<![CDATA[Maite Asensio Lozano | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 29 Sep 2022 19:25:16 +0200 hourly 1 <![CDATA[Maite Asensio Lozano | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Erruduntzat jo dute Abanton emaztea eta alaba hil zituen gizona]]> https://www.berria.eus/albisteak/218789/erruduntzat_jo_dute_abanton_emaztea_eta_alaba_hil_zituen_gizona.htm Wed, 28 Sep 2022 13:01:56 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/218789/erruduntzat_jo_dute_abanton_emaztea_eta_alaba_hil_zituen_gizona.htm hala aitortu zuen gizonak berak, Bizkaiko Probintzia Auzitegian, bere aurkako epaiketan. Orain, herri epaimahaiak bat egin du fiskalarekin eta akusazioekin, eta krimenaren astungarritzat jo ditu hiltzailearen eta biktimen arteko senidetasun lotura, eta biktimen generoa. Ez du aringarririk onartu. 50 urte arteko kartzela zigorra ezar diezaiokete akusatuari. Aldeak bat zetozen gertatutakoan, baina ez hilketen definizioan. Fiskaltzak eta akusazioek hilketa matxistatzat dauzkate: nabarmendu zuten akusatuak «jokabide autoritarioa» zuela, «erabat azpiratuak» zituela bi emakumeak, eta guztiz babesgabe zeudenean hil zituela. Defentsak, berriz, ukatu egin zuen hori, eta argudiatu zuen akusatua edanda zegoela eta «krisi psikotiko» bat izan zuela. Gizonak adierazi zuen bere buruaz beste egiteko asmoa zuela, eta ez zituela emaztea eta alaba «bakarrik» utzi nahi. Fiskaltzak 24 urteko espetxe zigorra galdegin zuen emaztea hiltzeagatik, eta beste 23koa alaba hiltzeagatik; azpikeria, ahaidetasun eta genero larrigarriak eskatu zituen. Akusazio partikularrak -familiarenak- eta herri akusazioak -Clara Campoamor elkartearenak- 25 urteko kondena eskatu zuten hilketa bakoitzagatik. Defentsak, ordea, zortzina urtera murriztu zuen zigor eskaera, eta aringarri gisa aurkeztu zituen aitorpena, alkoholismoa eta gaitz psikiatrikoa. Irailaren 13an eginiko deklarazioan, akusatuak aitortu egin zuen bi emakumeak hil izana. «Errudun naiz», esan zuen, magistratua errugabetasun ustekizuna azaltzen ari zitzaiola. Berretsi zuen bere buruaz beste egin nahi zuela: «Ezin nuen egoera jasan, eta haiek ez zuten jasango ni gabe». Damua ere agertu zuen: «Egin dudan gauzarik lazgarriena da». Indarkeria handiko krimena Bortxa handiz eten ziren Miren Urangaren eta Paola Mendezen bizitzak, 54 eta 24 urte zituztela. Aldeen txostenen arabera, akusatuak lehenik emaztea hil zuen, egongelan, eta gero alaba, logelan; biak lotan zeuden. Gizonak buruan jo zituen bi mailutzarrekin -eraiste lanetan baliatzen direnetakoak-, eta, ondoren, lepoa moztu zien aizto batekin. Alabari eskuak eta oinak lotu zizkion. Gazteak zauri bat zuen buruaren atzeko aldean, hil ostean eginikoa: fiskalak uste du akusatua alabaren burua mozten saiatu zela, baina gizonak ukatu egin du. Haren hitzetan, «sufrimendua saihesteko» hil zituen hala. «Ez zuten beren burua defendatzeko aukerarik izan», esan zuen fiskalak. Akusatuak etxean igaro zuen gaua, gorpuekin, eta biharamunean aitortu zien egindakoa arrebei eta bazkide bati; haren etxe agentziako partaide ziren. Ondoren, bere buruaz beste egiten saiatu zen, baina Ertzaintzak enpresaren trasteleku batean topatu zuen, konorterik gabe, botikak hartuta. Defentsaren tesia da akusatuak burua galdu zuela enpresaren arazo ekonomikoen ondorioz, baina fiskalak eta akusazioek argudiatu dute zorrari aurre egiteko moduko ondasunak zituela.]]> <![CDATA[«Giza historiako krisi larrienean gaude, eta ez dago erantzun proportzionalik»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1968/006/001/2022-09-27/giza_historiako_krisi_larrienean_gaude_eta_ez_dago_erantzun_proportzionalik.htm Tue, 27 Sep 2022 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1968/006/001/2022-09-27/giza_historiako_krisi_larrienean_gaude_eta_ez_dago_erantzun_proportzionalik.htm
Ekotopaketak mugarri izatea nahi duzue. Zer helbururekin ari zarete antolatzen?

Mugarri hitzak ongi definitzen du: ibilbide bat hasi nahi dugu. Bi helburu nagusi ditugu: bata, krisi ekosozialaren gaia agendaren erdigunean jartzea, eta, bertzea, Euskal Herriko jendeari kontsulta bat egitea, ea behar al dugun tresna edo eragile ekologista berri bat Euskal Herrian. Bigarren galdera horri lotuta, pauso bat eman nahi dugu: Ekotopaketen asmoa ez da soilik gaiaz solastatzea, baizik eta dinamika bat abiatzea.

Hain justu, aurkezpenean esan zenuten mugimendu baten ernalkuntzan lagundu nahi dutela topaketek. Zertarako mugimendu berri hori?

Gure kezka da Hego Euskal Herriko ekologismoan badela hutsune bat, pixka bat umezurtz gaudela; adibidez, Ipar Euskal Herriko mugimenduarekin alderatuta. Giza historiako krisirik larrienean gaude, eta ez dago erantzun proportzionalik. Mugimendu ekologista atomizatuta dago: bada mugimendu lokal andana bat, tokiko proiektu jakinen kontra ari dena, baina ez hegemoniaren kontra. Eta hori da giltzarria: hegemonia kapitalista ekozida batean bizi gara, egunerokoan konturatu gabe erreproduzitzen dugu biosferaren eta pertsonen esplotazioa; auzi estrukturala eta kulturala da. Eta egun Euskal Herrian ez dago tresna bat, eragile bat, erakunde bat horri aurre egiteko gai dena. Baditugu mikro eta makro eskala, baina ez dugu meso eskalarik, Tapia legeari edo udalez gaindiko sektore planei erantzuteko eragilerik. Hortaz, nola egin jauzi kualitatibo hori? Helburua ez da soilik mugimendu lokalak eta militante atomizatuak koordinatzea, baizik eta giharra sortzea.

Gazteen artean agertu dira mugimendu berriak. Nola ari dira borroka ekologistara sartzen?

Ez da belaunaldi aldaketarik gertatzen ari Hego Euskal Herriko ekologismoan. Mugimendu arras indartsua egon zen nuklearren aurkakoekin, baina orain apenas dagoen gazterik gai hauetan jantzia, ezagutza teknikoarekin. Eta batzar irekietara deitu genuenean, arrakala hori segituan sumatu zen: gizon helduak etorri ziren. Bada arazo hori, baina jabetzen gara. Gazteak batez ere Fridays For Future mugimenduaren bitartez sartzen ari dira, baina gutxi; nik, pertsonalki, anitz goraipatzen dut Fridays, baina maila makroan ibiltzen da, eta falta zaio lurreratzea, segida izatea... Guk artikulazio bat proposatzen dugu, nazionala, erreferentzialtasuna hartzen ahal duena, ekoizpen teoriko bat eginen duena...

Azkenik, agenda politikoan sartu da krisi ekologikoa. Aukera bat da, ala arriskuak dakartza?

Ekologismoa ez du ezustean harrapatu egungo egoerak. Duela hogei urteko diskurtsoek jada ohartarazi zuten izurriteez, gerrez, krisi energetikoez, langabeziaz eta abarrez. Modu beldurgarrian betetzen ari da aurrez errandako guztia, eta horrek arreta berezi bat ekarriko du. Baina zalantza dut aukera bat izango al den guretzat, ez baita izango soilik klima krisia: krisi ekonomiko baten forma hartuko du, etxe kaleratzeekin, enpresen itxierekin, langabeziarekin... Eta segur aski horrek erreakzio bat ekarriko du betiko terminoetan, langileek beren lanpostuak defendatuko dituztelako, noski, eta kapitalistek ere errango dutelako bankuak ezin direla ukitu.

Gasaren krisiarekin ez al da antzeko zerbait gertatu?

Bai, krisi ekosoziala arretatik kendu da. Arazoa da epe laburraren zirkuluan erortzen garela: krisi ekonomikoa ikusten dugu, baina ez egiturazkoa; egoera hau fluktuazio ekonomiko baten gisan ikusten dugu, baina lurrikara bat da. Oinarrizko arazo bat badugu, oinarri horri egin behar zaio eraso, eta horrek erran nahi du ezin dugula hazten jarraitu. Izan ere, krisi ekonomikoaren aurrean, sektore guztiek eskatuko dute hazkunde ekonomikoa, ekoizpena eta kontsumoa sustatzea.

Hortaz, krisi ekologikoaren irtenbideak nahitaez dakar desazkundea eta kapitalismoa amaitzea?

Ekologia politikoak beti izan du nahiko argi hori. 1970eko hamarkadako txostenetatik dakigu irabazi asmoak eta merkatu libre erabatekoak hondamenera garamatzatela, eta ez dela posible hazten jarraitzea. Zentzua du: klima aldaketa, Ukrainako gerra eta etxe kaleratzeak ulertzeko, egitura sozioekonomikoari begiratu behar zaio, kapitalismoari. Nik ekozida abizena jartzen diot: marxismoaren terminoetan, ez da bakarrik kapitalaren eta lanaren arteko kontraerran bat, baizik eta baita kapitalaren eta naturaren artekoa ere. Batzuek mespretxatu egiten dute planetaren tenperatura igoera 1,5 gradura mugatzeko borroka, baina gauza gutxi dira hori baino antikapitalistagoak: kapitalismoak akaso onartzen ahal du KPIaren araberako soldata igoera bat, baina ez 1,5era mugatzeak eskatzen duen aldaketa estrukturala. Hain zuzen, horregatik aldarrikatu behar dugu justizia klimatikoaren ideia: trantsizioa langile klaseen eta jendearen ongizatearekin uztartzea da gakoa.

Ekotopaketen egitarauan askotariko gaiak ageri dira. Zein dira ildo nagusiak?

Ekologismoak bizitzako ia alderdi guztiak ukitzen ditu, eta horiek jorratuko dira ekotopaketetan. Saiatu gara oreka bat bilatzen: tokia egingo diogu feminismoari, gazteei, deskolonialitateari... Klima krisiaz eta bioaniztasunaz gain, aski gai interesgarriak jorratuko ditugu: bizitza garestitzea, energia krisia, zer-nolako trantsizioa nahi dugun Euskal Herrian... Asmoa da eztabaida zehatzetara ere jotzea.

Badago nolabaiteko etsipen bat klima krisiarekin lotuta, eta horren aurka mintzatu zen Yayo Herrero duela bi aste, egitaraua aurkeztu zenutenean. Zer aldarte sumatzen duzue?

Ekologismoaren bertuteetako bat da diagnostiko eta analisi zorrotzak egiteko gai izan dela, baina agian ez dugu jakin diskurtsoa ondo transmititzen, eta hori ezinbertzekoa da artikulazio politikorako. Beraz, inguru batzuetan ideia bat gailendu da: «Ekologikoki beharrezkoa dena politikoki ezinezkoa da»; hori arazo bat da. Azken krisia, gure garaia! leloaren bidez, aldarrikatu nahi dugu diagnostikoa gogorra dela, dolu bat egin behar dugula datozen urteetan gauza zailak gertatuko direlako, baina gure garaia dela, ez bakarrik itxaropenaren ikuspegitik, baizik eta ekintzarenetik.

Antolatzeko dei bat da, beraz?

Bai. Batetik, zuzeneko harremana dagoelako egiten dugunaren eta emaitzen artean: tenperaturak 1,5, hiru edo lau gradu igotzearen aldea milioika bizitza dira, espezieenak eta pertsonenak. Eta, bertzetik, krisi ekosozialez ari garenean, faxismoaren arriskuaz ere ari garelako, estatu kolpeez, etxe kaleratzeez... Etorkizunean bi alternatiba egongo dira: edo gutxiagorekin bizi hemen, edo saiatu gure pribilegioak mantentzen besteen bizkar; gaur egun, internazionalismoak erran nahi du hemen gutxiago kontsumitzea.]]>
<![CDATA[«Harro, baina ez konforme»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1965/006/001/2022-09-22/harro_baina_ez_konforme.htm Thu, 22 Sep 2022 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1965/006/001/2022-09-22/harro_baina_ez_konforme.htm
Euskararen eta unibertsitatearen arteko zubi lana egiteko sortu zen UEU: Udako Ikastaroak antolatzen hasi zen, unibertsitate liburuak publikatu zituen gero —ia 500 argitalpen ditu—, eta euskal ikertzaileen komunitatea trinkotzen jardun da bereziki azken urteetan —Ikergazte topaketak, Inguma datu basea eta Artizarra sare soziala dira, besteak beste, horren seinale—. «Uzta ikaragarria», Sarasolaren arabera: «Bost hamarkadatan, euskara unibertsitatean modu naturalean erabiltzeko akuilu izan da UEU, euskara teknikoa finkatzeko agentea, eta euskarazko etengabeko formakuntzan erreferentzia».

