<![CDATA[Maite Asensio Lozano | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 16 Feb 2019 12:29:22 +0100 hourly 1 <![CDATA[Maite Asensio Lozano | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Ikasle ohi batek salatu du Salestarrek erasoen berri izan ostean abusuak jasan zituela]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/006/001/2019-02-15/ikasle_ohi_batek_salatu_du_salestarrek_erasoen_berri_izan_ostean_abusuak_jasan_zituela.htm Fri, 15 Feb 2019 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1877/006/001/2019-02-15/ikasle_ohi_batek_salatu_du_salestarrek_erasoen_berri_izan_ostean_abusuak_jasan_zituela.htm
Gutxienez 28 gizonek aurkeztu dute jada Deustuko salestarren irakasleren baten aurkako salaketa, sexu abusuekin lotutako auzian; herenegun bertan erregistratu ziren azken hirurak. Ertzaintzara jo dute 24k; lau salatzaile kanpoan bizi dira, beraz, Guardia Zibilaren aurrean jarri dute salaketa hiruk, eta Mossos d'Esquadrarenean, batek.

Zortzi ikasle ohik eman zuten lehen pausoa urtarril amaieran. San Martinen aurkako salaketak aurkeztu zituzten; 1975etik 1990era ehunka umeren tutore, ikasketaburu eta aholkulari psikologiko izan zen Deustuko eskolan. Urte haietan, ukituak, muxuak, masturbazioak, bortxaketak eta jipoiak izan zirela kontatu dute salatzaileek, eurek 8 eta 10 urte bitartean zituztela; ekitaldi aretoan, irakaslearen bulegoan eta logelan, eta udalekuetan egin zizkien erasoak. Biktima batzuek ondorio psikologiko larriak dituzte oraindik.

Dena den, azken bi asteotan aurkeztutako salaketetan, San Martinen izena ez ezik, Deustuko salestarren beste irakasle batzuenak ere agertu dira, hedabide batzuen arabera; tartean dago ikastetxeko zuzendari izandako bat —hilda dago—. Gainera, salatzaileetako batek eta beste gizon batek orain hamabi urte jo zuten Ertzaintzarengana; bigarren hori 1960ko hamarkadan gertatutako abusuez mintzatu zen, eta bi irakasle seinalatu zituen. Salaketa haiek artxibatu egin zituzten, delituak preskribatuta zeudelako.

Litekeena da orain salatutako eraso gehienak ere preskribatuta egotea. Izan ere, bost eta hamar urte arteko preskripzio epea dute sexu abusuek, biktimek 18 urte betetzen dutenetik aurrera zenbatzen hasita. Lege aurreproiektu bat du martxan Espainiako Gobernuak epe hori luzatzeko; hain justu, abusuen biktimen elkarteek kontzentrazio bat egin zuten atzo Kongresuaren aurrean, erreforma hori azkartzea galdegiteko.

Ikastetxea, auzitan

Baina delituak preskribatuta egon arren, «egia argitzea» nahi dute salestarren salatzaileek. Ildo horretan, biktima izandakoak oso kritiko mintzatu dira ikastetxearekin. Izan ere, egun gutxitan bi jarrera desberdin agertu ditu eskolak. Salaketen berri zabaldu eta gero, Salestarren Kongregazioak ukatu egin zuen erasoen garaian San Martinen aurkako kexarik jaso izana, nahiz eta jakina zen salatzaileetako baten gurasoek zuzendaritzara jo zutela 1980ko urteen amaieran. Eskolak sostengua adierazi zien ikasle ohiei, «halako ekintza gaitzesgarririk gertatu bada».

Egun batzuetara, bai, ikastetxeak aitortu zuen 1989an izan zutela ikasle bik jasandako abusuen berri. Hain justu, San Martinek hurrengo urtean utzi zituen eskola eta salestarren ordena; ikastetxearen arabera, alde egin izanak lotura izan zuen abusuekin. «Nola da posible zer gertatzen zen jakin eta epaitegietan salatu ez izana?», galdetu zuten biktimek joan den ostiralean, Deustuko Done Petri plazan egindako elkarretaratzean. Itaun hori ozendu egin da orain, jakin dutenean abusu gehiago gertatu zirela ikastetxeak erasoen berri izan ondoren ere. «Horrek frogatzen du ez zutela ezer egin».]]>
<![CDATA[Hogei urteko zigor eskaera Gasteizen andre bat hil zuen gizonarentzat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/014/001/2019-02-12/hogei_urteko_zigor_eskaera_gasteizen_andre_bat_hil_zuen_gizonarentzat.htm Tue, 12 Feb 2019 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1872/014/001/2019-02-12/hogei_urteko_zigor_eskaera_gasteizen_andre_bat_hil_zuen_gizonarentzat.htm
Hilaren 21ean aurkitu zituzten emakumearen arrastoak, baina, berez, ekainaren 15ean hil zuen Marga, akusatuak berak hainbatetan aitortu duenez. Fiskaltzak akusazio idatzian jaso duenez, gizonaren etxebizitzan gertatu zen hilketa, Gasteizko Alde Zaharrean. Elkar ezagutzen zuten gizonak eta emakumeak: adiskide harremana zuten. Egun hartan, eztabaidan hasi ziren, eta akusatuak kolpe bat eman zion andreari objektu batez, «hiltzeko asmoz», fiskalaren aburuz. Emakumeak salaketa jartzearekin mehatxatu zuen, eta gizonak lotu egin zuen, eta immobilizatu. Ondoren, biktimaren «babesgabetasuna» aprobetxatuta, akusatuak jipoitu egin zuen. Buruko traumatismo ireki baten ondorioz zendu zen Marga.

Baina, hil eta gero, emakumea desagerrarazi nahi izan zuen akusatuak. Ondorengo egunetan, andrearen gorpua zatikatu zuen, eta arrastoak Zadorra ibaira bota zituen, Abetxuku ingurutik. Hainbat joan-etorri egin zituela uste du fiskalak, eta, besteak beste, poltsak, maleta bat eta bizkar zorro bat erabili zituela; hilotza zatitzeko baliatu zituen tresnak ere bota zituen. Ekainaren 21ean aurkitu zituen Ertzaintzak Margaren gorpuzkiak. Bezperan, akusatuaren gertuko batek Poliziarengana jo zuen, eta ohartarazi zuen gizonak hilketa bat aitortu ziola. Atxilotu ostean ere jarrera bera izan zuen: egindakoa une oro onartu zuen.

Akusatuari egindako azterketa psikologikoek azaleratu dute gizonak nortasunaren nahasmendu bat duela, baita alkoholarekiko eta kalamuarekiko mendekotasuna ere. Dena den, fiskalaren ustez, horrek ez du esan nahi gizonak erantzukizun kriminalik ez duenik: hilketa gertatu zenean, akusatuak ez zeukan galduta errealitatearen nozioa, eta, beraz, gai zen bere ekintzak ulertzeko, akusazio idatziaren arabera.

Auzitegi arrunt batean

Akusatuak 43 urte zituen hilketaren unean; behin-behineko kartzelaldian dago ordutik. Gaur hasiko da haren aurkako epaiketa, herri epaimahaia osatuko duten bederatzi kideak hautatuz; bihar espero da gizonak deklaratzea. Epaiketak hilaren 20ra arte iraungo duela aurreikusi dute.

Margaren hilketak mobilizazio jendetsuak eragin zituen duela ia hiru urte, mugimendu feministak deituta. Hala ere, auzitegi arrunt batek eraman du instrukzioa, eta ez bortizkeria matxistan espezializatutako batek. Genero indarkeriaren legezko definiziora lotu ziren hori erabakitzeko, hau da, argudiatu zuten hiltzailearen eta biktimaren artean ez zegoela bikote harremanik.]]>
<![CDATA[«Eskolak bazekien, eta estali egin zuen»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1905/004/001/2019-02-05/eskolak_bazekien_eta_estali_egin_zuen.htm Tue, 05 Feb 2019 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1905/004/001/2019-02-05/eskolak_bazekien_eta_estali_egin_zuen.htm
Salestarren Kongregazioak Bilbon duen ikastetxe bakarrean, 1975etik 1990era ehunka umeren tutore, ikasketaburu eta aholkulari psikologikoa izan zen salatutako gizona, Don Chemi izenez ezaguna; 70 urte inguru ditu orain. Salatzaileek adierazi dute urte haietan eraso fisikoak eta sexualak egin zizkiela, haiek 8 eta 10 urte artean zituztela. Auzia jakinaraztea erabaki dute berriki: «Beste haur batzuk arriskuan egon daitezke oraindik».

«Tipo berezia zen», gogoratu du Jaimek. «Oso buruargia, ospe bikainekoa, karismatikoa, eta oso maitatua eta errespetatua. Baina, aldi berean, oso bortitza zen. Ez naiz ari garai hartan ohikoak ziren kontuez, belarrondokoez edo erregelarekin hatzetan jotzeaz; indarkeria basatiaz ari naiz, jipoiez». 8 urterekin gelakide bati gertatutakoa oroitu du: «Koaderno bat ekartzea ahaztu zuen, eta irakasleak San Martini deitu zion, ikasketaburua zelako. Tipoa masailekoak ematen hasi zitzaion mutikoari, arbelaren ondoan, ostia bat eta beste bat, lurrera bota arte, eta lurrean zegoela ostikoka txikitu zuen. Hori guztia 42 umeren aurrean gertatu zen; irakaslea ere han geratu zen, begira, isilik». Beste mutiko bati 54 kolpe eman zizkion: «Masaileko bat, eta beste bat... 54ra arte. Hura ere lurrera bota zuen». Biek jarri dute salaketa lesio fisikoengatik.

