<![CDATA[Maite Asensio Lozano | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 24 Aug 2019 09:02:42 +0200 hourly 1 <![CDATA[Maite Asensio Lozano | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Etxeari eusteko habea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/008/001/2019-08-11/etxeari_eusteko_habea.htm Sun, 11 Aug 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1877/008/001/2019-08-11/etxeari_eusteko_habea.htm Euskaldunon Egunkaria-ren eta BERRIAren artxiboetan. Langile nekaezina zen, lantokian eta kanpoan, baina egindakoaren emaitza bigarren lerrotik ikusten zuen gero, protagonismotik aldenduta. Bi kazetetan idazkari eginiko lanean, hedabideak kazetariak baino askoz gehiago direla erakutsi du: testu bat sekula sinatu ez arren, ezinbesteko lankidea zen. Eta halaxe gogoratu du Bea Zabalondok, BERRIA Taldeko lehendakariak: «Kanpora agerikoak diren askoren artean, ia etxe barruan baino ezagunak ez diren kideetakoa zen Jonpa: beharrezkoa eta beti lanean fin eta zorrotz aritutakoa. Etxeari barrendik eusteko habea». Minbiziak eraman zuen atzo goizaldean Jonpa Albisu Arregi, 53 urte zituela.

«Aupa, Jonpa» batekin sartu dira urteetan BERRIAko langileak erredakziora; kristalezko atearen ondoan egoten zen, bere bulego txikian. Egunkaria indarrez itxi baino hilabete batzuk lehenago hasia zen han, 2002an; hasieran, Martxelo Otamendi zuzendariaren idazkari. «Gero de facto erredakzioaren idazkari bihurtu zen: bidaiak, kolaborazioak...», oroitu du Otamendik. «Gauzak nola egin, lortu edo konpondu ez genekienean, harengana jotzen genuen. Oso efizientea zen, pazientzia handikoa, beti irribarrez, hitz txarrik gabe». Barrez erantsi du etxearen interesen babesean aritzen zela: «Zuzendaria Alemaniara Italian barrena bidaltzeko gai zen, merkeago ateratzen bazen».

Donostiarra zen Albisu, petoa. Amara Berri auzoan zuen bizitokia, baina Parte Zaharrean egiten zuen bizitza. «Amaren familia Konstituzio plazakoa zen, eta han elkartzeko joera dugu adar horretakoek», azaldu du Feli Barrenetxea lehengusinak. Seme bakarra zen, eta oso hurbilekoak zituen auzoko senideak. «Denbora asko zuen, baina berarentzat, gutxi. Beti ari zen zerbait antolatzen edo norbaiti laguntzen. Eta beti gazteen alde: gauzak egitera animatu zituen».

Parte Zaharrean, funtsezko

Horixe nabarmendu du Josetxo Ibazeta lagun minak ere: «Herri mugimenduetako militante sutsua zen. Behetik gora antolatzen ziren jarduera guztietan ibiltzen zen». Euskaltzalea, abertzalea eta ezkerrekoa zen, eta ardatz horien bueltan saiatu zen Parte Zaharreko zenbait ohitura eta ospakizun berreskuratzen, auzoan «instituzio bat» bihurtzeraino —atzo arratsaldean haren argazkia jarria zuten hainbat tabernatan—. Irailean, Kontxako bi estropaden artean, euskal jaiak berpiztea izan da haren ondareetako bat, Ibazetaren arabera: «Urte askotan ez zen ia jarduera herrikoirik izan; Jonpa talde batean sartu zen, eta buelta eman zioten: Urgulleko krosa, sardina jana, euskarazko pelikulen emanaldiak... Eta bere gustukoena: marmitako dastaketa, 200 lagunentzat».

Abila baitzen jende askorentzako bazkariak prestatzen. Horietako bat atondu zuen Egunkaria auzia itxi zenean, kazetako lankideentzat, Parte Zaharreko Arrano Beltza euskaltokian. Bertako arimetako bat zela dio Ibazetak: «Ordu pila bat sartu zituen, hainbat ardurarekin; elkartearen funtzioak betetzearekin oso kezkatuta zegoen». Han, besteak beste, Martin McGuinness zenari eman zion jaten. Sinn Feineko buruzagi ohiak 2006an eginiko bisita gogoratu du Otamendik: «Jakin genuen Donostiako badian arrantzan egin nahi zuela; soilik Jonpak lor zezakeen ontzi bat ordu gutxitan. Gero ez zuten ezer harrapatu, eta Jonpak joan behar izan zuen arrandegira, eta afaria prestatu».

Haren bizipoza du gogoan Zabalondok: «Igarri gabe, isil-isilik, leku handia bete du. Eta isil-isilik utzi gaitu». Hutsune handia laga du Albisuk bere familia guztietan, baina maitasun handia jasota joan dela adierazi du Barrenetxeak: «Gaixotu zenean, laguntza eskatu zuen. Eta jende asko etorri zitzaion. Bakarrik bizi zen, baina ohartu gara zenbat jende zuen inguruan, zenbatek maite zuten».

Gaur emango diote azken agurra, 10:30etik aurrera, Polloeko hilerrian.]]>
<![CDATA[Etxeari eusteko habea]]> https://www.berria.eus/albisteak/169858/etxeari_eusteko_habea.htm Sat, 10 Aug 2019 19:08:46 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/169858/etxeari_eusteko_habea.htm

Beti gure bihotzetan eongo zea....lagun ... pic.twitter.com/X12BJyx0Zo - ibazeta (@JosetxoIbazeta) August 9, 2019

]]>
<![CDATA[Elkarrizketari buruzko elkarrizketan trabatuta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1834/007/001/2019-08-07/elkarrizketari_buruzko_elkarrizketan_trabatuta.htm Wed, 07 Aug 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1834/007/001/2019-08-07/elkarrizketari_buruzko_elkarrizketan_trabatuta.htm
Iazko irailaren 8ko tentsiorik izan ez dadin aurten, helburu horrekin abiatu dute prozesua. Izan ere, aspaldiko desfilerik bortitzena izan zuen Jaizkibelek: plastiko beltzez gain, txistuak eta irainak izan ziren berriz Kale Nagusian; «atzerapausotzat» jo zuten ordezkari politiko guztiek. Hurrengo hiletan, Gipuzkoako Aldundiak elkarrizketa prozesu bat abiatu zuen gatazkan zeresana zuten eragileekin eta pertsonekin, isilpean, baina diskrezioa hautsi zuen Alarde fundazioak otsailean: prozesua desestali, eta beste espazio bat proposatu zuen.

Berritasun handi bat ekarri zuen mezu hark, ordea: Jaizkibelekin hitz egiteko borondatea agertu zuten andreen parte hartzearen aurkakoek. 1996an piztu zen alardeen inguruko gatazka Irunen eta Hondarribian, eta, hasierako urte haietan konponbidea bideratzeko bilera batzuk egin zituzten arren, mende hasieratik ez da antzeko topagunerik izan; areago, gatazka bazela ere ukatu izan dute desfile baztertzailearen aldekoek. Dena den, baldintzak ezarri zituen Alarde fundazioak: kanpoko eragileen bitartekaritzarik gabe, Hondarribiko udaletxean biltzea proposatu zuen, eta Txomin Sagarzazu alkatea (EAJ) izatea moderatzaile. Udalak ez dio inoiz harrerarik egin Jaizkibeli alarde egunean, baina, hala ere, eskaintza onartu egin zuen konpainia parekideak.

Hain justu, lehen bilera egin ahal izateko baldintzak zehazten ari ziren: partaideak, hitz egiteko tarteen iraupena, akta nola jaso... Xehetasun horiek lotzen laguntzen ari zen Jenny Pearce, udalak eskatuta, eta hark ebatzi zuen asteleheneko bilera atzeratzea, desadostasunak bideratu arte. Alarde fundazioak, sare sozialetan argitaratutako ohar batean, Jaizkibeli leporatu dio bilerarik ez egitea, baina Pearcek adierazi du berea izan dela erabakia: «Elkarrizketara deitutako alde guztiek erantzun diete eskaerei, eta denek eman dituzte ideiak bilera errazteko formularik onena lortzeko. Ez da inongo talderen errua atzoko bilera gertatu ez izana. Elkarrizketaren formularen inguruan lan gehiago egiteko beharrean oinarritutako erabakia izan zen».

Pearce, baikor

Gatazkaren inguruan Pearcek publikoki eginiko lehen adierazpena izan zen atzokoa —Alardeak, ukatutako plazara liburuan emandako azalpenez gain—, baina urteak daramatza auzia aztertzen. Bake prozesuetan aditua da; Gipuzkoako Diputazioak eskatu zion bideratzaile lanetan hasteko, Bildu agintean izan zen garaian, konponbide prozesu bat abiatzeko asmoz. Aurreko legegintzaldian, ordea, zalantzan izan zen Pearceren rola, eta duela hilabete gutxi elkarrizketa prozesua abiatu zuenean, aldundiak kanpoan utzi zuen antropologoa.

Hondarribiko Udalak eskatuta itzuli da; hain justu, udalaren webgunean zabaldu dute Pearceren oharra. Auziaren konplexutasunaz jakitun den arren, baikor mintzatu da elkarrizketaz. Esker ona adierazi die alde guztiei azken asteetan egindako lanagatik, eta nabarmendu du «elkartzeko eta hitz egiteko borondate ona eta prestasuna» agertu dutela denek, alarde eguneko tentsioa murrizte aldera: «Fokua puntu komun horretan jartzeko eskatzen dut».]]>
<![CDATA[«Nagusi den maskulinitate eredua» iraultzeko eskatu dute Bilboko feministek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/006/001/2019-08-06/nagusi_den_maskulinitate_eredua_iraultzeko_eskatu_dute_bilboko_feministek.htm Tue, 06 Aug 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1857/006/001/2019-08-06/nagusi_den_maskulinitate_eredua_iraultzeko_eskatu_dute_bilboko_feministek.htm
Asteazken gauean izan zen sexu erasoa, Bilboko Etxebarria parkean: 18 urteko emakume batek salatu zuen hainbat gizonek bortxatu egin zutela. Ostiralean, 18 eta 36 urte arteko sei gizon atxilotu zituzten, eta, igandean, epaileak agindu zuen horietako bi behin-behinean espetxeratzea eta gainerako laurak baldintzapean aske uztea; egunero joan beharko dute epaitegira, halere. Auto judiziala aipatuta EITBk jakinarazi duenez, biktimak atxilotuetako bi baino ez zituen deskribatu eta identifikatu; ertzainek aurkitu zituztenean, eurekin zeuden beste lau gizon ere atxilotu zituzten. Epaileak ez du frogatutzat jo haiek ere erasoan parte hartu zutenik, baina ez du aukera hori baztertu; beraz, ikertzen jarraitzeko eskatu du. Ildo horretan, Bilboko Udalak adierazi du herri akusazio gisa aurkeztuko dela.

Fiskalak seiak kartzelatzeko eskatu zuela eta —ihes egiteko arriskua eta deklarazioetan kontraesanak atzeman zituen—, zalantzak izan dira epailearen erabakiaren inguruan, baina, Bilboko epaile dekano Aner Uriarteren ustez, «egokia» izan da: «Epaileak duda zuen lauk erasoan parte hartu ote zuten, eta horregatik erabaki du neurririk muturrekoena ez ezartzea; justiziak bermeak eman behar ditu». Ez da bat etorri, ordea, Bilboko auzo elkarteen federazioko presidente Carlos Ruiz: «Egunero epaitegira agertzea exijitu badiete, erasoa egozteko susmo nahikoak dituzten seinale». Gainera, ohartarazi du «biktima bere erasotzaileekin gurutza» daitekeela kalean.

Bilbo Feminista Saretzen taldeak ere auzitan jarri du atxilotuak askatu izana: «Nazkatuta gaude emakumeentzat mehatxu bat dakarten eta libre dauden erasotzaileez. Ez dugu bultzatu nahi zigorrak neurrigabe igotzea edo errugabetasun presuntzioa urratzea. Kalean aske ibili ahal izatea eskatzen dugu». Era berean, kritiko agertu da Ertzaintzak abiatutako kanpainarekin: «Aski da arazoaren fokua emakumeongan jartzearekin. Esaiezue erasotzaileei ez diezagutela eraso egin». Eta atxilotuen jatorria nabarmendu dutenei ere mezu bat igorri die: «Mugimendu feminista antirrazista da: emakumeok bortxatu eta erailtzen gaituztenak gizonak dira, edozein dela euren jatorria, adina, maila soziala edo biktimarekiko harremana».

Beste eraso bat Gasteizen

Asteburuan ere beste eraso bat izan da Gasteizen. Ertzaintzak jakinarazi du gizon baten bila dabilela, larunbat gauean emakume bati eraso egiteagatik; andreak aurre egin zion, eta erasotzaileak ihes egin zuen.]]>
<![CDATA[Lehen aldiz, uztailean agortu dira planetaren urte osorako baliabideak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1882/002/001/2019-07-31/lehen_aldiz_uztailean_agortu_dira_planetaren_urte_osorako_baliabideak.htm Wed, 31 Jul 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1882/002/001/2019-07-31/lehen_aldiz_uztailean_agortu_dira_planetaren_urte_osorako_baliabideak.htm
Funtsean, gizakion jardunak eragiten duen ingurumen inpaktua neurtzen du aztarna ekologikoak: teknikoki, adierazten du biztanle multzo batek zer eremu biologiko behar duen kontsumitzen dituen baliabideak ekoizteko eta sortzen dituen hondakinak xurgatzeko. Kalkulu globalen arabera, planetako biztanle bakoitzari 1,8 hektarea dagozkio, baina munduko batez bestekoa hortik gora dago: 2,7 hektarea per capita. Horrek esan nahi du gizakiak baliabide natural gehiegi erabiltzen ari direla, eta planetak ez duela astirik ekosistemak birsortzeko edo oneratzeko.

Ildo horretan, GFNk nabarmendu du urtero aurreratzen dela planetaren gaitasun biologikoa gainditzen den eguna. Lehen aldiz, uztailean izan da aurten; iaz, abuztuaren 1ean izan zen, 2017an, abuztuaren 2an, eta 2016an, abuztuaren 8an. Joera horrek hartu duen abiadurarekin ere kezkatuta agertu da erakundea, azken hogei urteetan bi hilabete aurreratu baita zenbaki gorrietan sartzeko unea: 1970ean abenduaren 23an izan zen; 1980an, azaroaren 3an; 1990ean, urriaren 10ean; 2000n, urriaren 4an; eta 2010ean, abuztuaren 28an.

Datu globalak dira horiek, baina nabarmen ezkorragoak dira garatutako herrialdeetan. Europako Batasunak, adibidez, bi hilabete eta erdi lehenago gainditu zuen muga ekologikoa: maiatzaren 10ean; hau da, urte erdi baino gutxiago behar izan du urte osorako baliabide naturalak agortzeko. 2,8 planeta erabiltzearen parekoa da hori.

Hala ere, Amerikako Estatu Batuak daude aztarna ekologikoaren inguruko zerrenden buruan: bost planeta behar dira bertako herritarren kontsumoa asetzeko. Hain justu, AEBek martxoaren 15ean igaro zuten herrialdearen gaitasun biologikoaren muga.

