<![CDATA[Maite Asensio Lozano | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 10 Aug 2020 18:03:07 +0200 hourly 1 <![CDATA[Maite Asensio Lozano | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Botoen erdiak baino gehiago galdu ditu Elkarrekin Podemosek ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2069/007/001/2020-07-13/botoen_erdiak_baino_gehiago_galdu_ditu_elkarrekin_podemosek.htm Mon, 13 Jul 2020 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/2069/007/001/2020-07-13/botoen_erdiak_baino_gehiago_galdu_ditu_elkarrekin_podemosek.htm Equo-Berdeak eserlekurik gabe geratu da Espainiako Gorteetarako hauteskundeetan iaz berreskuratutako airea -2015-2016ko bozen azpitik, halere- galdu egin du oraingoan Elkarrekin Podemosen puxikak. Beherakada espero zuten, baina ez hainbestekoa: inkestek zortzi aulki ematen zizkieten. Atzo botoen %8 bereganatu zituzten: 71.759 lagunek bozkatu zuten koalizioaren alde, 2016ko paperen erdiak baino gutxiago (157.334); eta 2019ko azaroan Madrilerako bozetan lortutako 236.528 babesetatik oso urrun. Pisu politikoa ere galdu du parlamentuan: hirugarren indarra izan da azken legegintzaldian, eta orain laugarrena izango da. Aurpegi berri asko izan dira Elkarrekin Podemosen zerrendetan. Duela lau urte aurkeztu zen koalizioa lehen aldiz Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetara, Pili Zabala lehendakarigai zela, baina Ahal Dugu-ren barne liskarren ondorioz, orduko legebiltzarkide gutxik errepikatuko dute orain. Izan ere, 2019 amaieran kritika gogorrak izan zituzten Lander Martinezen parlamentari taldearen hainbat erabakik, besteak beste, Eusko Jaurlaritzaren 2020ko aurrekontuak babesteak -IUko kideak ez ziren bat etorri-, eta urtarrilaren 30eko greba orokorraren aurka agertzeak. Aurpegiak eta mezuak berritzea, ordea, ez da nahikoa izan. EH Bildurekin eta PSErekin batera, ezkerreko gobernu aurrerakoia osatzea izan da Miren Gorrotxategiren proposamen nagusia kanpainan, eta horretarako aukera utzi dute zenbakiek: 38 legebiltzarkide lortu dituzte hiru indarren artean. «Oposiziotik edo ezkerreko hirukotik defendatuko ditugu identifikatzen gaituzten politikak», esan zuen Garridok. ]]> <![CDATA[Boto eskubidea pandemian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2060/009/001/2020-07-12/boto_eskubidea_pandemian.htm Sun, 12 Jul 2020 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/2060/009/001/2020-07-12/boto_eskubidea_pandemian.htm konponbidea sinplea izan da: berriki COVID-19an positibo eman dutenek etxean egon behar dutenez, ezingo dira bozkalekura atera. Pertsona horiek botoa emateko beste prozedurarik ez du inork abiatu, eta, beraz, haien boto eskubidea sakrifikatzera —eta kriminalizatzera— jo da.

Egia da, halere, halako egoerak ez direla guztiz berriak: hauteskunde guztietan geratzen dira ehunka herritar botoa eman ezinda arrazoi soziosanitarioengatik, bai gaixo daudelako, bai mugitzeko arazoak dituztelako eta etxetik ateratzeko laguntzarik ez dutelako. Zalaparta handia sortu du Ordiziako agerraldiaren ondorioz boto eskubidea kolokan duten ehunka lagunen egoerak, baina kopuruetan gehiago dira, adibidez, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erietxeetan daudenak. Orain arte eta oraindik ere horien boto eskubideari ez erreparatu izanak adierazten du egoera «normalizatuetatik» zein urrun geratzen den gizakion zaurgarritasuna, eta zein periferikotzat hartzen diren zaintza premia azaleratzen duten egoerak.

Kontua da bozak pandemia baten erdian antolatzeak berekin ekarri beharko lukeela halako agerraldiak aurreikustea —are, maiatzetik jakina izanik eragotzi ezinezkoak direla—, eta garaiz pentsatzea zein mekanismoren bidez bidera zitekeen etxean bakartuta dauden herritarrek botoa eman ahal izatea. Egin zitekeen notarioen laguntzaz, posta bidezko botoaren antzeko sistema batekin —azaroko hauteskundeetan Katalunian zeuden poliziekin abiatutakoaren gisakoa—, hautetsontziak etxeetara hurbiltzeko prozedura bat asmatuz, edo beste hamaika modutara. Baina bat bera ere ez da jarri hauteskundeak antolatzeaz arduratzen direnen mahai gainean. Hartara, agerraldien arriskua kontuan ez hartzea utzikeriatzat edo arduragabekeriatzat har daiteke, fede ariketatzat baino gehiago.

Bozkatzeko garai onena ote den galdetzeko unea ere izan daiteke, Nerea Azurmendi kazetariak ostiralean Euskadi Irratian eginiko gogoetaren ildotik: abagune guztiz ezezaguna da agerraldi berriena, eta gobernuek zein herritarrek eginez ikasiko dute fokuak nola kudeatu. Bozak irailean egin izan balira, ezagutza handiagoa legoke, baina oraingoa esperimentazio fasea da... eta egunetik egunera sorburu berriak pizten ari diren honetan daude herritarrak deituta botoa ematera. Egoera kontrolpean dutela irudikatzen tematu dira agintariak, ziurtasun guztien jabe balira bezala, zintzotasunez aitortu ordez pandemiak ekarriko dituen hainbat arazotarako erantzunik ez dutela —ez duela inork—. Askitasunaren performance horrek boto eskubidearen unibertsaltasuna dudan jartzeraino.]]>
<![CDATA[Azken egunotan positibo eman dutenek ezingo dute bozkatu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2488/007/001/2020-07-10/azken_egunotan_positibo_eman_dutenek_ezingo_dute_bozkatu.htm Fri, 10 Jul 2020 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/2488/007/001/2020-07-10/azken_egunotan_positibo_eman_dutenek_ezingo_dute_bozkatu.htm
Halere, kasu horiek aztertuko ditu gaur EAEko Hauteskunde Batzordeak, Bizkaitik iritsitako kontsulta baten harira. Jaurlaritzaren ordezkaria da Artetxe batzordean, eta adierazi du ez dela neurri berezirik aurreikusi bakartuta dauden herritarrek bozkatu ahal izateko, hala nola euren botoa etxean jasotzea: «Ez dakigu nola egingo litzatekeen horrelako zerbait. Egoera hau berria da denontzat, mundu osoan. Dena den, kontuan izan behar da hauteskunde guztietan geratzen direla pertsona batzuk bozkatu ezinda osasun arrazoiengatik —istripu bat izan dutelako, gaixo daudelako edo ospitalean direlako—, beren borondatearen kontra».

Hauteskundeak atzeratzeko aukera ere ez dago mahai gainean, Artetxeren arabera: «Ez du inork eskatu, Euskadin behintzat». Galizian bai, izan da halako eskaerarik, baina hango batzordeak egin bezala, Artetxek argitu du bozak geroratzeko erabakia ez dagokiola Hauteskunde Batzordeari: Iñigo Urkullu lehendakariak du eskumena. Edonola ere, Adur Ezenarro Ordiziako alkatea kezkatuta mintzatu da, igandean gerta daitezkeen kutsatzeen inguruan: «Udala ez da horren ondorioen erantzule izango».

Neurriak gizarteratu

Ildo horretan, EAEko Hauteskunde Batzordeak atzo ontzat jo zituen Jaurlaritzako Osasun Sailak iganderako ezarritako segurtasun neurriak. Ordiziako agerraldiaren harira, EH Bilduk aurkeztutako eskaera bat aztertu zuen batzordeak, osasun eta boto eskubideak bermatze aldera neurriak ezartzeari eta argitaratzeari buruzkoa. Batzordeak adierazi zuen Osasun Sailak aurreikusitako neurrien jarraipena egingo duela, «epidemiologia eta osasun egoeraren bilakaerara egokitzen direla bermatzeko». Hala ere, Jaurlaritzari eskatu dio herritarrei helarazteko neurriok «gaitasuna» dutela osasun eta boto eskubideak bermatzeko. «Neurriak nahikoak dira, baina gizarteratu egin behar dira, jendea lasaitzeko; segurtasuna transmititu behar da, beldurrak ez dezan eragin bozkatzera joateko uzkurtasunik», zehaztu du Artetxek.

Joan den astean eman zuen Osasun Sailak neurri horien berri. Maskararekin joan beharko da bozkatzera, eta, ahal dela, boto papera etxetik eramanda. Hauteslekuko ilaran segurtasun distantzia mantendu beharko da, eta bozkatzeko gelara banan-banan sartu beharko da, arduradunek baimentzean; lehentasuna izango dute 65 urtetik gorakoek, elbarritasunen bat dutenek eta haurdunek. Botoa eman baino lehen, eskuak gabitu beharko dira; nortasun agiria, berriz, erakutsi egin beharko da, eta soilik mahaiko kideetako batek eskatzen badu eman beharko zaio eskura.]]>
<![CDATA[EHUk aurrez aurre egin nahi du irakaskuntzaren %75 datorren ikasturtean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1984/012/001/2020-07-10/ehuk_aurrez_aurre_egin_nahi_du_irakaskuntzaren_75_datorren_ikasturtean.htm Fri, 10 Jul 2020 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1984/012/001/2020-07-10/ehuk_aurrez_aurre_egin_nahi_du_irakaskuntzaren_75_datorren_ikasturtean.htm
Beraz, irailetik aurrera, irakaskuntza presentzialari eutsiko diote EHUn, eta aurrez aurre emango dituzte lau irakasgaitik hiru, baina distantzia fisikoaren irizpideetara egokituta egingo dute, edukiera mugatuta eta neurri higienikoak hartuta. Jarraibide horiek, dena den, «malguak» izango dira, eta egoeraren bilakaeraren arabera moldatu ahalko dira. Presentzialtasun egokituko ereduaren arabera, aurrez aurreko irakaskuntza hori jarduera telematikoekin uztartuko dute, «eta ikasleen ikaskuntza autonomorako prestakuntza jarduera ez-presentzialekin».

Aurrez aurreko irakaskuntza «modalitate praktikoetan» lehenetsiko dute; horretarako, ikastegietako espazioak berrantolatu beharko dituzte, eta horien erabilera «optimizatu». Eskoletara joateko osasun arazoak dituzten ikasleentzat, berriz, «egokitzapen akademiko eta pedagogikoak» egingo dituzte. Ebaluazioa ere presentzialki egitea aurreikusi du EHUk, baina ezustekoei aurrea hartzea eta ebaluazio jarraitua ere planteatzea gomendatu die errektoretza taldeak irakasleei.

Nekane Balluerka errektoreak «eskertu» egin du EHUko komunitateak azken hilabeteetan egindako ahalegina, eta, irailetik aurrera gerta daitekeenari «erantzun egokia emateko», beharrezkotzat jo du aurreikuspenak egitea, baita segurtasun neurriak hartzea ere. Hala, jende pilaketak saiheste aldera, sarrera eta irteera ordutegiak mailakatuko dituzte, ikastegien barruko mugikortasuna mugatuko dute, eta geletan gehiegizko edukierak ezarriko dituzte. Ikasleek eta langileek metro eta erdiko segurtasun tartea errespetatu beharko dute, eta, ezin denean, maskarak erabili.]]>
<![CDATA[Abiapuntua. COVID-19a, bozetan ate joka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/3007/004/001/2020-07-08/abiapuntua_covid_19a_bozetan_ate_joka.htm Wed, 08 Jul 2020 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/3007/004/001/2020-07-08/abiapuntua_covid_19a_bozetan_ate_joka.htm
Aurrekaririk gabeko abagune bat da. Martxoan bezalaxe. Erantzuna, ordea, bestelakoa izan da. Koronabirusaren krisiaren hasieran pandemiaren foku nagusietan ikusi gabeko baliabideak bideratu dira Ordiziako agerraldia ikertzera eta zehaztera: ehunka PCR proba egin dira ordu gutxitan. Osasun agintariek lezioa ikasi dutelako, akaso; edo egoera kontrolpean edukitzearen irudia eman nahi dutelako. Era berean, «autokonfinamendua» ezarri du udalak; tabernak ez ezik, liburutegia, kiroldegia eta jolas parkeak zarratu ditu, gaurko azoka bertan behera utzi du, eta beharrezkoa ez bada etxetik ez ateratzeko eskatu du Adur Ezenarro alkateak. Itxialdia baztertu egin du Eusko Jaurlaritzak, baina mugak jarri ditu aisialdi jardueretan.

