<![CDATA[Maite Asensio Lozano | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 23 Oct 2021 12:54:06 +0200 hourly 1 <![CDATA[Maite Asensio Lozano | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Ezkerra zabaldu» nahian baina EAJri «erabat leial» aurkeztu da Andueza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/008/001/2021-09-25/ezkerra_zabaldu_nahian_baina_eajri_erabat_leial_aurkeztu_da_andueza.htm Sat, 25 Sep 2021 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1879/008/001/2021-09-25/ezkerra_zabaldu_nahian_baina_eajri_erabat_leial_aurkeztu_da_andueza.htm
Asteartean Idoia Mendiak karguan segitzea baztertu zuenean, Eneko Anduezaren izena agertu zen kinieletan haren ordezko gisa, eta hautagaitza ofizial bihurtu aurretik ere babesa adierazi zioten hainbat kidek, zeharka bada ere. Jarraitutasunaren taldea izango baita Anduezarena. Mendiaren «eskuzabaltasuna eta zintzotasuna» ez ezik, haren lana ere goratu du hautagaiak: «Euskal politikaren ardatza da PSE».

Halere, garaiotako erronkei eta premiei erantzuteko, «sozialismoa indartu» behar dela uste du Anduezak. Bide horretan, «euskal ezkerraren espazioa zabaltzearen» alde mintzatu da: «Benetako Euskadiko Ezkerra gara». Ahal Dugu-rekin eta EH Bildurekin akordio sendoak egiteko aukeraz galdetuta, ez du aterik itxi: «Sozialistek ez dugu begiratzen akordioak norekin egin, baizik zertarako. Bide orria argi eduki behar da: zerbitzu publikoak indartzea eta herritarren bizi baldintzak hobetzea ezinbestekoa da. Horrekin bat datozenek akordiorako prest izango gaituzte».

Halere, EAJrekin dauzkaten gobernu akordioei «erabateko leialtasuna» agertu die Anduezak. Hain justu, hori izango da PSEko kanpainaren eztabaidetako bat; izan ere, Morlak auzitan jarri ditu jeltzaleekiko itunak, «alderdiaren esentzia galarazi» dutelakoan. Aldiz, Anduezak aitortu du gobernu akordioekin «eroso» dagoela: «Instituzioei egonkortasuna ematen badiete eta bion arteko lana onuragarria bada gizartearentzat, horretan segituko dugu. EAJrekiko akordioen bide orriak zigilu sozialista eta progresista dauka».

Gipuzkoako PSEko buru

Jeltzaleekiko desadostasunak ere ahotan izan ditu, edonola ere. Autogobernuaren alorrean, pandemia garaiko «kogobernantza» aldarrikatu du: «Ez dugu nahi tentsionamendu artifizial identitariorik. Bere egitura politiko eta juridikoa errespetatuko duen Euskadi bat nahi dugu, aniztasun politikoa eta bizikidetza babestuko duena, Espainiarekin erlazio federala izango duena».

Ibilbide luzea egina du Eneko Anduezak PSEn: Gipuzkoako idazkari nagusia da 2017tik, eta alderdiak Eusko Legebiltzarrean duen bozeramailea legegintzaldi honetan. Eibarren (Gipuzkoa) jaio zen, 1979an, eta 18 urterekin afiliatu zen PSEn; ordutik hainbat kargu politiko izan ditu: besteak beste, Iñaki Arriolaren alboan.

Soraya Morla, ordea, ez da hain ezaguna. Berri agentziei adierazi dienez, hautagaitza berresteko berme nahikoak lortuko dituelakoan dago; 2017an PSOEko primarioetan Pedro Sanchezen alde agertutako kideek osatuko dute haren taldea. PSE ez du indartsu ikusten: EAJrekiko akordioen ondorioz, «gero eta gehiago urtzen ari da, nortasuna galtzen», eta horregatik ez ditu berreskuratu azken urteetan galdutako botoak.]]>
<![CDATA[Anduezak «leialtasuna» adierazi die EAJrekiko akordioei bere hautagaitzaren aurkezpenean]]> https://www.berria.eus/albisteak/203647/anduezak_leialtasuna_adierazi_die_eajrekiko_akordioei_bere_hautagaitzaren_aurkezpenean.htm Fri, 24 Sep 2021 15:38:54 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/203647/anduezak_leialtasuna_adierazi_die_eajrekiko_akordioei_bere_hautagaitzaren_aurkezpenean.htm <![CDATA[Kalteberatasunera kateatuta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/005/001/2021-09-24/kalteberatasunera_kateatuta.htm Fri, 24 Sep 2021 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1872/005/001/2021-09-24/kalteberatasunera_kateatuta.htm
2017an eta 2018an eginiko txostenaren jarraipena da atzo aurkeztutakoa, «osoagoa eta sakonagoa». Gandariasen hitzetan, salerositako andreen soslaia «aldakorra» da hainbat adierazletan: «Duela bost urte, Nigeriakoak ziren gehienak, eta oso gazteak, baina orain nigeriarrek beste bide batzuk hartu dituzte, eta Saharaz hegoaldeko beste herrialde batzuetatik etortzen dira, eta Latinoamerikatik; azken horiek zaharxeagoak dira (30-40 urte), sarri unibertsitate ikasketak dauzkate, eta seme-alabak dituzte zaintzapean».

Salerosketaren abagunea, ordea, ez da hainbeste aldatu. Indarkeria matxista modu bat dela oroitu du Gandariasek: «Egiturazko kausak genero desberdintasunean oinarritzen dira, baina badira salerosketaren alde jokatzen duten beste hainbat faktore: pobreziaren feminizazioa, genero indarkeria bera, lan eta hezkuntza aukerarik eza, gatazka armatuak, krisi humanitarioak...». Bide horretan, nabarmendu du fenomenoak «lotura handia» duela migratzeko bide segururik ez edukitzearekin: «Sarri, migrazioari salerosketa sareen bidez ekitea beste aukerarik ez dute emakumeek eta neskek».

Pandemiaren ondorioz, andre gutxiago iritsi dira, baina jada hemen zeudenak okerrago daude: «Zirkuitu ezkutuagoetan ibili behar izan dute: gutxiago klubetan eta gehiago etxeetan edo alokatutako logeletan, atera ezinda, bakartuta, drogak kontsumitzera behartuta... horrek osasunean duen eraginarekin». Erakundeen eta gizarte entitateen esku hartzea ere aldatu egin da itxialdien harira: «Eredu asistentzialista lehenetsi behar izan dute, oinarrizko beharrizanak bete ahal izateko: jatea eta alokairua pagatzea».

Zailtasunak esku hartzean

Harago doaz emakume horiekiko esku hartze prozesuetan topatu dituzten zailtasunak. Laynak azaldu du «inbutu» bat gertatzen dela andreen kontakizunetan salerosketa zantzuak antzematen dituztenetik aurrera: «Detektatzen dituzten guztiak ez dituzte gero identifikatzen. Batetik, entitateek detektatutako guztiek ez dutelako salerosiak izatearen kontzientziarik, edo salaketa jartzeko beldur direlako. Eta, bestetik, poliziek ez dutelako froga nahikorik andreak identifikatzeko, edo emakumeen kontakizunak ez datozelako beti bat polizien betekizunekin». Eta bada beste inbutu bat epaitegietan: «Oso zigor gutxi ezartzen dute. Katalunian egiten ari diren ikerlan baten arabera, epaien %40 inguruk emakumeak zigortzen dituzte: oso zaila da salerosketaren hariak mugitzen dituztenak identifikatzea, eta, aldiz, oso erraza etxe bat kudeatzen duen mami-a seinalatzea».

Horrez gain, entitateen kezkak jaso dituzte txostenean. Dokumentazio falta izaten da buruhausteetako bat: «Denak daude egoera administratibo irregularrean: oinarri horren gainean pilatzen dira gainerako kalteberatasunak». Laynak gogora ekarri du paperak beharrezkoak dituztela errolda eskuratzeko, eta, horrekin batera, beste oinarrizko eskubide batzuk. «Baina zaila da pasaporte bat lortzea identifikatzeko modurik ez dagoenean edo jaiotze agiririk eskatu ezin denean». Gizarte laguntzak eskuratzea ere oso zail dute: «Ez dituzte eskakizunak betetzen: errolda epe bat eskatzen dute gehienek».

Bide horretan, gizarte entitateek erakunde publikoei proposatu diete salerosketaren biktimei genero indarkeria jasan duten andreen tratu bera ematea, izapideak errazteko, eta prozesu judizialetan dauden antzekotasunak kontuan hartzeko. Emakume horien premien arabera malgu jokatzeko beharra ere nabarmendu dute entitateek, eta horregatik eskatu dute etxebizitza baliabideak zuzenean kudeatu ahal izatea. Baina, ororen gainetik, begirada aldatzea galdegin dute: «Detektatutakoengan fokua jarri, salatzea ez dadin beharrezkoa izan. Eta ikuspegia zabaldu: konplexutasunera».]]>
<![CDATA[Udal legea, Konstituzionalera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2021-09-14/udal_legea_konstituzionalera.htm Tue, 14 Sep 2021 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2021-09-14/udal_legea_konstituzionalera.htm
Vox alderdi ultraeskuindarrak jarritako helegite batetik dator auzia: Eusko Jaurlaritzak 2019an onartutako dekretua eraman zuen epaitegira, hizkuntza ofizialak udaletan nola erabili arautzen duena. EAEko auzitegiak, ordea, Udalen Legearen 6.2 artikuluan jarri du arreta: puntu horrek zehazten du toki erakundeetako aktak eta beste zenbait agiri euskara hutsez idatz daitezkeela, «baldin eta, toki erakundearen barruan, euskaraz ez dakiela behar bezala alegatzen duen ezein kideren eskubideak urratzen ez badira». Bada, «behar bezala alegatzea» zertan datzan ez dago argi, Administrazioarekiko Auzien Salaren aburuz; alegia, lege testuan ez da zehazten erakundeotako langileek nola egiaztatu behar duten ez dakitela euskaraz: «Arauak ez du interpretaziorako jarraibiderik ematen [...]. Agerikoak dira ziurgabetasun juridikoa eta apetazko jardunerako arriskua». Era berean, auzitegiak txarretsi du gaztelania erabiltzeko «arrazoi bakarra» izatea langileek euskaraz ez jakitea, eta ez «nahiago izatea, edozein dela arrazoia —eta, askatasun konstituzionalak direla medio, ez daude horiez mintzatzera behartuta—, harremanak gaztelaniaz egitea».

Gainera, auzitegiak uste du udalen jardunean euskara bakarrik baliatzeak «gaztelania erabiltzeko aukerarik gabe» utziko lukeela «modu injustifikatuan»: «Bi hizkuntzen arteko berdintasuna hautsiko luke horrek». Ildo horretan, ebatzi du Espainiako Konstituzioaren bi artikulu urra ditzakeela legeak: 3.a —gaztelania ezagutzeko derrigortasuna ezartzen du— eta 14.a —berdintasunari buruzkoa—.

Legearen 6.2 artikuluak ordezkaritza politikoari ere eragin diezaiokeela ondorioztatu du Administrazioarekiko Auzien Salak: «Udalen eta bertako langileen zein herritarren ordezkariei eragiten die, eta, zeharka, herritarren eskubideetan ere eragin dezake, haiek ordezkatzeko lana erasan dezakeelako».

Erakundeen erreakzioak

Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburu Bingen Zupiriak, ordea, ez du auzitegiaren erabakiaren inguruko iritzirik eman nahi izan: «Auzitegiaren areto batek kontsulta egin dio Auzitegi Konstituzionalari, eta orain erantzun horren zain gelditzen gara», esan du. Edonola ere, azaldu du espero duela ebazpen horrek bide ematea «gaztelaniaz bezala euskaraz ere gure harremanak eraikitzeko aukerari».

EAEko Auzitegi Nagusiaren erabakia «oso kezkagarria» dela adierazi du Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko lehendakari Iraitz Lazkanok: «Berriro jartzen du jopuntuan udalerri euskaldunen jardun eredugarria». Ebazpenak emandako argudioei erreparatuta, euskara hizkuntza gutxitua dela nabarmendu du Lazkanok: «Bidegabea da hura normalizatzeko bidean oztopoak jartzea horrelako argudioak erabiliz. Uemako udalak ari dira bidea urratzen administrazioak euskaraz funtziona dezan, eta horren aurkako ebazpena da hau. Berriro ere epaitegiak sartu dira hizkuntza politikan, eta berriro ere euskararen normalizazioa trabatzeko». Era berean, Eusko Jaurlaritzari «babes osoa» agertu dio «Udal legea defendatzeko bidean».

Vox alderdi ultraeskuindarra, berriz, «harro» agertu da bere helegiteak egin duen bidea dela eta, baina, alderdiko legebiltzarkide Amaia Martinezek esan duenez, espero dute Auzitegi Konstituzionalak lege osoa aztertzea, «eta ez 6.2 artikulua bakarrik».

Gogora ekartzekoa da eztabaida luzeak eragin dituztela udal agiriak euskaraz egiteko oztopoek. Mariano Rajoy (PP) Espainiako gobernuburu zenean, Carlos Urkijo EAEko gobernu ordezkariak gurutzada propioa hasi zuen aktak euskaraz idazten zituzten udalen aurka. Haien erabakien berri gaztelaniazko itzulpenik gabe ematen zioten udalen dokumentuak ez-hartutzat jotzen hasi zen, eta, agiri horiek bidaltzea derrigorrezkoa zenez, legea ez betetzea egotzi zien udalei. Hala, dozenaka udal salatu zituen, batik bat Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitatekoak.

Alabaina, 2015ean, Donostiako Auzitegiak lehenik eta EAEko Auzitegi Nagusiak ondoren, ebatzi zuten legezkoa zela udalek aktak euskaraz egitea eta gobernu ordezkariari hizkuntza horretan bidaltzea. Ostera, Eusko Legebiltzarrak Udalen Legea onartu zuen 2016an, EAJren eta EH Bilduren aldeko bozekin, eta, haren bitartez, euskararen erabilera bermatu zuten erakundeen arteko harremanetan, «beste hizkuntza ofizialerako itzulpenik aurkeztu beharrik izan gabe».]]>
<![CDATA[Udalen Legeak euskararen erabilerari buruz duen artikulua Kontituzionalera igorri du EAEko Auzitegi Nagusiak]]> https://www.berria.eus/albisteak/203084/udalen_legeak_euskararen_erabilerari_buruz_duen_artikulua_kontituzionalera_igorri_du_eaeko_auzitegi_nagusiak.htm Mon, 13 Sep 2021 18:50:47 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/203084/udalen_legeak_euskararen_erabilerari_buruz_duen_artikulua_kontituzionalera_igorri_du_eaeko_auzitegi_nagusiak.htm
Alabaina, 2015ean, Donostiako Auzitegiak lehenik eta EAEko Auzitegi Nagusiak ondoren, ebatzi zuten legezkoa zela udalek aktak euskaraz egitea eta gobernu ordezkariari hizkuntza horretan bidaltzea. Ostera, Eusko Legebiltzarrak Udalen Legea onartu zuen 2016an, EAJren eta EH Bilduren aldeko bozekin, eta, haren bitartez, euskararen erabilera bermatu zuten erakundeen arteko harremanetan, «beste hizkuntza ofizialerako itzulpenik aurkeztu beharrik izan gabe».