GFNk eginiko kalkuluen arabera, Qatar izan zen bere ahalmena gainditzen lehen herrialdea, otsailaren 11n; Indonesia izango da azkena, abenduaren 18an. Badira muga hori oso goiz igaro duten hainbat herrialde esanguratsu: Kanadak, martxoaren 18an; Suediak, apirilaren 3an; Errusiak, apirilaren 26an; eta Alemaniak, maiatzaren 3an. Frantzia ere maiatzaren 16tik bizi da errentetatik, eta Espainia, hil horren 28tik. Gaur, aldiz, Brasil sartuko da zenbaki gorrietan.

Euskal Herrian eginiko azterketen arabera, biztanle bakoitzeko bost hektarearen bueltan zegoen aztarna ekologikoa krisi ekonomikoaren aurreko urteetan, eta 4,5 ingurukoa da egun, batez beste.

Emisioak gutxitzera

Aztarna ekologikoa handitzeak eta planetaren ahalmen biologikoa gainditzeko eguna etengabe aurreratzeak dakartzan arriskuez ohartarazi du GFNk: «Azkenean, gizadiak planetaren muga ekologikoen barruan funtzionatu beharko du. Lurraren gaitasunera egokituko da, dela hondamendien ondorioz, dela diseinu on bat egin delako».

Izan ere, gogora ekarri du baliabide naturalak gehiegi ustiatzearen ondorioak begien bistan daudela jada: basogabetzea, zorua hondatzea, bioaniztasuna galtzea edo karbono dioxidoa atmosferan pilatzea. «Horrek klima aldaketara garamatza, eta muturreko fenomeno meteorologikoak maizago jasatera». Prozesuak oraindik atzera buelta duela uste du erakundeak, hala ere: «Urtero bost egunez atzeratuko balitz planetaren muga ekologikoa gainditzeko data, 2050. urtea baino lehen planetaren gaitasunaren barruan biziko litzateke gizadia».

Ildo horretan, aditu askoren ikuspegiarekin bat etorri da GFN, eta berotegi efektua eragiten duten gasen emisioei erreparatu die: «Erregai fosilak errez isurtzen den karbono dioxidoak eragiten du aztarna ekologikoaren %60; emisio horiek %50 murrizteak ekarriko luke planetaren muga gainditzeko data 93 egunez atzeratzea». Gogora ekartzekoa da, ordea, beste norabide batean doala errealitatea: krisiaren garaiko beherakadaren ondoren, azken urteetan gora egin dute berriro karbono isurketek.]]>
<![CDATA[Hirugarren urtez areagotu dira gas isuriak Nafarroan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/008/001/2019-07-30/hirugarren_urtez_areagotu_dira_gas_isuriak_nafarroan.htm Tue, 30 Jul 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1879/008/001/2019-07-30/hirugarren_urtez_areagotu_dira_gas_isuriak_nafarroan.htm
Karbono dioxido baliokidetan neurtu dituzte emisioak txostenean; planeta berotzea eragiten duten gainerako gasen erreferente gisara erabiltzen da kontzeptu hori. Bada, 2017an, Nafarroan 5,74 milioi tona karbono dioxido baliokide isuri ziren; pertsona bakoitzak, berriz, 8,72 tonako kutsadura igorri zuen.

Krisiaren aurreko garaiarekin alderatuta, nabarmen gutxitu dira gas isuriak. 2014an erregistratu ziren emisiorik apalenak: 4,97 milioi tona karbono dioxido; 2005ean, berriz, 6,6 milioi tona izan ziren. Hamarkada honetan izan den beherakada, ordea, ez da nahikoa. Izatez, txostenak aitortu du 2017ko zifrek «arriskuan» jarri dutela 2020. urterako aurreikusita zegoen murrizketa. Nafarroako bide orriaren arabera, 2005arekin alderatuta %20 gutxitu behar dira emisioak 2020rako, eta jaitsiera hori %18,6koa izan behar zen 2017an, baina %15,9koa izan zen; hau da, 2020rako xedea lortzeko behar zen baino 2,7 puntu gutxiago.

Era berean, gas isurketen eragina dagoeneko kliman antzeman daitekeela adierazi du txostenak. Batetik, bero handiagoa dago: tenperatura ia gradu erdi igo da aurreko mendearekin alderatuta —1961. eta 1990. urteen arteko garaia hartzen dute kontuan—. Bestetik, euri gehiago ari du: prezipitazioak %12 areagotu dira. «Gorakada horiek bat datoz klima aldaketaren inguruan antzeman diren eragin batzuekin, hala nola uholdeen ondoriozko kalte gehiago eta baso suteen igoera», nabarmendu du txostenak.

Igoera handia etxeetan

Ohi bezala, industriak eragin zuen isuri gehien 2017an: 2,6 milioi tona karbono dioxido, aurreko urtean baino 0,1 gehiago. Horren herena baino gehiago (ia milioi bat tona) argindarra sortzeko baliabideetatik etorri zen: Castejongo zentral termikoen jardunari dagokio, batik bat. Hain zuzen, 1990etik gehien hazitako emisioak dira: %3.000 baino gehiago. Ondoren, garraioa da sektorerik kutsagarriena: 1,2 milioi tona igorri zituen orain bi urte, 1990ean baino %32,2 gehiago.

Edonola ere, energiaren ostean aurreko mendetik gorakadarik handiena izan duen sektorea etxebizitzena eta zerbitzuena da: 0,7 milioi tona isuri dituzte, 1990ean baino %83,5 gehiago, eta 2016an baino %6,5 gehiago. Aldiz, lehen sektoreak ditu emaitza onenak: 1990etik %5,2 igo dira emisioak, baina txostenak dio «helburuak lortzen eta gainditzen» ari dela.]]>
<![CDATA[Hari bat, borrokak eta minak lotzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/014/001/2019-07-28/hari_bat_borrokak_eta_minak_lotzeko.htm Sun, 28 Jul 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1917/014/001/2019-07-28/hari_bat_borrokak_eta_minak_lotzeko.htm
«Nazioartekotzea beti izan da helburu bat», nabarmendu du Anabel Sanzek. Ongi Etorri Errefuxiatuak plataformako kidea da, eta Mugak Zabalduz proiektuan parte hartu du hasieratik. «Beti esan dugu Mediterraneoko muga bat dela, bakarra, oso handia; eta puntu beroetan egon behar ginela». 2015ko udan hasi ziren salaketak tokian-tokian egiten: Grezian izan ziren orduan, eta, hurrengo urteetan, Melillan (Espainia) eta Italian; han Carovane Migranti egitasmoa ezagutu zuten, eta italiarrek aurten bat egin dute Andaluziarako bidaian. Hango kide da Giacomo Donadio: «Garai hauetan, bakartuta bizi gara, kolektibo bakoitza bere lurraldean eta bere jardunean itxita dago. Baina guretzat oso interesgarria izan da Europako periferiako bi herrialde alderatzea, eta berrestea Espainian eta Italian antzekoa gertatzen ari dela».

Baina Europatik kanpora ere egin du jauzi karabanak. Italian ez ezik, Tunisian eta Mexikon ere ibilitakoa da Carovane Migranti, eta hango esperientziak ekarri ditu: beste migrazio ibilbide batzuetan desagertutako pertsonen senideak eta giza eskubideen defendatzaileak gonbidatu ditu bidaiara. Donadioren hitzetan, «garrantzitsua baita Mesoamerikako eta Mediterraneoko korridoreak konparatzea». Nadia Azugaghen arabera, ezinbesteko ekarpena egin dute lekukotza horiek: «Desagertuen auzia funtsezkoa dela ikusi dugu».

Marokon jaioa da Azugagh, baina txikitatik bizi da Almerian (Andaluzia, Espainia); Abriendo Fronteras karabanako kide da han. «Migratzaileen desagerpena gai berria da Espainian: ez dago ia ezer araututa. Karabanak ate bat ireki dezake». Gainera, haren ustez, auzi horrek agerian utzi du lotuta daudela kontinente guztietako bizipenak: «Erdialdeko Amerikako eta Magrebeko amak elkartu direnean, harrigarria izan da ikustea denean gertatzen dela berdin: desagerpenen kausak eta ondorioak berdinak dira, eta bilaketan sentitzen duten maitasuna eta sufrimendua berdina da; gobernuen izen-abizenak baino ez dira aldatzen».

Esparru global batean

Hori baita Mugak Zabalduz-en xedeetako bat: tokiko eskubide urraketak sistema zabalago baten barruan ulertzea, eta denak lotzen dituen haria bistaratzea. «Leku batean mara batek bultza zaitzake migratzera, beste batean pobreziak, eta beste batean klima aldaketak, baina azkenean esplotazio egoera bera da», adierazi du Azugaghek. Bat etorri da Sanz: «Migratzaileen eta errefuxiatuen auzia esparru zehatz batean kokatu behar da: lekualdatze behartuak eragiten dituzten kausetan. Horren atzean daude kapitalismoa, patriarkatua eta planetako baliabideen lapurreta, eta esparru hori globalizatuta dago: Trump eta Salvini gauza berdinak esaten ari dira».

Hain justu, Italiako Barne ministroak etorkinen aurka hartutako jarreraz mintzatu da Donadio: «Beti esaten dugu Italian gertatutakoa ez dela ezerezetik sortu, baizik eta ibilbide baten emaitza dela, eta ez soilik Italian. Karabanan izan ditugun testigantzek frogatu dute Europatik kanpo ere gertatzen ari dela, Trumpekin ez ezik, baita Lopez Obradorrekin ere [Mexikoko presidentea]; hau da, eskuinarekin ez ezik, baita sozialdemokraziarekin ere». Sanzek erantsi du ez dela hain urrun joan behar. Karabanak Espainian egin dituen bidaietan Madrilera seinalatu dutela azpimarratu du: «Neofaxismoaz hitz egiten dugunean, segituan datorkigu burura Salvini, baina hori baino gehiago da. Espazio neofaxistetan dauden alderdi politiko batzuk ez dira izendapen horrekin identifikatuko, baina bat egiten dute politika horiekin. Eta migrazio politikak horren adierazgarri dira».

Hori dela eta, hirurentzat garrantzitsua da beste leku batzuetan gertatzen diren urraketen zein borroken berri izatea. «Aukera ematen du fenomenoen dimentsio globalean sakontzeko eta bestelako erantzunak bilatzeko», berretsi du Donadiok. Eta beste elementu bat gaineratu du: esperientziak partekatzea. «Eraldaketa sozial handiak esperientzia praktikoen bidez gertatu dira. Analisi teorikoak behar ditugu, noski, ezinbestekoak dira, baina alde enpirikoak eta praktikoak garrantzitsuak dira, pertsonak bateratzeko gaitasun handia dute».

Tokian ere eragiten du

Izan ere, karabana ez da hasten autobusak abiatzen direnean, eta ez da amaitzen bidaiariak etxera itzultzen direnean. Aurrez lan handia eskatzen du, eta ondoren ere aukera berriak irekitzen ditu. Aurreko karabanek emandako fruituez mintzatzean, Melillako gizarte eragileek 2017ko bidaiaren ondoren helarazitakoa gogoratu du Sanzek: «Oso talde gutxi daude han, eta karabanak elkartu egin zituen, haien arteko elkartasuna sendotu zuen».

Almeriatik ere igaro zen orduko karabana, eta Azugaghek ere nabaritu du arrastoa: «Giza eskubideen aldeko aktibistontzat eragin handia izan zuen hainbeste jende propio etortzea egunero salatzen ditugun urraketak gaitzestera». Dena den, erantsi du ondoren arazoak ere sortu zirela: «Aktibista bati ia bost hilabetez egin zizkioten heriotza mehatxuak, eta beste kide baten semea jipoitu egin zuten... Tokiko eragileontzat oso gogorra izan zen, baina gauzak mugitzen ari garen seinale ere izan zen».

Taldeen arteko tirabirak ere izan zirela oroitu du: «Kolektibo batzuek karabanatik alde egin zuten azken unean, ez zutelako nahi salatzerik berotegietan gertatzen diren eskubide urraketak». Sanzen aburuz, horrek berresten du egitasmoak mezu irmoa duela: «Talde lokalek, noski, badute erabakimena, baina gure mezua erradikala da: ez gatoz pasieran. Karabanak seinalatu egiten du, eta horrek batzuetan gatazkak eragiten ditu».

Hala ere, Mugak Zabalduz eta beste herrialdeetako karabanak mugimendu irekiak direla nabarmendu dute hirurek: «Aniztasun handia dago». Horrek harridura handia eragin du italiarren artean, Donadiok aitortu duenez: «Lurralde, jardun eta tradizio politiko oso desberdinetako jendea elkartu gara, konturatu garelako historia gure balkoien azpitik pasatzen ari dela. Eta gai izan gara elkarrekin zerbait ehuntzeko, sentsibilitate guztiak errespetatuz. Guk ez dakigu halako zerbait posible izango litzatekeen gure herrian, oraingo giroan auzitan dugulako solaskidetzaren kultura, besteen arrazoiak entzuteko gaitasuna».

Urte osoko etapa

Karabanak berak «kutsatze positibo baten antzekoa» eragiten duela uste du Giacomo Donadiok. Ziur dago bertan sortutako harremanek eta sareek lanean jarraituko dutela: «Gure bideak berriro gurutzatuko dira». Bat etorri da Nadia Azugagh: «Karabana ez da amaitu. Hemen hartutako konpromisoei jarraitutasuna eman behar diegu orain. Urte osoko etapa geratzen zaigu».

Hortaz, datorren urtean beste bidaia bat egingo al dute karabanek? Anabel Sanzen ustez, formatuak etorkizuna du: «Guk argi dugu abagune politiko honetan gai hau estrategikoa dela. Eta karabana tresna on bat da hegemoniaren kontrako sareak indartzeko, salaketak ikusgai egiteko, gure kolektiboak aktibistez elikatzeko...». Onartu du bidaia nekagarria dela, baina bestelako energia ematen diola nabarmendu du: «Aktibismoak salatzeko premia dakar. Militatzea sendatzailea da niretzat: ezingo nintzateke bizi inguruan gertatzen den guztiarekin beste albo batera begiratzen».]]>
<![CDATA[Bortxaz zikindutako urregorria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/012/001/2019-07-27/bortxaz_zikindutako_urregorria.htm Sat, 27 Jul 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1917/012/001/2019-07-27/bortxaz_zikindutako_urregorria.htm
«Kapitalismo arrazista eta patriarkalaren jardunaren» adierazle da auzia, Marokoko FNSA-UMT nekazaritza sindikatuarentzat. Izan ere, marrubiaren arloko enpresek sasoikako langileen bidez biltzen dituzte fruituok; gehienak emakume marokoarrak dira: aurten, ia 20.000 aritu dira. Hiruzpalau hilabetetako txandatan, otsailetik ekainera egiten dute lan negutegietan, eta, gero, jaioterrira itzultzen dira; berariaz hartzen dute bueltatzeko konpromisoa. «Migrazio zirkular» hori auzitan jarri du Jadiya Anianik, giza eskubideen aldeko Marokoko elkarte AMDHko kideak: «Gehienetan, migrazio molde horrek dakar emakumeak esplotatzea eta diskriminatzea. Baina giza eskubideen urraketak ez dira arazo bakarra, zirkulazio askatasuna ere zalantzan dago: egun, dena mugi daiteke, hegoaldetik datozen pertsonak izan ezik».

