<![CDATA[Maite Asensio Lozano | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 23 May 2022 19:34:49 +0200 hourly 1 <![CDATA[Maite Asensio Lozano | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Erbestean bat eginda ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/002/001/2022-04-21/erbestean_bat_eginda.htm Thu, 21 Apr 2022 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1938/002/001/2022-04-21/erbestean_bat_eginda.htm 3.000 ukrainar baino gehiago etorri dira Euskal Herrira gerra hasi zenetik Elkarteak Bilbon duen egoitzaren aurrean egin dute hitzordua: Bizikidetza plazan. Telefonoa esku artean dute denek: argazkiak erakusten dituzte, sare sozialetako edukiak, Ukrainara igorritako paketeen irudiak... eta adi dabiltza, handik zer mezu iritsiko. Jaioterrian geratu baitira Tsarren eta Dobrovolskaren senarrak, baita Kaminskaren eta Kyzymaren senideak eta lagunak ere. «Ez da erraza haiekin komunikatzea. Leku batzuetan argindarrik gabe daude, eta telefonoak kargatzeko ere zailtasunak dituzte», azaldu du fisikariak. Iritsi berriek hitza hartu dutenean, berehala agertu da iheslariek maiz aipatzen duten aldagai bat: zortea. «Gu ondo gaude. Ez dugu Butxako edo Mariupoleko jendeak bezain txarto pasatu», adierazi du Dobrovolskak. Haien kontakizuna, ordea, sufrimenduz blaituta dago. Errusiako armadaren erasoaldiaren lehen orduak «ikaraz» oroitu ditu Tsarrek: «Goizaldeko 05:00etan hasi ginen leherketak sentitzen: etxe osoa dardarka. Amari deitu nion, ez genekien zer gertatzen ari zen... Interneten ikusi genuen Errusia Ukraina inbaditzen hasi zela. Aurreko asteetan eztabaidak entzun genituen gerraz, baina guretzat pentsaezina zen egiaz gertatuko zenik». Uman hirian bizi ziren biak, Kievetik 200 kilometro ingurura, hiriburutik Odesarainoko bidearen erdian. Berehala alde egin zuten etxetik babesleku batera. Tsar: «Bunkerrak aipatzen dira, baina halakorik ez dago berez. Guk ospitaleko sotoan hartu genuen babes. Jende asko zegoen, umeak gaixorik, oherik gabe, hotz handiz... Haurrek ezin zuten ulertu zer gertatzen ari zen. Lo egiteko, lurrean etzaten ginen, eta pertsona bat geratzen zen esna, militarrik ez zetorrela zaintzen. Albisteetan ikusten genituen etxeak sutan, hildakoak, bonba bat jaurti zutela zineman... Eta handik lau egunetara, ospitaleak ere bonbardatzen hasi ziren Ukraina osoan». Herri osotik jasotakoak Tsar bera 12 urteko semearekin eta ahizparen familiarekin zegoen han. Kontatu du antolatu egiten zirela babeslekutik janari bila ateratzeko: «Gizon bat une batez irten zen errepidea begiratzera eta ez zen itzuli; militar errusiarrek bahitu zuten, eta truke gisa erabili zuten beste soldadu batzuk askatzeko». Herrialde osoan dituen lagunen pasadizoak ere tartekatu ditu kontakizunean. Butxako adiskide batez jardun da: «Aste gutxiko haur bat du, babeslekuan jaioa». Edo Mariupolen bizi diren senideez: «Janari bila atera ziren aitona batzuk hil zituzten; ez dakigu besteak nola dauden». Eta Umaneko ezagunez ere: «Etxea eraiki berri zuten, eta bonbardatu egin dute; suntsituta geratu da». Dobrovolskak gogoratu du zenbait mezuk beldurra eragin ziotela: «Nire etxeko leihotik Rozsixki herria ikusten da: bertan arma biltegi handienetako bat dago, SESBen garaitik. 30 kilometrora bizi ginenoi esan ziguten alde egin behar genuela, bonbardatuz gero leherketa oso handiak izan zitezkeelako». Hain zuzen, sare sozialen bidez ezagutu zuten elkar Iryna Tsarrek eta Alina Dobrovolskak: Instagramez kontaktua egin zuten, eta herrialdetik nola alde egin planeatzen hasi ziren. «Gure umeak ere salbatu behar genituen». Autoz ihes egitea zen errazena, baina horretarako gasolina behar zuten, eta ez zegoen ia. «Ilara luzeak izaten dira gasolindegietan. Nire lagun batzuek lau orduz itxaron behar izan zuten erregaia erosi ahal izateko», dio Kyzymak. Tsarrek kontatu du behin baino gehiagotan saiatu zirela alde egiten, baina ez zela segurua babeslekutik ateratzea: «Tiroka hasten zitzaizkigun. Oso arriskutsua zen». Azkenean, gauez atera behar izan zuten, etxeratze agindua urratuta: «Autoa ez ikusteko, gidariak basoetatik joan behar izan zuen, eta argiak itzalita. Izan ere, militar asko daude basoetan. Zortea izan genuen: atzetik zetorren beste ibilgailu bat tirokatu egin zuten». Poloniako mugara iritsita, noraezean eta baliabiderik gabe, UkraniaSOS elkarteari buruzko informazioa jaso zuten, eta Euskal Herrira etortzea erabaki zuten. «Egia esan, berdin zitzaigun nora joan; bonbardaketa eta tiro hotsik gabeko leku bat besterik ez genuen nahi. Toki seguru bat», azaldu du Dobrovolskak. Beste lauzpabost egun egin zituzten Europa errepidez zeharkatzen, Dimara heldu arte; bertako familia batek eman die aterpe, haien etxean, bi emakumeei eta haien seme-alabei. Esker onez mintzatu da Tsar: «Sekulako harrera egin digute. Oso ondo zaintzen gaituzte, maitasun handia ematen digute, eta denean lagundu digute: paperak kudeatzen, umeak eskolatzen... Harrituta gaude haien elkartasunarekin. Familiak ahal duen guztia egiten du guk gerra ahantz dezagun». Umeak zelan dauden galdetzean, Kirak irribarrez erantzun du; eskolan pozik dago: «Han baino etxeko lan gutxiago ditugu». Amak erantsi du apurka joango dela lagunak egiten: «Futbol partidak ikustera joaten dira, txangoak egiten dituzte...». Laguntza «praktikoa» Baina emakumeok ezin dira geldirik egon, eta UkraniaSOS elkartea baliatzen ari dira jaioterrira laguntza bideratzeko. Kaminskak jarri zuen martxan egitasmoa, aspaldi utzitako aberrian gerra gordintzen ikusi zuenean: «Zerbait egin behar genuen». Nabarmendu du laguntza «praktikoa» eman nahi dutela: «Mugarako bidaiak koordinatzen ditugu, materiala helarazteko. Konfiantzazko boluntarioak ditugu bidean zein Ukrainan, ziurtatzeko ondo iritsiko dela». Kyzymak erantsi du askotariko materiala igortzen dutela: «Material medikoa, batez ere, Kieveko Unibertsitateak duen klinikara bidaltzen dugu, han ditugulako kontaktuak. Beste hiri batzuetara botikak ere helarazten ditugu; beti dira beharrezkoak. Duela aste batzuk, adibidez, arropa eskatzen ziguten, eta lo zakuak, hotz handia egiten baitzuen, baina orain epeldu du, eta janari gehiago eskatzen ari dira, Butxan eta Irpinen premia handia dutelako». Bestetik, mikrodonazio sistema bat ere sortu dutela esplikatu du Kaminskak: «Ukrainan premia duten pertsonei edo familiei dirua bidali nahi diegu gardentasunez; eta halakoen bidez, adibidez, boluntario batzuk adinekoentzako jana erosten ari dira han». Horietako bat da haren ama: irribarrez baina kezkaz kontatu du Kherson hirian dagoela, eta ez duela handik mugitzeko asmorik, han erasoaldi bortitzak izan diren arren. Halere, itxaropenerako eta baikortasunerako tartea uzten diote amaren istorioek: «Aurrekoan esan zidan andre bati eraman ziola janaria etxera, eta emakumea loreak landatzen ari zela, pozik. Gerra betean egon arren, bazuen horretarako gogoa». Autogestiorako gaitasunaz harro mintzatu da Kyzyma: «Antolatzeko ahalmen handia du gure herriak, eta hori bizitza asko salbatzen ari da». Eta erantsi du Ukrainako armadari ere lagundu behar diotela: «Gure etorkizuna haien esku dago». Tsar, adibidez, podologoa da, eta kezkaz erakutsi ditu soldaduen oinen argazkiak; haientzako galtzerdiak egiteko material bereziak bilatzen ari da, buru-belarri. «Gure herria defendatzeko modu bat da». Iheslariek egin dezaketen ekarpena azpimarratu du: «Europaren babesa nabaritzen dugu, eta gogor eutsi behar diogu: Ukrainan daudenei lagundu ahal diegu; ekintza guztiek balio dute, urrats txiki guztiek. Urrun egon arren, bat eginda gauza asko egin ditzakegu». Baina, jaioterrian ez ezik, erbestean ere funtsezkoa da abaroa. Gerra guneetatik iritsitakoei ere lagundu egiten diete UkraniaSOSeko kideek. «Ostatua bilatzen diegu, hemengo gizartea ezagutarazten diegu... Oso garrantzitsua da lehen egunetako babes hori, ez daitezen bakarrik sentitu», berretsi du Kaminskak. Izan ere, errefuxiatu batzuk arazo psikologikoekin heldu direla ikusi du: «Jende asko erasanda dago trauma osteko estresarekin... Umeekin tailerrak egin ditugu, eta behin batek galdetu zidan ea hemengo parkean bonbarik al zegoen. Haiei laguntzeko laguntza behar dugu guk». Baina, aldi berean, andreen indarra goraipatu du, eta bestelako aukerak eskatu ditu haientzat: «Lan egiteko gogoz daude, eta herri honi eskertu nahi diote eman dien laguntza. Ez dute diru laguntzarik jaso nahi; Ukrainan ez dago ia halakorik; beraz, ez zaie bururatu ere egiten. Lan egin nahi dute, gutxienez hilabete batzuetan». Izan ere, ez dute uste dute jaioterrira berehala itzuliko direnik. «Gehienek bueltatzeko gogoa dute, baina ez dute nora: etxerik ez zaie geratu, ez dago lanik, herria suntsituta dago...», esan du Kaminskak. Tsarri egin dio galdera, eta hark irmo erantzun: «Hemen, bueltan itzuli nahi nuke jasotzen ari garen guztia, baina nire herrialdea berreraiki nahi dut». ]]> <![CDATA[«Zaintzan, produktibitatea handitzea arretaren kalitatearen aurka doa»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/008/001/2022-04-17/zaintzan_produktibitatea_handitzea_arretaren_kalitatearen_aurka_doa.htm Sun, 17 Apr 2022 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1951/008/001/2022-04-17/zaintzan_produktibitatea_handitzea_arretaren_kalitatearen_aurka_doa.htm Zaintzak garrantzia du jardunaldian. «Lorpen historikotzat» jo du bizitza luzatzea, baina iraupen luzeko zaintzei aurre egin beharra nabarmendu du: «Oso erronka handia da».