Baina harago joan zen irakasle ohia, salatzaileen arabera. Haietako sei sexu erasoez mintzatu dira: ukituak, musuak, masturbazioak, sarketak... «Hainbat leku identifikatu ditugu: ekitaldi aretoa, bere bulegoa, bere logela, tatamiak zeuzkan gela bat eta udalekuak. Badakigu batzuei behin baino baino gehiagotan eraso ziela. Salatzaileetako batek dio hogei aldiz baino gehiagotan egin zizkiola abusuak. Eta biktima gehiago ere izango dira».

Jaimeren ustez, eraso molde guztiak dira aintzat hartzekoak, ulertzeko irakasle ohiak nola jokatzen zuen. «Beldurra» zioten: «Urtero gauza bera egiten zuen ikasturte hasieran: ikasle bat jipoitu besteon aurrean, denak ikaratzeko. Hortik aurrera, mutil batenganako konfiantza pixka bat adierazten zuen edozein keinu ontzat jotzen genuen. Izatez, nitaz abusatu zuenean, ez nuen erasotzat hartu; niretzat afektuzko keinu bat izan zen. Nerabezaroan ohartu nintzen hura ez zela jolas bat izan». Biktima batzuk indarkeria haren ondorioak pairatzen ari dira oraindik: tratamendu psikologikoak, botikak, zailtasunak sexu eta bikote harremanetan...

Udalekuetan, bortxaketa

Izan ere, «muturreko erasoak» ere izan zirela nabarmendu du Jaimek. Bere lagun min bati gertatu zitzaion larrienetako bat, 10 urte zituela, salestarrek Berantevillan (Araba) egiten zituzten udalekuetan. Gogoratu du ikasleen arduraduna zela San Martin, eta kanpadenda propioa zuela. «Nire laguna gaixotu egin zen, botaka-eta; don Chemik bere dendara eraman zuen, eta ez zen gau osoan itzuli. Han, botikaren bat eman zion, prakak jaitsi zizkion, masturbatzen hasi zitzaion, ohean sartu zuen, bera ere ohean sartu zen, biluzi zen, eta bortxatu egin zuen».

Iragan abenduan izan zuen Jaimek horren berri, adiskideak kontatuta. Egun gutxira, urtarrilean, El Pais egunkariak azaleratu zuen Deustuko salestarretako ikasle ohi batek San Martinen sexu abusuak salatu zituela hamabi urte lehenago, baina auziak ez zuela aurrera egin, delitua preskribatuta zegoelako. «Salaketa jarri zuena ezin zen bakarrik geratu: ez da kasu bakan bat. Webguneko eta sare sozialetako iruzkinak ikusita, harremanetan jarri ginen orduko ikasleekin. Azkenean, hamar elkartu ginen».

Zortzik aurkeztu dute salaketa, eta Ertzaintzak horietako zazpi igorri ditu epaitegira; duela hamabi urte salaketa jarri zuenak ere berretsi egin du orain, baina kanpoan geratu da, artxibatuta baitago jada. Jaimek azaldu du «erantzukizunagatik» hartu dutela erabakia, are gehiago jakin zutenean San Martinek oraindik umeekin lan egiten duela, Aldekoa aisialdi taldean. «Joan den astera arte, 2019ko udalekuen deialdia argitaratua zuten webgunean, eta San Martin ageri zen kolaboratzaile gisa. Horrek bultzatu gintuen pausoa ematera: tipo horrek ezin du haurrekin lan egiten jarraitu».

Izan ere, badakite auzitegietako bidea ez dela emankorra izango: «Segur aski, gure kasuak preskribatuta daude; beraz, ez dugu izango justiziarik eta erreparaziorik, baina eduki dezakegu egia: ikastetxe hartan gertatutakoa jakitea nahi dugu, pertsona horrekin eta instituzioarekin; zeren eskolak bazekien, eta estali egin zuen».

Eskolarekin, kritiko

Ziur egin du baieztapen hori: «Tratu txar fisikoak jendaurrean ematen zituen». Gainera, salatzaileetako batek ere bere garaian sexu erasoen berri eman zuen. «Don Chemik bulegora deitzen zuen mutil bat, ni baino pare bat urte gazteagoa, eta han bere hanka gainean esertzen zuen, genitalak ukitzen zizkion, muxu ematen zion... Egun batean mingaina sartu zion ahoan; gainezka egin zuen mutilak, eta alde egin zuen. Gurasoei kontatu zien, amak guraso elkartera jo zuen, eta elkarteak, zuzendaritzara. Ikastetxeak aholkatu zien ez salatzea, eta handik gutxira San Martinek ordena utzi zuen. Beraz, bazekiten».

Kongregazioak «sostengua» adierazi zien ikasle ohi horiei larunbatean, ohar bidez, eta «barkamena» eskatu zuen, «halako ekintza gaitzesgarririk gertatu bada». Baldintzazko esaldi horrek min egin diela esan du Jaimek, baina erantsi du eurek ez dutela barkamenik behar: «Haiengandik nahi dugun bakarra da publikoki onartzea erasoak egia direla, ezkutatu egin zituztela, egin zuten hura txarto egon zela, eta ez dela berriro gertatuko».

Lau sexu delitugatik salatu du fiskaltzak Bizkaiko eskauten abade izandakoa ]]>
<![CDATA[Deustuko salestarren irakasle ohi baten sexu erasoak salatu dituzte]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/012/001/2019-02-03/deustuko_salestarren_irakasle_ohi_baten_sexu_erasoak_salatu_dituzte.htm Sun, 03 Feb 2019 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1942/012/001/2019-02-03/deustuko_salestarren_irakasle_ohi_baten_sexu_erasoak_salatu_dituzte.htm don Chemi esaten ziotena. Salatzaileen arabera, 1970eko eta 1980ko hamarkadetan izan ziren erasoak, ikasleek 8 eta 10 urte bitartean zituztela. Eusko Jaurlaritzak jakinarazi du Ertzaintza urtarrilean jardun dela auzia ikertzen, eta epaitegira bideratu dituela zazpi salaketa, sexu abusu eta eraso delituengatik. Ikastetxeak ere «barne ikerketa» bat abiatu du.

El País egunkariak eman zuen atzo salaketa horien berri. Ukituak, muxuak, masturbazioak, bortxaketak eta jipoiak izan ziren, kazeta horrek bildu dituen testigantzen arabera; izatez, sexu erasoak salatu dituzte gizonetako seik, eta eraso fisikoak beste biek. Irakasleak eskolako sotoan eta ikasgeletan egiten zien eraso, baita udalekuetan ere. Biktimek kontatu dute «beldurrez» bizi zirela, erasoak «ohikoak» zirelako. Haietako batzuek ondorio psikologiko larriak izan dituzte.

Salestarren Kongregazioak «sostengua» adierazi die ikasle ohi horiei, eta «barkamena» eskatu du, «halako ekintza gaitzesgarririk gertatu bada». Ohar bidez jakinarazi du «Justiziarekin elkarlanean aritzeko prest» dagoela, eta «barne ikerketa» bat ere abiatu duela, baina erantsi du erasoen garaian ez zuela jaso San Martinen aurkako kexarik.

Salatzaileetako batek gezurtatu egin du hori El País-en. Azaldu du bere amak eta beste ikasle baten sendiak guraso elkartera jo zutela, eta handik, ikastetxeko zuzendaritzara, semeek jasandako sexu erasoak ezagutaraztera. Zuzendariak, ordea, gomendatu zien Polizian salaketarik ez jartzea. Handik gutxira, Deustuko ikastetxea eta ordena utzi zituen San Martinek; kongregazioaren arabera, irakasleak berak erabaki zuen alde egitea. Salatzaileek nabarmendu dute salestarrek bazutela erasoen berri, eta «ahalbidetu» egin zutela beste adingabe batzuei ere eraso egitea.

Beste salaketa bat

Salaketa jarri dutenak ziur daude irakasle ohiak biktima gehiago utzi dituela. Haien garaian, eta duela gutxi. Izan ere, umeekin lan egiten jarraitu du San Martinek azken urteetan, udalekuetan, abesbatzetan zein kirol jardueretan. Besteak beste, Aldekoa izeneko aisialdi talde batekin aritu izan da; berriki ezabatu dute euren webgunean irakaslearen curriculuma zekarren orrialdea. Hortaz, delituek preskribatu duten arren, salaketa jarriz auzia ikertzea sustatu nahi dute zortzi gizonek, eta 1990az geroztik beste erasorik izan den argitzea.

Isiltasuna haustea ere helburu dute. Haiek horrela hasi baitziren antolatzen; hain justu, El País-ek urtarril hasieran argitaratutako albiste baten harira izan zuten elkarren berri, eta horrek bultzatu zituen gaiaz hitz egitera. Egunkariak jakitera eman zuen gizon batek San Martinen aurkako salaketa bat jarri zuela hamabi urte lehenago —auzia artxibatu zuten, delitua preskribatuta zegoelako, baina orain salatzaileak berretsi egin du salaketa—. Gainera, Ertzaintzara jo zuenean, harrera egin zion poliziak esan zion hark ere abusuak jasan zituela irakasle berarengandik. Eta, kazeta horren arabera, ikastetxe bereko beste irakasle batzuen aurkako salaketak ere izan dira; urtarrileko albistean, 1960ko hamarkadan gertatutako erasoak kontatu zituen gizon batek, eta gutxienez beste hiru izen aipatu zituen.

San Martinekin berarekin ere hitz egitea lortu du egunkari horrek; akusazioak ukatu ditu irakasle ohiak, baina adierazi du orduan gertatutako «gauza batzuk txarto interpreta» zitezkeela.

Bizkaian, kasu gehiago

Bilboko salaketa ez da tankera horretako bakarra, dena den. Azken hilabeteetan eztabaidagai izan dira ikastetxe edo erakunde katolikoetako ordezkariek adingabeen eta gazteen aurka egindako sexu erasoak. Iazko abenduan, Bilboko Elizbarrutiak abade bat salatu zuen, eskaut mugimenduko hiru emakumerekin «portaera sexual desegokiak» izatea leporatuta. 2015 eta 2017 artean izan ziren erasoak: abadea Uribeko bikariotzako burua zen, eta Gotzain kontseiluko kidea; kargugabetu egin zuten. Auzia ikertzen ari da Bizkaiko Fiskaltza.