Gainera, ez da EAEko Auzitegi Nagusiak azken hilabeteetan hizkuntza eskubideak auzitan jarri dituen lehen aldia. Udalen Legeko artikulua zalantzan jarri duen areto berak bertan behera utzi zituen maiatzean Irungo (Gipuzkoa) Udaltzaingo zerbitzurako hamabi lanposturi ezarritako hizkuntza eskakizunak, euskaraz ez dakitenentzat «diskriminatzaileak» zirelakoan. Ebazpenari helegitea jarria diote Irungo Udalak eta Jaurlaritzak.]]>
<![CDATA[«Klase sozial berri bat agertzen ari da, besteak zaintzeko»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/004/001/2021-08-18/klase_sozial_berri_bat_agertzen_ari_da_besteak_zaintzeko.htm Wed, 18 Aug 2021 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1857/004/001/2021-08-18/klase_sozial_berri_bat_agertzen_ari_da_besteak_zaintzeko.htm honoris causa izendapen ditu. Emakunderekin lankidetzan ere hainbat lan egin ditu zaintzaren bueltan, eta udan Donostian izan da, hain justu, gaiari buruz antolatutako EHUren udako ikastaro batean.

Zaintzak erdigunean leloa asko zabaldu da azken urteetan, baina esan izan duzu kostatzen dela hori gauzatzea. Zergatik?

Ez daukagulako ondo definituta zeri esaten diogun zaintza. Horretarako erabiltzen diren hitzek esanahi desberdina dute hizkuntza bakoitzean eta eremuaren arabera, osasungintzan, gizarte zerbitzuetan, psikologian... Horrek arazo bat dakar, zaintzak jarduera oso heterogeneoa direlako, eta agerian geratzen da politika publikoak alderatzean. Osasun eremutik, batik bat, oso definizio murriztaileak heldu zaizkigu, eguneroko bizitzako jarduerak egin ezin dituztenen zaintzarekin lotuta. Baina egun zaintzeaz ari garenean askoz gauza gehiagoren inguruan ari gara.

Aspaldi hasi zinen aldaketa demografikoez ohartarazten. Zer egoera ikusi duzu?

Gizartean aldaketa handiak izan diren arren, egun oraindik etxebizitzetan eta familietan oinarrizko premia asko asetzen dira, baina ohartu gara beharrizan berriak agertu direla zaintzarekin lotuta. Iraultza demografikoak beste egoera bat ekarri du: egun oso haur gutxi daude, eta, aldiz, oso biztanleria zahartua dugu; horrek zaintza denbora asko eskatzen du. Beraz, desoreka handia dago zaintza behar dutenen eta zaintzeko adina dutenen artean: zaintzen defizit handia dugu.

Joera horiek ikusita, zer gerta daiteke hemendik 15-20 urtera?

Zaintzaren krisia okertu egingo da. Batetik, aspalditik datozen joera horiei buelta ematea oso zaila delako; orain mundu guztiak seme-alaba asko izango balitu ere, eragina ez litzateke berehala nabarituko. Baina, gainera, kontuan hartu behar da pandemia batean gaudela, eta oraindik ez garela guztiz atera 2008ko krisitik; horrek esan nahi du estatu asko zorpetu egingo direla, eta administrazio publikoek baliabide gutxiago izango dituztela zaintzan beharko ditugun zerbitzuak abiatzeko. Aurrekontu publikoa beste modu batera banatu ezean, hor larriagotuko da krisia: luzarotik datorren joera estruktural batek topo egingo du epe labur eta ertainerako zorpetze arazo batekin.

Zaintza lanei aurre egiteko eta horiek banatzeko, paradigma aldaketa bat behar al da administrazio publikoetan?

Nik uste dut baietz. Leku askotako administrazioak esaten ari dira zaintzak erdigunean jarriko dituztela, baina inertzia handiak dituzte sistema produktiboan: zaintzak kontsumo finaltzat hartzen dituzte, ez dutelako dirurik ematen bueltan; bai, ordea, bizi kalitateari lotutako etekinak. Gatazka bat dago aberastasun monetarizatu gisa neurtutako etekinen eta bizi kalitate gisa neurtutakoen artean, eta ez dago modurik bi ikuspegiok uztartzeko. Eta orain ekonomia guztiak erasanda daudenez, grina handia dago sektore motorretan inbertitzeko. Paradigma aldaketa horrek, ordea, iraultza bat eskatzen du. Zaintzaren auzia hobekuntza txikien bidez konpontzen saiatzen ari gara, baina aldaketa sakonak eskatzen ditu; hasteko, balioetan.

Zure ibilbide akademikoan zaintzari zenbakiak jartzen aritu zara. Zergatik da garrantzitsua kuantifikatzea?

Normalean, sistema ekonomikoaren parte batean baino ez dugu pentsatzen: ekonomia monetarizatuan. 1995ean Pekingo Konferentzian jada esan genuen txarto egiten ari ginela azterketa makroekonomikoak, adierazle monetarizatuak bakarrik kontuan hartuz, nahiz eta munduaren parte askotan lan gehiena merkatutik kanpo egiten zen, etxean batik bat. Orduan hasi ziren estatuak denboraren erabilerari buruzko inkestekin. Izan ere, sistemaren edozein puntutan aldaketak egiteko, aurreikusi behar da nola eragingo duen aldaketa horrek beste sektoreetan, eta, horretarako, ikuspegi osoa emango duen kontu unitate bat eduki behar da. Beraz, zaintzak ere ordutan edo dirutan zenbatu behar dira.

Sistemaren barruko lotura horiek nola eragiten dute zaintza zerbitzuetan?

Etxeko langileetan, adibidez. Nahikoa da iragartzearekin langile horien soldata pixka bat igoko dela enplegu horietako asko galtzeko, enplegatzaile askok ezin dutelako —edo ez dutelako nahi— baldintza horietara moldatu. Gogora ekarri behar da etxeko langileak kontratatzen dituzten guztiak ez direla milioidunak, baizik eta pentsiodunak, edo lan merkatuan mantentzeko haurrak zaintzeko laguntza behar duten familiak; pentsioak eta soldatak ez badira igotzen, ezin da lan hori ordaindu, zaintza lanak merkatuko merkeenak diren arren.

Gaztelaniaz cuidatoriado kontzeptua sortu zenuen. Zer esan nahi du?

Proletariado-ren [proletargo] egungo baliokide baten bila nenbilen. XXI. mendean, proletargo tradizionala klase ertain bihurtu da, langile askok soldata hobeak lortu dituztelako, eta beren lanaldia ez delako XIX. mendean bezain luzea eta neketsua. Baina egungo gizarte aurreratuetan adineko gehiago dago zaintza premiekin; beraz, klase sozial berri bat agertzen ari da, funtzio ekonomiko nagusitzat besteen zaintza duena. Klase hori ordainpeko zaintzaileek osatzen dute, baina batez ere bertako emakume heldu edo zaharrek, senideak zaintzen dituztenek trukean dirurik jaso gabe; asko lan merkatutik atera dira jada, baina zaintzen segituko dute ia hil arte.

Zerk harrapatzen ditu zaintza lan horietan?

Patriarkatuak, eta horren barruko lan banaketaren kulturak. Esan genezake haurren zaintzaren parte bat naturatik hurbilago dagoela, adibidez, edoskitzea; baina adinekoak zaintzea berdin egin dezakete gizonek eta emakumeek. Inertzia historiko bat dago hor. Eta, hala ere, arintzen ari da: gizon gazteek gehiago zaintzen dute, baina berdintasuna oraindik urrun dago.

Nola birbanatu behar dira zaintza lanak, beraz?

Etxetik kanpoko sistema ekonomikoan ez bada iraultzarik gertatzen, iraultza etxe barruan gauzatzeko aukera baino ez zaigu geratzen. Eta hor oraindik asko dago birbanatzeko. Horrez gain, noski, zaintzara bideratutako aurrekontu publikoak handitu behar dira, zerga sistema aldatu... Fronte asko daude. Edonola ere, ez dut asko espero teknologiatik: zaintzaren fordizazioa oso zaila da. Produktibitatea orduka neurtzen da: makina asko dituzunean, nabarmen handitzen da produktibitatea, baina eskuartean gizakiak dituzunean eta kontuz tratatu behar dituzunean, zailagoa da.]]>
<![CDATA[«Pandemian oso argi ikusi da kapitalaren eta biziaren arteko gatazka»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1896/006/001/2021-08-08/pandemian_oso_argi_ikusi_da_kapitalaren_eta_biziaren_arteko_gatazka.htm Sun, 08 Aug 2021 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1896/006/001/2021-08-08/pandemian_oso_argi_ikusi_da_kapitalaren_eta_biziaren_arteko_gatazka.htm
Maiz esan da pandemiak berretsi egin duela feministek urteetan zaintza krisiaz ohartarazitakoa. Zer ondorioztatu duzu zuk?

Pandemian oso argi ikusi da kapitalaren eta biziaren arteko gatazka. Merkatuaren makineria osoa gelditu behar izan dugu bizia berreskuratzeko, baina, aldi berean, guztia gelditzean, bizia hondoratu egin da. Hortaz, agerian geratu da kapitalismoaren gurpila: kapitalismoak funtzionatzen badu, gure kontura da, biziaren kontura; baina kapitalismoa geratzen bada, bestelako espazioak eraikitzen ez ditugun bitartean, herrestan eramaten gaitu. Hasieran, ikusi zen bizia bera zela lehentasunezkoa, baina soilik bizia oso arriskuan egon denean agertu da sistema prest gauza batzuk berraztertzeko, eta, aldiz, bizia pixka bat berreskuratu denean itzuli da makineria osoa. Era berean, ikusi da etxeetan sartu direla kolektiboki kudeatu ez ziren zaintzak, etxeko atea ixtean arazo guztiak konponduko balira bezala.

Eta ikuspegi ekologistatik?

Pandemia kolapso ekologikoaren parte ere bada; horretaz ere aspaldi ohartarazi genuen. Krisi ekologikoa klima aldaketa baino askoz sakonagoa da: ekosistemen kolapso bat da. Mundua ez da bat-batean amaituko, baina gauza asko gertatuko dira, eta ez gara prestatuta egongo, ezta politikoki ere: hainbat egoerari aurre egiteko argitasun politikoa falta zaigu. Era berean, pandemian, halako batean ikusi genuen nolakoa izan zitekeen bestelako mundu bat: harreman hurbilagoetan oinarritua, kutsadura eta auto gutxiagorekin... Desazkunderantz abiatutako gizartearen pintzelkada batzuk antzeman genituen. Baina, gero, normaltasun zaharrera itzultzeko grina gailendu da, eta, aldi berean, biziaren hauskortasunetik eta heriotzatik ihes egitekoa. Ematen du ezer gertatu ez balitz bezala jardun nahi dugula, ez dugu pentsatu nahi minean, gaixotasunean, heriotzan...

Politikoki prest egote horretaz ari zarenean, beraz, ez zara bakarrik politikariez ari?

Ez, politikaz zentzurik zabalenean ari naiz, bizi kolektiboaren gainekoaz. Pandemiak arrazoia eman digu gauza askotan —bizia ez dela lehentasuna, ez dagoela ardura kolektiborik zaintzan, biziarekin negozioa egiten dela...—, baina ikusi dugu parametroak falta zaizkigula aurreikusi gabeko egoerei aurre egiteko; ez dugu indar kolektiborik izan horretarako.

Interdependentziaz kontzientzia hartzeko aukera galdu da?

Bai. Ezinbestekoa da interdependentziaz ohartzea, baina interdependentzia hori nola kudeatu ere eztabaidatu behar dugu: orain bezala, desberdintasun, esplotazio eta asimetria terminoetan segituko dugu, ala modu konpartituago eta simetrikoago baterantz abiatuko gara? Horrekin lotuta dago, adibidez, osasun neurriak direla-eta agertzen ari diren jarrera batzuk: kutsatzeekiko erantzukizuna hartzearen eta askatasun eremuak babestearen arteko orekan, tranpa batean gaude.

Zer zentzutan?

Uler dezakegu estatuak behartu egiten gaituela, goitik ezarriz obligazio diziplinatzaile eta homogeneizatzaile bat, eta estatu autoritario eta pribatizatu horren aurrean koka gaitezke subjektu indibidual gisa, eta borroka gaitezke gure askatasun txikien alde; ala, bestalde, saia gaitezke erantzukizun propioak artikulatzen, beste pertsona batzuekin bizi garela kontuan hartuz. Ez hainbeste, adibidez, maskara jartzeko edo kentzeko aginduak betez, baizik eta gaitasuna garatuz jakiteko zein egoeratan jantzi behar dugun. Interdependentzia onartzea ez datza arau bat betetzean, baizik eta bizitzaren alde komunari erantzutean. Mundu konpartitu baten gaineko erantzukizun propioaren ikuspegitik ulertu behar dugu: mundu hori ezin dugu zaborrez bete, ezin dugu nahi beste energia kontsumitu, ezin dugu desberdintasun sozioekonomikoetan oinarritutako turismoa sustatu, ezin ditugu etengabe sentsazio berriak kontsumitu...

Joan-etorria mugatu du pandemiak, eta muga horiek mesede egin diote ingurumenari, baina turismoari lotutako sektore ekonomikoak hondoratu dira, adibidez. Auzi horrek giltzaren bat eman dezake desazkundeari buruzko eztabaidan?

Hor oso argi ikusten da lehen aipatutako tranpa: turismoa erdi mailako klase globalarentzat hedatzea ez da iraunkorra, inola ere; baina, era berean, hori desagertzen bada, sektore pila bat hondoratuko da, eta, haiekin batera, jende pila baten bizibidea. Hor aldaketak egin behar dira, ezinbestean. Giltzarrietako bat da pentsatzea noren esku geratzen ari diren jarduera horren etekin ekonomikoak: herritarrek ez dute ia mozkinik ikusten, botere korporatiboaren eskuetan pilatzen baitira. Eta eredu produktibo ez-iraunkor batetik eredu erreproduktibo iraunkor baterako jauzia egitean, baliabideak birbanatu behar dira. Ez naiz ari zorpetzeaz, baizik eta birbanatzeaz, ehun sozioekonomikoaz aldatuz, eta zerga erreforma sakonen bidez lagunduz.

Bestalde, landa eremua nekazaritza turismoaren bidez berrindartzeko joerak kezkatzen nau: munduko beste puntara bidaiatzea baino iraunkorragoa da, baina berdin dakar landa eremua urbanizatzea eta turismora bideratzea, elikadura subiranotasunaren aldeko apustua egin ordez. Lurrak jana emateko erabili behar dira. Ildo horretan, nola liteke itxialdian zehar supermerkatuak zabalik egotea eta kaleko merkatuak ez? Janaria ezinbestekoa da, beraz, ezin da banatzaile handien esku egon: ekoizleen eta kontsumitzaileen arteko zuzeneko harremanak babestu behar dira.

Itxialdian oso agerian geratu ziren zaintza premiak kudeatzeko zailtasunak. Zenbateraino du zaintzak egiturazko arazo bat?

Zaintzaz ari bagara, zaurgarritasun handiko garaietan —haurtzaroa, zahartzaroa edota aniztasun funtzionala— bizitzek behar duten arta ri dagokionez, ez daukagu ia egitura kolektiborik, eta dauzkagun apurrek —batez ere adinekoentzat— huste moduko bat dakarte: edo zure etxean zaude, edo makroinstituzio batean, zeinetan zure pertsona desagertzen den; eta horren erdian ez dago ezer. Egitura kolektiboak eguneroko zaintza horren lagungarri izan behar lirateke; haurren kasuan, izan daitezke haurtzaindegiak eta jantokiak, baina izan daiteke kalea bera ere, baldin eta ez bada leku arriskutsu bat auto batek harrapa zaitzakeelako. Adinekoen kasuan, egitura kolektibo bakarra ezin da zahar etxea izan: izan daitezke etxe konpartituak, edo atarian saretxo bat osatzea bizilagunei eskatu ahal izateko zerbait erostea edo zaborra ateratzea. Ez naiz ari dena etxetik ateratzeaz, baizik eta sare zabal bat osatzeaz, eguneroko kontuak konpartitzeko, eta etxe nuklearren eta eremu publiko-instituzionalaren artean dagoen espazioa betetzeko.