Zaintza sistema hauskorra dela egiaztatu duzue txostenean. Zergatik?

Genero eta gizarte bidegabekeria sakonetan oinarrituta dagoelako. Injustizia batzuez errazago ohartzen gara, hala nola zaintza enpleguetako prekaritateaz, baina gehiago kostatzen zaigu ikustea pertsona pobreenek eta zaurgarrienek behar dituztela zaintza gehiago, okerrago zahartzen direlako, eta, mendekotasunaren arretarako sistemak ez dituenez zerbitzu publikoak bermatzen, familietako andreak arduratzen direla haiek zaintzeaz. Neurri batean, etxeko zaintza hori ikusezina da oraindik; mendekotasun egoeretan areagotu egiten da, gainezka egin arte, eta familiek orduan kontratatzen dituzte langileak; nolabait, sistemak behartuta.

Zer esan nahi duzu horrekin?

Milaka pertsona daude mendekotasunaren linboan: hilabeteak edo urteak egiten dituzte mendekotasunaren balorazioaren zain, eta beste horrenbeste zerbitzu bat eskuratzeko. Itxaron zerrenda horiek tratu txar instituzionala dira. Bartzelonan, adibidez, pandemia aurretik, lauzpabost urte itxaron behar zen zahar etxe batean toki publiko bat izateko. Bitartean sare pribatuko toki bat eskaintzen dute, baina laguntzak ez dira nahikoa: mendekotasuneko hirugarren graduarekin 700 eurokoa da, eta zahar etxeak 2.000 euro balio du. Familia zaurgarrienek ezin dute aldea ordaindu, baina zaindu egin behar da; beraz, senide emakumeek hartzen dute ardura hori, beren enpleguak utziz edo lanaldiak murriztuz. Horregatik diogu zaintzeak pobretzen duela, zaintzen duzunean beste gauza batzuk egiteari uzten diozulako, eta horregatik diogu pobreziak emakume aurpegia duela, eta adinean aurrera egin ahala pilatzen dela.

Esan duzu pandemiak argitara atera dituela lehendik ere hor zeuden gauza batzuk, gizarteak ikusi nahi ez zituenak. Zeintzuk?

Hainbat konplizitatek eutsi diote sistemari. Batetik, administrazioena: familiek halamoduz egoerari eusten ziotenez, zertarako jarri baliabide gehiago? Bestetik, enpresena: zahar etxeetako ohe gehienak pribatuak dira, baina asko itunduta daude; enpresei ondo datorkie diru publiko hori, egoitzen funtzionamendua ziurta dezaketelako, eta gero toki pribatuekin etekina atera. Beraz, jendea ahal izan duen moduan moldatu denez, aurrera segitu du sistemak, andreen lana esplotatuz, bai ordaindu gabekoa, bai enplegu prekarioetakoa.

Zahar etxeen egoera aztertu duzue txostenean. Zer gertatu zen pandemiaren gordinenean?

Osasun sistemak gainezka egin zuen, eta horrek eragotzi zuen egoitzetan osasun arreta ematea. Zahar etxeen eta osasun sistemaren arteko harremana zaila zen lehendik ere, baina pandemiak koordinazio arazo handi bat azaleratu du. Egoitzetatik kexu dira osasun sailek emandako jarraibideak ez zirela egokiak izan, zahar etxeak ez baitira ospitaleak: adibidez, adinekoak gelaz mugitzea ez da hain sinplea egoitza batean, mudantza bat da. Eta babes neurririk gabe, langileak ere gaixotu ziren; beraz, hasi jendea logelaz aldatzen plantilla erdiarekin... Noski ez zituztela ondo artatu. Gainera, nolabait, neurriz gain bakartu ziren adinekoak: familiei bisitan joatea debekatu zitzaien, baina, segur aski, zuhur jokatuz gero, lagungarriak izango ziren. Zahar etxeak zokoratu izanak kutsatze eta heriotza asko eragin zituen, eta errua egoitzei leporatu zaie, baina ez zuten egoerari aurre egiteko modurik osasun sistemaren laguntzarik gabe. Eta kontua ez da inori errua botatzea, baina lehentasun batzuk jarri ziren, eta bidegabeak izan ziren, adinagatik eta bizitokiagatik ezarri zirelako.

Nondik dator zokoratze hori?

Lehenago ere ahaztuta geneuzkan zahar etxeak. Baina, horretaz gain, Espainian gailentzen den sistema kuartelen antzekoa da; esaten dugu haien etxea dela, baina ez da hala, han pertsonek erabakimena galtzen baitute: zerbitzura egokitu behar dute, zerbitzua ez baita pertsonetara egokitzen. Halere, alde handia dago tokiaren edo egoitza motaren arabera. Ikusi dugu enpresa multinazional handiek kudeatutako egoitzak direla zaintza kalitate txikiena ematen dutenak, langileek ez dutelako astirik pertsonak artatzeko. Batzuek kontatu digute fabrikan bezala aritzen direla, logela batetik bestera, denbora kontrolatzen dietela... Tratu txar instituzionala da: adinekoen eskubideak urratzen dira.

Itxialdian bereziki garrantzitsua izan zen langileek egoiliarrekin hitz egiten denbora pixka bat pasatzea, ez zutelako bisitarik.

Bai, zaintzak baduelako alderdi emozionala, harremanei lotua: pertsona bat egon daiteke ondo garbituta eta jantzita, baina beste alderdi hori gabe, ez dago ondo zainduta. Egoiliarrek behar izaten dute erreferente bat, egunero ikusten duten zaintzaile bat, baina sistemak ez du bide ematen horretarako: sistema produktibista bat da. Eta pertsonak ez gara makinak: zaintzan, produktibitatea handitzea arretaren kalitatearen aurka doa.

Zahar etxeetako eredua eztabaidagai dago. Zer aldaketa egin beharko litzateke?

Makroegoitzak izugarrikeria bat dira. Zentroek etxeen antzekoak izan behar lukete. Matia fundazioa, adibidez, saiatzen ari da egoitza batzuk bizikidetza unitateetan antolatzen: ondo moldatzen diren pertsonak elkartu, gune batzuk konpartitu ditzaten, hala nola egongela, sukaldea... Elkarrekin bizitzea estimulu bat da haientzat. Noski, ratioak handitzea eskatzen du, eta lan kultura aldatzea, arreta ematean malguago jokatzeko, egoiliarren premien arabera. Halako zerbait sustatu nahi du Espainiako Gobernuak, egoitza berriek gehienez 90 toki eduki ditzaten, 10-12 laguneko taldeetan antolatzeko. Hori egiten badute, ondo, baina eredua aldatzea harago doa. Kontuan izan behar da zer baldintzatan zaintzen den: langile gehiago behar dira, ondo trebatuta.

Iraupen luzeko zaintzaz hitz egiten denean, bi eremu hartzen dira kontuan: etxea eta egoitza. Batetik bestera jauzi handia dago, eta erdian...

Basamortua. Eta erdiko hori da indartu beharrekoa. Izan ere, senideak zaintzen ari diren andreek argi diote ez dutela hori nahi haientzat: ez dute seme-alaben mendeko izan nahi eta ez dute zahar etxe batera joan nahi; hortaz, bestelako alternatibak bilatzen dituzte, baina oso gutxi daude. Etxebizitza kolaboratiboen egitasmoak badaude, baina baliabide ekonomikoak behar dira. Herrialde batzuetan, zerbitzudun etxeak sustatzen ari dira; bakoitzak bere apartamentua du, eta hainbat zerbitzu komun daude: garbiketa, jana, erizaintza.. Halakoek asko atzera dezakete zahar etxera ezinbestean joateko unea.

Familien tamaina txikitzeak aldaketa horiek azkartuko ditu?

Beharko, arazo demografiko handia baitugu: oraindik uste dugu familia dela zaintza emaile nagusia eta zahartzean seme-alabek zainduko gaituztela, baina zein familiaz ari gara? Jaiotza tasa behera doa, eta gero eta luzeago bizi gara; nahi izanda ere, ezin dugu orain arte bezala zaindu. Londresen bizi den alabari eskatuko diot etor dadila ni zaintzera? Eta umerik ez dutenek? Zaintza eskubide bat da, eta politika publikoetatik bermatu behar da.

Iraupen luzeko zaintzan gizonek duten inplikazioa ere ikertu izan duzu. Zer ondorioztatu duzu?

Oso inplikazio txikia dute, baina handitu beharko dute, nahitaez. Zaintza premiak areagotuko dira, mundu guztia izango da beharrezkoa, eta andreen jarrera asko aldatu da: jada ez daude prest bere gurasoez gain senarrarenak ere zaintzeko gizonek ardurarik hartu gabe. Baina bada salbuespen bat: uste baino gizon zaintzaile gehiago dago adinean aurrera egin ahala. Bikotean zahartzen direnean eta andreek hondatze kognitiboa pairatzen dutenean, senarrek zaindu behar izaten dituzte. Ez dute generoaren alderdia aldatuko, baina gustuko dut nabarmentzea figura hori badagoela, ikusezina den arren: ez zaintzeko hezi dituzten gizonek zaindu egiten dute, eta askok ondo, gainera; beraz, argi dago zaintza ez dela naturala, baizik eta ikasia.

Zaintzarekin lotutako enpleguetan zein da egoera?