Espainiak eta Marokok 2001. urtean sinatutako hitzarmen batean oinarritzen da sasoikako langileon jarduna. Anianik dio bi aldeek atera diotela etekina: «Marokoko egoera oso prekarioa da, batik bat andreentzat: soilik %20k dute lan jardueraren bat, baina gero eta gehiagok eusten diete familiaren premiei. Hala daudenek diru sarrerak behar dituzte: Espainian marrubiak biltzea aukera ona da. Eta, aldi berean, Espainiako enpresentzat langile merkeak lortzeko modu bat da».

Teoriatik praktikara, ordea, jauzi handia dago. Kontratuak Marokon egiten dituzte: Espainiako enpresariek aukeratzen dituzte beharginak, eta Marokoko Enplegu Agentziak egiten ditu bitartekari lanak. «Espainiako Estatuak eskuak garbitzen ditu; desagertuta dago», gaitzetsi du Mohammed Hacketx FNSA-UMTko ordezkariak. «Krudeltzat» jo du langileak hautatzeko prozesua, «esklabotza irizpideak» erabiltzen dituztelako: «Emakumeei eskatzen diete gazteak izateko, 40 urtetik beherakoak; seme-alabak edukitzeko, Marokora itzuliko direla bermatzeko; argal egoteko, makurtuta egingo dutelako lan; eta eskuak zainduta edukitzeko, marrubiak oso leunak baitira».

Baldintza gogorrak

Panorama ez da hobetzen Andaluziara iristean. «Itsasontzian, pasaporteak kentzen dizkiete maiz; Algecirasera iristean, bitartekari marokoar batek langileak banatzen ditu. Emakumeek zenbat eta gutxiago jakin, orduan eta hobeto; jendearekin ez hitz egitea gomendatzen diete», esan du Hacketxek. «Emakumeetako asko analfabetoak dira, edo ez dakite gaztelaniaz. Ez dute eskubiderik enpresaz, jardueraz edo eskualdez aldatzeko», erantsi du Anianik. Eragileek maiz salatu dute andreak baldintza gogorretan aritzen direla: lanaldi luzeak dituzte, negutegien barruan bero handiz eta makurtuta, eta enpresek ez diete ura pagatzen... «Nekazaritza eremuak guztiz bakartuta daude: emakumeen bizimodua guztiz kontrolatuta dago».

Anianiren arabera, halako egoeretan erraz gertatzen dira gehiegikeriak: «Zortzi hilabeteko haurdun zeuden emakumeak ikusi izan ditugu negutegietan lanean». Baita sexu jazarpena ere: «Bagenekien sexu abusuak zeudela. Zergatik ez dute hitz egin urte hauetan guztietan? Ez daukatelako bestelako diru sarrerarik, eta, ondorioz, dena irentsi behar dute, pertsona asko dituztelako euren ardurapean».

«Hitz egiten baduzu, ez duzu berriro lan egingo», berretsi dute Mugak Zabalduz karabanako lan saioetan parte hartu duten emakume marokoarrek. Haiek, ordea, ezin izan dute isilik geratu. Minak kontatu du enpresak iruzur egin ziela -abizenik ezin dute eman: «Agindu ziguten sasoi osoan lan egingo genuela, baina, sei egunez aritu ostean, nagusiak esan zigun Marokora itzuli behar genuela». Wafak esplikatu du haietako asko zorpetu egin direla Espainiara joateko: «Bidaia enpresak ordaintzen du, baina gainerakoa gure poltsikotik doa: bisa lortzea, ostatua, bestelako garraioa... Eta, gainera, lan egindako egun guztiak ere ez dizkigute pagatu». Fatimak ere mailegu bat eskatu zuen: «Hamabost egunez lan egin nuen, eta horrekin ezin nuen dirua berreskuratu».

Beraz, emakume batzuek erabaki zuten Marokora ez itzultzea, eta enpresek jarritako ostatuetatik alde egitea. Lepeko txaboletan bizi dira orain; fruta sasoia amaituta, lanik gabe daude. Ez aurrera ez atzera geratu dira. Desesperatuta mintzatu da Wafa: «Ez nuen Espainian geratzeko gogorik, eta egoera hau zinez jasanezina da, baina Marokora itzultzeko dirurik ere ez daukat. Semearekin egunero hitz egiten dut: negarrez eskatzen dit itzultzeko, esaten dit ez daukatela jatekorik, eta nik ezin dut ezer egin, ezin diet ezer bidali. Bihotza hautsita daukat».

Bihar: Mugak Zabalduz karabanaren balantzea.]]>
<![CDATA[Galdutakoen egiaren bila]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/014/001/2019-07-26/galdutakoen_egiaren_bila.htm Fri, 26 Jul 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1917/014/001/2019-07-26/galdutakoen_egiaren_bila.htm
Hain zuzen, migrazio prozesuetan desagertu direnen inguruko galderak mahai gainean jarri zituen Mugak Zabalduz karabanak, uztailaren 12tik 21era Espainia hegoaldeko mugan egindako bidaian. Elkartzen eta antolatzen hasiak dira etorkin galduen senideak -amak, batik bat-, bilaketa estrategiak partekatzeko, mina kolektibizatu eta politizatzeko, eta migrazio bideetan dauden gobernuei erantzukizunak eskatzeko. Italiako Carovane Migranti taldearen eskutik, sare horren ordezkaritza bat izan zen bidaian. Euren testigantzen bidez, agerian utzi dute hari batek lotzen dituela istorio guztiak. «Gure seme-alabak indarkeriaren ondorioz desagertu dira. Ez dago nahita desagertutakorik: ez daude gurekin norbaitek kendu zizkigulako, behartu zituztelako aukerarik gabeko herrialde batetik alde egitera», aldarrikatu du Ana Gricelides Enamoradok. «Sufrimendu hau mundu mailakoa da, krimena mundu mailakoa delako».

Honduraskoa da Enamorado, baina Mexikon bizi da, han desagertu baitzitzaion 2010ean seme bakarra: Oscar Antonio Lopez. Senideak bakarrik daudela kontatu du: «Familiako norbait desagertzen denean, blokeatu egiten gara, ez dakigu nora jo. Laguntza handia behar dugu». Baina erakunde publikoek ez diete halakorik ematen: gizarte eragileek hainbatetan salatu dute ez dagoela migratzean desagertu direnen auzian erantzukizuna hartu duen instituziorik. Caminando Fronterasen arabera, Espainiarako bidean galdu direnak ez daude desagertuen datu baseetan. «Informazioa eskatu arren, senideek ez dute erantzunik lortu, ez segurtasun indarrek, ez bestelako organismo publikok emandakorik».

Izenik gabe hilobiratuta

Mediterraneoko mugan, hilotzak kostaldean agertzen direnean ere, instituzioek ez dute beti lortzen gorpuak identifikatzea. Iazko azaroan, patera bat hondoratu zen Barbateko (Cadiz, Espainia) hondartzen aurrean, eta 23 gazte marokoarren hilotzak berreskuratu zituzten hurrengo egunetan. Bizirik iraun zutenen bidez jarri zizkieten izen-abizenak hildakoetako batzuei, eta horrela lortu zuten familiekin harremanetan jartzea, baina, sarri, zaila izaten da senideek ere gorpuak identifikatzea, Espainiara joateko baimena lortu behar dutelako. Hala, etorkin asko izenik gabe hilobiratzen dituzte kostaldeko hilerrietan; batzuk, zenbaki batekin, eta beste batzuk, erreferentzia batekin: «Mutil marokoarra».

Hilerri horiek bisitatu nahi ditu Suad Zaidik. Mohamed Ali Sorti semearen argazkia darama lepotik zintzilik une oro. Euren jaioterritik, Tunisiako Sfax hiritik, itsasoratu zen 2011ko martxoan. «Amets europarraren bila joan zen. Bi lehengusurekin batera prestatu zuen bidaia; nik ez nekien ezer. Italiatik deitu zidan, gaizki egindako gauzengatik barkamena eskatuz». Orduan hitz egin zuten azken aldiz. Zaidik uste du lehorreratzea lortu zuela, eta orduan zerbait gertatu zitzaiola: «Bizirik dagoela sentitzen dut». Halere, ez du beste aukerarik baztertu nahi, eta Andaluziako hilerriak ere aztertu nahi ditu, badaezpada: «Europako edozein lekutan egon daiteke. Eta aurkitu nahi dut; hilik edo bizirik».

Kemen berberarekin mintzo da Berdai Aldija Belabed aljeriarra: «Nire azken hatsera arte bilatuko dut semea». Meruaneren ama da: 26 urte zituen 2007an desagertu zenean. «Ikasle ona zen, tituluak zituen, baina ez zuenez bisarik lortu, ontzi batean alde egin behar izan zuen. Annabatik atera zen Italiarantz, beste bederatzi mutilekin batera. Denak desagertu ziren». Halere, ez du uste itsasoan ito zirenik. Tunisiako aginteei -mugatik gertu dago Annaba- egotzi die gazteak atzematea.

Estatuek bahituta

Hamar gazteen senideen tesi hori defendatzen ari da Kuceila Zerguine abokatua: «Ben Aliren garaian, Tunisia Europaren jendarmea zen: hara zihoazen pertsonak talde terroristetako kideak izateaz susmagarri ziren; beraz, atzeman egiten zituzten. Migratzen saiatu diren ehunka gazte aljeriar kartzelatu dituzte espetxe sekretuetan».

Frogak dituztela gaineratu du. «Senideek Tunisiako portu batean aurkitu zuten mutilek erabilitako ontzia, osorik, kaltegabe». Gazteak kartzelan izan zirela ere berretsi zuten: «Espetxeko langileak, soilik mutilen argazkia ikusita, gai izan ziren haien izen-abizenak esateko. Familiek baimena eskatu zuten semeak bisitatzeko, baina auzitegira joan zirenean, gazteen izenak ez zeuden presoen zerrendan. Eta, noski, espetxeko langileek gero ukatu egin zuten informazio hori eman izana».

Nazioarteko erakundeetara jo dute; besteak beste, behartutako desagerpenei buruzko NBEren taldeari eman diote kasuaren berri. Senideek bilaketaren zama osoa eramatea gaitzetsi du Zerguinek: «Ez dagokie haiei, baina gobernuek ez dute ezer egin nahi izan. Ikerketa eraginkor eta independente bat eskatzen ari gara». Antzekoa da egoera Mexikon, Mario Vergarak salatu duenez: «Gobernuari ez zaizkio bere herritarren giza eskubideak interesatzen. Justizia ere desagertuta dago han».

Guerrero estatukoa da Vergara. 2012ko uztailean Tomas anaia bahitu zuten; dirua eskatu zioten familiari, baina ez zuten ordaindu, ez zirelako bizitza frogarekin fidatu. «Esan ziguten damutuko zitzaigula, ez genuela berriz anaiaren berri izango». Ordutik, haren bila jardun da; penaz azaldu du beste krimen handi batek eman diola bultzadarik handiena: «2014ko irailean Ayotzinapako 43 ikasleak desagerrarazi zituen estatuak. Haien gurasoen borrokak ahotsa eman zigun aurrez desagertutakoen senideei, eta haiei esker hasi ginen mendixketan hobi eta gorpu bila».

Auzia gizarteratzera

Arriskutsua da desagertuak bilatzea Mexikon. Ikasleen bila jardundako aktibista bat hasi zitzaion Vergarari laguntzen: Miguel Jimenez Blanco; 2015eko abuztuan hil zuten, tiroz. Haren irakaspenak oraindik erabiltzen ditu, halere: «Lurrean uhinak edo beste kolore bateko lur zatiak ikusten genituen guneetan zuloak egiteko esaten zigun. Hala hasi ginen gure herriko egia lurpetik ateratzen. Hezurrek hitz egiten baitute: hildakoek gertatutakoa kontatzen dute, eta zauriak orbaintzen dituzte».

Hala, 300 lagun baino gehiago aurkitu ahal izan dituzte azken urteetan. Auzia gizarteratzen lan handia egin dute Mesoamerikako Migratzaileen Mugimenduak eta hango amek urtero egiten duten karabanak. Horko kide da Enamorado: «Ikusgai egiteak funtzionatzen du. Europan ere hori egitea garrantzitsua da». Mugak Zabalduz karabanari esker onez mintzatu zaio Zaidi ere: «Europako gobernuek informazioa ematen hastea lor dezake».

Bat datoz senideak: babesak «indarra» eman die. Izan ere, oreka zail batean bizi dira: itxaropen agortezinaren eta errealismo behartuaren artean. Vergara: «Pertsona batzuk sutan errez desagerrarazi dituzte, ez dadin arrastorik geratu; desagertuak izango dira beti. Horren kontzientzia hartzen ari gara: agian, ez dugu nire anaia inoiz aurkituko, baina topatzen ari garen hildako guztiek nire anaiaren izena dute».

Bihar: Sasoikako langileak.]]>
<![CDATA[Aterpea baino gehiago]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/016/001/2019-07-25/aterpea_baino_gehiago.htm Thu, 25 Jul 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1917/016/001/2019-07-25/aterpea_baino_gehiago.htm
Harrituta mintzatu da Elena Delgado: «Izugarri azkar ikasten ari da. Oro har, sekulako gaitasuna dute mutil hauek». Delgadoren etxean bizi da Ali; emakumeak naturaltasunez kontatu du azarotik harreran izan duen seigarren gaztea dela: «Sareko kide batek mutil baten argazki bat bidali zidan, esanez bakarrik zegoela, kalean, eta ea etxera eraman nezakeen». Horrela hasi ziren bizilagun batzuk gazteei abaroa ematen, haiek 18 urte bete berritan. Izan ere, adingabeak, 18 urte betetzearekin batera, aterperik gabe geratzen dira, emantzipaziorako ia baliabiderik ez daukatelako erakunde publikoek. Gazte batzuek egun edo aste gutxi egiten dituzte sareko kideen etxean, baina beste batzuk hilabeteetan geratzen dira. «Sare hau egongo ez balitz, haietako asko kalean biziko lirateke», azaldu du Delgadok. «Ez da elkartasun kontua bakarrik. Gizarte osasuntsuak eraikitzearekin ere lotuta dago: mutil hauek ez baditugu gizarteratzen, baztertuak izango dira, eta gizarte batek ezin du halakorik onartu».

Dena den, aitortu du auzi konplexua dela: «Gazteen migrazioa ez da erraza, espektatiba handiak dituztelako, eta familia batzuek presio handia egiten dietelako dirua bidal dezaten, senideak ere zorpetu egin baitira haiek hona bidaltzeko». Bidea oso zaila izaten da, baina Espainiara iristea ere ez da urrats gozoa izaten. Kexu da Ali, esate baterako, adingabeentzako zentroek ez daukatelako baliabide nahikorik: «Jatea eta lo egitea ziren hango jarduera bakarrak: ez geneukan ikasteko aukerarik, eta gu ez gatoz hona lo egitera bakarrik; zerbait gehiago behar dugu».