Udazkenean ere zeresan handia eman zuen Gaztelueta auziak. Opus Deiko ikastetxe horretako (Leioa, Bizkaia) irakasle bati 11 urteko espetxe zigorra ezarri zion Bizkaiko Lurralde Auzitegiak, 2008tik 2010era 12-13 urteko mutil bati sexu abusuak egiteagatik. Fiskalak eskatutako hiru urteak baino nabarmen handiagoa izan zen kondena. Gerora, eskolako zuzendaritzaren jarrerak eragin zituen kritikarik zorrotzenak: biktimaren hitzak eta epaia bera auzitan jarri zituen.

Bizkaitik kanpo ere izan dira kasu esanguratsuak. Irailean, sei hilerako baldintzapeko askatasuna ezarri zion Baionako Auzitegiak Jean-François Sarramagnan apaizari, 1991n 12 urteko ilobari erasotzeagatik. 2017ko urtarrilean, berriz, Juan Kruz Mendizabal Gipuzkoako Elizbarrutiko bikario ohiari hiru urteko zigorra jarri zion Elizak; sexu abusuak salatu zituzten hiru pertsonak.

Eliza katolikoko kideen sexu erasoengatik eginiko salaketak mundu osoan zabaldu dira, eta nola jokatu aztertzen ari da erakundea. Otsailean bilera bat egingo dute Vatikanoan. Edonola ere, Espainiako Gotzainen Biltzarrak iragarria du pederastiaren aurkako araudia aldatuko duela, «neurri irmoagoak» hartzeko.]]>
<![CDATA[Eraso sexualak eta fisikoak egotzita, Deustuko Salestarretako irakasle ohi bat salatu dute zortzi gizonek]]> https://www.berria.eus/albisteak/162368/eraso_sexualak_eta_fisikoak_egotzita_deustuko_salestarretako_irakasle_ohi_bat_salatu_dute_zortzi_gizonek.htm Sat, 02 Feb 2019 07:06:17 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/162368/eraso_sexualak_eta_fisikoak_egotzita_deustuko_salestarretako_irakasle_ohi_bat_salatu_dute_zortzi_gizonek.htm <![CDATA['Ibar auziaz' informazioa jasotako epaimahaikidea galdekatu du epaileak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1897/010/001/2019-01-25/ibar_auziaz_informazioa_jasotako_epaimahaikidea_galdekatu_du_epaileak.htm Fri, 25 Jan 2019 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1897/010/001/2019-01-25/ibar_auziaz_informazioa_jasotako_epaimahaikidea_galdekatu_du_epaileak.htm
Epaitegiko langile batzuen arteko solasaldi bat entzun zuen ordezko epaimahaikide horrek, baina epaimahaia osatzen dutenek guztiz debekatua dute epaitzen ari diren kasuari buruzko informaziorik jasotzea, epaian eragitea saihesteko. Baita ordezkoek ere, auzi osoa jarraitu behar baitute, deliberazioa izan ezik. Beraz, Ibarren abokatuek auzi saio bat eskatu zuten, epaimahaikide horri galdetzeko solasaldi hartan zer entzun zuen eta beste epaimahaikideei ezer esan ote zien.

Prozesuan okerrak izan direla uste izanez gero, epaileak sententzia baliogabetzea erabaki dezake, edo auzi osoa bertan behera uztea. Atzo, Euskal Herrian 21:00ak zirela hasi zen saioa; lerro hauek idaztean ez zegoen epailearen erabakiaren berririk. Halere, aurrera segitzearen alde ere egin dezake; hala gertatuz gero, otsailaren 25ean ebatzi beharko luke Ibarri zein zigor ezarri: bizi guztiko kartzela ala heriotza.

Atzo bertan, defentsaren beste lan ildo bat itxi zuen epaileak. Asteazkenean epaimahaiko kide batek adierazi zuen ez zegoela ados ebazpenarekin —aho batez hartu beharrekoa da—. Ibarren abokatuek epaimahaikide hori galdekatzea eskatu zuten, baina epaileak ez zien baimenik eman.]]>
<![CDATA[Aktibo zahartzeko aterpe bila]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/006/001/2019-01-19/aktibo_zahartzeko_aterpe_bila.htm Sat, 19 Jan 2019 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1913/006/001/2019-01-19/aktibo_zahartzeko_aterpe_bila.htm
Trabensol kooperatibako presidente izandakoa da Rodriguez; egungo presidenteorde Baudi Lozanorekin batera egon zen joan den astean Donostian. Izan ere, antzeko egitasmo bat jarri nahi du martxan Elkarbidean elkarteak Gipuzkoako hiriburuan: adinekoentzako bizitoki eredu berri bat. «Zaharren egoitzen eta etxe tutelatuen alternatiba gisa ikusten ditugu etxebizitza kolaboratiboak: intimitatea eta bizikidetza uztartzen dituzte; etxe independenteak daude, baina gune komunak ere bai, zerbitzuak eskaintzeko», azaldu du Ixabel Fernandez elkarteko kideak.

Gero eta beharrezkoagoak izango dira, gainera, halako egitasmoak. Etengabe hazten ari baita 60 urtetik gorakoen kopurua, baita euren bizi itxaropena ere —86 urtekoa emakumeetan, eta 80 urtekoa gizonetan—. Eta errealitate hori aldaketa demografiko zenbaitekin uztartu da, Fernandezen arabera: «Familiak txikiagoak dira, zaintzeaz arduratzen zen senidearen figura desagertu da, eta seme-alabak sarri kanpoan daude. Baina, gainera, ez dugu halakorik nahi haientzat: gure belaunaldia zaintzera derrigortuta egon da, eta guk ez dugu inoren bizitza baldintzatu nahi».

Zaintza premiak izan arte ere urte asko izan ditzaketela aldarrikatu dute. Adinekoekiko politikan ikuspegia aldatu behar dela uste du: «Pentsatu behar da ea zer den garrantzitsua ondo zahartzeko. Politika asistentzialistak baino gehiago, autonomia sustatu behar da, osasun fisiko onez iristen baikara zahartzarora».

Herri txiki batean

Hain justu, horrek bultzatu zuen Baudi Lozano Asturiasko jaioterritik (Espainia) Madrilera joatera, eta Trabensol egitasmoan sartzera: «Bizitza aktiboa gustuko dut, gauza asko egiten ditut, eta proiektuak horrela jarraitzeko aukera ematen zidan, jarduera asko antolatzen dituztelako». Harro mintzatu da etxeko ortuaz: «Sasoian mantentzen gaitu».

Torremocha de Jaraman daude Trabensol kooperatibaren etxeak. 900 biztanleko herri txiki bat da, Madril hiritik hurbil. Bi hektareako eremuan bederatzi eraikin dauzkate, 54 etxebizitzarekin; 77 lagun bizi dira bertan orain. Etxeez gain, gune komunak ere badituzte: harrera, jantokia, egongela, liburutegia, jarduera gelak, kiroldegia, lorategia... «Bizitza ematen diegu urteei», adierazi du Rodriguezek; «Zahartze aktiboa dugu, eta lagunartean gaude».

Erraztasunik ez dute izan bidean, dena den. Rodriguezek kontatu duenez, 2000. urtean abiatu zuten egitasmoa: «Vallecas eta Moratalaz auzoetako jendea elkartzen hasi ginen. 2002an kooperatiba bat sortzea erabaki genuen, hortik gentozelako: 1960ko urteetan etxebizitza eta irakaskuntza kooperatibak sortuak genituen». 2004an hasi ziren dirua jartzen: hilean 200 euro; 2006an orubea erosi zutenerako bazeukaten nahikoa aurreratuta. Burokrazia arazoek 2011ra arte atzeratu zuten obren hasiera. 2013ko udaberritik bizi dira bertan. Kooperatiban orain sartu nahi dutenei urte horietan jarri zuten dirua eskatzen diete: 150.000 euro inguru. «Badakigu ez dagoela edozeinen esku; guk gure etxeak salduz lortu genuen dirua».

Mendekotasunen korapiloa

Trabensolekoek nabarmendu dute parte hartzean oinarritzen dela haien eredua: «Batzarra da organo nagusia». Bizikidetza arauak eurek jarri dituztela azaldu du Rodriguezek: «Animaliak eraman daitezke? Eztabaidatu egiten dugu. Etxeak aloka daitezke? Eztabaidatu egiten dugu. Eta hala lortzen ditugu adostasunak». Balio etikoak izaten dituzte kontuan: «Eraikin bioklimatikoa egitea erabaki genuen; hasieran garestiagoa izan zen, baina orain fakturak merkeagoak dira».

Egiteko batzuk euren gain hartuz aurrezten saiatzen dira, baina hainbat zerbitzu kontratatuta dituzte: catering-a —bertan kozinatzen duten arren—, harrera, garbiketa... Zaintzailerik ez dute izan orain arte, baina otsailetik aurrera horretan arituko den lan talde bat kontratatuko dute: erizain laguntzaileak, fisioterapeutak...

Izan ere, zer gertatzen da etxeetan bizi direnek mendekotasunen bat garatzen badute? «Iristen direnetako askok galdetzen digute ea gai hori nola konpondu dugun», aitortu du Lozanok. Mendekotasun handiekin lotutako arazo larririk ez dute izan orain arte, baina berriki sortu zaie eztabaida, bizilagun batzuek zaintza premiak dituztelako. «Erabaki dugu pertsona horiek behar duten arreta erdibana ordaintzea: mendekotasuna dutenek erdia, eta kooperatibak beste erdia».

