<![CDATA[Maite Asensio Lozano | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 17 Jan 2021 13:06:17 +0100 hourly 1 <![CDATA[Maite Asensio Lozano | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Mezua hain da sinplea, gizarteari ez dio uzten konplexutasunik garatzen»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1899/008/001/2021-01-03/mezua_hain_da_sinplea_gizarteari_ez_dio_uzten_konplexutasunik_garatzen.htm Sun, 03 Jan 2021 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1899/008/001/2021-01-03/mezua_hain_da_sinplea_gizarteari_ez_dio_uzten_konplexutasunik_garatzen.htm
Zure ezagutza arloetatik, zer irakaspen uzten ari da pandemia?

Errazagoa egiten zait esatea zertaz ez garen konturatzen ari. Nik pandemiaren lehen asteetan esperantza izugarria izan nuen, begirada zabalduko genuelakoan hainbat gairen inguruan: osasuna zer den, zerk baldintzatzen duen, eta osasuna babesteko eta sustatzeko zer tresna, neurri eta politika behar ditugun. Uste nuen hori pentsamendu konplexuago batetik aztertzen hasiko ginela, argi baitago ikuspegi biomediko estuak mugak dituela hau guztia ulertzeko. Baina hasierako baikortasunik ez dut jada. Zer ez garen ikusten ari? Bada, behartu gaituzte egun batetik besterako planak egitera, eta horren araberako pentsamendu bat lantzera, eta horrek ez dio uzten espaziorik pentsamendu konplexuari. Hamar hilabete pasatu dira, eta berdin gaude: etengabe esaten digute arduratsuak izan behar dugula, eta mezua hain da sinplea, gizarteari ez dio uzten egoera honek behar duen konplexutasuna garatzen. Nahikoa dugu lau kode sinple eta arau betetzearekin.

Hasiera hartan esaten zen pandemiak hobetu egingo zuela gizartea. Uste duzu eremu kolektiboa indartu egin dela?

Ezta gutxiago ere. Komunitateetan garatu diren zaintza egitasmoez gain, zer proiektu eraikitzaile abiatu dute erakundeek edo administrazioek, kolektiboa den hori zaintzeko? Ezer ez. Politikoki modu antolatu batean bidali diguten mezua izan da bakoitzak bere kabuz atera beharko dituela babak eltzetik. Ez da neurririk egon, adibidez, umeen zaintzaren inguruan, ez konfinamendu garaian, ez udazkenean, haurren berrogeialdietan. Indibidualtasun sentsazioa areagotu egin da, nahita: indibidualagoak gara, demostratu digutelako oso egoera zail eta kritiko batean ez dugula izan babes gehigarririk, gizartearen babesik.

Eta horrek ondorioak izan ditzake aurrerago ere?

Arrastoa utz dezake. Aukera galdu bat da baloreen arloan; publikoa defendatzeko ez ezik, publikoan sinesten ez dutenengan eragiteko: publikoak guztiok zaintzen gaituela erakusteko.

Baina, osasun publikoko adituek diozuenez, pandemia, izatekotan, arazo sozial bat da.

Halaxe da. Krisi honek lagun zezakeen pertzepzio hori sortzen: gizartean nola gauden antolatuta, kolektiboki zer egiten dugun edo ez, horrek guztiak eragina du gure egunerokoan, osasunean eta pandemian. Baina martxotik jasotzen ari garen input guztiak dira hau ardura indibidual bat dela, eta ezin izan dugu sortu kontzientzia sozial bat ulertzeko denok salbatzen ez bagara ez dela inor salbatuko. Ideia horren oinarrian interdependentzia dago -nahiz eta denok ez gauden dependentzia maila berean-, baina uste dut berandu dela ikasgai horiek planteatzeko: jendea ohitu egin da, ideologikoki birkokatu...

Zer hutsune dituzte portaera indibidualetan fokua jartzen duten mezu horiek?

Ez dago apenas jarrera indibidualik ez dena azaltzen, neurri handi batean, baldintzatzaile sozialen bidez: zer jaten dugun, telebistan zer ikusten dugun, zer alderdi politiko bozkatzen dugun... Ez dago ia erabaki librerik ehuneko ehunean. 1980ko hamarkadatik eta neoliberalismotik, ordea, ildo ideologiko bat hauspotu da: «Zure esfortzuarekin eta pentsamendu positiboarekin, nahi duzuna lor dezakezu». Baina ez da hala: patroi sozialetan oinarritzen dira hainbat erabaki eta jarrera. Eta pandemian ere halako aldagaien araberakoa da, adibidez, kutsatzeko arriskua: zer lan dugun, telelana egiteko zer aukera, zer auzotan bizi garen, nolako etxea dugun, zenbat pertsonarekin bizi garen, zer eskolara doazen gure umeak... Horregatik esaten da pandemia hau sindemikoa dela: COVID-19aren izurriak bat egin du osasuneko determinatzaile sozialekin, eta gizarte desberdintasunak askoz ageriago geratu dira. Horrek ez du esan nahi pertsonok ezin diegunik baldintzatzaile horiei aurre egin; baina aterki hori diskurtsotik at uztea arriskutsua da, erruduntasuna eta frustrazioa sortzen dituelako.

Pandemiaren kudeaketan, kontuan izan dira osasunarekin, zientziarekin eta ekonomiarekin lotutako irizpideak. Eta irizpide sozialak?

Oso gutxi. Adibidez: jende askok ezin ditu arauak bete, lana galtzeko beldur delako; hau da, PCR bat egitera joan, gertuko kontaktu bat izanda etxean geratu eta antzeko erabakien atzean badakigu zer baldintzatzaile sozial dauden. Baina zer lan egin dute aztarnariek gizarte langileekin, jendeari gehien kostatzen zaizkion neurriekin laguntzeko, baliabide sozialen berri emateko? Beste adibide bat, baheketen harira: albistegietan entzun izan dut oso parte hartze baxua izan dutela batzuek, iradokiz jendea arduragabea dela; baina Osakidetzak uste al du jendea intuizioz joango dela proba egitera? Lanik egin al dute auzo elkarteekin, osasun zentroekin edo gizarte zerbitzuekin, jakiteko zer egoera dagoen? Baliteke kolektibo batzuk enteratu ere ez egitea, edo ezin probara joatea...

Uda hasieran, gimnasioak zabalik zeuden, baina eskolak, itxita, eta zahar etxeak, bisitarik gabe. Zentzurik al luke kalteberen diren taldeei lehentasuna ematea neurri murriztaileak ezartzean?

Zentzua luke, baina, segur aski, erabakiak hartzen ari direnek ez dute ikuspegi integral hori. Izan ere, administrazioan dena da «hemen amaitzen da nire alorra eta hor hasten da zurea», eta horrek eragina du gure kultura politikoan: nirea hemen amaitzen denean, ez dut harago ikusten, eta, gainera, berdin zait. Aipatu dituzun adibideekin lotuta, eremu mikroan zein makroan, balantza bat dugu: alde batean daude arriskuak, eta bestean onurak; desoreka handia izan da balantzan, pisu guztia jarri delako arriskuak gutxitzeko prebentzio neurrietan, baina onurei ez diegu garrantzirik eman. Begira eskolan: ia kutsatzerik izan ez den zentroetan ere, irailean bezala jarraitzen dute; gurean ez dute probatu nahi jolastokia bestela antolatzen, protokoloak hau eta beste dioelako. Zergatik ezin dugu ausardiaz jokatu, balantza orekatzeko? Segur aski eskolako egunerokoa hobetuko duten gauza asko egin daitezke segurtasun neurriak betez, baina orain, prebentzio neurriak mantentzea bihurtu da azken helburua, ez modu bat gizartean ahalik eta atseginen bizitzeko. Zahar etxeetan, benetan uste dugu adinekoak astean bitan kalera ateratzea arriskutsua dela haientzat, ala ez dugu probatu nahi, egoiliarrak itxita edukitzea errazagoa delako? Eta ez da bakarrik gertatzen administrazioetan, baizik eta herritarron artean ere bai.

Sen ona falta da?

Nolabait, diziplinatu egin gaituzte, ausardia galdu dugu. Sen onez pentsatzeko gaitasuna galdu dugu, gainetik jarri dugulako arauak betetzea, segurtasuna ematen baitigu. Duela gutxi, gauez atera nintzen paseo bat ematera, eta, ez zebilenez inor, ez nuen jarri maskara; gizon batekin gurutzatu nintzen, eta esan zidan elkartasun gutxikoa zela maskara gabe joatea. Batetik, ulertzekoa da ni neu arauak betetzearen aldekoa naiz, baina, bestetik, latza egin zitzaidan kexa termino horietan planteatzea, kontuan izanda bakarrik nenbilela kalean... Foucaultek, biopolitikaz aritzean, esaten zuen gorputzen diziplinamendua politika egiteko era bat zela; horren adibide da pandemia.

Itxialdian zehar umeekin gertatutakoa aztertu zenuen. Zer ondorio atera zenituen?

Egoera zailetara egokitzeko gaitasun izugarria dute umeek; pertzepzio hori dugu iruditerian, eta egia da, baina horren aitzakiapean guztiz utzita egon ziren haurrak martxo-apirilean: ez zitzaien garrantzirik eman helduon begiradatik, eta horrek asko esaten du gure gizarteaz. Dena den, itxialdiak umeengan utzitako inpaktua batez ere desberdintasun sozialetan sumatu da: haur batzuk jarri zituen aurrez zeuden posizioan baino atzerago, eta irailera hala heldu dira. Euskararen arloan, adibidez, hondamena izan da: eskolan ez-presentzialtasunak eragindako kaltea berreraiki behar izan dute lehen hiru hiletan.

Distantzia sozialak eraginik izango al du haien sozializazioan? Ezin lagunak besarkatzeak, ezin jostailuak partekatzeak...

Umeei irakasten zaienaren aurkakoak dira neurri horiek, baina inpaktua pandemiaren luzeraren araberakoa izango da: lehenengo sozializazio prozesuetan ikasten dituzten egiturazko kodeetan eragin handiagoa izango du asko luzatzen bada edo konfinamendu zorrotzera itzultzen bagara. Edonola ere, umeekin lotuta, itxialdian oso argi atzeman genuen beste desberdintasun bat gurasoen artekoa izan zen, aiten eta amen artekoa: apirilerako jada inpaktu handiagoa neurtu genuen emakumeen osasun fisiko zein mentalean eta bizi kalitatean. Eta andreek beste krisi ikusezin bat ere pairatu dute: indarkeria matxistarekin lotutako salaketek behera egin dute, baina biktimen arretarako zerbitzuek dei gehiago jaso dituzte. Baina azaroan konfinamenduaren mehatxua izan zenean, ez nuen inor entzun etxe barruko egoera horietarako neurri berezirik prestatzen; ez umeentzat, ez emakumeentzat. Berdin utzi behar al gintuzten, jakinda aurreko itxialdian zer gertatu zen?

Zaintzarekin lotuta, andreen belaunaldi bat galtzeko arriskuaz ohartarazi dute Europan eginiko azterlan batzuek.

Arrisku erreala da. Ez da bakarrik krisi ekonomikoak langabezia handiagoa ekarriko duela emakumeentzat, baizik eta genero rolen definizioa indartu eta dikotomizatu egin dela: bakoitzak argi izan behar du zein den bere egitekoa kaos sistemiko honetan, eta horrek dakar emakumeok atzera egitea, eta gizonak bere horretan geratzea. Aztertzekoa litzateke, adibidez, eskoletatik nori deitzen dioten umeekin arazorik badago. Eta bada generoarekin lotutako beste kontu bat: zenbat andre ari dira psikofarmako gehiago kontsumitzen bizi egoera zailei aurre egiteko? Lehen ere gehiago hartzen zituzten, baina 2020ko datuek asko esango dute pandemiaren inpaktu emozionalaz.

Horrek esan nahi du gizarte antolakuntza honek bereziki gaixotzen dituela emakumeak?

Duela 30 urte Mabel Burinek jada idatzi zuen buru osasunean desberdintasunak jasaten ditugula andreok, batetik, genero aginduei jarraitzen diegunean, sufrimendua eragiten digulako ezin garatzeak eta diskriminazioa eta bortxa pairatzeak; baina bestetik, aginduoi aurre egiten saiatzeak ere sufrimendua eragiten digu. Beraz, bidegurutze batean gaude. Emakumeen eguneroko bizimodua definitzen duten gauza txikiek ere badute prezio bat osasun fisiko eta emozionalean.

Adinekoak ere bakartuta egon dira hilabeteetan. Ondorioak orain ari dira azaleratzen?