Zahar etxeetan gertatutakoaren harira, eredua berraztertzeko aldarria ozendu da, eta erakunde publiko batzuek eskaerari heldu diote, baina silver economy eta antzeko kontzeptuak erabiliz. Bateragarriak al dira zaintza eta etekin ekonomikoak?

Ez, ezin dira zahartzaroa eta zaintza jorratu merkatu ekonomiko gisa hartuta. Nire ustez, botere korporatibo globalaren azken erasoa arlo horretara doa, etekin berriak lortzeko. Azken batean, silver economy betikoa da: eskubideen subjektu izango zara, kontsumitzaile zaren neurrian. Zahartzea bizitzaren parte bat da, baina, ez dugunez zaurgarritasuna ikusi nahi izan, oso interpretazio negatiboa egin da adinekoez, «klase pasiboa» direlakoan; ikuspegi hori irauli egin behar da, eta zahartzaroa bizitzan integratu, baina ez eskubideak eskuratuz kontsumitzaile bihurtuta.

Adinekoen zaintzan, nolako eredua hobetsiko zenuke?

Lau faktore daude eztabaidagai. Batetik, auzitan jartzen ari da zahar etxe handien eredua, norbere intimitatea eta indibidualtasuna galtzen delako bertan; baina horrez gain, aztertu behar da noren esku dagoen zerbitzu hori: pertsonan zentratutako arretaren eredua ez da bateragarria negozioarekin. Irabazi asmoa hortik kendu behar da: zerbitzu guztiz publikoak edo publiko-komunitarioak izan behar dira. Bestetik, pertsonan zentratutako zaintza hori emantzipatzailea izan behar da, eta, ildo horretan, aldatu egin behar da nola zaintzen den, baina baita ere nola espero duen jendeak zaindua izatea; izan ere, askok uste dute zaindua izateak dakarrela zerbitzari bat edukitzea, izan ama, emaztea, alaba, langilea edo erizaina. Lan baldintzak ere hobetu behar dira: horiek duindu gabe ez dago zaintza duinik. Bestetik, teknologiarekin zer egin ere pentsatu behar dugu: berez zain dezake ala zaintzen lagun dezake? Arlo horretan asko dago jokoan, adibidez, datu pribatuen kudeaketari lotuta.

Nola eragiten die zaintzaileei genero eraikuntzak?

Eraikuntza heteropatriarkalak berekin dakar emakumeak besteentzat izatea eta egotea: zu baliotsua zara, besteentzat baliagarria zarelako, besteek baloratzen zaituztelako eta zentzua ematen diotelako zure bizitzari. Sakrifizioaren etika bat dakar, perbertsoa, langileak zukutzeko erabiltzen dena, haiek badakitelako biziak daudela arriskuan. Baina generoak ez ezik, klaseak eta arrazak ere eragina dute: sakrifizioaren etika hori, nolabait, munduan egoteko modu bat da zerbitzari klaseentzat. Alegia, batzuek uste dute munduak zerbait zor diela eta besteak euren zerbitzura daudela, eta beste batzuek uste dute besteei zerbitzatu behar dietela. Horregatik aldatu behar da zaindua izateko ikuspegia ere.

Nola duindu daitezke zaintza lanak?

Zaintza lan guztiak duindu behar dira, eta horietako batzuk profesionalizatu. Ordainpean jarri behar dira, batez ere, ezagutza espezializatuak edo dedikazio oso intentsiboak eskatzen dituztenak —eta, beraz, bizitzaren beste dimentsioekin bateraezinak direnak—. Horietarako egitura kolektiboak egon behar dira, zaintza horiek modu profesionalean egiteko, lan baldintza duinekin, sektoreotako borroka sindikaletik aldarrikatzen ari direnaren ildotik: ratio handiagoak, soldata hobeak, langileen kontziliazioa eta funtzioak bizi zikloetara egokituta... Dena den, zaintza lanak ez dira soilik eremu profesionalean duindu behar, baizik eta orokorrean, eta, horretarako, haien garrantzia aitortu behar da, eta lanak birbanatu, hau da, egiazko erantzukidetasuna eraiki, denok har ditzagun ardurak: ekonomikoki aukera izan bezain laster etxeko lanen zerbitzua kanpora ateratzeko logika horiek hautsi behar dira.

Hortaz, zer egin etxeko enpleguarekin?

Nire ustez, desagertu egin behar da, egun ezagutzen dugun moduan behintzat, dena sartzen den saski-naski bat delako. Lan horiek aletu egin behar dira, eta hainbat ogibidetan banatu: geriatria, garbiketa... Eta parte bat desagertu behar da: nik zuri dena egingo dizut etxean, zuk etxetik kanpo nahi duzuna egiteko modua izan dezazun. Izan ere, etxeko enpleguaren parte hori, egun, bikote heterosexualen gatazken irtenbidea da, edo norbere denbora kudeatzeko zailtasunena.

Zaintza sistema publiko-komunitarioa aldarrikatzen ari da mugimendu feminista. Nola definituko zenuke? Zer eremu jorratu behar ditu?

Pentsatu behar dugu nola lagundu bizitza-heriotza zikloa, zer sare eta babes kolektibo mota ezarri bizitzea merezi duten bizitzak edukitzeko. Zaintza sistema horrek kontuan hartu behar luke haurtzaroa, zahartzaroa modu zabalean —ez soilik mendekotasunak agertzen direnean— eta aniztasun funtzionala —ez mendekotasun gisa, baizik eta beste zaurgarritasun mota baten moduan—; eta ezarri behar genuke nolako zerbitzu publikoak behar ditugun, babes komunitariorako zer sistema sortu behar dugun —adibidez, belaunaldi arteko etxeak—... Baina, era berean, sistema hori espazio bat ere izango litzateke, galdetzeko nolako biziak bizi eta antolatu nahi ditugun kolektiboki, eta zaintzeko norantz doazen instituzio publikoak, zenbateraino oinarritzen diren sistemaren esfera ikusezinenetan.

Zaintza erdigunean leloa oso lagungarria izan da eztabaida hori lehen lerrora ekartzeko, eta instituzioek ere bere egin dute. Era berean, zaintzaren definizio oso zabala erabili da; dena da zaintza horrek eragotzi al du proposamen zehatzagoak egitea?

Nik uste dut oso lelo indartsua izan dela, aukera eman digulako sistemaren inguruko kritika egiteko eguneroko bizitzarik. Sistema sozioekonomikoaren dimentsio eta gatazka ezkutuak argitara ateratzeko modua eman digu. Hau da, Zaintza erdigunean sistemaren aurkako inpugnazio erradikala da. Denborarekin, ordea, egia da arazo batzuk agertu direla leloarekin. Batetik, dena zaintza bada, ezer ez da zaintza ideiarekin lotuta, eta proposamen zehatzik ez egitearekin: politika publikoak mendekotasunera murriztu dira, eta inpugnazio erradikal hori egiteko gaitasuna galdu egin da. Eta bestetik: zaintzak erdigunera bai, baina zeintzuk: sistema honetan daudenak edo nahiko genituzkeenak? Hitz bera erabili dugu desagerrarazi nahi dugunaz eta eraiki nahi genukeenaz aritzeko; horrek nahasmena eragin du, eta hortik etorri da botere faktikoen erabilera: leloaren gatazka dimentsioa galtzen bada, edozeinek har dezake beretzat.

Leloa birformulatu behar da?

Nik orain hitz egingo nuke ez hainbeste zaintza jartzeaz erdigunean, baizik eta elkarbizitza ona, biziaren iraunkortasuna; hau da, modua jartzeaz bizitzea merezi duten bizitzak kolektiboki eraikitzeko. Eta hori, azken batean, eztabaida kolektiborako prozesu gisa ulertu behar dugu: elkarrekin dugun bizitza horren gaineko egiazko erantzukidetasuna sustatuko duen egitura sozioekonomikoa eraikitzea.]]>
<![CDATA[Inguruko beste Irune Costumeroak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1997/013/001/2021-06-13/inguruko_beste_irune_costumeroak.htm Sun, 13 Jun 2021 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1997/013/001/2021-06-13/inguruko_beste_irune_costumeroak.htm
Emakumeen aurkako indarkeria instituzionalaren eta justizia patriarkalaren adierazlea da GASaren erabilera. Oinarri zientifikorik eta medikorik gabeko teoria bat da, estereotipo sexista eta misoginoetan oinarritua: emakumeak maltzurrak eta manipulatzaileak diren ustean. Hala berresten du GASaren jatorriak: AEBetako psikiatra pedofilo batek asmatu zuen —akademiatik egotzi zuten—, haurren aurkako sexu abusuak egiteaz akusatutako gizonak defendatzeko; oraindik ere abusuak, tratu txarrak edota bestelako gatazkak ikertzeko oztopo nagusitzat daukate adituek. Funtsean, haur batek uko egiten badio gurasoetako batekin harremana izateari, beste gurasoak manipulatu egiten duela ondorioztatzen da, eta horrek eragiten duela umeak asmatzea bortizkeria jasan duela. Ustezko tratamendua mehatxu bidezko terapian datza, haurrak «desprogramatzeko». Oro har, amak izaten dira guraso «alienatzaileak»; are, beste izen bat ere jarri zioten garai batean: ama maltzurraren sindromea.

GASaren deslegitimazioa handitu ahala, termino hori apurka desagertu da erakundeen agirietatik, baina beste kontzeptu batzuen pean dirau jardun berak: gurasoen instrumentalizazioa erabiltzen da, besteak beste. BERRIAk sakon landu zuen auzia 2019ko azaroan, eta bertan hitza hartutako adituek adierazi zuten uste baino ohikoagoak direla halako kasuak: haur batek aitarekiko beldurra edo ezinikusia adierazten duenean ia sistematikoki jotzen dela amari errua egoztera, adingabeen ongizatearen izenean, baina adingabeei entzun gabe. Adibide erreal bat: banatutako bikote batean, aitak dauka umea eskolan jasotzeko txanda, baina lan arrazoiak direla medio, ez da agertu, eta ez da lehen aldia; ikastetxetik amari deitu diote, eta hark lana utzi behar izan du haurraren bila joateko; haserre iritsi da, eta umearen aurrean iruzkin bat egin du aita kritikatuz; eta eskolak deitutako gizarte langileak instrumentalizazioaren item-a markatu du txostenean. Anekdota batek baldintzatu egingo du hortik aurrerako prozesua, susmo hori berrestera bideratuko baitira behaketa guztiak.

Eta halako egoeretan, asko dute galtzeko emakumeek, joera patriarkal agerikoa baitute balorazio horiek. Katixa Agirre idazleak kontatu du Twitterren, hain justu, aldundiko lau langileen aurkako epaiketan antzemandako zerbaiten harira: psikologoek Costumerori txarretsi diote zintzoa ez izatea haiekiko elkarrizketetan, baina jarrera hori bera normaltzat jo dute haurraren aitaren kasuan, aita guztiek agertu nahi dutelako ahalik eta atseginen halako prozesuetan. Hau da, gizonengan ulertzen edota txalotzen den jokabide berengatik emakumeak susmopean jartzen dira. Ez da arrotza andreentzat: haien haserrea, irmotasuna eta ekimena zigortu egiten da gizarte patriarkaletan. Eta horrek ia irtenbiderik gabe uzten ditu banaketa prozesu konplexuetara iristen diren ama asko: edozer egiten dutela, haien kalterako izango da. Izan ere, tentsio une batean eginiko komentario —agian desegoki, agian beharrezko— batek adierazten al du amak eragin negatiboa duela haurraren bizian, ongizatean eta zaintzan? Eta halako arazorik balego ere, neurrizkoa al da amarekiko atxikimendu handia duen haur bat harengandik urruntzea? Mesedegarria al da umearentzat?

Eta, zurrunbilo horretan, non daude haurren eskubideak? Non geratzen da gizarte zerbitzuek irizpide nagusi gisa ezarria duten adingabeen ongizatea? Ikertzen al da umeek adierazten dituzten beldurren jatorria? Agian auzi honek gogoeta bat ekarriko du adingabeen artaren arloan. Haurren arreta zerbitzuetako langileen egitekoa ez da erraza, inola ere: oso egoera gogor eta konplexuekin egiten dute topo, eta irtenbide zaila izaten dute. Sistema patriarkala, ordea, erakundeen eta pertsonen barruraino sartuta dago, ia natural bihurtuta, eta nahi baino sarriago baldintza ditzake hainbat jarrera, jokabide edo prozesu. Baina emakumeen, eragileen eta adituen hitzei erreparatuta, premiazkoa dirudi haurren babesgabetasuna neurtzeko tresnak aztertzea, eta, bereziki, instrumentalizazioaren eta halakoen erabilera: noiz eragiten duten haurren egiazko babesgabetasuna eta zein gatazka ezkutatzen duten, noiz oinarritzen diren estereotipo misoginoetan, noiz dituzten ondorio neurrigabeak, eta noiz balio duten andreak zigortzeko eta, bide batez, haurrak are babesgabeago uzteko.]]>
<![CDATA[«Ezinbestekoa da andre langileak subjektu politiko bilakatzea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1894/009/001/2021-06-04/ezinbestekoa_da_andre_langileak_subjektu_politiko_bilakatzea.htm Fri, 04 Jun 2021 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1894/009/001/2021-06-04/ezinbestekoa_da_andre_langileak_subjektu_politiko_bilakatzea.htm Gaitasunak antolatu lelopean, andre langileen egoera aztertuko dute, eta bereziki erreparatuko diete lan sektore feminizatuei, Ainhoa Vidal (Lekeitio, Bizkaia, 1994) eta Nadia Perez (Ordizia, Gipuzkoa, 1995) Itaiako kideek azaldu dutenez.

Zer helbururekin jaio zen Itaia?

NADIA PEREZ: Itaiaren hautua da emakumeen auziari ikuspegi komunistatik erantzutea. Gure helburua da emakume langileak klase borrokara batzeko baldintzak sortzea, eta horretan aritu gara.

Zer hutsune edo premia ikusi zenuten gazteen edo emakumeen erakundeetan, Itaia sortzeko?

AINHOA VIDAL: Feminismoak klase oinarritik kanpo lantzen du emakumearen auzia, dominazio forma propio moduan; sexuen arteko gatazkan kokatzen du borroka, proposamen interklasista bat garatzen du. Guretzat, emakumeon zapalkuntza klase dinamikaren emaitza da, eta, beraz, gizartearen antolaketa osoa gainditu beharra azpimarratzen dugu emakume langilearen zapalkuntza gainditzeko. Gure ustez, klase dominazioak antolatzen du gizartea, eta haren emaitza gisa gertatzen dira hainbat zapalkuntza.

Klase borrokaren inguruko kontzeptuak sortu zirenetik asko aldatu da gizartea. Nola ulertzen duzue egun klasea?