Horrek beste korapilo bat utzi du: egokia al da proiektua mendekotasun handiak dituztenentzat? Trabensoleko zein Elkarbidean-eko kideak bat datoz: ez dago konponbide bakarra. Rodriguez: «Agian urtebete barru izango ditugu erantzun gehiago. Baina jendea askea da etxean jarraitzeko azken egunera arte, edo beste leku batera joateko hiltzera; denetik eduki dugu». Halere, erantsi du heriotza ez dagoela egitasmoaren erdigunean: «Bizitzera eta elkarrekin bizitzera joan gara Trabensolera. Hiltzean baino gehiago, pentsatu behar dugu ea komunitate baten parte izan nahi dugun gure azken urteetan hobeto bizitzeko. Medikuaz galdezka etortzen direnei esaten diegu akaso hau ez dela bilatzen dutena».

Donostian, hastapenetan

Madrilen egin duten bide hori jorratu nahi du orain Elkarbidean-ek Donostian. Ez dakite non, ordea: «Aztertu dugu lur sail pribatu bat erostea, baina oso garestiak dira. Gure asmoa da lur eremu edo eraikin bat erabiltzen utz diezagutela», azaldu du Fernandezek. Dena den, proiektua oraindik hastapenetan dago: Gipuzkoako Diputazioaren diru laguntza bat jaso dute adinekoentzako etxebizitza kolaboratibo egitasmo bat diseinatzeko, eta horri ekin diote asteon, Hiritik At kooperatibaren aholkularitzaz. Zazpi lantegi egingo dituzte: «Jendea parte hartzera deitu nahi dugu».]]>
<![CDATA[Bat, Barik eta Mugi, EAEko garraiobide guztietan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1906/009/001/2019-01-15/bat_barik_eta_mugi_eaeko_garraiobide_guztietan.htm Tue, 15 Jan 2019 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1906/009/001/2019-01-15/bat_barik_eta_mugi_eaeko_garraiobide_guztietan.htm
Azken urteetan txartelen arteko integrazioa landuz joan dira instituzioak, baina bi garraiobide esanguratsu kanpoan geratu dira, eta horiek izango dira, hain justu, oraingo aldaketa nagusiak. Batetik, bi hilabete inguru barru Mugi txartela Bilboko metroaren lehen eta bigarren lineetan erabiltzea onartu du Bizkaiko Garraio Partzuergoak. Bestetik, Lurraldebuseko autobus zerbitzuetan Bat eta Barik erabiltzea onetsi du Gipuzkoako Foru Aldundiak, baina ez du zehaztu noiz; «Lurraldebuseko unitateak eguneratzeko egingo diren hurrengo lanetan» gauzatuko dute aldaketa.

Bide horretan, txartel bakarrerako pausoak nola eman aztertzen jarraituko duela berretsi du agintaritzak. Bizkaian egitasmo pilotu bat abiatuko dute, sakelako telefonorako aplikazio baten bidez bidaiatu ahal izateko. Araban ere, Bat txartelari lotutako aplikazio bat lantzen ari dira.

Lege berria, abian

Eusko Jaurlaritzak jakinarazi du garraio iraunkorrari buruzko lege aurreproiektua prest duela jada, eta tramitazio prozesua hasi duela. «Etorkizunean mugikortasun modernoagoa eta eraginkorragoa ezartzeko jauzi kualitatibo bat» egin nahi du lege horren bidez.]]>
<![CDATA[Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako garraiobide guztietan erabili ahalko dira Bat, Barik eta Mugi]]> https://www.berria.eus/albisteak/161516/arabako_bizkaiko_eta_gipuzkoako_garraiobide_guztietan_erabili_ahalko_dira_bat_barik_eta_mugi.htm Mon, 14 Jan 2019 07:17:23 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/161516/arabako_bizkaiko_eta_gipuzkoako_garraiobide_guztietan_erabili_ahalko_dira_bat_barik_eta_mugi.htm <![CDATA[Eguberri egunean sexu eraso bat egin ziotela salatu du andre batek Barakaldon]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1897/011/001/2019-01-13/eguberri_egunean_sexu_eraso_bat_egin_ziotela_salatu_du_andre_batek_barakaldon.htm Sun, 13 Jan 2019 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1897/011/001/2019-01-13/eguberri_egunean_sexu_eraso_bat_egin_ziotela_salatu_du_andre_batek_barakaldon.htm
Emakumeak jasandako «eraso sexista irmoki gaitzetsi eta arbuiatu» egin du Amaia del Campo Barakaldoko alkateak. Salaketaren berri izan ostean, talde politikoetako bozeramaileek bilera egin zuten udaletxean, eta gaitzespen ohar bat onartu zuten: «Emakumeok, eta gizonok ere bai, gero eta gehiago ozentzen dugu gure ahotsa eraso sexisten aurka. Espero dugu mezu hau iristea emakumeen askatasuna eta berdintasuna errespetatzen ez dutenengana, andreok behingoz kalean lasai eta beldurrik gabe ibili ahal izateko». Era berean, babesa adierazi diote biktimari, eta haren esku jarri dituzte udalaren baliabideak.

Erasoa kalean gaitzesteko deia egin du Argitan-ek, emakumeentzako aholkularitza zentroak: elkarretaratze bat egingo dute gaur, 13:00etan, Herriko Plazan. Protesta horretan parte hartzeko eskatu du udaleko bozeramaileen batzordeak.

Bestalde, Basaurin (Bizkaia) manifestazio bat egin zuten atzo arratsaldean, haurren aurkako sexu abusuak gaitzesteko. Babesa helarazi zieten herriko futbol entrenatzaile baten aurkako salaketak aurkeztu dituzten sei lagunei, eta erakunde publikoen «utzikeria» salatu zuten: «Ez dute ezer egin». ]]>
<![CDATA[Gurasoei eskola jantokiez arduratzeko aukera emango die Jaurlaritzak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1894/009/001/2019-01-11/gurasoei_eskola_jantokiez_arduratzeko_aukera_emango_die_jaurlaritzak.htm Fri, 11 Jan 2019 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1894/009/001/2019-01-11/gurasoei_eskola_jantokiez_arduratzeko_aukera_emango_die_jaurlaritzak.htm
Orain arte, lehiaketa publiko bidez kudeatu izan ditu Jaurlaritzak Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ikastetxe publikoetako jantokiak: catering enpresei esleitu die zerbitzua, lau urteko epeetarako. Hezkuntza eragileek aspaldi eskatu zioten gobernuari eredua aldatzeko, egungo funtzionamenduak eragin duelakoan eskoletako sukaldeak «desagertzea» eta ikasleen elikadura «komunitatetik urruntzea», besteak beste.

Irailetik aurrera, beraz, beste aukera bat jarriko du mahai gainean Cristina Uriarteren sailak: ikastetxe bakoitzak bere jangela kudeatu ahal izango du, erabakiak ordezkaritza organoen adostasuna badu; zuzendaritzak eta gurasoek ez ezik, langileek eta udalak ere bat etorri beharko dute, eta, Bigarren Hezkuntzako zentroetan, ikasleek ere bai. Baina ikastetxeek ez, baizik eta guraso elkarteek hartu beharko dute prozesua kudeatzeko ardura. Hau da, jantokien jardun osoa bideratuko dute: sukaldeko langileak kontratatu, elikagaiak eskuratu, jakien segurtasuna baieztatu... Jaurlaritzak iragarri du diru laguntza sail bat jarriko duela halako proiektuak «errazteko».

Eta eragile guztiak ez daude ados ikuspegi horrekin. EHIGE gurasoen elkarteko koordinatzaile Lurdes Imazek behin-behinean egindako balorazioaren arabera, «atzerapausoak» ekarriko ditu neurriak. Hain justu, jangelen kudeaketa ikastetxeek hartzeko eskatua zioten eragileek Jaurlaritzari: «Guraso elkarteak ezin dira ibili sukaldeko langileak kontratatzen; departamentuaren langileak izan behar dira». Gogora ekarri du, gainera, diru laguntzak sarri atzeratu egiten direla, eta ez dela erraza halako egitasmoak horrela abiatzea: «Ez dugu uste inor sartuko denik hor, eta guk ez dugu gomendatuko». Aldaketa handiagoa galdegin du: «Eredu berri bat».

Eredua, auzitan

Azken urteetan berpiztu egin da eskola jangelei buruzko eztabaida, lehiaketa publikoarekin izandako iskanbilen harira. Hezkuntza eragileek maiz salatu dute sistemak «gardentasun eskasa» duela, eta hala azaleratu zen 2016ko otsailean: Lehiaren Euskal Agintaritzak 18,4 milioi euroren isuna ezarri zien zortzi catering enpresari —gerora, kopurua murriztu zuen EAEko Auzitegi Nagusiak—, merkatua banatzeagatik. Frogatutzat jo zuen enpresek prezioak adostu zituztela hamar urtez, eta Jaurlaritzaren «prebentzio faltaz» ohartarazi zuen. Eusko Legebiltzarrean auzia ikertzen ari da batzorde bat iazko apiriletik.]]>
<![CDATA[«Baretasuna botere kontu bat da, eta merkatu bat dauka»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/007/001/2019-01-08/baretasuna_botere_kontu_bat_da_eta_merkatu_bat_dauka.htm Tue, 08 Jan 2019 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1857/007/001/2019-01-08/baretasuna_botere_kontu_bat_da_eta_merkatu_bat_dauka.htm No te pongas nerviosa (Pamiela).

«Ez jarri urduri, neska». Zer du atzean esaldi horrek?