Gai hori ez dut zehatz ikertu, baina inguruan ikusten ari naiz ez ditugula kontuan izan bakartzearen zeharkako inpaktuak, eta ez bakarrik eremu emozionalean, baizik eta fisikoan ere bai. Eta berriz dago neurrien eta onuren arteko balantza: hil ez zitezen bakartu ditugu adinekoak, eta noski, oso garrantzitsua da hori, baina garrantzitsua da, era berean, bizi nahi izateari ez uztea. Eta ez da topiko bat. Nik neuk ingurukoei esan diet ateratzeko, hartzeko metroa, ondo babestuta, baina ez geratzeko etxean. Baina beldur handiz sumatu ditut. Arma politiko oso indartsua da beldurra: atea zabaltzen diogunean, zaila da gero ixtea eta lasai bizitzea.]]>
<![CDATA[Prostitutekin egindako lanari aitortza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1834/007/001/2020-12-22/prostitutekin_egindako_lanari_aitortza.htm Tue, 22 Dec 2020 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1834/007/001/2020-12-22/prostitutekin_egindako_lanari_aitortza.htm
Askabideren lan egiteko moldeaz mintzatu da Izaskun Landaida Emakundeko zuzendaria: «Prostituzioari emakume bakoitzaren nortasunen eta bizi esperientzien dimentsio indibidualetik eta, aldi berean, dimentsio soziokomunitario batetik heldu dio, eta konplexutasun horri guztiari erantzuten saiatzen diren estrategia malguak diseinatu ditu».

Gai konplexua da prostituzioa, baita mugimendu feministaren barruan ere, Landaidak gogora ekarri duenez: «Botere harreman desorekatuetan oinarritutako praktika bat da, bai emakumeen eta gizonen arteko eta bai herrialde aberats eta txiroen arteko desberdintasunean». Edonola ere, Askabideren eta antzeko taldeen funtzioaren inguruan adostasun zabala dagoela adierazi du Landaidak: «Mundu guztiak uste du lan egin behar dela hemen eta orain prostituzioan diharduten emakumeen bizitza hobetzeko».

Bi estrategia

Hain justu, horixe da Askabideren helburu nagusietako bat. Miriam Santorcuato presidenteak azaldu du elkarteak bi estrategia nagusi dituela: batetik, gaiaren ikusgaitasuna sustatzen dute, gizartea sentsibilizatzeko, eta, bestetik, prostituzioan diharduten emakumeekin egiten dute lan, bai indarkeria prebenitzeko, «emakume prostitutek etengabe sufritzen baitute», bai andreon ahalduntzea eta trebakuntza bultzatzeko, «aukera gehiago eta aukeratzeko askatasun handiagoa izan dezaten». Horren adierazle da, adibidez, Mari Makeda, elkarteak abiatu duen azken egitasmoetako bat: andreen laneratzea sustatzeko, Senegalgo oihalekin eginiko arropa diseinatu eta salgai ipini dute Bilbon. 14.400 euroko saria emango dio Emakundek Askabideri, halako proiektuekin aurrera jarraitzeko.

Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak ere Askabideren lana goratu du: «Horrelako elkarteek funtsezko eginkizuna betetzen dute gure gizartean, eta askotan administrazioetatik iritsi ezin garen lekuetara iristen dira, eremua ezagutzen baitute».]]>
<![CDATA[Zer bizimodu nahi duten hautatzeko eskubidea aldarrikatu dute elbarriek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1897/014/001/2020-12-04/zer_bizimodu_nahi_duten_hautatzeko_eskubidea_aldarrikatu_dute_elbarriek.htm Fri, 04 Dec 2020 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1897/014/001/2020-12-04/zer_bizimodu_nahi_duten_hautatzeko_eskubidea_aldarrikatu_dute_elbarriek.htm Aukeratu badezaket, mundua mugituko dut lelopean eginiko ekitaldi batean: «Gure bizimoduaz erabaki nahi dugu, beste pertsonek egiten duten bezala, sistema asistentzialista batean bizitzera behartuta egon gabe».

Horretarako, baliabide ekonomikoak eskatu zituen Solak. Batetik, elbarritasunen bat dutenek laguntza pertsonala eta teknikoa izan dezaten «autonomia bermatzeko, baita etxebizitza irisgarria eta diskriminaziorik gabeko osasun arreta ere». Bestetik, laneratzeari begira ere laguntza ekonomikoak parekatzea galdegin zuen; izan ere, Eusko Jaurlaritzak urtero 55,6 milioi euro bideratzen ditu enplegu zentro berezietara, baina laneratzea gainerako enpresetan sustatzeko «700.000 euro baino ez ditu ematen».

Hain justu, elbarrien laneratzearekin lotuta, mobilizazioak egin zituen atzo LAB sindikatuak Bilbon eta Donostian, «aniztasun funtzionala duten pertsonek ohiko lanpostu bat eskuratzeko dituzten zailtasunak eta enplegu zentro berezietako prekaritatea salatzeko». Elbarriak lan munduan baztertuta daudela uste du LABek, eta «kezkagarritzat» jo ditu datuak: «EAEn, kontratu guztien %1,70 dira haienak».]]>
<![CDATA[EHUko bozak, ia oharkabean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1994/010/001/2020-11-25/ehuko_bozak_ia_oharkabean.htm Wed, 25 Nov 2020 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1994/010/001/2020-11-25/ehuko_bozak_ia_oharkabean.htm
Ez da ohiko hauteskunde prozesua izan EHUn. Jardun guztiak bezala, pandemiak baldintzatuta egingo dira bihar bozak, eta hala joan da kanpaina ere: ekitaldi txikiak egin dituzte, jende gutxirekin eta tarteak gordeta. Hautagaitza bakarra izateak ere ez du lagundu hauteskundeetan ohikoa den eztabaida sustatzen. Halere, ez da lehen aldia: Nekane Balluerka errektoregai bakarra izan zen duela lau urte, eta bakarrik aurkeztu zen Iñaki Goirizelaia bigarrenez, orain dela zortzi urte. 2008an izan zen azkenekoz bi egitasmo aurrez aurre jartzeko aukera: Goirizelaiaren aurka lehiatu zen Marisol Esteban Ekonomiako katedraduna.

Oraingoan ere ez dute hautagaitzarik aurkeztu beste sektoreek, eta hainbat irakurketa eragin ditu horrek. Batetik, azken urteetan garatutako proiektuak unibertsitate komunitatearen babesa lortu duela botoen bi heren lortu zituen Balluerkak 2016ko bozetan. Bestetik, kudeaketa lanak ez duela interes handirik pizten unibertsitatean, are gutxiago kontuan izanda EHU oso erakunde konplexua dela.

Edonola ere, pandemia dela, hautagaitza bakarra dela, giro hotza nabari da EHUn hauteskunde hauen inguruan, eta horrek kezka eragin du parte hartzearen inguruan. Faktore horiek ekar dezakete abstentzioa ohi baino handiagoa izatea, nahiz eta Ferreirak nahikoa duen botoen herenak eskuratzearekin ez da gutxieneko parte hartzerik behar. Hain justu, 2008an aldatu zuten bozen araudia, Juan Ignazio Perez Iglesiasen hautagaitza bakarrak aurkako boz gehiago eduki eta gero: errektoregai bakarra dagoenetan, ezin da aurka bozkatu, baizik eta alde edo zuri.

Euskara, erronka

Ferreirak, dena den, hainbatetan adierazi du babes handia sumatzen duela inguruan. Talde «plurala» osatu du: zazpi gizonek eta sei emakumek osatu dute zerrenda, ezagutza arlo ugaritakoak. Taldean dira azken urteetan errektoretza taldeetan aritutakoak: hala nola Lore Bilbao eta Juanjo Unzilla. Ferreirak berak ere ondo ezagutzen du unibertsitate mundua eta EHUren kudeaketa, halako arduretan ibilia baita: 2004-2008 artean, Akademia Antolakuntza eta Koordinazioko errektoreorde izan zen Perez Iglesiasekin, eta, gero, Goirizelaiaren agintaldian, idazkari nagusia izan zen. Azken urteetan, Unibasqeko zuzendaria izan da, EAEko unibertsitateetako kalitate agentziako zuzendaria.

Barakaldon (Bizkaia) jaio zen Ferreira, 1963an, Galiziatik etorritako sendi batean. Hain justu, publikotasunaren defentsan, esker onez mintzatu zitzaion EHUri, hautagaitzaren aurkezpenean: «Merkatu prezioko unibertsitate ikasketak ez zeuden gure familiaren aukeren artean, baina Matematikak ikasi nituen beka batekin». 2005etik Ekonomia Aplikatuko katedraduna da, eta irakasle jardun izan da Sarrikoko fakultatean (Bilbo). Ingelesez eta gaztelaniaz egin du ikerketa ibilbidea eta, besteak beste, aztergai izan ditu emakumeen eta gizonen arteko berdintasunarekin lotutako hainbat auzi: hala nola soldata arrakala eta kristalezko sabaia.

Hala ere, gabezia esanguratsu bat du Ferreiraren soslaiak: euskara. Azken urteetan aritu da hizkuntza ikasten, baina hitz egiteko gaitasun mugatua du; atzerapausotzat hartu dute askok, kontuan izanda azken hiru errektoreak euskaldun osoak izan direla. Belarriprest txapa jantzita egin ditu Ferreirak azken egunotako agerraldiak, eta euskara ikasten jarraitzeko konpromisoa hartua du: ahobizi izan nahi luke bi urte barru. Era berean, hauteskunde programan hainbat proposamen egin ditu euskararen inguruan, batez ere ezagutzaren transmisioarekin eta UEUrekin online ikasketak bultzatzearekin lotuta.]]>
<![CDATA[«Desberdintasunen inpaktua ageriago geratzen ari da bigarren olatuan»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1882/006/001/2020-11-20/desberdintasunen_inpaktua_ageriago_geratzen_ari_da_bigarren_olatuan.htm Fri, 20 Nov 2020 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1882/006/001/2020-11-20/desberdintasunen_inpaktua_ageriago_geratzen_ari_da_bigarren_olatuan.htm Epidemiocracia, pandemiaren lehen olatuaren ostean. Madrilen lehen arretako medikua da Javier Padilla (Madril, 1983), epidemiologoa da Pedro Gullon (Madril, 1988), eta biak dira osasun publikoan adituak. Izurrien ikuspegi sozialaz eta politikoaz mintzatu dira liburuan, eta osasun krisiaren lehen lerrotik ikusitakoaz gogoetatu dute elkarrizketan. Aitortu dute «etsia hartuta» eta «nekatuta» daudela, arloko langile asko bezala; besteak beste, neurriez erabakitzeko prozesuetan «lehen arreta eta osasun publikoa gutxiesten» ari direlako sarri.

Lehen olatu arinak dituzten lekuetan bigarren olatuak bortitzagoak izaten dira; ematen du hala gertatzen ari dela, adibidez, Ipar Euskal Herrian. Zergatik?

Javier Padilla: Hipotesi bat da, bi faktorerekin lotuta. Batetik, jokabidea: katastrofearen bizipena ez denez hain hurbilekoa izan, jarrera eta jokabide batzuk ez dira barneratzen. Eta, bestetik, immunologiaren faktorea: talde babesa ez da soilik aktibatzen herritarren %60 gaixotu direnean, %15-20 direnean ere -berrinfekzioak izan daitezkeen arren- badago gaitasuna kutsatzeak gelditzeko. Intzidentzia handiko tokietan, ia mundu guztiak ezagutzen du kutsatutako norbait, eta, beraz, jarduera sozialak berez murrizten dituzte. Gainera, kontuan izan behar da kutsatze asko eragin dituzten jarduerak ez direla berdinak lehen eta bigarren olatuan; bigarren honetan ageriago geratzen ari da desberdintasunen inpaktua.

Pedro Gullon: Lehen olatuan, birusa hiri handietara iritsi zen, eta gero nukleo txikietan oso azkar hazi zen; etxeko konfinamenduak babestu egin zituen intzidentzia txikiko tokiak, han ere ez zedin zabaldu. Aldiz, bigarren olatuan transmisio komunitario txikiagoa zegoen, baina beste faktore batzuen bidez hasi da, eta horiek oso lotuta daude desberdintasun sozialekin, lan motarekin...

J.P.: Eta azalpenik gabeko kasu batzuk ere badaude: Nafarroan zer gertatu den, adibidez, ez dakigu. Oro har, arnas aparatuko epidemiek dentsitate handia izaten dute han, baina tira, gertatzen ari dena azaltzeko gaitasun mugatua dugu, eta zer gertatuko den aurreikusteko, ez dugu batere.