Martxoan bezalaxe, orain ere errealitateak eta bizimoduak alda ditzake gaitzak ordu gutxitan. Zaila da jakitea zer gertatuko den gaur, zer egoera izango den bihar, eta zer neurri hartuko den etzi. Baina ia saihetsezina da etor daitezkeen pausoetan eta haien ondorioetan pentsatzea. Hauteskundeetan parte hartzera deituta dagoen biztanleriaren zati bat itxialdira itzultzen bada, igandean botoa emateko modurik izango al dute? Konfinamendu zorrotzik ez balego ere, berrogeialdian dauden herritarrei nola bermatuko diete bozkatzeko eskubidea? Eskualde batek beranduago bozka dezake? Hala gertatzen bada, noiz emango dute hauteskundeen emaitzen berri? Herri horietako zailtasunek beldurra zabal dezakete gainerako lurraldeetan, eta botazioan eragin?

Erantzun zaila dute galderok, erantzunik badute. Logikak dio ez dela desiragarria hauteskundeak berriro atzeratzea egun seinalatutik lauzpabost egunetara, eta legez eta logistikaz ere ez dela erraza, kanpainaren makineria guztia martxan dela. Eta, gainera, albiste hori saihestu nahiko duela Iñigo Urkullu lehendakariak, bozen data ezartzean izandako polemika gogoan hartuta. Baina azken hilabeteetan, aurrez pentsaezinak ziruditen erabakiak hartu dituzte agintariek koronabirusak behartuta, herritarren osasuna babesteko eta birusaren hedapena eragozteko.

Ispilua Galizian

Inoiz gertatu gabeko egoera bat da, baina badago ispilurik. Galizian ere bozak egingo dituzte igandean, eta Lugoko A Mariña eskualdea zeresana ematen ari da. 120 positibo baino gehiago zenbatu dituzte azken egunotan, eta joan-etorriak mugatzea ebatzi du Xuntak: hango 80.000 biztanleak ez dira etxean itxi beharko, baina ezingo dira eskualdetik atera; astelehenean hartu zuten neurria, bost egunerako, baina ez dute baztertu luzatzea, ezta neurri murriztaileagorik hartzea ere. Hala, bozak atzeratzeko aukera mahai gainean jarri dute jada.

Printzipioz, Xuntak du erabaki hori hartzeko eskumena, eta aurka azaldu da Alberto Nuñez Feijoo presidentea. Galiziako Hauteskunde Batzordeak atzo adierazi zuen ez duela uste osasun egoerak «bozkatzeko baldintzetan eraginik» duenik oraingoz, «jarduera administratibo, ekonomiko eta sozialak normaltasunez egiten diren bitartean». Osasun kontseilari Jesus Vazquez Almuiña ere mintzatu zen: «Mugatu ditugun beste jarduera batzuk baino seguruagoa da bozkatzea». Eskualdeko alkateek, ordea, «ausarkeriatzat» jo dute igandean hauteskundeak egitea, eta datuak «makillatzea» egotzi diote gobernuari; BNGk eta Marea Galeguistak ere uste dute ez dagoela baldintzarik «askatasunez eta segurtasunez» bozkatzeko.

Oraingoz, kutsatzeek ez dute dimentsio hori hartu Gipuzkoan, baina herritarrak hasiak dira sare sozialetan galderak egiten eta susmoak plazaratzen. Alderdi politikoak ere aurrera doaz kanpainarekin; Ordiziako EH Bilduk bertan behera utzi zituen ekitaldiak herenegun, eta Elkarrekin Podemosek lekuz aldatu zuen herrian ostiralean egitekoa zen ekitaldia. Halere, Ordiziako agerraldiak ez du presentzia berezirik izan hautagaiek ekitaldi publikoetan emandako mezuetan.

EH Bilduk baino ez zuen aipatu, atzo, hain justu, pandemiaren foku handienetako batean eginiko agerraldian: Gasteizen, Txagorritxu ospitalearen aurrean, «osasun publikoa lehenesteko» eskatu zion Jasone Agirre Garitaonandia Bizkaiko zerrendaburuak Jaurlaritzari, «uztailaren 13ra arte itxaron gabe». Maddalen Iriarte lehendakarigaiak ere kezka adierazi zuen: Ordiziara gerturatu zen, udalari babesa adieraztera.

Gainerakoan, EAJ eta PP enpleguaz jardun ziren atzo; Elkarrekin Podemos, zoruaren erabileraz; Equo, hirigintza iraunkorraz; eta PSE-EE, hezkuntzaz. Programatutako mezuetan aldaketa gutxi. Eta gaurko agenda moldaketa handirik gabe igorri dute hedabideetara. Hauteskunde kanpaina hau hasieratik izan da ezohikoa: pandemiaren erdian, gogoa konfinamendu osteko oporretan dute herritarrek, begi batez krisi ekonomikoari so, eta besteaz koronabirusari. Kaleko martxaren bide ia paraleloa hartu dute ekitaldi politikoek, eta Ordiziako agerraldiari buruzko isiltasunak eragin dezake bi bideak are gehiago urruntzea.]]>
<![CDATA['Bai, ahal da' oihuaren esanahia egokituta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2428/006/002/2020-07-07/bai_ahal_da_oihuaren_esanahia_egokituta.htm Tue, 07 Jul 2020 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/2428/006/002/2020-07-07/bai_ahal_da_oihuaren_esanahia_egokituta.htm Bai, ahal da leloa. Aldarriak aparteko zentzua berreskuratu du Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan, Elkarrekin Podemos egiten ari den proposamen «sinple baina edukiz betean»: hiruko gobernu aurrerakoi bat nahi du Miren Gorrotxategi lehendakarigaiak. Eta aukera hori babestu zuten atzo Espainiako Gobernuko bi ordezkarik: Pablo Iglesias presidenteordeak eta Alberto Garzon Kontsumo ministroak. «Orain gutxira arte ezinezko ziruditen hainbat gauza gertatzen ari dira. Duela urtebete gure kideetako batzuek ere ez zuten uste gobernuan sar gintezkeenik, baina lortu genuen. Hemen diozuen jo eta ke, irabazi arte oso serio hartzen dugu», nabarmendu zuen Iglesiasek. «Ezkerreko indar politikoei botoa ematen dietenek ez dute bozkatzen EAJk goberna dezan. Euskadin bozetan ageri den gehiengo sozial progresista zergatik ezin da bihurtu gobernu?».

Kanpainako ekitaldi handienetako bat egin zuen atzo Elkarrekin Podemosek Bilboko Euskalduna jauregian. 200 kide inguruk parte hartu zuten, une oro maskarak jantzita, eta metro eta erdira eserita. Agertokian ere, besarkadarik ez. Egoeraren «arraroa» aitortuta, azken hilabeteetako aldaketen inguruko gogoeta egin nahi izan zuen Iglesiasek: «Zer den posible eta zer ez». Eta ildo horretan mintzatu ziren gainerako hizlariak ere. «Ezkerreko lehen gobernu koalizioa osatuko dugu. Estatuan egin genuen; beraz, ez dezala inork esan ezin denik!», esan zuen Pilar Garrido Ahal Dugu-ren koordinatzaileak.

Autogobernua, tresna

Pandemian Madrilen ezkerreko gobernu bat edukitzearen garrantziaz jardun zen Garzon: «Duela hamar urteko krisian ez bezala, ezkutu sozial handia jarri dugu: aldi baterako erregulazio txostenak, gutxieneko diru saria, oinarrizko hornidura eteteak geldiaraztea... Gauzak beste modu batera egin daitezke». Autogobernua ere aipatu zuen Isabel Salud Ezker Anitzako koordinatzaileak: «Ezin da helburu izan; tresna izan behar da, gehiengo sozialaren zerbitzura. Horrek desberdintzen gaitu EAJrengandik: haiek eliteen esku jarri dute autogobernua». Roberto Uriarte diputatuak ere «beharrezkotzat» jo zuen Eusko Jaurlaritzako gidariak aldatzea: «Arriskutsua da alderdi berak hainbeste denbora ematea gobernuan, aldizkatzerik gabe: klientelismo sareak sortzen dira, eta talentua galtzen da».

Gorrotxategi, berriz, esker onez mintzatu zitzaien Espainiako buruzagiei: «Galdetu izan didate ea Madrilen gure hirukoa babestuko luketen, ikusita gobernuak akordioak dituela EAJrekin. Eta hona etorri dira gure mezua irmotzera». Ezkerraren batasunerako deia ere egin zuen: «Ardatz identitarioak bereizita dago hemen ezkerra, eta horrek ahalbidetu du eskuinak gobernatzea gehiengoa ezkerrekoa izan arren. Normaltasuna ez da iritsiko ezkerreko indarrek batzen dituenari erreparatzen dioten arte».

«Lehendakari aurpegia geratzen ari zaizu», esan zuen Iglesiasek, hautagaiari begira. Bai, ahal da aldarriarekin ez ezik, «Bai, bai, bai, Miren lehendakari» oihu artean amaitu zuten mitina.]]>
<![CDATA[Berdintasuna. Nola jarri zaintza erdigunean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2544/008/001/2020-07-07/berdintasuna_nola_jarri_zaintza_erdigunean.htm Tue, 07 Jul 2020 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/2544/008/001/2020-07-07/berdintasuna_nola_jarri_zaintza_erdigunean.htm
Irakurri gehiago: Airean geratu da berdintasun legearen erreforma

Berdintasun politiken parte handi bat bereganatu dute zaintzarekin lotutako auziek, are gehiago koronabirusak eragindako konfinamenduaren ostean: agerian geratu da batik bat emakumeak arduratzen direla haurrak eta mendekoak zaintzeaz, eremu formalean zein informalean, eta lan horrek eragotzi egiten diela, besteak beste, autonomia ekonomikoa erdiestea eta bizi proiektu askea garatzea. Hartara, alderdi politiko guztiek aipatu dute kontziliazio neurriak indartzea eta erantzukidetasuna sustatzea. Adibidez, denboraren erabilerari buruzko legea proposatu dute PSE-EEk eta Elkarrekin Podemosek, eta ordutegiak «malgutzeko» edo «harmonizatzeko» neurriak beste alderdiek.

Hainbat proposamen zehatzetan, gainera, ia erabateko adostasuna ageri da alderdien programetan. 0 eta 3 urte arteko haur hezkuntzaren doakotasuna bultzatzea aipatu dute denek, PPk izan ezik, nahiz eta azken urteetan legebiltzarrean horretara bideratutako ekinbideak atzera bota dituzten Jaurlaritza osatu duten alderdiek; PSEk, gainera, haurrak etxean zaintzeko «formula profesionalizatuak» garatzea ere proposatu du.

Hautagaiak bat etorri dira, era berean, guraso baimen parekideak zabaltzen jarraitzeko premian. Espainiako Gobernuarena da eskumena -Kongresuak aspaldi onartu zuen baimenak apurka berdintzea, baina aurrekonturik ezean, hilabetera baino ez da luzatu bigarren gurasoarena-, baina legegintzaldi honetan Eusko Jaurlaritzako funtzionarioen artean ezarri dituzte pareko baimenak. Orain eremu pribatura zabaltzea aipatu du EH Bilduk; enpresa batzuekin programa pilotuak abiatzeko eskatu izan du koalizioak parlamentuan, baina EAJk, PSEk eta PPk atzera bota izan dizkiote proposamenok. Izatez, sozialistek, Madrilgo gobernua goratzeko asmoz, «lortutzat» eman dituzte baimen parekideak, eta bestelako lizentziak sustatzeaz jardun dira hauteskunde programan. Ildo horretan, «aitatasun positiboa» sustatzea jaso dute jeltzaleek eta sozialistek.

Soldata arrakalarekin lotuta ere ageri dira kontziliazioaren aldeko neurriak. EAJk estrategia bat landu nahi du 2030erako, emakumeen eta gizonen soldaten batezbestekoan dagoen aldea %20 murrizteko: «enpresa kultura berri bat bultzatzeaz» mintzatu da. EH Bilduk ere estrategia integral bat abiatu nahi du, «lanaren antolaketaz hausnartzeko» eta «sektore feminizatu eta prekarizatuetako baldintzak duintzeko». Ildo berean, pobreziaren feminizazioaren aurka aritzea nabarmendu du Elkarrekin Podemosek, baita prekarizazioaren kontra egitea ere, besteak beste, lan ikuskaritza indartuz. «Enplegu duinak sortzen jarraitzea» aipatu du PSEk, eta PPk, berriz, andreak «jardun ekonomikoan erabat txertatzeko» plan bat lantzea. Guraso bakarreko familien babesa ere handitu nahi dute talde denek.