N. P.: Termino ekonomikoetan, klasea da gizarte antolaketan bakoitzak betetzen duen posizio soziala. Sistema kapitalistan, besteentzat lan egin behar duen klasea da langileria —soldata bat behar duen hori, baina soldatapeko lanetik harago ulertua—; eta besteen lanaren gaineko agintea duen klasea da burgesia. Horrek, noski, forma desberdinak hartzen ditu une historikoaren arabera. Halere, guk klasea subjektu politiko gisa ulertzen dugu, ez norbere izaera ekonomikoak definitutako identitate gisa; klase borrokak sortzen dituen zapalkuntzak gainditzeko potentziala duten subjektuak dira historikoki proletariotza iraultzailea izan dena.

Emakumeen prekarizazioaz eta indarkeria matxistaz aritzen zaretenean ere, klase borroka aldarrikatzen duzue, eta ez borroka feminista. Zergatik?

A. V.: Indarkeria matxista eta emakumeen prekarizazioa dominazio burgesaren adierazpen biolentoenetakoak direla uste dugu; emakume langileon zapalkuntzaren forma espezifikoak dira. Horregatik diogu andre langileon zapalkuntza gainditzea botere burgesa borrokatzeko estrategiaren barruan txertatu behar dela.

Talde sozialistetan aritutako andreek salatu izan dituzte kide gizonen jarrera eta eraso matxistak. Nola uler daiteke hori patriarkatua kontuan hartu gabe?

N. P.: Guk ulertzen dugu klase dominazioaren barnekoak direla zapalkuntza horiek, baina horrek ez du inor salbu uzten. Antolakuntza komunistaren alde egin dugu, eta horrek eskatzen du proiektu horretan gaudenok jarrera aktiboa izatea eta gure espazioetan neurriak hartzea.

Hori ez al da ukatzea sistema patriarkalean gizonen dominazioa ere badagoela klase zapalkuntzatik kanpo?

N. P.: Guk ez dugu bat egiten premisa horrekin. Uste dugu klase dominazioaren barnean genero zapalkuntzak forma zehatz batzuk hartzen dituela, eta hori gauzatzeko hainbat figura diziplinario daudela. Horrek ez du esan nahi gizonen dominazio forma aparteko bat dagoenik, baina ez du ukatzen gizonek figura diziplinario horien funtzioa betetzea; izatez, hori etengabe salatzen ari gara. Guretzat, zapalkuntza guztiak gaindituko dituen proiektua komunismoa da; ez da soilik ekonomia ulertzeko modu bat.

Menderakuntza ardatzak askotarikoak direla kontuan hartuta, ez al da murriztailea soilik klase aldagaiari erreparatzea?

A. V.: Klasea identitate gisa ulertzea da murriztailea, baina klase dominazioa errealitate bat da: gizarte antolaketaren logika eta harreman sozialak ezartzen ditu. Guretzat, eztabaida ez dago zapalkuntzen hierarkizazioan, baizik egoera osoa gainditzeko proposamen estrategikoan.

Feminismoari kritika egin arren, Euskal Herriko jardunaldi feministetan parte hartu zenuten 2019an. Zer harreman duzue mugimenduarekin?

N. P.: Auzi bera lantzen duten bi proposamen politiko desberdinen artekoa: eztabaida politikoa. Uste genuen jardunaldietan ezin zela gure posizioa alboratu, eta garrantzitsua izan zen han egotea.

Zer helburu duzue hilaren 12ko jardunaldietan?

A. V.: Egun, miseria ekonomiko eta kulturalak definitzen du emakume langilearen egoera; beraz, gaitasun politikoak eskuratu behar ditugu, proposamen eraginkorrena hausnartzeko. Jardunaldiak horretan jardun nahi dutenen topagune izatea nahi genuke.

Andre langileen egoera hobetzeko, zein dira zuen eskaera zehatzak?

N. P.: Orain ezinbestekoa da emakume langileak subjektu politiko bilakatzea, emakumerik gabe ez baitago iraultza sozial posiblerik. Emakume langileak iraultzara lerratzea boteretze prozesu erreal bat dela uste dugu.]]>
<![CDATA[BERRIAren Komunikazio Eskola udako ikastaroetara itzuliko da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/009/001/2021-05-19/berriaren_komunikazio_eskola_udako_ikastaroetara_itzuliko_da.htm Wed, 19 May 2021 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1857/009/001/2021-05-19/berriaren_komunikazio_eskola_udako_ikastaroetara_itzuliko_da.htm online jarraitzeko modua ere izango da. Aurreko bi aldietan bezala, kazetaritzaren eta hedabideen jardunaren inguruan hausnartzeko aukera eskainiko du, eta oraingoan arreta berezia jarriko du multimedia komunikazioan eta gazteengan. Matrikulazioa zabalik dago jada, udako ikastaroen webgunean: www.uik.eus.

«BERRIAren proiektua gizarteratzea» da Komunikazio Eskolaren helburu nagusia, Beatriz Zabalondo BERRIA Taldeko lehendakariak esplikatu duenez: «Harrokeriarik gabe esan behar dugu euskarazko kazetaritzaren puntako eskola garela. Eskola gara erredakzio barruan, eta asmoa da eskola hori kanpoan erakustea, bai BERRIAlagunei, irakurleei, euskalgintzari... Ikus dezaten etxe barruan zer eta nola egiten den».

Eta kazetaritza edo komunikazio ikasleei ere ate hori ireki nahi diete. Izan ere, «belaunaldi aldaketa bat» gertatzen ari da egunkarian, eta kazetaritza moldeak ere eraldatzen ari dira. Bilakaera hori azalduz abiatuko dute ikastaroa, Amagoia Mujika BERRIAko zuzendariordearen mintzaldiaren bidez.

«Gazteei begira egindako egitaraua da», nabarmendu du Zabalondok. «Fakultatean ikusten dugu papereko egunkaria gero eta gutxiago irakurtzen dela, eta oro har hedabideei buruzko ezagutza gutxi dagoela, are gutxiago euskal hedabideen inguruan. Beraz, euskarazko egunkaria zer den eta nola egiten den azaldu nahi diegu». Hala, erredakzioan lanean diharduten kazetari gazteek hartuko dute hitza, besteak beste, mahai inguru batean. «Haien ahotsetik jakin dezaten zer den egunkarian lan egitea, eta nolakoa den fakultatetik erredakziorako jauzia».

Ildo horretan, hedabideetan gertatzen ari diren aldaketei ere erreparatuko diete, eta hala, pisu berezia izango du multimedia kazetaritzak: «Egunkariak jada ez dira paperekoak soilik: batzuk digitalak dira guztiz, eta besteak papera eta webgunea uztartzen dituzte. Multimedia arloak eta ikus-entzunezkoek gero eta pisu gehiago dute: orain ez da nahikoa papererako idaztea, ezta paperekoa digitalean jartzea; hori baino gehiago da egun egunkari bat». Beraz, kazetaritza multimedia zer den aztertuko dute, bai antolaketaren ikuspegitik, bai erredakzioaren antolaketarenetik.

Geldialdiaren ondoren

«Gaurkotasun handiko gaiak» jorratuko direla nabarmendu du Zabalondok. Izatez, antzeko egitaraua prestatu zuten iazko, baina COVID-19aren pandemiaren ondorioz bertan behera uztea ebatzi zuten. Geldialdi horren ondoren, presentzialki zein online itzuliko da BERRIAren Komunikazio Eskola ekainean. Aurreko urteetan bezala, gainera, kazeta honen balioei buruz hausnartzeko aukera ere izango da ikastaroan, eta toki berezia izango du BERRIAren estilo liburuak. Aurtengoan hizkera ez-sexista zertan datzan azalduko du Irene Arrarats Euskara Taldeko buruak.]]>
<![CDATA[Migratzearen gudu amaigabean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/010/001/2021-05-13/migratzearen_gudu_amaigabean.htm Thu, 13 May 2021 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1928/010/001/2021-05-13/migratzearen_gudu_amaigabean.htm gudu hitza izan du ahotan, bizirik irauteko borroka amaigabea deskribatzeko. Atseden pixka bat eskaini dio Bilbok, halere: Ongietorri Errefuxiatuak plataformako kide baten etxean hartu du ostatu aste batzuez, eta orain arte bizi izandakoak kontatu nahi izan dizkio BERRIAri. Baina ezingo ditu lerrook paperean irakurri: migrazio bideari kilometro batzuk gehituta, Europa iparralderantz abiatua da.

Saharaz hegoaldeko Afrikatik Europara iristen direnen artean gutxiengoa dira oraindik emakumeak. «Migrazio prozesuan asko sufritzen dute andreek, indarkeria handia pairatzen dute. Baina arazo horiek ez daude bidean soilik, baizik eta jatorrian, familietan: ihes egiteko arrazoietako bat da». Halaxe izan zen Mariamen kasuan ere. «Nire herrian, familia arazoak jazarpen eta bortizkeria bihurtzen dira». Haurtzarora eta nerabezarora begira, «maitasunik gabeko sendi batez» aritu da: «Txikitatik ikusi nuen aitak ama jotzen zuela. Matxismoa zegoen, gure etxean ez zen bakerik».

Pobrezia ere aipatu du, eta horrek gazteengan dituen ondorioak: «Ikasketak utzi behar izan nituen, gurasoek ez zutelako dirurik. Familia pobreetan ez dago unibertsitatera heltzeko modurik; ikasi ahal izateko, hez zaitzakeen familia bat eduki behar duzu. Eta etxetik kanpoko bizitzaren inguruan ere ez dago heziketarik, adibidez, gizonekiko harremanei buruz; horrela geratu nintzen haurdun». 12 urteko alaba bat du; 2 urte zituenean erabaki zuen lehen aldiz Kamerundik alde egitea, 2011n, han aukerarik ez zuela berretsitakoan: «Jasangaitza zen, ezin nintzen han geratu». Urte batzuen buruan itzuli zen jaioterrira, baina 2017an Europara etortzea ebatzi zuen.

Bakarrik ekin zion bideari, eta ia informaziorik gabe: «Europara iritsi nahi nuen, baina ez nuen bidea erakutsiko zidan inor; Afrikaren mapa bat baino ez neukan». Pausoz pauso egin zuen bidea, herriz herri, inguruan zituenei galdetuz, batetik bestera autobus bat hartuz, ontzi bat gero, tren bat ondoren. Azkarrago tarte batzuk, motelago beste batzuk, eta tartean, geldialdi ugari eginda. «Kamerundik atera nintzenean, ez nuen uste hala izango zenik: batzuetan, benetan txarto pasatu dut; beste batzuetan, arinagoa izan da». Ezinbesteko aldagai bat ageri da etengabe kontakizunean: dirua. «Batere gabe geratzen nintzenean, tokian geratzen nintzen, eta lana bilatzen nuen».

«Lehen gudua»

Dualatik Nigeriara iritsi zen bi egunetan, eta gero Nigerrera joan zen. «Lapur asko zeuden, indarkeria handia... Han astebete egin nuen. Bidaiaren lehen partea azkar samar egin nuen». Aljeriarantz jo zuen gero. Hara heltzea izan zen «lehen gudua». Talde antolatu batek eraman zuen, diru truke: «Auto handi batean sartu gintuzten pertsona pila bat, jasanezina zen... Aljeria eta Niger arteko mugan pertsona asko zeuden, emakumeak eta gizonak; hara iristean, dirurik ez baduzu, saldu egiten zaituzte, baina nik ez nekien hori».

Orduan, laguntza eskatu zion Parisen bizi zen herrikide bati, telefonoz: «Beste garraio bat hartzeko dirua galdegin nion. Diru pixka bat utzi zidan, eta gizon batengana bideratu ninduen; esan zidan haren etxera eramango ninduela eta handik hilabetera dirua itzuli beharko niola. Egiaz, saldu egin ninduen. Esklabo bat banintz bezala». Egun batzuk barru ulertu zuen gertatutakoa: prostituzio etxe batera eraman zuten. «Esan zidaten han lan egin behar nuela, alkohola saltzen eta gizonekin egoten, beste neskek egiten zuten bezala, baina nik ezin nuen hura egin: kristaua naiz». Sarri agertzen da prostituzioaren itzala andreen migrazio prozesuetan: askotan ikusi du Mariamek, eta askotan eskaini diote berari ere: «Baina ezetz esan izan dut; Jainkoak ez luke begi onez ikusiko».

Aste batzuen ondoren lortu zuen etxe hartatik alde egitea, han ezagututako gizon baten laguntzaz: «Maite ninduela esan zidan. Zorra ordaintzen lagundu zidan, eta harekin joan nintzen; ez nuen halakorik egin nahi, baina ezin nuen han jarraitu. Gizon hura ere ez zen ona: txarto tratatu ninduen. Handik hilabetera, haren etxetik alde egin nuen».

Izan ere, gizonekiko menpekotasuna ez da desagertzen migrazio bidean: «Emakumeak oso pobreak dira, eta, bidaian laguntzeko prest dagoen gizon bat aurkitzen badute, harekin egiten dute bidea. Gizonek bikotekide gisa hartzen dituzte andreak, eta diruz laguntzen dituzte, bi edo hiru urtez; emakumeek ez daukate ezer, eta onartu egiten dute. Horregatik, andre asko haurdun geratzen dira, baina, umea jaiotzen denean, zama bihurtzen da: zailagoa da ume batekin edo birekin bidaiatzea, diru gehiago ordaindu behar da. Halako istorio asko entzun ditut. Oso gogorra da».

Prostituzio etxea eta han ezagututako gizona atzean utzita, Marokorantz abiatu zen. «Beste gudu bat». Poliziaren jazarpena ezagutu zuen bidean: «Aljeria eta Maroko arteko muga pasatzeko zain nengoen lagun batzuekin, eta bat-batean poliziak etorri ziren. Arropa kentzen hasi zitzaizkigun; ni erabat biluzi ninduten, eta ukitzen hasi zitzaizkidan, ea uzkian dirua nuen... Eta dirurik ez nuenez, hasi ziren sorbalda, ilea, bularrak... ukitzen. Gurekin zeuden mutilak jipoitzen hasi ziren, eta gu bortxatu nahi gintuzten... Ez dakit nola lortu genuen ihes egitea».

Egun hartan, mugan, erori egin zen, eta eskuak eta besoak zauritu zituen. Orduan etsipenak gaina hartu ziola azaldu du: «Ez nuen dirurik, lur jota nengoen, zaurituta, beldur nintzen... Eta tarte baterako Aljerian geratzea erabaki nuen. Ezin nuen gehiago». Garai luze bat egin behar izan zuen herrialde horretan. Hotel batean lana aurkitu zuen arren, egoerak ez zuen berehala hobera egin. Hondoa jo zuen: «Egun batean, Poliziak atxilotu ninduen. Autobus batera igo nintzen lagun batekin, eta gidariak esan zuen gurea diru faltsua zela. Ez zen hala, baina Poliziarengana eraman gintuzten; hiruzpalau egun egon ginen polizia etxean, eta han ohartu nintzen traumatizatuta nengoela: nire onetik atera nintzen, arropa guztia kentzeraino. Ez nuen ezer ulertzen, niretzat sinesgaitza zen kartzelan egotea errugabe izanda».

Hilabeteetan dirua aurreztu ostean, «ondo bidaiatu» ahal izan zuen Marokora. Baina hara iristean, «beste gudu bat». Gogoan du garai hartan «merke» zegoela Gibraltarko itsasartea gurutzatzea eta Espainiara heltzea, eta bazuela diru pixka bat bidaia ordaintzeko. «Pentsatzen nuen erraza izango zela Europara sartzea, baina egoera oso itsusia zen: Polizia oso gogor jazartzen zaie migratzaileei Marokon; bota egiten ditu».