UEUren «egitasmo kolektiboa aberasteko» baliatu dute urteurrena, eta proiektuaren ardatzak berresteko: «Euskalduna, nazionala, herritarra, kalitatezkoa eta gertukoa». 1.400 bazkideek osatzen duten oinarriarekin etorkizunaz ere hausnartu dute, eta datozen urteetarako helburuak ezarri dituzte: euskarazko online unibertsitatea sortzea —irakasleak prestatzeko masterrarekin egin dute lehen urratsa: laurehun ikasle izan ditu hiru urtean—; euskarazko ikerketa sustatzea; euskarazko produkzio zientifikoa areagotzea; eta etengabeko euskarazko formakuntza lehenestea. «Horretarako ezagutza, sarea eta ilusioa baditugu, baina aitortza eta baliabideak ere behar ditugu», aldarrikatu zuen Sarasuak. Konplizitateak ehuntzeaz ere mintzatu zen Sarasola: «Elkarrekin egin nahi dugu bidea, guztiokin: UEUkideekin eta ingurukoekin, unibertsitateekin, erakundeekin, kultura eragileekin...».

Babes handia

Eta konplizeek eta adiskideek babestuta ospatu zuen atzo UEUk mende erdia. Kafe Antzokian izan ziren, besteak beste, akademiaren munduko lagunak: UEUko zuzendari ohi Iñaki Alegria, Lore Erriondo eta Xabier Isasi, EHUko errektore Eva Ferreira, Jon Abril Elhuyar fundazioko zuzendaria, UEUkide ugari... Euskalgintzako eta hezkuntzaren alorreko eragileak ere egon ziren: Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusia, Alizia Iribarren AEK-ko koordinatzaile nagusia, Koldo Tellitu Ikastolen Elkarteko burua, Adolfo Arejita euskaltzaina...

Bilboko Udaleko, Bizkaiko Foru Aldundiko eta Eusko Jaurlaritzako ordezkaritzek ere parte hartu zuten ekitaldian, eta haien izenean Jokin Bildarratz Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak hartu zuen hitza eszenatokian. Esker ona adierazi zion UEUri «euskaraz aritzeko kultura eta ohitura zabaltzeagatik», eta ekarpenak egiten segitzea galdegin zion: «Euskararen aldeko lanean katebegi bat da UEU. Irakaskuntzak, ikerketak eta euskarak bide luzea egingo dute UEUren eskutik».

Hitzaldi nagusia, berriz, Joseba Sarrionandia idazleari egokitu zitzaion, eta unibertsitateari buruz mintzatu zen. Gogora ekarri zuen unibertsitatea erakunde «elitista» bat izan dela historikoki: «Emakumeak noiz heldu dira unibertsitatera? Langileak? Euskaldunak?». Horren arrastoak gaur egun arte iraun duela erantsi zuen: «Unibertsitatea ez da ezagutza gizarteratzeko erakunde bat, baizik eta gizarteko hierarkiak eta biolentzia justifikatzeko mekanismo bat. Gizarte egitura bidegabe bat dugu; unibertsitateak alter ego bat behar du, dagoenarekin ez konformatzeko». Hor ikusten du Sarrionandiak UEU: «Lan intelektualean, formakuntzan, arazo sozialak konpontzen jardun behar du unibertsitateak, modu kolaboratiboan. UEUk lagun dezake alter ego hori osatzen».

Hiru belaunaldi

Baina egitasmo akademikoa ez ezik, pertsonala ere bada UEU kide askorentzat, eta haietako batzuen bizipenak jaso zituzten atzo, Pilar Kaltzadarekin batera hiru belaunalditako ordezkariak agertokira igota. Arturo Elosegik gogoratu zuen «txundituta» utzi zutela udako ikastaroek 1987an: «Han ez zegoen mugarik: ez Ipar eta Hego Euskal Herrikorik, ez irakasle eta ikasle artekorik, ez ikasgela, mendi eta parranda artekorik». Halere, bost hamarkadetan une zailak ere izan direla aitortu zuen: «Ziurgabetasuna handia izan da beti, baina aurrera egin dugu. Modu bakarrean esplikatu daiteke: militantzia; aldatu egiten da mundua, baina euskararen aldeko militantzia hori mantendu egiten da».

Rakel Gamito eta Maite Luengo, berriz, azken hamarkadan hurbildu dira UEUra. «Pribilegiotzat» daukate kide izatea, eta txalotu egin zuten UEU «topagune izatea». Gamito: «Gauzak egiteko beste modu bat eskaintzen du: malgutasunez, freskotasunez, partaidetzaz, baina ez edozein modutara, baizik eta kalitatez eta gertutasunez. Eta euskaraz». Luengo: «Ikertzaile gazte askorentzat, UEUk ekarri du lehen esperientziak —kongresuak, publikazioak...— leku seguru batean egin ahal izatea: zainduz, lehiarik gabe...».

Etorkizunerako desioek eta eskaerek hartu zuten ekitaldiaren amaiera. Eta koplek. Oholtza gainera igo ziren Xabier Amuriza eta UEUko Musika Saileko kideak, eta kantuan adierazi zuten 50 urtez aldarrikatutako premia: «Arnasa hartu beharra dugu eta ireki atea/ Arrainak ura eta euskarak bere unibertsitatea».]]>
<![CDATA[Jaurlaritzak helegitea jarriko dio udaltzainen euskara eskakizunei buruzko epaiari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2022-09-21/jaurlaritzak_helegitea_jarriko_dio_udaltzainen_euskara_eskakizunei_buruzko_epaiari.htm Wed, 21 Sep 2022 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2022-09-21/jaurlaritzak_helegitea_jarriko_dio_udaltzainen_euskara_eskakizunei_buruzko_epaiari.htm
Gasteizko Administrazio Auzitegiarena da sententzia; UGT sindikatuak udaltzainen 2021eko lan poltsari jarritako helegiteari erantzun dio: ebatzi du ez dela beharrezkoa euskarazko B2 maila egiaztatzea poltsan sartzeko, eta agindu du irizpide hori bete ez duten hautagaiak deialdian onartzeko. Udaltzainekin lotuta, bada beste aurrekari bat: iazko maiatzean, EAEko Auzitegi Nagusiak bertan behera utzi zituen Irungo Udalak (Gipuzkoa) hamabi udaltzain postutarako ezarritako hizkuntza eskakizunak, «diskriminatzaileak» zirelakoan.

Hain justu, udaltzainen hizkuntza gaitasunarekin hainbat herritan izandako arazoak argudio gisa hartu ditu Zupiriak: «Lan poltsetako hautagaiek ez zuten mailarik, eta horregatik erabaki genuen B2 maila eskatzea». Erantsi du gero eta herritar gehiagok galdegiten dutela euskarazko arreta jasotzea, eta gero eta udal gehiagok galdegiten dutela udaltzainek euskara jakin dezaten: «Horrek eskatzen digu langileak prestatzea». Segurtasun Sailak ere «estrategikotzat» jo du udaltzainek herritarrekin euskaraz hitz egin ahal izatea: «Funtsezkoa da Euskal Poliziak gizartearekin euskaraz harremana izateko eta, horrela, herritarrei zerbitzu hobea emateko».

Gorka Urtaran Gasteizko alkateak Jaurlaritzaren erabakia babestu du, baina auzitan jarri du epaiak «inpaktu erreala» izango ote duen: «Lan poltsako hautagaien %90ek badute eskakizuna». Itxaso Atutxa EAJren Bizkai Buru Batzarreko burua ere epaiaren aurka mintzatu da: «Ez da horrenbeste langilearen eskubideen defentsa, gizartearen eskubideen urraketa baizik. Legeak dio herri hau elebiduna dela; horren alde ere egin behar dugu».

Kritikoago jardun da EH Bilduko legebiltzarkide Rebeka Ubera. Epaia «euskararen aurkako erasotzat» hartu du, euskara eta euskaldunak «diskriminatzen» dituelakoan. Auzitegiak eremu horretan sartzea «gehiegikeria jurisdikzionala» dela ere esan du: «Funtzio publikoan herritarren zerbitzura lan egiteko baldintza batzuk bete behar dira. Botere judizialari ez dagokio erabakitzea administrazio batean zein hizkuntza maila ezarri behar den».

LABek ere «eraso larritzat» jo du ebazpena: «Sindikatu baten interes korporatiboek lagunduta, euskal hiztunon oinarrizko eskubideak zapalduak izango dira». Euskararen aldeko «herri akordio zabal» bat eskatu du, baita administrazioa euskalduntzeko hizkuntza politika «ausartak» ere. ELA, berriz, udaltzainen oposizio eta lan poltsa bateratuaren aurka agertu da: «Hizkuntza eskubideak bermatzeko eta behin-behinekotasuna amaitzeko, LEP eta lan poltsak udal bakoitzean egin behar dira».

UGTren EAEko idazkari nagusi Raul Arzak ere hitz egin du gaiaz Radio Euskadin. Errekurtsoa jarri zuen sindikatua epaiaren eraginari garrantzia kentzen saiatu da orain: «Oso arraroa da administrazioan euskaraz artatzeko inor ez egotea. Ez dira datuak dramatizatu behar». Arazoak «iraungitze data» duela erantsi du, langile askok euskara maila egiaztatuta amaitzen dituztelako ikasketak, baina 45 urtetik gorakoak salbuesteko eskatu du: «Ez zuten euskara ikasteko aukerarik izan».

Behatokian, ehunka kexa

Hizkuntza Eskubideen Behatokiak ere txarretsi egin du epaia, eta ohartarazi du «herritarren eskubide urraketak betikotzeko arriskua» dakarrela. Gogora ekarri du administrazio publikoaren jardunarekin lotuta «ehunka» kexa jasotzen dituela urtero, «herritarren hizkuntza hautua baldintzatzen» dutelako. Hortaz, «beharrezko» jo du lan poltsa guztietako hautagaiek «euskararen gutxieneko ezagutza egiaztatua dutela bermatzea», baina, «lan poltsez harago» ere, lanpostu finkoen deialdiei begira «neurri zehatzak» eskatu ditu.

Udan udaltzainen lan poltsarekin izandako gorabeherak aipatu ditu Behatokiak, eta ondorioztatu du hautagaiek «une oro euskarazko arreta bermatzeko gai» izan beharko luketela. B2 maila eskatzea neurri «garrantzitsua» zela oroitarazi du: «Epaitegietan neurri hori atzera botatzea, eskubide kolektiboen kontrako neurria izateaz gain, egunerokoan udaltzaingo zein zerbitzu publikoetako beste alorretan dauden hutsuneak ez gainditzeari begirako erabakia da».]]>
<![CDATA[Jaurlaritzak helegitea jarriko dio udaltzainen euskara eskakizunei buruzko epaiari]]> https://www.berria.eus/albisteak/218420/jaurlaritzak_helegitea_jarriko_dio_udaltzainen_euskara_eskakizunei_buruzko_epaiari.htm Tue, 20 Sep 2022 18:28:30 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/218420/jaurlaritzak_helegitea_jarriko_dio_udaltzainen_euskara_eskakizunei_buruzko_epaiari.htm <![CDATA[Karrantzara, ura kamioietan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1986/003/003/2022-09-20/karrantzara_ura_kamioietan.htm Tue, 20 Sep 2022 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1986/003/003/2022-09-20/karrantzara_ura_kamioietan.htm
Herriaren ezaugarriak egiturazko arazoekin eta auzi politikoekin nahasten dira Karrantzan. Bizkaiko udalerri handiena da (138 kilometro koadro), eta bertan bizi dira lurraldeko esnetarako behien %80: ehun behitegi inguru daude herrian. Etxeetarako zein abeltzaintzarako ura bi urtegi txikitatik hartzen dute: Argañeda edukieraren %13 du betea, eta La Cerrojak, %32. «Hilabeterako ura dugu». Alkateak erantsi du Argañedakoak arazoak dituela martxan jarri zutenetik: «%43ra arte bakarrik bete daiteke; horrek esan nahi du uda guztietara iristen garela milaka metro kubikoko gabezia batekin».

Azken hilabeteetako lehorteak beste dimentsio bat eman dio buruhauste horri, eta udalak kanpora jo behar izan du ur bila. «Arazoaz ohartu ginenean, Bizkaiko Diputazioarekin eta eskualdeko alkate batzuekin bildu ginen: ura sobera zuten udalak Bizkaiko Ur Partzuergoan daude, eta, gu ez gaudenez, erantzun ziguten ez zigutela urik emango. Beraz, Kantabriara jo genuen. Ez gintuen ezustean harrapatu: 2019ko uda ere nahiko lehorra izan zen, antzeko kontsulta bat egin genuen, eta aldundiak erantzun ere ez zigun egin».