Zentro batetik bestera

Aliren alboan, beste lau mutil gazte daude mahaiaren bueltan, San Agustin eraikinean. Azken hilabeteetan bete dituzte 18 urteak. Driss oso lotsatia da: nekez lortu du esatea patera batean iritsi zela iaz. Ahmedek, berriz, ez du hitz egiteko gogorik, haserretu egin baita Mohamedek txantxa bat egin diolako; elkarrekin bizi dira biak, sareko beste andre baten etxean. Halimek, ordea, jario handia du, eta arrapaladan kontatu du adingabeentzako zentro batetik bestera ibili zirela Driss eta biak: «Bornos herriko zentroan egon ginen: herritik urrun zegoen, borrokak izaten ziren etengabe... Handik joan ginenean, bost euro baino ez zizkiguten eman, eta 30 kilometro ibili behar izan genituen, Sevillarako autobus bat hartu ahal izateko. Han, kalean egin genuen lo gau batez, eta biharamunean zentro batera eraman gintuzten hamar egunerako; ondoren, beste batera, Ecijako zentrora, 18 urte bete arte».

Gobernuz kanpoko erakundeen kezka iturri izaten da adingabe zentroetako baliabide falta, eta azken urtean kezka handia eragin du Ceuta eta Melilla hiri autonomoetako harrera egoitzetan dauden gazteen egoerak. Mohamedek hamalau hilabete egin zituen zentro horietako batean. Pateran iritsi ez den bakarra da: Marokokoa da, Nador hirikoa, eta legez sartu zen Melillara, pasaportearekin aukera hori baitauka. Gordin mintzatu da hango zentroaz: «Zapatak kendu ere ezin genuen egin, lapurtu egiten baitzizkiguten. Borrokak, labankadak... Haxixak arazo asko eragiten zituen. Lo ere ezin genuen lasai egin». Salatu du egoitza gainezka egoten dela sarri: «Batzuetan, hiru pertsonak egiten dute lo ohe bakarrean. Hor adingabe bat sartzen den bakoitzean diru laguntzak ematen dizkiete, baina ez dituzte erabiltzen zentroa hobetzeko».

Larrituta erantsi du Mohamedek paperik gabe geratuko dela urte erdi barru: «Ordurako lana aurkitu behar dut». «Ez da hain erraza», erantzun dio Delgadok. Esplikatu duenez, 18 urte baino gutxiagorekin iristen diren nerabeei baimena dagokie adindun bihurtzean beste urtebetez bertan geratzeko. «Adingabeen zentroek gazteak dokumentatu behar dituzte atera baino lehen, baina 16 urte baino gehiagorekin iristen direnekin batzuetan ez dute hala egiten. Arazoa da hemen bizitzeko baimenak ez dakarrela lan egiteko baimena».

Hezkuntza, funtsezko

Hain justu, lan mundurako bide hori egiten lagundu nahi die Cadizko Harrera Sareak gazteei: udazkenean helduentzako hezkuntza sisteman sartu ahal izateko, udan oinarrizko formakuntza ematen ari zaizkie, goizero-goizero. Oporretan dauden irakasle boluntarioekin aritzen dira matematika, komunikazioa -gaztelaniazko ahozko eta idatzizko adierazpena-, geografia eta fisika ikasten. «Gero lanbide heziketan sartzeko eta praktikak egiteko aukera izango lukete, eta, horrela, lan egiteko baimena ere lortu ahal izango lukete». Delgadok aitortu du prozesu luzea dela, bizpahiru urtekoa, baina beharrezkoa dela nabarmendu du: «Ondoen egiten ari garen gauzetako bat da: jaten ematea erraz antzekoa da, baina trebakuntza askoz interesgarriagoa da. Funtsezkoa da gizarteratzeko». Eta fruituak ematen ditu, gainera: «Lortu berri dugu gurekin ibilitako bi mutili kontratu bat egitea».

Bitartean, egokitzen ari dira gazteak, eta eskoletatik kanpo ere ikasten. Azkenean hitza hartu du Ahmedek, adierazteko pozik dagoela harrera egin diotenen etxean: «Gu laguntzeko egiten dute, eta hori oso garrantzitsua da». Muturra okertu du Halimek: «Ez da zure etxean egotea bezalakoa, baina gustura gaude». «Oso pertsona onak aurkitu ditut orain arte», gaineratu du Alik, irribarrez Delgadori begira. Andreak onartu du oso ondo pasatzen dutela elkarrekin: «Bizikidetza ona da, oro har; naturaltasun handiz bizi dugu. Egia da pixka bat baldintzatzen zaituela etxean beste pertsona bat edukitzeak, baina lagungarria da zeure burua berreraikitzeko: printzipioz zurekin ia zerikusirik ez duen norbaitekin topaguneak aurkitzeak sormena eskatzen du, eta prozesu aberasgarria da».

Bihar: Desagertuak.]]>
<![CDATA[«Adingabeak dira migratzaileak baino lehen»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2084/017/001/2019-07-25/adingabeak_dira_migratzaileak_baino_lehen.htm Thu, 25 Jul 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/2084/017/001/2019-07-25/adingabeak_dira_migratzaileak_baino_lehen.htm
Zer egoeratan heltzen dira etorkin adingabeak?

Batzuk senideekin etortzen dira, eta beste batzuk, familiarik gabe -12 eta 17 urte artean izaten dituzte-, baina, edozein dela ere haien egoera, adingabe izateagatik babes eskubidea dute, eta osasun arreta eta hezkuntza jasotzekoa. Horrez gain, badaude babes premia bereziak dituztenak; adibidez, asiloa eskatzen duten helduekin doazenak edo salerosketaren biktima izan daitezkeenak. Ildo horretan, seniderik gabekoek arrisku gehiago izan ditzakete, erreferente gutxiago dituztelako edo ez daudelako helduarorako prestatuta. Baina ez da paternalismoan erori behar: eskubide auzi bat da.

Gainerako adingabeen tratu bera jasotzen al dute etorkinek?

Denek dute babeserako eskubidea, baina kontraesan bat dago atzerritarren legearen eta Espainiak haurren eskubideez sinatu dituen nazioarteko itunen artean. Gure ustez, adingabeak dira migratzaileak baino lehen.

Gatazka asko izaten al dira adingabeak direla egiaztatzean?

Bai, ez baitago adina zehazteko prozesu argi eta segururik. Batzuetan, irizpidea da poliziei begiz iruditzen zaiena, eta hori arriskutsua da; eta beste batzuetan, helburu medikorik gabeko proba medikoa egiten diete, eskumuturra neurtuz, baina hori ere ez da fidagarria, besteak beste, adierazle kaukasoarren arabera sortu zelako eta errakuntza tarte handia duelako. Halakoen ondorioz, nerabeak detektatu izan ditugu CIEetan. Guk uste dugu adingabetasun presuntzioa errespetatu behar dela, eta diziplina askotako profesionalek balorazio holistiko bat egin behar dutela.

Zer balorazio egin duzue zuek adingabe zentroez?

Ez dago baliabide nahikorik, ez bolumenari dagokionez, ez zerbitzuaren kalitateari dagokionez. Oraindik asko dugu egiteko arreta pertsonalizatua emateko: ume eta nerabe bakoitzak egoera familiar, ibilbide eta bizipen desberdinak ditu. Gainera, gure arreta sistema ez dago egokituta migratzaileen premietara: adibidez, langileak ez direlako eleaniztunak, edo ez dutelako berariazko trebakuntzarik nazioarteko babesean.

Etorkin adingabeak lurraldeka banatzeko eskatu dute erkidego batzuek. Nola gertatzen da egun banaketa hori?

Ez dago lekualdatze formalik: ez dago koordinaziorik erkidegoen artean. EAEko edo Kataluniako ongizate estatuak garatuago daude, eta erantzun hobea ematen diete haurren premiei; beraz, adingabeak arreta hobea edukiko duten lekuetara joaten dira, beren kabuz. Izatez, askok zentroetatik ihes egiten dute. Esaten da ez dutela babes sisteman egon nahi, baina ez da egia: euren premietara egokitu gabeko sistemari alternatiba bat bilatzen diote.

Zer gertatzen da adingabeak adindun bihurtzen direnean?

18 urte betetzen dituzten egunean babes sistematik ateratzen dituzte, edozein dela haien prozesua, prestakuntza, egoera administratiboa edo baliabideak. Emantzipazio programetan oso gutxirentzako dago lekua, eta gehienak kanpoan geratzen dira.]]>
<![CDATA[Atxikitzeko modu berriak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2069/012/001/2019-07-24/atxikitzeko_modu_berriak.htm Wed, 24 Jul 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/2069/012/001/2019-07-24/atxikitzeko_modu_berriak.htm
Espainia hegoaldera iristen den migrazioarekin lotutako fenomeno ugariren sintesia da Algeciras. Iazko krisia handiena izan zen lekuetako bat da: portuan, kiroldegian eta polizia etxean artatu zituzten milaka etorkin. Madrilek migratzaileen harreran eginiko aldaketen eredu ere bada Algeciras: Espainiako Poliziaren zentro berrietako bat jarri dute, eta Andaluziako CIE atzerritarrentzako zentro itxi bakarra ere han dago. De la Peñaren arabera, migrazioaren «tragediaren» adierazle da Algeciras: «Pertsona horiek bizia jarri dute jokoan migrazio prozesuan, Marokon eta itsasartea gurutzatzean, eta giltzapetzea da hemen egiten dieten harrera».

Zer gertatzen da etorkinekin lehorrean? Gurutze Gorriak artatzen ditu lehenik, Cadizko bozeramaile Miguel Domingok azaldu duenez: «Erreskate bat dagoenean edo patera bat hondartzara heltzean, giza laguntza ematen dugu: jatekoa eta edatekoa, osasun arreta, eta bitartekaritza, egoera zaurgarrietan dauden pertsonak atzemateko». Osasunez «ondo» iristen dira, oro har. «Baina uretan ordu asko igaro izanaren ondorioak dauzkate: hipotermia, zorabioak, giharretako mina... Sarritan, erredurak ere bai, eguzkiagatik edo gasolinak ur gaziarekin egiten duen efektuagatik».

Iritsiera horien berri ez dute izaten gizarte eragileek. Migrazioa ezkutatzeko joera gaitzetsi du De la Peñak: «Itzaltze informatibo bat izan da. Eta hirian ere ikusezinak dira etorkinak: autobusetan eramaten dituzte portutik Poliziaren egoitzara». Villahozek gogora ekarri du Espainiako Poliziak duela haiek identifikatzeko eskumena: «Ez dituzte ikusten pertsona salbatuak, baizik eta dokumentaziorik gabeak. Eta hor sartzen da atzerritarren legea».

«Inprobisazioa»

Hor sortu zen inbutua iaz: Polizia ez zen gai etorkin guztiak hartzeko eta identifikatzeko. «Inprobisazio erabatekoa» salatu du De la Peñak: «Iragarria zegoen askoz jende gehiago iritsiko zela, baina ez zuten ezer prestatu». Polizia etxeetan lekurik ez, eta kiroldegietara eraman behar izan zituzten. Kolapsoa geratzeko, beste baliabide bat jarri zuen Barne Ministerioak udazkenean: CATEak, atzerritarrak artatzeko aldi baterako zentroak. Algeciras alboan jarri zuten bat, San Roque herrian, utzitako bi pabiloitan. Gobernuak ez du azaldu zein den CATEen funtzioa, baina De la Peñak laburbildu du polizia azpiegiturak direla: «Kalabozoen hedapena».

Gehienez 72 ordu egin ditzakete horietan etorkinek, identifikatuak izan bitartean: hatz markak hartu, eta argazkiak ateratzen dizkiete. Ofiziozko abokatu baten aholkularitza izaten dute, eta asiloa eskatzeko eskubidea dutela jakinarazi behar zaie. Villahozen hitzetan, ordea, CATEetako baldintzak ez dira egokienak: «Itsasartea igaro ostean, tentsioarekin eta nekearekin, gehienek ez dute lasaitasun fisiko eta mentalik zer gertatu zaien kontatzeko. Gutxiago polizien aurrean». Gizarte erakunde batzuk sar daitezke zentrootara, baina mugatuta daude: «Etorkin asko daudenean, ez dute denekin hitz egiteko astirik. Horregatik ari gara eskatzen besteoi ere sartzen uzteko». Dena den, lehen harrera hori beste modu batera egitearen aldekoa da Algeciras Acoge: «Diziplina askotako taldeek egin behar lukete: psikologoak, hezitzaileak, bitartekariak... Helburua ez litzateke izan behar atzerritarren legea betetzea soilik».

Horrek baldintzatzen baitu hurrengo urratsa: asiloa eskatzeko moduan daudenak eta arrazoi humanitarioengatik babesa jaso dezaketenak aterpetxeetara edo harrera etxeetara bideratzen dituzte. Gainerakoei bi aukera geratzen zaizkie: aske uztea, egoera irregularrean; ala jaioterrira itzultzeko agindu bat ematea eta, hori betearazteko, CIE batera eramatea, hau da, askatasuna kentzea.

Magrebtarrak, baztertuago

Eta zer irizpideren arabera ebazten dute poliziek bat edo beste? Villahozen arabera, jatorriarekin lotuta dago maiz: «Magrebtarrak itzultzea errazagoa da, batez ere marokoarrak: ferryan sartzea da. Gainera, Espainiak eta Marokok itun bat daukate hori azkartzeko; beraz, horiek CIEetara eramaten dituzte. Saharaz hegoaldekoak, ordea, hegazkinez itzularazten dituzte Madrildik edo Bartzelonatik; zailagoa denez, aske uzten dituzte».

Mugak Zabalduz karabanaren jopuntu izan ziren CIEak joan den astean; besteak beste, «migratzaileak kriminalizatzea dakartelako». Protestak egin zituzten Algecirasko CIEaren bi egoitzetan: hirian bertan dago nagusia, kartzela zaharrean, eta Tarifan menpekoa, Las Palomas irlan. «Mapan begiratuta, kanpotarrak atxikitzeko zentroa da Europako lehen puntua. Sinbolikoki latza da», zehaztu du Villahozek. Zentrootara sartutako guztiak ez dituzte itzultzen: gehienez 60 egunez egon daitezke itxita. «Batzuetan hor izaten dituzte epea amaitu arte, nahiz eta ia hasieratik jakin ezin izango dituztela bidali. Hori zigor bat da».

Eta, azkenean, batzuk kalean geratzen dira. «Kasu askotan, euren migrazio prozesuarekin jarraitzen dute», adierazi du Gurutze Gorriko ordezkariak. Iaz, hain justu, harridura eragin zuten Bilbora, Donostiara eta Irunera autobusez iritsitako taldeek; Gurutze Gorriak bidali zituela berretsi du: «Aspalditik egiten da hori. Bidaiarekin segitu nahi dutenei garraioa errazten zaie, duintasunez eta segurtasunez jarrai dezaten».]]>
<![CDATA[Itsasoa harresi bihurtzen denean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/002/001/2019-07-23/itsasoa_harresi_bihurtzen_denean.htm Tue, 23 Jul 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1917/002/001/2019-07-23/itsasoa_harresi_bihurtzen_denean.htm
Europako migrazio politiken ondorioz milaka migratzaileren egoera «jasanezina» dela salatu zuen joan den astean Mugak Zabalduz karabanak Andaluzian. Bidaia horren harira, inguru hartan izan da BERRIA, eta sortu den egoera aztergai izango du aste honetan, erreportaje sorta batean.