Esana duzue determinatzaile sozialek eragina dutela gaitza hedatzea dakarten jokabideekin. Zergatik kostatzen da hainbeste horiez ohartzea?

P.G.: Epidemia honetaz aritzean aipatu dugu hori, baina osasun publikoko diziplinaren borroka garrantzitsuena da: ulertzea nola sortzen diren gaixotasuna edota osasuna eragiten duten jokabideak. Adibidez, gizentasunaren epidemian, asko hitz egiten da gaizki jateaz eta ariketa fisikorik ez egiteaz, baina ez da ia aztertzen ea denboraren erabilerak astirik uzten duen etxean kozinatzeko, edo nola eragiten duen aberastasunaren banaketak elikagai batzuk erosteko ahalmenean, edo hirigintza politikek nola bihurtu gaituzten autoaren mendeko. Auzi ideologiko hori COVID-19an ere ikus dezakegu: jendea kutsatzen ari da enplegu motagatik, lan baldintzengatik edo etxeen ezaugarriengatik, baina elementu punitiboago bat gailentzen ari da, eta errua herritarrei egozten zaie.

J.P.: Gobernuei eskatzen ari zaie azkar eta irmo jarduteko; beraz, askoz errazagoa da instituzioek mugikortasuna mugatzea, eremu produktiboan esku hartzea eta, adibidez, telelanera behartzea baino, gobernuek badituztelako tresnak mugikortasunean eragiteko, baina ez patronalarekiko botere harremanak aldatzeko. Auzia egiturazkoa da, baina norbanakoan zentratutako mezuen inflazio bat dago, eta ezkutuan geratzen ari da, adibidez, gertuko batek positibo eman eta lanera behartuta doazen langileen errealitatea.

P.G.: Gehiegi ari gara aztertzen zerk kutsatu dituen pertsona jakin batzuk, eta ez gara pentsatzen ari zer jardun sozial, ekonomiko eta politiko diren arriskutsu.

Ez dago datu argirik kutsatzeez, baina non ari dira gertatzen?

J.P.: Egia da arazoak ditugula kontaktuak aztertzeko: positiboen %85 inguru ez daude agerraldiei lotuta, ez dakigu nondik datozen. Baina, nire ustez, akats bat da eremu bakoitzak kutsatzeetan duen pisuari kopuru bat jartzen saiatzea; besteak beste, osasun publikoko taldeen egiturarekin ezinezkoa delako. Hortaz, garrantzitsua litzateke zentratzea identifikatzen ari garen lekuen ezaugarri komunetan: toki itxiak dira, aireztapen txarrarekin, eta jendea maskara gabe egoten da hizketan edo kirola egiten. Edonola ere, ez du zentzurik esateak etxeetan eta aisialdian kutsatzen ari dela jendea baina lantokietan ez dela ezer gertatzen ari, kontuan izanda herritar askok lan baldintza penagarriak dituztela. Eta esaten badugu lan eremuan ez dela ezer gertatzen, ezkutatzen ari gara batik bat zaintzarekin lotutako lanak: ez dut uste hor segurtasun baldintza guztiak betetzen direnik.

P.G.: Halere, pertsona bakoitza zehazki non kutsatu den jakinda ere, ez genituzke erantzun guztiak edukiko, hau ez baita kontu matematiko bat, ez datza kutsatze gehien duten lekuak ixtean. Toki batzuetan emango dugun erantzun politikoa balantzan jarri behar dugu toki horiei sozialki emango diegun lehentasunarekin. Adibidez: ez dirudi eskoletan transmisioa areagotzen ari denik, baina gertatuko balitz ere, irekita manten genitzake, gizartearentzat funtsezkoak direlako.

J.P.: Hor badago beste kontu bat: kutsatzeak gutxitzeko neurriekin lotutako askatasun eta eskubideak. Tabernak ixtea aipatu denean, jende batek esan du bazkaltzeko planak etxeetan egin daitezkeela, eta hori ezin zaie ukatu. Elkarrekin bizi ez direnen bilerak sei pertsonara mugatzea ez da legezkoa: ez dago kontrolatzeko gaitasunik, ezta zigortzekoa ere, kalean ibiltzea baino ezin baita zigortu. Hortaz, arrisku bera izanda ere, neurri batzuek eragina dute askatasun indibidualetan, eta agian ez dugu muga hori igaro nahi izango.

Hala ere, erreala al da esatea tabernetan elkartu ezin diren guztiak etxeetan elkartuko direla?

J.P.: Ez. Neurriek bi misio dituzte: zuzeneko ekintza eta kontzientziazioa. Tabernen itxiera iragartzen dutenean, jende askok ulertzen du egoera dramatikoa dela -jarduera ekonomiko inportante bat ixteraino-, eta ondorioz, sozializazioa murriztu behar duela.

Epidemietako lehen neurria izaten da eskolak ixtea. Oraingo ikuspegitik, erabaki egokia izan zen martxokoa?

P.G.: 2009ko gripearekin bezala egin zen martxoan, agian erosotasunagatik, eta pentsatzen delako umeen ezaugarriek -elkar ukitzen dute, maskara gabe hitz egiten dute...- arriskuan jartzen dituztela. Martxoan erabaki hori hartu zuten hainbat erkidegok alarma ezarri baino lehen, eta sentsazioa eman zuten zerbait egiten ari zirela. Egia da ez genekiela ezer gaixotasunaz, eta ordutik hainbat gauza ikasi ditugula. Eta horietako bat da eskolak ixtea oso larria dela termino sozialetan, haurrentzat eta gurasoentzat. Orain, eremu horren garrantzi sozialaren arabera jokatu behar dugu eta irekita mantendu.

Ipar Euskal Herria konfinatuta dago, eta Hegoaldean ere mehatxu hori dago. Ba al dago erdibideko neurririk?

J.P.: Egun ia denari esaten diogu hala, baina konfinamendua baldin bada mugikortasuna etxeko eremura mugatzea eta jarduera ekonomiko ez-funtsezkoak etetea, bai, badaude erdibideak; are, ikusten ari gara leku batzuetan kutsatzeen kurba jaisten edo egonkortzen ari dela konfinatu beharrik gabe. Maiz entzuten dugu etxeko konfinamendua dela eraginkortasuna izan duen neurri bakarra, baina egiaz, eraginkorra izan da egin dugun gauza bakarra izan delako. Eta diskurtso horrek ezkutatzen du konfinamenduak osasunean duen inpaktua. Etxealdia saihesteko neurri zehatzena da aztarnari talde sendo bat edukitzea, kontaktuak ahalik eta azkarren detektatzeko eta bakartzeko. Eta erdibidean badaude hainbat aukera: hala nola jarduera ekonomiko ez-funtsezkoak eta ostalaritza ixtea.

P.G.: Jarduerak mugatzean dago giltza. Osasun arloan hartzen ditugun neurri guztiek dituzte bigarren mailako efektuak, eta horiek murriztera jo beharko genuke. Badago konfinamenduaren nolabaiteko erromantizazio bat, eta pribilegiotik eskatzen da sarri: ez dizulako buru osasunean eragin, ez duzulako genero indarkeriarik jasaten edo ez duzulako arazo ekonomiko handirik izan... Etxeko konfinamendura joko badugu, bigarren mailako efektuei aurrea hartzen saiatu behar dugu: adibidez, errenta unibertsal eraginkor bat abiatuz zailtasun ekonomikoei aurre egin ahal izateko; pertsonen zaintza baimenduz, ezin baititugu adinekoak berriro bisita gabe utzi; eta autozaintza bideratuz: kalean kutsatzea zailagoa bada, ezin da ariketa fisikoa debekatu.

Neurriak ez zorrozteko, gobernuek argudiatu izan dute ZIUetako oheetan oraindik badela lekua. Horrek zeharka dakar onartzea jende gehiago gaixotuko dela? Egokia da irizpide hori?

J.P.: Intzidentzia maila jakin bat onartzen dugunean, hilabete geroago heriotza kopuru jakin bat izango dela onartzen dugu; lotura horretaz kontziente izan behar da. Era berean, kutsatzeen ondoriozko heriotzak saihesteko har daitezkeen neurriek, segur aski, heriotza gehiago eragingo dituzte etorkizunean; izan ere, badakigu, adibidez, atzeraldi ekonomikoak inpaktu handia duela osasunean. Osasunaren eta ekonomiaren arteko zirkulu horretan jokatu behar dugu. Gainera, Espainian indarrean diren osasun sistemetan ZIUetako ohe kopurua nahiko apala da, baina ez da defizit bat, baizik eta ezaugarri bat; hain justu horregatik, gure esku hartzeak ZIUra iritsi aurreko faseetan zentratu behar lirateke, hau da, osasun publikoan eta lehen arretan, hor baitago gure indargunea.

Azken asteetan protesta ugari izan dira, eskuineko zein ezkerreko sektoreek deituta. Nola ikusten dituzue?

P.G.: Aurrez hor zeuden desberdintasun asko azaleratu ditu pandemiak. Halere, bi protesta mota sortzen ari dira: batetik, soilik askatasun indibidualak mugatzearen aurka doazenak, eskuin muturrarekin eta goi klasearekin lotuta; baina, bestetik, jende askok salatu du krisiaren erantzuna ez dela ematen ari babes sozial nahikoa, edo ez dela osasun sistema babestu. Eta horien aurrean ezin gara entzungor izan.

J.P.: Pandemia ezin da izan justizia sozialaren aldeko borroka abolitzeko aitzakia totalizatzaile bat. Hori argi izan behar dugu, mobilizazio horiek osasunerako eskubidearen parte baitira.

«Ezin inor salbu egon, denok salbu ez bagaude», diozue liburuan. Komunaren ikuspegia babesteko aldarri bat da?

P.G.: Ikuspegi soilki utilitarista batetik, pertsona bat babesteko ere kolektiboa nola dagoen pentsatu behar da. Bigarren olatuko agerraldi asko, adibidez, aldizkako langileen artean hasi dira, bizi baldintza tamalgarrietan daudelako.

J.P.: Pandemia da gizarteko interdependentziaren adibiderik onena: kausa sozial, ekonomiko eta politiko argiak ditu; beraz, eremu sozial, ekonomiko eta politikoek duten ezaugarri kolektiboetan esku hartuz aterako gara soilik. Batez ere, ez dagoelako salbatuko gaituen neurri indibidualik; txertoak ere ez digu immunitaterik emango, denok jarri ezean.]]>
<![CDATA[«Politika publikoek historikoki bizkarra eman diote zaintzari»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1934/020/001/2020-11-08/politika_publikoek_historikoki_bizkarra_eman_diote_zaintzari.htm Sun, 08 Nov 2020 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1934/020/001/2020-11-08/politika_publikoek_historikoki_bizkarra_eman_diote_zaintzari.htm Zaintza erdigunean. Aldarrikapen hori gauzatzeko politika publikoak abiatzeko konpromisoa du gobernuak, Monterok nabarmendu duenez.

PSOEren eta Unidas Podemosen gobernuak Berdintasun Ministerioa berreskuratu zuen, eta mugimendu feministak txalotu egin zuen. Euskal Herrian, ordea, eztabaida handia eragin du Emakunde Lehendakaritzatik atera eta sail batera eramateak. Zein da berdintasun organismoaren kokapenik egokiena?

Badago eztabaida bat: zer da eraginkorragoa zehar lerroa ezartzeko, berdintasun politikek berariazko sail bat edukitzea ala organo gorenaren pean egotea? Ez dago adostasunik formularik egokienaren inguruan, baina nazioarteko erakundeak bat datoz: berdintasun politika hobeak aplikatzen dira goi mailako mekanismo bat dagoenean. Emakunderen kasuan, ez dirudi aldaketa albiste ona denik, ereduari buruzko adostasun historiko bat hautsi delako elkarrizketarik gabe.

Pandemiak zaintzaren krisia azaleratu du. Martxoan eskolak itxi zirenetik irailera arte etxean egon dira haurrak, batez ere andreen zaintzapean. Abandonatuta geratu dira berriro emakumeak?

Gure kudeaketarekin autokritikoen naizen arloetako bat da: ez gara gai izan neurri nahikoak jartzeko. Egia da arazoa egiturazkoa dela, eta neurriak jarrita ere zaila zela zaintzari lotutako arazoak bat-batean konpontzea. Mugimendu feministak zioena berretsi du zaintza krisiak: denbora, aberastasuna eta zaintza banatzean datza feminismoa. Pandemiak azaleratu du politika publikoek historikoki bizkarra eman diotela zaintzari, naturalizatuta zegoelako emakumeen egitekoa zela. Politika publiko egiturazkoak behar dira zaintzan, sozialki eta kolektiboki arduratzeko. Martxoan abiatu genuen MeCuida plana historikoa da, baina ez da nahikoa izan.