Zahar etxeetan fokua

Baina zaintzarekin lotutako gaien artean, auzi bat leherrarazi du COVID-19aren kolpeak: zahar etxeen eredua. Gaitzak gogor jo du adinekoen egoitzetan, eta, besteak beste, osasun artaren eta langileen baldintzen inguruko gabeziak azaleratu ditu. Koronabirusaren krisia aipatu gabe, zaintza formalaren eta informalaren arteko «oreka berri bat sustatu» beharraz mintzatu da EAJ, eta hainbat proposamen jaso ditu erakundeen ardurapeko zaintzaren alorrean: adinekoei arreta etxean bertan ematea, zaintzaileentzako atseden eta laguntza programak onartzea, eta «pertsonan zentratutako egoitza eredu integral bat» sustatzea. Eremu horri etekin ekonomikoa ateratzeko modua ere ikusten du: «adinekoekin lotutako jarduera ekonomikoa sustatzeko estrategia bat» diseinatu nahi du, «silver economy delakoaren eremuan enpresa eta berrikuntza egitasmoak» bultzatzeko. Sektore publikoaren, pribatuaren eta sozialaren elkarlana sustatu nahi du alor horretan.

PPren hauteskunde programak ez du zahar etxeei buruzko aipamenik egin, ezta PSErenak ere, baina sozialisten asmoen artean ageri da «zaintza komunitarioen eredu baten definizioa lideratzea», zaintzari «prestigioa» emateko, «berrikuntzaren bidez, eta sare formalaren eta informalaren arteko aliantzetan oinarrituta». Bide horretan, gizarte zerbitzuen eremuan «ikerketa, garapen eta berrikuntzaren agenda bat» landu nahi dute.

EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek, aldiz, paradigma aldaketa bat proposatu dute, «merkantilizaziotik» urrun. Koalizio abertzaleak «zaintza duin eta unibertsalen sistema publikoa» aldarrikatu du, eta, horretarako, erakunde berri bat eratzea proposatu du: Gizartekintza. Laguntzak eta zerbitzuak «birdefinitzeko» beharra ikusten du EH Bilduk, eta «zaintzen unibertsalizazioa eta aukera askea bermatzeko» lege bat aurkeztu nahi du. Zahar etxeetako baldintzei eta ratioei buruzko dekretua «berritzea» agindu du, eta irizpide bat ezartzea: «Egoiliarrei bi orduko arreta zuzena bermatzea».

Antzeko kontzeptuak erabili ditu Elkarrekin Podemosek ere: zaintza eskubide subjektiboa dela gogora ekarrita, «euskal zaintza zerbitzu publikoa, doakoa, integrala, integratua eta unibertsala» defendatu du. Zaintzarekin lotutako politika publikoen inguruan instituzio arteko mahai bat eratzea proposatu du, baita eztabaida sozialeko prozesu bat bideratzea ere, «zaintzaren eta bizitzaren iraunkortasunaren aldeko itun» bat onartze aldera. Adinekoen egoitzak sistema soziosanitarioan txertatzea ere hitzeman du, eta zentroetan «langile eta baliabide gehiago» jartzea.

Zaintzaren eremuan diharduten langile gehienak emakumezkoak direla eta, haien lan baldintzak «duindu» beharra nabarmendu dute EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek: zahar etxeetako profesionalak ez ezik, etxez etxeko laguntza zerbitzuetako beharginak eta etxeko langileak ere izan dituzte gogoan; lan arlo horiek «arautuko» dituzte.

Hezkidetzan, aurrera

Hezkuntzaren eremuan ere jardun nahi dute alderdiek, haur eta nerabeen artean berdintasun baloreak zabaltzeko. II. Hezkidetza Planarekin aurrera jarraitu nahi du EAJk, eta zentro guztietara zabaldu. Elkarrekin Podemosek ere «hezkuntza sistema osoan eta adin guztietan» hedatu nahi du hezkidetza. PSEk curriculumean txertatu nahi du «berdintasunaren eta hezkuntza afektibo-sexualaren inguruko trebakuntza», eta mutilen artean maskulinitate eredu berria sustatu. EH Bilduk, berriz, sailburuordetza bat sortu nahi du Hezkuntza Sailaren barruan, «hezkidetza plan integral bat» garatzeko, Nafarroako Skolae programa erreferentzia gisa hartuta.

LGTBI komunitatea ere hizpide hartu dute indar politikoek. Kolektibo horietako eskubideen defentsa jaso dute EAJk eta PPk, gehiago zehaztu gabe. Hezkuntzan «sexu eta familia aniztasunaren aitortza» txertatzea aipatu du PSEk. Elkarrekin Podemosek, berriz, lege bat proposatu du, «sexu identitatearen eta genero adierazpidearen autodefinizioa» bermatzeko, eta kontseilu bat abiatu nahi du. EH Bilduk behatoki bat eratu nahi du, Berdindu arreta zerbitzua «osatu» eta Jaurlaritzaren barruan zuzendaritza bat eratu, «LGTBI politikak bultzatzeko».]]>
<![CDATA[Airean geratu da berdintasun legearen erreforma]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2603/009/001/2020-07-07/airean_geratu_da_berdintasun_legearen_erreforma.htm Tue, 07 Jul 2020 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/2603/009/001/2020-07-07/airean_geratu_da_berdintasun_legearen_erreforma.htm
Aitzindaria izan zen Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako EAEko legea 2005ean onartu zenean, baina zaharkituta geratu da hamabost urteotan, batez ere indarkeria matxistari buruzko atalean. Ordenamendu juridikoa Istanbulgo hitzarmenak ezarritako esparrura moldatzea da erreformaren helburu nagusia: bortizkeriaren definizioa eta eremua zabaltzea, indarkeriaren aurkako arreta integrala bermatzea, erakundeen arteko koordinazioa hobetzea eta biktimen erreparaziorako eskubidea aitortzea. Dena den, bestelako gai batzuk ere txertatu ditu Emakundek zirriborroan: emakumeen ahalduntzea errazteko baldintzak jartzea, berdintasun unitateak indartzea, zaintzaileen atsedenerako eskubidea aitortzea edota soldata arrakalaren kontrako zerbitzu espezializatu bat sortzea.

«Onespena arindu»

Alderdiak bat etorri dira araua eguneratu beharra dagoela, baina hori gauzatzeko bestelako bideak ere jaso dituzte hauteskunde programetan. Emakundek landutako testuaren alde egin du EAJk: erreformaren «onespena arindu» nahi du legebiltzarrean. PP-C's-ek eta Elkarrekin Podemosek ere erreforma «sustatzea» agindu dute; «indarkeria matxisten aurkako jardun integrala» txertatzea nabarmendu du alderdi moreak: prebentzio neurriak sendotu, landa eremua kontuan hartu, haurren babesa areagotu...

EH Bilduk, ordea, beste ildo batetik jo du: «berdintasun lege berri bat aurkeztu» nahi du, «Istanbulgo hitzarmenarekin bat datorren indarkeria matxistei buruzko ikuspegia jasoko duena», eta horren ondoriozko arauak «garatzeko baliabideak bermatu». PSEk ere beste lege bat proposatu du: «Babes integralerako neurriei buruzko lege bat sustatuko eta adostuko dugu, berdintasun politikekin koordinatuta indarkeria matxistaren adierazpide guztiei heltzeko».]]>
<![CDATA[Abiapuntua. Otsaileko oihartzun urrunak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2247/006/001/2020-07-05/abiapuntua_otsaileko_oihartzun_urrunak.htm Sun, 05 Jul 2020 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/2247/006/001/2020-07-05/abiapuntua_otsaileko_oihartzun_urrunak.htm Prestige» izango omen zen. EAJren sendotasun irudia kolokan jar zezakeen hondamendiak, gertatutakoagatik baino gehiago, gertatutakoa kudeatzeko moduagatik: orduan, barkaezina zirudien Urkulluren bost eguneko isiltasunak, Zaldibarrera gerturatu ez izanak —nahiz eta bi langile zeuden (eta dauden) desagertuta—, eta luiziaren osteko lehen agerraldia hauteskundeetara deitzeko baliatu izanak. PSE-EErentzat ere zigorra ekar zezakeen, gobernu jardunean bigarren mailako rola izan arren, haren esku egon delako Ingurumen Saila, eta harena delako zabortegiaren kontrolean antzemandako gabezien ardura.

Hedabideek asteak eman zituzten Debabarrenean, eta haserrea ez zen berehala baretu zabortegiaren inguruko herrietan: Eibarko eta Ermuko bizilagunek koronabirusaren aurretik ezagutu zituzten maskarak eta itxialdia, hondakin artean piztutako suteak etxeratzera behartu baitzituen, nahiz eta Jaurlaritzaren hasierako mezuek garrantzia kendu zieten handik ateratako kearen toxikotasunari. Alberto Sololuzeren eta Joaquin Beltranen familiek ere hitza hartu zuten, minez, desagertutako senideak bilatzeko baliabide eske. Herritarrek manifestazioak egin zituzten: kexak, beldurrak eta ezinak azaleratu zituzten. Eta hondakin politika hizpide bihurtu zen, baita Euskal Herriko mugetatik kanpo ere.

Gero pandemia etorri zen, eta bestelako haserreek, kezkek, beldurrek, ezinek eta heriotzek bete zituzten lerroburuak. Zaldibarko luizitik hamarkadak joan direla irudi lezake egun, baina oraindik bi langile daude hondakin azpian, eta erantzun gabeko galdera askoren oihartzuna entzun daiteke tarteka. Azken egunotako albisteek ere agerian jarri dute auziaren dimentsioaren beste aurpegi bat: gaur goizaldean irekiko dute guztiz A-8 autobidearen Zaldibarko zatia; bost hilabete behar izan dituzte eroritako zaborra handik ateratzeko, errepidea prestatzeko eta ingurua egonkortzeko. Hauteskunde kanpainan zehar, baina, lausotu egin da krisi hark otsailean eragiten zuen larridura; Zaldibar Argituz plataformak ekarri zuen gogora atzo, Eibarren manifestazioa eginez.

Autokritika gutxi

Dena den, zaborraren kudeaketarekin lotutako ekitaldi sektorialak egin dituzte asteon, Zaldibarren inguruetan, Equok, Elkarrekin Podemosek eta EH Bilduk: bestelako gestio eredu bat aldarrikatu dute; PPk ere babesa agertu die desagertuen senideei. Gobernua osatzen duten bi alderdiek, ordea, nahiago izan dute gaiari buruz ez mintzatu, oraingoz behintzat. Kazetarien galderei erantzunez baino ez dute Zaldibarko krisia aipatu. Azken adierazpenetan, Urkulluk nabarmendu du enpresa pribatu batek kudeatu duela zabortegia eta harena dela ardura, baina ez du kudeaketa soilik publikoaren aldeko apusturik adierazi. PSE ere ez da Zaldibarrera agertu kanpainan, baina ekitaldi bat egin du asteon Verter Recycling-en sarreratik kilometro batera: Eibarko ospitalean, «sozialistei esker» lortu zutela oroitzeko. Hango alkate izana da Iñaki Arriola —han bizi da—, Gipuzkoako zerrendako hirugarrena eta Ingurumen sailburua, baina ez zen ekitaldian izan.

Zaldibarko krisiaz autokritika egitea galdegin izan zaie EAJri eta PSEri. Ahoskatzearen ahoskatzeaz, zentzua galtzen ari den hitzetako bat da autokritika, baina Debabarreneko herritarrei lasaitasun apur bat eragin liezaieke Jaurlaritzak onartzeak hutsuneak egin dituela zabortegiaren kontrolean eta hondamendiaren kudeaketan. Aldiz, kontrako bidea hartu du asteon Idoia Mendia lehendakarigai sozialistak, ETB2n emandako elkarrizketan: «Denok egin behar dugu autokritika: Eusko Legebiltzarrean hondakinei buruzko ekimenik ez da izan azken hamar urteotan». Parlamentuko webgunean bilaketa azkar bat egitea nahikoa da ikusteko dozenaka galdera, mozio, proposamen eta jarduera egin direla soilik azken legegintzaldian; tartean, birziklatzea hobetzeko neurriei buruzko txosten bat.

Madril erreferentzia hartuta ari da kanpaina egiten Mendia. Auzi identitarioak baztertzera deitu du, eta Espainiako Gobernuak pandemian egindako kudeaketa aurkeztu du berme gisa. Horretarako, Madrilen laguntza ere izaten ari da. Kanpainako bigarren asteburu honetan Euskal Herrian izan dira hainbat buruzagi: herenegun, Salvador Illa Osasun ministroak hartu zuen hitza, eta gaur bigarrenez parte hartuko du kanpainan Pedro Sanchez gobernuburuak. Atzo Arantxa Gonzalez Atzerri ministro tolosarrak lagunduta aritu zen Mendia. COVID-19ak eragindako krisitik ateratzeko, segurtasun eta egonkortasun premia nabarmendu zuen: «Banatuko gaituen kontsultarik ez dugu behar. Fidatzeko moduko gobernua behar dute herritarrek, Espainiaren proiektu konpartituarekin bat egingo duena, Europaren trenera igoko dena. Nazionalismo gutxiago behar dugu, eta Europa gehiago».