Izan ere, kontinenteko gainerako mugak itxita, Europarako sarbide nagusi bihurtu zen iaz Espainiako hegoaldea. APDHAren arabera, 64.000 pertsona baino gehiago iritsi ziren: 57.500, itsasoz, Cartagena (Murtzia) eta Cadiz (Andaluzia) arteko eremura, Gibraltarko itsasartea edo Alborango itsasoa gurutzatuta; lurrez sartu ziren beste 6.500 Ceuta eta Melilla hirietara. Oso igoera handia izan zen: 2017an, 28.500 pertsona heldu ziren hegoaldeko mugara, eta 2016an, 14.000. Itsasoan hildakoen kopuruak ere aurreko urteetako markak gainditu zituen: gutxienez 1.064 pertsonak galdu zuten bizia, baina 565 lagunen gorpuak ez dira agertu oraindik.

Aurten, berriz, behera egiten ari da iritsieren kopurua: Espainiako Barne Ministerioaren arabera, uztailaren erdira arte 14.667 lagun iritsi ziren hegoaldeko mugara, iaz garai berean baino %26 gutxiago. Mediterraneoa gurutzatzean arazoren bat dutenen deiak jasotzen ditu Alarm Phonek, 200 boluntario baino gehiagoko sare baten bidez, eta diagnostiko argia egin du Arenasek: «Iazko udan, egunean bizpahiru dei jasotzen genituen inguru horretatik; aurten, askoz gutxiago. Aldaketa handia gertatu da». Jaitsiera nabari dute erreskate taldeek ere. «Uda lasaiagoa izaten ari da», berretsi du Manuel Capak, Itsas Salbamenduan CGT sindikatuak duen ordezkariak. Marokoren «politika errepresiboari» egotzi diote aldaketa biek. Europako Batasunak 140 milioi euro eman dizkio Marokori, migrazio mugimenduak kontrolatzeko baliabideak eros ditzan: ibilgailuak, eskanerrak, droneak, radarrak... Espainiak jarri ditu 25 milioi uztailean. «Migratzaileak dauden basoetan eta etxeetan sarekadak egiten ari dira egunero; gero eta zailagoa da Marokotik ateratzea», azaldu du Arenasek.

Guardia Zibila agintean

Horri gehitu behar zaio erreskateetan zer aldaketa ezarri dituen Madrilek. Funtsean, Itsas Salbamenduaren jarduna Espainiako uretara mugatu du. Capak esplikatu du 35º 50' paraleloan dagoela bi herrialdeen arteko muga: iparraldera, Espainiaren urak; hegoaldera, Marokorenak. «Egia da Marokoren uretan sartu izan garela, noski, haiek baimenduta eta eskatuta, laguntza behar izan dutenean. Baina, oraintxe bertan, Espainiaren eremuan baino ezin ditugu egin erreskateak. Mediterraneoa zaintzen duten hegazkinak 35º 50'aren gainetik pasatzen dira hegan, eta iparraldera bakarrik begiratzen dute». Ekainaren 18an jo zuten alarma giza eskubideen aldeko erakundeek: 22 pertsona hil ziren Marokoren uretan, ez zelako inor joan haien bila.

Erreskateen estrategia berri hori betearazteko, Guardia Zibila txertatu dute Itsas Salbamenduaren organigraman: ontzi batzuetan poliziak sartu dituzte, baina, batez ere, guardia zibil bat jarri dute aginte gorenean. «Gure hierarkiaren arabera, ontziko patroiaren gainetik dorreko kapitaina dago, eremu bateko arduraduna; eta haren gainetik, maila gorenean, gobernuko ordezkariordea zegoen lehen, baina duela urtebete beste aginte bat jarri dute: guardia zibil bat». Capak gogoratu du Itsas Salbamendua erakunde zibila dela -Sustapen Ministerioaren barruan dago-: «Militarizazioaz ari garenean, kudeaketaz ari gara: militarrek kudeatzen gaituzte orain, jeneral batek agintzen baitu itsasoko aginte gorenaren gainetik. Setio egoera baten modukoa da». Gainera, orain, Guardia Zibila bera hasi da erreskateak egiten. Ulertezina zaio Arenasi: «Itsas Salbamendua kalitate handiko erakunde zibila da; hori edukita, zergatik Guardia Zibila? Azalpen bakarra zera da: Espainiako Gobernuaren intentzioa dela muga babestea, eta ez biziak salbatzea».

Zalantzazko jardunak ekarri ditu Guardia Zibilaren kontrol horrek, Caparen arabera: «Gure ontziak patera baten bila ateratzen dira, eta, Marokoko uretan aurkitzen badute, distantzia batera egoten dira; handik zaintzen dute, Marokoko patruila iritsi arte. Badaezpada egoten gara hor; zerbait gertatzen bada, patera iraultzen bada, adibidez, artatuko ditugu, baina marokoarrak iritsi arte itxaron behar dugu. Eta migratzaileak haiek eramaten dituzte. Teknikoki, ez da migratzaileak mugan bertan itzularaztea, baina moralki, bai». Arenasek ohartarazi du, gainera, Marokoren ontziek denbora gehiago hartzen dutela erreskateak egin beharreko lekura iristeko. «Sei edo zortzi ordura heltzen dira. Eta Marokok ez du erreskaterik egiten: paterak atzematen ditu».

Testuinguru horretan, tentsio handiko egoerak izaten ari dira bi herrialdeotako ontzien artean. Honela kontatu du Miguelek, Itsas Salbamenduko kide batek -izena asmatua da-: «Duela pare bat aste, patera bat hartu genuen Espainiako uretan, eta Marokoko patruila bat gure bila etorri zen, migratzaileak eraman nahi zituelako. Segika hasi zitzaigun... Guk aurrera jarraitu genuen, atzean utzi genituen arte; migratzaileak pozez zoratzen zeuden».

Esku gehiago

Hamar urte baino gehiago daramatza Miguelek Itsas Salbamenduan, eta dio denetarik ikusi duela: «Egoera oso gogorrak bizi izan ditugu, eta oso bakarrik egoten gara hor kanpoan». Kexu da erakundeak funtzio asko dituelako, eta baliabide gutxi: «Migratzaileak erreskatatzeaz ez ezik, itsasoan gertatzen diren istripuak eta ezbeharrak artatzeaz ere arduratzen gara: kayakean doan bat galtzen denean, edo laketontzi bat hondoratzen denean, edo arrantzontzi bat matxuratzen denean, edo ur azalean kutsadura fokuren bat agertzean...». Askotariko lanak. «Eta horretarako guztirako, 40 pertsona soilik daude hegoaldeko muga osoan», erantsi du Capak.

Hain justu ere, iazko udan, Mas manos, mas vidas (esku gehiago, bizitza gehiago) kanpaina abiatu zuen CGTk, prekaritate hori agerian uzteko. Ez zen alferrikako leloa, ontzi bakoitzean beso bakarra jardun baitzen asteetan, dozenaka lagun uretatik ateratzen. Izan ere, Itsas Salbamenduaren ontziek hiru kide baino ez dauzkate: patroia, mekanikoa eta marinel bat. Capa: «Segurtasun irizpideen arabera, eraman daitekeen gutxieneko eskifaia da hori; hala ere, inguruko ontziak gainetik ibiltzen dira: Andaluziako Juntako ontzietan bost laguneko tripulazioa dute, eta Guardia Zibilarenean, seikoa». Eta hiru izateak nabarmen mugatzen du erreskateetako jarduna, soilik marinela atera daitekeelako kabinatik. Miguel: «Patroiak ezin du inoiz ontziaren agintea utzi, ezta marinela uretara erortzen bada ere; hau ez da auto bat, ezin zaio frenoa jarri: itsasoan etengabe kontrolatu behar da ontzia, are gehiago inguruan jendea dagoenean».

Eta marinelak esku bakarrarekin atera ditzake pertsonak uretatik: «Beso batekin barandari heldu behar diot, neu ez erortzeko, eta bestearekin jendea uretatik atera, olatuen indarra aprobetxatuz: 80 kiloko pertsonak izan daitezke. Gurean oso ohikoak dira sorbaldako lesioak». Ehun pertsona inguru garraia ditzakete horrelako ontziek; 130 gehienez. Miguelek 147 lagun eraman zituen behin salbaontzian: «Hiru patera erreskatatu genituen; ez zegoen beste aukerarik». Migratzaileak ontzira igotakoan ere ez da errazagoa izaten: «Gertatu izan zait pertsona batek konortea galtzea ontzi erdian, eta nik ezin laguntzea, besteak igotzen jarraitu behar nuelako. Eduki izan ditut bi haur besoetan, zer egin ez nekiela. Zeren etengabe mugitzen ari den ontzi batean, non uzten da hilabete gutxiko ume bat?».

Joan den udan, behin-behinean, eskifaian beste kide bat jarri zuen gobernuak: laugarrena. Caparentzat, ez da nahikoa: «Espainiako Poliziak 200 kide inguru bidali zituen indargarri gisa lurrera, baina itsasoa ez zuten ia indartu. Eta uretan ere jende gehiago behar dugu; are gehiago, halako egoera kritikoak ditugunean». Ez baita jardun erraza: Itsas Salbamenduko kideek 24 orduz egiten dute lan astebetez, eta, gero, zazpi eguneko atsedena hartzen dute. Halako bi txanda daude, eta beste bat eskatzen ari da CGT. «Lankideak fisikoki eta psikologikoki deskargatzen lagunduko luke. Lesio fisikoekin ez ezik, buru osasuneko arazoekin ere badaude asko», adierazi du Capak. Miguelek berretsi du lanak eragin handia duela beren bizitzan: «Patera bat jaso duzu, eta migratzaileetako batek esan dizu bere aita beste batean datorrela atzetik, beste 40 lagunekin. Eta zu ezin zara luze egon zain, erregaia amaituko zaizulako... Alde egin behar duzu... Eta gero etortzen zaizkizu dudak: Ondo egin dut? Denbora gehiago geratu behar nuen? Zer gertatu da agertu ez den jende horrekin?».

«Gobernuek ez daukate borondaterik harrera duina atontzeko»

Bihar: Lehorreko harrera.]]>
<![CDATA[«Gobernuek ez daukate borondaterik harrera duina atontzeko»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2296/005/001/2019-07-23/gobernuek_ez_daukate_borondaterik_harrera_duina_atontzeko.htm Tue, 23 Jul 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/2296/005/001/2019-07-23/gobernuek_ez_daukate_borondaterik_harrera_duina_atontzeko.htm patera hitza nire iruditerian dago». Ana Rosadok 4 urte zituen lehen aldiz migratzaile baten hilotza Cadizko kostaldera iritsi zenean: 1988ko azaroan izan zen, Tarifan. Urte batzuetara agertu ziren paterak, marokoarrek arrantzarako erabiltzen dituzten egurrezko ontziak. «Gerora ontzi pneumatikoak erabili dituzte, uretako motoak, ontzitxoak... Baina patera esaten diegu». APDHA giza eskubideen aldeko Andaluziako elkarteak hegoaldeko mugari buruz landu duen txostenean parte hartu du Rosadok. Irmoki salatu du ez dagoela migratzaileen harrerarako plangintzarik, nahiz eta migrazioa aspaldiko errealitatea den.

Inoiz baino migratzaile gehiago iritsi ziren iaz Andaluziako kostaldera, baina ez zen egoera guztiz berria izan. Fenomeno ziklikoak dira? Zeren araberakoak?

Espainiako Gobernuaren migrazio politikek hogei urte inguru dituzte, baina pateren auzia duela 30 hasi zen. Europako Batasunean sartu zenetik, Espainiak bete egin du Europaren dogma: mugak ixtea. Ez dago migrazio politika komun bat, estatu bakoitzak du, baina zorroztuz joan dira jendea bide legezko eta seguruetatik sartzeko eskakizunak. Eta Espainiak ezaugarri bitxi bat du: hurbil dauka Maroko, eta Afrikan dauzka Ceuta eta Melilla. Espainiak beti eman dio dirua Marokori migrazio mugimenduak kontrola zitzan, baina ika-mikak izan dira tartean: Sahararekin lotuta, arrantza edo nekazaritza akordioekin lotuta.... Era berean, azken urteetako egoeran eragina izan dute Italiak Libiarekin eta Europako Batasunak Turkiarekin sinatutako akordioek: beste muga batzuk zeharkatzea zailagoa denez, 2016tik hona milaka lagunek hautatu dute Gibraltarko bidea. Ez da bide erraza: basamortuan jende asko hiltzen da, eta ur arriskutsuak dira, baina nabarmen aktibatu da berriro. Gainera, egia da hemen oraindik ez dagoela salbamenduko operazio militar handirik: Itsas Salbamendua erakunde zibila da, eta horrek ere segurtasun gehixeago ematen die migratzaileei.

Iaz, inoiz izan gabeko egoerak izan ziren: kiroldegietan pilatuta migratzaileak, erakundeak gainezka... Zer gertatu zen?

Larrialdietarako neurrien bidez, giza eskubideen aurkako praktikak legitimatu dituzte. Une jakin bateko arazoa balitz bezala jorratu dute, baina egiturazkoa da: hogei urte baino gehiago dira etorkinak itsasoz iristen hasi zirela, baina oraindik ez daukagu harrera sistema egonkorrik; haiek atzemateko, atxikitzeko eta itzularazteko protokolo bat baino ez dago. Etorkinen kriminalizazioa eragin du horrek, eta nolabaiteko alerta mezua igorri du gizartera: jendea ez dago hain sentsibilizatuta migratzaileen errealitatearekin, saldu baitiete inbasioa dela haiena.

Kudeatzeko moduko kopuruak al dira?

Iaz, 64.000 lagun iritsi ziren. Ez dira Espainiako biztanleen %0,01 ere! Ez lukete Santiago Bernabeu futbol zelaia beteko... Chiclana de la Fronterakoa naiz: 86.000 biztanle ditu, eta iaz 200.000 turista baino gehiago etorri ziren abuztuan; haientzat badago planifikazio eta kudeaketa bat, baina 2018 osoan iritsitako 64.000 pertsona artatzeko, ez, nahiz eta igoera aspalditik aurreikusita zegoen. Migratzaileen harrerak bi ardatz nagusi ditu: arbitrariotasuna eta inprobisazioa. Nahita egiten dute. Beren kabuz antolatu diren herritarren sareek agerian uzten dute gobernuek ez dutela borondaterik harrera sistema duin bat atontzeko. Herritarrak antolatzeko gai badira, zergatik ez estatua?

Nolakoa izaten ari da uda hau?

Ez dugu datu zehatzik. Itsas Salbamendua, Guardia Zibila eta Gurutze Gorria ez dira ari ematen erreskate guztien berri; Barne Ministerioak bi astean behin ematen dituen datuak baino ez ditugu. Haren arabera, gutxiago ari dira iristen. Baina ez gutxiagok migratzen dutelako, baizik eta gehiago zapaltzen delako migrazioa: Maroko sutsu ari da sarekadak egiten eta migratzaileak hegoaldera botatzen. Ez da egoera guztiz berria: 2006an, Espainiak akordio bat sinatu zuen Senegalekin, han guardia zibil talde bat edukitzeko, Kanarietarako migrazioa saihesteko. Era berean, datu horien atzean dago Itsas Salbamenduak erakunde zibil bat izateari utz diezaion muntatu duten operazioa: militarizatu egin nahi dituzte erreskateak.