Eta hor dago arazo politikoa, Palacioren hitzetan: «Udal honek uko egin dio partzuergoan sartzeari —eta hamabi urte daramatzagu negoziatzen—, onartu ezin ditugun baldintzak jarri dizkigutelako». Batetik, herri barruko ur-saneamendu sarea egokitzea eskatu dio partzuergoak udalari: hamar milioi euroko inbertsioa. «Hondamen ekonomikoa litzateke herriarentzat: urtean lau milioi euroko aurrekontua dugu, eta %70 gastu finkoak dira». Bestetik, partzuergoaren tarifek ondorio larriak izan ditzakete lehen sektorean: «Aldundiak berak eskatutako txosten baten arabera, behitegien %70ek itxi beharko lukete, ur tarifa ordaindu ezinda. Ezin dugu halakorik onartu».

Azken asteetan gertatutakoa aztertuta, minduta mintzatu da alkatea: «Baztertuta sentitzen gara, eta eman ezin eta nahi ez dugun pauso bat ematera presionatuta». Haren ustez, ez du laguntzen udala herri plataforma batek gidatzea: «Hamar urtean ikusi dugu nola funtzionatzen duen sistema honek; badakigu gure independentziak prezio bat duela». Hortaz, jarrera aldatzeko eskatu dio aldundiari: «Uraren moduko zerbitzu oinarrizko batean, diputazioa derrigortuta dago lurraldeko udal guztiak teknikoki eta ekonomikoki laguntzera. Aldiz, bere erantzuna da: 'Karrantzari, ezer ez, partzuergoan sartu arte; ez bazarete sartzen, egin aurre ondorioei'. Nire ustez, bestela behar luke: hona hurbildu, gure berezitasunak eta beharrak aztertu, udalaren aukerak, eta horren arabera ezarri baldintzak. Bestela, gurea bezalako herri txikientzat, ezinezkoa da, bideraezina».

Eguneko 2.000 euro

Bitartean, ura gurpil gainean iritsiko da herrira. Eta horrek ere faktura gizenduko dio udalari: Kamioiak egunero 200.000 litro ur garraiatzen ari dira Kantabriako Ramales herritik Karrantzara, eta ur gehiago behar balute, Ampuerotik ere ekartzea hitzartua du alkateak. Eta egunero 2.000 euro ordaintzen ari da udala zerbitzu horren truke. Noiz arte? Ez du erantzunik Palaciok: «Ez dakigu zenbat, baina diru asko izango da. Denboraren araberakoa izango da, baina ez dago jakiterik hamar egun iraungo duen, hogei ala hilabete bat. Egoerak hobera egiten duen arte: noiz egingo du euria?».]]>
<![CDATA[Bizkaiko zahar etxeetan hiru greba egun egingo ditu ELAk urrian]]> https://www.berria.eus/albisteak/218245/bizkaiko_zahar_etxeetan_hiru_greba_egun_egingo_ditu_elak_urrian.htm Fri, 16 Sep 2022 13:32:04 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/218245/bizkaiko_zahar_etxeetan_hiru_greba_egun_egingo_ditu_elak_urrian.htm <![CDATA[Energia trantsizioan, bi pauso aurrera eta bat atzera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1922/002/001/2022-09-16/energia_trantsizioan_bi_pauso_aurrera_eta_bat_atzera.htm Fri, 16 Sep 2022 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1922/002/001/2022-09-16/energia_trantsizioan_bi_pauso_aurrera_eta_bat_atzera.htm
Ikusi gehiago: Ana Maria Alonso, geologoa: «Gizakiak ez dauka ahalmen nahikorik planeta suntsitzeko»

Energia trantsizioa ez da edonolako erronka, Lazaroren hitzetan: «Aurrean dugu industria iraultzatik indarrean izan den garapen ereduaren erabateko aldaketa; inoizko eraldaketa ekonomiko eta sozial handiena». Nazioarteko itunek marraztutako bide orriak gauzatzeko prozesuan, ordea, «klimaren geopolitika» gurutzatu da, eta azken hiletan eragin berezia izaten ari da Errusiak Ukrainan abiatutako inbasioa. «Negoziazioak halabeharrez zentratu dira gatazka konpontzean eta energia ziurtatzean -arrazoizko prezioan-, eta horrek ekarri du luze gabe klima helburuen aurka doazen neurriak hartzea: erregai fosilak diruz laguntzea, ikatzaren erabilera areagotzea...», azaldu du Lazarok: «Gauza bat eragotzi behar dugu: ezohiko neurri horien barruan luzera begirako helburuak ere arriskuan jar ditzaketen azpiegituretan inbertitzea».

Comillasko (Espainia) Unibertsitateko ikertzaile Pedro Linaresen aburuz, aldiz, krisi geopolitikoak oztopo dira, baina ez dira helburu klimatikoak ez betetzearen arrazoi nagusia: «Aurrez ere oso handinahiak ziren xedeak: gauza asko aldatu behar ziren, eta ez ginen ari baliabide nahikorik bideratzen». Zaragozako Unibertsitateko politologo Cristina Mongek erantsi du zehaztu behar dela epe laburrak zenbat iraungo duen: «Bagenuen bide bat, urrats txikiak egiten ari ginen, eta orain bihurgune batera heldu gara: laburra izango da, asko zabalduko da, ala guztiz nahastuko gaitu?».

Ildo horretan, krisiak ondo komunikatu behar direla nabarmendu du Unai Alañak, Iberdrolako azterketa ekonomiko arautzaileen arduradunak. «Uda honetan jende askok bere haragitan bizi izan du klima aldaketa, baina, neurri batean, gizarteari adierazi zaio Putinen errua dela: 'Bero handia dago, eta ezin dut aire girotua hogei gradutan jarri oso garesti dagoelako'. Eta halako mezuak berraztertu behar dira». Auzi horri lotuta, beste galdera bati heldu diote adituok: nola azaldu jendeari trantsizio energetikoak sakrifizio batzuk eskatuko dituela, adibidez, mugikortasunean edota elikaduran? «Sakrifizioak baino gehiago, esfortzuak izango dira», erantzun du Alañak: «Trantsizioak ez du zertan ekarri bizi baldintzak okertzea, baizik eta aldatzea».

Ausardia eta abilezia

Komunikazio lan horretan, «lider ausarten» falta sumatu du Linaresek: «Ez digute esan behar entzun nahi duguna, baizik eta egin behar dena. 1990eko hamarkadako lehortea etorri zait burura: balio izan zuen jendeak dutxak laburtzeko, ur botilak sartzeko komuneko zisternan... Ondo azaltzen denean, jendeak ondo erantzuten du». Aldiz, kontrako bideak ekar dezakeenaz ohartarazi du: «Negazionismo mota asko daude, baina moldeetako bat sortzen da istorio bat kontatzen dugunean eta gero ez denean betetzen: frustrazioak negazionismoak eragin ditzake. Beraz, ezinbestekoa da itxaropenak ondo kudeatzea: ez da izango prozesu erraza».

Klima aldaketaren aurka «zerbait egitearen aldeko magma bat» ikusten du Mongek, baina «abilezia» eskatu du berak ere komunikazioan. Pandemiako adibide bat jarri du: «Konfinamenduaren hasieran esan zen kutsadura maila asko jaitsi zela, animaliak itzuli zirela hirietara... Baina kontuz egoera traumatiko bat trantsizio ekologikoarekin lotzearekin». Etekinen ikuspegia hobetsi du: «Ni gaztea nintzenean, ikasketak amaitzean denok erosi nahi genuen auto bat; orain, hirietako gazte gehienentzat ez da arazo bat autorik ez izatea, bestelako aukerak dituztelako. Gazteei bereziki eragin diete krisi ekonomikoek, baina aldaketa kultural handi bat ere izan da hor». Baina alderdi sozialaz harago pentsatzea ere aldarrikatu du: «Politika publikoen eta enpresen inbertsioen araberakoa izango da hau, neurri handi batean».]]>
<![CDATA[Eva Ferreira: «EHUren osasuna oso ona da, baina hobetzea exijitu behar dugu»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/005/001/2022-09-15/eva_ferreira_ehuren_osasuna_oso_ona_da_baina_hobetzea_exijitu_behar_dugu.htm Thu, 15 Sep 2022 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1877/005/001/2022-09-15/eva_ferreira_ehuren_osasuna_oso_ona_da_baina_hobetzea_exijitu_behar_dugu.htm
Izan ere, unibertsitatearen osasunak baldintzatzen ditu «herrialdearen aurrerabidea eta garapena», baita zientzia sistemaren osasuna ere, Ferreiraren hitzetan. Hala, EHUren funtzio egituratzailea goretsi du: «Oso ideia ona izan zen gurea bezalako unibertsitate publiko eta jeneralista bat sortzea, zubi lana egiten baitu askotariko ezagutza arloen artean, belaunaldien artean, lurraldeen artean, enpresa eta entitateen artean, eta eragile publiko eta pribatuen arteko sinergiak azaleratzen laguntzen du». EHU gizartearen erdigunean nahi du errektoreak, eta gizartea EHUren erdigunean; alde horretatik, nabarmendu du unibertsitatean sortzen den ezagutza gizartera iristen dela: «Gure ikerketen onurak jaso ez dituen eskualderik ez duzue aurkituko Euskal Herrian».

Hala ere, «jauzi kualitatibo bat» egin nahi du Ferreirak, batez ere nazioarteko posizionamenduan, eta horretarako unibertsitate plana amaitzea eskatu dio Eusko Jaurlaritzari. Eta Iñigo Urkullu lehendakariak erantzun dio unibertsitate sistemaren plan berria prestatzen ari direla 2023-2026 aldirako; hor jasoko dituzte EHUrentzako eta unibertsitate pribatuentzako estrategiak. «Hiru printzipiotan oinarrituta dago: euskal gizarteari eta Europakoari unibertsitate zerbitzua bermatzea, unibertsitatearen balio soziala ekartzea eta ikusaraztea, eta inor atzean ez uztea».

Era berean, lehentasunen artean jarri du Basurtuko (Bilbo) Medikuntza eta Erizaintza Fakultatea; izan ere, obrak martxan jarri behar zituen enpresak berriki uko egin dio kontratuari, kostuen gorakada dela eta. «Herri proiektu estrategiko bat da. Gure konpromisoa irmoa da, eta unibertsitatearekin lanean ari gara sortu diren zailtasunak gainditzeko eta proiektu hau premiaz gauzatzeko», esan du Urkulluk.

Sindikatuak, protestan

Bizkaia aretoaren kanpoaldean, berriz, sindikatuak izan dira protestan. Langileen kopuruan eta baldintzetan «gabeziak» daudela salatu du LABeko ordezkari Gabi Elkoroariztizabalek, eta EHUrentzat baliabide gehiago eskatu ditu: «Unibertsitate publikoak ez du jasotzen autonomia erkidego honetako erakundeetatik finantzaketa nahikorik, eta horrek ekarri gaitu egoera honetara: langile talde eskasa, ikerketa ganoraz garatzeko zailtasunak...».

Antzera mintzatu da ELAko Amaia Murua: «Kalitatezko unibertsitatea izateko, dirua behar da, eta gero eta finantzaketa apalagoa jasotzen du EHUk». Zehaztu du Europan batez beste BPGaren %0,91 jartzen dela unibertsitate publikoentzat, baina EAEn %0,40 baino ez dela inbertitzen. «Duela hamar urte baino askoz gutxiago: 2008ko krisiaren ondoriorik latzenak pairatzen ari ginenean, %0,50 ematen zion Jaurlaritzak EHUri». Urkulluri egotzi dio unibertsitate publikoan «ez sinestea», eta Euneiz diruztatzea —gaur jarriko da martxan ikastegi pribatu hori, 110 ikaslerekin—.]]>
<![CDATA[«EHU hobetzea exijitu» behar dela esan du Ferreirak ikasturtea abiatzeko ekitaldian]]> https://www.berria.eus/albisteak/218167/ehuhobetzea_exijitu_behar_dela_esan_du_ferreirak_ikasturtea_abiatzeko_ekitaldian.htm Wed, 14 Sep 2022 16:50:44 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/218167/ehuhobetzea_exijitu_behar_dela_esan_du_ferreirak_ikasturtea_abiatzeko_ekitaldian.htm <![CDATA[Abantoko ama-alabak babesgabe zeudela erail zituen akusatuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2022-09-14/abantoko_ama_alabak_babesgabe_zeudela_erail_zituen_akusatuak.htm Wed, 14 Sep 2022 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2022-09-14/abantoko_ama_alabak_babesgabe_zeudela_erail_zituen_akusatuak.htm
Epaiketak aste osoan iraungo du: herri epaimahaia astelehenean hasiko da deliberatzen. Fiskaltzak 24 urteko espetxe zigorra galdegin du emaztea hiltzeagatik, eta beste 23koa alaba hiltzeagatik; azpikeria, ahaidetasun eta genero larrigarriak eskatu ditu. Akusazio partikularrak —familiarena— eta herri akusazioak —Clara Campoamor elkartearena— 25 urteko kondena eskatu dute hilketa bakoitzagatik. Defentsak, ordea, zortzina urtera murriztu du zigor eskaera, eta aringarri gisa aurkeztu ditu aitorpena, alkoholismoa eta gaitz psikiatrikoa.