Sektore femeninoa da, eta enpleguen %80 prekarizatuak dira; txarto ordainduta eta baloratuta daude. Egoera okerrenean daude etxeko langileak, nahiz eta sistemaren zutabe diren. Gehienak atzerritarrak dira: paperik ez izateak oso egoera zaurgarrian uzten ditu, eskubide gutxiagorekin. Sektore zatikatua da, baina azkenaldian gehien antolatu dena.

Etxez etxeko laguntza zerbitzuak behar baino gutxiago sustatzen dira?

Esponentzialki areagotu behar den zerbitzua da, nahi badugu jendea etxean geratu ahal izatea. Oraintxe bertan, guztiz murritza da, oso burokratizatuta dago eta ez da batere malgua; beraz, arazo gutxi konpontzen ditu. Udalen araberakoa da, baina mendekotasuneko bigarren graduarekin astean bi egunez ordubete egokitzea oso-oso gutxi da, eta horrek familiak behartzen ditu beste norbait kontratatzera. Bartzelonan saiatu dira zerbitzua auzoka antolatzen, sarri eraikin berean erabiltzaile asko daudelako, eta horrek bide eman du langileei lanaldi osoko kontratuak egiteko, lekualdatzeetarako denbora aurreztuta.

Espainiako Gobernuak sustatu nahi dituen zaintza politikak aztertu dituzu. Zer indargune eta zer ahulgune dituzte?

Norabide zuzenean doaz: etxeko arreta sustatzera, instituzionalizazioa murriztera eta zahar etxen tamaina txikitzera. Baina egoitzen eta etxeen erdibidea falta da, eta hori garatzeak mendekotasun legea aldatzea eskatzen du: etxeko arreta handitu nahi bada, udalek baliabideak behar dituzte, eta hori legez ezarri behar da, memoria ekonomiko batekin, bestela inplementazioak ez du zilegitasunik izango. Eredua aldatzea paperetik harago doa: betetzen ez diren lege asko ditugu, eta bete daitezen baliabideak jarri behar dira.

Zaintzak izaera politikoa behar duela esan duzu. Zer zentzutan?

Herritarren eskakizun izan behar du, borroka sindikalaz gain. Asko kostatzen da zaintza eskubide gisa ikustea, oso barneratua dugulako maitasunez edo obligazioz egin behar dugula; beraz, estatuari ez diogu eskatzen bermatzeko. Baina zaintzarik gabe ez dago bizitzarik: ezin zaio zaintzeari utzi; norbaitek egin behar du.]]>
<![CDATA[«Uko egin zaio eskola publikoa indartzeari»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1930/010/001/2022-04-12/uko_egin_zaio_eskola_publikoa_indartzeari.htm Tue, 12 Apr 2022 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1930/010/001/2022-04-12/uko_egin_zaio_eskola_publikoa_indartzeari.htm
Parlamentuaren onespena jaso du hezkuntza itunak. Zer iruditzen zaizu haren edukia?

Egungo sistema duala betikotuko du. Itunak dio euskal hezkuntza sistemak titulartasun publiko zein pribatuko ikastetxeak barne hartuko dituela, eta itunpekoek publikoen finantzaketa berdina eduki ahal izango dutela. Hau da, egungo egoera lege batean jaso dute: babes juridikoa eman diote.

Egungoa eraldatu ordez?

Bai. Sistema eraldatzeko, diagnostiko bat behar da, eta ez dago halakorik; segregazioari aurre egiteko neurriak daude, baina ez da azaltzen zergatik dagoen segregazioa. Beraz, egungoa blindatu nahi dute. Euskal eskola publikoaren legea onartu zenetik, sistema pribatizatu besterik ez da egin: etapa guztiak ituntzen dira, eta estatuko finantzaketa handiena jasotzen du sare pribatuak. Horrek ez dio utzi publikoari hazten. Testuak dio bi sareek dituztela eskubide eta betebehar berdinak, kontuan izan gabe funtzionamendua bestelakoa dela: titulartasunak dena baldintzatzen du.

Zehazki zer baldintzatzen du?

Adibidez, eskola publiko batean erosketa guztiak kontrolatuta daude -diru publikoa da-, ez dago itunpekoetako erabaki ahalmenik... Gu ez gaitu asetzen egungo eredu publikoak; baina, parte hartzeko eta erabakitzeko gaitasun handiagoa eman beharrean, uko egin zaio eskola publikoa indartzeari. Eta publikoak du hezkuntza unibertsala emateko funtzioa.

Itunak aitortzen du sare publikoaren garrantzia, eta plan estrategiko bat ere agintzen du. Nahikoa da?

Partxeak dira. Itunak adierazi behar luke eskola publikoa dela sistemaren ardatza, eta planteatu behar luke urte batzuetan Europako mailara iristea: oraingo %50etik poliki %80ra. Segregazioari ere erantzun sakona eman behar lioke: eskola orekatuak nahi ditugu, baina administrazioak ezin du esku hartu zentro pribatuetan; beraz, nola planifikatuko du sistema kohesionatu bat?

%50etik %80ra, ikastetxeak publifikatuz?

Bai. Baina publikotasunak ere erakargarria izan behar du. Itunpekoei esanez gero publikoaren finantzaketa berdina jasoko dutela eta erabakimen handiagoa izango dutela, inor ez da publifikatuko. Gainera, jaiotza tasaren jaitsierarekin, sekulako gaineskaintza pribatua dago. Uneotan, matrikulazioa merkatu bat da: eskola guztiek sartu behar izan dugu ikasle bila. Eta egoera horretan eskola bat itxi behar bada, zein izango da: publikoa ala pribatua?

Eskola gehienak publikoak balira, gurasoen aukeratzeko eskubidea mugatu behar litzateke?

Denek ez dute hautatzen, eta testuan argi dago: ikasle zaurgarriek ezin dute erabaki, banatu egingo dituzte. Baina gauza bat da familien aukera, eta beste bat, zer finantzatzen den. Berriz diot: uko egin zaio eskola publiko erreferente bat egiteari, gurasoek hori aukera dezaten. Eskola publikoa ghetto bihurtzen uzten bada, familiek ihes egingo dute, eta hori egin da beste eredu batzuk finantzatuz. Beraz, egin ditzagun eskola kohesionatuak, eta berma ditzagun ikasle guztien eskubideak, ez soilik batzuenak. Izan ere, ikerketek diote maila sozioekonomikoak emaitza akademikoak baldintzatzen dituela, baina, aldi berean, maila baxuko ikasleek hobetu ditzaketela maila altuagokoekin badaude, eta alderantzizkoa ez dela gertatzen. Gurasoek jakin behar dute seme-alabentzat ez dela txarra aniztasunean heztea.

Segregazioaren aurkako neurri zehatzak aipatzen ditu itunak. Nahikoak dira?

Adituek argi diote sistema dualak berak eragiten duela segregazioa; beraz, hori mantentzen badugu, segregazioa egon egongo da. Egia da itunean neurri batzuk badaudela, eta ikusiko dugu zer ematen duten, baina epeak oso luzeak dira, eta jada berandu goaz. Gainera, zehaztu behar da zer izango diren tokiko kontseiluak: testuak dio informazio bulegoak izango direla, ez matrikulazio guneak.

Itunpeko sarearen parte handi bat dira eskola erlijiosoak. Laikotasuna bete dezakete, haien izaera erlijioari lotuta badago?

Ez dakit. Nik bakarrik diot eskola publikoak laikoa izan behar duela. Hezkuntza Sailak erabaki behar du nor finantzatu.

Ikastolek, euskara irakasten ez ezik, Euskal Herriari buruzko ezagutzan ere ekarpen handia egin dute. Egun sare publikoak bermatzen al du ezagutza hori?

Noski, euskal curriculumean jasota daukagu: eskola publikoak euskal kultura eta nortasuna eraikitzeko espazioa izan behar du.

Euskarari dagokionez, DBH amaitzean B2 maila izan beharko dute ikasleek, eta eskola bakoitzak bere hizkuntza proiektua landu. Nola ikusten duzue?

Arrisku bat dago: murgiltzeak bermatzen du hobekien euskaraz jakitea, baina itunak eskolei aukera ematen die ez ezartzeko. Eta murgiltzea beharrezkoa da: ikasorduak ez ezik, jarduera guztiak egin behar dira euskaraz. Bestalde, B2 maila aipatzea ondo dago, baina bermatu behar da denek lortzen dutela, edonon.

Zer baliabide behar dira?

Metodologia egokitu behar da, egungo egoerak ez baitu zerikusirik duela 30 urtekoarekin: sare publikoko ikasleen %90 D ereduan daude, baina gehienentzat eskola da euskaraz egiteko eremu bakarra. Eta, horrez gain, indartzeak, ordu gehiago... Edonola ere, gutxitan aitortu da egun eskola publikoa dela gehien euskalduntzen duena, eta kontuan hartzekoa da: eskola publiko gutxiagok euskara gutxiago dakar.

Eskola publikoan %10ek A eta B ereduan ikasten dute. Zer egin behar da eredu horiekin?

Argi dugu ereduak desagertu behar direla -eta berez desagertzen ari dira-. Gainera, maila ekonomikoarekin lotuta daude: eskola publikoan, A ereduan daude maila sozioekonomiko baxukoak -pribatuan, aldiz, altuenekoak-, eta zaurgarrienei ere bermatu behar diegu euskaraz jakitea, ezin diegu eskubide hori ukatu.

Ikastetxeetako zuzendariei ardura gehiago eman nahi diete. Nola ikusten duzue hori?

Itunak asko hitz egiten du zuzendaritzez, eta gutxi eskola kontseiluez, baina parte hartze organoak indartu behar dira: eskola kontseiluan hartu behar dira erabakiak, eta horiek gora eraman, ez alderantziz. Eskola batek guraso elkarte indartsua duenean, nabaritzen da.

Bihar: Iñigo Salaberria (Heize).]]>
<![CDATA[Baliabide gehiago eskatu dituzte Osakidetzako lehen arretarako]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1932/006/001/2022-04-09/baliabide_gehiago_eskatu_dituzte_osakidetzako_lehen_arretarako.htm Sat, 09 Apr 2022 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1932/006/001/2022-04-09/baliabide_gehiago_eskatu_dituzte_osakidetzako_lehen_arretarako.htm
«Lehen arretaren egoera bereziki larria da, eta okertu egingo da neurriak hartu ezean», berretsi zuen ELAko bozeramaile Esther Saavedrak. «Zuzeneko harremana dago lan zamaren eta grebaren jarraipenaren artean; Osakidetzak irakurketa hori egin behar du», erantsi zuen Amaia Mayor SATSEko kideak. Zerbitzuez ere jardun zen Garduño: «Etengabeko arretaguneetako ordutegiak berreskuratu behar dira; Gabonetan, Jaurlaritzak esan zuen mozketa koiunturala izango zela».