Elkarrekin Podemosek ere Madrilgo ordezkaritza zabala ekarriko du datorren astean: Pablo Iglesias, Alberto Garzon eta Yolanda Diaz ministroak dira etortzekoak. EH Bilduk atzo egin zuen asteburuko mitin nagusia, Bilbon; EAJren ustelkeria kasuez jardutean, ereduen arteko alderaketara jo zuen berriro Maddalen Iriartek: «Guk ez dugu inoiz eskua kutxan sartu, eta ez dugu egingo». Jeltzaleek, berriz, gaur dute kanpainako ekitaldi berezienetako bat: ibilaldi eta hitzartze bana egingo dute Zaldiaran, Hernio eta Serantes mendietan. Atzo, emakumeen eta gizonen arteko berdintasunaz mintzatu zen Urkullu. Datuak, portzentajeak eta inbertsioak aipatu zituen xede gisa, betiere bikaintasunari lotuta: «Euskadiren aurkezpen txartelaren parte izan behar da berdintasuna».]]>
<![CDATA[Eskola jangeletan murrizketarik ez egiteko eskatu dute LABek eta ELAk]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/013/001/2020-07-01/eskola_jangeletan_murrizketarik_ez_egiteko_eskatu_dute_labek_eta_elak.htm Wed, 01 Jul 2020 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1879/013/001/2020-07-01/eskola_jangeletan_murrizketarik_ez_egiteko_eskatu_dute_labek_eta_elak.htm
Hezkuntza Saila orain bi aste hasi zen ikastetxeetara helarazten datorren ikasturterako lanpostuen zerrendak, eta horiek ikusita hartu dute sindikatuek murrizketen susmoa. «Argi ikusten da jantokietako ardurara bideratutako ordu kredituetan murrizketa sistematikoa aplikatzeko asmoa duela Jaurlaritzak», esan du ELAk. LABek zehaztu du institutuetako jantoki zerbitzua «bertan behera» utziko dutela, eta gainerako eskola aldietan «tokien %40 moztea» erabaki dutela. Sindikatuek gobernuari eskatu diote langileen ordezkariekin biltzeko.

Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak gezurtatu egin du murrizketak egiteko asmoa duenik. Bertako iturriek BERRIAri azaldu diotenez, «aurreikuspen» bat da eskolei bidalitako planifikazioa, uste baitute COVID-19aren ondorioz jangeletako eskaera murriztu egingo dela, baina, zentroetara bidalitako dokumentuak dioenez, ikastetxeek aukera izan dute alegazioak aurkezteko —astelehenean amaitu zen epea.

LAB, eskola komunitariora

Datorren ikasturtean eskolara nola itzuli hausnartzen jardun da LAB, eta bi dokumentu aurkeztu zituen atzo Iruñean, segurtasunaren eta pedagogiaren ikuspegietatik, hezkuntza arduradunei eta eragileei helarazteko. Hala, beste eredu bat marraztea proposatu du sindikatuak: «Pandemiak eragindako krisiak agerian utzi du hezkuntza sistema agortuta dagoela; aukera dugu birpentsatu eta Euskal Eskola Publiko Komunitariorantz urrats sendoak egiteko».

LABen ustez, «ebaluazio hezitzailea» landu behar da, ebaluazio jarraituan oinarrituta eta ikasleen egoera emozionala kontuan hartuta: «Kalifikazioa baino garrantzitsuagoa da ebaluazioa». Horretarako metodologia aldatu eta baliabide gehiago jarri behar direla nabarmendu du: «Konpetentzietan oinarritutako metodologia hezitzaileak indartu behar dira. Ratioak jaisteko aprobetxatu behar da, eta ez soilik osasun ikuspegitik». Ikasleen aniztasuna kontuan hartzea ere aipatu du, eta hezkidetza «zehar lerrokoa» izatea. Eta hori guztia euskaraz egitea aldarrikatu du sindikatuak: «Euskal kulturaren transmisioan zegoen arrakala areagotu baita pandemian».

Zaintzaren arloa ere jorratu du sindikatuak dokumentuetan. Batetik, gogora ekarri du jangelak «gune hezitzaileak» direla, eta eta elikaduraren rola aldarrikatu du. Bestetik, etxetik aritutako langileen lana txalotu du, baina azpimarratu du halako egoeretan ere «oso garrantzitsua» dela «norbere burua eta kideak zaintzea», eta, beraz, kontziliazioa bermatzea eta «lan baldintzak duintzea» galdegin du.

Segurtasunaren ikuspegitik, LABek eskatu du irailean probak egiteko langile guztiei, eskoletako espazioak aztertzeko eta horren arabera hartzeko higiene eta antolaketa neurriak, langileak trebatzeko, garbitzaileekin koordinatzeko, eta plan bereziak lantzeko egoera bereziak dituzten ikasleak artatze aldera.]]>
<![CDATA[Abiapuntua. Ezkerreko hanka herrena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1911/006/001/2020-06-30/abiapuntua_ezkerreko_hanka_herrena.htm Tue, 30 Jun 2020 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1911/006/001/2020-06-30/abiapuntua_ezkerreko_hanka_herrena.htm
Segidaren aldeko apustua nabaria da jeltzaleen eta sozialisten tonuan, jarreran eta hitzetan: elkarri kritika zorrotzik egin gabe abiatu dute kanpaina; are, une batzuetan baita elkar babestuz ere. Atzo, Iñigo Urkullu EAJren lehendakarigaia konforme agertu zen PSEk GALen aurka agertu duen irmotasunarekin, eta Madrilera seinalatu zuen Euskadi Irratian eginiko elkarrizketan: «Kongresuan dago arazoa». Halere, inkestek erakutsitako patuarekin ez erlaxatzeko deia egina dute jeltzaleek, Andoni Ortuzar EBBko buruaren ahotik batik bat: asteburuan behin baino gehiagotan aldarrikatu du botoek ematen dituztela aulkiak, ez inkestek.

Baina EAJ eta PSE-EEren arteko gobernu koalizioa ez da matematikek uzten duten aukera bakarra. Inkestek aurreikusitako emaitzek atea ireki diote ezkerreko aliantza bati: EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta PSEk osatutako hiruko bati. Elkarrekin Podemosen lehendakarigai Miren Gorrotxategik egina du proposamena behin baino gehiagotan, eta kanpaina hasi du bere burua eskainiz «zubi lana» egiteko, Madrilgo bideari jarraikiz, Eusko Jaurlaritzan «gobernu aurrerakoi bat» osa dadin. Ildo horretan jardun zen atzo Pilar Garrido Podemoseko koordinatzailea: «Bi aukera ditugu: murrizketen eta austeritatearen eredua, ala herritar guztiei segurtasuna eta ongizatea emango dien eredua. Gizarte aurrerakoia eta ezkerrekoa gara, eta halako gobernu bat merezi dugu. Zerk eragozten du?».

Ereduak alderatzeko eskea egina du Maddalen Iriarte EH Bilduren lehendakarigaiak ere, baina atzo dudan jarri zuen hirukoaren bideragarritasuna, Radio Euskadin emandako elkarrizketan: «Ematen du PSE eta EAJ elkarrekin aurkezten direla; ez dirudi PSE hemen politika progresistak egiten hasiko denik». Dena den, zenbakiek ahalbidetzen badute, prest agertu zen telefonoa astintzeko: «Nik beti deitzen diot mundu guztiari».

Koalizio abertzalearen arabera, sozialisten esku dago hirukoa, eta PSEk itxi egin zuen ate hori atzo. Eneko Andueza Gipuzkoako zerrendaburuari egokitu zitzaion argi hitz egitea gaiari buruz, Onda Vascan: «Batuketa bat baino askoz gehiago da politika». Beste bi alderdiekin sintonia gutxi dutela adierazi zuen: EH Bilduri aurpegiratu zion «orain gutxira arte herriaren etsaitzat» hartu izana, eta Elkarrekin Podemosi, berriz, sozialistez esan izana «eserlekuak okupatzeko» zeudela politikan. «Politikak, norbere koherentziarekin eta zintzotasunarekin ez ezik, ibilbide politikoekin eta proiektuekin bat etorri behar du. Eta nik argi daukat PSEren hautua ez dela Maddalen Iriarte lehendakari bihurtzea», berretsi zuen. Beste aukera bati erreparatu zion kazetariak: eta ezkerreko aliantza horrek Idoia Mendia jarriko balu lehendakari? Anduezaren erantzuna: «Besteei galdetu beharko litzaieke. Eskuzabala izan behar da beste alderdi bateko norbait lehendakari bihurtzeko, eta ikusi beharko litzateke ea prestutasun eta eskuzabaltasun hori duten. Nik zalantza dut».

Datozen egunotan ikusiko da ate hori itxita beste leihoren bat zabaltzen den, baina, oraingoz, hauteskunde programez hitz egiten hasi dira hautagaiak. Lehen asteburua gaindituta, abiadura betean sartu da kanpaina, eta ugaritu egin dira ekitaldi txikiak eta sektorialak. Egungo abagune sozioekonomikoari lotuta daude proposamen asko: COVID-19ak eragindako krisiaren aurrean zer irtenbide duten azaldu beharko dute alderdiek. Atzo, EAJk «berrikuntza» izan zuen hizpide: urteroko inbertsioa handitzea hitz eman zuen. PSE enpleguaz mintzatu zen; Mercedesek Gasteizen duen lantegiaren aurrean, uko egin zioten autogintza eta klima aldaketa aurrez aurre jartzeari. EH Bildu pentsioez jardun zen: erretiratu guztiek gutxienez 1.080 euro jasotzea nahi du. Elkarrekin Podemosek, berriz, gardentasuna hartu zuen gaitzat, eta EAEn ustelkeriaren aurkako fiskaltza bat eratzea proposatu zuen. Equok zaborren kudeaketari heldu zion: 2030erako zabortegi eta errauste planta guztiak itxi nahi ditu. Eta PPk, gaitegi propioa haizatuta, «okupen aurkako lege bat» agindu zuen.

Iparraldeko ispilurik gabe

Ipar Euskal Herriko bozek, ordea, aipamen gutxi jaso zituzten EAEko kanpainan atzo. Twitterreko jarioaren arabera, EH Bilduko hautagaiek baino ez zieten Euskal Herriko beste hauteskundeei begiratu, emaitzak txalotzeko: hainbat udaletako aginte makila eskuratu baitute ezkertiar eta abertzaleek bultzatutako zerrenda herritarrek, neurri batean, azken urteetan egindako artikulazio lanaren ondorioz.

Denbora tarte labur batez bat egin dute Ipar Euskal Herriko herri bozek eta Eusko Legebiltzarrerako hauteskunde kanpainak. Aldi berean, baina uztartu gabe. Besteak beste, bateko eta besteko jardun politikoak urrun samar geratzen zaizkielako herritarrei, eta Hegoaldetik gero eta gutxiago begiratzen zaiolako Iparraldeari. Baina, agian, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hauteskundeei falta zaien emozioa jarri dute Lapurdiko, Nafarroa Behereko eta Zuberoako bozek: bazegoen zer erabaki eta zer aldatu. Eta, Iparraldeko hauteskunde sistema oso bestelakoa izan arren, agian, ezkerreko indarren arteko aliantza bat nola eraiki hausnartzen ari direnek ustezko periferian izan dezakete zer begiratua.]]>
<![CDATA[Zer eskatuko zenioke lehendakariari?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2485/007/001/2020-06-28/zer_eskatuko_zenioke_lehendakariari.htm Sun, 28 Jun 2020 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/2485/007/001/2020-06-28/zer_eskatuko_zenioke_lehendakariari.htm
Beste hauteskunde kanpaina bat iritsi da eta, horrekin batera, alderdi politikoen proposamenen eta proiektuen arteko lehia. Eskerrak eman nahi dizkiot BERRIAri galdera honi erantzuteko aukera emateagatik: «Zer eskatuko zenioke lehendakariari?». Dena dela, lehendakariari ezer eskatu aurretik, dei egingo nieke hautagaiei eta eskatuko nieke agenda politikoan sartzeko hezkuntza eta, horrekin batera, unibertsitatea. Proposamen zehatzak entzun nahi nituzke unibertsitate publikoari buruz, eta gustatuko litzaidake gai horri buruz eztabaidatzea, era eraikitzaile batean.

Hori esanda, lehendakariari eskatuko nioke apustu argi bat egiteko hezkuntza publikoaren alde. Pairatu dugun pandemian, argi ikusi dugu unibertsitate publikoa, irakaskuntzaren, ikerketaren eta dibulgazio zientifikoaren bidez, gai izan dela gizartearen premiei erantzuteko. Alarma egoera ezarri zenetik, goitik behera aldatu behar izan da unibertsitatearen jarduera. Baina gai izan gara aurrera egiteko: aldatu egin genuen gure prestakuntza eredua, irakasten jarraitzeko egoera oso zail batean, eta ikertzen jarraitu genuen, pandemiarekin lotutako gaietan, besteak beste. Bestalde, irakasle eta ikertzaile askok azalpenak eman zituzten hedabideetan, krisiari buruz eta hari aurre egiteko moduei buruz, hainbat espezialitatetatik: biologia, medikuntza, fisioterapia, erizaintza, psikologia, soziologia, filosofia, historia… Gizarteak galdera asko egiten zituen eta unibertsitate publikoa saiatu da horiei guztiei erantzuten. Ekarpen hori, ikusezina bada ere, balio kalkulaezina duen ekarpen bat da.

