LGTB mugimenduaren parte oso jakin batengana bideratzen dituzte: gizon zuri normatibo eta botere ekonomiko handikoentzat. Nahiko argigarria da ikustea nortzuek antolatu dituzten halakoak Bilbon: Ortzadar da LGTB talde bakarra, eta kide guztiak dira soslai horretakoak. Aniztasunik ez dago.

Ez al dakar mugimenduaren borroka banalizatzea?

Batetik, memoria galtzea dakar, eta, bestetik, eguneroko beharrak eta eskaerak alboratzea. Badirudi festekin konpontzen direla gure aldarrikapenak, eta ez da hala.

Dena den, LGTB mugimenduak ere uztartu izan ditu aldarrikapena eta festa.

Bai, festak ez du aldarrikapena ezabatzen; esango nuke gure kulturaren parte dela. Izatez, festa bera aldarrikapen izan daiteke: zishetero arauetatik kanpo bizitzea eta hori ospatzea aldarrikapen bat da. Zein da aldea? Gure helburua dela sistema honen barruan bizirik irauten ari garela ospatzea eta gure arteko zaintzak mantentzea. Arazoa da gure mugimenduaren izenean enpresa batzuek aberastu nahi dutela.

Zer ekarri dute halako jaialdi handiek beste hiri batzuetan egin direnean?

Adibideak nahiko hurbil ditugu: Madrilen egin izan da Europride, eta aurten Bartzelona da hautagai. Gay friendly ereduarekin, hiri ireki baten irudia eman nahi dute, baina egiaz jai horiek hirien turistifikazioa bultzatzen dute, eta, horrekin batera, prekarizazioa eta gentrifikazioa; esklusio sistema horiek daude ekitaldion atzean. Baina alde positibo bat ere badute: erresistentzia mugimenduak indartu egiten dira. Hemen ere uste baino erantzun handiagoa izaten ari gara: beste herri eragileetara iritsi gara, hiri eredu honen kontra daudenetara ere.

Horrelako ekitaldi handiek ez al dute eragiten LGTB mugimenduak eta errealitateak ikusgaitasuna irabaztea?

Agian bai, baina ikusgaitasuna ez da beti positiboa, ez behintzat eredu bakarra geratzen denean ikusgai, eta eredu hori ez denean erreala. Halako festetan ez dira ospatzen emakume trans beltzen bizitzak; gizon zuri boteretsuek egin dezaketen guztia baino ez da aldarrikatzen.

Zelan dago LGTB mugimendua osasunez? Ahots kritikoek diote aldarrikapen politikoak egiteko gaitasuna galdu duela lege eremuan lorpenak izan ahala...

Harroren asmoetako bat da agenda politiko bat sortzea, aldarrikapen batzuk berreskuratzeko. Gauza asko lortu dira, baina ezin dugu ahaztu LGTB pertsona askoren helburua bizirik irautea dela, trans emakumeen bizi itxaropena 50 urtekoa dela edo %80 langabezian daudela, kalean indarkeria handia pairatzen dugula, zahartzaroan berriro armairura itzultzen garela... Eta LGTB mugimenduak beti egin ditu halako salaketak. Orain berria dena merkantilizazioa da.

LGTBen artean gayek dute ikusgaitasunik handiena, eta transexualak ere pausoak ematen ari dira arlo horretan. Lesbianak eta bisexualak bigarren plano batean geratzen ari dira?

Berriro esango nuke ikusgaitasuna ez dela beti positiboa, kasu honetan indarkeria dakarrelako berekin, kalean batez ere. Halere, transei dagokienez, eredu bakarra onartzen da: pertsona zuriak, genero ereduetatik hurbil daudenak, heterosexualak, umeak, identitatea beti argi izan dutenak, medikalizazioaren barruan daudenak... Hortik at daudenek indarkeria handia jasaten dute; azken batean, arautik ateratzen direnek. Hala ere, ez nago ikusgaitasun borroken alde. Kolektibo honen barruan biolentzia desberdinak jasaten ditugu, eta horien kontra egiteko zishetero arauaren aurka egin behar dugu, bai barne aliantzen bidez, bai beste mugimendu batzuekin ere: patriarkatuaren, arrazakeriaren, kapitalismoaren eta sistema zapaltzaileen kontra ari direnekin.]]>
<![CDATA[Ehun eragileren baino gehiagoren atxikimendua jaso du Harroren manifestazioak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1935/008/002/2019-09-18/ehun_eragileren_baino_gehiagoren_atxikimendua_jaso_du_harroren_manifestazioak.htm Wed, 18 Sep 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1935/008/002/2019-09-18/ehun_eragileren_baino_gehiagoren_atxikimendua_jaso_du_harroren_manifestazioak.htm Harro ez da Europride. Gure izenean ez! lelopean egingo duen manifestazioa. 121 eragilek adierazi diote atxikimendua deialdiari; tartean daude, LGTB elkarteak ez ezik (EHGAM, Lumagorri, Medeak, Ozen, Sare Lesbianista, Aldarte, 7menos20...), sindikatuak, alderdi politikoak, talde feministak, gazte erakundeak eta internazionalistak, besteak beste. Era berean, Harrok jakinarazi du elkarlan ildo bat abiatu duela Bizkaiko metalaren sektorearekin; langileek borroka eguna antolatu dute zapaturako: Harroko kideek bertan parte hartuko dute, eta, arratsaldean, metaleko beharginak manifestaziora batuko dira.