Udara begira jarri zen Ana Vazquez UGTko osasun arduraduna: «Beste urte batez, udan zentroak itxi eta ordutegiak murriztuko ditu; beraz, arazo horiek aurreikusi eta konpontzeko eskatzen diogu». LABeko Ana Tere Alvarezek, berriz, oroitu zuen Osakidetzako garbitzaileak ere greban direla egunotan: «Zerbitzuak pribatizatzeari utzi behar diote».

Horrez gain, negoziatzeko eskatu zioten behin eta berriro Osakidetzako zuzendaritzari, eta mahai sektoriala edukiz betetzeko. Izan ere, otsaileko grebetan eginiko plantoaren ostean, apiril hasieran bilerara itzuli ziren sindikatuak, baina batzarra amaitu baino lehen altxatu egin ziren. Mayorrek azaldu zuen atzo bertan jaso zutela hilabete amaieran mahai sektorialean biltzeko deia: «Argi dago mobilizatu ezean Osakidetzak ez duela hitz egiteko borondaterik». Maiatzaren 16rako beste greba egun batera deitu dute sindikatuek: ospitaleetan eta buru osasuneko sarean.]]>
<![CDATA[Lehen arretarako baliabide gehiago eskatu dute Osakidetzako langileek, urteko hirugarren greban]]> https://www.berria.eus/albisteak/211988/lehen_arretarako_baliabide_gehiago_eskatu_dute_osakidetzako_langileek_urteko_hirugarren_greban.htm Fri, 08 Apr 2022 20:21:20 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/211988/lehen_arretarako_baliabide_gehiago_eskatu_dute_osakidetzako_langileek_urteko_hirugarren_greban.htm Bilboko ELAko bozeramaile Esther Saavedrak gogora ekarri du beste bi greba egun egin zituztela otsailean: «Lehen arretaren egoera bereziki larria da, eta okertu egingo da neurriak hartu ezean». «Langile faltaren arazoa konpontzeaz» mintzatu da Amaia Mayor SATSEko kidea: «Zuzeneko harremana dago lan zamaren eta grebaren jarraipenaren artean; Osakidetzak irakurketa hori egin behar du, ohartu behar du karga horrek zerbitzuaren kalitatean eragiten duela». Giza baliabideak ez ezik, zerbitzuak ere aipatu ditu Garduñok: «Etengabeko arretaguneetako ordutegiak berreskuratu behar ditugu; Gabonetan, Jaurlaritzak esan zuen murrizketa koiunturala izango zela, baina ematen du mantendu nahi duela». Udara begira ere jarri da Ana Vazquez UGTko osasun arduraduna: «Osakidetzak urteak daramatza bere arazoak ukatzen. Eta, beste urte batez, udan zentroak itxi eta ordutegiak murriztuko ditu; beraz, arazo horiek aurreikusi eta konpontzeko eskatzen diogu, langileen zama ez areagotzeko». LABeko Ana Tere Alvarezek, berriz, oroitu du Osakidetzako garbitzaileak ere greban direla egunotan: «Zerbitzuak pribatizatzeari utzi behar diote».
EAEko Arartekoak azken hilabeteetan osasun zerbitzuen inguruan jasotako kexei erreparatzea ere galdegin diote Jaurlaritzari: «Lehen arreta indartu egin behar da kalitatezko zerbitzua eman ahal izateko». Horrez gain, negoziatzeko eskatu diote behin eta berriro, eta, ildo horretan, mahai sektoriala edukiz betetzeko. Izan ere, espazio horretan plantoa egin zuten sindikatuek otsaileko greben atarian; apiril hasieran bilerara itzuli ziren, baina batzarra amaitu baino lehen altxatu egin ziren. «Osakidetzako zuzendaritzak ez du negoziatzeko borondaterik: propaganda egiten ari da», esan du Saavedrak. Mayorrek erantsi du gaur bertan jaso dutela haien mezua, hilabete amaieran mahaira deitzeko: «Argi dago mobilizatu ezean Osakidetzak ez duela hitz egiteko borondaterik». Maiatzean, greba ospitaleetan Urteko hirugarren greba eguna dute gaur Osakidetzako langileek, eta beste bat ere antolatu dute maiatzaren 16rako, ospitaleetan eta buru osasuneko sarean. Erietxeetan hainbat gatazka daude zabalik, eta, horren harira, Basurtuko, Santiagoko, Bidasoko eta Onkologikoko beharginek Gotzone Sagardui Jaurlaritzako Osasun sailburuaren dimisioa eskatu zuten atzo, «zentrook desmantelatzeagatik». LABek bat egin du eskaera horrekin: «Eta Urkulluk ere ardurak hartu behar ditu».
]]>
<![CDATA[13/13ko epaiari erantzun «sendoa eta bateratua» ematea galdegin dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/009/001/2022-04-08/1313ko_epaiari_erantzun_sendoa_eta_bateratua_ematea_galdegin_dute.htm Fri, 08 Apr 2022 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1891/009/001/2022-04-08/1313ko_epaiari_erantzun_sendoa_eta_bateratua_ematea_galdegin_dute.htm
Espainiako Auzitegi Nazionalak 13/13 auzian akusatutako lauri jarri dizkie espetxe zigorrak, ETAko kide izatea leporatuta. Arantza Zuluetari ezarri dio zigorrik gogorrena, zazpi urte eta erdikoa; Jon Enparantza lau urtera kondenatu du, Naia Zuriarrain hiru urte eta erdira, eta Iker Sarriegi hiru urtera. Julen Zelarain, Saioa Agirre eta Nerea Redondo, berriz, absolbitu egin ditu —Zelarainen akusazioak urrian erretiratu zituen fiskalak—. Defentsa abokatuek iragarria dute helegitea aurkeztuko dutela Espainiako Auzitegi Gorenean, auzian hainbat eskubide eta printzipio urratu direlakoan.

Eragileek ere adierazi dute auzia «krudelkeria kate luze bat» izan dela auzipetuentzat zein haien gertukoentzat, baina erantsi dute zigorra ez dela haiengana mugatzen: «Bakearen eta bizikidetzaren aldeko apustua egin duen euskal gizarte osoa ere zigortzea du helburu. Guk argi dugu nolako Euskal Herria nahi dugun, baina Auzitegi Nazionalak kontrako bidea hartzea erabaki du».]]>
<![CDATA[«Itunak ez du gainditzen sistema duala, baina pauso bat izan daiteke»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1930/006/001/2022-04-06/itunak_ez_du_gainditzen_sistema_duala_baina_pauso_bat_izan_daiteke.htm Wed, 06 Apr 2022 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1930/006/001/2022-04-06/itunak_ez_du_gainditzen_sistema_duala_baina_pauso_bat_izan_daiteke.htm
Zer hobekuntza izan dira itunaren bigarren testuan?

Nabarmenena segregazioari buruzkoa da. Badaude hutsuneak, baina hainbat neurri jaso dira: hezkuntza konplexutasun indizea arautzea, ISEIk ekitatea ebaluatzea, itunpekoei betebeharrak ezartzea eta kuotak desagertzea -hori kontrolatzeko tresnak jarri behar dira-... Neurriok planifikazioa arrazionalizatzeko modua eman dezakete, egun eskari baino eskaintza handiagoa baitago. Halere, kezkatzen gaitu tokiko hezkuntza kontseiluak lotesleak ez izateak: hor bideratu beharko lirateke matrikulazioa eta planifikazioa, baina itunak dio kontsultiboak izango direla.

Planifikazioari dagokionez, ikasle kopurua apaltzen ari den honetan, sistema duala mantentzeak berekin ekar ote dezake helburu bihurtzea itunpeko ikastetxeak zabalik mantentzea bera? Nola planifikatu hori?

Egia da ume gutxiago matrikulatzen direnez eskaintzaren parte bat sobran dagoela. Langile guztien ratioak jaitsiko bagenitu, ikastetxeak eta lanpostuak mantentzeko aukera legoke, eta hezkuntzaren kalitatea hobetuko genuke. Horrez gain, eskaintzari buruz azterketa bat egin behar da, eta aztertu herri bakoitzean zenbat eskola dauden eta zer erabaki behar den. Izan ere, toki batzuetan, publikoetan matrikulazioa jaisten ari da, eta titulartasun pribatukoetan, ez; prozesu honek gai horri heltzen lagundu behar digu, zentro publikoei eusteko.

Sindikatuak bat zatozte sistema duala gainditu behar dela. LABen nola uste duzue gauzatu behar dela hori?

Prozesu baten bidez. Lehen pausoa litzateke ituntze unibertsala amaitzea. Baina ondoren sistema duala gainditzeko, hezkuntza eskumen guztiak izan behar genituzke Euskal Herrian, kasu honetan EAEn, eta itunak ez du aipatzen ez lurraldetasunik, ez eskumen auzirik. Edonola ere, titulartasun ezberdinetako ikastetxeen konfluentzia batetik heldu behar genuke sare publiko bakarra osatzera. Guk argi dugu trantsizio bat izan behar dela, eta prozesuan itunak jar dezake eszenatoki berri bat, haiek Euskal Hezkuntza Zerbitzua deitutakoa: ez du gainditzen sistema duala, baina pauso bat izan daiteke, trantsizio bezala ulertzen badugu; gure kezka da EAJrentzat eta PSErentzat amaierako eszenatokia izan daitekeela.

Hortaz, ados zaudete itunpeko zentroak publifikatzearekin?

Trantsizio horretan, LABetik planteatu genuen itunpekoek titulartasun mistoa izatea, udalek eta mankomunitateek har dezaten jabetzaren parte bat, kontrol publikoa bideratzeko. Proposamen hori ez da aintzat hartu. Halere, eskatu izan dugu publifikaziorako arau bat, borondatez titulartasuna aldatu nahi duten itunpekoentzat, egun ez baitago horretarako aukerarik -horregatik itxi zen iaz Bilboko Hijas de la Cruz ikastetxea-. Akordioan jaso da; aurrerapauso bat izan daiteke.