Bortxa handiz eten ziren Miren Urangaren eta Paola Mendezen bizitzak, 54 eta 24 urte zituztenean. Aldeen txostenen arabera, akusatuak lehenik emaztea hil zuen egongelan, eta gero alaba logelan; biak lotan zeuden. Gizonak buruan jo zituen bi mailutzarrekin —eraiste lanetan baliatzen direnak—, eta ondoren lepoa moztu zien aizto batekin. Alabari eskuak eta oinak lotu zizkion. Gazteak zauri bat zuen buruaren atzeko aldean, hil ostean eginikoa: fiskalak uste du akusatua alabaren burua mozten saiatu zela, baina gizonak ukatu egin du. Bere hitzetan, «sufrimendua saihesteko» hil zituen hala. «Ez zuten beren burua defendatzeko aukerarik izan», esan du fiskalak.

Akusatuak etxean igaro zuen gaua, gorpuekin, eta biharamunean aitortu zien egindakoa arrebei eta bazkide bati; haren higiezinen enpresako partaide ziren. Ondoren, bere buruaz beste egiten saiatu zen, baina Ertzaintzak enpresaren trasteleku batean topatu zuen, konorte gabe, botikak hartuta. Defentsaren tesia da akusatuak burua galdu zuela enpresaren arazo ekonomikoen ondorioz, baina fiskalak eta akusazioek argudiatu dute zorrari aurre egiteko moduko ondasunak zituela. Helburu gisa jarri dute epaiketan frogatzea gizona «autoritarioa eta menderatzailea» zela. «Familia desegingo zen beldur zen», esan du herri akusazioak. Defentsak argudiatu du ez dagoela tratu txarren frogarik: ez salaketarik, ez txosten medikorik.

«Errudun naiz»

Bi orduko deklarazioan, akusatuak hasieratik onartu zuen bi emakumeak hil izana. «Errudun naiz», esan zuen, magistratua errugabetasun ustekizuna azaltzen ari zitzaiola. Berretsi zuen bere buruaz beste egin nahi zuela: «Ezin nuen egoera jasan, eta haiek ez zuten jasango ni gabe». Damua ere agertu zuen: «Egin dudan gauza lazgarriena da».]]>
<![CDATA[Aktibismo lodiaren abiapuntua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/007/001/2022-09-11/aktibismo_lodiaren_abiapuntua.htm Sun, 11 Sep 2022 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1944/007/001/2022-09-11/aktibismo_lodiaren_abiapuntua.htm
Izan ere, lodifobiaren inguruan asko dute aztertzeko, zabaltzeko, gogoetatzeko eta proposatzeko, mahai inguruko partaideen hitzetan. «Lodifobia ez da bakarrik pertsona lodion kontrakoa: denak diziplinatzeko modu bat da, jendeak beldur baitio lodi izateari», adierazi du Mijok. Eta abisua eman du: neoliberalismoak eta digitalizazioak lodifobia berri bat ekarriko dute. «XX. mendeko lodifobiak eragin du gorputzak eta janariak pisatzea: neurria, araua, kontrola... XXI. mendean bestelako kontrol neurriak ikusiko ditugu, gailu biomedikoen eskutik; jadanik gure artean ditugu egunero ematen ditugun pausoak neurtzeko aparatuak».

Ezin Kabituko ordezkari Nahiak gaineratu du gorputzak neurtuz ezartzen dela zein den desiragarria edota baliotsua: «Gizarteak gorputz konkretu batzuk onartzen ditu, eta loditasunari ezaugarri batzuk ezartzen zaizkio, nagikeriarekin edota higiene faltarekin ere lotuta. Horrek aldatzeko presioa eragiten digu, eta gure izaeraren eta gorputzaren arteko disoziazioa: norbere izaera positibotzat ikusten dugu, baina gorputza, negatibotzat».

Izan ere, lodifobia «toki guztietan» dagoela ohartarazi du Piñeyrak: «Leku batzuetan, gizarte laguntzak jasotzeko agiri bat sinarazten dute, esanez janari osasungarria baino ez duzula erosiko». Loditasunaren aurkako legeak ere izan ditu hizpide: «Pertsona gizenengan jartzen dute arreta, ez egiturazko arazoetan, baldintza sozioekonomikoetan...». Eta, horien eskutik, argaltzeko sistemak gero eta oldarkorragoak direla salatu du: «Hasiak dira haginetan imanak jartzen ahoa itxiarazteko; edo diabetikoentzako botikak diabetesik ez dutenei ematen, argaltzen dutelako; edo organoak birrintzen dituzten kirurgiak gomendatzen. Gure osasunaren alde ari direla esaten dute, baina ez da hala: bizia izorratzen ari zaizkigu».

Hezkuntzaren eremuari ere erreparatu dio Violen Mar.Otok, Komando Gordix talde katalaneko aktibistak: «Gauza asko berraztertu behar dira: ikasliburuak, gorputz hezkuntzako proben parametroak... Eta bullying-az hitz egin behar dugu: zergatik gertatzen da behin eta berriz?». Eta proposamen bat egin du: «Segur aski, aliantza txikiak beharko ditugu instituzioekin, batez ere osasunaren eta hezkuntzaren esparruetan aldaketa batzuk egiteko, gure gorputzak ez baitira sartzen autobusetan, gurpil aulkietan...».

Kolektiborako jauzia

Horretarako, ezinbesteko jo dute aktibismo lodiak sare sozialetatik kalerako jauzia egitea, gizenen taldeak sortzea... Ildo horretan, zuhur mintzatu dira body positive mugimenduaz. «Diskurtso neoliberala dute atzean: 'salba zaitez zu bakarrik', 'maita ezazu zeure burua (gorroto zaituen mundu batean)'... Baina gure gorputza aldagai askoren emaitza da: beti ez da posible aldatzea. Erruduntasun hori ere kendu behar dugu: ez da gure kulpa lodi egotea», adierazi du Pineyrak.

Ildo horretan, aktibismo lodiak subjektibazioan ere eragin dezakeela aldarrikatu du Mijok: «Hemen gauden guztiok argaldu nahi izan dugu gure bizitzako uneren batean. Horren aurka, aktibismo lodia aukera bat da desiratzeko esan diguten hori ez desiratzeko, edo ez desiratzeko esan digutena desiratzeko; edo, behintzat, birpentsatzeko, beste desira batzuk produzitzeko; bideratu gaituzten horri uko egiteko eta disidentziak aktibatzeko».]]>
<![CDATA[Berdintasun Legea onartu berritan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2001/003/002/2022-09-09/berdintasun_legea_onartu_berritan.htm Fri, 09 Sep 2022 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/2001/003/002/2022-09-09/berdintasun_legea_onartu_berritan.htm
Debeku horrekin batera, baina, legeak —2005ekoak eta martxokoak— betebehar batzuk ezartzen dizkie administrazio publikoei: «behar beste neurri hartu behar dituzte» diskriminazioa eragozteko eta emakumeek «parte hartzeko aukera eta partaidetza orekatua» izan dezaten, eta ezingo diete jarduera baztertzaileei «inolako laguntzarik eman». Eta beste debeku bat, halaber, administrazio publikoetako ordezkariei: «Ezingo dute ordezkari gisa parte hartu sexuan oinarrituta diskriminatzen duen zein emakumeenganako gorrotoa sustatzen duen ezein kultura jardueratan. Era berean, emakumeen eta gizonen arteko berdintasuna bilatzen duten jardueretan parte hartzea sustatuko da».

Artikuluon edukia aztertuta, ondoriozta daiteke legea ez dela betetzen Irunen ekainaren 30ean eta Hondarribian irailaren 8an. Batetik, alarde baztertzaileak egitea bera auzitan jartzen duelako arauak, Iñigo Lamarca EAEko ararteko ohiak Alardeak, ukatutako plazara liburuan (Aleka bilduma, 2018) adierazi zuenez: «Legearen interpretazio zorrotza eginez gero, debeka daitezke alarde tradizionalak. Baina berdintasunaren alde jokatu dugun erakundeak oso malguak izan gara. Ez gara muturrera joan, jabetzen garelako zer giro dagoen Irunen eta Hondarribian».

Eta bestetik, bi herriotako udalek ez dutelako konponbide prozesurik abiatu, eta, gainera, alkateek beti egin dietelako harrera desfile baztertzaileei udal ordezkari gisara. Puntu horri buruz azterketa bat eskatu zuen Garbiñe Biurrun epaileak liburu berean: «Alarde tradizionalek jasotzen baitute erakunde publikoen laguntza: zer da, bestela, alkateen presentzia? Alkate batek harrera egiten dionean alarde bati eta besteari ez, bati babesa ematen dio, eta besteari ukatu egiten dio. Hor patrozinio bat dago, ekintza politiko bat: erabaki bat».

Bi udalotan agintean dauden alderdien buruzagitzek eta bestelako erakundeek —Emakundek eta Arartekoak izan ezik— ez diete sekula kritika zorrotzik egin jardun horregatik: berdintasunaren inguruko kontsentsu sozialen eta herri itunen garaian, nahiko oharkabean pasatu da Berdintasun Legea urratu izana hamazazpi urtez, eta, bide batez, milaka emakumeren oinarrizko eskubideak zapaldu izana —sarri jazarpen bortitza erabiliz—. Hala, Hondarribitik kanpo kritika gutxi eragin ditu azken egunotan Txomin Sagarzazu alkateak utzitako irudi batek: konpainia baztertzaile baten entseguan parte hartu zuen iragan asteburuan; aldiz, bezperan ez zen agertu Guztion Alardea mugimenduak udal ordezkariei egindako deialdira. Horri buruzko balorazio zehatzik egin gabe ere, legea defendatu zuen atzo Izaskun Landaida Emakundeko zuzendariak: «Berdintasuna bermatu egin behar da, eta udalek ildo horretan egin behar dute lan».

Instituzioekiko konfiantza abiadura bizian galtzen ari den garaiotan, ez da harritzeko kolektibo zapalduak mesfidati izatea lege berrien inguruan, beteko ote diren dudaz, zerbaitetarako balioko dutela amesteko beldurrez. Izan ere, paperean idatzitakoa gauzatzeko, hitzak eta asmoak baino zerbait gehiago behar da: borondatea, konpromisoa, ausardia, baliabideak. Martxoan onartutako lege berriak ere ez du halakorik ekarri Irunera eta Hondarribira.]]>
<![CDATA[«Bero oldeek arrastoa uzten dute ozeanoan»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2003/006/001/2022-09-08/bero_oldeek_arrastoa_uzten_dute_ozeanoan.htm Thu, 08 Sep 2022 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/2003/006/001/2022-09-08/bero_oldeek_arrastoa_uzten_dute_ozeanoan.htm
Ozeanoak babesteari buruz EHU Euskal Herriko Unibertsitateak Bilbon abiatutako nazioarteko kongresua irekitzea egokitu zitzaion atzo Valdesi. Santanderko (Espainia) Ozeanografia Zentroko zuzendaria da egun, baina 35 urtetik gorako eskarmentua du itsasoei buruzko ikerketan, eta Unescoko kide ere bada. Hain justu, zientzia ozeanikoei buruzko munduko txostena aurkeztu zuen atzo, eta, BERRIAri egindako adierazpenetan, ikerketak ondo komunikatzearen eta gizarteratzearen garrantzia nabarmendu zuen: «Oro har, herritarrek eta politikariek ez dituzte zientzialarion artikuluak ulertzen; halako txostenen egitekoa da interfaze gisa jokatzea, eta zientzia ulergarri jartzea».

Txosteneko datuei begira, ondorioztatu du ozeanoen inguruko ikerketaren arloa osasuntsu dagoela: «Ozeano zientzien komunitatea oso ondo egiten ari da bere lana. Politikariek konfiantza izan behar lukete haiengan, eta baliabide gehiago eman». Izan ere, planetaren azaleraren %72 hartzen dute ozeanoek: «Arreta jarri behar diegu, ondorio nabarmenak baitituzte gizakien eta naturaren bizitzan, bai klimaren erregulatzaile moduan, bai zerbitzu ekosistemikoen hornitzaile gisa —oxigeno produkzioa, ur zikloak...—. Ozeanoak oso garrantzitsuak dira, baina oso gutxi inbertitzen da haiei buruzko ikerketan. Garapen iraunkorrerako helburuetan zehaztutakoa betetzeko oso baliabide gutxi ditugu. Frustragarria da».

Ezagutza arlo zabala

Ikerketa eremu zabala dira itsas zientziak, baina, Valdesen arabera, hiru alor nagusi daude. Bat, kutsadura: «Lehen, metal astunetan zentratuago geunden, eta, orain, itsasoko zaborra eta plastikoak ere ikertzen ditugu». Bi, arrantzaren gehiegizko esplotazioa: «Bakailaoa, legatza eta antxoa berreskuratu ahal izan ditugu, zientziari, arrantzaleen konplizitateari eta neurri politiko batzuei esker. Stockak nabarmen hobetzen ari dira». Hiru, klima aldaketa: «Aurrerantzean adiago aztertu beharko dugu nola eragiten duten bero boladek itsas ekosistemetan».