Hezkuntza publikoa, osasun publikoarekin batera, benetako babes soziala da. Nozitu dugun pandemia beste froga bat izan da, biak ala biak ezinbestekoak direla erakusten duena.]]>
<![CDATA[«Euskararena gai deserosoa da epaileen artean»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1922/008/001/2020-06-25/euskararena_gai_deserosoa_da_epaileen_artean.htm Thu, 25 Jun 2020 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1922/008/001/2020-06-25/euskararena_gai_deserosoa_da_epaileen_artean.htm
Behin-behinean izango zara Auzitegi Nagusiko buru, udazkenera arte. Ez duzu ia astirik izango proiekturik edo aldaketarik bideratzeko...

Ez, ez dago ezertarako denborarik. Nolabait ere, tramite bat da hau; gauzak nahiko finkatuta daude. Itxuraz, erakunde hau oso presidentzialista da, baina badaude organo kolektiboak erabakiak hartzeko: presidenteak badu aukera gauzak bideratzeko, baina gobernu batzordeak hartzen ditu erabaki asko, eta, orain, epidemiaren harira, COVID-19aren jarraipen batzordea ere ari da.

Uztailean hasiko da Auzitegi Nagusiko presidentea hautatzeko prozesua. Zure burua aurkezteko asmorik al duzu?

Ez dut erabaki. Benetan. Duela urtebete esaten nuen ezetz, eta orain ez; baina ez dakit.

EAEko Auzitegi Nagusiko presidentea Madrilen aukeratzen du CGPJ Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak. Aukerarik izango zenuke emakumea, aurrerakoia eta euskalduna izanda?

Zaila da esaten. Batetik, ez dakigulako zenbat hautagai izango diren, eta zer hautagai. Bestetik, CGPJrekin lotuta inork ez dakielako gauzak nola bukatzen diren: hor aldagai asko daude, eta zaila da jakiten zer baloratuko duten.

Esaten da hobetsiko luketela emakume bat hautatzea baina ez lukeela zure alde egingo aurrerakoia izateak.

CGPJren gehiengoa zein den badakigu, eta, hala ere, kontseilu horrek izendatu ninduen bigarren aldiz lan arloko presidente. Horregatik diot zaila dela esaten zer baloratuko duten. Egia da emakume izateak balio berezia izango duela: hautagaiek meritu antzekoak badauzkate, emakume izateari garrantzia emango zaio, hori arauetan jasota dagoelako, baina baliteke gizon batek meritu objektibo gehiago edukitzea.

Pandemiak bi hilabetez itxiarazi zituen auzitegiak. Zer egoera duzue orain?

Prozedurak geldituta egon dira ia hiru hilabetez, eta, bitartean, oso gai larriak baino ez dira tramitatu eta ebatzi; lan arloan, COVID-19ari lotuak izan dira gehienak. Orain pilaketa ikaragarria daukagu: hiru hilabeteotako gaiei berrekin behar diegu, eta etorriko zaizkigunak kudeatu —lan arloan, badirudi asko izan daitezkeela—. Eta horri gehitu behar zaio oztopo bat: eraikinen edukiera murriztuta, lehen baino epaiketa gutxiago egin daitezke; horregatik hasi dira epaiketak arratsaldez egiten. CGPJk hartutako neurri bereziak alarma egoera bukatu eta hiru hilabetera amaituko dira, irailaren 20an, eta oraindik ez dakigu zer gertatuko den irailaren 21etik aurrera: nolako antolakuntza izango dugun, eta zer neurri hartuko diren metatze horrek ez dezan ekarri atzerapen handirik. Hemen errefortzuak eskatuko ditugu.

Aurrez ere justizia administrazioak muga-mugan egoteko itxura eman izan du. Baliabideak falta al dira?

Tarteka entzuten da justiziari buruz estatu itun bat egingo dela, baina ez da asko aurreratzen. Hausnarketa bat egin nahi nuke horren inguruan. Herritarrek aspaldi onartu dute osasuna eta hezkuntza oinarrizkoak direla, ez bakarrik norbere bizimoduan, baizik eta herritarron arteko berdintasuna eta justizia soziala gauzatzeko: hezkuntza eta osasun sistema publiko duinik gabe ez dago aukera berdintasunik. Nire ustez, justizia maila horretan jarri behar da, hezkuntzarekin eta osasunarekin parekatu: justizia sistema publikorik gabe ez dago askatasunik, osasunik, hezkuntzarik... Herritarrek pertzepzio hori izan dute garai jakin batzuetan; adibidez, etxegabetzeen garaian, justiziaren erreakzioa azkarra eta ausarta izan zenean; edo 2012ko lan erreformaren harira, herritarrek sumatu zuten justiziak bazuela langileriarekiko joera bat. Pertzepzio hori indartu behar dugu: justizia ez dago herritarren interesen aurka joateko; alderantziz, justizia azken-azken gotorlekua da herritarron eskubideak bermatzeko.

Epaile ausartak behar dira?

Asko daude. Baina mundu hau oso ezezaguna da, eta ezagutzen dutenek, gertutik tokatu zaielako, batzuetan ez daukate esperientzia ona, edo ona dutenean ahaztu egiten zaie. Baina justiziaren balioa azpimarratu behar da. Orain, COVID-19a dela eta, langile kolektibo askok —Osakidetzakoak, zahar etxeetakoak, ertzainak, anbulantzietako langileak...— eskatu dute babesa lan arriskuen prebentzioan; justizia horretarako dago. Badakigu justizia beti iristen dela zertxobait berandu, gauzak gertatu eta gero, baina horrela da sistema: justizia bera ez da prebentiboa.

Gizarte eta lan arlotik zatoz. Justiziak gizarteko desorekak orekatzeko tresna izan behar du?

Justizia hitzak oso oinarrizkoak diren bi esanahi ditu. Batetik, gizartearen balore bat da; berdintasunarekin eta askatasunarekin batera, gizarte orekatu baten ezaugarria. Bestetik, justizia, erakunde gisa, tresna bat da, justiziaren balore hori benetakoa izan dadin: berdintasuna eta askatasuna gauzatzeko, justizia sistema beharrezkoa da.

Eta lortzen al du?

Ez du erabat lortzen: begi bistakoa da oraindik injustizia asko daudela, eta desberdintasun ikaragarriak, eta justiziak ez duela lortzen hori orekatzea. Baina justizia sistemarik gabe gauzak askoz okerragoak lirateke; nahiz eta justizia sistema inperfektua izan, badu bere balioa.

Pandemiaren harira, lan arloan ere auzibide asko espero dituzue. Nolakoak?

Ez dakigu zehazki noiz iritsiko diren; enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteak mantentzen diren bitartean, auzi gutxiago izango dira, baina, amaitzen direnean, enpresa guztiek ezingo dituzte langile guztiak berriz hartu.

Eskubide zibilen eremuan ere salaketa ugari egon dira, konfinamendua urratzea egotzita. Auzibide asko espero dituzue?

Juan Luis Ibarrak [Auzitegi Nagusiko presidente ohiak] esan zuen bere ustez isunen %10 bakarrik mantenduko direla, eta gainerakoak bertan behera utziko dituztela. Horiek soilik mantenduta, erdiak inpugnatzen badira, 4.000-5.000 auzi irits daitezke administrazioarekiko auzien aretora; asko dira.

Ertzaintzak mozal legea aplikatu badu, ba al dago arriskurik salaketa horiek isun bihurtzeko, epaitegietatik pasatu gabe?

Bai, hori da mozal legeari egin zitzaizkion kritiketako bat: isunak jartzeko aukera ematen du kontrol judizialik gabe, kontrol judiziala isuna inpugnatzean datorrelako.

Zeresan berezia eman dute identifikazio arrazistek. Kasu horietako asko ez dira epaitegietara iritsiko, herritar batzuek ezin dutelako abokaturik kontratatu, edo auzia korapilatzea eragotzi nahi dutelako. Non geratzen da defentsa eskubidea?

Inon ez. Zorionez, badaude gobernuz kanpoko erakunde asko tresnak eta baliabideak eskaintzen dituztenak horrelako kasuetan. Baina egia da legea berez injustua dela, legearen aurrean mundu guztiak ez dauzkalako aukera berberak. Ofiziozko abokatu gehiago egon beharko lirateke, baina aztertu beharko litzateke defendatzaile publikoaren figura sortzea, fiskalen parekoa. Eta, eremu publikoan ez bada lan hori egiten, horretan dabiltzan erakundeek laguntza publiko handiagoa jaso behar lukete.

Adierazi izan duzu alarma egoera ez zela ezinbestekoa pandemia kudeatzeko. Zer beste aukera zegoen?

Gobernuak berak aitortu du errege dekretu bidez alda zezakeela osasun publikoaren legea eta konfinamendua ezarri. Izatez, hemen, Eusko Jaurlaritzak itxialdi batzuk agindu zituen alarma egoera baino lehen. Beraz, neurri berberak har zitezkeen beste modu batera. Agian ondorioak antzekoak izango ziren, baina alarma egoerak izu sentsazio handia eragin du, eta funtsezko eskubideak mugatu ditu —ez bakarrik mugitzeko askatasuna—.

Justizia eztabaida publikora ekartzen duen beste gaietako bat indarkeria matxista da. Nola irauli daiteke justizia sistemaren izaera patriarkala?

Justizia, erakunde gehienak bezala, gure gizartean gertatzen denaren isla da. Justizia patriarkala izateak ez du esan nahi emakumezkoek tokirik ez dugunik: badugu; orain, emakume epaileak erdiak baino zertxobait gehiago gara. Arazoa da epaitzerakoan eta gizartea aztertzerakoan denok ditugula tik matxista batzuk. Formakuntza berezia behar dugu, baita nik ere, eta formakuntza horri nik feminismo deitzen diot: berdintasun erabatekoa eta eraginkorra lortzeko tresna. Zuzenbidea gizakion eraikuntza bat da, eta gizakion zigilua darama: matxismoa. Trebakuntza behar da hori detektatzeko, aztertu ahal izateko lege neutral baten atzean zer diskriminazio egon daitekeen zeharka.

2020an euskaraz epaitua izatea ia ezinezkoa da, nahiz eta badauden justizia administrazioa euskalduntzeko programak. Zer falta da?

Nik uste dut orokorrean abiapuntu bat falta dela: jakin behar da zein den errealitatea eta zein diren hizkuntza eskubideak; hori barneratu gabe, ez dago ezer egiterik. Belaunaldi berriak, zorionez, euskaldunak dira, baina orokorrean ez dago kontzientziarik: hemen irudipena da euskararen auzia ez dagokigula guri.

Bigarren mailako eskubideak dira hizkuntzari lotutakoak?

Beharbada aitortuko zaie herritarrei eskubidea, baina horrek ez gaitu lotzen epaileok: «Ez da gure betebeharra». Baina, nire ustez, gu ezinbesteko eragilea gara: ez bakarrik epaiketak euskaraz egin ahal izateko, baizik eta kontzientzia areagotzeko. Justizia administrazioa euskalduntzeko planek badituzte urte batzuk, baina emaitzak eskasak izan dira. Gainera, plangintza orokorra egin behar da, prozeduretako eragile guztiak kontuan hartzeko.

Bere garaian aipatu zen zirkuitu euskaldunak eratzea.

Hori segituan baztertu zen. Orain badaude esperientzia pilotu batzuk, baina jarraitzen dugu esperientzia pilotuekin; estatutua onartu zenetik 41ra urtera ez gara kapaz izan honi bultzada bat emateko. Bere garaian, gainera, gaia oso politikoa izan zen, oso liskartsua; epaileen artean gai deserosoa da.]]>
<![CDATA[«Umeek lau aldiz kontatu behar izaten dituzte abusuak»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2628/016/001/2020-06-14/umeek_lau_aldiz_kontatu_behar_izaten_dituzte_abusuak.htm Sun, 14 Jun 2020 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/2628/016/001/2020-06-14/umeek_lau_aldiz_kontatu_behar_izaten_dituzte_abusuak.htm
Ikuspegi filosofikotik, zer ekarpen egingo du legeak?

Haurren aurkako indarkeria molde guztien inguruan gaitzespen mezu irmoa dakar gizartearentzat; biktimei ere konpromisoa eta babesa agertzen die, eta erasotzaileei adierazten die gizarteak ez duela onartuko bortizkeriarik, eta neurriak jarriko dituela kontra. Printzipio horiek jasotzeak aldaketa handia dakar: genero indarkeriaren aurkako legea inflexio puntu bat izan zen bezala, asmo hori du lege honek ere.