Zaintzaren auzia egiturazkoa dela esan duzu, eta, hain justu, feminismoaren aspirazioa da egitura horiek eraldatzea. Bide luzea da, baina zein neurri zehatz hartu daiteke orain?

Batetik, lan merkatuari erreparatu behar zaio, egiturazko gabeziek genero inpaktu handia dutelako: prekaritate, behin-behinekotasun eta partzialtasun tasa handiak ditugu, eta feminizatutako lanei balio txikiagoa ematen zaie. Ardatz horiek jorratzen ari gara Lan Ministerioarekin batera, adibidez, soldata arrakalarekin lotuta. Era berean, aitortza egin behar zaie historikoki ahaztuak izan diren sektoreei, hala nola etxeko langileei. Baina lan eremutik kanpokoaz ere arduratu behar dugu, eta hor gure bizimoduak aldatzeaz ari gara: zenbat ordu eskaintzen dizkiogun lisatzeari, kozinatzeari, haurren edo adinekoen zaintzari edo aisialdiari. Denboraren erabilera oso gaizki banatuta dago: andreek gehiegizko zama dute, eta arrazializatuek edota pobreek aukera gutxiago dute erabakitzeko. Aztertzen ari gara zer politika abiatu emakumeentzat denbora libratzeko.

Lanaldia laburtuz, adibidez?

Aldarrikapen klasiko bat da. Gobernu akordioan, eztabaida hori atzeratu genuen, baina iritsiko da.

Zaintzaren krisiak beste eztabaida bat ireki du, zahar etxeen ereduaz. Eskumena erkidegoena eta diputazioena da, baina zure ustez, nolakoa behar luke?

Uste dut etxeko arretan oinarritutako eredu baterantz jo behar dugula: pertsonak izan behar du esku hartzearen funtsa, eta horren arabera antolatu eta koordinatu behar dira baliabideak. Egoitzek hor jarraituko dute, eta batzuetan aukera onena izango dira, baina trantsizio hori abiatu behar dugu. Halere, pandemiak demostratu du pribatizazioek ez dutela ekarri efizientzia ekonomiko handiagorik, eta ez dutela ahalbidetu oinarrizko giza eskubideak bermatzea. Estatu mailako zaintza sistema baterantz jo behar dugu, deszentralizatua eta publikoa. Andreok oso ondo baitakigu eremu publikoa txikitzen denean gure gorputzek egiten dutela publikoak egiten ez duena. Eta gorputzez ari naiz: eskuez, bizkarreko minaz eta lo orduez.

Etxeko arretara lehenesteak ez al du ekarriko zaintzek emakumeen gain jarraitzea?

Zaintzari lotutako lan asko feminizatuta daude: askotan modu informalean eta eskubide urraketa handiekin, baina enpleguak direnean ere, baldintza prekarioak dauzkate. Beraz, bai, zaintza lanak emakumeen gain erortzen dira, eta eztabaida horren paraleloan doa beste bat: zer eredu nahi dugun mendekotasuna dutenen arretarako. Etxeko arretak ez du zertan andreen gain erori modu ez-profesionalizatu eta prekarizatu batean, baina horretarako, inbertsio eta baliabide publiko gehiago jarri behar dira.

Tratu txarrak jasaten dituzten emakumeak itxita daude erasotzaileekin; konfinamendu garaian ez ezik, gerora ere etxean bakartzeko deia egin da. Zein egoeratan daude andre horiek?

Alarma egoera ezarri eta berehala, funtsezko zerbitzu izendatu genuen 016 telefonoa, 24 orduz erabilgarri egon zedin, eta beste bide isil batzuk jarri genituen online edo telefonoz; eta bide isil horien erabilerak nabarmen gora egin zuen konfinamenduan. Gero, zoritxarrez, gauzatu egin dira aurreikusten genituen arrisku batzuk: itxialdian erasotzaileak biktimaren kontrola izan du une oro, baina konfinamendua arindu ahala, kontrola galtzearen sentipenak indarkeria areagotu egin duela ikusi dugu.

Eta zer ari zarete egiten?

Lan handia egiten ari gara indarkeria matxisten aurkako eta askatasun sexuala bermatzeko legeetan. Paradigma aldaketa bat ekarriko dute, ez soilik zigor kodea aldatzeagatik, baizik eta erdigunean jarriko delako onespena, indarkeria mota guztiak aitortuko direlako, arreta mekanismoak hedatuko direlako eta erreparazioaren ardatza txertatuko delako; ez da nahikoa andreak artatzearekin, alternatibak ere eman behar zaizkie etxebizitzan, eremu ekonomikoan... Hor inbertsio ekonomiko bat egin behar da, eta hala jaso da aurrekontuetan.

Nola definituko duzue onespena legez?

Modu asko daude onespena eta gozamena adierazteko, eta ez dute zertan hitzezkoak izan. Legeak emakumeen borondatea jarriko du erdigunean, horren arabera ebazteko sexu harreman baimendua izan den ala eraso bat.

Kezka eragin du haurrak babesteko lege proiektuan gurasoen alienazioaren sindromea (GAS) ez debekatu izanak. Presiorik egingo duzue debekua jaso dadin?

Dagoeneko akordioa itxita dago Bigarren Presidenteordetzarekin, eta parlamentuko tramiteetan txertatuko da GASaren debekua: ez du inolako babes zientifikorik, eta abusu eta indarkeria larrien kasuan erabiltzen da haurrak berriz biktimizatzeko. Hor badago beste paradigma aldaketa bat: umeak eskubideen subjektutzat hartzea; entzunak izan behar dira, beren adinaren edo garapenaren arabera, eta haien hitzei balioa eman behar zaie, eta horrek eskatzen du umeekin lan egiten dutenak trebatzea, begirada alda dezaten.

Udan gutun bat bidali zenuen erkidegoetara, prostituzio etxeak itxi zitzaten eta prostitutentzat etxebizitza baliabideak jar zitzaten. Halakorik egin al dute?

Erkidego batzuek, bai. Gutunaren aurretik, halere, beste lan bat egin genuen: konfinamenduan prostituzio etxeak itxi zirenez, genero indarkeriaren biktimentzako neurriak zabaldu genizkien prostituzio egoeran zeudenei eta salerosketaren edo sexu esplotazioaren biktima zirenei. Instituzioetatik oso urrun bizi dira andre horiek, baina lehen aldiz martxan jarri genuen haiek identifikatzeko mekanismo bat, helburu sozioasistentzialekin, eta sistema polizial eta judizialetik kanpo, gizarte zerbitzuak erabil zitzaten.

Lehen urrats horrek beste neurririk ekarriko al du?

Ministerioan uste dugu sexu esplotazioa emakumeen aurkako indarkeria mota bat dela. Datu gutxi dugu prostituzioaz, baina badakigu errealitate iraunkorra dela, eta Berdintasun Ministerio batek ezin dio bizkarra eman. Bi lehentasun jarri ditugu: bat, proxeneten industria zigorrik gabea izatea amaitzea, gure zigor kodeak ezin duelako delitu horien aurka egin praktikan; eta bi, andreen eskubideak bermatzeko neurriak hartzea —adibidez, sexu esplotazioa jasan dutenentzako enplegu plan bat lantzen ari gara—, lehen ildo hori ez baita baliagarria izango andreak egoera kalteberago batean geratzen badira. Hori esatea erraza da; egitea, ez hainbeste. Badakigu asko geratzen dela, baina garrantzitsua da bidea ireki izana.

Sexu eta ugalketa eskubideen legean, haurdunaldi subrogatua debekatzeko asmoa agertu duzue, baina legez kanpokoa da jada. Zein da berritasuna?

Legezkoa ez den praktika baten publizitatea egiten ari dira enpresa batzuk, eta hori moztu nahi dugu. Gainera, legean adieraziko dugu jardun hori ugalketa esplotazioa dela, andreen aurkako indarkeria mota bat, eta, hala, bidea ireki bortxa hori ez dadin gauzatu beste herri batzuetan.

Hala ere, atzerrira jotzen dutenek badute haurrak inskribatzeko eskubidea. Konponbiderik gabeko auzi bat da hori?

Oso zuhur jokatu nahi dut neurri eta formula zehatzez hitz egitean, adosteke daudelako. Baina agerikoa da neurri horiek ezin dituztela umeak babesgabe utzi.

Trans legeak eztabaida gogorra eragin du feminismoaren sektore batzuetan. Zer asmo duzue?

Erreparazioa zor zaio historikoki eskubideak urratu zaizkion kolektibo horri. Baina legeak oraindik ez du testurik; asteon abiatu dugu kontsulta publikoa. Gure proposamena da nazioarteko legedia eta Espainiako jurisprudentzia betetzea: OMEk dio transexualitatea ez dela patologia bat, eta auzitegiek diote genero identitatea funtsezkoa dela duintasunerako eskubidea bermatzeko. Beraz, gure araudia egokitu behar dugu: ezin zaio psikiatra baten txostena eskatu erregistroan izena edo sexua aldatu nahi duen pertsona bati. Enpatiaz pentsatzen badugu zer ondorio dakarren transen bizitzetan hori ukatzeak, ikusten dugu premiazkoa dela haien eskubideak legez jasotzea.

Euskal Herrian, gatazka feministarik luzeenetako bat da Irungo eta Hondarribiko alardeena. Berdintasun ministroak ba al daki andreek ezin dutela berdintasunez parte hartu jai horietan?

Bai, eta aitortza zintzoa egin behar zaie andre eta gizon horiei. Euskaditik kanpo denok ezagutu beharko genuke haien borroka, oso lotuta baitago emakumeok espazio publikoa okupatzea erabakitzearekin, eta gure historiaren eta tradizioen parte izatearekin.]]>
<![CDATA[«Migrazioa dolu bat da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2400/010/001/2020-11-01/migrazioa_dolu_bat_da.htm Sun, 01 Nov 2020 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/2400/010/001/2020-11-01/migrazioa_dolu_bat_da.htm
Emakundek adierazi duenez, emakume etorkinek euskal gizarteari egindako ekarpena aitortzeko modu bat da zuri saria ematea. Zer ekarpen da hori?

Emakume migratu askok hemen egiten ditugun etxeko eta zaintza lanak ekarpen oso garrantzitsua dira hemengo biziak sostengatzeko. Hori oinarrizkoa da. Eta, batzuetan, aukera ematen digute demostratzeko beste hainbat alorretan dakarzkigun ezagutzak eta jakintzak. Ederra da pentsatzea gizartea gai dela emakume migratuen gainean dauden estereotipoak hausteko, eta onartzeko guk beste jakintza batzuk ere ekarri ditugula.

Dena den, bidezkoa al da gizarteak zuek soilik zaintzaile gisa ikustea eta ikuspegi utilitarista hori gailentzea?

Oso arantzatsua da hori. Izan ere, zer esanahi eta zer balio ematen diogu zaintzari? Izozmendiaren irudia erabilita, egiaz bizia iraunarazten duen faktorea zaintza da, baina produktibitateari ematen zaio garrantzia. Baina zer dago hemengo haurrak edo adinekoak zaintzea baino inportanteagorik? Lan horiek duindu behar dira, eta aitortu; eta horrek esan nahi du, adibidez, zaintzen dituzten pertsonen etxean bizi diren langileen figura ezabatu behar dela: lan horrek bizimodu osoa hartzen du; ez litzateke existitu behar. Zaintzak apustu publiko eta komunitarioa izan behar du. Handia da zaintzea, baina zergatik egin behar dute emakume migratuek, baldintza horietan? Gizarteak jakin behar du klasea eta arraza ere gurutzatu egiten direla auzi honetan. Eta guk zaintza ikusgai egin nahi dugu, hor gertatzen ari dena ulertu, zeren kate horiek hautsi egin nahi baititugu.

Zaintza handia dela esan duzu. Polita da?

Ez dakit zein den hitz egokia... Azkenaldian, hutsaldu egin dira zaintzaren ingurukoak, erabili, idealizatu, satanizatu... Orain nazkagarria al da zaintzea? Niretzat, eta ezagutzen ditudan andre latinoamerikarrentzat, zaintzea ez da txarra, gu komunitatean zaintzetik gatozelako: gure neba-ahizpak zaindu ditugu, edo lehengusuak, eta ez dugu sentitu esplotazio baten moduan nahiz eta emakume batzuek haurtzaroa edo gaztaroa galdu duten hor, baina ez dugu uste hori egitea naturala denik. Oreka konplexua da: zaintza erdigunean jartzeak ez du esan nahi zaintzea zoragarria denik, baina ezta munduko okerrena denik ere. Emakume batzuek esan izan didate bizia salbatu diela adineko bat edo haur bat zaintzeak, alaitasuna itzuli diela.