Legezko bideetatik sartu ezin izateak mafiak indartzen ditu.

Guk dakigula, ez dago halako talde antolaturik. Egia da pertsona batzuek besteen mina eta premia aprobetxatzen dutela, baina tokiko ezagutza eta harreman sareak erabiltzen dituzte muga igarotzeko. Agintariei ahoa betetzen zaie mafiekin eta pertsona trafikatzaileekin, baina guk beti esan dugu halakorik ez litzatekeela egongo sarbide seguruak eta legezkoak baleude. Mafiak sortu dira abaguneak lagundu dielako: atzerritartasun legeak. Bestela, zergatik pagatuko ditu pertsona batek 1.500-3.000 euro patera batean joateko, 35 euroan irits badaiteke ferryan?

Salatu izan duzue Espainiaren migrazio politika kanporatzeetan dagoela oinarritua. Zer esan nahi duzue horrekin?

Lehentasuna ez dela migratzaileei harrera egitea, baizik eta haiek botatzea. Espainiak kanporatze agindu bat ematen die baimendu gabeko leku batetik sartzeagatik. Gogora ekartzekoa da hori ez dela delitu bat, baizik eta arau hauste administratibo bat; baina delitugileak balira bezala tratatzen dituzte, eta atxikita izaten dituzte. Ez du zerikusirik Aquarius ontzikoei gertatutakoarekin, adibidez: auzi humanitarioa zenez -Maltako portu batera joan behar zirelako berez-, haiek hogei egun izan zituzten pentsatzeko asiloa eskatu edo beste norabait joan. Ez ziren egoera administratibo irregularrean egon. Hemen, ez: iristen direnean, kanporatze agindu bat ematen diete, abokatu eta itzultzaile baten laguntzarik gabe.

Zer aldaketa ekarri zuen PSOE Espainiako Gobernura iristeak?

Bat ere ez. Aquarius-ena keinu estetiko bat izan zen, itxurakeria, esateko haiek ez direla PPkoak bezalakoak. Baina migrazio politika bakarra eta bera izan da beti, agintean PP edo PSOE egon. Kontzertinak Rodriguez Zapateroren gobernuak jarri zituen. Kenduko dituztela esaten ari da Grande-Marlaska Barne ministroa esaten ari da kenduko dituztela, baina Marokon jarri dituztelako -Espainiaren diruarekin-. Eskuin muturraren gorakada geldiarazi nahi dute eskuin muturrak defendatzen dituen politikak aplikatuz. Orain Andaluziako Juntan dugun gobernua [PPk, Ciudadanosek eta Voxek babestua] 30 urteko pedagogia faltaren emaitza da.

Itsasoa harresi bihurtzen denean ]]>
<![CDATA[«Honek balio behar du botere harremanak berraztertzeko»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2026/002/001/2019-07-13/honek_balio_behar_du_botere_harremanak_berraztertzeko.htm Sat, 13 Jul 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/2026/002/001/2019-07-13/honek_balio_behar_du_botere_harremanak_berraztertzeko.htm
Tximeleten Reboluzioa izena jarri diote emakumeek taldeari, Varelaren egitasmo faltsuetako baten izena —Tximeleten metamorfosia— bereganatuta. Antzera jarduten zuen beti: militantzia eremuetatik ezagutzen zituen emakumeekin harremanetan jartzen zen sare sozialen bidez, azaltzen zien modelo bila zebilela proiektu baterako, eta ea argazki batzuk aterako lituzketen biluzik, diru truke. «Azaldu zigun argazkiak silueta moduan erabiliko zituela, ezingo gintuztela identifikatu; eta ez zela ziurra argitara aterako zirenik, lehiaketa batera aurkeztu behar zituelako. Lasaitu gintuen, eta animatu ginen», oroitu du Arantzak. Irudiak egin ostean, egitasmoak bertan behera geratu ohi zirela gaineratu du: «Tarteka idazten nion argazkiengatik galdezka, baina ez zidan argi erantzuten».

Sarak, ordea, ez zuen onartu: «Esan zidan Iparraldeko lagun batek body painting bat egin nahi zuela, eta nire gorputza horretarako perfektua zela, baina nire neurriak jakin behar zituela... eta ea argazki batzuk bidaliko nizkion. Ezetz esan nion, baina bi egun barru berriro etorri zitzaidan ea zerbait bidaliko nion. Urtebetez hainbatetan galdetu zidan». Kuadrillan ere jakina zen: «Afari batean, batek aipatu zuen gaia, eta bat-batean zortzitik lauk edo bostek esan genuen: 'Niri ere bai'. Eta nazka handia eman zigun, baina gutako inor ez zen ezer esateko gai izan. Ez dakit zer botere zuen, edo guk zer beldur genuen, baina ez zen kuadrillatik atera».

Ia kasualitatez hautsi zen isiltasuna 2017ko udan. Mireni argazkiak atera ostean: «Ingurukoekin hitz eginda konturatu ginen hamar urte lehenago gauza bera egin ziola lagun bati. Ez zen normala... Galdezka hasi, eta antzeko kasuak ateratzen hasi ziren leku guztietatik». Hurrengo egunetan eman zieten erasoen berri Sorturi eta Piratei, eta, Varela kanporatu zutenean, azkar zabaldu zen albistea. Whatsapp baten bidez jakin zuen Olatzek: «Hasieran ezezkoan jarri nintzen: ni ez nintzen horietako bat, ez nuen onartu nahi. Hilabetera askatu nuen». Konfiantza handia zuen berak Varelarekin: «Piratetan gehien zaindu nindutenetako bat izan zen. Ezin nuen sinetsi adiskide batek halakorik egin zidanik».

Epaitegietan, trabak

Berehala hasi ziren erasoa jasandako emakumeak elkartzen. Lehen bileretatik izan zuten mahai gainean auzitara jotzeko aukera, baina urtebete baino gehiago behar izan zuten urratsa egiteko. Zalantza ugari izan zituztela aitortu du Mirenek: «Ez dugu sinesten indarrean den zigor sisteman». «Baina gutako batzuek bide hori jorratzeko beharra genuen: egindakoak ondorioak izan behar zituen, nolabait jasota geratu behar zen», erantsi du Olatzek.

Auzibidea ere ez da geratu oztopoetatik salbu. Delitua bera definitzea izan da zailtasunik handietako bat, Mirenek azaldu duenez: «Ertzaintzan ere ez ziguten utzi salaketa aurkezten: esan ziguten ez zegoela deliturik, argazkiak gure oniritziarekin atera zituelako. Delitua ez zen hori, baizik eta engainua eta boterea erabiltzea, baina, genero ikuspegitik, hori ez dago tipifikatuta. Azkenean, epaitegian salaketa jarri genuen informazio pertsonalaren erabilera desegokiagatik, baina ez dago indarkeria sexistarekin lotuta».

Fiskalak epaiketara iristeko aukera aipatu zienean, ordea, akordioa proposatu zien Varelaren abokatuak. 300 euroko kalte-ordaina eskaini zien, baina soilik argazkiak ateratako emakumeei. «Guk ez genuen halakorik nahi; kalte-ordainetarako irizpidea hori bada, iruditzen zaigu ez dutela ezer ulertu», adierazi du Olatzek. Euren baldintzak ezarri zituzten emakumeek: «Varelak publikoki onartzea egindakoa eta terapia bat egitea». Akordioa itxi dute berriki.

«Baina Varelak jaso duen zigor handiena soziala izan da», zehaztu du Mirenek: «Inguruak bizkarra eman dio; bizitza guztia militantziaren inguruan antolatuta zeukan, eta hori jada ez dauka». Alde horretatik, haiengana ez hurbiltzeko eskatu diote erasotzaileari, baina ez dira haren gizarteratzean pentsatzen hasi: «Guretzat, erasotu gisa, zaila da hori baloratzea; ez da berdina horretaz hitz egitea abstraktuan edo kasu zehatz batean. Uste dut gutako inork ez duela bizitzan berriro ikusi nahi pertsona hori, baina, abstraktuan pentsatuta, pertsona bati ezin zaio hori egin. Eta horrek, aldi berean, beste kezka bat eragiten digu: hemendik botatzen dugu, eta kanpora doa bizitzera, baina nork bermatuko digu beste leku batean ez duela gauza bera egingo?».

Zauriak osatzen

Hala ere, emakumeen erreparazioa ez da iritsi auzitegietatik, baizik eta erasoa jasandakoek elkarrekin egindako lanetik. Bide pertsonala eta politikoa izan dela nabarmendu du Sarak: «Garrantzitsuena izan da publiko egin dugula, eta ikusarazi dugula zoritxarrez inguru oso hurbiletan gertatzen direla horrelako gauzak; honek balio behar du botere harremanak berraztertzeko; ikasteko eta kontzientzia hartzeko».

Bat etorri da Miren: «Balio dezala halako kasuei garrantzia emateko eta gauzak txukun egiteko». Izan ere, ezker abertzalearen barruan ere zailtasunak izan dituzte, besteak beste, auzia nork eta nola kudeatu behar zuen ebaztean: «Protokolo guztiak egin izan dira erasotzailearengan pentsatuta, harekin zer neurri hartu; baina ez zegoen pentsatuta zer egin erasotuokin: zer premia dagoen, zer galdetu, nola tratatu...». Hala ere, prozesuak fruitua utzi duela uste du Sarak: «Nik uste dut jendea gero eta kontzienteagoa dela botere harremanez, eta gizonak ere bai, baina oraindik lan izugarria egin behar da: militantzia eta harreman ereduak aldatu behar dira, formakuntza eman, zalantza asko planteatu...».

Baina, protokoloak egokitzeko ez ezik, emakumeei gogoetarako espazio bat ere eman die prozesuak, eta elkar zaintzeko eta indartzeko balio izan du lan kolektibo horrek. Olatz: «Nire egoera berean zeudenekin biltzea funtsezkoa izan da; oso gogorra ere bai, eta, une batzuetan, astuna, baina beharrezkoa: asko ikasi dut». Sara: «Zaila izan da, baina prozesuan babes handia ere izan dugu, eta une oso politak. Horrek oso ondo sentiarazten nau». Arantza: «Niri kostatu zitzaidan bileretara joatea, lotsa handia nuen. Baina balio izan dit ulertzeko nire lotsa nondik zetorren, eta zilegi zela nik egin nuena, errua ez dela nirea: guztiaren atzean botere harreman bat zegoen, eta eraso sexista bat izan zen».

Mireni ere barruak mugitu dizkio prozesuak. Haserre mintzatu da, Varelak gutxietsi egin zituelakoan: «Bazekien aurrez eraso zion neskek bazekitela engainatu zituela; kalean ikusten zituen, berdin zitzaion, eta kapaza zen gauza bera egiteko beste bati. Pentsatuko zuen emakumeak tuntunak ginela». Baina mingarriagoa zaio ingurukoengandik antzeko iruzkinak jaso izana: «Ematen du edozeinengan jarri nuela konfiantza, eta ez: informatu nintzen, ingurukoei kontatu nien... Ez nintzen joan txoriburu baten moduan; izorratzen nau jendeak pentsatzeak arintasunez egin genituela gauzak. Baina halako erasoek hori dute: fokua zugan jartzen den bakoitzean berriro egiten dizute eraso». Nabarmendu du arazoa ez zegoela argazkietan: «Planteamendua polita izan zitekeen; gorputzarekiko ahalduntzea ere ekar dezake, kamera baten aurrean biluzteko segurtasuna behar duzulako. Eta hori erabiltzea engainatzeko... Nesketako batzuek oso gaizki pasatu dute beren gorputzarekin, biluztasunarekin».

Laurek aldarrikatu dute taldeko dinamika ezinbestekoa izan dela zauri horiek sendatzen hasteko. Alde horretatik, Mirenek uste du «zorte handia» izan dutela: «Gutako gehienak militanteak gara, eta horrek aukera eman digu elkartzeko eta prozesu hau lantzeko. Antzeko erasoak jasan dituzten emakume askok ez dauzkate tresna horiek, eta, segur aski, oso babesgabe daude». Hain justu, horixe da Sarak bi urteotako prozesutik atera duen altxorra: «Espero dut horrelakorik ez gertatzea berriro, baina gertatzen bada, espero dut neska horiek edukitzea guk eduki duguna».]]>
<![CDATA[Engainuz nesken argazkiak lortzeagatik abiatutako auzibidea akordio batekin itxi dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/168784/engainuz_nesken_argazkiak_lortzeagatik_abiatutako_auzibidea_akordio_batekin_itxi_dute.htm Fri, 12 Jul 2019 07:14:40 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/168784/engainuz_nesken_argazkiak_lortzeagatik_abiatutako_auzibidea_akordio_batekin_itxi_dute.htm ospeaz eta botereaz baliatu zen hainbat neska biluzik ageri ziren argazkiak lortzeko, engainua eta manipulazioa erabiliz. Akordioan, egindakoa aitortu du Varelak, eta “berriro gerta ez dadin lanketa bat abiatzea" onartu du, Tximelen Reboluzioa taldeak gizonari zuzendutako gutun baten bidez jakinarazi duenez. 40 emakumeri baino gehiagori egin zien eraso. “Ez genuen eta ez dugu justizia sistema espainiar eta matxistan sinesten, ezta zigorrean oinarrituriko erreparazioan ere: horregatik erabaki dugu kalte-ordainei uko egitea. Bide guztiak jorratu nahi genituen, ordea; gure minari erantzuteko gizarteak eskaintzen dizkigun guztiak, eta horregatik jo genuen epaitegietara ere", argudiatu dute. Hala ere, erasotzaileari eskatu diote ez jartzeko haiekin harremanetan: “Badakigu ezin zaiola pertsona bati heriotza sozialik opa, baina oraindik ez gaude prest zurekin parez pare topo egiteko. Mina ematen digu oraindik gertaeren oroitzapenak, eta zu ikusita sabela estutzen zaigu. Badakigu egindakoaz kontziente zarena, eta, beraz, behar dugun distantzia hori errespetatzea eskatzen dizugu". Izan ere, zauriak sendatu gabe daudela nabarmendu dute gazteek, baina esker ona ere adierazi dute, azken bi urteotako prozesuan “elkartasun eta berotasun" handia ere sentitu dutelako. “Kolektiboak eta gureak izan dira sendabidera eraman gaituzten bide gehienak. Horretarako sortu genuen, hain justu, Tximeleten Reboluzioa: erasoa jasan genuenon artean sarea sortzeko eta elkar goxatzeko". Hala ere, emakume horien ustez, Varelaren erasoek agerian utzi dute “hausnarketa zabalagoa" behar dela “botere harremanen, militantzia ereduen, genero sistemaren, eta eraso sexual eta sexisten inguruan".]]> <![CDATA[Komunitate logika sendotzera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2044/009/001/2019-07-09/komunitate_logika_sendotzera.htm Tue, 09 Jul 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/2044/009/001/2019-07-09/komunitate_logika_sendotzera.htm Ikastolak eta kooperatibismoa: publikotasun berri baten bila.