LABek badu ordezkaritza itunpekoan. Sistema duala gainditzeko mezuek tentsioa dakarte?

Bai. LAB hausnarketa batzuk eginda heldu zen prozesu honetara; ortzimuga adostua dugu, baina egunerokoan beldurrak eta minak agertzen dira, batez ere egoera eta toki jakin batzuetan. Ulergarria da. Gure kideei, eta bereziki ikastoletakoei, argi adierazi diegu ez dugula derrigorrezko publifikaziorik babestuko. Sare guztiek egin diote ekarpena Euskal Herrian egun dugun sistemari.

Itunak aitortza bat egin dio eskola publikoari, eta plan estrategiko bat agindu du. Nahikoa da?

Hasierako zirriborroan behin baino ez zen aipatzen; beraz, badago aldea, baina uste dugu gehiago indartu behar dela eskola publikoa, baita legearen aurretik ere: plan estrategikoa lehenbailehen egin behar da. 2008ko murrizketetatik kalte handiena jasan duen eremua da; hezkuntza komunitateak orain behar ditu ekintzak.

Euskararen alorrean, murgiltzerik ez du aipatzen testuak. Horren falta sumatu duzu?

Bai. Derrigorrezko eskolaldia amaitzean B2 maila helburutzat jartzea positiboa da, baina nahasmena sor dezake testuan nola jasota dagoen, ez baitu aipatzen euskarazko irakats eredu bakarra. Gure ustez, zehaztu behar da nola gaindituko ditugun ereduak, eta nola joango garen euskarazko eredurantz. Dena den, murgiltzeak dakar langile guztiak euskaldunak izatea, eta akordioak soilik irakasleez hitz egiten du, baina gainerako langileak euskalduntzeko ere neurriak behar dira.

Zer iruditzen zaizu ikastetxe bakoitzak bere hezkuntza proiektua edukitzea?

Ondo; ikastetxe bakoitzak eduki behar luke hezkuntza proiektua, komunitatearekin adostua, eta horri lotuta, hizkuntza proiektua, betiere curriculumari erantzunez eta euskarazko B2 maila lortzeko xedez, baina tokira ekarrita.

Lan baldintzek pisua galdu dute itunean?

Bai: langileen eskubideez ez du ezer esaten. Orain arteko prozesua alderdi politikoen artekoa izan da. Ez dugu uste prozesua parte hartzailea izan denik, legebiltzarrean eragileok adierazitakoa ez delako jaso, eta ez delako sortu espaziorik gurekin eztabaidatzeko. Eta langileen aldarrikapenak entzun eta jaso behar dira.

Steilasek bakarrik deitu du lanuztera biharko. Batasun sindikala berreskuratzeko modua ikusten duzu?

Hala nahi genuke. Langileei entzun behar diegu: azken urteetako borroketan eskatu digute ahalik eta sindikatu gehienok batera jotzeko. Guk hor saiatu nahi dugu; oso desberdinak gara, baina oso ondo baloratzen dugu martxoaren 25eko grebarako lortu genituen edukiak. Ikusiko dugu oporren ondoren zer aukera dagoen.

Mobilizatu beharko duzue?

Seguruenik, bai. Legearen edukietan eragiteko, mobilizazioetara jo beharko dugu, eta, beharrezkoa bada, grebara ere bai.

Bihar: Julen Llanos (CCOO).]]>
<![CDATA[«Sare bikoitza da egiturazko arazo nagusia»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1930/008/001/2022-04-05/sare_bikoitza_da_egiturazko_arazo_nagusia.htm Tue, 05 Apr 2022 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1930/008/001/2022-04-05/sare_bikoitza_da_egiturazko_arazo_nagusia.htm
Nolatan deitu duzue lanuztera bakarrik, ELA, LAB eta CCOO sindikatuekin abiatutako batasunetik kanpo?

Beste sindikatuekin batera ezin izan dugulako: ez zegoen baldintzarik. Arduraz jokatu arren, guretzat ez da gustukoena bakarrik deitzea lanuztera, baina iruditzen zaigu mobilizatzeko garaia dela, ez diogulako zilegitasunik eman nahi zirriborro honi. Horrek ez du esan nahi etorkizunean ez dugunik berriro batasun sindikala bilatuko: hori da esparru aproposena mobilizazioetara deitzeko.

Zer mezu jasotzen ari zarete eskoletatik itunaren inguruan?

Desadostasuna agertzeko eskatzen ari zaizkigu. Denok dakigu zein den errealitatea eskoletan, azpiegiturei, segregazioari eta inbertsioei dagokienez. Zirriborroak bi sareak berdintzen ditu, eta ikastetxe publikoetan hori ez da ulertzen. 30 urteren ondoren lege bat jorratu behar bada, salatu ditugun arazoak konpontzera bideratu behar litzateke, eta hori ez da jaso: neurriak partxeak dira, baina ez dituzte egiturazko arazoak konpontzen; eta sare bikoitza da egiturazko arazo nagusia.

Itunak sare publikoaren protagonismoa aitortzen du, eta plan estrategiko bat egitea ere aipatzen du; baina, zuen ustez, eskola publikoa ez da nahikoa indartuta atera. Zergatik?

Uste dugu eskola publikoa lehenetsi behar litzatekeela. Adibidez, plan horren barruan ikastetxe berriak irekitzea aipatzen da, baina egun arazoa da zentro asko eta ikasle gutxi daudela. Egoera anakroniko honen iturburuetako bat da 1985ean itunpetzea egin zenean ume asko zeudela eta publikoan ez zegoela eskaintza nahikorik; orain, kontrako egoera dugu; beraz, hezkuntza publikoko matrikulazioa lehenestera jo behar da: planifikazioan, onarpenean eta eskaintzan eragin, eta itunpekoen gehiegizko eskaintza mugatu. Horregatik, guretzat, akordioaren abiapuntua bera da okerra: sistema duala apurtu behar dugu, publifikazio prozesu baten bidez.

Nolakoa izango litzateke publifikazio prozesu hori?

Hezkuntza komunitateak findu behar luke, adituen laguntzaz eta langileen partaidetzaz, eta, noski, lanpostuak bermatuz; eta ezingo litzateke egin egun batetik bestera. Horretarako, bi sareak parekatu behar dira; izan ere, titulartasun pribatuko zentroek egiteko -eta finantzatzeko- beste modu batzuk dituzte. Adibidez, zirriborroak aipatzen du langileen kontratazioa gardentasunez egitea: hori ezin da bermatu, zentro pribatuek kontratazio eskubidea dutelako, ezin zaie ukatu. Publifikatzeko, langileen zerrenda bakarra osatu behar litzateke publiko zein pribatua hornitzeko; eta, horretaz gain, eskolen funtzionamenduak parekatu, eta, hala, titulartasuna aldatzera jo.

Itunpeko ikastetxeei betebehar batzuk ezarriko dizkiete. Ez dira nahikoak, legez ezin dira bete, ala ez zarete fidatzen?

Denetik pixka bat: egun betetzen ez diren baldintzei gehiago gehitu dizkiete. Laikotasuna, adibidez, ezingo da bermatu, Erlijioa irakatsiko delako, eta, gainera, ebanjelizatzea delako ideario erlijiosoa duten zentroen helburu nagusietako bat -beren izateko arrazoia-. Berriro diot egiturazko arazoa dela: titulartasun pribatuko ikastetxeek eskubidea dute bere funtzionamendua zehazteko. Eta funtzionamendu horiek ere eragingo dute segregazioa.

Nola?

Adibidez, titulartasun pribatuko ikastetxeak behartuko dituzte matrikula bizian egoera zaurgarrian diren ikasleak hartzera. Katalunian ikusi da horrek eragozpenak dituela: muina da ez dagoela borondaterik ikasle horiekin lan egiteko, gizartearen segregazio nahi bati erantzuten baitio sistema honek. Ikasle horiek deseroso sentituko dira, esaterako, txandala garestia delako, eskolaz kanpoko jarduerak ez daudelako egokituta... Hor birmatrikulazioa gertatzen da: lehenik, pribatuan onartzen dituzte, eta, hurrengo ikasturtean, publikora doaz, ezin direlako bestean geratu.

Segregazioari aurre egiteko, hala ere, matrikulazioa udal kontseiluetan egitea planteatzen du itunak. Ez al da pauso bat?

Leihatila bakarra gure aldarrikapen historiko bat da. Baina itunean jasotzen da udal bulegoen bitartez ematea matrikulazioari buruzko aholkularitza; hau da, matrikulazioa ez da ikastetxeetatik aterako. Egitura horiek jada badaude egun. Egiaz leihatila bakarra balitz, kontseilua litzateke matrikulatzeko eta ikasleak banatzeko bide bakarra, baina ez da.

Adierazi izan duzu euskara pribilegiatuen hizkuntza bihur daitekeela. Zer esan nahi duzu?

Gure helburua izan behar da euskara hedatzea: gutxien duenari ematea. Egungo errealitatea, ordea, eskolen ghettifikazioa da: batzuetan euskara gutxi dago eta beste batzuk euskararen gotorleku bihurtu dira. Euskal eskola publikoa guztion topagune bada, euskara duenak ez duenarekin partekatzeko tokia ere bada; eta euskara sustatzeko baliabideak jarri beharko dira hegemonikoa ez den tokietan. Hori egin ezean, arazo soziolinguistiko bat etor daiteke: euskara ez dutenek euskaratik urrundu nahi izatea.

Irudi lezake ikasleak euskalduntzea ez dela uztargarria segregazioa saihestearekin. Hala da?

Ez luke behar. Ez dut uste bi gaiak kontrajarriak direnik: eremu berdinean borrokatu behar dira; segregazioaren kontra egiteko tokia euskal eskola publikoa da, eta euskara irabazteko ere bai.

Ikastetxe bakoitzak hizkuntza proiektu propioa izan beharko du. Ondo ikusten duzue?