Atzerritarren Legea indargabetzeko eskatu zenuen ekitaldian. Zergatik?

Mobilizazioetan oihukatzen dugu Atzerritarren Legeak heriotzak eragiten dituela egunero, eta hala da, adibidez, Afrikatik migratzen dutenentzat. Latinoamerikatik datozenentzat, heriotza hori soziala da: urteak egitea beren jaioterrira itzuli ezinda, bankuan kontu bat ireki ezinda... Gainera, handik batez ere emakumeak etortzen dira, zaintza lanetara, kontraturik gabe... Oso errealitate mingarriak dituzte andre horiek. Lege klasista eta arrazista bat da. Unibertsitate ikasketak ere ezin ditugu erraz homologatu askok zazpi urtetik gora behar izan dute prozesua amaitzeko, eta, azkenean, legediak etxeko lanen eremura mugatzen gaitu.

Zuk zeuk unibertsitate ikasketak dituzu, baina zaintzen jardundakoa zara...

Bai. Soziologia ikasi nuen, baina nire bokazioa hezitzailea izatea da. Eta luzaroan zaintzan lan egin izan dut bestelako aukerarik ez zegoelako. Horrez gain, tarteka lantegiak eta ikastaroak egin izan ditut jabekuntza eskoletan, baina oso prekarioa da hori, eta zaintzara itzultzen naiz.

Herri hezkuntza aldarrikatzen duzu. Zertan datza?

Hemen, leku batzuetan, ez dago ondo ikusia, akademiaren aurkakotzat jotzen delako; kontuan izan behar da Brasilen sortutako pedagogia molde bat dela, eta Latinoamerikan oso gutxiren pribilegioa dela akademia. Edonola ere, herri hezkuntzak ez du ukatzen akademiako ezagutza hori, baina aldarrikatzen du beste leku batzuetan ere badela jakintza, eta ikasitakoa desikasi behar dela, bizia auzitan jartzeko, politizatzeko eta eraldatzeko. Emakumeok ere kuestionamendu haziak ereiten ditugu; denok izan dugu buruan: «Ni bakarrik sentitzen al naiz horrela?». Eta hori guztia auzitan jarriz, aldaketak eraginez bihurtzen dira pertsonak subjektu politiko. Halako emakumeak izan dira nire maistrak, gerrak beren lurraldetik kanporatutako nekazariak: urteak dira ez dudala entzuten haiena bezalako planteamendu marxista koherente bat. Beste ezagutza horiek biziki interesgarriak dira.

Hemen lan asko egiten duzu emakume migratuekin. Zer premia dituzte iristen direnean?

Batetik, beren buruari aitortu behar diote ahaldundutako andreak direla: migrazioari buruz erabakitzeko boterea izan dute, eta horren balioaz jabetuta egon behar dute. Eta, bestetik, onartu behar dute bizitzen ari direna oso gogorra dela, zeren migrazioa dolu bat baita: mina da, susmoa, tristura, beldurra, bakardadea... Gizarte oso desberdin batera iristen dira, eta ezin dute atzera egin... Nik sinesten dizut leloa ere horra eraman behar dugu, haiei adieraztera eskubideak dituztela, ez daudela bakarrik, ez dutela errudun sentitu behar...

Errudun, seme-alabak jaioterrian uzteagatik?

Bai, amatasuna kudeatzeko eta maitatzeko beste modu batzuk bilatu behar izaten dituzte. Baina hori guztia egin behar dugu andre migratuak biktimizatu gabe, asko jaioberritu egiten direlako, eta gizarte honek aukera asko ematen dizkielako: adibidez, beren gorputzaren gainean erabakitzeko, ekonomikoki autonomoagoak izateko... Halere, erronka bat da andre horiek prekaritatetik ateratzea: batzuk oso pobretuta daude hemen 10-15 urte egin arren, soldataren parte handiak senideei bidali izan dizkietelako, eta hemen oso babes gutxi dutelako.

Emakume migratuez irudi homogeneoegia du gizarteak?

Lehen emakumeaz hitz egiten genuen, eta orain emakumeez, pluralean. Eta jatorriarekin gauza bera da: aniztasun handia dago unearen, herrialdearen, garai politikoaren arabera. Baita helburuetan ere: batzuek migratu dute amesten dutelako seme-alabek ikasi ahal izatea, edo jaioterrian etxe bat eraikitzea komun eta guzti; beste batzuk etortzen dira haurrek osasun tratamendu bat behar dutelako... Andre horiekin ditugun erronketako bat da politizatzea, subjektu politikoak sortzea. Asko kezkatzen nau, adibidez, hemengo kontsumismo basatian erortzeak, horrek pobretu egin baititzake; baina oso zaila bada denontzat, haientzat are gehiago.

Ahalduntzea ariketa indibiduala ala kolektiboa da?

Biak. Nik nire potentziala deskubritzen dudanean, ez baitidate irakatsi nire kulturan neskek balio gutxiago dutelako, eta ohartzen naizenean gauza asko egin ditzakedala, aldi berean ikusten dut beste emakumeen balioa eta ahalmena. Joan-etorri bat da ahalduntzea, eta horrela bihurtzen da kolektibo: botere hori sakondu egiten da besteekin konpartitzen denean, horrek ematen dio zentzua. Ederra da, gainera, prozesu hori egiten duten emakumeak borroka feministara batzen direnean, sareak osatzen dituztenean.

Nola ari zaie pandemia eragiten andre etorkinei?

Batzuek preso egin dituzte azken hilabeteak, adinekoak zaintzen, haiek kutsatzeko beldurrez itxita. Beste batzuek lana galdu zuten, eta gerora ordu batzuk berreskuratu dituzte. Baina garai gogorra dator etxeko langileentzat: enplegatzaileak kontratuak egiteko beldur dira, soldatak jaitsi dituzte... Sexu langileekin ere izan nintzen udan, eta bihotza urratzeko modukoa izan zen: jatekorik gabe ibiliak ziren.

Orain justu urtebete, Durangoko jardunaldi feministetan, feminista migratuen eta hemengoen arteko tentsioa azaleratu zen. Nola ikusten duzu harreman hori?

Beste leku batzuetan ere azaleratzen ari dira tentsio horiek, baina pentsatu nahi dut hemen gaitasuna eta jakinduria izango dugula hobeto eramateko, eta presarik gabe kudeatzeko. Ni neu oso identifikatuta sentitzen naiz kide migratuek diotenarekin, baina beste adin batekoa naiz, eta beste ibilbide bat daukat, talde mistoetan. Eta ikasi dut halako kontuek prozesu bat eskatzen dutela, eta pazientzia: hemengoek oso azkar eduki nahi dituzue erantzunak, baina hau arnasa luzez jorratu behar da. Izan ere, nik badut konplizitate berezi bat emakume migratuekin, elkarri begiratu eta ttak egiten duena, eta zuek ere zurion artean izango duzue, ezta? Ez da erraza konplizitate hori denongana zabaltzea; nik urteak behar izan ditut lagun zuriekin erlazio hori lortzeko. Baina bide horiek beharrezkoak dira. Aurrekoan irudi bat bidali zidaten: emakume beltz bat aurrean, eta zuri bat atzean; hori egiteko gai izango al gara hemen? Ahotsa emango al diegu kide beltzei?

Indartsu dago mugimendu feminista. Aztergai dituzuen gaien eta aldarrikapenen artean, zer lehentasun ikusten duzu?

Uste dut sarean antolatzen jarraitu behar dugula, norbere gelatik baina espazio komunekin, eta asko hitz egiten. Iraultza egiteaz konbentzituta gaude, baina konturatu behar dugu pausoz pauso lortuko dugula, ezin dugula den-dena egin hain azkar: badakigu zer-nolako munstroak ditugun aurrean, eta uste dugu bi ostiko emanda aurre egingo diegula? Orain faxismoak egonezin handia eragiten dit, beldurra, baina oraindik ere sinesten dut nire kide feministengan. Oso pentsalari onak ditugu. Oraintxe Bell Hooksen ideia batzuk etorri zaizkit burura: sinetsi behar dugu maskulinitate berriak eraiki daitezkeela, beste edertasun molde batzuk eratu... Askotan pentsatzen dut zoragarria dela bizitza feminismoaren tresnatik ikusi ahal izatea: ni salbatu banaiz, feminismoari esker salbatu naiz.]]>
<![CDATA[Zaintzaren inguruko kezkak elkartuta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2016/006/001/2020-10-30/zaintzaren_inguruko_kezkak_elkartuta.htm Fri, 30 Oct 2020 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/2016/006/001/2020-10-30/zaintzaren_inguruko_kezkak_elkartuta.htm
Zahar etxeen inguruko kezkak bat eginda daude egoiliarren senideak eta erretiratuak. Izan ere, beharginen aldarrikapenez harago, ozentzen ari dira egoitzetan aldaketa eskatzen dutenen ahotsak. 2016an Bizkaiko zentroetako langileen grebaren harira sortu zen Babestu elkartea, egoiliarren senideen ezinegonak bideratzeko, eta orduan hasi ziren lehen kontaktuak pentsiodunen taldeekin; gerora, beste lurraldeetan ere antolatu dira familiak, eta azken hilabeteetan koronabirusak estutu du aliantza hori. Eta hasi dira elkarrekin protestak egiten: Hego Euskal Herriko senideen elkarteek eta pentsiodunen mugimenduak dei egin dute bihar kalera ateratzera, Zaintza erdigunean, publikoa eta duina lelopean; eta mobilizazioekin bat egin dute LAB, ELA, UGT, CCOO, Steilas, ESK, CNT, EHNE eta SATSE sindikatuek, baita zenbait talde feministak ere, hala nola Bilbo Feminista Saretzen, Oneka eta Etxekotu Gabeko Langileak.

«Egoitzetako etorkizuneko erabiltzaileak gara gu», esan du Loli Pison pentsiodunak. Egungo funtzionamenduarekin etsita mintzatu da hura ere: «Nik ez nuke zahar etxe batera joan nahi, baina ulertzen dut zaintza handia behar dutenak ezin direla etxean egon. Guk hala egin behar izan genuen ahizparekin». Erretiratuen mugimenduak aspaldikoa du zaintzaren inguruko kezka, Uñak erantsi duenez: «Gure aldarrikapenetan beti egon gara emakumeak, eta horrekin lotuta, prekaritatea, zaintza, lan horiek egiten dituzten andre arrazializatuak, eta egoitzetan baldintza zailetan diharduten langileak. Zaintza lanek, ez bakarrik egoitzetan, baizik eta etxean edo eguneko zentroetan, oso balorazio sozial txikia daukate».

Izan ere, adinekoen egoitzez harago doa eragileen kezka. Baita senideena ere, Babestuko bozeramaile Iraide Urrizek berretsi duenez: «Eremu guztietako langileen baldintzak hobetzearen alde gaude, denetan daudelako gabeziak. Etxeetan dihardutenek oso baldintza zailak dituzte, eta pandemian ere ez dute babes ekipamendurik izan. Zaintza sistema osoak behar du erreforma bat, eta sakona».

Egoitzetan hildakoak

Zahar etxeetatik hasita. Bertan baitago eztabaidaren foku nagusietako bat orain, pandemiak utzitako datuen ondorioz. «Bigarren olatuan lehenengoan baino okerrago daude langileak, eta Bizkaian 80 egoiliar hil dira jada». Egunero iristen da halako albisteren bat: atzo adineko bat hil zen Bizkaiko egoitza batean, eta beste bat Gipuzkoan. Gainera, azken egunak gorabeheratsuak izan dira, neurri murriztaileek nahasmen handia eragin dutelako adinekoen bisiten inguruan: Gipuzkoan eta Nafarroan bertan behera utzi dituzte.

Horixe izan da senideen elkarteen aldarrikapenetako bat udaberritik, konfinamendua arindu zutenetik: egoiliarrak ikusi ahal izatea. «Bisita duinak edukitzea eta kalera irten ahal izatea», zehaztu du Txaro Markinez Babestu elkarteko kideak. «Gu lehen egunero-egunero joaten ginen ama ikustera, eta kalera ateratzen genuen. Pentsa zer alde nabaritu duen». Arabako zentro batean du ama, eta Bizkaiko beste batean amaginarreba: «Alzheimerra du, ezin du hitz egin, eta bisitak bi metroko distantziara egin behar ditugu? Zergatik ezin ditugu gure senideak egoitzatik atera tarte batez? Senideak ez gara burugabeak, ez ditugu eramango leku arriskutsuetara».