Jardun ekonomiko berrien harira, ordea, azken urteetan aztergai berriak agertu direla erantsi du, itsas hondoetatik mineralak ateratzeari edo nazioarteko uren bioaniztasunari lotuta, besteak beste. Alde horretatik, gogora ekarri du abuztuan goi bilera bat antolatu zuela NBE Nazio Batuen Erakundeak nazioarteko urak babesteko asmoz, baina negoziazioek porrot egin zutela. Eztabaida horietan auzi etikoak kontuan hartzeaz mintzatu da: «Zientzian etika egon behar da, eta ez dago beti». Eta Antartikan eta Artikoan gertatua alderatu du: «Antartikan, edozein herrialdek jar dezake ikerketa egoitza bat, baldintza batzuk betez gero, bere garaian erabaki zelako hura ez zela inorena izango, baizik bakerako eremu bat. Hori bera ezin da gauzatu Artikoan: interes ekonomiko asko dago han. Artikoko baliabide naturalek zergatik izan behar dute Kanadarenak edo Errusiarenak, eta ez gizadi osoarenak?».

Edonola ere, onartu du nazioarteko urei buruzko araudi bat ezartzea «oso-oso zaila» dela. Horren adibide gisa jarri du orain urte batzuk izandako eztabaida bat: «Klima aldaketa arintzeko, geoingeniaritza teknika bat martxan jarri zuten: ozeanoan, klorofila gutxiko guneetan, burdina bota zuten, fitoplanktona produzitzeko eta, hala, uretako karbonoa gutxitzeko. Gune horiek nazioarteko uretan zeudenez, nahasmen handia sortu zen, eta NBEk esku hartu behar izan zuen, halakoak egitekotan, komunitate zientifikoa jakinaren gainean edukitzeko, eremu eta denbora mugatuan egiteko, eta abar».

Valdesen ustez, eztabaida hark agerian utzi zuen NBEren «ahultasuna» halakoak kudeatzeko: «NBEren barruan hamalau entitatek dute loturaren bat ozeanoekin; adierazpen bat adosteko, asteak behar izan genituen. Bozeramaile bat behar dugu ozeanoez hitz egiteko; baita Europako Batasunean ere».

Ozeano urak, beroago

Baina azken asteetan beste arrazoi batek piztu du ikerlarien arreta: ozeanoak nabarmen beroago daude. Bereziki kezkagarriak izan dira Mediterraneo itsasoan erregistratutako tenperaturak, 29 gradura artekoak, baina Bizkaiko golkoko urak ere batezbestekoaren gainetik ibili dira: 25 gradura iritsi dira. «Bero oldeek arrastoa uzten dute ozeanoan», berretsi du Valdesek: «Datuek erakutsi digute uraren tenperaturan nabaritzen direla, batez ere azaleko uretan».

Dena den, berotze horrek ez du eragin bera kostalde eta ur masa guztietan epe ertain eta luzera. «Bizkaiko golkoan eta halako itsaso epeletan, espezieak oraindik sufritu gabe bizitzeko moduko tenperatura tartean daude, normalean ur sakonagoetan bizi baitira, eta bestela pixka bat jaitsi baitaitezke. Baina Mediterraneoan bero oldeak maizago gertatzen dira, eta bortitzagoak eta luzeagoak dira. Beraz, ondorio handiagoak izan ditzakete ekosistemen biologian». Eta lankideei dei egin die: «Alor horretan zientzia asko dago egiteko».]]>
<![CDATA[Desagertuen izenak, memoriaren izaran]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1910/010/001/2022-09-07/desagertuen_izenak_memoriaren_izaran.htm Wed, 07 Sep 2022 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1910/010/001/2022-09-07/desagertuen_izenak_memoriaren_izaran.htm
2016tik Europako mugetan gertatzen diren giza eskubide urraketak salatu ditu Mugak Zabalduz karabanak, eta harekin bidaiatu duten eragileetako bat da Carovane Migranti. Talde italiarrak lan berezia egiten du migrazio bidean desagertutakoen senideen bakardadea salatzeko, besteak beste, Tunisiako, Aljeriako, Mexikoko edota Hondurasko testigantzak Europara ekarriz.

Beste pauso bat eman zuten 2020an Giodak eta Peimettik, Mexikoko San Fernandoko sarraskian senideren bat galdu zutenei begira. «2010eko abuztuan 72 migrante hil zituzten Tamaulipas eta Texas arteko mugan, eta hamargarren urteurrena gogoratu nahi genuen. Izurriak ez zigunez utzi hara joaten, omenaldi birtuala egitea pentsatu genuen». Eta 72 biktima haien izenak brodatzen hasi ziren. Turingo artista baten egitasmoan oinarritu zen Gioda: «Bururatu zitzaidan jostea aukera ona zela beste herrialdeetako amekin konektatzeko».

Italia ekialdeko mugan zabaldu zuten maindirea lehen aldiz, Triesteko Askatasunaren plazan, migratzaileei oinak sendatzen dizkieten boluntarioak babesteko. Iazko udan Kanaria uharteetara eraman zuten izara, karabanak egin zuen bidaiara. «Ez da soilik proiektu artistiko bat: politikoa da, politikoki baitu zentzua izara honek. Hau ez da erakusteko, baizik salatzeko», aldarrikatu du Giodak. Kalera ere ateratzen dute, lau andreren artean, bakoitzak ertz batetik helduta: uztailean karabanaren mobilizazio guztiak ireki zituen maindireak. Sinboloaren indarra nabarmendu du Peimettik: «Manifestazioan pankarta batekin zoazenean, jende asko urrundu egiten da, baina izarak jendea erakartzen du: galdetzen dute, eskertzen dute».

Karabanan zehar, gainera, kide asko batu zaizkie brodatze lanetara. Peimettik azaldu du nahiago dutela konpainian aritu: «Brodatu bitartean, galdutako pertsona horretan pentsatzen duzu, berari buruz hitz egiten duzu, eta nolabait lotura bat sortzen da harekin». Arau bakarra dute: «Ama batek ezin du bere seme-alabaren izena brodatu; beste norbaitek egiten du, horretarako eraikitzen ditugu zaintza eta maitasun sareak». Sare horiek, gainera, sendotu egin dira denborarekin: «Arraroa eta aldi berean zirraragarria da Mexikon semea galdu duen emakume batek Italian topatzea haren izena brodatu duen andre bat; hain urrun». Euskal Herrian ere zabaltzen ari da zirrara hori: Bilbon eta Iruñean izara bat brodatzen hasiko dira.

Ziburuko hirurak

Izenei lotutako bizitza horiez mintzatzen dira Gioda eta Peimetti, baina batean geratu dira: Moussa. «Ez zen muga batean hil, baizik eta CPRan». Migratzaileak atxikitzeko eta aberriratzeko zentroak dira; Turingoan agertu zen hilotz 23 urteko ginearra, iazko maiatzean. «Faxistek jipoitu zuten, eta osasun artarik ia eman gabe, poliziek atxilotu egin zuten, ez zuelako paperik. Zauri larriak zituen, bakarrik zegoen... Bere buruaz beste egin zuen, baina guretzat hilketa bat izan zen». Turinen eta Italian mobilizazio handiak eragin zituen heriotza hark.

Tamalez, etengabe ari dira brodatzeko izen gehiago jasotzen. Koaderno gorri batean biltzen dituzte: «Eta haien gertukoek mezuren bat uzten dute, testigantza edo hausnarketa bat; hor dago desagertuen eta hildakoen memoria». Karabanan zehar, euskal herritar batek hiru izen idatzi ditu liburuan: Ahmed, Mohamed eta Fayçal, iazko urrian Ziburun (Lapurdi) trenak harrapatuta hildako aljeriarrak. «Poliziaren presioak bestelako bide batzuk bilatzera bultzatu zituen; lo zeudela eraman zituen trenak», idatzita geratu da memoriaren liburuan.]]>
<![CDATA[Totemak eraitsi, egunerokotik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/008/001/2022-08-21/totemak_eraitsi_egunerokotik.htm Sun, 21 Aug 2022 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1917/008/001/2022-08-21/totemak_eraitsi_egunerokotik.htm Bizitzarako ekonomia kontzeptua erabiltzen hasi gara gu», zehaztu du Irasuegik.

Kooperatibismotik mintzo da Beñat Irasuegi (Errenteria, Gipuzkoa, 1978): ekonomia eta estrategia aholkularia da Talaiosen, eta Olatukoop sarearen sustatzailea. Mirene Begiristain (Andoain, Gipuzkoa, 1972), berriz, ekonomialaria da, EHUko irakaslea, baina agroekologia proiektuak ditu pasio. Sortze jardun horretatik datorkio baikortasuna, bestelako eredu sozioekonomiko batean pentsatzean: «Pandemiak erakutsi zigun gai garela gauzak beste modu batera egiteko: ikusi genuen zein ziren lan esentzialak, kolektiboki antolatu ginen horietako batzuk gauzatzeko... Hura berehala urtu zen, baina erakutsi zigun posible dela». Utopiara nola iritsi irudikatzeko, bi plano bereizi ditu Irasuegik: «Burua eta eskua. Batetik, aurrera begirako hausnarketa, helburuen lanketa; bestetik, praktika, egunerokoa. Oreka zaila da, baina biak landu behar ditugu aldi berean».

Eta nolakoa imajinatzen dute bestelako eredu hori? «Kapitalismoaren hiru totemak eraistea» proposatu du Irasuegik: «Soldatapeko lana, truke balioa eta jabetza pribatua; hiru horiek normalizatu eta barneratu ditugu, eta auzitan jartzeak kontraesan izugarriak eragiten dizkigu, segurtasuna ematen digutelako». Gorputzean sartuta daudela berretsi du Begiristainek: «Guztiz kolonizatuta gaude. Jendarte demokratikoago eta justuago bat lortzeko, desmerkantilizazio eta deseraikitze prozesuak behar ditugu».

Baina badute helmuga bat. «Etorkizun hori soldatapeko lanik gabe imajinatzen dut: lanak zein aberastasuna banatuta», esan du Irasuegik. Gizartearentzat premiazkoak diren lanak «pasioaren eta arduraren arteko banaketa justu» baten bidez gauzatuko lirateke, haren ustez: «Nire utopia da denbora libre gehiago edukitzea denok; ez egungo aisialdiaren ereduan, ordea, guztiz merkantilizatua baitago. Lan gutxiagoko gizarte baterantz joango ginateke; azken batean, ekonomia denbora banatzea ere bada, beraz, izan dezagun denok lan eta denbora libre kopuru bera». Ideia horrek berekin dakar tabu bat haustea: «Ez dakigu ekonomia ez-produktibista egiten; kooperatibismoa bera oso produktibista izan da Euskal Herrian: lan asko, ordu asko, eta horrek eraikitzen zaitu pertsona gisa».

Denboraren erabileran «borroka bat» ikusi du Begiristainek ere: «Bizitza lanaren bueltan antolatzeak eraikitzen gaitu; libre izan beharko genuke gure denbora kudeatzeko». Eta etengabe produktibo izatearen aginduaren aldean, ziklikotasuna aldarrikatu du: «Bizi osoan ez dugu ekarpenak egiteko indar, modu eta gaitasun berdina; batzuetan ezagutza eta gogo gehiago dugu, eta beste batzuetan atsedena behar dugu. Bakoitzak bere zikloak ditu; zaurgarritasun horrekin konektatu beharko genuke, norbere mugekin, eta konfiantzaz jokatu: 'ezin dut' esatea askatzailea da».

Ildo horretan, lanaren inguruko iruditeria bera moldatzeaz jardun da Irasuegi: «Niretzat, Talaios bizitza proiektu bat da, hor jartzen dudalako bizitza eta lana. Ekonomia kapitalistak disoziatu egin ditu bi horiek: norbere bizitza bihurtu da lanetik kanpo dagoena, baina egunaren parte handi bat lanean pasatzen badugu, hori ere bizitza izan beharko da. Horregatik erabiltzen dugu bizitza proiektuak sortzearen ideia: lan eremuak bizitza proiektu ere bihurtzea». Eta hor, beste tabu bat: «Bizitza kolektiboak eraikitzen ari gara, egun bizitza proiektuak oso indibidualak direnean».

Baserritartze kolektiboa

Bizi kolektibo horien oinarrian ezinbesteko lanak ikusten ditu Begiristainek: «Soldatapeko lanik gabeko jendartea gure premien bueltan eraiki behar da, eta horrek dakar antolaketa osoa eraldatzea». Zehaztasunak marrazten hasita, ekofeminismoa eta desazkundea erreferentzia gisa hartuta bota du neurri sorta: «Urrutiko kontsumoa jaitsi, materialen iraupena luzatu, azpiegitura berriak gutxitu, mugikortasuna murriztu, diruaren garrantzia eta beharra txikitu... Birdefinitu eta desmerkantilizatu beharko lirateke hainbat sektore, hala nola eraikuntza, garraioa, finantzak, industria... Eta indartu beharko lirateke elikadura, energia, osasuna, zaintza, hirigintza, ikerketa...».