Europride jaialdia antolatzeaz arduratzen den elkarteak (EPOA) bilera egingo du Bilbon ostegunetik aurrera, eta hori aprobetxatu nahi dute Harroko kideek halako ekitaldi handiak gaitzesteko, kontuan izanda Bilbora festa hori eramateko asmoa agertu dutela instituzio publikoek. LGTB kolektiboa merkantilizatzea egotzi die Harrok halako egitasmoei: «Badago gure borrokan merkatu hobirik ikusi duenik, gay hotelak eraikiz edo LGTB kolektiboarentzat ekitaldiak antolatuz, esaterako. Hori guztia gure kolektiboa borrokan jaioa eta hazia dela ahaztuz egiten dute». Hartara, dei bat izango da larunbateko mobilizazioa, «gure mugimendua dinamika kapitalistei lotzeari uzteko».

Ostiraletik hausnarrean

Halere, protestaren bueltan egitarau zabala antolatu dute plataformakoek 7katu gaztetxean. Ostiralean hasiko dira, 18:00etatik aurrera, Harroren aurkezpenarekin, eta Bilbao Bizkaia Pride festari buruzko solasaldi batekin. Larunbat goizean, berriz, bi mahai inguru egingo dituzte, 10:30etik aurrera: herri mugimenduen asimilazio prozesuak eta makroekitaldien eragina aztertuko dituzte. Gauean jai egiteko aukera ere jarriko dute: 22:00etan hasiko da (H)Ortz-adarra jo! festa.]]>
<![CDATA[Ehun eragileren baino gehiagoren babesa jaso du Harrok larunbaterako Bilbon deitutako manifestazioak]]> https://www.berria.eus/albisteak/171209/ehun_eragileren_baino_gehiagoren_babesa_jaso_du_harrok_larunbaterako_bilbon_deitutako_manifestazioak.htm Tue, 17 Sep 2019 07:44:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/171209/ehun_eragileren_baino_gehiagoren_babesa_jaso_du_harrok_larunbaterako_bilbon_deitutako_manifestazioak.htm <![CDATA[Justiziak banalizatuta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1868/011/001/2019-09-13/justiziak_banalizatuta.htm Fri, 13 Sep 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1868/011/001/2019-09-13/justiziak_banalizatuta.htm
Baina bortizkeriaren mekanismoak aztertzeko interesgarria da Majarenasen eta alabaren aurkako erasoa, ez baita indarkeria matxistaren kasu ohiko bat. Batetik, bikote harremana kartzelak erabat baldintzatuta garatu zelako: biak preso zirenean hasi zuten erlazioa, egoera horretan erabaki zuten guraso izatea, eta amarekin espetxean hazi zuten Izar, aita kanpoan zela. Bestetik, Izarren kontrako erasoaren aurretik ez zelako tratu txar fisikorik izan Majarenasen edo haurraren aurka, baina preso ohiak bortizkeria psikologikoko egoerak deskribatu ditu epaiketan.

Izan ere, Majarenasen testigantzak agerian utzi du zein sotilak, konplexuak eta perbertsoak izan daitezkeen botere harremanen formak, eta zein krudelak askatasunez gabetuta daudenentzat. Bikotekideak zigortu egiten zuela azaldu du Majarenasek: «Hilabeteak egin zitzakeen deitu edo bisitan joan gabe; gero barkamena eskatzen zidan, eta nik justifikatu egiten nuen». Testuinguru osoa eduki gabe, presoarentzat zailagoa zen ulertzea zer gertatzen ari zen, baina sumatzen zuen «nagusitasunez» ari zela gizona, eta kezka eragin zioten seinaleak antzeman zituen: «2016ko azarotik aurrera, gero eta ohikoagoak izaten ziren bere haserrealdiak, etsaitasunez tratatzen ninduen».

Antzeko egoeran dauden emakumeentzat lagungarriak izan daitezke Majarenasen hitzak, baita egoera horiek epaitu behar dituztenentzat ere —biktimak birbiktimizatzen dituzten eragile juridiko zein sozial guztientzat—: identifikatzen zaila da indarkeria, ia naturaltzat dutelako bortxa egiten eta pairatzen dutenek; oharkabean joaten dira xantaiak eta gutxiespenak, eta ohikoa izaten da susmoak eta zantzuak minimizatzea, garrantzia kentzea, ukatzea. Baina emakume batek jasandakoaz hitz egiten duenean, bortizkeriaren mekanismoak ulertzeko giltzarriak ematen dizkie besteei; horregatik da garrantzitsua haien ahotsa gizarteratzea, izan hedabideetan, izan auzitegietan, eta ahots hori errespetatzea, sinestea.

Horretaz guztiaz, ordea, gutxi hitz egin da epaiketan. Espektakularizazioaren bidean, arinkeria handiz mintzatu da defentsa abokatua bortizkeriaz: maitasunarekin eta pasioarekin lotuz, Majarenasen sendiari «presio» egitea leporatuz, alabaren aurkako erasoa espetxe baimenak lortzeko modua izan zitekeela iradokiz... Estrategia horiek iraungita daude, baina arriskutsuak dira, ez dutelako laguntzen pedagogia egiten, ez dutelako mezu bidezkorik gizarteratzen, eta ez dutelako emakumeen duintasuna eta osotasuna babesten. Indarkeria matxistak ez luke ikuskizun izan behar, baina, oraindik ere, banalizazioa justizia patriarkalaren parte da.]]>