Arrisku egoeren edo indarkeria zantzuen berri jakinarazteko derrigortasuna gizarte osoa inplikatzeko modu bat al da?

Zalantzarik gabe. Lege honen aurretik ere bazen komunikatzeko eginbeharra, baina aurreproiektuak indartu egin du. Izatez, susmoak jakinaraztean jarri du arreta, eta ez hainbeste erasotzailearen aurkako salaketa aurkeztean, eta hori oso garrantzitsua da.

Zer datu duzue haurrek konfinamenduan jasandako bortxaz?

Salaketa kopurua jaitsi egin da, baina horrek ez du esan nahi indarkeria gutxiago egon denik, baizik eta bestelako salaketa mekanismo batzuk jarri behar direla abian, haurren adinetara eta heldutasun mailetara egokituta, eta hurbildu egin behar zaizkiela, halako egoera konplexuetan erabili ahal izan ditzaten. Izan ere, haurrentzako arreta telefonoek, adibidez, dei askoz gehiago jaso dituzte, txat batzuk ere martxan jarri dira... Gainera, ikusten ari gara online indarkeria hazten ari dela teknologia berriak eta gailuak gehiago erabili ahala: haur pornografiaren kontsumoak gora egin du. Beraz, umeei tresnak eman behar zaizkie salatzeko. Halakoak sustatuko ditu legeak.

Arauaren zutabeetako bat sexu abusuen aurkako jarduna da. Zer dimentsio du auziak? Isiltasuna hausten lagunduko du arau berriak?

Haurren aurkako indarkeria ezkutuan dago: oso datu gutxi ditugu. Batetik, gizarte gisa ez dugulako pausorik eman bortizkeria molde horiek irmo gaitzesteko, eta, beraz, sarri ez dugu identifikatzen indarkeria jasaten edo egiten ari garela. Bestetik, sexu abusuak botere harreman baten barruan gertatzen dira, eta abusua hasten denean isiltasuna gailentzen da, abusatzailea umearen erreferente bat izaten delako —senide bat, kirol entrenatzailea...—; hortaz, haurrentzat zaila da konturatzea maite edo hezi behar dituzten pertsona horiek egiten ari direna ez dagoela ondo. Horregatik luzatzen dira hainbeste abusuak: lau urtez batez beste. Gehienetan, umearen inguru hurbilean gertatzeak ekarri ohi du isiltzea, beldurragatik, edo zaila delako sinestea senide batek halako zerbait egitea. Beraz, gertatzen ari den hori identifikatzeko, prebentzioa landu behar da: neskak eta mutilak hezi egin behar dira, ondo dagoena eta ez dagoena antzeman dezaten. Ildo horretan, legeak hezkuntza afektibo-sexuala aipatu du zeharkako printzipio gisa, baina interesgarria litzateke curriculumetan derrigorrezko edukiak txertatzea.

Zer beste aurrerapauso dakartza arauak abusuen eremuan?

Oso garrantzitsua da abusuak preskribatzen hasten diren adina atzeratzea: orain arte, biktimak 18 urte betetzean abiatzen da, eta hamabost urtekoa da epea; denbora hori dauka biktimak gertatu zaiona barneratzeko, isiltasuna hausteko eta hitz egiteko. Legeak proposatu du hori atzeratzea, biktimek 30 urte betetzen dituztenean kontatzen hastea eta, hala, denbora gehiago ematea delitua salatzeko. Neurri egokia da zigorgabetasuna apurtzeari begira, eta biktimek hala eskatu dute, baina gu saiatuko gara tarte horiek luzatzen: epea 50 urterekin hastea edo preskripzioa kentzea.

Haurren hitzen sinesgarritasuna ere zalantzan jartzen da maiz prozesu judizialetan. Zer dio legeak horretaz?

Haurrek entzunak izateko eskubidea dute, eta hala ezarrita dago gure ordenamendu juridikoan, baina legeak zehaztu egin du nola jaso behar diren testigantza horiek: soilik behin deklaratuko du haurrak, espezializatutako profesionalekin, eta horren grabazioa erabiliko da epaiketan. Berriro biktimizatzea eta trauma areagotzea eragotziko da hala. Izan ere, egun haurrek batez beste lau aldiz kontatu behar izaten dituzte jasandako abusuak, pertsona diferenteei eta instituzio diferenteetan, eta, tartean denbora asko pasa daitekeenez, ohikoa da diskurtsoan aldaketaren bat egitea, xehetasun batzuk ahaztea edo gogoratzea... Eta, halakoen ondorioz, kasu asko ezesten dira. Egia da prozesu judizialetan auzitan jartzen dela umeek kontatzen dutena; kasu latzak izan ditugu, neskato batek galtzerdian grabagailu bat sartzeraino, bestela ez ziotelako sinesten. Beraz, auzitegietako langileak trebatzea ere aipatzen da legean, bestelako tresna batzuk ere izan ditzaten.

Biktimekin lan egiten duten elkarte batzuek salatu dute haurren testigantzak sarri atzera botatzen direla gurasoen alienazioaren sindrome faltsua (GAS) erabilita, eta amei egozten zaiela haurrak manipulatzea. Alegazioetan eskatu arren, legeak ez du berariaz debekatu halakoak erabiltzea. Zer iruditzen zaizu?

GASa ez da existitzen, eta, beraz, ezin da erabili prozesu judizialetan, baina erabili egiten da amen aurkako urruntze aginduak ezartzeko, manipulazio horren aitzakiapean. Gure ustez, sindrome faltsu hori aurreiritzi sexistetan oinarritzen da. Baina, legeak aipatu ala ez, indarrean den legediak dio haurrak edo nerabeak tartean dituzten prozesu judizialetan adingabeen interes gorena aztertu behar dela —eta zehaztuta dago, gainera, hori nola egin—. GASaren eta antzekoen aplikazioak, berriz, ez du kontuan hartzen interes goren hori, eta ez du errespetatzen entzunak izateko eskubidea. Adingabeen interesaren gaineko azterketa horren arabera hartu behar dira erabakiak, eskubideen ikuspegitik, eta ez familiari buruzko aurreiritzien arabera.

Internet bidezko delitu berriak ezarriko ditu legeak: adingabeak beren buruak zauritzera edo hiltzera bultzatzea eta elikadura nahasmenduak sustatzea. Nahikoa dira?

Albiste ona da halakoak delitutzat jotzea, zigorrak gogortzea, eta arriskua eragin dezaketen edukiak kentzea; Internet bidez eraso egiten dutenen zigorgabetasunaren aurkako neurriak dira, eta haurren segurtasuna bermatzeko helburua dute. Izan ere, inguru digitala adingabeen bizitzako eremu bat gehiago da, baina prebentziotik eta hezkuntzatik jorratzearen alde gaude, debekutik baino gehiago. Legeak dakarren puntuetako bat da gurasoen kontrola handitzea, baina, gure ustez, Internet ondo erabiltzeko gakoak eman behar zaizkie adingabeei.

Eskola jazarpenari dagokionez, ikastetxe guztietan ongizate koordinatzailearen figura sortzea agindu du legeak. EAEn badira antzeko esperientziak; nola baloratu dituzue?

Euskadin aurrerapauso handiak izan dira azken urteetan; protokolo eta programa bereziak ditugu alorrean; hezkuntza eragileekin hitz eginda, hala ere, ohartu gara protokoloak aplikatzea eta kudeatzea ere zaila dela, besteak beste, langileen artean errotazio asko dagoelako. Gainera, trebakuntza ere falta da, formakuntza arautua: unibertsitate ikasketetan ez dago haurren aurkako indarkerien inguruko edukirik, eta funtsezkoa da. Baita aisialdiaren eta kirolaren eremuetan ere: hor abusu asko gertatzen da, baina langileek ez dute formakuntzarik, ezta espazio seguruei buruzko araudirik ere: ez dago zehaztuta nolakoak izan behar duten, adibidez, aldagelek, edo zer neurri hartu behar den txango batean gaua etxetik kanpo igaro behar denean. Bestalde, halako figurak sortzea inportantea da, zentro guztietan ez baitago funtzio horiek dauzkan pertsona bat, baina soslai profesionala zehaztu behar da, horren araberakoa izango baita neurriaren eraginkortasuna.

Haur pobreziaren inguruan ere kezka handia agertu duzue eragileok, baina legeak zeharka aipatzen du. Berariaz landu behar da, ala neurri gehiago txertatu beharko lirateke lege honetan?

Esango nuke gai hori ez dela landu behar indarkeria legearen barruan: uste bat zabaldu da haurren aurkako indarkeria gehiago gertatzen dela maila ekonomiko apaleko familietan, eta hori ez da egia. Sendi mota guztietan gertatzen da bortizkeria, eta oso garrantzitsua da familiek haurrak hazteko baliabideak edukitzea: legeak dio testuan aipatzen diren neurri eta tresna guztiak sendi guztien esku egon behar direla. Ia familia guztiek behar dute hazkuntza positiboan trebatzea; ildo horretan, hizkera aldaketa bat dakar legeak: sendiak tratu onerako eremu izan behar dira; beraz, tratu on hori sustatzen bada, geroko esku hartzeak saihestuko dira.

Adingabeen arreta zerbitzuak zabaltzea eta eragileak espezializatzea aipatzen du legeak. Gizarte zerbitzuetan baliabide nahikorik al dute egiteko berri guztiei aurre egiteko?

Batetik, prebentzioan gero eta gehiago jardun, orduan eta esku hartze gutxiago izango dituzte gizarte zerbitzuek. Bestetik, badakigu arauek ez dutela askorako balio ez badira baliabideez hornitzen. Legea onartu eta hurrengo urtean, estrategia bat landu beharko dute, eta hor ikusiko da nola aplikatzen diren hainbat neurri, eta zer baliabide jartzen dituzten. Edonola ere, gizarte zerbitzuek lan handia egiten dute, baina identifikatuak ditugu hobetzeko puntu batzuk, profesionalek eurek eskatzen dutenaren ildotik; espero dugu legea lagungarri izatea horiek gauzatzeko.

Adibidez?

Adibidez, funtsezkoa da haurrekiko arreta haientzat atseginak diren espazioetan egitea: ume bat polizia-etxe batera eramaten dugunean, hark ulertzen du gaizkileak doazen toki batera daramagula; ospitalera ere gaixo dagoen jendea joaten da... Leku horiek prestatu eta egokitu behar dira, eta bertako langileak ere bai.

Zer leku dute legean seniderik gabe iristen diren etorkin adingabeek?

Zalantzarik gabe, legeak aterki bat izan behar luke haientzat: 18 urtetik beherako guztiak babestuko ditu. Areago, testuan bada berritasun bat, aurreko zirriborroetan ez zegoena: aplikazio eremuaz ari denean, aipatzen du adingabeei eragingo diela, edozein dela euren egoera administratiboa; beraz, bakarrik datozen atzerritarrei ere eskubide berak eta babes bera aitortzen dizkie. Gainera, badira babes sistemarekin lotutako neurri esanguratsu batzuk: egoitzetan daudenen sexu esplotazioa saihesteko protokoloak egitea, zentroen ikuskaritza fiskaltzaren esku uztea...

Asko aipatu duzu prebentzioa. Nola lantzen da eremu honetan?

Gizartean kontzientzia zabalduz: legearekin batera, paradigma aldaketa bat sustatu behar da. Jende askok oraindik uste du eskola jazarpena «umekeria» bat dela edo masailekoak beharrezkoak direla, eta halako indarkeriak erabiltzen dituzte ez dituztelako indarkeria gisa ulertzen. Pentsamolde horiek aldatzeko, kanpainak egin behar dira, baina hezkuntzan ere eragin behar da. Eta aurrez aipatutako hainbat kontu ere badira prebentzioa: familietan tratu ona sustatzea, profesionalak trebatzea, umeentzako espazio seguruak eraikitzea...

Zer beste eremutan proposatuko dituzue hobekuntzak?

Arlo judizialean zuzenketa batzuk proposatuko ditugu. Batetik, auzitegietan-eta ez dituzte espazio seguruak aipatu, eta hor ere beharrezkoak dira, leku arrotzak baitira haurrentzat. Eta, bestetik, legeak ez ditu sortuko epaitegi espezializatuak; zabalik utzi du aurrerago halakoak eratzeko aukera, baina, gure ustez, beharrezkoak dira orain. Haurrek egunero jasaten dute indarkeria. Alde handiak ekar ditzaketen neurriak ezin ditugu atzeratu.]]>
<![CDATA[Haurren aurkako abusuen zigorgabetasuna murrizteko legea abiatu du Madrilek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/011/001/2020-06-10/haurren_aurkako_abusuen_zigorgabetasuna_murrizteko_legea_abiatu_du_madrilek.htm Wed, 10 Jun 2020 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1877/011/001/2020-06-10/haurren_aurkako_abusuen_zigorgabetasuna_murrizteko_legea_abiatu_du_madrilek.htm
Adingabeen aurkako abusuen inguruko kezka da legearen abiapuntua, testuak berak onartzen duenez, «dimentsio handia» hartu baitu auziak: «Gutxi gorabehera sexu abusuen erdiek dituzte haurrak biktimatzat». Halako delituen preskripzioa kentzea eskatua zuten biktima elkarte askok, baina legea erdibidean geratuko da: egun, biktimek 18 urte betetzen dituztenean abiatzen da preskripzio epea, baina arau berriarekin, biktimek 30 urte betetzean hasiko da; delitu motaren arabera, hamabost urtera artekoa izan daiteke epe hori.