Publikotasuna birpentsatzea proposatu du Apodakak, eta, horren premia agerian uzteko, filosofia politikora jo du, publikoa eta pribatua nola definitu diren azaltzeko: «Gizarte modernoetan, bi arlo banatu ditugu: batetik, publikoa, orokortasunari dagokiona, besteen aurrean egiten dena, gardena, sarbide librekoa; eta bestetik, pribatua, hortik kanpo geratzen den guztia». Soziologoaren arabera, estatuak zehaztu izan du zer den publikotasuna: «Estatu arrazoia monopolizatu nahi duten hierarkiek erabakitzen dute zer den publiko eta zer pribatua; edo, bestela esanda, zer den nazioa eta zer herria. Estatuek definitu dute zer den publikoa, eta horren atzean badago nazioaren kontzeptu politikoaren neutralizazioa».

Funtsean, nazio-estatuaren eredu frantziarraz jardun da soziologoa, Espainiako Estatuan ere horixe ezartzen saiatu baitira: «Estatua zen nazioaren ordezkari eta gauzatze instituzional bakarra, eta estatuaren eta banakoen artean ezin zen ezer egon». Hala sortu dira publikoa-estatua eta pribatua-merkatua bikoteak; baina dikotomia horietatik kanpo harreman asko geratu direla nabarmendu du: etxekoak, afektiboak, elkartasunezkoak, ekonomikoak... «Gaur egun gero eta gehiago hitz egiten da harreman horiez: komunitateaz».

Hain justu, horiek ditu oinarrian Apodakak «euskal izatea eta egitea» esaten diona: «Homogenizazioa ezarri ahala, erresistentziak agertu ziren; besteak beste, ikastolen eta antzeko egitasmoen bidez. Estatuek diferentzia onartzen dute, bigarren edo hirugarren mailan jarriz, baina diferentzia guztiek ez dute onartzen menpean egotea, eta parez pare jartzen diote euren izana estatuari». Horrelaxe sortu dira eta sortzen ari dira hainbat herri egitasmo. «Ezaugarri komun batzuekin: inplikatuta daudenen parte hartze zuzena, atxikimendua eta elkarlana».

«Herri mugimendua»

Eta halaxe jaio ziren ikastolak ere, 1960ko hamarkadan, Koldo Tellitu Ikastolen Elkarteko lehendakariak gogora ekarri duenez: «Kulturan eta hezkuntzan zeuden hutsuneen aurrean gizarte erantzun autonomo eta autoeratua emateko sortu ziren, ohiko eskolaren alternatiba izateko». Oinarrian dituzte hiru zutabe: euskara berreskuratzea, euskal kultura transmititzea eta hezkuntza egitasmoa garatzea. «Baina ez gara soilik ikastetxeak: gizarte mugimenduaren nortasuna izan dugu hasieratik».

Dikotomia zaharretatik aldenduta, «komunitatearen logikan» ikusten ditu Tellituk ikastolak. Beraz, haien publikotasuna defendatu du, baina ez titulartasunari lotuta, baizik eta komunitateari lotuta: «Gure ustez, ikastetxe bat publikoa izateko ez da ezinbestekoa administrazioaren titulartasunekoa izatea». Izan ere, Hego Euskal Herriko ikastola gehienak kooperatibak dira egun —Ipar Euskal Herrikoak, berriz, kultura elkarteak—: «Ez da formula juridiko hutsa, helburu bat adierazten du: benetako partaidetza lortzea, ikastolen erabaki organoetan hezkuntza komunitateko partaideek elkarrekin har ditzaten erabakiak». Nabarmendu du horretarako nahi dutela titulartasuna: «Ikastetxearen erabaki nagusiak hezkuntza komunitatearen esku egoteko: hezkuntza proiektua definitzea, barne antolaketa zehaztea, baliabideen kudeaketaz erabakitzea edota langileen kontratazioa adostea. Proiektuaren ardura gurea delako».

Euskalgintzan eta kooperatibagintzan «aliatuak» bilatzeaz ere mintzatu da Tellitu. Antzekoak baitira izaeran: «Gizarte beharrei herriak erantzuten die. Azken finean, komunitateen logikatik datozen balioak instituzionalizatzean datza kooperatibismoa. Demokrazia sozialaren ikuspegi berritua dakargu». Baina kezkak ere antzekoak dituzte: «Gurean ere jaitsi egin da partaidetza. Formula berriak bilatu behar ditugu, orain artekoek ez baitute balio; partaidetzak motibagarria izan behar du, ez zama bat». Ildo horretan, ohartarazi du halako proiektuak zaindu egin behar direla: «Ondo elikatzen ez den lorea zimeldu egiten da».]]>
<![CDATA[Gorenak dio sanferminetako erasotzaileek «umiliatu» egin zutela biktima]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/010/001/2019-07-06/gorenak_dio_sanferminetako_erasotzaileek_umiliatu_egin_zutela_biktima.htm Sat, 06 Jul 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1872/010/001/2019-07-06/gorenak_dio_sanferminetako_erasotzaileek_umiliatu_egin_zutela_biktima.htm
Ekainaren 21ean bildu zen Gorena auzia berraztertzeko, eta egunean bertan eman zuen ebazpenaren berri. Bost magistratuek aho batez erabaki zuten Nafarroako Auzitegi Nagusiak iaz emandako epaia zuzentzea eta delituaren kalifikazioa aldatzea: sexu abusutzat ez, sexu erasotzat hartu zuten bortxaketa. Ondorioz, bederatzi urteko zigorrak gogortu zituzten: lau akusaturi hamabost urteko kondena ezarri zieten, eta bosgarrenari, berriz, beste bi urte gehitu zizkioten, biktimari sakelako telefonoa lapurtzeagatik.

Ebazpen haren epai osoa jakinarazi zuen atzo auzitegiak; erabaki horiek aurgudiatu ditu bertan. Delitua «bortxaketa jarraitua» izan zela adierazi du sententziak: «Taldeko bortxaketa bat izan zen, bost pertsonak egindakoa, zeinetan denek hartu zuten parte egile gisa». Hain justu, bi larrigarri ezarri dizkiete: tratu laidoztagarria egiteagatik eta bi pertsona edo gehiago batera jarduteagatik.

Bortxaketan larderia eta indarkeria erabili ote zituzten izan da eztabaidagai auzian, hori baita abusuaren eta erasoaren arteko aldea. Horri heldu dio Auzitegi Gorenak ere: «Sexu abusu delituan, onarpena modu biziatuan lortzen da, edo [biktimaren] gaitasunik eza aprobetxatzen da; sexu erasoaren delituan, ordea, egilearen borondatea indarrez inposatzen da, bai bortizkeriaren bidez, bai larderiaren bidez».

«Onespenik ez»

Bada, sententziak argi adierazi du erasotzaileak intimidazioz eta bortxaz aritu zirela. Abaguneari erreparatu dio hori justifikatzeko: gizonak biktima baino zaharragoak izatea —24 eta 27 urte artean zituzten—, eta «gorpuzkera indartsua» edukitzea; erasoa gertatu zen ataria «ezkutua, estua eta irteerarik gabea» izatea; erasotzaileek emakumea ezustean bertara sartu izana; biktima edanda egotea; bost gizonek elkarrekin gauzatzea erasoa... Epaiak azaldu du horren guztiaren ondorioz emakumea «harrituta, beldurtuta eta erreakziorako gaitasunik gabe» geratu zela: «Larridura eta itomen handiak sentitu zituen, eta horrek eragin zuen mendekotasun eta pasibitate jarrera bat hartzea eta akusatuek esandakoa egitea».

Egoera horretan, erasotzaileek biktimaren borondatearen aurka jardun zuten, sententziak argi adierazi duenez: «Intimidazio egoera hori ez da garaiezina, baina bai eraginkorra akusatuen helburuetarako, biktimaren erresistentziarako borondatea geldiarazi baitzuten». Hari horretan, epaiak dio emakumearen isiltasuna ezezko gisa interpreta daitekeela soilik: «Biktimak ez zuen onespenik eman une batean ere. Ezin da zuzenbidea behartu biktimei kalte handiagoak ekarriko dizkieten jarrera heroikoak exijitzeraino».

Erasotzailearen jarrerarekin ere kritiko mintzatu dira epaileak: «jakinaren gainean» egin zuten bortxaketa. Biktimaren larridura ikusita «axolagabe» aritu izana leporatu diete, baita hura mendean hartu eta umiliatu izana ere; gero bideoen bidez erasoa «garaipen» baten moduan erakutsi izana ere txarretsi dute: «Jarrera horretatik, argi ondoriozta daiteke emakumea mespretxatu zutela».

Era berean, Gorenak atsekabea adierazi du erasoa jasan zuen emakumeak pairatu duen birbiktimizazioagatik. Auziak hedabideetan izandako jarraipenak eta prozesu judizialak ez ezik, bortxaketaren bideoak zabaldu izanak ere berriz biktimizatu zuen. Defentsak kontratatutako ikertzaile batek andreari eginiko jarraipenak ere gaitzetsi dituzte: «Biktimaren intimitatean sartu ziren, eta kezka handia eragin zioten, baita beldurra ere». Hori guztia «kalte moraltzat» hartu dute epaileek, eta hala justifikatu dute kalte-ordain ekonomikoa bikoiztu izana —biktimari 100.000 euro inguru ordaindu beharko dizkiote—.

Kalifikazioan akatsa

Bestalde, Auzitegi Gorenak berretsi du akats bat izan dela epaileek aztergai izan duten sententzian, delituen kalifikazioaren alorrean. Gorenaren ustez, akusatuek ez zuten bortxaketa jarraitu delitu bakarra egin, baizik eta delitu bat baino gehiago, parte hartzaile eta eraso bat baino gehiago egin zituztelako —epaileek gogora ekarri dute biktimari hamar sarketa egin zizkiotela—. Kalifikazio hori, ordea, aurreko instantzietan egin beharrekoa zen, edo akusazioek prozesuan zehar inpugnatu behar zuten; hau da, Gorenak ezin du orain halakorik ezarri.]]>
<![CDATA[EGUNERO PIXKA BAT HILTZEN]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1964/002/001/2019-06-30/egunero_pixka_bat_hiltzen.htm Sun, 30 Jun 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1964/002/001/2019-06-30/egunero_pixka_bat_hiltzen.htm
Eragileen artean kezka handitu egin da: zer gertatzen ari da kartzeletan? «Presondegiaz mintzo gara halako gertakari latzak izaten direnean, baina preso dauden pertsonak egunero pixka bat hiltzen dira, desozializatu; bizitzaren gustua galtzen dute», erantzun du Gabi Mouesca OIP Espetxeen Nazioarteko Behatokiko presidente ohiak. Hamazazpi urte egin zituen Frantziako kartzeletan, Iparretarrak taldeko kide izateagatik. «Ohartu naiz zer zen egiazko kondena: denbora pasatzea presondegian; ezer egin ez, ezer izan ez». Zigor laburragoa bete zuen Martinak -ez da benetako izena-: sei gramo kokaina atzeman zizkioten, eta lau urteko kondena ezarri zioten trafikoagatik; bi urte egin zituen Martutenen (Donostia). «Konfinamendua da kartzela. Etor dakizukeen egoerarik okerrena: ez duzu ezertarako askatasunik. Itogarria da».

Gaur egun, 1.700 pertsona baino gehiago daude Euskal Herriko kartzelen ardurapean. Zigor zuzenbidearen katean, espetxea da azken baliabidea, baina printzipio hori ez da betetzen, Rafa Sainz de Rozasen aburuz. EHUko Zigor Zuzenbideko irakaslea da, eta urteetan EAEko Arartekoko Justizia eta Espetxe arloko koordinatzailea izan da. Espainiako Estatuko datuei erreparatu die: «Delitu tasa Europako batezbestekoa baino txikiagoa da, baina espetxeratze tasa, Europa mendebaldekoa baino askoz handiagoa. Horrek adierazten du hemen gehiago eta gehiegi erabiltzen dela askatasun gabetzea arazo berei aurre egiteko». Bat etorri da Carmen Gonzalez, presoak laguntzeko Bizkaian dagoen Zubiko elkarteko abokatua: «Erraz saltzen da ideia bat: segurtasuna handitzeko, zigorrak handitu behar direla. Baina kartzelak betetzeak ez ditu delituak saihesten».



Kondenak aztertuta egin du baieztapen hori. Gizonezko presoen %60 baino gehiago bi delitu moldegatik zigortu dituzte: jabetzaren aurkakoak -lapurretak- eta osasun publikoaren aurkakoak -droga trafikoa-; ondoren, nagusi dira bide segurtasunaren aurkako delituengatik eta genero bortxagatik kartzelatuak, baina neurri txikiagoan. «Gehienak pobreziarekin, droga mendekotasunarekin eta bazterketarekin lotuta daude, eta hori aurrez landu behar da. Bestela, jende batek kartzelara iristeko arrisku handia izango du: ez dute inoiz babesik izan. Zauria saihestu behar da, ez gero benda jarri».

Pobreziaren isla

«Klase afera» argi ikusten du Mouescak: «Badakigu pobreak sartzen dituztela presondegira. Hirugarren eta laugarren munduak daude hor: kanpoko eta gure gizarteko pobreak. Presondegian argi ikusten da gerra sozial baten errealitatea».

Emakumeak gutxiengoa dira Euskal Herriko kartzeletan: %9 inguru; Europako batezbestekoaren (%5) gainetik dago andrazkoen preso tasa ere. Espetxeak, ordea, gizonentzat pentsatutako eta eraikitako espazioak dira, eta andreentzako eremurik ez dago zentro guztietan. Emakumeak hartzen dituzte Martutene, Zaballa eta Iruñeko espetxeek, baina Euskal Herrian ez dago amentzako modulurik, beraz, kanpoko kartzeletara mugitzen dituzte haurrak dituztenean. Iparraldeko emazteek Euskal Herritik kanpoko espetxeetan bete behar dute kondena beti.

Droga trafikoarekin lotuta zigortzen dituzte andreak batik bat. Bi soslai gailentzen dira, Gonzalezen arabera: «Batetik, droga mendekotasun handiak dituztenak; fisikoki hondatuta iristen dira, eta oso bizitza konplikatuak dituzte: abusuak, tratu txarrak... Eta bestetik, trafikoan harrapatutako atzerritarrak: fisikoki hobeto daude, baina egoera administratibo konplexuak dituzte».

Egoera horretan iritsi zen Martina espetxera: Brasildik etorri eta gutxira. Andrazkoak preso egoteak «gaitzespen sozial handiagoa» dakarrela azaldu du: «Etengabe adierazten digute emakumeei lotutako rolak hautsi ditugula: amarena, onarena, ez-biolentoarena... Kartzelako ikastaroak ere generoak baldintzatuta daude, berriro 'onak' izan gaitezen: gurutze puntua egiten ikasi nuen nik». Babes gutxiago dutela ere nabarmendu du: «Emakumezko preso sozial gehienek ez dute inolako babesik: nik bi urte egin nituen bisita bat bera gabe».

Erakunde «totala»

Azken batean, espetxea gizartearen ispilua dela diote eragileek. Urrun dago, ordea: bai kokapenean, bai iruditerian. Martina: «Gizartearen parte gara, baina ikusezinak gara. Kartzela oso arrotza egiten zaio jendeari, baina egiaz oso hurbil dago, eta oso erraza da sartzea». Hori dela eta, Idoia Franco Zubiko elkarteko psikologoarentzat garrantzitsua da sartzeko unea ere prestatzea: «Esplikatzen diegu zer aurkituko duten barruan, nolakoa izango den euren bizimodua, zer jarduera izango duten, zer sartu dezaketen... Zurrumurruek eragindako beldurrak uxatzeko».