Hitz multzo bat da berez, baina, testuinguruaren arabera, menderakuntza karga bat har dezake. Hori esaten digutenean (edo guk esaten dugunean) erabiltzen da baretasun posizio bat, bertutetsua dena, eta besteari gogorarazten zaio bera ez dagoela baretasun bertutetsu, egonkor eta orekatu horretan; gutxiagotasun egoera batean dago, eta erruduntasun puntu bat ere egozten zaio. Esaldi horrek botere harremanak irakurtzeko balio du, menderakuntza matrizea aztertzeko: horren atzean dago generoaren ardatza, adinarena, arrazarena, klasearena, hizkuntzarena...

Zein helburu du esaldiak?

Desaktibatzeko dispositibo bat da, sumisioa mantentzeko tresna bat. Erradikaltasuna, transgresioa, sormena edo munduan beste modu batera egoteko moldeak desaktibatzen ditu. Nolabait, esaten zaigu turista batzuk garela, aldi baterako gaudela espazio batean. Eta mundu androzentriko batean, menderakuntza matrizeko genero ardatzak pisu handia dauka. Pentsamendu filosofiko klasikoaren eguneratze bat da esaldi hori: Voltaire, Rousseau eta beste egile batzuek oso modu groteskoan jarri zituzten emakumeak azpiratze posizio batean. Gaurko gizarteetan, onespenaren patriarkatuetan, indarkeriak sotildu behar dira, eta kontrol moduak findu. Indarkeria sotil horien barruan sartzen dira esaldi batzuk, eta horietako bat da «ez jarri urduri». Halakoak oso eraginkorrak dira jendea desakreditatzeko, baina egoera horietan botere harremanek duten zamaz hitz egin behar dugu.

Esaldi hori erabili izan dutenak agian ez dira kontziente eragin horretaz. Zein neurritan daude naturalizatuta halako jarrerak?

Guztiz. Doxa bihurtu dugu: sineste bat da, baina pertsonok ez daukagu identifikatuta sineste gisa. Liburuan agerian utzi nahi izan dut doxa hori ekoizpen sozial bat dela. Hori guztia gorputzaren mugimenduetan dugu naturalizatua, atxikia, haragitua, eta agerian geratzen da hizkeran, rol sozialetan, harreman ekonomikoetan... Eta, era berean, menderakuntza harremanez hitz egiten dute gorputzek; adibidez, bizkarreko kontrakturen bidez adierazten dituzte hainbat egonezin.

Historikoki urduritasunaren eta baretasunaren artean eraiki den binarismoa aztertu duzu liburuan. Zer ondorioztatu duzu?

Baretasuna definitu izan da urduritasunaren aurkakotzat. Espazio publikoan egoteko, politika egiteko, eskolak emateko, idazteko, modu bertutetsua adjektibo eta egoera jakin batzuekin lotu da, eta horien artean dago baretasuna, lasai egotea. Antzinako tradizio filosofikotik dator, eraikuntza sozial bat da: gizon zuri, heterosexual, erdiko klaseko filosofo batzuek definitu dute baretasuna bertute gisa, gizontasunarekin, egunarekin, arrazoiarekin, aktibotasunarekin edota espazio publikoarekin lotuta; eta horren aurrean, bestelako ideia batzuk eraiki dira: iluna, gaua, emea, pasiboa, emozioa...

Nerbioak desberdin baloratzen dira sexuaren arabera? Adibidez, emakume batengan segurtasun faltatzat har daitezke, eta gizon batengan ekimenaren adierazle gisara?

Bai, koefiziente sinboliko negatiboa sartzen delako tartean. Emakumeek edo beltzek ukitzen duten gauza oro bihurtzen da emakumeei edo beltzei egozten zaizkien ezaugarri guztien eramaile; karga negatiboa jasotzen du. Nerbioekin, berdin: guregan desakreditatzaile bihurtzen dira. Baina ez zaigu bakarrik emakumeoi gertatzen: nire inguruko gizon gazteekin ere erabili izan dute esaldi hori, euren ideia eraldatzaileak edo feministak desaktibatzeko. Horregatik da inportantea menderakuntza matrizean pentsatzea eta genero binarismoaz harago joatea; eta fin aztertzea zer gertatu den zerbaitek balioa galdu duenean nik ukitu dudalako: naturaltzat dugun zer ariketa gertatu diren hor. Tresnak behar ditugu eguneroko kontu horiek irakurtzeko, eta ez modu hutsalean, baizik eta ikuspegi politiko batetik, botere harremanekin lotuz.

Binarismoa sanferminetako bortxaketaren epaian ikusten dela azaldu duzu liburuan. Nola?

Erasotzaileak lasai agertu ziren, bai atxilotu zituztenean, bai epaiketan, eta horrek sinesgarritasun aura bat eman zien; hau da, baretasuna erabili zen haien errugabetasuna defendatzeko. Aztertu beharko litzateke urduritasunarekin eta baretasunarekin lortutako zein praktika izan zuten bost gizonek, kontuan hartuta, adibidez, kolektiboa dela baretasuna bilatzeko modu bat: gauzak taldean egiteak lasaitu egiten du, babes bat ematen duelako.

Baretasunaren merkatu batez ere mintzatu zara. Zergatik diozu perbertsoa dela?

Baretasuna botere kontu bat da: kapital bat edukitzea dakar. Eta horren inguruan merkatu bat dago. Izan zitekeen truke merkatu bat, edo lankidetzan oinarritua, baina ez, merkatu neoliberal kapitalista bat da: denok metatu nahi ditugu ondo baloratuta dagoen horrekin lotutako elementuak. Perbertsoa da, ados gaudelako baretasun puntu bat behar dugula bizitza duin bat edukitzeko, baina guztiok ez ditugulako aukera material eta sinboliko berdinak baretasun hori lortzeko. Kontraktura bat duzunean, zuk agian masaje bat har dezakezu, edo coach batengana joan zaitezke, edo norbait eduki dezakezu kezkaren bat kendu ahal dizuna... edo ez. Eta hor merkatu bat dago: botikak, autolaguntza liburuak... Agian mindfulness kurtso batera joan ezin den garbitzaile batek antsiolitikoak eskatuko dizkio medikuari. Baretasunaren kapitala oso txarto banatuta dago.]]>
<![CDATA[Jauregia feminismoz biziberritzera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2044/004/001/2019-01-05/jauregia_feminismoz_biziberritzera.htm Sat, 05 Jan 2019 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/2044/004/001/2019-01-05/jauregia_feminismoz_biziberritzera.htm Talka izenarekin bataiatu duten eraikinera sartu eta berehala halako azalpenak jasota, errazagoa da aurreikustea zer agertuko den begien aurrean hurrengo minutuetan: XVII. mendeko jauregi bat, garai hartako dotorezia hauts azpian ezkutatu ezinda; eta dozenaka gela, tximiniekin, kasetoidun sabaiekin, oihalez estalitako hormekin, beiratez apaindutako ateekin... Begien aurrean agertuko dira, era berean, dozenaka emakume, ur ontziak gora eta behera garraiatzen, edo erremintak eskuetan, edo palei heltzen. Urteetan utzita egondako etxe bat bizitzaz eta feminismoz betetzeko asmoz.

Gasteizko Alde Zaharrean abandonatuta dauden eraikin historikoetako bat da Alaba-Belasko jauregia. Arriagako Atearen ondoan, hamahiru urte egin ditu hutsik. Hiriburuko ehun feminista inguruk okupatu egin zuten abenduaren 15ean, eta gune autogestionatu ez-misto bat eratzen hasi ziren. «Gasteizen oso harro gaude espazio okupatu eta autogestionatu asko daudelako. Baina, hasieratik, feminismoa eta antikapitalismoa oinarri gisa izango zituen espazio baten beharra genuen: emakume, bollera eta transentzako leku bat. Geuk kudeatu nahi dugu, geuk lan egin; geure beharrak, nahiak eta gorputzak erdigunean jarriz», azaldu dute Talkako kideek.

Eraikineko korridoreen labirintoan ibiliz ikus daiteke espazioak zer aukera ematen duen: sotoaz gain, aretoz eta gelaz betetako bi solairu ditu, ganbara bat —horren parte bat zen garai bateko langileen bizitokia—, eta lorategia. «Leku pila bat dago hemen; beraz, edozein proiektutarako tokia dago. Kolektiboentzako gune bat sortu nahi dugu, bilerak egiteko leku bat izan dezaten, eta auzoko emakumeak ere erakarri nahi ditugu». Hasiak dira ekitaldi batzuk antolatzen: joan den astean bertso afari bat egin zuten, eta software askeari buruzko lantegi bat ere eman zuten. Halere, aurrerago joango dira egitasmoari forma ematen. «Prozesu kolektibo baten bidez adostu beharko ditugu gainerako oinarriak. Lehen egunetan konponketa lanei eman diegu lehentasuna».

Ez dute lan makala: eraikinak urteak eman ditu itxita, zikinkeriak estalita dago, eta gela batzuetako sabaia ere erorita dago. «Jabeek ez zuten zaindu, baina eraikina ez dago erortzeko arriskuan; hala berretsi digute arkitekto batzuek. Erabiltzeko moduan jarri nahi dugu orain. Hauts ikaragarria zegoen hemen, leihoak hesituta daude, denbora pila batean ez da airerik sartu, hezetasun handia dago... Lurreko egurra ikusterako, gutxienez hiru aldiz garbitu behar da».

Ikasketa prozesu bat ere izaten ari da etxea berpizteko lana. Espazio okupatuetan gizonek beren gain hartu izan dituzten jarduerak andreak ari dira egiten Talkan. «Sekulako sarea sortzen ari gara lanerako: iturginak, argiketariak, arkitektoak... Balio izan du guregana erakartzeko emakume langile horiek, elkar ezagutzeko; eta elkarrekin ikasteko nola aldatu entxufeak, nola jarri ura...».