Urrizek gogora ekarri du Osakidetzaren protokoloek «oso garrantzitsutzat» jo dituztela bisita horiek: «Baina Bizkaiko Aldundiak, adibidez, erabaki du astean bi ordukoak izan daitezkeela gehienez. Horrekin nahikoa al da? Erakundeak mezu kontrajarriak ematen ari dira, eta, bitartean, adinekoak bakarrik daude, eta ez da haien zaintza emozionala artatu». Ildo horretan, Markinezek azaldu du azken hilabeteetan oso gogorra izan dela amarekiko harremana: «95 urte ditu; burua nahiko ondo zuen, eta hasieran ulertu egin zuen itxialdia, baina, gero, konfinamendua arintzean jendea kalean ikusten hasi zenean, ez zuen ulertzen zergatik bera ezin zen atera. Depresio batean sartu zen: 'Hil egin nahi dut', 'Zer egin didazue?'... Orain hobeto dago, baina nik martxoan ama bat utzi nuen, eta ekainean beste bat aurkitu nuen».

Pisonen ustez ere, goitik behera aldatu behar dira zahar etxeak. Ahizparekin izandako esperientziari erreparatuta, uste du zentroak «ia kartzelak» direla: «Bunkerren antzekoak dira, oso hermetikoak. Egoiliarrek arazoren bat badute, oso bakarrik geratzen dira; itxita daude, bahituta. Ez daukate eskubiderik». Ados dago Uña: «Zahar etxeetako eredua ez da baliagarria, negozio bat delako. Baina zahar etxeak beharrezkoak dira: instituzioek baliabideak jarri behar dituzte arlo publikoan, eta ez pribatua sustatu».]]>
<![CDATA[Ulertzearen garrantzia ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1936/003/001/2020-10-28/ulertzearen_garrantzia.htm Wed, 28 Oct 2020 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1936/003/001/2020-10-28/ulertzearen_garrantzia.htm <![CDATA[Emakunde saria jaso du Cony Carranzak]]> https://www.berria.eus/albisteak/188882/emakunde_saria_jaso_du_cony_carranzak.htm Tue, 27 Oct 2020 21:35:31 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/188882/emakunde_saria_jaso_du_cony_carranzak.htm <![CDATA[Osasuna eta hizkuntza uztartzeko ezagutza bila]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1959/010/002/2020-10-24/osasuna_eta_hizkuntza_uztartzeko_ezagutza_bila.htm Sat, 24 Oct 2020 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1959/010/002/2020-10-24/osasuna_eta_hizkuntza_uztartzeko_ezagutza_bila.htm Hizkuntzen Kudeaketa: Euskara Komunikazio Klinikoan graduondoa abiatu zuten iaz EHUk eta UEUk, eta lehen kurtsoaren ebaluazioa aurkeztu zuen Jon Zarate zuzendariak atzo, gaiari buruz EHUk antolatutako udako ikastaroan. Nabarmendu du ezagutza sortzea dela xede nagusia: «Ikerketa behar da, ebidentzia».

Zaratek onartu du osasun arloan «ikuspuntu okerra» izaten dela maiz hizkuntzaz: «Osasungintza ebidentzian oinarritutakoa da, pertsonetan ardaztua eta egoera administratibora eta ingurunera egokitua; hiru baldintza horiek ez dira normalean betetzen, ez delako serioski hartzen hizkuntzaren rola kalitatezko arreta soziosanitarioan. Graduondoan ebidentziak sortu nahi ditugu, ezagutza hori osasun langileei helarazteko».

Hala ere, osasun administrazioaren egitura eta jarduna oso konplexuak direla nabarmendu du, eta, ildo horretatik, paradigma aldaketa bat proposatu du: «Askotan, euskara planek ahaztu egiten dituzte osasun sistemaren berezitasunak: hizkuntzaren kudeaketa eremu administratiboetako ohiko planetara mugatzen dute, euskara teknikariei ardura handia jartzen diete... Graduondoarekin, ikuspegi hori aldatu nahi dugu: euskara planen ardatzean osasun profesionalek egon behar dute, hizkuntzaren arloan nola jokatu aztertzen, oinarri hartuta zer den kalitatezko arreta eredu biopsikosozialean».

Ekarpena, ebidentziatik

Horretarako, ikerketa sustatu nahi dute, «sortutako ebidentzia horretatik ekarpenak egiteko, adibidez, Osakidetzaren etorkizuneko euskara planean». Emaitzak ikusten hasi dira jada: euskara planerako hainbat proposamen eztabaidatu dituzte; ikasle batzuek erabaki dute arloan doktore tesia egitea, eta graduondoko lan batzuk martxan jarri dituzte, esaterako, Galdakaoko ospitalean (Bizkaia)... Baikor mintzatu da Zarate: «Urte batzuen buruan, Osakidetza munduan liderra izan daiteke hizkuntza kudeaketan».

Graduondoa 2019-2020ko ikasturtean egin zuten lehen aldiz, hamazazpi ikaslerekin; abenduan irekiko dute bigarren aldian matrikulatzeko epea, eta ikasle batzuek jadanik agertu dute interesa. «Ikasleen artean badago masa kritiko oso sendo bat». EHUko Euskara errektoreorde ere bada Zarate, eta, ardura horretan, gertutik ezagutu du Medikuntzako gradu ikasketak euskalduntzeko ikasle mugimendua: «Urteetako prozesu bat izan da, konfiantza sortzekoa eta harremanak sendotzekoa. Eta gure sua izan dira ikasle horiek: pausoak emateko exijitu digute».]]>
<![CDATA[Osakidetzaren gidari berria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1932/010/001/2020-10-24/osakidetzaren_gidari_berria.htm Sat, 24 Oct 2020 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1932/010/001/2020-10-24/osakidetzaren_gidari_berria.htm
Bartzelonako eta Bilboko zenbait osasun etxetan egin du lan ibilbidea, baita irakaskuntzan ere, eta kudeaketan ere jardundakoa da, lehen arretan batik bat. COVID-19aren pandemia kudeatzea egokituko zaio, eta badu eskarmentua arlo horretan: Basurtuko (Bilbo) eskualde unitateko zuzendariorde medikoa izan da azken urtean.

Jose Luis Diego Casals ordezkatuko du Perezek. 2018ko azaroan izendatu zuten hura, Osakidetzako oposizioetako irregulartasun salaketen harira Maria Jesus Mujikak dimisioa eman eta gero.]]>
<![CDATA[Mila intzidentzia baino gehiago]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1918/010/001/2020-10-22/mila_intzidentzia_baino_gehiago.htm Thu, 22 Oct 2020 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1918/010/001/2020-10-22/mila_intzidentzia_baino_gehiago.htm Argazki bilduma.]]>
]]>
<![CDATA[Ertzaintzaren esku hartzeak ikertzeko batzorde bat eratuko dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/012/002/2020-10-22/ertzaintzaren_esku_hartzeak_ikertzeko_batzorde_bat_eratuko_dute.htm Thu, 22 Oct 2020 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1917/012/002/2020-10-22/ertzaintzaren_esku_hartzeak_ikertzeko_batzorde_bat_eratuko_dute.htm
Delinkuentzia tasa apaltzeko asmoa ere agertu du sailburuak, nahiz eta inguruko erkidego eta herrietakoa baino txikiagoa den: mila biztanleko 53,3 delitu daude. Hala ere, bereziki kezkagarritzat jo ditu hiru gai: ziberdelinkuentzia, jokoarekiko adikzioa eta emakumeen aurkako indarkeria.

Azken horrekin lotuta, Erkorekak jakinarazi du Emakumeen eta Etxekoen Babesa izeneko programa bat abiatuko duela: genero indarkeriako txostenak -Ertzaintzarenak ala udaltzainenak izan- sistema digital berean txertatuko dituzte, eta, hala, tratu txarrak jasaten dituzten emakumeen eta haien seme-alaben arriskua ebaluatzeko irizpideak bateratuko dituzte, babes neurriak ere horien arabera ezartzeko. Izan ere, indarkeria matxistaren neurriarekin kezkatuta agertu da sailburua. Egun, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 3.377 emakumek daukate babes aginduren bat, 353k dute Bortxa aplikazioa telefonoan, 62k dute bizkartzaina, eta 53 erasotzailek daukate lokalizaziorako eskumuturrekoa.

Ertzaintzaren giza baliabideei ere erreparatu die Erkorekak: «Egiturazko lantaldea 8.000 agentekoa da, eta egun 7.502 daude lanean; beraz, 498 profesionaleko defizita dugu, eta legegintzaldi amaierarako 1.584 agente erretiratuko dira». Hutsune hori betetzeko, lau hautaketa prozesu abiatuko dituzte agintaldian zehar, urtean bat; 2020 amaitu baino lehen argitaratuko da lehena, eta 700 lanpostu izango ditu. Emakumeek eta euskal hiztunek izena ematea sustatuko dute.

Era berean, Erkorekak txalotu egin du, egungo egoera epidemiologikoa kontuan hartuta, hauteskundeak uztailean egiteko erabakia hartu izana. Baina aitortu du badagoela zer hobetu, eta bozetako araudia «sakon» aztertzeko eta aldaketak proposatzeko konpromisoa hartu du: «Antzeko egoeretan boto sistema berriak izan ditzagun».]]>
<![CDATA[Ertzaintzaren esku hartzeetan hildakoen kasuak aztertzeko batzordea abiatuko du Erkorekak]]> https://www.berria.eus/albisteak/188628/ertzaintzaren_esku_hartzeetan_hildakoen_kasuak_aztertzeko_batzordea_abiatuko_du_erkorekak.htm Wed, 21 Oct 2020 17:05:39 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/188628/ertzaintzaren_esku_hartzeetan_hildakoen_kasuak_aztertzeko_batzordea_abiatuko_du_erkorekak.htm <![CDATA[«Konfinamenduaren aukera ezin da baztertu»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1896/010/001/2020-10-18/konfinamenduaren_aukera_ezin_da_baztertu.htm Sun, 18 Oct 2020 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1896/010/001/2020-10-18/konfinamenduaren_aukera_ezin_da_baztertu.htm
COVID-19aren pandemiaren bigarren olatuan gaude. Nola ikusten duzu egoera, oro har?

Munduan eta Europan azelerazio bat izaten ari da berriro: espero zitekeen urri amaieran edo azaro hasieran pandemia bultzatzen duten arrisku faktoreak indartzea. Egia da hemen udan ere izan zela azelerazio bat, gero murriztu zena, baina oraingo hau bai, bat dator Europa mendebaldeko joerarekin. Oro har, nabaria da faktore batzuen eragina: batetik, jarduera ekonomiko jakin batzuk, eta bestetik, metropoli handiak. Izan ere, arnas aparatuko infekzio akutuek orokorrean koadro arinak eragiten dituzte, baina inkubazio eta transmisio epe oso laburrak dituzte, eta, beraz, oso azkar mugitu behar dute hedatzeko; makrohirietan hori ahalbidetzen duten arrisku faktore asko daude, adibidez, logela hiriak edo denbora gutxian lekualdatzeko garraiobideak, eta horiek ezin dira aldatu, egitura ekonomiko-demografikoak direlako.

Esan duzunez, adituek urrirako espero zenuten bigarren olatua. Zergatik urrian?

Garai honetan hainbat arrisku faktore areagotzen direlako: eguzkia jaistean eta argi ultramorea murrizten da, bai intentsitatean zein denboran; eta, espazio itxietan denbora gehiago eta pertsona gehiagorekin egoteak dakarren arriskuaz gain, badirudi barruko aire lehorrak birusei kutsagarritasuna mantentzeko gaitasuna ematen diela. Birus hau ez da gripe bat, baina, ohiko gripearen jokabidea hartzen badu, orain hasiko da eta urtarril amaiera edo otsail hasiera arte iraun dezake.

Zergatik aurreratu da bigarren olatua Euskal Herrian eta ez beste hainbat herrialdetan?

Ez dakit udakoari bigarren olatu deitu ahal diogun, baina, edonola ere, udan azelerazio bat izan zen, ospitaleratzeak eta abar. Bi azalpen jarri izan dira mahai gainean. Bat: lehen olatua moztu egin zela, eta haren zati bat izan zirela udako kasu horiek, uhinaren berezko amaiera, nolabait. Eta bi: udako arrisku faktoreek ahalbidetu dutela transmisioa; batetik, jendeak kontaktu asko eduki dituelako, eta, bestetik, menpekotasun handia dugulako sektore ekonomiko batzuekin, eta horiei lotuta agerraldi handiak izan dira: sasoikako langileetan, turismoan, gaueko aisialdian, industrian... Demografiak ere eragina du: Gasteizen eta Iruñean, adibidez, makrozefalia demografikoa dago [hirigunea inguruko herri txikiak baino askoz handiagoa da], eta Bilbok eta inguruko herriek hirigune handi bat osatzen dute: pilaketa horiek transmisioa errazten dute.