Tokikotze hori definitzean, irakasleak argi du lehen sektoreak pisua irabaziko lukeela, herritar gehiago arituko liratekeela eremu horretan: «Baserritartze kolektibo bat imajinatzen dut. Horrek ez du esan nahi denak baserritar izan behar dugunik, baizik eta adiskidetze bat egon behar dela: hirietatik jendea joatea lanera baratzeetara, garai batez -asteburuak, urteko sasoi bat edo bizi ziklo bat- denboraren parte bat horri eskaintzera, osasungarria delako; eta hala, autokontsumoak presentzia irabaziko luke». Nekazaritza planak baino gehiago, elikadura estrategiak lantzera deitu du: «Ezin dugu soilik ekoizpenean pentsatu; kontsumoa eta banaketa ere kontuan hartu behar ditugu, sistema bere osotasunean ulertuta». Eta marrazki horretan, figura bat txertatu du: «Nekazaritzan aritu edo baserritar izan nahi dutenak funtzionario publikoak izango dira».

Planteamendu horrekin ados dago Irasuegi: «Kapitalismoaren ezaugarrietako bat da lanaren espezializazioa: ezagutza erabat bertikala ezartzea, eta ez horizontala; ezagutza bertikal batzuk behar dira, baina gero eta ezagutza horizontal gutxiago dago, eta elikadura adibide argia da. Hain justu, eredu agroindustrialak behar du hiperespezializazioa: oso jende gutxi egotea lur askorekin. Eta gure eredua da jende asko lur gutxirekin: ez da bideragarria kapitalaren metaketaren ikuspegitik, baina bai jendartearen iraunkortasunaren eta premien ikuspegitik». Beste zehaztapen bat, Begiristainek: «Horretarako, lurraren jabetza publikoa edo komunala izan behar da. Lurra pribatua izatea normalizatu dugu, baina ez da inola ere normala: lurrak lantzen duenarentzat izan behar du».

EHUko irakasleak esplikatu du badirela hainbat egitasmo ildo horretan: lur batzuk hainbat pertsonaren artean erosi, kolektibizatzeko eta agroekologia proiektuak garatzeko. Hain justu, jabetza komunalaren ideia beste arlo batzuetara zabaltzearen alde agertu da kooperatibista: «Jabetza pribatuaren totema eraisteko ere inportantea da egunerokotik hastea: etxebizitza proiektu kooperatiboak bultzatzea, bizitzarako espazioak berreskuratzea... Adibidez, Donostiako Parte Zaharrean ezin bada bizi zentzu sozialean, zergatik ez erosi lokal batzuk, jabetza komunalean, eta alokatu bizitzaren ekonomiarako proiektuei? Arlo publikoa ez badago prest, zergatik ez dugu gure gaitasun ekonomiko apurra erabiltzen pixkanaka estrategia horiek garatzeko?».

Eta herritarrentzat berreskuratu beharreko eremuen zerrendari beste bat gehitu dio Irasuegik: teknologia. «Erabat entregatu diogu kapitalismoari, baina haren jabetza berrartu behar dugu. Teknologia ez da ez ona ez txarra, baina ez da neutrala; politikoa da, eta, despolitizatzen badugu, mendekotasunetik erabiliko dugu. Beraz, balia dezagun gure beharretarako».

Egitasmo handiak dira, eta kontraesanez beteak, bi hizlariek aitortu dutenez. Baina utopia, marraztu ez ezik, gauzatu ere egin nahi dutenez, estrategia konplexuak pentsatu eta bideratzearen alde jardun dira, epe laburrera zein luzera begira, mikroan zein makroan. «Eskalari buruz ere hausnartu behar dugu: gure proiektuek nola har dezaketen beste dimentsio bat», aitortu du Begiristainek. Irasuegiren ustez, berriz, «aukerak sozializatzea» da hurrengo urratsa: «Nik kooperatibaren bidez lortu dudan espazio segurua denontzat nahi dut».

Mikroa, kolonizatuta

Izan ere, egitasmo alternatiborik ezin da martxan jarri eguneroko oinarrizko baliabideak ziurtatu gabe: «Prekaritatean ezin da gauza handirik egin; gure borroketako bat da espazio material seguruak izatea». Hori bermatuta, bizitzeko ekonomiak beste ikuspegi bat eman diola azaldu du Irasuegik: «Beste lan testuinguru batek emango ez lidakeen askatasun eremu bat eman dit kooperatibak: oparoago bizi naiz diru gutxiagorekin, kooperatiba eta sare baten parte naizelako, behar gutxiago ditudalako eta behar horietako asko dirurik gabe ase ditzakedalako». Oparo sentitzearen ideia gustatu zaio Begiristaini: «Ekofeminismoan asko hitz egiten da nahikotasunaz, horrek mugekin lotzen gaituelako, gutxiagorekin ere ondo bizitzearekin; baina oparotasunaren kontzeptua aldarrikatzea ere bada berrestea ez dugula hori baino gehiago behar».

Baina tabuak eta beldurrak agertu dira berriz, halako ideiak zabaltzen zailak direla ohartarazi baitu Irasuegik: «Iruditzen zait arazo gehiago ditugula mikroan eraldaketa bideratzeko, erabat kolonizatuta dagoelako, neoliberalismoaren mekanismoak oso indartsuak direlako: errazago irudikatzen dugu munduaren amaiera, gure eguneroko bizimodua merkatuarekiko mendekotasunetik askatzea baino».

Praktikaren premiara itzuli da Begiristain, utopia gauzatzeak eskatzen dituen trantsitu guztiak ibiltzeko behar den grinaz: «Kapitalismoaren totemak eraisteko, aldaketa kultural handi bat behar da. Bidea bizipenetatik egin dugunean, beldurrekin topatu gara, baina ohartu gara mamuak ez direla hain handiak. Posible dela. Eguneroko jarduna behar da materialtasuna sortzeko». Ibiliaz egiten da bidea, ekinez eraikitzen dira alternatibak, Irasuegik baieztatu duenez: «Proiektu kolektiboak beharrezkoak dira, hain justu, erakusteko kolektibizazioa posiblea dela».]]>
<![CDATA[Geroa, gizonik eta emakumerik gabe]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/004/001/2022-08-18/geroa_gizonik_eta_emakumerik_gabe.htm Thu, 18 Aug 2022 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1917/004/001/2022-08-18/geroa_gizonik_eta_emakumerik_gabe.htm
Utopia feministaz eta utopia feminismotik hausnartzen jarri ditu BERRIAk Jule Goikoetxea filosofo eta EHUko irakaslea (Donostia, 1981) eta Miren Aranguren Bilgune Feministako eta Emagineko kidea (Iruñea, 1981). Prozesu gisa ulertu dute biek, ez amaierako helburu gisa, eta errealitatera lotua. «Ezin dugu pentsatu egun batean mundu guztia ona izango dela, edo ez denik egongo supremazismorik, adibidez, animaliekin edo beste gizaki batzuekin. Beti egongo dira gatazkak eta botere harremanak, eta hori da zailtasun nagusia: gatazkak ere izango dituen utopian pentsatzea», azaldu du Goikoetxeak. Arangurenek ere aldarrikatu du mundu hobeago bat irudikatzeko ariketa: «Zapalkuntza sistema batzuk gainditzeko prozesua litzateke utopia. Eta hor, nik bai imajinatzen dut indarkeria gutxiagoko espazio bat, baina ez gatazkarik gabekoa; gatazka egongo da, noski, baina bortizkeria gutxiagorekin eta elkarbizitzarako beste mekanismo batzuekin kudeatuta».

Mundu hobe hori marrazteko tresna indartsua da feminismoa haientzat. Goikoetxea: «Diagnostiko konplexuagoa du, aberasgarriagoa eta interesgarriagoa». Aranguren: «Interpelazio asko izan ditugulako, eta absentzien inguruko kontzientzia badugulako. Zerbait horizontala egin nahi badugu, herritarra, feminismoak gaitasun handia ematen digu identifikatzeko zein falta diren eta nola eraiki sareak». Eta beste zerbait horren abiapuntuan bat etorri dira biak: utopia feministan ez dago gizonik eta emakumerik. «Edo sexuak ez du inolako garrantzirik», zehaztu du Arangurenek: «Orain harreman guztietarako behar baitugu: gizon eta emakume izateari atxiki dizkiogu esanahiak, funtzioak eta eskubideak».

Ildo horretan, sexua «nodo» bat dela berretsi du Goikoetxeak: «Erlazio pila bat biltzen da sexuaren inguruan; hortaz, sexua deseginez gero, sistema auzitan geratuko da. Azken batean, sexua sailkapen bat da, baina berez ez da existitzen; hori ulertuta, oso erraza da sailkapen berriak sortzea. Horixe egungo gizartean badaudela gizonak eta emakumeak, baina hori alda dezakegu: emakumeak materialitate jakin bat dira, esanahi jakin batzuk dituztenak, eta gizonak ere bai; beraz, materialitate edo gorputz desberdinak sortu behar dira, gizon-emakume kategorietatik kanpo».

Izan ere, gizonen eta emakumeen arteko berdintasuna ezinezkoa da, haren ustez: «Gizonak eta emakumeak egotearen funtzio bakarra da batzuek besteak esplotatzea; emakumeak patriarkatuan baino ez du zentzua». Sexuaren korapilo horrek, gainera, beste eremu batzuk ere blaitzen ditu: «Nola egingo genuke lan sexuaren araberako banaketarik gabe? Kapitalismoa ez litzateke existituko egun ezagutzen dugun bezala. Patriarkatua ez bada desegiten, ezingo dugu sistema ekonomikoa aldatu».

Emakumeen eta gizonen desegitea imajinatzean, ariketa praktikoago bat egin du Arangurenek, ekainean Bilgune Feministaren hogeigarren urteurrena ospatzeko Oñatin (Gipuzkoa) egindako ekitaldia gogora ekarrita: «Gure arnasgune feministetan aniztasunerako zabalpen izugarria ikusten ari gara: orain dela hamabost urteko topaketekin alderatuta, beste subjektu eta gorputz batzuk daude orain, eta horrek beste errealitate bat sortzen du. Hor jada ikus daiteke aldaketa».

Afektibitatea zabaldu

Zaila da gizonik eta emakumerik gabeko mundu bat irudikatzea, baina binarismo horren kateak hausteak aniztasun eta askatasun handiagoa ekarriko lukeela uste dute. Adibidez, harreman afektiboen eremuan. Arangurenek eta Goikoetxeak deitoratu dute plazeraren ideia bikote (heterosexualen) erlazioetara eta sexu harreman genitaletara mugatuta dagoela maiz. «Indibiduoaren sorkuntza patriarkalari» egotzi dio filosofoak: «Naturatik zatituta gaude: matrimonioan bizi behar dugu sistemak funtzionatzeko, ahal bada umeak egin, eta gainerako guztiak ez dauka garrantzirik. Kontrakoa behar luke: afektibitatea eta plazera askoz modu zabalagoan ulertu behar ditugu».

Ildo horretan, konfinamendu garaiaz oroitu da Aranguren: «Etxean itxi gintuztenean, ez genuen bereziki faltan txortan egitea, baizik eta jendearekin egotea, mendira joatea, eguzki izpiek azala ukitzea... Gure egunerokoan garrantzi handia dute halakoek, baina ez diegu aitortzen. Bestelako harremanei tokia egitea aberatsagoa litzateke». Bikotetik ez ezik, familiatik askatzea ere badakar: «Segurtasun erabatekoa ematen duten egituretako bat da: apurtu ezin dena, beti hor egongo dena. Soilik estatistikoki, gezurra da, indarkeria handia baitago familietan, baina, gainera, lotura horiek desegin behar dira: harreman inportanteak izan daitezke, baina inola ere ez bakarrak eta baldintzarik gabeak».

Horren haritik, utopiarako prozesuan «egitura emozionalak» ere aldatzeaz mintzatu da Goikoetxea: «Egun, pertsona gehienek desiratzen dute bikotean bizitzea, baina duela ez asko hori derrigorrezkoa zen: obligazioak desioa sortu zuen apurka. Eta, hala, emakumeak egun saiatzen dira identitate gutxi gorabehera eroso eta seguru bat lortzen, bikotearen eta amatasunaren bidez, nahiz eta bi horiek egitura emozional ziurgabeenetakoak diren». Hari horri jarraitu dio Arangurenek, irmo: «Guraso izatearen esanahia askatu egin behar da, bai biologiatik, bai bikote egituratik».