Beste puntu bat agendan

Ia hiru asteotan, Gasteizko talde feministen eta proiektu autogestionatuen babesa jaso du Talkak, baina etorkizuna zalantzan du. Izan ere, politika instituzionalari begira, ez da une erraza Gasteizen okupazio egitasmo bat abiatzeko. PPk hainbatetan egotzi dio Gorka Urtaran alkateari «hiri okupa» bati bide ematea, Errekaleor auzoa husteko eskatu dionean. Gaia hiriko agenda politikoan dago, eta beste puntu bat gehitu dio Talkak, baita gaztetxean Urteberri egunean izandako atxiloketek ere.

Hala, Urtaranek berak galdegin zien jauregiaren jabeei okupazioa salatzea —jabetza pribatua izaki, udalak ezin baitu esku hartu—, eta hala egin dute. Bitxia da, dena den, ez dela jakinarazi nortzuk diren jabeak. «Inbestitzaile talde batek erosi zuen eraikina 2006an, hotel bat egiteko, baina egitasmoa ez zen bideragarria, eta albo batera utzi zuten. Ez dute eraikina zaindu, eta 2016an udalak eskua sartu behar izan zuen, konpontzeko», azaldu dute Talkakoek.

Behin salaketa jarrita, epaile baten aginduz baino ezingo dute eraikina hustu. Halere, feministek salatu dute tarteka udaltzainak joaten zaizkiela, «zirikatzeko eta mehatxatzeko». Hala gertatu zen ostegunean: «Sartzen saiatu ziren, bi aldiz. Identifikazioen aitzakia erabili dute, baina okupazioaren egunetik badituzte pertsona batzuk identifikatuak. Ez dugu ulertzen zertara datorren».]]>
<![CDATA[«Auzi honek ezkutuan uzten ditu indarkeria sexual gehienak»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2204/003/001/2019-01-04/auzi_honek_ezkutuan_uzten_ditu_indarkeria_sexual_gehienak.htm Fri, 04 Jan 2019 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/2204/003/001/2019-01-04/auzi_honek_ezkutuan_uzten_ditu_indarkeria_sexual_gehienak.htm Ya es hora de que me creas (Bada garaia sinets nazazun). Nafarroako Parlamentuan izan berri da, «krisi zentroez» mintzatzen.

Sanferminetako bortxaketaren epaiak dio erasoan ez zela izan ez intimidaziorik, ez indarkeriarik. Zer iruditzen zaizu?

Gertatutakoa interpretatu dutenek mito asko dituzte indarkeria sexualari buruz, eta ez dute berariazko trebakuntzarik sexu askatasunaren eta baimentzearen inguruan. Epai batek esaten duenean halako kasu batean ez dagoela indarkeriarik, ezkutuan uzten ditu indarkeria sexual gehienak. Indarraren erabilera ondorio fisikoekin lotu ohi da, baina, sexu eraso gehienetan, bortizkeria beste modu batean erabiltzen da, koakzioaren eta beldurraren bidez. Sistema judizialeko eragileak ez dira ari giza eskubideen nazioarteko hitzarmenek ezarritakoaren arabera, eta horren ondorio dira andreen birbiktimizazioa eta babesgabetasuna. Emakume gehienak ez dira sistema judizialera iritsiko, baina urrats hori egin dutenetako askok esaten dute ez zuketela salaketarik jarriko jakin izan balute zein tratu jasoko zuten.

Sexu harremanak baimentzeari buruzko eztabaida bat ere piztu da. Nola definituko zenuke?

Indarra ez erabiltzearekin lotu izan da baimena, baina nik uste dut harago doala: ez dago baimenik ez badago autonomia sexualik, eta ez dago autonomia sexualik ez badago askatasunik, edo koakzioa badago, edo boterea, edo pertsona bat ahultasun egoeran dagoenean, edo drogatuta...

Indarkeria sexualaren inguruko mitoak aipatu dituzu. Zein dira?

Erdi Arotik antzera erreproduzitu ditugu, baina garaian garaira egokituta. Mito zabalduena da erasotzailea ezezagun maltzur bat dela, gauez kale ilun batean agertuko dena; horrek definitzen du eraso bat gure iruditerian. Bortxaketaren kultura halako estereotipoez elikatzen da; izan ere, mitoek errudun bihurtzen dituzte biktimak, eta zigorgabetasun giro bat sortzen dute erasotzaileentzat: «merezi zuen, probokatzen ari zelako», «erasotzaileek ezin dute kontrolatu euren instintu sexuala», «emakumeek ezetz esaten dutenean egiaz baietz esan nahi dute»... Oso gustuko dut Roland Barthes linguistaren esaldi bat: «Mitoa mintzo despolitizatua da». Mitoek errealitate faltsu bat taxutzen dute, gertatutakoa manipulatzeraino.

AIren txostenean salatu duzue indarkeria sexuala dela bortxa matxistarik ahaztuena. Zergatik diozue hori?

Azken 30-40 urteetan, ahalegin eta borroka guztiak bikote eremuko indarkerian zentratu dira, eta biktima molde hori bihurtu da arauetako subjektu. Horrek berekin ekarri du baliabideak soilik bortizkeria mota hori desagerraraztera bideratzea -nahiz eta oraindik defizit handiak dauden-, eta, ondorioz, bortxa matxistaren gainerako moldeak ezkutuan geratzea. Eta ausartuko nintzateke esatera beste molde horiek sistemikoagoak, normalizatuagoak eta egunerokoagoak direla; adibidez, indarkeria sexualak. Zorionez, mugimendu feministak hautsi du joera hori, besteak beste Iruñekoek gidatuta: berriro ari gara indarkeria sexualez hitz egiten. Hala ere, oso urrun gaude eztabaida hori politika publiko erreal bihurtzetik.

Zer gabezia dago politika publikoetan?

Ez dago politika publiko berariazkorik indarkeria sexualaren arloan: estatuak ez du bere gain hartu prebentzioan, ikerketan, erantzuleak zigortzean eta biktimen arreta eta erreparazio integralean daukan ardura. Neurriak ia anekdotikoak dira; indarkeria matxistaren aurkako estatu itunean, 212 neurrietatik soilik 30ek aipatzen dute indarkeria sexuala, baina batek ere ez du jasotzen, adibidez, emakume eta biktimentzako zentro espezializatuak sortzeko beharra. Eta, politika publikorik ez dagoenez, ez dago protokolo sektorialik, ez dago profesionalen trebakuntzarik, ez dago bortxa sexuala identifikatzeko kanpainarik -duela hilabete abiatu du Espainiako Gobernuak historiako lehena-... Panorama atsekabegarria da: biktimek eta haien gertukoek nora jo ere ez dute jakiten.

Hain justu, parlamentuan krisi zentro bat sortzea proposatu zenuen. Zertan datza?

Nafarroak indarkeria matxistari buruzko lege oso ona dauka, Espainiako lege integralaz harago doana, eta legeak berak dio zentro espezializatuak eratu behar direla. Giza eskubideen inguruko nazioarteko estandarrak ere halako neurrien aldekoak dira. Zer dira krisi zentro horiek? Baliabide espezializatuak dira, egunero 24 orduz zabalik egon behar dutenak, diziplina arteko profesional talde batek osatuta, eta telefono bidez etengabeko arreta emango dutenak, ez soilik larrialdietarako, baizik eta lagun egite emozionalerako ere, deitzen duten andre asko ez baitira erraz iritsiko zentro fisikora. Baliabide horietan arreta psikologikoa eskaini behar dute, bakarka zein taldeka, eta lantalde bat egon behar da emakumeen alboan egoteko prozesu osoan, erakunde eta instantzia guztietan. Izan ere, lagun egite hori giza eskubideen ikuspegitik egin behar da: emakumeak eskubide batzuen titular dira, instituzioen aurrean exijitu behar dituzte, eta erakundeek babestu eta oneratu behar dituzte. Baina zentro horiek ez dira soilik andreen artarako, baizik eta gizartea eraldatzeko, indarkeria matxista borrokatzeko: erreferentzia izan behar dute politika publikoak eztabaidatzeko eta lantzeko, sentsibilizazio kanpainak egiteko, eragileak trebatzeko...

Egungo gizarte zerbitzuekin ez da aski, beraz?

Egungo arreta sistema guztiz asistentzialista da; ez dago giza eskubideetan oinarrituta. Indarkeria jasaten duten andreak gizarte zerbitzuen bidez iristen dira baliabideetara -adibidez, laguntza psikologikoa-, eta ez zuzenean; perbertsoa da, kontrol neurri bat baita. Gizarte zerbitzu askotan, gainera, baldintzak jartzen dizkiete emakumeei arreta jasotzeko; adibidez, droga mendekotasunen bat dutenei kontsumoa erabat uzteko eskatzen diete. Biktimengan zentratutako ikuspegi feministatik, ulergaitza da hori.

Nola landu daiteke erreparazioa sexu indarkeriaren biktimekin?

Erreparazioa ekonomikoa da, bai, baina eskubide urratuak itzultzean datza: egiarako eskubidea -andre askorentzat nahikoa da egia aitortzearekin-, errehabilitazio fisiko eta psikologikoa... Hori guztia estatuaren betebeharra da, nahiz eta legez ez dagoen jasota.

Zigortuta, baina aske

Tematiak berean]]>
<![CDATA[Osakidetzako Giza Baliabideetako zuzendariak ere kargua utziko du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2108/008/001/2019-01-04/osakidetzako_giza_baliabideetako_zuzendariak_ere_kargua_utziko_du.htm Fri, 04 Jan 2019 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/2108/008/001/2019-01-04/osakidetzako_giza_baliabideetako_zuzendariak_ere_kargua_utziko_du.htm eldiarionorte.es atariak, eta hainbat hedabidek zabaldu zuten, baina ez dago argi zergatik utziko duen postua, eta dimisioa emango duen ala Eusko Jaurlaritzak kargutik kenduko duen. Osakidetzako lan eskaintza publikoko (LEP) azterketetan atzemandako filtrazioen ingurumarian kargua utziko duen bigarren arduradun politikoa da Soto; azaroan Maria Jesus Mujika Osakidetzako zuzendariak dimititu zuen.