Kutsatze datuei begira, aditu batzuek esan dute udazkenean hirugarren olatu bat etor daitekeela, bigarrena gainditu baino lehen. Hala al da?

Olatuak ez dira neurtzen gaixotasun infekzioso baten kasuen bidez, baizik eta hildakoen bidez; 1848ko gripetik 2009kora, uhinak neurtu dira heriotza tasetan, eta 2009ko gripetik aurrera ospitaleratzeen aldagaia ere txertatu da. Ez da komeni kontzeptuak nahastea. Olatuak irudikatzeko, ezin dugu hartu PCRetan oinarritutako intzidentzia.

Zer gerta daiteke orain datorren kutsatze oldearekin?

Espero dugu olatu hau motelagoa izatea, eta horrek neurri drastikoenak hartzea moteldu dezake, edo eragotzi, edo estratifikatu, hau da, bakarrik eremu batzuetan ezarri. Orain, historian lehen aldiz, egiaztatu ahal izango dugu prebentzio neurriak eraginkorrak diren. Baina, oro har, bigarren olatuak okerragoak izaten dira: kurbaren maximoa altuagoa izaten da, eta pixka bat estuagoa.

Hau da, hildakoetan izan daiteke lehen olatua bezain bortitza?

Ezin dugu ezetz esan. Egia da 65 urtetik gorakoek hartu dituzten prebentzio neurriek eraginkorrak izan beharko luketela, eta hori ez dela inoiz egin, baina aurreko pandemietan ez geneukalako sektore hori: 1918ko gripean, 30 urtetik beherakoak egon ziren larrien. Prebentzio neurriak eraginkorrak badira, zentro itxietako agerraldiak gutxitu behar lirateke, eta adin horietako heriotza tasa jaitsi. Baina transmisioa asko luzatzen baldin bada, gaitza beste adin talde batzuetan zabalduko da, eta haientzat ere larriagoa da birus hau, arnas aparatuko beste eritasunekin alderatuta.

Egoera okertzen bada, berriz ezar daiteke konfinamendua?

Konfinamenduaren aukera ezin da baztertu; baztertzen dutenek lasaitasun mezu bat helarazi nahi dute, eta ulergarria da, inork ez baitu azken aukera hori hor eduki nahi. Baina ezin da baztertu. Zer alda daiteke? Askoz motzagoa izan daiteke, agian formula malguagoak bila daitezke, eta lokalizatuagoa izan daiteke. Herri edo hiri baten perimetroa ixtearen helburua da infekzioa esparru jakin batean mantentzea, hortik kanpo ez zabaltzeko; ikusten ari gara neurri hori eraginkorra dela barnean intzidentzia jaisteko, ziurrenik jendeak ez duelako bizitza soziala egin nahi horrela dagoen bitartean, eta, gainera, badirudi bigarren efektu bat ere izaten ari dela, kasu bakoitzeko kontaktuak asko jaisten ari direlako.

Eta eraginkorrak al dira tabernetako edukiera murrizteko eta lagunartean jende gutxiago biltzeko neurriak?

Bai. Badakigu arrisku faktore asko daudela leku itxietan maskara gabe gaudenean, jaten edo edaten, eta horri erantsi behar zaio argi naturalaren falta, zarataren ondorioz altuago hitz egin behar izatea, gertuago egotea denbora tarte luzeetan, eta aireztatzea zaila izatea. Beraz, hor edukiera jaisteak dakar igorle kantitatea eta kontzentrazioa jaistea, eta badirudi eraginkorra dela.

Konfinamendura itzulita, badago irizpiderik zehazteko zer kutsatze mailatik aurrera hartu behar diren halako neurriak?

Neurriak agintariek hartzen dituzte, arriskuak ebaluatu ostean, eta horretarako irizpideak jarrita daude, bai nazioartean, bai estatuan, erkidegoekin adostuta. Orain ari dira sistema hori egokitzen, baina berez, arrisku adierazleak aztertzen dira, inpaktu eta transmisio probabilitateak ebaluatzen dira, eta, algoritmo bat erabiliz, zehazten da arriskua handia, ertaina edo txikia den. Dena den, osasun publikoko neurriek, eskubideak mugatzeaz gain, izugarrizko inpaktua dute, eta horrek eskatzen du halakorik ez hartzea automatismoen bidez, baizik eta tokiko ezaugarri demografiko, politiko eta ekonomikoak aztertuz. Kalkulu mekanikoek nolabaiteko segurtasuna ematen dute, baina benetan nahi dugu ekuazio batek hartzea erabakiak? Kontuan izan gabe, adibidez, 65 urtetik gorako zenbat pertsona dagoen? Eta, halere, ez da batere erraza: arriskuaren estratifikazioa da seguruenik epidemiologiaren zatirik zailena.

Alemania neurri murriztaileak hartzen ari da 100.000 biztanleko 50 positibo daudenean; Espainiako Gobernuak 500ean jarri du langa. Zein da egokiena?

Neurriak ez dira soilik hartzen 500era iristean; neurriak egunero hartzen dira, urtarriletik, baina ez dira beti arlo berdinekoak. Hori ondo ulertu behar da, bestela jendeak neurri bezala har ditzake soilik beren eskubideak mugatzen dituztenak. Gainera, 500eko muga hori maximo bat da, baina dokumentu teknikoetan beste maila batzuk ere badaude. Bestalde, Alemanian duten irizpide hori intzidentzian oinarritzen da, baina epidemiologook nahiago dugu beste adierazle batzuk ere kontuan hartu, hala nola gaitasun asistentziala, ospitaleratze kopurua, positibo tasa eta ZIUen egoera; izan ere, intzidentziaren kopuruak erraz alda daitezke, egiten diren PCRen arabera.

Madrildik ahots asko entzun dira azken egunetan, han ezarritako neurrien harira, esanez Nafarroan kutsatze gehiago daudela. Konparagarriak al dira hango eta hemengo egoerak?

Ezin da Nafarroa alderatu makrohiri batekin, inola ere. Nafarroako edozein herritako kasu batek igoera handia eragiten du intzidentzian, eta Madrilen ez da nabaritzen; horregatik ez da erabili behar soilik intzidentziaren irizpidea. Positibo indizean goian dago Nafarroan, baina ez Madril bezainbeste, eta ospitaleratzeetan eta ZIUetan ez dago hain gaizki. Hala ere, Nafarroak zahartze tasa handia dauka; beraz, oso ulergarria da foru gobernuak neurri gogorrak hartu nahi izatea biztanleria babesteko. Egia da aurrez ere neurri batzuk hartu dituela, baina halakoek denbora asko behar dute: bi asteko epeak erabiltzen ari gara, baina, kutsadura kateak martxan badaude, ez da erraza bi astean moztea.

Arreta handiegia jartzen ari da pertsonen portaeran? Normala da herritarrak erlaxatzea?

Osasun publikoko neurri guztiek moralizatu egiten dute; gizarteak barneratzen ditu, baina arduraren bektoreak norabidez aldatzen du. Beti gertatu da: tuberkulosiarekin, gripearekin, GIBarekin... Jokaera indibidualetan fokua jartzea espero izatekoa da, hor daudelako prebentzio neurriak: eskuko higienea, distantzia, maskara... Zoritxarrez, ez dugu neurri hoberik. Beraz, ulergarria da agintarien diskurtsoak nabarmentzea neurri horiek bete behar direla, eta egia da denok izan behar dugula arduratsu, baina osasuna babesteko erantzukizuna agintariena da, legearen arabera.

Zuk esana da: «Gaixotasun transmitigarriak determinatzaile sozialen gaixotasunak dira».

Determinatzaile sozialen paradigmak dio gure osasuna faktore sozial batzuek baldintzatzen dutela, eta paradigma horren sorreran gaixotasun infekziosoak daude: ezin dira ulertu eritasun horiek determinatzaile sozialik gabe. Guztiz faltsua da gaitz infekziosoek denoi berdin eragiten digutela: errege gutxi hil ziren izurrite beltzaren ondorioz, eta epidemia guztietan pobreenak hil dira batez ere. Kutsatzeko arriskua eta inpaktua egoera sozialek baldintzatzen dituzte: kutsatzeko arrisku handiagoa duzu lan eta bizitoki baldintza txarrak badituzu, eta sendatzeko gaitasuna ere zure osasun egoerak baldintzatuko du, hau da, zure elikadurak, lanak, egoera ekonomikoak, zure sistema politikoak hartzen dituen neurriek... Eta horrela azaltzen dira herri edo estatu batetik bestera intzidentzian eta hildakoetan dauden aldeak: 65 urtetik gorako zenbat pertsona dauden, zer egoeratan, haien zaintzaileek zer harreman sozial duten, eta 65 urtetik beherakoek zer lan baldintza duten eta kutsatzeko zer arrisku.

Nola azalduko zenuke zahar etxeetan gertatzen ari dena?