Gurasotasuna, bestela

Hain justu, amatasunaren inguruko eztabaida feministari heldu dio Bilgune Feministako kideak: «Zerk egiten gaitu ama? Are, zerk egiten gaitu aita? Uste dut galdera zentzudunak direla. Izan ere, gizon askori inporta zaien bakarra da hazia jartzea eta ondorengo herentzia eta aztarna ziurtatzea, eta ez hainbeste zaintzea edo pertsona batekiko ardura hartzea». Gogora ekarri du ume ugari daudela zaintza premian, gizarte zerbitzuen esku, eta gizarteak ez diola horri erantzuten: «Jabetza pribatuaren ideiak ere guztiz zeharkatzen du auzi hau: 'Umea nirea izango da, ni izango naiz haren arduradun bakarra, eta inork ez dit esango nola zaindu'. Oso arriskutsua iruditzen zait; egoera biolento asko dago halakoen atzean».

Bestelako eredu bat imajinatzea, gurasotasunari dagokionez, errazagoa zaie biei. «Egon badaudelako», esan du Arangurenek: «Deitu guraso, deitu sare, deitu nahi bezala: denbora batez menpekoa izango den pertsona baten zaintza edo ardura kolektiboki hartzean datza». Ama eta aita figurak desagertzearen alde agertu da Goikoetxea: «Demagun haur batzuk hiru edo lau pertsonaren artean zainduko dituztela: taldearen seme-alabak izango dira, eta guraso figura beste pertsona batzuetara zabalduko da. Noski, etxebizitzak eta denboraren antolakuntza horretara egokituko dira, eta zaintzarako baliabide publikoak egongo dira».

Arangurenek antzeko sistema bat irudikatu du gainerako zaintza lanetarako ere, eremu publikoa eta komunitarioa uztartuta: «Menpekotasuna duten pertsonen zaintzaren parte batek profesionala izan behar du, duina eta espezializatua, eta zerbitzu publikoetatik garatua. Baina, egun, estatuak edo administrazioak ezin digute bermatu komunitateak ematen digun pertenentzia sentimendua, aitortza, oinarrizko ongizatea: kalean agurtzea, kafe bat hartzea, besarkatzea... Azken batean, barneratu behar dugu elkarrekin bizi garela eta elkar zaindu behar dugula».

Hori gauzatzeko prozesuan, baina, aldagai eztabaidatu bat txertatu du Goikoetxeak: «Horrelako eredu batek lotura juridikoren bat izan behar du: pertsona baten zaintzaz arduratzen bazara eta ez baduzu zaintzen, koakzioa jasango duzu, eta eskubideak gal ditzakezu. Baliabideak egongo dira, baina kontrola ere bai, kontrolik eta koakziorik gabe ezin baita aldatu habitus-a». Arangurenek, berriz, zaintzaren premiaz kontzientziatzeko modua ikusten du maskulinitatea auzitan jarriz: «Gizontasuna beti lotu izan dut irudi batekin: planeta bat, eta gizon bat haren inguruan, guztiaren jabe sentitzen dena, erabat autonomoa balitz bezala eta ezerk eragingo ez balio bezala. Uste dut hori aldatzeak potentzial politiko handia duela: zaurgarri sentitzea, kontziente izatea denak eragiten digula; horrek bestelako harremanak sortzen ditu, lehian ez baizik eta elkartasunean oinarritutakoak».

Edonola ere, luzea izango den bide horretako lehen pausoak emanda daudela sinetsita daude biak. «Dikotomiara jotzen dugu: distopian -kolapsoa- ala utopian -paradisua- pentsatzera. Baina orainaldira ekarri behar dugu: egunerokoan sortu behar ditugu bestelako errealitateak, harremanak, praktikak... Hori da gure utopia orain, eta egiten ari gara», berretsi du Arangurenek. Haziak ereiten ari dira, eta lurrean sendo egonkortuta daudela erantsi du Goikoetxeak: «Garrantzitsua da errealitatera konektatuta egotea. Utopiak konplexutasun guztia bildu beharko du; ezin da izan esaldi sinple bat. Niretzat, ideia sugestibo bat da utopia: pentsatzen eta ibiltzen laguntzen dit».

Bihar: Inklusioa.]]>
<![CDATA[Alpeetako tranpa zeharkatzeko bidelagunak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/002/001/2022-08-06/alpeetako_tranpa_zeharkatzeko_bidelagunak.htm Sat, 06 Aug 2022 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1951/002/001/2022-08-06/alpeetako_tranpa_zeharkatzeko_bidelagunak.htm
Ikusi gehiago: «Jende asko dabil mendian, herrialde askotakoak»

Han izan zen Mugak Zabalduz karabana orain bi aste, besteak beste, Italiako Carovane Migranti taldearekin batera. Europara sartzeko oztopoak salatu izan ditu karabanak 2016tik, baina aurten barne mugei erreparatu die, bai Irundik (Gipuzkoa) abiatuta, bai ekialdeko Alpeetara joanda.

«Barne mugek beste ikuspegi bat ematen dute Europako Batasuneko atzerritartasun politiken inguruan», azaldu du Giacomo Donadiok, Carovane Migrantiko kideak: «Mugak esternalizatzearen antzeko mekanismoak daude EB barruan: asilo prozedurak sarrera herrialdeetara lotzea, polizien arteko lankidetza akordioak, migratzaileak atzeman eta berehala itzultzea...». Gogora ekarri du Frantziako Gobernuak itxita dauzkala mugak, «terrorismoaren aitzakian»: 2015etik Italiakoa, eta 2018tik Euskal Herrikoa. «Nahiko konparagarriak dira bi muga horiek: estatu bat, Frantzia, bereizten dute EBko bi estatu periferikotatik; Espainia eta Italia Europarako sarbide baitira».

Ventimigliako kostaldean polizia jazarpena areagotu ahala joan ziren migratzaileak muga pasatzeko bidea aldatzen eta Alpeetara gerturatzen. 2015ean agertu ziren igaroan zihoazen lehen etorkinak Val di Susan, eta 2017tik aurrera nabarmen areagotu zen haien presentzia. Azken zazpi urteotan, 30.000 laguni egin diete harrera; iaz, 10.000 inguru igaro ziren Italiako Oulx, Bardonecchia eta Claviere herrietatik. Halere, ez da bilakaera lineala izan, Gorzaren hitzetan: «Aldagai askoren araberakoa da: beste mugen egoera, Poliziaren jarrera, familiek bil dezaketen dirua, sasoia... Bi eta sei urte arteko bidaiak izaten dira; exodo luzea da, beraz».

Aldakorra izan da, era berean, migratzaileen soslaia eta bidea. 2020an jarri du inflexio puntua Gorzak: ordura arte, migratzaile gehienak Saharaz hegoaldeko herrialdeetatik -Ginea, Gambia, Senegal...- iritsitako gizon gazteak ziren, Mediterraneo itsasoaren erdigunea zeharkatuta Italiara heldutakoak. 2020tik aurrera, berriz, Afganistango, Irango, Kurdistango eta Siriako iheslariak ugaritu dira, Balkanetako bidea hartutakoak. «Asko familian ateratzen dira: aitona-amonak, gurasoak eta seme-alabak elkarrekin; baina, sarri, bidean banatu egiten dira, diru arazoengatik. Emakume batzuek umeak izaten dituzte migrazio bidean zehar: latza da haurdunak edo jaioberriak heltzen direnean».

Adingabeen artean antzemandako joerez ere mintzatu da: «Familiekin doazenean ere, 13 eta 16 urte arteko nerabeak ari dira nolabait lidergoa hartzen: sakelakoa erabiltzen dakitelako, ingelesez edo beste hizkuntza batean moldatzen direlako edo haurrak direlako, errazago egiten dituzte harremanak, eta haiek kudeatzen dute informazioa eragileekin. Erantzukizun handia dute, eta motibazio sendo bat ibiltzen jarraitzeko: gurasoak babestea».

Sare zabala

«Baina barne mugez aritzean, injustiziez ez ezik, aliantzez ere hitz egin behar dugu, gizarte zibilaren rolaz», esan du Donadiok. Hala da Irun-Hendaian, eta hala da Alpeetan ere: herri txikiez osatutako eremua izan arren, eragile eta pertsona ugari mobilizatu dira migratzaileei harrera egiteko. Val di Susan, gainera, beste borroka batzuekin uztartu dute iheslarien eskubideen aldekoa: eskualde horretakoak izan ziren Italiako lehen intsumisoak, eta nazioartean ezaguna da AHTaren kontra 30 urtez eramandako jarduna.

Askotariko eragilez osatutako sarea dela berretsi du Gorzak: «Migratzaileak jasotzeko hainbat leku ditugu: batzuk aterpetxe formalak dira, eta beste batzuk, etxe okupatuak. Hemen elkarlanean ari gara anarkistak, katolikoak, eskautak, etorkinen elkarteak eta lagundu nahi duten pertsonak. Desorekez osatutako oreka bat da: aniztasunak dakar topaguneak aurkitu behar izatea, eta ez da beti erraza; baina desberdintasun politikoen gainetik, elkarrekiko aitortzan oinarritzen gara, eta helburu zehatz berdina dugu: jendearen alboan egotea».

«Portu seguru» gisa jardun nahi dutela gaineratu du Silvia Massara harrera sareko kideak: «Migratzaileek jakin behar dute haien zain gaudela». Harrera prozesuak hiru xede dituela zehaztu du. Bat, elkartasuna: «Denbora gorde behar da, entzuteko, hitz egiteko, elkarrekin topo egiteko, harremanak sendotzeko». Bi, osasuna: «Esperientzia oso gogorrak gertatzen dira hemen goian: zauriak edo anputazioak bezain garrantzitsuak dira beldurra eta antsietatea. Osatzeko denbora behar dute». Hiru, segurtasuna: «Neguan hotz handia egiten du: zero azpitik hogei gradura iristen gara, eta metro askotako elurra pilatzen da. Arriskua erreala da: hotzez hiltzea». 2015etik 46 pertsona zendu dira Italiako ekialdeko mugan.

Hain justu, Alpeak gurutzatzeak guztiz baldintzatzen du harrera sarearen lana. «Migratzaileen bizitzaz arduratzen gara», berretsi du Gorzak. Oreka konplexu batez mintzatu da: «Ezin diegu esan muga nondik pasatu behar duten, lau urteko kartzela zigorra arriskatzen baitugu legez kanpoko migrazioa laguntzeagatik. Baina esan behar diegu non dauden leku arriskutsuak, arnasteko arazoak dituztenei aholku eman behar diegu, eta ohartarazi behar diegu oinetako eta eskarmentu profesionalik gabe hiltzeko arriskuan egon daitezkeela». 130 boluntario arduratzen dira Italiako aldean migratzaileak jasotzeaz eta haiei materiala emateaz. «10.000 pertsona pasatzeak esan nahi du 10.000 oinetako pare lortu behar direla, motxilak, janaria...». Erantsi du frantziarrekiko harremana funtsezkoa dela, «batetik, oinetakoak eta hotzerako materiala bueltan jasotzeko, eta, bestetik, jakinarazteko zenbat pertsona doazen harantz, heldu ezean haien bila atera daitezen».

Mendi erreskateak

Izan ere, mugaren bestaldean ere prest dago solidarioen sarea, baina beste helburu bat ere izaten dute: mendian galtzen diren migratzaileak erreskatatzea. Mendiko gida profesionala da Stephanie Besson, Briançon herriko Tous Migrants kolektiboko partaidea, eta talde bat osatu du lankide batzuekin: «Badakigu ezinezkoa dela mendi hauetan bakarrik ibiltzea. Guretzat pentsaezina da mendian galtzen direnak han uztea; beraz, erreskate talde solidarioak eratzen hasi ginen, eta txabolak zabaltzen. Gauez ateratzen gara; elurra bada, erraketekin».

Erantsi du mendian ohikoak direla lesioak, zauriak, erorikoak, baita anputazioak ere; beraz, erreskatearekin eta osasun arretarekin batera, beste premia bat ere antzeman zuten: migratzaileei ostatu ematea. Aterpetxe bat ireki dute, baina elkartasunak beste aukera bat eman die: «Denbora gutxian 80 familiako sare bat sortu genuen: gauez deitzen genien, norbait erreskatatzen genuenean, eta pertsona horiek etxean hartzen zituzten». Herri txiki asko mobilizatu ziren: 347 biztanleko batean 40 sendik eskaini zuten beren burua migratzaileak Briançonera laguntzeko. «Horri esker, gure arteko harremanak ere estutu ditugu».

Gizarte zibilaren inplikazioak, ordea, errepresioa ekarri du bueltan. «Eremu militarizatu bat da hau», deitoratu du Bessonek, Montgenevreko errepideko polizia etxolari begira: «Muga ez da soilik puntu bat: poliziak hamar kilometroan sar daitezke Italian, eta pasaeran daudenak jarraitu, itzularazi...».

Frantziako Muga Polizia jendarmeekin nahasten da han, eta kontrol zorrotzak egiten dituzte, gauez zein egunez; Mugak Zabalduz karabanaren autobusak ere gelditu zituzten. «Eskualdean 12.000 pertsona bizi gara, eta 200 polizia daude mugan; misio berezian daude, egonaldia ere ordaindu behar zaie: eguneko 40.000 euroren gastua da». Poliziaren presentzia itogarriak ondorio larriak dituela dio Bessonek: «Militante solidarioek gero eta arazo gehiago dituzte justiziarekin. Eta migratzaileek ere arrisku handiagoak hartu behar dituzte».