Arrazakeria handia bidean

Itsasoratzeko zailtasunak ikusita, lan bila hasi zen, baina hura ere ez zen samurra izan. Saharaz hegoaldeko herrialdeetako migratzaile beltzen aurkako arrazakeria handia sumatu zuen Marokon. «Ez dago lan egiterik. Paperak eduki arren, migratzaile gehienei ez diete lanik ematen». Irtenbide bakarra aurkitu zuen: eskean aritzea. «Sinesgaitza zen niretzat, baina migratzaile asko aritzen dira han eskale. Hiru urte egin nituen hala. Hasieran, ez nuen nahi: nik lan egin nahi nuen, nola arituko nintzen eskale? Baina ez zegoen beste aukerarik. Gainera, irakatsi egiten dizute non jarri, zer jantzi, nola eskatu... Marokon gustatu egiten zaie migratzaileok horrela ikustea».

Beste eskale batzuekin egiten zuen Mariamek bizimodua, etxe batean. Tarteka, lekuz aldatu behar izaten zuten: «Poliziak beste inguru batera bidaltzen gintuen, etxea ordainduta eduki arren». Eta tarteka, kostaldera hurbiltzen ziren: «Basoan egiten genuen lo, ea itsasoratu gintezkeen». Tanger ingurutik saiatu zen itsasartea gurutzatzen, baina, itxaronaldia luzatzen ari zela-eta, mugitzea erabaki zuen: Mendebaldeko Saharara jo zuen, Aaiun hirira. «Han ere eskale aritu nintzen. Oso gogorra zen: dirua eskatzen duzunean, iraindu egiten zaituzte; azkenerako, ez dakizu existitzen zaren ala ez». Itsasotik iritsitako albisteek ere ez zuten migratzaileen itxaropena pizten: «Entzuten duzu uretan jende asko hiltzen dela, eta kontatzen dizute hildakoen artean zure lagunak daudela. Migratzaile asko beren jaioterrira itzultzen dira».

Aaiundik irtenda, Europako migrazio biderik arriskutsuenetako bat hartu zuen: Kanaria uharteetarakoa. Aurtengo urtarrileko egun batean lortu zuen itsasoratzea: «Ia bi egun egon ginen uretan. Itsasoa ez zegoen batere ondo: metro eta erditik gorako olatuak zeuden. Janaririk eta urik gabe egon ginen. Ni nintzen ontziko emakume bakarra». Gurutze Gorriak erreskatatu zituen. Ordurako gaixo zegoen Mariam: «Hezurrak izorratuak nituen, ibili ezinik nengoen, hotz handia pasatu genuen... Ospitalera eraman behar izan ninduten».

Fuerteventura irlan lehorreratu zituzten. Sendatu zenean, erietxetik atxikitze zentro batera bidali zuten. «Kartzelara, migratzaileak garelako». Pandemia betean izanda, berrogeialdia egin zuten, eta, ondoren, Elizarekin lotutako elkarte batek kudeatutako aterpetxe batera eraman zituzten. «Fuerteventura, beste gudu bat. Sufrimendu gehiago. Migratzaileek uste dugu Europara iristean ondo tratatuko gaituztela, baina ez. Fuerteventura Marokoren antzekoa da».

Izan ere, Mariam kexu da irlako harrera zerbitzuek ez dutelako gutxieneko zaintzarik bermatzen: «Atxikitze zentroan janari hotza ematen ziguten; hura ez zen jana egiaz. Eta aterpetxean ere oso gaizki jaten genuen, janariak usain txarra zuen... Beherakoekin hasi ginen, tarteka migratzaile batzuk ospitalera eraman behar izaten zituzten...».

Irlari buruzko oroitzapen onik ez du Mariamek. Handik alde egitea eskaini zietenean, ez zuen birritan pentsatu: pasaportea eta diru pixka bat edukiz gero, penintsularako hegazkin bat hartzea ez zen zaila. «Hegaldirako txartela erostera joan ginenean, ohartu ginen prezio bakarra zegoela: 216 euro. Arraroa iruditu zitzaigun, prezio horiek egun batetik bestera aldatzen baitira; konturatu ginen elkartea negozioa egiten ari zela bidaia agentzia batekin. Oso gaizki sentitu nintzen: sinestuna naiz, Elizak ezin ditu gauza horiek egin».

Azken kilometroak

Bizkaiko Ongietorri Errefuxiatuak taldeko kideekin harremanetan zen ordurako Mariam, Euskal Herritik igarotako ezagun batzuen bidez kontaktua eginda. Apirilean lurreratu zen Bilbon, eta kideetako baten etxean egin ditu azken asteak, deskantsuan. Esker onez mintzo da Euskal Herriko amaz: «Nire aingerua izan da. Paradisuan bezala egon naiz hemen. Oso harrera ona egin didate; hemen bai».

Egun batzuk izan ditu atseden hartzeko, eta dagoeneko jarraitu dio bere bideari, Europa iparralderantz. Guduak amaitzea eta etorkizun egonkorrago bat eraikitzen hastea espero du: «Ikasi egin nahi dut. Migratzaileei lagundu nahi diet, eta gertatzen zaizkigun gauzak salatu».]]>
<![CDATA[13/13 auzia «irregulartasunez betea» dela salatu dute abokatuek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/005/001/2021-05-11/1313_auzia_irregulartasunez_betea_dela_salatu_dute_abokatuek.htm Tue, 11 May 2021 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1872/005/001/2021-05-11/1313_auzia_irregulartasunez_betea_dela_salatu_dute_abokatuek.htm
Aurrez akordiorik lortu ezean, uztailaren 12tik aurrera zortzi lagun epaituko dituzte Espainiako Auzitegi Nazionalean: Arantza Zulueta, Iker Sarriegi, Jon Enparantza, Julen Zelarain, Naia Zuriarrain, Saioa Agirre Arauko, Nerea Redondo Otamendi eta Juan Maria Jauregi. Guztira 77 urteko espetxe zigorrak eskatu dituzte haien aurka, ETAko kide izatea leporatuta. 2010eko apirilean izandako polizia operazio batean du jatorria 13/13 auziak: hamar lagun atxilotu zituzten Bizkaian eta Gipuzkoan, tartean hiru abokatu.

Prozedura judizialean hainbat irregulartasun antzeman dituzte defentsa abokatuek, Aiert Larrartek eta Jone Goirizelaiak xehatu dutenez. Batetik, CNI Espainiako Zerbitzu Sekretuek «legez kanpoko entzuketak» egin zizkieten auzipetuei, gutxienez 2008tik aurrera. «Komunikazio esku-hartze horri buruzko espedienteak desklasifikatzeko eskatu genuen, baina eskuratu ditugun bi autoetan informaziorik funtsezkoena ezabatuta dago; ez dakigu zer dagoen paper horietan». Jardun hori ez dator bat prozedura kriminalaren legearekin, abokatuen arabera. Gogora ekarri dute, gainera, abokatuen Bilboko eta Hernaniko (Gipuzkoa) bulegoak miatu zituela Guardia Zibilak: «Bulego osoan ibili ziren, abokatuen kolegioko arduraduna eta idazkari judiziala etorri aurretik. Erregistro irregularrak eta baliogabeak izan ziren, eta sekretu profesionala urratu zen».

Tortura ere izan dute hizpide abokatuek. Operazioaren egunean, guardia zibilek agiri bat utzi zuten atxilotuetako baten etxean, ustez nahi gabe; «dokumentu operatibo eta organiko» bat zela azaldu dute Larrartek eta Goirizelaiak, eta bertan zehaztua zutela zer tratu eman behar zioten atxilotu bakoitzari: «Abokatuei, tratu bikaina; gainontzekoei, inputazio judizialak berresteko adierazpenak lortzera bideratutako tratua». Hain justu, atxilotuetako batzuek torturak salatu zituzten, eta tortura horiek egiaztatu egin ditu, besteak beste, Paco Etxebarria antropologoak Eusko Jaurlaritzarentzat egindako ikerketak.

Marlaskaren jarduna

Fernando Grande-Marlaska egungo Espainiako Barne ministroaren rola ere gogoan izan dute abokatuek, bera izan baitzen instrukzio epailea: «Marlaskak agindu zituen atxiloketak, baina atxiloketen egunean Baltasar Garzon epailea zegoen guardian; hark bazituen atxilotuen eskubideak bermatzeko tresna batzuk martxan, baina Marlaskak bertan behera utzi zituen». Nabarmendu dute Giza Eskubideen Europako Auzitegiak epaile ohia gaitzetsi egin duela zenbaitetan, hain justu, torturak ez ikertzeagatik.

Bestalde, 13/13 auziak oinarrian duen ikerketa ere funtsik gabea dela adierazi dute abokatuek. «David Plari buruz Guardia Zibilak egindako txosten batetik dator auzi hau. 2008ko maiatzaren 17an, ustez Pla ikusi zuten ETAko buruzagi batzuekin, baina egun hartan Pla kartzela batean zegoen, haren bikotekideari bisita egiten. Hori egiaztatuta dago, eta Frantziako Estatuan ez diote kausa hori leporatu. Hala ere, hortik sortu zuten prozedura hau».

Inputazioei begira, abokatuek uste dute non bis in idem printzipioa urratzen ari zaiela auzipetuetako batzuei, hau da, bigarrenez epaituko dituztela jardun beragatik: «Zortzitik lau jada zigortuak izan dira ETAko kide izateagatik edota euskal preso politikoei babesa eta laguntza emateagatik, eta horietako hiru 2019an epaitu zituzten Herrira-ren aurkako auzian; eta denek bete dituzte ezarri zaizkien zigorrak. Berriro epaitu nahi dituzte froga, dokumentu eta txosten berdinekin». Hortaz, abokatuen aburuz, ezin dituzte bigarrenez epaitu ETAko kide izateagatik: «Akusazioak bi garai bereizi ditu: bat, 2008tik 2010era, eta bestea, 2011tik 2013ra; bi garaietan egotzi diete ETAko kide izatea, baina auzipetuen lana berdina zen».

Akordiorik ez oraingoz

Hori guztia kontuan hartuta, defentsak uste du prozesuan gabezia handiak izan direla «kontrol judizialaren» esparruan, eta «legezkotasun eremu zalantzagarriak» eta «eskubide urraketa larriak» izan direla; beraz, txosten eta froga «irregular» horiek baliogabetzeko eskatuko dute, auzia epaiketara iristen bada. Izan ere, auzipetuek joan den astean adierazi zutenez, akordio bat lortzen eta epaiketa saihesten saiatuko dira. Asmo horiek ez dute fruiturik eman, Alfonso Zenon defentsa abokatuak esan duenez: «Oraindik ez dago akordiorik. Gure esku dagoen guztia egingo dugu, konponbide onena litzatekeelako. Auzi hau anakronikoa eta zentzugabea da».

Epaiketa iritsiko balitz, ez da giro samurrik espero Auzitegi Nazionalean. Zigor arloko 4. aretoak hartuko du auzia, eta Angela Murillok zuzenduko du, hots, besteak beste Bateragune auziko epaile nagusiak. Fiskala, berriz, Jose Perals izango da, Altsasu auziko berbera. AVT eta Dignidad y Justicia taldeak arituko dira akusazio partikular gisa.]]>
<![CDATA[13/13 auzia «irregulartasunez beteta» dagoela salatu dute defentsa abokatuek]]> https://www.berria.eus/albisteak/197490/1313_auzia_laquoirregulartasunez_betetaraquo_dagoela_salatu_dute_defentsa_abokatuek.htm Mon, 10 May 2021 17:35:52 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/197490/1313_auzia_laquoirregulartasunez_betetaraquo_dagoela_salatu_dute_defentsa_abokatuek.htm <![CDATA[«Oraindik ere aldarrikatu behar dugu prostituten duintasuna»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1905/008/001/2021-04-17/oraindik_ere_aldarrikatu_behar_dugu_prostituten_duintasuna.htm Sat, 17 Apr 2021 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1905/008/001/2021-04-17/oraindik_ere_aldarrikatu_behar_dugu_prostituten_duintasuna.htm
Zer dakar sari honek Askabiderentzat?

Pozarren gaude sariarekin, elkartearen 35 urteko lanaren oso aitortza handia delako: berdintasuna gure printzipio eta helburuetako bat da. Gainera, Askabiden argi dugu gure lana gizarte eraldaketan oinarritzen dela: prostituten kolektiboa ikusgai egiten badugu, duintasunarekin lotzen badugu, errespetuzko jokabideez hitz egiten badugu, aukerak ematen badizkiegu... gizarte parekideago, inklusiboago eta bidezkoago bat eraikitzen arituko gara.

Urtea bete da pandemia hasi zenetik. Zer ondorio izan ditu prostitutengan?

Edozein krisik gogorrago jotzen ditu egoera kalteberagoan dauden pertsonak eta kolektiboak. Eta prostituzioan diharduten emakumeak berez daude bazterturik, babesik gabe eta ikusezin. Pandemiak areagotu egin du hori. Konfinamendua iritsi zenean, lan egin ezinda geratu ziren, eta, beraz, diru sarrerarik gabe, eta bestelako jardueretan aritzeko ia aukerarik gabe. Gutxi batzuk telematikoki aritu ziren, baina gehienak oso prekario geratu ziren. Gure lehentasuna izan zen haien alboan jarraitzea, euren behar zehatzei erantzuten. Eta premia horiek oso oinarrizkoak izan ziren: janaria banatzen, alokairuak pagatzen eta babes emozionala ematen ibili ginen. Urteak ziren ez genuela janaria banatzen.

Eta konfinamenduaren ondoren, zer gertatu da?

Gizartean oro har gertatu den bezala, apurka joan dira ohiko jarduna berreskuratzen, pandemiako mugekin bada ere.

Hala ere, zaila izango da lehengora itzultzea, ezta? Gaueko aisialdia eta klubak itxita egoteak eragingo du...

Bai, eragina du horrek, etxeratze aginduak, ostalaritzaren ordutegiek, itxiera perimetralek... Eta portaerak ere aldatu egin dira: bezero asko kutsatzeko beldurrez daude, eta horrek diru sarrerak gutxitzea dakar. Ez konfinamendu garaian bezainbeste, baina oraindik iristen zaizkigu oinarrizko laguntza behar duten andreak.

Lan gutxiago edukitzeak behartzen al ditu bestela onartuko ez lituzketen zerbitzuak edo baldintzak onartzera?

Ohiko jokabidea izaten da premia handiko uneetan halakoak onartu behar izatea. Guk ez dugu datu zehatzik, eta ez digute halakorik kontatu, baina gerta daiteke, bai.

Askabidek 35 urte daramatza lanean. Zertan aldatu da prostituzioa azken hamarkadetan?

Gauza askotan; izan ere, prostituzioa ez da desagertzen; alda daitezke espazioak eta emakumeen soslaiak, baina hor jarraitzen du. Garai batean, prostituzioa kaleko klub txikietan eta tabernetan egiten zen, eta andreak batik bat bertakoak ziren; hori apurka aldatuz joan da. Batetik, auzoa [San Frantzisko, Bilbon] gain behera etorri zen, klub asko itxi zituzten eta jarduna beste gune batzuetara lekualdatu zen; aldi berean, klubak agertu ziren errepideetan, eta geroago makroklubak, industrialdeetan-eta. Bestetik, prostituzioan ziharduten bertako andreak zahartuz joan ziren eta etorkinak hasi ziren, eta orain gehiengoa dira. Apurka etxebizitzen fenomenoa ere heldu da; azken urteetan klub handiak itxi egin dira, eta etxeen eredua gailentzen ari da, batzuetan emakumeek eurek zuzenean kudeatuta. Haiekin harremanetan jartzeko modua ere aldatu da: egun ez dago ia iragarkirik egunkarietan, Internet bidez egiten da batez ere.