Hala ere, zabalagoa da lege proiektua. Haurren eta nerabeen eskubideak zerrendatu ditu, nazioarteko hitzarmenek ezarritako irizpideetara egokituta, eta adingabeek jasan ditzaketen bortizkeria moldeak ere definitu ditu: «Indarkeriatzat jotzen dugu edozein kalte edo abusu fisiko, mental edo moral, edonola gauzatzen dela, baita informazio eta komunikazio teknologien bidez ere». Bortxari «ikuspegi integraletik» aurre egin nahi dio gobernuak, eta lehentasun gisa jarri du prebentzio neurriak hartzea, hala nola «adingabeen sozializazio eta hezkuntza egokiak sustatzea, baita familien zein gizartearen sentsibilizazioa eta trebakuntza ere». Ildo horretan, nabarmendu dute administrazioek «bereziki adi» egon behar dutela bi eremutan: sendiak eta eskola.

Hona hemen lege proiektuan ageri diren berrikuntza nagusiak:

ESKOLA JAZARPENA

Ikastetxeetan zein kanpoan gerta daitezkeen jazarpen edo indarkeria egoerei aurre egiteko hainbat neurri ezarriko ditu legeak: zentro guztiek eduki beharko dute alorreko protokolo bat eta bizikidetza plan bat, eta trebakuntza eman beharko diete langileei; halaber, ikastetxe guztiek izendatu beharko dute «ongizate eta babeserako koordinatzaile» bat. Antzeko figura bat sortu nahi dute kirol eremuan ere. Ildo horretan, haurren aurkako delitu sexualengatik zigortutakoek ezingo dute umeekin lan egin.

JAKINARAZTEA EGINBEHAR

Legea onartzean, «derrigorrezkoa» izango da adingabeen aurkako delitu zantzuak edota arrisku egoerak jakinaraztea, hau da, herritarrak behartuta egongo dira administrazioei halakoen berri ematera. Eginbehar hori «sendoagoa» izango da eskoletako eta osasungintzako beharginentzat, langile publikoentzat eta segurtasun indarrentzat; obligazio hori berdin aplikatuko da urraketak Interneten antzematen direnean.

DELITU BERRIAK

Espainiako Zigor Kodean jasotako delituez gain -jadanik tipifikatuta daude abusua, arduragabekeriazko tratua, ezkontza behartuak edo neskatoen mutilazio genitala-, Internet bidezko delitu berriak ezarriko ditu legeak, tartean adingabeak beren burua zauritzera edo hiltzera bultzatzea; horrelako edukiak saretik kentzeko edo webguneen jarduna eteteko ahamena izango dute epaileek. Era berean, gorroto delituetan adina jasoko dute diskriminazio kausatzat, bai adingabeei zein adinekoei lotuta.

UMEEN LEKUKOTZAK

Auzibideetan, delitu larriak jasan edo ikusi dituzten haurrek behin baino ez dute deklarazioa eman beharko, instrukzio prozesuan zehar: orduko lekukotza froga gisa hartu ahal izango da epaiketan, eta hala, adingabeak «birbiktimizatzea» eragotziko dute. Senide hurbilen kontra ez deklaratzeko eskubidea dute haurrek, baina eztabaida horren inguruko irizpideak argitu nahi ditu legeak: adingabearen legezko ordezkariek erabakiko dute, eta interes gatazkarik bada, fiskalak; edonola ere, iritzia adierazteko eta entzunak izateko eskubidea izango dute adingabeek. Prozedura horiek kudeatzeko, justiziaren alorreko langileak trebatzea eta espezializatzea sustatuko dute; segurtasun indarretan ere unitate bereziak eratu nahi dituzte.

ARRETA «INTEGRALA»

Indarkeria jasandako adingabeei arreta zabalagoa bideratuko diete administrazioek: «babes, laguntza, harrera eta oneratze» neurriak abiatu beharko dituzte. Adingabeentzako zentroei dagokienez, bertan bizi diren gaztetxoen sexu esplotazioa saihesteko planak egin beharko dituzte; gainera, fiskaltzen gain jarriko dute egoitza horiek bisitatzeko eta protokoloak ikuskatzeko ardura.

POBREZIA

Gizarte eragileen azken urteetako kezka iturri izan da haurren pobrezia, baina lege testuak zeharka erreparatu dio gaiari. Familietako prebentzio lanaren alorrean aipatu dute «baldintza material egokiak» eman behar zaizkiela sendiei, «pobreziari eta bazterketari aurrea hartzeko», eta kontziliazioa sustatu behar dela, umeak hazteak dakartzan ardurak egoki gauzatzeko. Etxegabetze kasuetan, umeak dituzten familiei beste bizitoki bat eskaini beharko diete administrazioek.]]>
<![CDATA[Haurren aurkako abusuen zigorgabetasuna murrizteko legea abiatu du Madrilek]]> https://www.berria.eus/albisteak/182598/haurren_aurkako_abusuen_zigorgabetasuna_murrizteko_legea_abiatu_du_madrilek.htm Tue, 09 Jun 2020 17:04:16 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/182598/haurren_aurkako_abusuen_zigorgabetasuna_murrizteko_legea_abiatu_du_madrilek.htm <![CDATA[Basurtuko eta Txagorritxuko agerraldiak ikertzen ari da Osakidetza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1959/002/001/2020-06-09/basurtuko_eta_txagorritxuko_agerraldiak_ikertzen_ari_da_osakidetza.htm Tue, 09 Jun 2020 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1959/002/001/2020-06-09/basurtuko_eta_txagorritxuko_agerraldiak_ikertzen_ari_da_osakidetza.htm
Ospitaleratuta zeuden pazienteetan hasi da kutsatze katea: Txagorritxun bat atzeman dute, eta Basurtun, bi. Murgak azaldu duenez, eriak bakartu egin dituzte, eta langileen zein bisiten artean izandako kontaktuak identifikatu dituzte. Horien artean, 81 PCR proba egin dituzte Txagorritxun, eta hiru positibo izan dira: erizain bat, beste paziente bat eta bigarren eriari bisitan joandako pertsona bat. Sukarra izan duten pazienteei ere proba egin diete, baina negatibo eman dute. 23 pertsona bakartu dituzte. Basurtun, berriz, 90 proba baino gehiago egin dizkiete kutsatutako bi pazienteekin harremanetan egon direnei, eta beste zortzi positibo detektatu dituzte; guztira, zortzi erik eta bi langilek hartu dute birusa. Gaixoak COVID-19a dutenentzako zonara lekualdatu dituzte; sailburuak ez du zehaztu zenbat lagun dauden bakartuta.

Pazienteak nola kutsatu diren argitzen saiatzen ari da orain Osakidetza. Izan ere, aurrez negatibo eman zuten hirurek; Murgak gogora ekarri duenez, ospitaleratzeko unean PCR proba egiten diete eri guztiei, baita ebakuntza bat egin baino lehen ere: halako 4.000 azterketa baino gehiago egin dituzte maiatz erdialdetik erietxeetako jardunari berrekin ziotenetik. «Hala ere, badakigu infektatutako pertsona batek negatibo eman dezakeela denbora tarte batez eta gerora gaitza gara dezakeela, eta beste pertsona batzuk kutsatu». Beste bi bidetatik ere kutsa zitezkeela erantsi du: «Osasun langileen bidez edo bisiten bidez. Ikertzen ari gara».

Beste ospitaleren batean antzeko agerraldirik izan ote den galdetuta, ezetz erantzun du sailburuak: «Baliteke erietxe batzuetan pazienteak bakartzen aritzea, baina ez ditugu agerralditzat hartzen emaitzak dauzkagun arte; halakoren baten berri dugunean, informatu egingo dugu». Dena den, onartu du ospitaleak «haztegi» izan daitezkeela: «Jarduera guztiak berriro martxan jartzen ari gara, eta jabetzen gara tartean badirela immunoeskasia duten pertsona ugari, askotariko zaintzak behar dituztenak. Ez dago arriskurik gabeko egoerarik, baina gure protokoloek hesiak jarri behar dituzte». Ildo horretan, gogora ekarri du erietxeak ez daudela bakartuta, pazienteek bisitak jaso ditzaketelako: oro har, pertsona bakarra joaten zaie; ahal dela, beti bera. «Bisitetako segurtasun neurriak handitzea aztertzen ari gara, baina kontuan izan behar dugu pazienteen eskubidea dela bisitak jasotzea, are gehiago halako uneetan».

«Adi jarraitu»

Sailburuak nabarmendu du osasun sistemaren egitekoa dela COVID-19 kasuak ahalik eta azkarren detektatzea. Datu orokorrei begira, ohartarazi du pandemia «egonkor» dagoela, baina ez dela amaitu: «Koronabirusa gure gizartean dago oraindik, eta guk adi jarraitu behar dugu. Konfinamendua arintzeko baldintzak betetzen ditu Euskadik: gaur [atzo] hirugarren fasean sartu gara, mugitzeko eta harremanak izateko aukera dugu, baina segurtasun distantzia mantendu behar dugu, eta, ezin bada, maskara erabili».

Erietxeetako fokuak kezka eragin duen arren, azken orduetako datuek berretsi dute izurria egonkortzen ari dela. Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak atzo emandako zifren arabera, hamasei lagunek hartu dute koronabirusa: zazpi Bizkaian, sei Nafarroan eta bat Araban. Gainera, beste pertsona bat zendu da; guztira, 2.099 hildako utzi ditu COVID-19ak.]]>
<![CDATA[Beste agerraldi bat ikertzen ari dira Basurtuko ospitalean]]> https://www.berria.eus/albisteak/182525/beste_agerraldi_bat_ikertzen_ari_dira_basurtuko_ospitalean.htm Mon, 08 Jun 2020 07:38:17 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/182525/beste_agerraldi_bat_ikertzen_ari_dira_basurtuko_ospitalean.htm <![CDATA[Eredu ekonomikoari, zapata ekologikoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1927/002/001/2020-06-05/eredu_ekonomikoari_zapata_ekologikoak.htm Fri, 05 Jun 2020 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1927/002/001/2020-06-05/eredu_ekonomikoari_zapata_ekologikoak.htm COVID-19 osteko Euskal Herriko ekonomia ekologikoaren alde manifestua sustatu zuten akademikoetako bi dira. Ingurumenaren Nazioarteko Eguna da gaur, eta ozendu egin nahi dute agirian eskatutakoa: «Orain dugu eztabaida eta eraldaketa sakonetan sartzeko aukera».

Baina zer lotura dute koronabirusaren krisiak eta ingurumenak? Zientziak aspaldi ohartarazi zuen halako birusak zabaltzeko arriskuaz, Pascualen arabera: «Animalia basatietatik gizakiengana igaro daitezkeen milaka birus katalogatu ditu zientziak jada, eta bide asko dago halako zoonosien probabilitatea gero eta handiagoa izateko: gizakiok habitat naturalekin dugun erlazioa ez bada osasuntsua, ekosistemen gainean gero eta presio handiagoa egiten badugu, bioaniztasuna galtzen badugu, animalien esplotazioa areagotzen badugu, birus horiek salto egiteko arriskua ere handiagoa da». Gizartean beste albo batera begiratzeko joera hedatu da, ordea, Begiristainen aburuz: «Oso urrun gaude naturatik, ez konturatzeko zenbat ebidentzia dauden, eta gure eredu sozioekonomikoa naturaren mugen gainetik garatzeko. Gaitza denon sukaldera sartu den arte».

Gordin mintzatu dira manifestuan: «bidegurutze historikoa» da egungo abagunea. «Norabide aldaketa bat» eskatu dute, baina norantz? Ekonomia ekologikoa oinarri gisa hartzea aldarrikatu du Begiristainek: «Metabolismo sozioekonomiko eta kultural orekatu bat eraiki behar da, naturaren eta bizitzaren mugak errespetatuko dituena». Ekonomia ekologikoa kontzeptua nahita hautatu dutela zehaztu du Pascualek: «Orain arte izan dugun ekonomiak ez du kontuan hartu ingurumena: natura kapital gisa ulertu da, hazkunde ekonomikoa suspertzeko ditugun lehengai eta baliabide gisa. Ekonomia ekologikoa harago doa; sistema askoz konplexuagoa dela dio, gizakiaren eta naturaren arteko interdependentzia onartuta: gizakiok efektu ugari ditugu naturan, eta naturak ere efektu ugari ditu gure osasunean, bizitzan eta ongizatean». Alderantziz ere gertatzen dela erantsi du Begiristainek: «Jarduera batzuen eragin positiboak ez dira ekonomikoki kontuan hartzen: adibidez, zaintza lanenak. Beraz, egoerak eskatzen du birplanteatzea zer den ekonomia bera».