Schengenen irizpideak

Polizia kontrol horiek Schengen eremuko irizpideekin bat datozen aztertu du Giacomo Donadiok. Haren aburuz, araudiak aurreikusten du barne mugetan kontrolak jartzeko aukera, baina ez dira betetzen horretarako jasotako irizpideak. «Batetik, iraupena: gehienez bi urtez berrezar daitezke mugak, baina Frantziak zazpi urte daramatza etengabe kontrolak egiten. Eta, bestetik, arrazoiak: mugak itxi daitezke terrorismoarekin lotutako mehatxu larria badago, baina ez migrazioa eragozteko, eta argi dago kontrol hauen xedea dela etorkinak sar daitezen galaraztea; bestela, Alemania eta Belgikako mugetan ere kontrolak egingo lituzkete, eta han ez dago halakorik».

Carovane Migrantiko kideak berretsi du Europako barne mugei erreparatuta «milaka kilometrotara gertatzen denaren isla bat» ikus daitekeela: «Melillan zerbait gertatzen denean, zaila da Europaren benetako inplikazioa antzematea. Baina hemengo mugetan, ezin dugu ardura hori besteen esku utzi: EBko herriek egiten dute lan zikina». Eta urruneko sarraskiak bezain mingarriak dira gertukoak: «Europaren bihotzean gaude, eskubideen lurraldean, baina hemen ere jendea hiltzen ari da: Mediterraneoa zeharkatu duten edo dozena erdi herrialde gurutzatu dituzten pertsonak zendu dira ibaian itota, edo mendian izoztuta, edo errepide batean auto batek harrapatuta, edo tren baten sabaian elektrokutatuta. Bidasoan gertatzen ari dena beste mugetan gertatu da».]]>
<![CDATA[«Jende asko dabil mendian, herrialde askotakoak»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1988/004/002/2022-08-06/jende_asko_dabil_mendian_herrialde_askotakoak.htm Sat, 06 Aug 2022 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1988/004/002/2022-08-06/jende_asko_dabil_mendian_herrialde_askotakoak.htm
Ikusi gehiago: Alpeetako tranpa zeharkatzeko bidelagunak

Dozena erdi lagun daude aterpetxearen lorategian, Mugak Zabalduz karabanako kideak iritsi direnean. Apaiz baten ekimenez zabaldu zuten Fraternita Massi harrera etxea, eta eliza baten alboan dago; bi eraikinen artean, erizaintzarako bi barraka handi daude, eta haien itzaletara eseri dira Youssef eta Abdelatif. Irribarrez mintzo dira, baina, zelan dauden galdetuta, zintzotasunez erantzun dute: «Ez hain ondo».

Ez da Frantziara iristen saiatu diren lehen aldia: biak itzularazi dituzte. 17 urterekin atera zen Youssef Marokotik: kamioi batean ezkutatuta heldu zen Algecirasera (Espainia) eta Valentziako (Herrialde Katalanak) adingabeen zentroan bete zituen 18. Adin nagusiko bihurturik, atxikitze zentro batean sartu zuten, eta jaioterrira bidali. Abdelatif, berriz, Libiatik heldu zen Italiara: «Tunisia, Aljeria, Libia, Lampedusa... Bidaia luzea da, baina Marokon egotea baino hobea da». Izatez, Parisera heltzea erdietsi zuen, baina Frantziara egotzi zuten. Ez dute jaioterrira itzultzeari buruz ezer entzun ere egin nahi: «Nola bueltatuko gara, ez badugu hemengo paperik lortu?».

Ez da muga gurutzatzen saiatzen diren lehen aldia ere: «Atzo Bardonecchian geunden, eta handik ahalegindu ginen, baina polizia gehiegi zegoen», azaldu du Youssefek. Ez dira bakarrak bide horretan: «Jende asko dabil mendian, herrialde askotakoak».

Metro gutxitara, 24 urteko gizon gazte bat dago karabanako kide batekin hizketan. Eskuko telefonoan murgilduta dago: Afganistangoa da, eta paxtuneraz ari da bere burua aditzera ematen, itzultzaile automatiko baten laguntzaz. Bere izena eman du, baina ez argitaratzeko eskatu du. Lagun talde batekin atera zen jaioterritik duela hamabost hilabete: «Hirurekin batera jarraitzen dut; beste bat Grezian geratu zen». Mapan marra luzea egina du bere migrazio prozesuan, eta luzea da zeharkatu dituen herrialdeen zerrenda ere: Afganistan, Pakistan, Iran, Turkia -«han bizpahiru aldiz egon ginen: atxilotu eta itzularazi gintuzten»-, Bulgaria, Serbia, Hungaria, Austria, Italia. Eta orain Frantziara doa; berak ere muga oinez gurutzatzeko asmoa du, «orain izotzik ez dela aprobetxatuta».

Oinak eta besoak erakutsi ditu: markaz beteta dauzka, gorputzeko beste atal batzuk bezala. «Bulgaria», zehaztu du. Han tratatu dituzte okerren: «Poliziek jo egin gintuzten, txakurrak bota zizkiguten; eta zaurituta egon arren, Istanbulera itzularazi gintuzten». Lagunekin izandako solasaldiak gogoan, aldarrikapen bat idatzi du pantailan: «Ez gara kriminalak, ez dugu ezer txarrik egin».]]>
<![CDATA[«Alarma soziala horrela bideratzeak bortizkeria sexuala indartzen du»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/004/001/2022-08-03/alarma_soziala_horrela_bideratzeak_bortizkeria_sexuala_indartzen_du.htm Wed, 03 Aug 2022 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1857/004/001/2022-08-03/alarma_soziala_horrela_bideratzeak_bortizkeria_sexuala_indartzen_du.htm Microfísica sexista del poder. El caso Alcásser y la construcción del terror sexual (Boterearen mikrofisika sexista. Alcasser auzia eta izu sexualaren eraikuntza). Kezka zenbateraino zabaltzen ari den ikusita, ikuspegia birkokatzera deitu du, eta bortizkeria matxista sakon aztertzera.

Udako jaien atarian, sumisio kimikoaren inguruko kezka areagotu zen, eta, orain, ziztaden inguruko beldurra zabaltzen ari da. Halere, nahasmen handia dago: ez dago argi substantziarik injektatu den, baina biktima batzuek zorabioak izan dituzte. Zer dago horren atzean? Ziztaden helburu nagusia izua hedatzea dela uste duzu?

Argi dago: indarkeria sexualen beste formatu bat da sumisio kimikoa; ez da berria, eta beste menderatze forma batzuen molde bera du. Alegia, gizon batek gau osoan zure edatekoa ordaintzea, zure gaitasunak murrizteko edo zure konfiantza irabazteko, ahal duenean sexualki eraso egiteko helburuz, hori ere sumisio kimikoa da, baina halako jardunak orokortuago daude, eta sozialki kontsentsuatuago. Talde sozial batek horrelako adostasun bat ezartzen duenean, praktika horiek naturalizatu egiten dira: sexu indarkeriak sendotzeko eta baimentzeko modu bat da. Hain zuzen, horrelako dinamika berri bat naturalizatu arteko prozesuan dago giltza eta arriskua.

Eta nola gertatzen da naturalizazio hori?

Eztabaidan perspektibarik ez dagoelako. Alarma sozialak zertarako balio duen eta zein den bere funtzioa, hori ikusmiran eduki behar da beti; eta, kasu honetan, xedea da izu sexuala eragitea, hori baita sexu indarkeriek hartzen duten forma esanguratsuenetako bat.

Nola ondorioztatu duzu hori?

Alarma soziala beldurrari baino ez dago lotuta, ez du beste ezertarako balio; hori da hautsi beharreko eskema. Zeri erantzuten dio alarma sozial honek? Ziztaden inguruan, zerk harritzen gaitu? Gizarte gisa egunero baimentzen, eraikitzen eta babesten dugun praktika baten bidez gauzatzen dela indarkeria sexuala? Zer konponbide du honek? Emakumeak etxean ixtea ala, okerrago, norbere autokontrolaren esku uztea?

Zein da zure proposamena?

Ohartu behar dugu horrela bideratzen den alarma soziala ez dela eraldatzailea, eta, are, sexu bortizkeria indartzen duela, bortxaren beste elementu bat dela. Uste dut horixe dela muina: nola den posible gizarte gisa bortizkeria indartzea, eztabaida serio bat abiatu ordez, ikuspegi feministatik, landu ahal izateko zein diren pribilegio maskulinoak eta zein den indarkeria sexualaren funtzioa gure gizartean.

Emakume askorengan, ordea, egiazko beldurra eragin du.

Bai, eta gehien kezkatzen nauena izu sexuala gorputzean sartzeko arriskua da, horrek beti dakarrelako emakumeen askatasun oinarrizkoenak murriztea. Gainera, ziztaden ideiak berresten du, metaforikoki zein sinbolikoki, izu sexuala egon badagoela, eta modu sotilean egiten dela, ezkutuan, ziztada bera bezala, ez dakigulako ondo nork egiten duen, gizartearen babesak ematen dion anonimotasunean diharduelako.

Zure lanetan izu sexualaren mekanismoak aztertu izan dituzu. Nola funtzionatzen dute?

Sumisio kimikoaren auzia, gorputzen aurka indarkeria gauzatzeko beste modu asko bezala, lotuta dago nire lanetan zelatan eta zigortzen izendatu dudan horrekin. Izu sexuala gorputzean sartzeak lezio moduko mezu bat igortzen du, erasotzaileen —eta, beraz, gizonen— pribilegioak eta botere posizioak indartzen dituena, eta emakumeen beldur posizioa sendotzen duena: non ibil gaitezkeen, zer jarduera edo desira kontrolatu behar dugun eraso bat jasan nahi ez badugu.

Eta nola deseraiki daiteke beldur hori?

Izena jarriz, esparru eta ideologia batean kokatuz: sexu eraso bat jasateko beldurraren atzean ideologia matxista dago, eta haren alde bat eginda dagoen gizarte oso bat. Aldiz, beldurra ez da deseraikitzen alarma sozialaren performance bat eginez, ziztaden praktika matxistaren atzean dagoena edukiz husten duelako; eta ez da deseraikitzen indarkeria sexuala sendotzen duten albisteak eginez, baizik eta bortizkeria hori teoria kritiko feministatik problematizatuko dutenak eginez. Adi egon behar dugu: entzuteko, aztertzeko eta eraldatzeko jarrera aktiborik ez badugu, indarkeriaren alde jokatzen arituko gara.

Ziztadak jasan dituzten emakumeei egindako azterketetan ez da substantzia argirik agertu. Emakumeen hitza zalantzan jartzeko erabil daiteke?

Sexu indarkeria gauzatu ahal izateko dinamika berri bat da ziztada bidezko sumisio kimikoa; alde horretatik, prozeduraren inguruko nahasmena sakoneko eztabaidari garrantzia kentzeko modu bat da, eta, aldi berean, adituei hitza ematekoa. Azken egunotan irakurri ditudan albisteak ikuspegi kriminalistikotik idatzita egon dira: hipotesiak, batzuen eta besteen iritziak... Klasikoetako bat da adituek azaltzea ziztadek ezin dutela eragin emakumeek adierazten dutena; haien sintomak auzitan jartzen dituzte, nahiz eta ez duten ideiarik zer droga erabiltzen ari den. Ez zait eztabaida hori interesatzen: despolitizatu egiten gaitu.

Izan ere, hedabideotan ere nahasmen handia dago. Nola eman behar genuke halako erasoen berri?

Fokua aldaraziz: eztabaidarako materiala emanez. Erabilitako drogen, kantitateen, ziztatzeko moduen inguruko hipotesiez irakurri ditudan eduki guztiak ikuspegi eraldatzaile batetik egin izan balira, sumindura sozial handia legoke, eta haserre hori erabiliko genuke ez-onarpen mezu irmo bat bidaltzeko. Babes soziala dutelako gertatzen dira ziztadak, indarkeria sexuala bezala, eta babes horrek gizarte osoa seinalatzen du zuzenean.

Zer egiteko du mugimendu feministak? Funtsezkoa da autodefentsaren aldeko apustua?

Mugimendu feminista da, hain zuzen, izena jartzen duena, eztabaida kokatzen duena, eta indarkeriak ulertzen laguntzen duten kontzeptuak ematen dituena. Ziztaden auzian agerian geratu da erasotzaileak antolatuta daudela; beste praktika batzuetan, patriarkatuak sotilki lausotu izan du argudio hori, baina orain, ziztadaren teknikarekin, ezin dute ukatu: antolatuta daude, eta sexu indarkerian eta erasoetan pentsatzen dute aurrez. Hori dela eta, autodefentsa feministaren aldeko apustua ezinbestekoa da, are gehiago gure segurtasuna gure kideen segurtasunera hain lotuta dagoen honetan. Gu ere antolatuta gaude: festa, gozamena, espazio publikoa eta desira gureak dira, haiek esaten dutena esaten dutela.]]>