Bilakaera horrek zuen lana ere aldatu du?

Gu beti saiatu gara emakumeak dauden lekuetara joaten, baina badira zailtasunak. Klubak ikusi egiten ditugu, badakigu non daude, eta batzuetan sartzeko aukera izan dugu, baina etxeetan daudenekin harremanetan jartzea zailagoa da: oso aldakorrak dira -etengabe itxi eta irekitzen dituzte-, kudeaketa modu asko dauzkate -batzuetan taldeka aritzen dira, eta beste batzuetan ez dute elkar ezagutzen, edo logela bat alokatzen dute-... Eta horrek baditu eragin negatiboak andreengan ere: ikusezinagoak dira orain, eta babesgabeago daude. Oso kezkatuta gaude horrekin.

Haien aurkako indarkeriagatik?

Bai. Prostituzioan diharduten andreek bortizkeria jasaten dute dimentsio guztietan: kolpeak, irainak, umiliazioak, adostu gabeko zerbitzuak, substantzien kontsumoa, sexu erasoak... Berez babes gutxi duen kolektibo batez ari gara; pentsa zer gerta daitekeen etxe batera joaten edo auto batean sartzen direnean... Kalteberatasuna areagotu egiten da. Haiekiko esku hartzean, saiatzen gara ohar daitezen indarkeria hori ez datorrela beren jardunarekin, askok barneratuta baitaukate prostitutak direnez halakoak jasan behar dituztela; ahalduntze lan bat egin behar da hor, erasoak identifika ditzaten, mugak jartzeko gai izan daitezen. Eta mezu hori gizarteari ere helarazi behar zaio: prostitutekin ere errespetuzko portaerak izan behar dira. Oraindik ere aldarrikatu behar da prostituzioan diharduten emakumeek duintasuna eta eskubideak dituztela, gainerako pertsonek bezala.

Estigmarekin eta autoestigmarekin lotuta al dago hori?

Bai. Oso adierazgarria da estigma: bizi osoan markatuta egongo dira prostituzioan aritzeagatik, eta gizartean ez gara gai izango andre horiek ikusteko jardun horretatik harago. Baina haiek ere badituzte gaitasunak, ametsak, potentziala, desioak. Estigmari aurre egiteko, babes psikologikoa ematea eta ahalduntzea lantzea oso inportantea da; haiek ere jabetu behar dute euren balioaz.

Bortizkeria kasuetan, salaketa jartzea planteatzen diezue?

Salaketaren auzia konplexua da: batetik, berez zaila delako prozesua, beste bortizkerietan bezala; bestetik, andre askok ez dutelako paperik. Bestelako prebentzio neurriak lantzen ditugu.

Kaleko prostituziorik geratzen al da egun?

Pixka bat, baina tarteka mugitzen da. Aspaldii ez dela, emakume nigeriar talde bat egoten zen kalean, auzoan, eta haiekin egitasmo bat abiatu genuen: lokal bat ireki genuen, leku bat eduki zezaten hotzetik babesteko, kafe bat hartzeko edo komunera joateko, eta, aldi berean, gure hezitzaileek haiekin lan egin ahal izateko.

Bilboko Udalak espazio publikoaren erabilerari buruzko ordenantza onartu zuen 2010ean, eta, bertan, debekatu zuen kalean sexu zerbitzuak eskaintzea edo erostea. Isunak jarri zituzten, eta polemika handia eragin zuen. Nola dago gaia orain?

Garai hartan, isun batzuk jarri zituzten, baina urteekin lasaitu egin da kontua. Edonola ere, prostituzioaren inguruko neurriekin tentuz ibili behar da. Auzi honetan bi elementu daude: generoa eta pobrezia; eta biek areagotzen dute bazterketa eta zaurgarritasuna. Oro har, emakume pobreak aritzen dira prostituzioan; bezeroen artean, berriz, ez dago hain soslai zehatzik, askotariko gizonak dira, baina gehienak gizarteratuta daude. Prostituzioaren aurka jarduteko bezeroei isunak jartzea bi arazo dakartza: batetik, emakumeei ere kalte egiten diela, eta, bestetik, gehiago kostatzen dela, hau da, errazagoa dela bazterturik dagoen andre bati isuna jartzea.

Askabidek ez du inoiz jarrera jakin bat defendatu prostituzionaren inguruko eztabaidan, baina, emakume horien beharrak hurbiletik ezagututa, zer eskaera egingo zenieke instituzioei?

Gure misioa da kolektiboaren beharrizanak identifikatzea eta artatzea. Prostituzioaren inguruan pentsatu eta eztabaidatu egin behar da, baina hori gertatzen den bitartean, andre hauek bazterturik eta babesgabetasun egoera larrian daude, oinarrizko premiekin, eta gu horretarako gaude. Elkarteko kideon artean ikuspegi diferenteak ditugu, baina eginkizun horrek elkartzen gaitu: emakume horiei ahotsa eman behar diegu, entzun behar diegu, haien prozesuen protagonista izan daitezen. Beraz, gure eskaera nagusietako bat da kontuan har ditzatela edozein neurri hartzean. Eta aukera gehiago nahi genituzke haientzat, ez nahitaez prostituzioa uzteko, baizik eta hauta dezaten zer bide hartu. Askabiden ez ditugu andreak epaitzen: hemengo atea gurutzatzen dutenean, saiatzen gara konfiantza giro bat sortzen, eta beren egoeren eta premien arabera lan egiten, beren erabakiak errespetatuz.

Ildo horretan, zuek arropa denda bat ireki duzue auzoan, Mari Makeda, prostituzioan ziharduten emakumeekin. Eraginkorrak al dira halako proiektuak prostituzioa utzi nahi dutenentzat?

Bai, alternatiba egonkorrak eskaintzen bazaizkie, bai. Tira, pandemiaren ondorioz denda itxi behar izan dugu, eta ez dakigu zer gertatuko den. Baina Askabiden badugu lan ildo sendo bat horrekin lotuta, andreek ere eskatzen dutelako trebatzea, lan aholkularitza jasotzea... Eta ateratzen dira prostituziotik, baina zaila da askorentzat, bazterturik dauden beste kolektiboentzat bezala, aurrez aurre topo egiten dutelako oztopo administratiboekin, atzerritarrentzako politikekin, enplegua aurkitzeko zailtasunekin...

Zer traba dakarkie etorkin izateak edo paperik ez edukitzeak?

Bada, adibidez, ezin dituzte ikasketak homologatu, formakuntza batzuetan sartzea zaila da... Eta paperak lortzeko, urtebetez lan kontratu bat edukitzeko aukera emango dien norbait behar dute. Oro har, etorkinek aurre egin behar diete gure sistema administratiboaren zailtasun askori: zaila dute etxea aurkitzea, erroldatzea, laguntzak eskuratzea... Ez legoke txarto tramite administratibo horiek erraztea, adibidez; migratzaileei aukerak eman behar zaizkie.

Prostituzioa asko aldatu da azken urteetan; zer gertatu da sexu esplotaziorako salerosketarekin? Areagotu al da?

Prostituzioa alegala da, baina salerosketa delitu bat da; beraz, beste lan dimentsio bat da, beste molde bateko esku hartzea behar duena, Poliziarekiko eta justizia administrazioarekiko elkarlanean. Gai konplexua da: nazioarteko delitu bat da, diru asko mugitzen duen negozioa, eta emakumeengan ondorio larriak ditu, askatasuna kentzen dietelako, eta sarri bizia ere arriskuan izaten dute. Hala ere, uste dut azken urteetan kontzientziaren arloan aurrerapauso handiak egin ditugula: poliziak, epaileak, gobernuak, estamentu guztiak daude sentsibilizatuago salerosketaren aurkako borrokarekin, baita trebatuago ere; ondorioz, orain salerosketa kasu gehiago atzemateko eta salatzeko gai gara.

Nola detektatzen dira?

Batez ere, emakumeen bidez: batek salaketa jartzea lortzen duenean edo Poliziak susmoren bat duenean, segurtasun indarrek esku hartzen dute, andreak hortik atera eta harrera baliabideren batera eramaten dituzte. Guk ere, emakumeekin haien espazioetan egiten dugun lanean, ikuspegi hori izaten dugu kontuan: susmoren bat badugu, saiatzen gara esku hartzen.

Zer gertatzen da andreekin salerosketa sare bat desegiten denean?

Lehenik, haien segurtasunari dagokionez, arriskuaren balorazioa egin behar da: batzuek inguru edo lurralde batetik urrundu beharko dute; beste batzuek babeserako zaintza beharko dute, eta beste batzuk libreki mugitu ahalko dira kalean. Ondorengo esku hartzea andreen beharren araberakoa da: laguntza medikoa, gai administratiboak, oinarrizko premiak -etxea, jana-, aholkularitza juridikoa, trebakuntza...

Poliziak andreok kanporatzeko arriskua izaten da?

Printzipioz, ez. Baina salaketaren auzia sartzen da tartean: salaketa jartzea eskatzen diete prozesuarekin aurrera jarraitzeko. Bestela, egoeraren araberakoa izaten da: zer harrera baliabidetan dauden, paperik daukaten, pasaportea berreskuratu duten... Eta haien hautuen araberakoa ere bada, andre batzuek jaioterrira itzultzea erabakitzen baitute.

Salerosketa delitu bat da, eta adostasuna dago horren aurka jardun beharra dagoela. Halere, salerosketa izan gabe, zer gehiegikeria dago prostituzioan?

Proxenetismoa eta prostituzioan jardutera behartzea ere zigortuta daude. Eta, horrez gain, prostitutak askotan abusuzko baldintzetan aritzen dira, lanaldi oso luzeekin, adibidez. Alor horretan lan egitea zaila da, baita emakumeekin ere: klubetan daudenak, adibidez, asko mugitzen dira hiri batetik bestera, eta ez da erraza haiekin harremanak sendotzea.]]>
<![CDATA[«Jende gehiegi geratzen da gizarte ondasunetatik at hizkuntzaren ondorioz»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1874/009/001/2021-03-27/jende_gehiegi_geratzen_da_gizarte_ondasunetatik_at_hizkuntzaren_ondorioz.htm Sat, 27 Mar 2021 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1874/009/001/2021-03-27/jende_gehiegi_geratzen_da_gizarte_ondasunetatik_at_hizkuntzaren_ondorioz.htm online, pandemiak behartuta. Hizlari nagusietako bat izan da Ingrid Piller soziolinguista; Sydneyko Macquarie Unibertsitateko (Australia) Linguistika Aplikatuko irakaslea da, baina bide oparoa egin du mundu osoko akademietan, besteak beste kultura arteko komunikazioa eta hizkuntzen ikasketa prozesuak aztertzen. Idatziz erantzun die BERRIAren galderei.

Bidegabekeria linguistikoaz hitz egin duzu biltzarrean. Zertan datza kontzeptu hori?

Justizia kontzeptu normatibo konplexua da, eta ez dago adostasunik zer izan daitekeen justizia linguistikoa. Galderari buelta eman dakioke, eta injustizia linguistikoaren esperientzietan zentratu; hala, justizia linguistikoa bidegabekeria gainditzean datza.

Nola islatzen da bidegabekeria hori hizkuntza gutxituetako hiztunen eguneroko bizitzetan?

Hezkuntza, enplegua, osasuna, gizarte zerbitzuak, espazio publikoa... edozein gizarte ondasun eskuratzean hizkuntzan oinarritutako desberdintasunik badago, hori bidegabekeria bat da. Hizkuntza gutxituetako hiztunentzat sarritan metatze bat izaten da, hezkuntza prozesu garrantzitsuetan baztertuak izan daitezkeelako oso gaztetatik, eta horrek haien bizi aukerak murriztu ditzakeelako gerora ere. Beraz, linguistikoki inklusiboa den gizarte batek bermatu egin behar du gizarte ondasunak berdintasunez eskuratu ahal izatea, edozein dela hizkuntza.

Esan duzu COVID-19aren pandemiak eta krisi komunikazioak agerian utzi dutela bidegabekeria linguistikoa. Zer ari zara ikusten zure azterlanetan?

Segur aski, COVID-19aren pandemiak historiako masa-komunikazio erronkarik handiena ekarri du. Munduko pertsona guztiek eduki behar dute informazio berri pila bat, batez ere jakiteko birusetik nola babestu, baina baita probak non egin ere, laguntza nola bilatu, zein muga dagoen eremu eta une bakoitzean, nola jaso txertoa, eta abar. Gure ikerketan ikusi dugu munduko leku askotan COVID-19ari buruzko informazioa ez dela eskuragarri egon hizkuntzarekin lotutako hainbat desorekaren ondorioz: hizkuntzen artekoak, edota komunikabideen edo bestelako kanalen arteko desorekak. Adibidez, Indonesiako West Nusa Tenggara probintzian gertatutakoa: hango biztanleek bederatzi hizkuntza dituzte, baina alfabetatze tasa baxuak dituzte, eta komunikazio teknologia mugatuak. Hala ere, osasun publikoko informazioa hizkuntza bakarrean eman zen, indonesieraz, eta batik bat idatziz helarazi zen, nagusiki Interneten eta aplikazioen bidez. Desoreka horiek eragin dute herritar askok ez jakitea nola babestu.

Pandemian zehar, gobernuek ahalik eta azkarrena eta argiena komunikatu behar dute. Zergatik da hain zaila hori hizkuntza gutxituetan egitea?

Ez soilik gobernuek, baizik eta erakunde guztiek; adibidez, eskolek etxean ikasteko arauak helarazi behar izan zizkieten ikasleei eta gurasoei. Erakunde batek, edozein mailatan ere, ez badu bere mezuen hartzaileen beharrizan linguistikoen berri, itsu-itsuan ibiliko da. Eta ez da gai izango larrialdi egoera batean eraginkortasunez komunikatzeko. Horregatik ari dira hizkuntzalariak eskatzen komunikazio estrategia inklusiboak sistematikoki txertatzeko hondamendietako prestakuntza, erantzun zein berreskuratze faseetan. Komunikazio inklusiboaren printzipioak defendatu behar ditugu garai onenetan, garai okerragoak datozenerako prestatuta egoteko. Instituzioek denbora gehiegi daramate herritarren hizkuntza eta komunikazio premiei jaramonik egin gabe jarduten.

Kultura arteko komunikazioa ere izan duzu ikergai. Zer harreman ikusi duzu hizkuntza gutxituen eta hizkuntza gutxituren bat duen gizarte batera iristen diren migratzaileen artean? Hizkuntza gutxituak kohesiorako giltza izan daitezke?

Gai interesgarria da. Oro har, migratzaileek interes handiagoa izaten dute hizkuntza menderatzaileetan, eta hizkuntza gutxituaren inguruko ikuspegi baikorra izateko aukera gutxiago dute. Esate baterako, Katalunian Errumaniako etorkinekin egindako ikerketa batean antzeman dute gaztelania ikastea hobetsi dutela, espainiera aktibo garrantzitsutzat jotzen dutelako, eta katalanari buruz duten iritzia nahiko negatiboa dela. Hori etsigarria da, baina zentzuzkoa, aldi berean: hizkuntza bat ikastea, batez ere helduaroan, inbertsio esanguratsua da, eta hizkuntza nagusi bat ikasteak inbertsio horren itzulera hobea ematen du askotan.

Hizkuntza aniztasuna beti da desberdintasun auzi bat? Hizkuntzen arteko berdintasunik lor daiteke? Nola?