2017ko abuztuan hartu zuen Sotok Giza Baliabideetako zuzendari postua —2006tik 2009ra zuzendariorde izana zen—, Jose Maria Armentiaren ordez. Karguan urte eta erdi egin ostean utziko du, oposizioetako iruzurrak kalte eginda. Filtrazioen inguruko krisia kudeatzen aritu da, jendaurrean zein Osakidetza barruan; duela bi hilabetera arte, Mujikaren alboan. Hedabide batzuen arabera, gainera, lan eskaintza publikoetako irregulartasunen berri izan zuen Sotok, auzia jakinarazi aurretik. Horren harira, haren dimisioa galdegin izan dute oposizioko talde politikoek.

Ekainetik, ekaitz betean

Osakidetzan egindako LEP handiena izan zen iazkoa, baina polemikak inguratuta egon da ekainetik. Anestesia espezialitateko azterketarekin lehertu zen: proba egin baino lehen, notarioarenera jo zuten hautagai batzuek, eta idatzita utzi zuten nortzuek gaindituko zuten etsamina; asmatu egin zuten. Mediku espezialisten beste arlo batzuetara ere zabaldu ziren susmoak —notetan agertutako alde handiak hauspotuta, besteak beste—, eta Osakidetzako langile batzuen testigantzek berretsi zuten halako filtrazioak «ohikoak» izan direla urteetan.

Sindikatuek hemeretzi kategoriatan atzeman zituzten filtrazioak edo irregulartasun zantzuak, baina Osakidetzaren barne ikerketak zortzi diziplinari baino ez zien erreparatu. Hiru espezialitatetako azterketak berriz egin behar zirela ebatzi zuen: Kardiologia, Angiologia eta Kirurgia Baskularra, eta Anestesia. Dena den, azken azterketa hori bertan behera utzia du Gasteizko Administrazioarekiko Auzietako 3. zenbakiko Epaitegiak behin-behinean: filtrazioen inguruko auzia epaitegietan argitu arte probarik ez errepikatzea erabaki du —espero izatekoa da gainerako etsaminak ere etengo dituztela—. Fiskaltzak martxan du auziari buruzko ikerketa —zortzi espezialitatetako prozesuak aztertzen ari da—, baina luze joko du instrukzioak: gutxienez, udara arte. Arartekoak ere txostena ireki zuen; urtarrilean aurkeztuko ditu ondorioak.

Eremu politikora ere zabaldu da ekaitza, baina mezu kontrajarriak igorri izan ditu Jon Darpon Osasun sailburuak. Uztailean, Osakidetzaren barne ikerketak ondorioztatu zuen ez zegoela «ardura indibidualik egozteko frogarik», eta hori sutsuki defendatu du kontseilariak; azaroan, berriz, dimisioa eman zuen Mujikak, eta, handik astebetera, lekuko gisa deklaratzera deitu zuen fiskalak.

2019an, aldaketak

Kudeaketari lotutako soslai bat hautatu zuten Mujikaren ordezko: Juan Diego Casalsi egokitu zaio krisia bideratzea. LEPa kudeatu zuen taldean egin ditu lehen aldaketak, baina harago doa sindikatuen eta alderdi batzuen eskaera: oposizioen eredua irauli nahi dute. Darponek aitortua du aldaketa batzuk egin behar direla; 2019ko lehen hiruhilekoan aurkeztuko du «eredu berria», baina 2020ko lan eskaintzara arte ez dute martxan jarriko.]]>
<![CDATA[Berdintasuna zehar lerro gisa ezarri nahi du Nafarroako Gobernuak legez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/006/001/2018-12-27/berdintasuna_zehar_lerro_gisa_ezarri_nahi_du_nafarroako_gobernuak_legez.htm Thu, 27 Dec 2018 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1877/006/001/2018-12-27/berdintasuna_zehar_lerro_gisa_ezarri_nahi_du_nafarroako_gobernuak_legez.htm
«Nafarroako administrazioek sistematikoki hartuko dituzte kontuan emakumeek eta gizonek dituzten egoera, baldintza eta premia diferenteak, eta genero arrakalak desagerrarazteko neurri berariazkoak txertatuko dituzte», dio testuak. Hartara, arau eta plan berriak onartu baino lehen, genero eraginari buruzko txosten bat eduki beharko dute. Andre batzuek «askotariko diskriminazioak» jasaten dituztela ere kontuan izan beharko dute.

Zeharkakotasuna aplikatzeko, langile espezializatuz hornituko dute administrazioa: departamentu guztietan genero unitate bat sortuko dute, gutxienez berdintasun teknikari batekin. Legea onartu ostean, sei hilabeteko epea izango dute prozedura horiek martxan jartzeko. Era berean, Nafarroako Berdintasun Institutuak berdintasunerako plan estrategiko bat lantzeko agindua jasoko du; legea onartu eta urtebetera prest eduki beharko du.

Lege proiektuaren arabera, genero ikuspegia hainbat esparrutan txertatuko du gobernuak: kontratazio publikoan eta diru laguntzetan, aurrekontuetan, estatistiketan... Administrazio osoari dagozkion neurri batzuk ere jaso ditu: langileen oinarrizko trebakuntza ziurtatzea, hizkera inklusiboa erabiltzea, emakumeak ahalduntzeko ekintza positiboak sustatzea...

Hezkidetza bermatzera

Testuak esku hartze zehatzagoak jaso ditu zenbait arlotan: kirolean, kulturan, osasunean, hedabideetan, politika sozialetan... Arreta berezia jarri du, halere, hezkuntzan, Skolae programa aipatu gabe. Hezkidetza proiektuak abiatzea «bermatu» egingo dute, eta zentro guztiek hezkidetza arduradun bat izango dute. Era berean, curriculumak moldatzeko jarraibideak helaraziko dizkiete eskolei eta argitaletxeei.

Bestalde, «balio aldaketa bat bultzatzea» aipatzen du legeak, batik bat kontziliazioaren arloan, baina eremu produktiborako ere zenbait neurri jaso ditu. Besteak beste, berdintasun planak sustatu nahi dituzte behartuta ez dauden enpresetan ere, eta sexu jazarpenaren aurkako protokoloen gaineko kontrola estutu. Halaber, zaintzaileen lan baldintzak «duintzea» erraztu nahi dute, eta lan gaixotasunen definizioan ere genero ikuspegia txertatu.]]>
<![CDATA[Migratzeko eskubidearen aldeko kanpaina bat abiatu dute Europako eragileek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1897/012/001/2018-12-21/migratzeko_eskubidearen_aldeko_kanpaina_bat_abiatu_dute_europako_eragileek.htm Fri, 21 Dec 2018 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1897/012/001/2018-12-21/migratzeko_eskubidearen_aldeko_kanpaina_bat_abiatu_dute_europako_eragileek.htm M-5 Herrien arteko besarkada izenez ezagutarazi dute proiektua: maiatzaren 5ean, 12:00etan, «elkartasun besarkadak» antolatuko dituzte Euskal Herriko zein Europako hainbat herritan eta hiritan. Bat egitera deitu dituzte herritarrak, eragileak eta erakundeak.

Atzo eman zuten egitasmoaren berri Ongi Etorri Errefuxiatuak taldeak eta etorkinen harrera sareek, Bilbon eta Iruñean egindako agerraldietan. «Elkartasuna kriminalizatzearen kontra egitea eta 2019ko hauteskundeetan neofaxismoak izan dezakeen gorakadaz ozen eta garbi hitz egitea» proposatu dute. Manifestu bat plazaratu dute lan horretan hasteko. Bertan adierazi dutenez, migratzaileek ez dute Europako krisi sozioekonomikoaren gaineko errurik: «Europa gobernatzen duten eliteen politikek sortzen dute langabezia eta prekaritatea». Horren harira, gobernuei eta transnazionalei egotzi diete «migrazio exodoaren» ardura.

Migratzaileen eskubideak irmo aldarrikatu dituzte, eta exijitu dute «zorrotz» bete dadila giza eskubideen adierazpena: «Guztiek askatasunez mugitzeko aukera izan dezatela eta Europan bizi garen gainerakoen eskubide berak izan ditzatela». Politika ekonomikoak aldatzea ere galdegin dute, eta, besteak beste, bertan behera uztea arma salmenta.]]>
<![CDATA[Anestesiako azterketa behin-behinean eten dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1889/008/001/2018-12-20/anestesiako_azterketa_behin_behinean_eten_dute.htm Thu, 20 Dec 2018 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1889/008/001/2018-12-20/anestesiako_azterketa_behin_behinean_eten_dute.htm
ESK sindikatuak eman zuen erabakiaren berri, atzo, Eusko Legebiltzarrean egindako agerraldi batean. Txalotu egin zuen neurria, Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Jon Darponen lana auzitan jartzen duelakoan: «Agerian uzten du arduragabe jokatu duela krisi hau kudeatzean». ESK-k gogora ekarri du auzitegien bidea baino ez dela geratzen oposizioen afera argitzeko: «Joan den astean, Eusko Legebiltzarrean ez zen onartu ikerketa batzordea sortzeko proposamena; beraz, auzitegietatik baino ez daitezke iritsi herritarrek eta langileek merezi dituzten erantzunak».

Ekainean lehertu zen Osakidetzako oposizioen auzia. Sindikatuek hemeretzi kategoriatan antzeman zituzten filtrazioak edo irregulartasun zantzuak, baina Osakidetzaren barne ikerketak zortzi diziplinari baino ez zien erreparatu; hiru espezialitatetako azterketak berriz egin behar zirela ebatzi zuen: Kardiologia, Angiologia eta Kirurgia Baskularra, eta Anestesia. Epaimahaiak ez aldatzea erabaki zuen gobernuak, baina mahaiko kideak zozketa bidez hautatzeko eskatu zuen txostena egin zuen adituak. Neurri gehiago eskatu zituzten sindikatuek: oposizioen eredua bera zalantzan jarri zuten.