Bereziki larria da euskararen arloan adostutakoa, kontuan izanda hezkuntza komunitatean adostasuna zegoela. Ikastetxeen autonomiak desarautze bat ekar dezake: euskarak izango duen tokia zentroaren esku uztea arriskutsua da, eta, Hezkuntza Sailaren aldetik, arduragabekeria galanta. Zer gertatuko da eskola batek ez badu hainbesteko ahalegina egiten euskararen alde, eta, adibidez, guraso elkarteari inportanteagoa iruditzen bazaio hirugarren hizkuntza indartzea? Ebaluazioari ematen zaio garrantzia, eta ez baliabideei eta prozesuari.

Irakasleen euskara maila eta prestakuntza ere hobetzeaz ari da ituna. Kritika bat dago hor?

Gu beti egon gara etengabeko formakuntzaren alde. Baina badago beste zerbait mezu horien atzean: azkenaldian auzitan jarri da eskola publikoaren kalitatea, eta hori zerbitzu publikoen desprestigioaren estrategiaren parte da, desegitearen aurretik datorrena. Hezkuntzan badago zer hobetu, baina gabeziak langileei egoztea ardurak indibidualizatzea da.

Bihar: Irati Tobar (LAB).]]>
<![CDATA[ELAk uste du hezkuntza sistemak esparru propioa behar duela]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/009/002/2022-04-05/elak_uste_du_hezkuntza_sistemak_esparru_propioa_behar_duela.htm Tue, 05 Apr 2022 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1892/009/002/2022-04-05/elak_uste_du_hezkuntza_sistemak_esparru_propioa_behar_duela.htm
ELAk uste du hezkuntza sistemak trantsizio bat abiatu behar duela, eta prozesu horretan langileak kontuan hartu behar direla. Etorkizuneko sistema horrek «eskumen eta curriculum esparru propioak» izango lituzke, inbertsio handiagoa, lan baldintza «egokiak» eta segregazioa desagerrarazteko neurri zehatzak. Sistema duala gainditzera ere deitu du, «publikoa izango den sare bakarrerako trantsizio neurriak diseinatuz» eta «borondatea luketen eskolak publifikatzeko marko egonkor bat ezarriz».

Steilasek ostegunerako antolatu duen lanuztearekin ez du bat egin, baina ondorenari begira jarri da Miren Zubizarreta hezkuntzako arduraduna: «Legearen edukiak baldintzatu nahi baditugu, indarra egin beharko dugu».]]>
<![CDATA[ELAk uste du hezkuntza itunak Madrilek «inposatutako marko arautzaileari» men egin diola]]> https://www.berria.eus/albisteak/211763/elak_uste_du_hezkuntza_itunak_madrilek_inposatutako_marko_arautzaileari_men_egin_diola.htm Mon, 04 Apr 2022 16:00:41 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/211763/elak_uste_du_hezkuntza_itunak_madrilek_inposatutako_marko_arautzaileari_men_egin_diola.htm <![CDATA[Apirilaren 7an lanuztera deitu du Steilasek sare publikoan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/007/001/2022-03-31/apirilaren_7an_lanuztera_deitu_du_steilasek_sare_publikoan.htm Thu, 31 Mar 2022 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1891/007/001/2022-03-31/apirilaren_7an_lanuztera_deitu_du_steilasek_sare_publikoan.htm Ez saldu euskal eskola publikoa lelopean, itunarekiko desadostasuna adierazi nahi du: «Ez dugu bat egiten prozesuarekin, ezta edukiekin ere».

Akordioaren zirriborroa aztertuta, sindikatuak salatu du hezkuntza sare publikoa eta itunpekoa «parekatuko» direla, «ikastetxe pribatuetako finantzaketa blindatzeko», eta, beraz, hezkuntza publikoa ez dela «ardatz» izango: «Ez du publifikazio marko sendo baten alde egiten; aipamen txiki bat baino ez dio egiten, eta alderdiak ez datoz bat horren esanahian. Segregatzailea den sistema duala betikotzen du». Euskararen aldeko «apustu irmorik» ez egitea ere egotzi dio: «Ikastetxeen esku uzten du ardura. Ez du murgiltzerik aipatzen».

Oraingoan bakarrik deitu du lanuztera Steilasek. Itunaren harira, greba antolatua zuen ELA, LAB eta CCOO sindikatuekin martxoaren 25erako, baina, alderdiek akordioa lortzean, bertan behera utzi zuten. «Ezin dugu gure borroka geratu orain batasun sindikalik ez dagoelako; horrek ez du esan nahi etorkizunean ezin denik berriz aktibatu».]]>
<![CDATA[Apirilaren 7rako hiruzpalau orduko lanuztera deitu du Steilasek]]> https://www.berria.eus/albisteak/211519/apirilaren_7rako_hiruzpalau_orduko_lanuztera_deitu_du_steilasek.htm Wed, 30 Mar 2022 17:01:44 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/211519/apirilaren_7rako_hiruzpalau_orduko_lanuztera_deitu_du_steilasek.htm <![CDATA[Osakidetzan beste bi greba egunetara deitu dute sindikatuek ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/008/001/2022-03-29/osakidetzan_beste_bi_greba_egunetara_deitu_dute_sindikatuek.htm Tue, 29 Mar 2022 00:00:00 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1877/008/001/2022-03-29/osakidetzan_beste_bi_greba_egunetara_deitu_dute_sindikatuek.htm <![CDATA[Osakidetzan beste bi greba egunetara deitu dute: apirilaren 8rako eta maiatzaren 16rako]]> https://www.berria.eus/albisteak/211405/osakidetzan_beste_bi_greba_egunetara_deitu_dute_apirilaren_8rako_eta_maiatzaren_16rako.htm Mon, 28 Mar 2022 17:27:58 +0200 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/211405/osakidetzan_beste_bi_greba_egunetara_deitu_dute_apirilaren_8rako_eta_maiatzaren_16rako.htm <![CDATA[Duintasunaren horma da orain]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/008/001/2022-03-27/duintasunaren_horma_da_orain.htm Sun, 27 Mar 2022 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1942/008/001/2022-03-27/duintasunaren_horma_da_orain.htm
Hildakoen 300 bat senidek hartu dute parte omenaldian; lehen lerroetan, biktimen hogei seme-alaba inguru, hunkituta. Eta haiek ere hartu dute hitza. Rosario Valdivielso izan da lehena, 100 urterekin: UGTko kide zuen aita, Juan Jose Valdivielso, eta errepublikaren alde borrokatu zen. «Asturiasen harrapatu zuten, kartzelatu, txarto tratatu, eta heriotzara zigortu». Ordurako, ama ere hila zuen andreak: «Gerraostean aurrera egitea oso gogorra izan zen, gurasorik gabe, hainbeste beharrekin, gorriak izatearen estigmarekin eta, batez ere, gabezia afektibo latzarekin». Heliodoro Jorge Laka aitona izan du gogoan Maite Canedok: «Nire amak irailean utzi gintuen; ezin izan du hau ikusi. Aita galtzeagatik markatuta eta traumatizatuta egin zuen bizi osoa».

Azkenik, Florentzia Olazagoitiaren hilketaz jardun da Natividad Roa biloba: «Sozialista errepublikanoa zen. Hiru seme-alaba zituen, eta laugarrenaz haurdun zegoen, baina hori ez zitzaien inporta izan, ez salatu zutenei, ez erail zutenei». Bereziki krudelak izan ziren emakumearekin: «Odolusten ari zela, tiro bat jo zioten sabelean, esanez: 'Hazia ere hil behar da, ez dadin ernatu'». Roaren aitak ere jasan zituen gerraren ondorioak: «10 urte zituela, frontera eraman zuten erreketeek». Aitortu du bere familian tabua gailendu dela, baina gertatua kontatzera deitu ditu senideak: «Gu beldurrez bizi izan gara beti, baina isiltasunak irabazleei soilik egin die mesede».

Gehienak, fusilatuta

Urkulluk esker ona adierazi die senideei, memoria zaintzeagatik: «Gaurtik aurrera, gorde duzuen familia memoria hori gizarte memoria bihurtu da. Zuen arbasoak Euskadiren memoriaren parte dira». 1936tik 1945era ehunka lagun exekutatu zituzten frankistek: 2.134 gizonen eta 60 emakumeren berri jaso du Gogora institutuak. Araban eta Gipuzkoan, gehienak epaiketarik gabe erail zituzten, baina 1937ko martxoan Azazetako fusilamenduek eragindako egonezinaren ondoren, gerra kontseiluak egiten hasi ziren frankistak. Prozesu haietan, garrotez hiltzera ere kondenatu zituzten preso batzuk, baina gehienak fusilatuta hil zituzten.

Haien guztien izen ona aitortu du Urkulluk: «Zuen arbasoek askatasuna, demokrazia eta justizia defendatu zituzten, eta horregatik hil zituzten». Izan ere, lehendakariak nabarmendu du gerraren erantzukizuna ez dela «beti partekatua», eta bereizi egin ditu «norbere defentsa legitimoa» eta «eraso militarra». «Eragin ez zuen gerra bat bizi izan zuen belaunaldi hark. Irakatsi ziguten eraso faxistaren aurrean frontean askatasuna defendatzea bat zetorrela ikuspegi humanista eta demokratikoarekin».]]>
<![CDATA[Frankistek 1936 eta 1945 artean fusilatutakoak omendu ditu Jaurlaritzak]]> https://www.berria.eus/albisteak/211354/frankistek_1936_eta_1945_artean_fusilatutakoak_omendu_ditu_jaurlaritzak.htm Sat, 26 Mar 2022 16:01:45 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/albisteak/211354/frankistek_1936_eta_1945_artean_fusilatutakoak_omendu_ditu_jaurlaritzak.htm <![CDATA[Etxean, bakartuago eta kontrolatuago]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1990/007/001/2022-03-26/etxean_bakartuago_eta_kontrolatuago.htm Sat, 26 Mar 2022 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1990/007/001/2022-03-26/etxean_bakartuago_eta_kontrolatuago.htm COVID-19aren pandemiaren inpaktua genero indarkerian Espainian. «Izurriak abagune egokia eman die erasotzaileei, haiek nahi duten tokian jarri baititu emakumeak: alboan, etxean eta esaneko, eta hortik ateratzeko oztopo askorekin», laburbildu du Miguel Lorente Acostak, Granadako Unibertsitateko (Espainia) irakasle eta txostenaren egileak.