Hizkuntza aniztasuna ezin saihestuzkoa da, eta aldi berean, hizkuntzen arteko berdintasuna ez da posiblea, ezta desiragarria ere. Beraz, ahaleginak aukera berdintasunera bideratu behar ditugu, edozein dela hizkuntza abagunea. Jende gehiegi geratzen da gizarte ondasunetatik kanpo, parte hartze publikotik baztertuta, desoreka bat dagoelako beren hizkuntza errepertorioen eta gizarte ondasun horiek bideratzen dituzten instituzioen hizkuntzaren artean. Bidegabekeria linguistiko larria dakar horrek, eta gainditzen saiatu behar dugu.]]>
<![CDATA[Zergatik tematu dira M-8arekin?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2030/003/001/2021-03-09/zergatik_tematu_dira_m_8arekin.htm Tue, 09 Mar 2021 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/2030/003/001/2021-03-09/zergatik_tematu_dira_m_8arekin.htm
Iazko Martxoaren 8aren ostean, koronabirusaren hedapenaren errua egotzi zitzaien Emakumeen Nazioarteko Eguneko mobilizazioei, nahiz eta egun berean izan ziren futbol partidak, kontzertuak, mitin politikoak eta beste hainbat ekitaldi masibo. Batik bat Madrildik iritsi zen akusazio horren oihartzuna, eskuin muturrak haizatuta; eta orain doinu horietara batu dira Euskal Herriko erakunde publikoetako hainbat ordezkari.

Iaztik hona, ordea, informazio asko lortu da birusaren transmisioaren inguruan. Egun, jakina da kalean minimizatu egiten dela kutsatzeko arriskua, are gehiago maskararekin eta distantziarekin ibiliz gero. Hala berretsi dute AEBetan Black Lives Matter mugimenduaren mobilizazioen harira egindako ikerlanek: manifestazioetako kutsatze arriskua txikia da. Gainera, Euskal Herrian azken hilabeteetan egin diren protestetan ere ez da agerraldirik atzeman. Hortaz, zertara dator Martxoaren 8arekin tematzea? Zergatik eragin dute hainbeste asaldura feministen mobilizazioek, eta ez, adibidez, garraio publikoan edo Gabonetako erosketetan izandako jende pilaketek?

Ez dira alferrikakoak azken urteetako Martxoaren 8ek utzitako irudiak: jendetza ez ezik, indarra eta sendotasuna ere erakusten dute, eta horrek deserosotasuna dakarkie hainbati. Izan ere, sistema goitik behera aldatu nahi du feminismoak, eta, horretarako, interpelatu egiten ditu gizonak zein andreak, gizartea, botereguneak eta gobernuak; are gehiago, pandemia betean, feminismoak hamarkadetan zaintzaren inguruan landutako diskurtsoa denon begien aurrean lehertu denean, eta, besteak beste, zaintza sistema publiko baten aldeko aldarria ozentzen ari denean.

Beldurrik gabeko emakumeen beldur omen da patriarkatua, eta deserosotasun hori feminismoaren aurkako erreakzio bihurtu da: osasun publikoa aitzakia gisa erabili dute mugimendu feminista ahultzen saiatzeko, arduragabetzat jotzeko. Estrategia zaharra erabili du patriarkatuak, hedabide zenbaitek lagunduta: emakumeen artean banaketa sustatzea, manifestazioetara joan nahi ez duten andreen adierazpenak erabiliz feminista onen eta txarren arteko aldea ezartzeko. Eta hor, badago emakumeak —eta feministak— tutoretzapean izateko helburua ere: andreak baimen edota barkamen eske nahi ditu patriarkatuak, inguruko erakunde maskulinoen —izan aita, senarra, nagusia, gobernua— onespenaren mende, emakumeen jardunean —eta borrokan— mugak nork jartzen dituen argi utzita.

Pentsatzekoa da mugimendu feministako kideentzat ere ez dela erraza izan azken asteetako martxa. Erabaki zezaketen aurten kalera ez ateratzea, baina bide zailena hautatu dute: aldarrikapenak eremu publikora eramateari eta elkartzeari ez uko egitea, arduraz jokatzea eta indarrak mobilizazio seguruak antolatzera bideratzea. Eta asmo horrekin aurrera egitea, presioen gainetik, oraindik argi utzi behar delako andreek ez dutela inoren onespenik behar protesta eta borroka egiteko.]]>
<![CDATA[«Epaitegi espezializatuek ez dute bermatzen emakumeek tratu hobea jasotzea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/006/001/2021-02-27/epaitegi_espezializatuek_ez_dute_bermatzen_emakumeek_tratu_hobea_jasotzea.htm Sat, 27 Feb 2021 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1917/006/001/2021-02-27/epaitegi_espezializatuek_ez_dute_bermatzen_emakumeek_tratu_hobea_jasotzea.htm
CGPJk txosten kritiko bat egin du sexu askatasunerako legeaz. Zure ustez, zerk ekarri du kritikaren tonua: lege testuaren gabezia teknikoek ala justiziaren ikuspegi patriarkal batek?

Esango nuke erdibideko zerbait dela. Sistema judiziala patriarkala da, gizartea den bezalaxe. Kontseiluak, nolabait, nagusitasun teknikoko rol bat hartu du, hau bere eremua balitz bezala, eta emakumeak hemen arrotzak balira bezala; hori da kontserbadoreena, haiek pentsatzea legeak interpretatzeko eta aplikatzeko monopolioa dutela. Halere, iruditzen zait arazoa beste bat dela: egun, legeak eremu sinbolikoan mugitzen dira gero eta gehiago, hau da, printzipioak adierazteko erabiltzen dira, eta ez hainbeste arautzeko. Agian sexu harremanen onespenaren definizioa zen sinbolikoena testuan, eta hor sartu dira epaileak.

Edonola ere, ez dugu CGPJren txosten osoa ikusi, eta ez dakigu beste kritikarik egin duen, baina Zigor Kodearen aldaketa batez ari gara, nahiz eta legeak askoz alor gehiago jorratu. Izatez, Zigor Kodearen aldaketa hori xedapen gehigarri batera eraman dute, hau da, testu nagusitik kanpo, nolabait adieraziz ez dela legearen funtsa, baina puntu horretan zentratzen ari dira txostenak. Horrek zer pentsatua eman behar liguke: lege integralak egin nahi ditugu, arazo konplexuei ikuspegi zabalago batetik erantzuteko, baina beti amaitzen dugu epaitegietan eta Zigor Kodean. Eta arriskutsua da: ematen du zigor sistema dela egiturazko desberdintasunak eta indarkeria konpontzeko makilatxo magikoa, eta ez da hala: zigor sistemaren xedea da legea urratzen dutenei zigorrak ezartzea; ez dago pentsatua biktimak babesteko. Hori argi esan behar da.

Onespenaren definizioa eta horren erabilera kritikatu du CGPJk. Zer iritzi duzu?

Egun ere, Zigor Kodeak zigortu egiten ditu pertsona baten borondatearen aurkako jardun sexualak. Arazoa da nola interpretatzen eta aplikatzen diren artikulu horiek, eta zer zailtasun dituzten emakumeek bide prozesalean; hau da, arazoa ez da legeak dakarren definizioa, baizik eta nola egiten den ikerketa eta nola lortzen diren frogak. Bat nator CGPJrekin esaten duenean definizio soil batek ez duela aldatuko andreen biktimizazioa, hau da, laguntza eskatzera doazenek jasaten dituzten ondorio negatiboak —eta aurrerapauso handia da epaileek kalte horiez hitz egitea—.

Genero-indarkeria kasuetan ere ikusi da frogak lortzeko zailtasun hori, baita tratu desegokia ere. Badu konponbiderik?

Zigor sistemak ez digu emakumeoi emango bilatzen ari garen guztia: ez digu emango erreparaziorik, ezta asetze moralik ere, eta babes erlatiboa emango digu, ia beti gerora esku hartzen duelako. Baina lor daiteke min gutxiago egitea: salaketa jartzen duen unetik emakumea lagunduta joan ahal izatea, galdeketetan adierazten duena ez auzitan jartzea... Noski, horrek ez du esan nahi andreak esaten duen guztia sinetsi behar denik frogatuta balego bezala, baizik eta entzun egin behar zaiola, bere bizimodua, janzkera edo jokabidea epaitu gabe. Izan ere, zigor sistemak biktimaren estereotipo bat eskatzen du: andre obediente bat, tutoretza behar duena. Eta onespena definituz ez dira saihestuko frogekin dauden zailtasunak; arazoa baita estereotipo matxistek sinesgarritasuna kentzen dietela andreei: gizarteak uste du ahoberoak garela, inkongruenteak... eta hala ikusten gaituzte epaileek ere.

Kontseiluak ohartarazi du onespenaren definizio hain zehatz batek frogaren karga lekualdatzea ekar dezakeela. Hala da?

Izan daiteke. Eman lezake akusatuak demostratu behar duela beste pertsonak onarpena eman duela, eta zigor zuzenbideak ez du horrela funtzionatzen: delitu batez akusatzen duenak eman behar ditu frogak, eta frogatutako ekintzak bakarrik zigor daitezke. Eta ezin diegu berme horiei uko egin, besteak beste, emakumeen aurka ere itzul daitekeelako hori: andreak oso erraz mugitzen gara salatzailearen roletik salatuarenera. Kontua da feminismoak nolabait konpentsatu nahi duela historikoki emakumeei sinetsi ez izana, baina hori ezin da lortu Zigor Kodearen bidez, baizik eta andreak ahaldunduz, gure desioa defendatzeko, eta ez erortzeko besteen gustuko izateko aginduan.

Hortaz, eraso bat jasan duen emakume batek, ez badu frogarik, ez du ezer egitekorik?

Bi pertsonaren artean espazio itxi batean gertatzen den edozein delitu, ez badu arrasto fisikorik uzten, oso zaila da frogatzen. Hala gertatzen da indarkeria psikologikoarekin: ez dago ia kondenarik. Zigor sistemak frogak behar ditu. Horrek ez du esan nahi etsi behar dugunik. Froga perizial psikologikoetan aurrera egiten jarraitu behar da, adibidez. Baina arazo nagusia da nola tratatzen diren andreak froga horiek lortzeko prozesuan: haien gaineko susmoan oinarritzen ote diren, ala, beste delituetan bezala, pentsatzen al den salaketa jartzen duenak arrazoiak dituela salaketa jartzeko. Horregatik izan behar dugu kontziente gizarteak eta epaileek dituzten estereotipo eta joera matxistez.

Onespenaren definizioa legetik kenduko zenuke, beraz?

Uste dut legearen sustatzaileek akatsa egin dutela puntu hori hainbeste nabarmenduta; eremu sinbolikoari dagokio, baina ez da funtsezkoa: definizioa kentzen badute, ez da ezer gertatuko, baina uzten badute ere ez. Egiaz garrantzitsua da baliabideak edukitzea salaketa jartzera doazen emakumeak lagunduta eta informatuta egon daitezen, eta entzunak eta babestuak senti daitezen.

Abusu eta eraso delituen arteko bereizketa ezabatu nahi du legeak, baina CGPJk ez du beharrezko ikusten. Zer iritzi duzu?

Abusuaren definizioa nahiko zaharra da, eta ezabatu beharreko konnotazioak ditu: ematen du abusuak berekin dakarrela nolabait erabiltzeko eskubidea, baina neurririk gabe baliatu da eskubide hori. Ez da termino egokia. Besterik da dena izatea sexu eraso, hots, delitu guztiak figura bakarrean txertatzea. Ez da zuzena figura beraren barruan sartzea larritasun txikiko erasoak —adibidez, emakume bati ipurdia ukitzea— eta taldeko bortxaketa bat. Delituari jartzen zaion izena baino garrantzitsuagoa da ondo neurtzea erasoaren larritasuna eta biktimaren sufrimendua, eta horren araberako zigorra ezartzea. Ez baita gauza bera indarkeria erabiltzea edo ez: andrearen askatasunaren, duintasunaren eta segurtasunaren aurkako erasoa askoz larriagoa da kasu batzuetan. Hortaz, zigor proportzionalak bilatzearen arazoa ez da desagertuko guztia delitu bakarrean sartzeagatik, besteak beste, epaileei erabakitzeko tarte handiegia uzten zaielako; epaileei, haien formakuntza eskasarekin eta estereotipo matxistekin.

Zer konponbide du horrek?

Lesio delituan, adibidez, badira lesio arinak, larriak eta oso larriak. Egindako kaltea neurtu eta mailakatu daiteke, eta horren araberako zigorrak ezarri; eta garrantzitsua da hori legeak egitea, eta ez epaileek. Aurreproiektuan horrelako zerbait egiten saiatu dira astungarrien bidez, baina ez dut uste zuzena denik; batetik, astungarri asko automatikoki aplikatzen direlako, eta, bestetik, oso erraza delako astungarriak pilatzea eta zigorrak oso handiak izatea. Hala, olatu punitibistan erori dira, baina zigor handiagoak ez dakar babes handiagoa.

Kontseiluak ez ditu beharrezkotzat jo epaitegi espezializatuak sexu-indarkeria kasuetarako. Zer iruditzen zaizu?

Ni neu ere ez naiz oso aldekoa. Epaitegi espezializatuek ez dute bermatzen emakumeek tratu hobea jasotzea, eta horrek du garrantzia: zer baliabide dagoen andreak ondo tratatzeko. Izan ere, egun, genero indarkeriako epaitegietara doazen epaileek ez dute zertan berariazko trebakuntzarik izan. Beraz, espezializazio hori baino premiazkoagoa da epaileek formakuntza feminista jasotzea: indarkeria sexistaren kausak, adierazpideak eta ondorioak ezagutzea, euren esku dituzten tresnak eraginkortasunez aplikatzeko, biktimari ahalik eta min gutxien eginez.

Eskuin muturrak ere kritika asko egin dizkio legeari. Alde positiborik ere izango du, ala?

Lege bat ez da izaten guztiz ona edo txarra hasieratik amaierara. Halere, argigarria da bakarrik zigor arloaren ingurukoa izatea eztabaida, nahiz eta legeak askoz gauza gehiago dakartzan: planteamendua oso positiboa da, prebentzioan eta profesionalen trebakuntzan jartzen du arreta, erreparazioaren gaia txertatu du... Kontua da legearen gauza on guztiek aurrekontua behar dutela: dirua jartzen bada, hobera egingo dugu, eta bestela, ez.]]>
<![CDATA[Manu Cabacas: «Jipoituta eta umiliatuta sentitzen gara»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1996/003/001/2021-01-22/manu_cabacas_jipoituta_eta_umiliatuta_sentitzen_gara.htm Fri, 22 Jan 2021 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1996/003/001/2021-01-22/manu_cabacas_jipoituta_eta_umiliatuta_sentitzen_gara.htm
2012ko apirilaren 5ean Bilbon Ertzaintzaren pilotakada batek eragindako zauri larrien ondorioz zendu zen Iñigo Cabacas, lau egun geroago. 2018 amaieran izan zen epaiketa Bizkaiko Lurralde Auzitegian; sei ertzain auzipetu zituzten, baina bakarra zigortu: Juan Jose de Pablori —mailarik altueneko polizia— bi urteko espetxealdia eta lau urteko inhabilitazioa ezarri zioten, «zuhurtziagabekeria profesional larriko giza hilketa» egotzita. Kondena hori ontzat jo du Gorenak, eta baztertu egin du familiaren helegitea.