Aldaketak, hainbat arlotan

EHUko ikerlariaren arabera, manifestuak ez du «proposamen erradikalik» egin: «Baina planteamendua bada erradikala, paradigma aldaketa bat dakarrelako, eta beste kultura bat eraiki behar dugulako: bestela kontsumitu, eredu ekonomikoaren lehentasunak beste parametro batzuen arabera ezarri... Halere, trantsizioaz hitz egin behar dugu, eta horri ekin behar diogu lehenbailehen, eta ahalik eta baliabide gehien jarrita». Argi du trantsizio horrek «bidezkoa eta inklusiboa» izan behar duela: «Errazagoa izango da erabaki kontziente eta ordenatuak badira; bestela, nahitaezko bihurtuko da, berdintasun irizpideak zaintzea zailagoa izango da, eta arrakalak handituko dira».

Norabidea seinalatzeaz gain, urrats batzuk ere proposatu dituzte agirian. Adibidez, BPG barne produktu gordinaren hazkundean oinarritutako garapen eredua alboratzeko eskatu dute, eta, ildo horretan, inbertsiorik ez egiteko «iraunkorrak ez diren edo funtsik gabeko kontsumoa gehiegi bultzatzeagatik txikitu behar duten sektoreetan, batez ere jatorri fosil edo nuklearreko erregaiak erabiltzeari lotutakoetan».

Ingurumen fiskalitate progresiboa ezartzea ere galdegin dute. «Trantsizio ekologikorantz neurri potoloak hartzeko, baliabide publikoak behar dira, merkatuak ez baititu jarriko», azaldu du Pascualek. «Horretarako, fiskalitatea behar dugu, baina progresiboa eta ekologikoa: pizgarriak -positiboak zein negatiboak- ekoizpen eta kontsumo arduratsurantz lerrokatu behar dira. Erantzukizun partekatua dugu denok, baina ezberdina: ingurumenean kalte gehien egiten duenak gehiago ordaindu beharko du zerga bidez». Begiristainek gogora ekarri du administrazio askok dituztela alor horretako eskumenak: «Badaude ereduak: Europako hainbat herrialdetan halakoak egin zituzten duela hogei urte. Akaso, Espainiako Estatua da ingurumen fiskalitatean pobreenetakoa, eta, tartean, Hego Euskal Herria».

Klima larrialdiari begira

Gobernuak, baina, ez dituzte ikusten bide hori hartzeko prest. «Dikotomia bat elikatzen» ari direla uste du Begiristainek: «Trantsizio ekologikoaren aldeko apustu sendo bat egiteko zailtasun handiak dituzte: proposamen erreformistak egiten dituzte, ez eraldatzaileak. Adibidez, beste mugikortasun eredu bat behar dugu, baina automoziora diru pila bat bideratzen dute administrazioek. Mugikortasun berri batek eskatzen du zirkuituak gertukoak izatea eta gutxiago lekualdatzea; eta hori ez da lortuko erregai fosilen bidez mugitzen diren autoak ibilgailu elektrikoekin ordezkatuz. Eta tartean badira eztabaida konplexuak: zer alternatiba eskainiko diegu Nissan edo Volkswageneko langileei? Zintzotasunez heldu behar zaie debate horiei».

Azken urteetan, ozendu egin dira premia horiek, klima larrialdiaren inguruko kezka areagotu den neurrian. Baina eremu horretan ere oso motel sumatzen ditu Pascualek erakundeak: «Kontzientzia bat sortzen ari da, baina ekitea oso zaila da: badago nolabaiteko muga bat, gizarteari eta norbanakoei oso zaila egiten zaie, eta horretarako daude botere publikoak, palanka moduan eragiteko». Gobernuei politika ausartak abiatzeko falta zitzaien hauspoa, baina, COVID-19ak aktibatu du: itxialdia aginduz, inoiz ez bezalako eten bat eragin dute ia mundu osoan. BC3ko ikerlariaren iritziz, halere, ezin dira klimaren krisia eta koronabirusarena alderatu: «Nire pertzepzioa da konfinamenduan gizarteari eskatu zaion esfortzuan bi aldagai daudela. Lehenik, beldurra, uki zitekeena, jendea ikusi baitugu inguruan hiltzen, eta horrek mugitu egiten gaitu; klimarekin hori askoz lausoagoa da, ez dago hain presente. Eta, bigarrenik, guk esan arren krisi hau sistemikoa dela, jendearen irudipena da koiunturala dela, zorte txarra izan dugula, eta dena ondo eginez gero normaltasun berri batera pasatuko garela; klima krisiarekin, aldiz, jendeak badaki egiturazko aldaketa sakonak egin behar direla, eta hor gehiengoa oraindik ikusle gisa dabil, ez ekimena hartzeko moduan».

Begiristainek gaineratu du egiturazko krisi handi horretan badagoela haustura politiko-instituzional bat ere: «Lidergorik ez dago sistemaren gabeziek sortutako ondorioei aurre egiteko. Gakoa demokratizazioan dagoela uste dut, maila anitzeko gobernantza bat eraikitzean». Auzi horri garrantzi gutxi eman ohi zaiola esan du Pascualek. Haren aburuz, gobernantza moldeak berritu egin behar dira, trantsizioa «behetik gora zein goitik behera» gauzatu ahal izateko: «Behekoek presioa egin behar dute goikoek neurri zehatzak martxan jar ditzaten baliabide publikoekin, eta bitartean, goikoek zein behekoek kontzientzia piztu behar dute. Baina ekiten hasteko unea ezin da gehiago atzeratu, klima krisia eta bioaniztasunaren galera azeleratzen ari direlako. Premiazkoa da: ezin dugu itxaron».

Manifestuaz harago

Bultzada hori ematea da manifestuaren helburuetako bat. «Itun komunitario baterako abiapuntua izan nahiko luke», esplikatu du Begiristainek; «eztabaida piztu nahi dugu, eta mahai gainean jarri erantzunak ere badaudela; azken finean, guk erabaki behar dugulako nora joan nahi dugun. Akademiak sortzen du ebidentzia -hainbat sektoretan arituek ere bai, noski-, baina eragina eztabaida horretatik sortuko da. Ehuntze komunitario bat ere badago manifestuan: akademia, eragileak eta jendartea elkartu gara, ulertuta herritarrak ez garela soilik kontsumitzaileak, eta akademian ebidentziak sortzeaz haragoko konpromisoa ere badugula».

Oraingoz, bide oparoa egin du idatziak: hilabete batean, Euskal Herriko 750 akademikok, 190 eragilek eta beste 3.160 pertsonak egin dute bat manifestuarekin. Beste fase bati ekiteko hauspoa eman die babes horrek, Begiristainen hitzetan: «Asmoa da eragileak eta akademian gaudenak multzoka antolatzea, manifestuan ageri diren arloen arabera, eta proposamenak lantzea, forma ematea, eraikuntza kolektiboago batean oinarrituta». Ez dute baztertu erakundeengana jotzea aurrerago, baina, oraingoz, artikulazioan jarriko dute indarra: «Kezka bat plazaratu da, horri erantzuteko muskulua eta gogoa azaldu da, eta orain hori gorpuztu behar dugu, prozesu horretatik abiatzen diren proposamenak indartsuak izan daitezen».]]>
<![CDATA[Etxeetako elikagai hondakinak %50 murriztu nahi ditu Madrilek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/012/001/2020-06-03/etxeetako_elikagai_hondakinak_50_murriztu_nahi_ditu_madrilek.htm Wed, 03 Jun 2020 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1872/012/001/2020-06-03/etxeetako_elikagai_hondakinak_50_murriztu_nahi_ditu_madrilek.htm Erabili, kontsumitu eta bota leloan oinarritutako eredua alboratu nahi du Madrilek, eta «iraultza berdea» sustatu. Hala, hondakin gutxiago sortzeko, ura eraginkortasunez erabiltzeko, elikagairik alferrik ez galtzeko eta erabilera bakarreko plastikoak debekatzeko neurriak jaso ditu, besteak beste.

Hondakinei eta Lur Kutsatuei buruzko lege proiektua Kongresura eta Senatura bideratuko du orain gobernuak, eta datorren urtearen hasieran onartzea espero du. «Lehengaiak askoz hobeto aprobetxatu behar ditugu, ahalik eta gehien erabiliz eta kontsumoa murriztuz; hala, eraginkorragoak izango gara, eta ingurumenaren mugekiko begirune handiagoz arituko gara», esan du Riberak.

Hona hemen legean eta estrategian jasotako punturik esanguratsuenak:

HONDAKIN GUTXIAGO

«Hondakinen arloko edozein politikaren helburu nagusia izan behar da ahalik eta gehien murriztea hondakinok sortzeak eta kudeatzeak gizakien osasunean eta ingurumenean duen eragina», dio lege testuak. Hala, eskumena duten administrazioek neurriak hartu beharko dituzte zabor gutxiago sortzeko eta materialak berrerabiltzeko. 2030. urterako xede zehatz batzuk ezarri ditu gobernuak: 2010eko datuekin alderatuta hondakinen produkzioa %15 gutxitzea eta materialen kontsumoa %30 murriztea BPGarekiko proportzioan. Alferrik galtzen diren elikagaietan ere jarri du arreta: %50 gutxitu nahi ditu etxeetan eta txikizkako kontsumoan, eta %20 produkzio eta banaketa kateetan. Horren ondorioz, hondakin kudeaketak sortzen dituen gas isuriak hamar milioi CO2 tonatik jaistea espero du Riberak.

ISUN ZORROTZAGOAK

Hondakin arriskutsuak kontrolik gabe botatzeagatik edota kudeatzeagatik zigor gogorragoak ezarriko ditu legeak, baita pertsonen osasuna edo ingurumena arriskuan jartzeagatik ere: bi milioi eurorainoko isunak proposatu dituzte.

PLASTIKOEI, ZIGORRA

Europak begiz jota dauzka erabilera bakarreko plastikoak, besteak beste, ibaietara eta itsasoetara iristean eragiten duten kalteagatik, eta horiek debekatzeko agindua jaso du Madrilek lege proiektuan: 2021eko uztailaren 3tik aurrera Hego Euskal Herrian ezingo dira saldu plastikozko mahai tresnak, lastotxoak, kotoi zotzak -osasun eremuan izan ezik-, puxikei eusteko makilak, poliestireno hedatuarekin eginiko ontziak eta mikroplastikoak dituzten produktu kosmetikoak, adibidez.

Horrez gain, zigor handiagoak ezarriko zaizkie erabilera bakarreko plastikozko ontziei, zerga bidez: kilogramoko 0,45 euro ordaindu beharko dute ekoizleek. Eramateko janari eta edari ontziei eragingo die neurri horrek: 2023tik aurrera, ezingo dira doan eman, eta 2030erako %70 gutxitu nahi ditu gobernuak.

URA, DOAN TABERNETAN

Desagerrarazi beharreko ontzi horien artean daude plastikozko botilak: herritarrek horiek itzultzea nahi du du gobernuak, eta helburu gisa jarri du %90 bereizita jasotzea 2029rako, nahiz eta ez duen zehaztu nola bilduko lituzkeen botilak. Era berean, iturriko ura kontsumitzea sustatu nahi du. Administrazio publikoek iturriak jarri beharko dituzte beren egoitzetan, edo behin baino gehiagotan erabil daitezkeen ontzietan eskaini beharko dute ura. Tabernetan, berriz, doan eman beharko dute iturriko ura; neurri hori 2021 hasieran egon daiteke indarrean, ministroaren arabera.

GAIKA BILTZEKO FLUXUAK

Orain arte gaika biltzen den zaborraz gain, bestelako hondakin batzuk ere bereizita biltzera behartu nahi du Madrilek: arropa, etxeko hondakin arriskutsuak, sukaldean erabilitako olioa... Era berean, zabor organikoa bereizita biltzeko modua jarri beharko dute udalek, 2022tik aurrera 5.000 biztanletik gorako herrietan, eta 2024tik aurrera 5.000 biztanle baino gutxiagokoetan.

ZABORREN «TURISMOA»

Ekonomia zirkularrerako bidean, «politika fiskal egokia» ezarri behar dela adierazi du Riberak. Izan ere, estrategian gogora ekarri dute zerga gutxitan hartzen dela kontuan ingurumenaren aldagaia, eta horrek eragiten duela zaborren «turismo» deiturikoa: hondakinak erkidego batetik bestera garraiatzea, zabortegira botatzeko prezio merkeenen bila; testuak ohartarazi du halako jardunek gas emisio handiak dakartzatela eta «legez kanpoko praktikak» ahalbidetzen dituztela.]]>