Genero indarkeriako delituarekin lotutako hainbat datu hartu dituzte kontuan txostenean: hilketak, salaketak, babes neurriak, laguntza telefonoetara egindako deiak... Hego Euskal Herrian, Galizian, Espainian eta Herrialde Katalanetan bildu dituzte datuok, eta aurreko bost urteetakoekin alderatu. Lehen ondorio nagusia da hilketa kopurua nabarmen txikitu zela konfinamendu zorrotzak iraun zuen bitartean: 2020ko bigarren hiruhilekoan, lau andrazko hil zituzten bikotekideek edo bikotekide ohiek estatu osoan; 2019ko epe berean, hamabost izan ziren. «Espero izatekoa» zen, Lorenteren arabera: «Indarkeria mota honen helburua ez da min egitea, baizik eta emakumeak kontrolpean izatea, azpiratzea; egoera sozialak eman zien hori erasotzaileei».

Alde horretatik, adituak nabarmendu du hilketak gutxitu izanak ez duela esan nahi indarkeria murriztu edo lausotu zenik. Batetik, kontrola sendotu zelako: «Bortizkeria prozesu bat da: tratu txarren emaileak biktima bakartzen du, kanpoko babes iturrietatik (familia, lagunak, enplegua) aldentzen du... Hori indartu egin da». Horren seinale, 016ak eta bestelako laguntza telefonoek utzitako datuak: %50 baino gehiago areagotu ziren deiak itxialdian.

Bestetik, ondorena arriskutsuagoa dela esan du Lorentek: «Erasotzaileek ez dute hiltzen kontrola daukatenean, baizik eta kontrola galduko dutela antzematen dutenean; adibidez, bikotea haustean. Andreak kontrolpean izan dituzte, baina kontrola galtzeko irudipenaren arriskua handitu egin da; beraz, kontrolatzeko abagunea galdu dutenean, hilketa gehiago izan dira. Hala ikus daiteke 2020ko abuztuko datuetan». Korapilo batez mintzatu da: «Emakumeen askatasunaren prezioa ezin da heriotza izan, eta emakumeen bizitzaren prezioa ezin da mendekotasuna izan».

Hara-hona ibiltzeko aukeren araberakoak dira salaketei buruzko datuak ere, hau da, lotuta daude laguntza etxetik kanpo eskatzeko aukerei: salaketek behera egin zuten 2020ko bigarren eta laugarren hiruhilekoetan, distantzia sozialeko neurriak zorrotzen izan zirenean. Jaitsiera hori, gainera, nabarmena izan zen biktimen senideek jarritako salaketen kasuan, baita polizien esku hartzearen edota lesio txostenen ondoriozkoetan ere. Argi dio txostenak: «Bakartzeak indarkeriaren aurka erreakzionatzea mugatu du». Itxialdia arindu ahala salaketak ugaritu arren, 2019an baino gutxiago jarri ziren 2020an. «Baina 2015ean eta 2016an baino gehiago izan ziren. Aldaketa sozial baten isla da: kontzientzia sozial handiagoa dago, eta horrek baldintza zailagoetan ere salaketa jartzea dakar», dio Lorentek.

Kalte psikologikoa

Epaitegiek agindutako babes neurriak ere gutxitu egin ziren pandemiaren gogorrenean. Azterlanaren egileak aitortu du «egiturazko arazo bat» dagoela arriskuaren ebaluazioarekin, eta horregatik onartzen direla babes neurri gutxi, baina beste faktore bati ere egotzi dio jaitsiera: «Emakumeek ez dute beti salatzen indarkeria larriena denean, ezin dutelako gehiago jasan, baizik eta hortik ateratzeko aukera antzematen dutenean, salaketak irtenbidea ekar dezakeela ikusten dutenean».

Halaber, bortizkeriak andreei eragin dien kalte psikologikoa ere aztertu dute txostenean. «Inpakturik larriena emozionala da. Izatez, hori da erasotzaileen asmoa: kontrolak eta azpiratzeak berekin dakarte emakumeek beren burua ikusteko modua aldatzea, depresioaren, erruaren edota autoestimu apalaren ondorioz». Lorentek zehaztu du egonezin hori argi islatu dela «antsiolitikoen kontsumoaren gorakadan».

Baina beste datu bati ere erreparatu dio: «Oso kezkagarria da emakumeen suizidio kopurua handitu izana. Batetik, pandemiaren aurretik gutxitzen ari zirelako, eta beheranzko joera hori hautsi egin delako. Eta, bestetik, igoera handia izan zelako: gizonen suizidioek %5,7 egin dute gora, eta andreenek, %12. Genero indarkeria ez da arrazoi bakarra, baina berariazko faktore bat da emakumeengan, OME Osasunaren Mundu Erakundeak berak azpimarratu izan duenez».

Eta beste kezka bat ere adierazi du adituak: izurria hasi zenetik, gutxiago dira estatuan genero indarkeria gizartearen arazo nagusien artean dagoela uste dutenak; %6,7 ziren 2019an, eta %0,5 2021ean. «Batzuetan, ezkortasuna zabaldu da: ez dagoela irtenbiderik, ez dagoela ezer egiterik... Eta horrek indarkeria normalizatzea eragin dezake, andreen alde emozionala hondatzea, emakumeak bortxan harrapatuago egotea, arriskua areagotzea. Kontziente izan behar dugu arriskua pilatzeak zer ekar dezakeen».]]>
<![CDATA[AEK euskarazko ikastaro laburrak ematen hasiko zaie langileei doan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/007/001/2022-03-25/aek_euskarazko_ikastaro_laburrak_ematen_hasiko_zaie_langileei_doan.htm Fri, 25 Mar 2022 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1879/007/001/2022-03-25/aek_euskarazko_ikastaro_laburrak_ematen_hasiko_zaie_langileei_doan.htm Hitzekin. Denok euskara doan dinamika aurkeztu zuten atzo Bilbon, «doako ezagutza unibertsalizatzeko beharra» agerian uzteko. Eta bertan egingo dute lehen proba, udazkenean, Iberdrola eta Garbilan enpresetako beharginekin, ELA eta LAB sindikatuekin elkarlanean.

«Euskara hitzetatik ekintzetara eramateko unea dela azpimarratzen ari gara 22. Korrikan; aldekotasunetik konpromisora jotzekoa, eta konpromisotik eragitera», ekarri du gogora Alizia Iribarrenek, AEKren koordinatzaile nagusiak. Funtsean, euskara ikasi nahi duten herritarrek doan egiteko aukera izatea defendatu du, eta erakunde publikoei «urrats sendoagoak» eskatu dizkie: «Uste dugu unea dela euskal herritar orori euskara ikasteko bidea doakoa izan dakion neurriak hartzeko. Osa dezagun, elkarlanean, guztiok doan ikasteko bide orria». Euskal Herrian euskaraz bizi ahal izateko, helduen euskalduntzea giltzarritzat jo du: «Helduen gaitasun egokia zabaltzea gakoa izango da».

Hitzekin. Denok euskara doan egitasmoaren lehen pausoak dira, baina etorriko dira gehiago. Apirilaren 4an, Donibane Garazin agerraldi bat egingo dute beste euskaltegi batzuekin, adierazpen bat aurkezteko. Era berean, doako ikastaro laburren dinamika etorkinei ere helarazi nahi diete, baina aurrerago emango dute horren berri. Hortaz, lan munduan hasiko dira, Iribarrenek azaldu duenez: «Eremu sozioekonomikoak pertsonen egunerokoa ardazten du, kontsumitzaile, langile zein herritar gisa. Euskalduntze prozesuan jauzia egiteko unea da».

Arlo horretan, ELArekin eta LABekin elkarlan bide bat landu du AEK-k, eta datorren ikasturtean doako ikastaro laburrak eskainiko dizkie prest dauden langile taldeei, oinarrizko maila eskuratu dezaten. «Gehiagorengana iritsi nahi dugu». AEK-k hartuko du ekimena, eta ondoren joko du erakundeetara, ikastaroen inbertsioa beren gain har dezaten. «Finean, asmo nagusia da Euskal Herriko administrazioek bide orri bat osatzea, langile guztiek euskara doan ikasi dezaten».

Lehen ariketa Bilbon egingo dute, Iberdrolako eta Garbilaneko beharginekin. «Langileon ekimena ardatz izango da, baina argi dugu euskararen normalizazioak norbanakoen boluntarismoa gainditu behar duela», adierazi du Gorka Lopez del Corral Iberdrolako langileak. Administrazioei «erabaki ausartagoak» galdegin dizkie: «Neurri eraginkorragoak behar dira, eta inbertsio ekonomikoak». Susana Gabantxo Garbilaneko ordezkariak erantsi du hizkuntza eskubideak «lan baldintza hobeen aldeko borrokan» txertatu behar direla: «Premiazkoa da euskara ikasteko modua ematea pertsona guztiei, horretarako denbora ziurtatzea eta zerbitzua doakoa izatea».

Korrika, atzerako kontuan

Astebete baino gutxiago falta da Korrikaren lekukoa eskuz esku pasatzen hasteko —ostegunean abiatuko da, Amurriotik (Araba), eta apirilaren 10ean iritsiko da Donostiara—, eta atzo xehetasunen berri eman zuten Bilbon, iluntzean BBK Salan egindako aurkezpen sozialean. Ehun gonbidatu baino gehiagoren aurrean, lasterketan parte hartzera deitu zuen Asier Amondo Korrikaren arduradunak: «Azken egunean ere ikusi nahi zaituztegu!».]]>
<![CDATA[«Nazioarteko babesak asko du borondate politikotik»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/004/001/2022-03-19/nazioarteko_babesak_asko_du_borondate_politikotik.htm Sat, 19 Mar 2022 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1942/004/001/2022-03-19/nazioarteko_babesak_asko_du_borondate_politikotik.htm
Oso lanpetuta zabiltzate egunotan. Zer ardura hartu du Zehar-Errefuxiatuekin elkarteak?

Batetik, lehen harrera egiten ari gara Oñatin eta Tolosan [Gipuzkoa] ditugun zentroetan. Lehendik ere nazioarteko babes eskatzaileak jasotzen genituen, eta orain Ukrainatik heldutakoak ere hartzen ari gara; hortik senide edo ezagunen baten etxera joaten dira, edo Espainiako Barne Ministerioaren harrera tokiren batera. Gobernuaren baliabideak amaitzen direnerako, Eusko Jaurlaritzak helbide elektroniko bat jarri du (errefuxiatuak@euskadi.eus), herritarrek beren etxeak eskain ditzaten, eta erantzun ona izaten ari da. Dena den, horietara aurrerago bideratuko ditugu hemen geratzea erabakitzen dutenak; izan ere, gatazka orain amaituko balitz ere, herrialdea hondatuta dago, eta etorri direnek denbora beharko dute hemen. Bestetik, kontsultei erantzuten ari gatzaizkie, batez ere egoiliar eta lan baimena lortzearen inguruan.