Ebazpen horren balorazioa egin zuen atzo Goirizelaiak, eta ez zen konforme agertu: «Gorenak ez du funtsera joan nahi izan, ez du helegitea sakon eta zehatz aztertu; Bizkaiko sententzia berresteko argudioak bilatzera mugatu da». Madrilgo auzitegiari egotzi dio «oso era korporatiboan» aztertzea Bizkaiko kideek egindako ikerketa: «Guk ez dugu esan egin dena txarto egin denik, baizik eta gauza asko ez direla egin, froga guztiak ez direlako praktikatu, eta horrek baldintzatu egin duela ikerketa judiziala. Pentsatzen dugu hori oinarrizko eskubideen urraketa bat dela, eta haiek ez dute onartu».

Bizkaiko Auzitegian epaitutako gainerako ertzainak zigortzea ere baztertu du Gorenak. Abokatuek «onartezin» jo dute ebazpenean emandako irizpidea: «Gorenak dio zuhurtziagabekeriaz egindako delituetan egilea baino ezin dela epaitu, eta min egiteko asmoz jardutean baino ezin dela kondenatu; kontraesan bat da».

Gainera, abokatuek «harridura» agertu dute Gorenaren ebazpenak akusazio partikularraren inguruan egindako balorazioarekin. «Esan dute ezin garela kexatu, akusazio moduan parte hartu ahal izan dugulako», deitoratu du Gorizelaiak. «Arriskutsu» jo du irakurketa hori: «Mahai gainean jartzen du botere batzuen aurka ez bazara pertsonatzen ez duzula ezer egiteko, ez duzula babesik jasoko». Era berean, abokatuak gaitzetsi du Gorenaren epaia hedabideen bidez jaso izana: «Ez gara lehenak izan sententzia jasotzen. Beti salatzen dugu, eta oraingoan ere bai: ohitura judiziala bihurtu da, eta ez dugu onartzen».

Hori dela eta, Europara jotzea erabaki du sendiak: «Kanpora joan behar gara, estatu espainiarrean ez dugulako lortu justizia eta erreparazioa». Zehazki, NBEko Giza Eskubideen Batzordera joko dute, baita epaileen eta fiskalen jardueren independentzia aztertzen duen errelatorearengana ere, eta Cabacas auziko prozedura judizialari buruzko txostenak eskatuko dizkiete.]]>
<![CDATA[Cabacasen familiak NBEra joko du «justizia bila»]]> https://www.berria.eus/albisteak/192576/cabacasen_familiak_nbera_joko_du_laquojustizia_bilaraquo.htm Thu, 21 Jan 2021 15:01:24 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/192576/cabacasen_familiak_nbera_joko_du_laquojustizia_bilaraquo.htm <![CDATA[«Mezua hain da sinplea, gizarteari ez dio uzten konplexutasunik garatzen»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1899/008/001/2021-01-03/mezua_hain_da_sinplea_gizarteari_ez_dio_uzten_konplexutasunik_garatzen.htm Sun, 03 Jan 2021 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1899/008/001/2021-01-03/mezua_hain_da_sinplea_gizarteari_ez_dio_uzten_konplexutasunik_garatzen.htm
Zure ezagutza arloetatik, zer irakaspen uzten ari da pandemia?

Errazagoa egiten zait esatea zertaz ez garen konturatzen ari. Nik pandemiaren lehen asteetan esperantza izugarria izan nuen, begirada zabalduko genuelakoan hainbat gairen inguruan: osasuna zer den, zerk baldintzatzen duen, eta osasuna babesteko eta sustatzeko zer tresna, neurri eta politika behar ditugun. Uste nuen hori pentsamendu konplexuago batetik aztertzen hasiko ginela, argi baitago ikuspegi biomediko estuak mugak dituela hau guztia ulertzeko. Baina hasierako baikortasunik ez dut jada. Zer ez garen ikusten ari? Bada, behartu gaituzte egun batetik besterako planak egitera, eta horren araberako pentsamendu bat lantzera, eta horrek ez dio uzten espaziorik pentsamendu konplexuari. Hamar hilabete pasatu dira, eta berdin gaude: etengabe esaten digute arduratsuak izan behar dugula, eta mezua hain da sinplea, gizarteari ez dio uzten egoera honek behar duen konplexutasuna garatzen. Nahikoa dugu lau kode sinple eta arau betetzearekin.

Hasiera hartan esaten zen pandemiak hobetu egingo zuela gizartea. Uste duzu eremu kolektiboa indartu egin dela?

Ezta gutxiago ere. Komunitateetan garatu diren zaintza egitasmoez gain, zer proiektu eraikitzaile abiatu dute erakundeek edo administrazioek, kolektiboa den hori zaintzeko? Ezer ez. Politikoki modu antolatu batean bidali diguten mezua izan da bakoitzak bere kabuz atera beharko dituela babak eltzetik. Ez da neurririk egon, adibidez, umeen zaintzaren inguruan, ez konfinamendu garaian, ez udazkenean, haurren berrogeialdietan. Indibidualtasun sentsazioa areagotu egin da, nahita: indibidualagoak gara, demostratu digutelako oso egoera zail eta kritiko batean ez dugula izan babes gehigarririk, gizartearen babesik.

Eta horrek ondorioak izan ditzake aurrerago ere?

Arrastoa utz dezake. Aukera galdu bat da baloreen arloan; publikoa defendatzeko ez ezik, publikoan sinesten ez dutenengan eragiteko: publikoak guztiok zaintzen gaituela erakusteko.

Baina, osasun publikoko adituek diozuenez, pandemia, izatekotan, arazo sozial bat da.

Halaxe da. Krisi honek lagun zezakeen pertzepzio hori sortzen: gizartean nola gauden antolatuta, kolektiboki zer egiten dugun edo ez, horrek guztiak eragina du gure egunerokoan, osasunean eta pandemian. Baina martxotik jasotzen ari garen input guztiak dira hau ardura indibidual bat dela, eta ezin izan dugu sortu kontzientzia sozial bat ulertzeko denok salbatzen ez bagara ez dela inor salbatuko. Ideia horren oinarrian interdependentzia dago -nahiz eta denok ez gauden dependentzia maila berean-, baina uste dut berandu dela ikasgai horiek planteatzeko: jendea ohitu egin da, ideologikoki birkokatu...

Zer hutsune dituzte portaera indibidualetan fokua jartzen duten mezu horiek?

Ez dago apenas jarrera indibidualik ez dena azaltzen, neurri handi batean, baldintzatzaile sozialen bidez: zer jaten dugun, telebistan zer ikusten dugun, zer alderdi politiko bozkatzen dugun... Ez dago ia erabaki librerik ehuneko ehunean. 1980ko hamarkadatik eta neoliberalismotik, ordea, ildo ideologiko bat hauspotu da: «Zure esfortzuarekin eta pentsamendu positiboarekin, nahi duzuna lor dezakezu». Baina ez da hala: patroi sozialetan oinarritzen dira hainbat erabaki eta jarrera. Eta pandemian ere halako aldagaien araberakoa da, adibidez, kutsatzeko arriskua: zer lan dugun, telelana egiteko zer aukera, zer auzotan bizi garen, nolako etxea dugun, zenbat pertsonarekin bizi garen, zer eskolara doazen gure umeak... Horregatik esaten da pandemia hau sindemikoa dela: COVID-19aren izurriak bat egin du osasuneko determinatzaile sozialekin, eta gizarte desberdintasunak askoz ageriago geratu dira. Horrek ez du esan nahi pertsonok ezin diegunik baldintzatzaile horiei aurre egin; baina aterki hori diskurtsotik at uztea arriskutsua da, erruduntasuna eta frustrazioa sortzen dituelako.

Pandemiaren kudeaketan, kontuan izan dira osasunarekin, zientziarekin eta ekonomiarekin lotutako irizpideak. Eta irizpide sozialak?

Oso gutxi. Adibidez: jende askok ezin ditu arauak bete, lana galtzeko beldur delako; hau da, PCR bat egitera joan, gertuko kontaktu bat izanda etxean geratu eta antzeko erabakien atzean badakigu zer baldintzatzaile sozial dauden. Baina zer lan egin dute aztarnariek gizarte langileekin, jendeari gehien kostatzen zaizkion neurriekin laguntzeko, baliabide sozialen berri emateko? Beste adibide bat, baheketen harira: albistegietan entzun izan dut oso parte hartze baxua izan dutela batzuek, iradokiz jendea arduragabea dela; baina Osakidetzak uste al du jendea intuizioz joango dela proba egitera? Lanik egin al dute auzo elkarteekin, osasun zentroekin edo gizarte zerbitzuekin, jakiteko zer egoera dagoen? Baliteke kolektibo batzuk enteratu ere ez egitea, edo ezin probara joatea...

Uda hasieran, gimnasioak zabalik zeuden, baina eskolak, itxita, eta zahar etxeak, bisitarik gabe. Zentzurik al luke kalteberen diren taldeei lehentasuna ematea neurri murriztaileak ezartzean?

Zentzua luke, baina, segur aski, erabakiak hartzen ari direnek ez dute ikuspegi integral hori. Izan ere, administrazioan dena da «hemen amaitzen da nire alorra eta hor hasten da zurea», eta horrek eragina du gure kultura politikoan: nirea hemen amaitzen denean, ez dut harago ikusten, eta, gainera, berdin zait. Aipatu dituzun adibideekin lotuta, eremu mikroan zein makroan, balantza bat dugu: alde batean daude arriskuak, eta bestean onurak; desoreka handia izan da balantzan, pisu guztia jarri delako arriskuak gutxitzeko prebentzio neurrietan, baina onurei ez diegu garrantzirik eman. Begira eskolan: ia kutsatzerik izan ez den zentroetan ere, irailean bezala jarraitzen dute; gurean ez dute probatu nahi jolastokia bestela antolatzen, protokoloak hau eta beste dioelako. Zergatik ezin dugu ausardiaz jokatu, balantza orekatzeko? Segur aski eskolako egunerokoa hobetuko duten gauza asko egin daitezke segurtasun neurriak betez, baina orain, prebentzio neurriak mantentzea bihurtu da azken helburua, ez modu bat gizartean ahalik eta atseginen bizitzeko. Zahar etxeetan, benetan uste dugu adinekoak astean bitan kalera ateratzea arriskutsua dela haientzat, ala ez dugu probatu nahi, egoiliarrak itxita edukitzea errazagoa delako? Eta ez da bakarrik gertatzen administrazioetan, baizik eta herritarron artean ere bai.

Sen ona falta da?

Nolabait, diziplinatu egin gaituzte, ausardia galdu dugu. Sen onez pentsatzeko gaitasuna galdu dugu, gainetik jarri dugulako arauak betetzea, segurtasuna ematen baitigu. Duela gutxi, gauez atera nintzen paseo bat ematera, eta, ez zebilenez inor, ez nuen jarri maskara; gizon batekin gurutzatu nintzen, eta esan zidan elkartasun gutxikoa zela maskara gabe joatea. Batetik, ulertzekoa da ni neu arauak betetzearen aldekoa naiz, baina, bestetik, latza egin zitzaidan kexa termino horietan planteatzea, kontuan izanda bakarrik nenbilela kalean... Foucaultek, biopolitikaz aritzean, esaten zuen gorputzen diziplinamendua politika egiteko era bat zela; horren adibide da pandemia.

Itxialdian zehar umeekin gertatutakoa aztertu zenuen. Zer ondorio atera zenituen?

Egoera zailetara egokitzeko gaitasun izugarria dute umeek; pertzepzio hori dugu iruditerian, eta egia da, baina horren aitzakiapean guztiz utzita egon ziren haurrak martxo-apirilean: ez zitzaien garrantzirik eman helduon begiradatik, eta horrek asko esaten du gure gizarteaz. Dena den, itxialdiak umeengan utzitako inpaktua batez ere desberdintasun sozialetan sumatu da: haur batzuk jarri zituen aurrez zeuden posizioan baino atzerago, eta irailera hala heldu dira. Euskararen arloan, adibidez, hondamena izan da: eskolan ez-presentzialtasunak eragindako kaltea berreraiki behar izan dute lehen hiru hiletan.

Distantzia sozialak eraginik izango al du haien sozializazioan? Ezin lagunak besarkatzeak, ezin jostailuak partekatzeak...

Umeei irakasten zaienaren aurkakoak dira neurri horiek, baina inpaktua pandemiaren luzeraren araberakoa izango da: lehenengo sozializazio prozesuetan ikasten dituzten egiturazko kodeetan eragin handiagoa izango du asko luzatzen bada edo konfinamendu zorrotzera itzultzen bagara. Edonola ere, umeekin lotuta, itxialdian oso argi atzeman genuen beste desberdintasun bat gurasoen artekoa izan zen, aiten eta amen artekoa: apirilerako jada inpaktu handiagoa neurtu genuen emakumeen osasun fisiko zein mentalean eta bizi kalitatean. Eta andreek beste krisi ikusezin bat ere pairatu dute: indarkeria matxistarekin lotutako salaketek behera egin dute, baina biktimen arretarako zerbitzuek dei gehiago jaso dituzte. Baina azaroan konfinamenduaren mehatxua izan zenean, ez nuen inor entzun etxe barruko egoera horietarako neurri berezirik prestatzen; ez umeentzat, ez emakumeentzat. Berdin utzi behar al gintuzten, jakinda aurreko itxialdian zer gertatu zen?

Zaintzarekin lotuta, andreen belaunaldi bat galtzeko arriskuaz ohartarazi dute Europan eginiko azterlan batzuek.

Arrisku erreala da. Ez da bakarrik krisi ekonomikoak langabezia handiagoa ekarriko duela emakumeentzat, baizik eta genero rolen definizioa indartu eta dikotomizatu egin dela: bakoitzak argi izan behar du zein den bere egitekoa kaos sistemiko honetan, eta horrek dakar emakumeok atzera egitea, eta gizonak bere horretan geratzea. Aztertzekoa litzateke, adibidez, eskoletatik nori deitzen dioten umeekin arazorik badago. Eta bada generoarekin lotutako beste kontu bat: zenbat andre ari dira psikofarmako gehiago kontsumitzen bizi egoera zailei aurre egiteko? Lehen ere gehiago hartzen zituzten, baina 2020ko datuek asko esango dute pandemiaren inpaktu emozionalaz.

Horrek esan nahi du gizarte antolakuntza honek bereziki gaixotzen dituela emakumeak?

Duela 30 urte Mabel Burinek jada idatzi zuen buru osasunean desberdintasunak jasaten ditugula andreok, batetik, genero aginduei jarraitzen diegunean, sufrimendua eragiten digulako ezin garatzeak eta diskriminazioa eta bortxa pairatzeak; baina bestetik, aginduoi aurre egiten saiatzeak ere sufrimendua eragiten digu. Beraz, bidegurutze batean gaude. Emakumeen eguneroko bizimodua definitzen duten gauza txikiek ere badute prezio bat osasun fisiko eta emozionalean.

Adinekoak ere bakartuta egon dira hilabeteetan. Ondorioak orain ari dira azaleratzen?

Gai hori ez dut zehatz ikertu, baina inguruan ikusten ari naiz ez ditugula kontuan izan bakartzearen zeharkako inpaktuak, eta ez bakarrik eremu emozionalean, baizik eta fisikoan ere bai. Eta berriz dago neurrien eta onuren arteko balantza: hil ez zitezen bakartu ditugu adinekoak, eta noski, oso garrantzitsua da hori, baina garrantzitsua da, era berean, bizi nahi izateari ez uztea. Eta ez da topiko bat. Nik neuk ingurukoei esan diet ateratzeko, hartzeko metroa, ondo babestuta, baina ez geratzeko etxean. Baina beldur handiz sumatu ditut. Arma politiko oso indartsua da beldurra: atea zabaltzen diogunean, zaila da gero ixtea eta lasai bizitzea.]]>