Zentro itxietan edozein gaixotasun kutsakorrek agerraldi bat eragiten du: birusa azkar zabaltzen da; zahar etxeetan bezala, kartzeletan, barnetegietan, ospitaleetan, edo kongregazio erlijiosoetan. Egoitzetako egoeraren aurrean egin den proposamen onena da —eredu soziosanitarioa guztiz aldatzeaz gain— infekzioen kontrolerako espezialistak jartzea. Baina, zoritxarrez, pandemian zehar agerraldiak izango ditugu zahar etxeetan. Zer lortu behar dugu? Ahalik eta azkarren detektatzea eta lekualdatzea, ahalik eta kutsatze gutxien izatea, eta prebentzio neurriak martxan egotea. Baina, egiturazko aldaketez gain, ez dago konponbide onik: prebentzio neurriak mugatuak dira, eta inpaktu handia dute adinekoaren osasunean.]]>
<![CDATA[Jende elkartzeak gehiago mugatuko ditu Jaurlaritzak]]> https://www.berria.eus/albisteak/188459/jende_elkartzeak_gehiago_mugatuko_ditu_jaurlaritzak.htm Sat, 17 Oct 2020 07:15:48 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/188459/jende_elkartzeak_gehiago_mugatuko_ditu_jaurlaritzak.htm <![CDATA[«Klima aldaketa ez ezik, bioaniztasunaren galera ere eten egin behar da» ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1915/008/001/2020-10-14/laquoklima_aldaketa_ez_ezik_bioaniztasunaren_galera_ere_eten_egin_behar_daraquo.htm Wed, 14 Oct 2020 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1915/008/001/2020-10-14/laquoklima_aldaketa_ez_ezik_bioaniztasunaren_galera_ere_eten_egin_behar_daraquo.htm BERRIA dendan eskura daiteke liburua. ]]> Ezezagunerako bidaia. Mundua, klima eta ekologia krisian liburuan. BERRIAk, Jakin-ek eta Elkarrek bultzatutako Aleka bildumako hamargarren lana da; gaur egin dute aurkezpen ofiziala. Zure aita zenari egin diozu liburuko lehen aipamena, aldarrikatzeko hark aspaldi nabaritu zuela zerbait aldatzen ari zela kliman, azken hamarkadetan aritu eta aditu askok egin duten bezala. Zergatik ez zaie entzun? Lehen zantzuak aspaldi agertu ziren: 1950eko hamarkadan AEBetako zientzialariek jada bazeuzkaten datuak eta iragarpenak. Zer gertatu da bitartean? Ekonomia kapitalistak hazkundea behar duela, eta hazkunde hori bideratzeko erregai fosilak tresna egokia izan direla: azken hamarkadetako baliabideen eta gaien kontsumoa eta produkzioa ez ziren posible izango ikatzik eta petroliorik gabe. Horregatik, nahiz eta jakin zeintzuk ziren albo kalteak, inor ez da ausartu horri galga jartzera, kasik ohartu arte atzera-bueltarik gabeko egoera batean gaudela. Ezezagunerako bidaia du izenburua liburuak. Ez al da jakina nora doan mundua? Zeren araberakoa izango da etorkizuna? Zientzialariek eginak dituzte proiekzioak, esana dute zer gerta daitekeen. Eta badakigu iraganean ere izan direla beste klima aldaketa prozesu batzuk: Lurra oso dinamikoa da, eta izan ditu aldaketa handiak. Kontua da aldaketa horiek ez zirela doakoak izan bertan zeuden espezieentzat, eta, gainera, ez zituela gizakiak eragin, baizik eta beste prozesu biologiko batzuek; baina orain gizakiaren jardunak eragin du gertatzen ari dena. Hortaz, badauzkagu iraganeko ereduak eta etorkizunerako proiekzioak, baina erabat prozesu berria da hau, eta inor gutxi ausartzen da esatera zer gertatuko den. Azken batean, aldaketa prozesu honek baditu kontrola ezin diren osagai batzuk, baina horietara ez iristeko badakigu zer egin behar dugun: ahalik eta azkarrena deskarbonizatu. Liburuaren atal luzeena eskaini diozu klima nola aldatzen ari den deskribatzeari. Zerk harritu edo kezkatu zaitu gehien? Dena da kezkagarria, baina bi kontu nabarmenduko nituzke. Batetik, prozesu klimatikoak eta biologikoak oso azkar doazela, eta bioaniztasuna galtzen ari dela. Ez gaude klima aldaketa huts batean, baizik eta bioaniztasun galera prozesu bortitz batean, eta horrek zerikusia handia du gizakion jarduerarekin. Eta, bestetik, ikuspegi sozialago batetik, sistema kapitalista bera desberdintasun sozialetan oinarritzen da, eta prozesu honek muturrera eramango ditu desberdintasun horiek. Aldaketa biofisiko batean gaude, baina hori geratzeko prozesuak oso kontuan izan beharko du justizia soziala: berdintasun handiagoko mundu bat izan beharko du xede. Horrekin lotuta, Yayo Herrerok ekofaxismoaren arriskuaz ohartarazi du: baliabide naturalak galtzen direnean -ura, adibidez-, baliabide ekonomiko, militar eta politiko gehien dutenak horien bila joango dira, eta joaten ari dira jada Afrikara, Asiara edo beste herrialde batzuetara; horren ondorioetako bat dira iheslari klimatikoak. 2019an, Madrilgo COP25 bilkuran izan zinen, eta Hegoalde globaletik iritsitakoen testigantza batzuk bildu zenituen, orain liburuan jasoak. Nola ari zaie eragiten klima aldaketa? Klima aldaketaren zantzuak jada mundu osoan sumatzen dira, baina aldaketa horien aurrean denak ez gaude berdin kokatuta: abiapuntu desberdina da. Hegoalde globalean edozein gauzak eragiten du gogorrago; urakan batek ez du inpaktu bera Madagaskarren edo Floridan. Hegoaldeko herrialdeetan, gainera, bioaniztasunaren bankua handiagoa da -nahiz eta gutxituz doan-, baina herritarren egoera gogorragoa da, eta zaurgarriagoak dira lehorteetan edo baso suteetan. Adibidez, ur faltarekin zailtasun handiak dituzte Txilen, Perun eta Bolivian: pauta meteorologikoak eta euriaren ezaugarriak aldatzea inpaktu handia izaten ari da nekazaritzan dabiltzan herrietan. Eta Euskal Herrian? Nola nabarituko da klima aldaketa? Inoizko mundu beroenean bizi gara. Guri iruditzen zaigu gradu bat ez dela asko, baina tenperatura globalak milaka urtetan izandako bilakaeraz ari gara. Eta hemen ere ari gara sumatzen uda gero eta luzeagoak -nahiz eta aurten ez den betetzen ari oraingoz-, eta euria egiteko moduak aldatzen ari direla: asko egiten du, eta oso bortitz. Itsasoaren mailaren igoera ere hasi da eragiten gure kostaldean, eta datozen hamarkadetan hondartza ugari desagertuko dira marea gora dagoenean, eta egun bizitzeko modukoak diren hainbat toki ur azpian geldituko dira. Hala ere, ikuspegi positibotik, indartzen ari da jendearen kontzientzia hartzea, eta agenda politikoan gero eta presenteago dago gai hau. Liburuan diozu Euskal Herriak baldintza pribilegiatuak dituela klima krisiari aurre egiteko. Zergatik? Munduan denak ez gaudelako abiapuntu berean. Ziklogenesi leherkor bat Euskal Herrira iristen bada, gure baliabideak, etxeak eta ehun soziala eta ekonomikoa ez dira Senegalen egon daitezkeenak. Eta oso inportantea da horretaz jabetzea: migrazio fluxuak gertatzen direnean, kontuan izan behar dugu guk sortzen ditugun arazoek Hegoalde globalean eragiten dutela. Horrekin lotuta dago erantzukizunaren auzia: klima aldaketaren ardura denona da, baina denok ez dugu ardura bera. Zeresan handiagoa izan dute eragile ekonomiko eta politiko jakin batzuek: erregai fosilen industria osatzen duten multinazional handiek Afrika osoak baino ardura handiagoa dute, bai arazoa sortzean, bai arazoari irtenbideak emateko orduan. Klima larrialdia deklaratu dute Euskal Herriko gobernuek. Zer neurri hartzen ari dira larrialdiari aurre egiteko? Datuek erakusten dute neurri gutxi hartu direla. Adibidez: lehengo astean Europako Parlamentuan bozkatutako ebazpen batek helburu jarri zuen 2030erako gas isurketak %60 murriztea; horren aurka bozkatu zuen EAJk, eta EAJk hemen dauzkan planek ez dute aurreikusten baliabide berriztagarrien hazkunde izugarri bat, eta, aldiz, planteatzen ari dira hurrengo hamarkadetan gasa izatea mix energetikoaren erregai nagusia. Eta badago beste gai bat, Gorka Buenok aipatua: Europako herrialde batzuetan serio hartzen ari dira desazkundea, hau da, energia kontsumoa murriztea -Alemaniak erdira jaitsi nahi du energia primarioaren kontsumoa-, eta hemengo erakundeek oraindik ez dute inoiz aipatu. Ekonomia deskarbonizatu beharra dagoela ados daude ia eragile guztiak; auzia da nola. Liburuan elektrifikazioaren iraultza aipatu duzu. Zertan datza? Unai Pascualek aipatu du hori, erregai fosilen lobbyen agiriak irakurrita: funtsa da aldatzea gaur egungo sistema fosilista energia berriztagarrietan oinarritutako beste sistema batekin: adibidez, garraioa elektrifikatzea, auto elektrikoen bidez. Baina hori egin daitekeen oso zalantzagarria da. Azken batean, gaurko sistema ez da ordezkatuko energia berriztagarriekin: ezingo dugu energia berdina produzitu; beraz, aldaketa batzuek sakonagoak izan beharko dute. Eta hor, dudarik gabe, kontsumoaren eta produkzioaren desazkunde batzuk gertatu beharko dira. Bidegurutzearen unea ere aipatu duzu liburuan. Ekonomia deskarbonizatu behar da, baina munduak bizi duen krisia ez da klimatikoa bakarrik, krisi ekologiko oso gogor batean baikaude: bioaniztasuna galtzen ari gara, bizitzari eusten dioten baldintzak kolokan daude; aditu batzuek ohartarazi dute seigarren desagertze masibo baterako bidean egon gaitezkeela. Eta horrekin lotuta dago COVID-19aren krisia: gizakiok joan gara birus eta bakterio gordailuetara -animalia basatiengana edo oihan tropikaletara-, eta bueltan etortzen ari zaigu; birus eta bakterio horiek ez dira beti desagertuko, beste izaki bizidun batzuk bilatuko dituzte, gizakietara salto egingo dute, eta guk garraiatu egingo ditugu. Beraz, deskarbonizatzea posiblea da; baina, hazkundearen logikari eusten bazaio, oso zalantzan dago bioaniztasunaren galera etengo den; eta klima aldaketa ez ezik, bioaniztasunaren galera ere eten egin behar da. Izan ere, bioaniztasuna gure bizitza asegurua da; hori kolokan jartzen badugu, gure bizitza ere, espeziearena, kolokan jarriko dugu. Hain justu, bi krisien arteko lotura ikusi dute hainbatek, konfinamendu garaiko neurriei begira batez ere. Zer hausnarketa utziko du pandemiak klima larrialdiaren eremurako? Klima larrialdiaren kasuan ez da hain neurri bortitzik hartu, segur aski pertzepzioa beste bat delako: klima krisiak hurrengo hamarkadetan eragingo digu. Arriskua gero eta gehiago ikusten dugu, baina oraindik ez zaigu guztiz erreala iruditzen. Gainera, auzi honek gure sistema ekonomikoa bera zalantzan jartzea dakar, eta tartean dauden eragile batzuek ez dute horri buruz entzun nahi. Segur aski ez dugu neurririk hartuko arrisku bat parez pare ikusi arte, baina agian orduan berandu izango da. Eta klima larrialdiari aurre egiteko neurriek izan behar dute epe luzekoak, sendoak eta denboran irauteko modukoak. Gainera, sektore batzuetan desazkundea planteatu behar bada, debate sozial indartsua egin behar da. ]]> <![CDATA[EHUren «engranajea ahalik eta onena izatea» jarri du xede Eva Ferreirak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/009/001/2020-10-10/ehuren_engranajea_ahalik_eta_onena_izatea_jarri_du_xede_eva_ferreirak.htm Sat, 10 Oct 2020 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1873/009/001/2020-10-10/ehuren_engranajea_ahalik_eta_onena_izatea_jarri_du_xede_eva_ferreirak.htm
Azaroaren 26an egingo dituzte EHUko hauteskundeak; momentuz, Ferreirarena da hautagaitza bakarra, eta ez da espero besterik izatea. Azken urteetako errektoreen ildo berekoa izango da haren proiektua, lantalde horietan jardun izan baita errektoregaia: 2004-2008 artean, Juan Ignacio Perez Iglesias errektore zela, Akademia Antolakuntza eta Koordinazioko errektoreorde izan zen Ferreira, eta, ondoren, Iñaki Goirizelaiaren agintaldian, idazkari nagusia. Azken urteetan Unibasq erakundeko zuzendaria izan da, EAEko unibertsitateetako kalitate agentziako zuzendaria, baina joan den urrian utzi zuen postua.

Ferreira Barakaldon (Bizkaia) jaioa da, 1963an; Ekonomia Aplikatuko katedraduna da EHUn, eta, besteak beste, ikergai izan ditu genero arrakala eta emakumeen kristalezko sabaia. Ingelesez eta gaztelaniaz garatu du ikerketa ibilbidea, eta azken urteetan ikasi du euskara. Gaztelaniaz erraztasun handiagoz mintzo den arren, elebitan irakurri zuen atzoko mezua, euskaraz eta gaztelaniaz, edukirik errepikatu gabe. Eta Immanuel Kant filosofoaren aipu batekin abiatu zuen hitzaldia: «Giza adimena ziurgabetasuna kudeatzeko gaitasunaren arabera neurtzen da».

Izan ere, bozak irabaziz gero, pandemia garaia kudeatzen segitzea egokituko zaio Ferreirari. Aitortu du osasun krisia «azken hamarkadetako esperientziarik zail eta gogorrenetako bat» dela, baina nabarmendu du EHU aurrera egiten ari dela, unibertsitate komunitatearen lanari esker: «Eguzkia ateratzen denean garbiketa lanak hasten dituztenen lanari esker, administrazio eta zerbitzuetako langileen eguneroko lanari esker, irakasle eta ikertzaileen lanari esker, zuzendaritza taldeen lanari esker eta ikasle bakoitzaren erantzukidetasunari esker. EHU erakusten ari da aldeko egoeretan oso ona dela, baina egoera txarretan, are hobea».

Era berean, bere ibilbidea aipatu du, goi ikasketen publikotasunaren garrantzia azpimarratzeko: «Galiziar immigranteen alaba eta familia ugariko kidea naiz: merkatuko prezioan ikastea ez zen aukera bat gure etxean. Baina EHUn matematika ikasteko aukera izan nuen, eta, ondoren, arloko institutu ospetsuenetako batean master bat egitekoa. Han ohartu nintzen zein prestakuntza ona jaso nuen». Erronka sozialei ere erreparatu die: «Garapen iraunkorreko helburuek eta 2030 agendak xede berri bat eransten dute gure unibertsitatean: euskara eta euskal kultura bultzatzea».]]>
<![CDATA[EHUren «engranajea ahalik eta onena izatea» jarri du xede Eva Ferreirak]]> https://www.berria.eus/albisteak/188119/ehuren_engranajea_ahalik_eta_onena_izatea_jarri_du_xede_eva_ferreirak.htm Fri, 09 Oct 2020 15:24:09 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/188119/ehuren_engranajea_ahalik_eta_onena_izatea_jarri_du_xede_eva_ferreirak.htm