Ildo horretan, Sainz de Rozasek uste du espetxea «erakunde totala» dela: «Presoen bizitzen minutu guztiak kontrolatuta daude: noiz esnatu, noiz jan, zer egin, noiz egon ziegan eta noiz ez... Guztia antolatuta dago, tratamenduaren eta erregimenaren arabera». Zehaztu du Hego Euskal Herrian indarrean den espetxe legedia gizarteratzean oinarritzen dela: «Indibidualizazio zientifikoaren ideiaren arabera, aztertu egiten da preso bakoitza zer egoeratan dagoen bai gizartean, bai indibidualki, eta horren arabera tratamendu bat ematen zaio, hau da, erregimen bat ezartzen zaio. Baina hori teoria da; askatasunaz gabetzeko daukagun beste justifikazioa da mendekua: ordainaraztea. Gizarteak ez du justutzat jotzen kalte bat egin duen pertsona bat kalean egotea gizarteratuta dagoelako».

Martinaren ustez, birgizarteratzearen ideia «falazia bat» da: «Huts eginiko proiektu bat da kartzela. Ez dizute inoiz galdetzen zein ibilbide izan duzun, zer gertatu zaizun, nola iritsi zaren delitua egitera; delitu bat da, eta kito. Hori aztertuko balute, ohartuko lirateke barruan dagoen jende asko ez litzatekeela hor egon behar, baizik eta tratamendu psikologikoarekin edo psikiatriko batean, edo desintoxikazio lan bat egiten».

Kontrakoa gertatzen da, Aia medikuak ohartarazi duenez: «Ikerketa batzuek frogatu dute droga mendekoen kontsumoa handitu egiten dela kartzelan». Bistan baita espetxeetan droga dagoela. Gonzalez: «Harrigarria da, drogak debekatuta daudelako eta kartzela eremu itxia delako. Baina sartzen dira; ez dago normalizatuta, baina bai onartuta, GIBaren prebentzio programetan xiringak banatzeraino». Legez kanpoko drogek eragiten duten asalduraren aurrean, Martinak gogoratu du legezkoak ere ohikoak direla: «Gozokiak bezala banatzen dituzte ibuprofenoa, valiuma, tranxiliuma eta halakoak; nolabait ere, presoek gerrarik ez emateko modu bat da».

Osasuna, baldintzatuta

Arartekoaren txostenek agerian utzi dute espetxean prebalentzia handiagoa dutela gaixotasunek, bereziki, buruko gaitzek. Osabideak elkarteak presoen osasun eskubideen inguruko eztabaida ireki nahi du; izan ere, osasun langileentzat, ia jorratu gabeko esparrua da, Aiaren hitzetan: «Ez dago kartzelako populazioaren osasun premien inguruko ikerketa sendorik. Medikuntzaren barruan, protokolo eta kontsentsu gutxien duen arloa da».

Horrek ondorio larriak ditu, adibidez, preso eriak espetxetik ateratzeko garaian: «Legeak dio gaitz larriak edo sendaezinak dituztenak irten daitezkeela, eta instrukzio batek terminaltasunaren irizpidea jarri du: epaileek jakin nahi dute zenbat denbora duen hilko den presoa, baina ez dago hori jakiterik, eta ez da irizpide mediko bat. Erabaki horiek hartzea osasun profesionalei dagokie, ez espetxe erakundeei; arazoa da ez dagoela kontsentsurik irizpideen inguruan, eta hori aldatzeko ahalduntzea falta zaigula profesionaloi».

Hala, preso asko hiltzen dira kartzelan, eta bakarrik. Gaindosien ondorioz hiltzen dira batzuk, edo beren buruaz beste eginda -suizidio tasa kanpokoaren boskoitza da barruan-. Baina, batik bat, eritasunen ondorioz. Osasun egoera konplexuez mintzatu da Aia: «Bazterketa soziala eta osasuna oso lotuta daude: jende bat birrinduta dago; txarto heltzen dira kartzelara, era askotako patologiekin, eta kartzelak euren egoera okertzen du. Baina ez dira heriotza naturalak: oraindik hiesaz hiltzen dira, edo garaiz diagnostikatu gabeko gaitzekin. Aldagai asko daude, baina funtsean, arazo bat dago: itxita egoteak lehentasuna duela. Gaixotasunak arreta eskatzen du, eta espetxeak mugak jartzen dizkio zaintzari».

Areago, kartzelak berak gaixotu egiten duela uste dute eragileek. Sainz de Rozas: «Esparru patologikoa da». Aia: «Indarkeria matxistak osasun fisiko zein mentalean dakartzan ondorioetan pentsa daiteke kartzela ulertzeko: kontrol eta menpekotasun mekanismo berdinak erabiltzen ditu. Egiturak berak gaixotzen du. Osasun publikoko arazo larritzat hartu beharko litzateke».

Kaltea, gainera, epe luzerakoa da, Martinaren hitzek erakusten dutenez: «Ez dakit inoiz gaindituko dudan kartzelako esperientzia». Duela sei urte atera zen espetxetik, baina oraindik pisu handia du han barneratutako gutxiagotasunak: «Hiru aldiz saiatu nintzen neure burua hiltzen. Oso lotsatuta nengoen, uste nuen hura amaiera zela... Apurka ari naiz hobera egiten, baina, halere, gutxiago sentitzen naiz, porrot eginda. Garrantzitsua ez izatearen sentsazioa ere zaila da: mundu guztiak bere bizitzarekin jarraitu du, eta zuk uste zenuen haientzat ezinbestekoa zinela».

Mouescak erantsi du espetxeko giroak ere ez duela laguntzen. Botere harremanak aipatu ditu, beldurra, eta indarkeria: «Zutik iraun nahi baduzu, dinamika bortitzak erabili behar dituzu egunero. Birgizarteratzea gezur handia da: presondegiko bizimoduak ez ditu justuki sortzen gero pertsona ona izateko tresnak. Ikasten duzu mesfidatzen, harreman gogorrak izaten, bihotza irekia sekula ez ukaiten». Antzera mintzatu da Sainz de Rozas: «Ez da elkarbizitza asertibo bat. Gizarteratzea da gizartean bizitzeko moduko norbanako bat izatea, aberasgarria, kritikoa, solidarioa... Aldiz, espetxean mendekotasuna bultzatzen da: 'Ez sartu liskarretan'».

Eskumenei begira

Dena den, espetxeak kudeatzeko eskumenari buruzko eztabaidan, sistema aldatzeko aukera ikusten dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoako eragileek. Aiaren ustez, osasun arreta abiapuntu bat da, baina ez nahikoa: «Kartzelako leihoak ireki behar dira. Transferentziak kontrol eta gardentasun handiagoa ekarri behar du. Osasuna giltza bat da, giza eskubide bat delako, eta adostasun handia duelako: gaixoek arretarako eskubidea dute».

Baina eredu aldaketarik ekarriko al du eskumenak? Eusko Jaurlaritzari kudeaketarako proposamen bat igorri dio aditu talde batek, eta tartean izan da Sainz de Rozas. Besteak beste, hirugarren gradua «askoz gehiago» erabiltzea planteatu dute, eta, horretarako, hirugarren sektorearekiko lankidetza estutzea eta gizarteratze zentroak lehenestea: «Erronka ez da kartzela hobea lortzea, baizik eta kartzela baino hobea den zerbait sortzea».]]>
<![CDATA[«Espetxeak negozio errentagarriak dira»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1915/005/001/2019-06-30/espetxeak_negozio_errentagarriak_dira.htm Sun, 30 Jun 2019 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1915/005/001/2019-06-30/espetxeak_negozio_errentagarriak_dira.htm
Zertarako sortu zen espetxearen instituzioa? Zer bilakaera izan du gaur egunera arte?

Ematen du egungo espetxeak beti existitu direla, baina ez da hala. Erdi Aroan bazeuden pertsonak itxita edukitzeko eremuak, baina giltzapetzea bera ez zen zigorra, baizik eta jendea atxikitzeko neurri bat, orduan zigorrak fisikoak baitziren, plazan gauzatuak. Kartzelak nahiko berriak dira, XVII-XVIII. mendekoak; kapitalismoa, Industria Iraultza eta Ilustrazioa garatzen hasi zirenekoak: pertsonen bizitzak balioa hartu ahala, ulertu zuten askatasuna kentzea zigor bat izan zitekeela. Denborarekin, egunera arte, pisua hartuz joan dira ahots humanistak, eta zabaldu da birgizarteratzeko erabili behar dela kartzela.

Oraindik ere salatzen da kartzela pobrezia eta migrazioa kontrolatzeko tresna bat dela. Nola egiten da hori?

Legeen bidez: pertsonak giltzapetzeko, aurrez definitu egin behar dugu zer den delitua eta zer ez, balio batzuk beste batzuen gainetik jarriz. Erabaki horietan sortzen da kontrola: mekanismoa ez da bakarrik kartzela, baizik eta zigor sistema osoa. Eta egun kondena betetzen ari direnen errealitateak erakusten digu pertsona horiek desberdintasun ekonomiko, sozial eta kulturalak jasaten dituztela. Horregatik diogu espetxea kapitalismoarekin jaio zela, orduan sortu zelako pobrezia arazo sozial gisa; pobreak kudeatzeko eratu zuten, sistema kapitalistan baliagarriak ez zirenak atxikitzeko. Hau da, jabetza pribatua legez babestu beharreko balioa zela ezarri zutenean, adierazi zuten dirurik edo jabetzarik ez zeukatenak -eta, ondorioz, jabetza pribatuaren aurkako delituren bat egin zezaketenak- kartzelara joango zirela.

Beraz, zer funtzio du kartzelak egun erakunde gisa?

Zalantzarik gabe, zigor modu bat da, eta ildo horretan, kontrol sozialerako tresna bat, beldurtzeko: inork ez du espetxera joan nahi. Baina, era berean, konponbide gisa saltzen da, gustuko ez ditugun jokabideak zigortzea legitimatzeko. Espainiako Konstituzioak dio kartzelaren helburu nagusia birgizarteratzea dela, baina praktikan funtzio hori bigarren mailan geratu da, edo desagertu egin da, lehentasuna eman zaiolako zigortzeari eta eredua jartzeari, gizarteak ikus dezan zerbait txarto egiten duenak kondena bat jasoko duela. Birgizarteratzea bera auzitan jartzekoa da: horrelako itxialdi baten bidez pertsona bat aske bizi daitekeela planteatzea oso zalantzazkoa da, ezin direlako uztartu bakartzea eta birgizarteratzea.

Hain justu, kartzelak gaixotzen duela salatu dute eragileek.

Ikerketek frogatu dute espetxeak berez eragiten duela bazterketa, eta patogenoa dela: espetxeratuta egoteak berak kalte egiten die zentzumenei, adibidez, eta hondatze fisiko horrek buruko gaitzak ekarriko ditu gerora. Jokabideetan ere eragiten du: gizartetik aldentzea dakar, baita norbere arduretatik ere. Pertsona bat, preso dagoenean, pertsona sentitzeari uzten dio, zenbaki bat bihurtzen delako: aginduak bete behar duen beste bat. Indibidualtasuna desagertzen da, eta norbere identitatea ere galdu egiten da. Gainera, bere bizitza ez dago bere esku: ez du ezer erabakitzen, ez du erantzukizunik bere eguneroko bizimoduan; neurri batean automata bihurtzen da, eta hori ez da ona geroko bizitza askerako.

Kartzela konponbide gisa edukitzea traba al da delituen prebentzioaz eztabaidatzeko?

Bai, gure iruditeria mugatzen du: barneratua dugu kartzela hor dagoela. Dena den, ez dut ukatuko prebentzioan inbertitzen dela, baina zigor eta espetxe sistema sostengatzera bideratzen diren baliabideak prebentzio politiketan inbertituko balira, beste egoera bat legoke. Halere, prebentzioa ez da nahikoa, egiturazko aldaketak behar dira: sistema kapitalista eta patriarkalaren oinarrian dauden desberdintasun guztiak desagerrarazi. Delitugileak ez ezik, gizarteak ere badu ardura: desberdintasun handietan oinarritutako gizartea egin dugu.

Hainbat herrialdetan pribatizatzen ari dira kartzelen kudeaketa. Hona iritsiko al da hori?

Zigor sistemarekin lotutako zerbitzu batzuk pribatizatuta daude: adingabeen zentroak, adibidez. Espetxeak oraindik publikoak dira, nahiz eta atea ireki dioten zerbitzu batzuk pribatizatzeari: kanpoko segurtasun kontrola enpresa pribatuen esku utzi dute. Edonola ere, negozio errentagarriak dira espetxeak: makrokartzelak egitean, lurrak erosiz eta azpiegiturak eraikiz negozio handiak egiten dira; segurtasunarekin lotutako tresneria guztiarekin ere bai; Espainiako Estatuko espetxe guztietako telefono kabinak Telefonicarenak dira, eta Santander bankuak kudeatzen ditu presoen diru kontu guztiak... Alegia, enpresa handi askok ateratzen diote etekina kartzelari.

Nolakoa izango litzateke kartzelarik gabeko mundua?

Ez dakigu seguru. Gogoan izan behar dugu Zigor Kodeak gatazka sozialak jasotzen dituela: lesio delitu bat bi pertsonaren arteko borroka bat da; genero indarkeria harreman eta berdintasun arazo bat da... Horiek kartzela zigorrik gabe konpontzen asmatu dugula adieraziko luke espetxerik gabeko munduak.

Planteamendu hori kartzela desagerrarazteaz harago al doa?

Batzuek espetxeak abolitzea proposatzen dute; beste batzuek, zigor sistema osoa abolitzea; eta guk zigor kultura ere abolitzea planteatzen dugu, hori baitago sistemaren oinarrian. Puntu horretara iritsi gabe ere, nik ez dut oztoporik ikusten bihar bertan kartzela guztiak ixteko. Badago psikosi moduko bat, espetxeak itxiz gero kalea pertsona arriskutsuz beteko liratekeela, baina hori desegin behar dugu, ezjakintasunean oinarrituta dagoelako: ez dator bat espetxeratuen errealitatearekin. Bidea nola egin ere pentsatu behar dugu: alternatibak bilatu behar dizkiogu zigorrari.

Trantsizio horretan zer urrats egin daitezke?

Hasteko, kartzeletan ezin dira giza eskubideak sistematikoki urratu; eta ezin da bizi osoko zigorrik egon. Ikerketa batzuek baldin badiote 10-15 urteko espetxealdiek ezin itzulizko eragina dutela pertsonengan, ezingo genuke onartu inor kartzelan hainbeste denbora egotea. Bestalde, zigorraren funtsa baldin bada askatasuna kentzea, ez du zertan ekarri gertukoekiko harremana hain murriztuta edukitzea. Eta helburua ezin da izan ahalik eta denbora gehiago egotea giltzapetuta, baizik eta ahalik eta gauza gehien egitea kanpoan: espetxeetara ikastaroak sartu ordez, presoak atera daitezela halakoak egitera.]]>