Eremu politikoan ere lurrikara eragin du gaiak. Uztailean, barne prozesu hartan Osakidetzak ondorioztatu zuen ez zegoela «ardura indibidualik egozteko frogarik». Azaroan, berriz, dimisioa eman zuen Maria Jesus Mujika Osakidetzako zuzendariak, eta, handik astebetera, lekuko gisa deklaratzera deitu zuen fiskaltzak.

«Mendekua» salatu dute

Ikerketa martxan dagoela eta, edozein neurri hartzeko itxaron egin behar dela adierazi du orain epaitegiak. Osakidetzako zuzendaritzak ohar bidez adierazi du «errespetu osoz» hartu duela azterketa berriz egiteko prozesua eten izana, eta nabarmendu du oraindik ez dela epaitu «auziaren funtsa». ESK-k adierazi du espero duela errepikatzeke dauden gainerako azterketak ere bertan behera uztea behin betiko epai bat iritsi arte.

Bitartean, egoera gogorrak jasaten ari direla berretsi dute salaketa jarri zuten hiru medikuek. Roberto Sanchez anestesista salatzaileak jakinarazi du Osakidetzak «mendeku» hartu nahi duela, eta haietako bi «modu kamuflatuan kaleratzen» saiatzen ari dela, betetzen ari diren postuen jabeak itzul daitezen «presio eginez». Erantsi du «ausardia» falta zaiela medikuei: «Gehienek susmopean dagoen sistemaren bidez lortu dute postua, hau da, tranpa eginez».]]>
<![CDATA[Mezu xenofoboen aurrean «batasunez» jokatzera deitu du Iñigo Urkulluk]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/006/001/2018-12-19/mezu_xenofoboen_aurrean_batasunez_jokatzera_deitu_du_iigo_urkulluk.htm Wed, 19 Dec 2018 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1891/006/001/2018-12-19/mezu_xenofoboen_aurrean_batasunez_jokatzera_deitu_du_iigo_urkulluk.htm Jaso nahiko genukeena eskaintzea dokumentua, migrazioari buruzko itun sozialerako proposamena. Iñigo Urkullu lehendakariak aurkeztu zuen atzo, migratzaileen nazioarteko egunean, Gasteizen. Hamar konpromiso jaso dituzte; tartean, mezu xenofoboei aurre egiteko «batasun soziala eta politikoa» lantzea. «Migrazioen erronkari batasunez eta elkartasunez erantzuten jakin du Euskadik orain arte, baina ez gaude populismo xenofoboaren mehatxutik libre», ohartarazi zuen Urkulluk.

Beatriz Artolazabal Enplegu eta Gizarte Politiketako sailburua eta Jonan Fernandez Giza Eskubide eta Bizikidetzarako idazkari nagusia izan zituen alboan lehendakariak, haien lantaldeetan landuko baitute idatzia. Migrazioari buruz duela sei urte proposatutako ituna egokitu nahi du Jaurlaritzak, kontuan hartuz, besteak beste, trantsituan dauden migratzaileak, asilo eskatzaileak eta bakarrik dauden adingabeak. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako instituzio publikoekin eta gobernuz kanpoko erakundeekin eztabaidatu nahi dute orain dokumentua, ekainera bitarte.

Immigrazioaren beharra

Hiru premisa ditu oinarrian agiriak. Batetik, aniztasuna. «Dibertsitatea funtsezkoa da gure historian eta nortasun kolektiboan. Beste kultura eta jatorri batzuetako pertsonei irekitako euskal gizartea defendatzen dugu». Bestetik, elkartasuna. «Migrazioaren erronka berriak interpelazio etikoak dira, eta horrek elkartasuna, diskriminazio eza eta etorkinen zein bertokoen eskubide eta obligazioak parekatu beharra eskatzen du». Azkenik, ikuspegi pragmatikoa. «Euskal gizarteak immigrazioa behar du, lanaren eta demografiaren inguruko beharrizanei erantzun ahal izateko. Ondorengo hamarkadetako hazkundeari dagokionez, immigrazioa onerako izango da, eta guk aukera gisa helduko diogu».

Ildo horretan, bizikidetza, kohesioa, hezkuntza, lankidetza edota berdintasuna lantzeko aukera moduan ikusi dute immigrazioa. Euskarari ere erreparatu diote: «Gizarte hartzaileko hizkuntzak ikastearen alde egiten dugu, migratzaileen integraziorako eta egokitzapenerako funtsezko faktore gisa. Beraz, horretarako behar diren bitartekoak ahalbidetu behar dira».

Konpromisoen artean jaso dute asilo eskatzaileen eta errefuxiatuen harrera eta integrazioa «kuantitatiboki eta kualitatiboki hobetzea», eta migratzaile kalteberei eta trantsituan daudenei «erantzun humanitario egokia» ematea. «Immigrazio erregularizaturako aukerak» zabaltzeko bideak sustatzea ere aipatu dute, eta seniderik gabeko etorkin adingabeei «erantzun partekatua, bidezkoa eta egokia» eskaintzea. Jatorrizko herrialdeetan jardun beharraz ere aritu dira.]]>
<![CDATA[«Arazoa ez da desagertuko»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1954/002/001/2018-12-18/arazoa_ez_da_desagertuko.htm Tue, 18 Dec 2018 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1954/002/001/2018-12-18/arazoa_ez_da_desagertuko.htm
Oinarri-oinarrira jo zuten sareek leloan: Zirkulazio askatasuna! Eskubide berdinak!. Izan ere, dozenaka lagun iristen dira egunero Irunera muga gurutzatzeko, baina poliziak izaten dituzte zain bestaldean: migratzaileetako batzuk Hendaiako atxikitze zentrora eramaten dituzte, eta besteak Irunera itzularazten dituzte —atzo bilera egin zuten Estefania Beltran de Heredia Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburuak eta Fernando Grande Marlaska Espainiako Barne ministroak, eta mugako itzulketa horiek izan zituzten hizpide—. Auzia globala dela adierazi du Malen Garmendia Irungo sareko kideak: «Hau ez da Irungo arazoa; Euskal Herri osoari eta estatuari dagokio. Eta ez da migratzaileen arazoa: gizartea aktibatu egin behar da arazoen aurrean, denok borrokatu behar dugu oinarrizko eskubideak errespeta daitezen».

Udatik hona gutxitu egin da Irunera iritsitakoen kopurua, baina jarioa ez da eten, Garmendiaren arabera: «Espero genuen gehiago nabaritzea jaitsiera abenduan, ez hainbeste hemengo eguraldiagatik, baizik eta itsasoaren egoeragatik. Baina, jaitsiera izan arren, oraindik asko iristen dira». Ion Aranguren Irungo sareko kideak erantsi du auzia kronifikatu egin daitekeela: «Neguan gaude jada, eta ez du ematen heltzeari utziko diotenik; eta, utziz gero, ez du luze iraungo: udaberrian berriro egingo du eztanda. Arazo hau ez da desagertuko».

Migratzaile gutxiago iritsi arren, Irungo harrera sarea San Juan plazan biltzen da egunero, udaletxe aurrean. «Aldarrikapen batekin gaude hor, ikus gaitzaten», berretsi du Garmendiak. Halere, udako protestek emaitza izan zuten: Martindozeneko aterpetxea —Gurutze Gorriak kudeatua— egunez ere zabalik dago egun, eta ez dago ordutegi mugarik bertan sartzeko.

Halere, arazoren bat izan dute aterpetxean, gaueko txandan batik bat. Ostegunean, goizaldeko 02:00 aldera iritsitako hamar laguni agiri bat sinatzeko eskatu zieten, konpromisoa hartuz hurrengo egunean Poliziarengana joateko. Kanporatze agindurik gabe iritsi ziren; Espainia hegoaldera heltzean ematen diete agiri hori, adierazteko hilabeteren buruan estatua utzi behar dutela; identifikazio gisa erabiltzen dute, baina migratzaile askok galdu egiten dute bidean. «Ez zaigu onargarria iruditzen ordu horietan leher eginda eta galduta iristen diren pertsona batzuei eskatzea ulertzen ez duten paper bat sinatzeko, eta hori izatea aterpetxean gaua egiteko baldintza», esan du Garmendiak. «Botere gehiegikeria bat da; identifikatzeko arazorik badago, hurrengo goizean konpon daiteke», berretsi du Arangurenek. «Beste egun batean, lau gazte ez zituzten hartu adingabeak ematen zutelako, eta soilik adindunak har ditzaketelako. Adina ere biharamunean egiazta zezaketen».

Urtarrilaren 26an, protesta

Interpelazio lana ez denez eten, mobilizazioak ere ez dituzte bertan behera utziko. Manifestazio nazional bat antolatzen ari da Irungo harrera sarea datorren urterako: urtarrilaren 26an egingo dute, 17:00etan, Ficobatik abiatuta. Euskaraz, gaztelaniaz eta frantsesez ari dira leloa zabaltzen, euren aldarrikapenen isla: Euskal Herria, harrera herria. Duintasuna, eskubideak eta alternatibak. Zirkulazio askatasuna eta eskubide berdintasuna.

Izenburu bereko manifestuak 1.300 sinadura baino gehiago bildu ditu jada. Oso kritiko mintzatu dira bertan erakunde publikoekin: «Ez diote egoerari aurre egin nahi izan». Bestelako migrazio politika bat eskatu diete, eta errespetua galdegin dute etorkinentzat, Garmendiak laburtu duenez: «Lortu nahi genuke harrera sarea desagertzea; hau da, instituzioek hartzea erantzukizuna euren gain, eta eskaintzea harrera duin eta integral bat, migratzaileen beharrak eta eskubideak kontuan hartuko dituena».]]>