Nola ari dira iristen Ukrainatik?

Mugetan hainbat erakunde ari dira lehen harrera egiten, eta haiek aztertzen dute pertsona horiek nola lekualdatu. Orain arte Zeharrera iritsi dira beren kabuz autoz edo trenez etorri direnak, hemen kontakturen bat dutelako. Egia da boluntarioak ere joaten ari direla furgonetekin edo autobusekin, baina guk ez dugu gomendatzen norbere kabuz joatea, mugetan arazoak sortzen ari direlako: prestatzen ari dira iheslariak artatzeko, baina ez iheslarien bila doazenak. Edonola ere, hara doazenei eskatzen diegu guri jakinarazteko zenbat pertsona datozen, harrera koordinatzeko.

Zenbat pertsona iritsiko direla kalkulatzen duzue?

Ez dago jakiterik. Kontuan izan behar dugu Ukrainatik hona herrialde asko daudela, batzuk kulturalki edo linguistikoki haien gertukoak direla, eta horietan ere geratuko direla errefuxiatuak. Dena den, agertokia ez dugu kontrolatzen, ezin delako kontrolatu.

Espainiako Barne Ministerioak baimen azkar bat jarri du martxan Ukrainatik datozen iheslarientzat. Zertan datza?

Hemen bizitzeko eta lan egiteko baimen bat da, aldi baterakoa; babes forma jakin bat da, nazioarteko babesaren barrukoa: 55/2001 zuzentarauak jaso zuen aukera hori, gatazka baten ondorioz lekualdatze masiboak dauden egoeretarako. Nolabait, ezohiko neurri bat da, justu gatazka honetarako abiatu den tresna bat, azkar tramitatu ahal izateko.

Gerora asiloa eskatzeko aukera izango dute baimen hori lortzen dutenek?

Bai, bateragarria da, baina babes forma diferenteak dira. Orain aktibatu den formula hau pentsatua dago herrialde batetik jende asko ateratzen denerako ezohiko kausa baten ondorioz; asiloa lortzeko, berriz, beste baldintza batzuk eskatzen dira, jazarpen indibidualizatuago batekin lotuta. Aldiz, disidente errusiarrek edo desertatzen duten militarrek ezingo lukete figura berri hori eskatu, baina bai nazioarteko babesa.

Paperik ez duten ukrainarrei ere ireki diete baimen hori lortzeko aukera. Nolatan orain?

Orain ezin direlako euren jaioterrira itzuli; beraz, haiek ere babestu behar dira. Aukera bat da hainbat ukrainarrentzat, euren egoera erregularizatzeko.

Baimen berezi hori beste krisi batzuetan ere eskatu izan dute gizarte eragileek. Borondate politikorik ez da egon lehenago martxan jartzeko?

Nazioarteko babesak asko du borondate politikotik. Izan ere, badira tresnak: 55/2001 zuzentaraua hogei urteko atzerapenez jarri dute martxan; Afganistango edo Siriako gatazken harira aktiba zezaketen, eta ez zuten egin. Baina horrek ez du esan nahi ez dugunik txalotu behar orain aktibatu izana.

Azken urteetan, Ukrainatik ihes egindakoen asilo eskaeren %93 atzera bota ditu ministerioak.

Auzi politiko bat da: hainbat urtez ez zaio begiratu Ukrainako gatazkari; ez zuen interesik pizten. Orain, gauzak aldatu egin dira.

Otsailean kezka adierazi zenuen, besteak beste, kolonbiarrekin, haien babes eskaera gehienak ere atzera botatzen dituztelako. Zer gertatzen ari da gatazka horiekin?

Ez dira gailentzen ari giza eskubideen ikuspegitik gauzatutako politikak; beste lehentasun batzuk daude, batez ere ekonomikoak, eta horren araberakoak dira nazioarteko babesari lotutako ebazpenak. Lehen ere esan dut: erabaki politikoak dira hauek, eta ez daude beti giza eskubideen babesari eta errespetuari lotuta.

Batez ere emakumeak eta haurrak iristen ari dira Ukrainatik. Berariazko arreta molderik eskatzen du horrek?

Gatazka guztietan emakumeen sufrimendua erabiltzen da gerra tresna gisa, eta ezin dugu ikuspegi hori alboratu. Aztertu beharko dugu, batetik, han geratzen ari diren emakumeen artean nola aldatuko diren genero rolak, nola indartuko diren zaintzari lotutako lanak... Bestetik, hemen andre horien gizarteratzea bideratzean, kontuan hartu beharko da, adibidez, haurtzaindegiak eta umeentzako zerbitzuak al dauden, emakumeek ikasi, lan egin eta bizitza propio bat gara dezaten.

Ezin da jakin zenbat iraungo duen gerrak, baina jaioterrira itzultzeko asmoz iristen ari dira errefuxiatuak?

Oñatin daudenekin hitz eginda, adibidez, ikusten ari gara askok itxaropena dutela gerra laster amaituko dela eta etxera itzuli ahal izango direla, gehienek han baitituzte senideak eta lagunak. Ikusi beharko dugu zer gertatzen den eta zer aukera duten azkar bueltatzeko, baina ulergarria da euren bizitzak normalizatu nahi izatea. Zaharrenek dute premia handiena pentsatzeko itzuli ahal izango direla; andre gazteagoak, berriz, hasiak dira ohartzen agian ezingo direla berehala itzuli.

Hortaz, lehen harrera ez ezik, ondorena ere kudeatzen hasi behar da. Nola?

Hasierako aterpea soilik ez, epe ertainera ere begiratu behar da: haurrak eskolaratzea, helduen formakuntza, hizkuntza ikasketak... hemen dauden bitartean gizarte honen parte izan daitezen. Hori gogorra izango da; izan ere, orain shockean daude, baina gizarte berri batera egokitzeko prozesua luzea da, eta bakartia sarri. Eta harrera gizarte gisa ondo jardun behar dugu guk ere: bizilagun bihurtu behar ditugu, eta susmoan oinarritutako diskurtsoak baztertu, ukrainarrekin zein beste lekuetatik datozenekin.

Azken urteetan Espainiako Gobernuak oso asilo gutxi onartu ditu. Ukrainarrekin zabaldutako bideak ekar al dezake irekiera bat asilo politiketan?

Orain gertatu dena erantzun puntual bat da, egoera jakin bati emandakoa. Nahiko genuke horrek ekartzea politikak eraldatzea, baina zaila da. Agian une honek aukera emango digu exijitzeko beste errefuxiatuekin ere bermatzea Polizia etxeetan ordua azkar ematea, harrera programetan sartzea, kasu bakoitza modu pertsonalizatuan aztertzea... Baina ez dut uste asilo sistema aldatzea ekarriko duenik.]]>
<![CDATA[129 'bullying' kasu baieztatu ditu Jaurlaritzak, aztertutakoen %13]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/006/001/2022-03-19/129_bullying_kasu_baieztatu_ditu_jaurlaritzak_aztertutakoen_13.htm Sat, 19 Mar 2022 00:00:00 +0100 Maite Asensio Lozano https://www.berria.eus/paperekoa/1879/006/001/2022-03-19/129_bullying_kasu_baieztatu_ditu_jaurlaritzak_aztertutakoen_13.htm bullying kasu gehiago ikertzen eta detektatzen dira, «arlo horretan sentsibilizazio, trebakuntza eta ezagutza handiagoa dagoelako», Eusko Jaurlaritzaren arabera. 2020-2021eko ikasturtean, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako eskoletan 966 salaketa aztertu zituzten ikuskariek, eta %13 eskola jazarpen gisa identifikatu zituen: 129 kasu izan ziren, aurreko ikasturtean baino 29 gehiago. «Zalantzarik txikiena ere aztertzen dugu; zorrotzagoak gara kasu posibleak identifikatzean», azaldu zuen Lucia Torrealdaik, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Saileko Aniztasun eta Hezkuntza Inklusiorako zuzendariak, atzo Bilbon datuok emateko eginiko agerraldian.

«Fenomeno konplexua da eskola jazarpena, faktore askotakoa, eta esku hartzeak sistemikoa izan behar du, eragile guztiekin jarduteko», gogorarazi du Torrealdaik. Azken urteetan hezkuntza komunitatean egindako lana goratu du, eta horri egotzi dio zenbakiek gora egin izana. Izan ere, 2009-2010eko ikasturtean 89 jazarpen salaketa aztertu zituzten; 2015-2016koan, 487, eta, iaz, ia mila. «Gehiago bilatzen dugun neurrian, kasu gehiago aurkitzen ditugu», adierazi du Maite Ruiz Hezkuntza Ikuskaritzako buruak. Torrealdaik nabarmendu du horrek ez duela esan nahi eskoletan bortxa gehiago dagoenik, baizik eta hezkuntza komunitatea trebatuago dagoela horiek atzemateko: «Lehen, batez ere familiek detektatzen zuten; orain, eskoletan kasu gehiago atzematen dira».

Hala ere, aztertutako kasuen artean jazarpen gisa konfirmatutakoen proportzioa ez da neurri berean handitu: 2009-2010eko ikasturtean 89tik 32 izan ziren, eta, iaz, 966tik 129; azken urteetan, %12-14an mantendu da bullying gisa berretsitakoen portzentajea. «Portaera oldarkor guztiak ezin dira jazarpen gisa hartu; botere desoreka bat egon behar da, mina egiteko intentzioa, pertsonalizazioa eta errepikapena denboran», ohartarazi du Torrealdaik. Iazko jazarpen kasuetatik 78 bigarren hezkuntzan gertatu ziren, eta 51, berriz, lehen hezkuntzan.

Eraso fisiko gutxiago

Jazarpen molderik ohikoenak hitzezko erasoak dira, eta, ondoren, bakartze soziala. «Eraso fisikoak gutxitzen ari dira; ikusgarritasun txikiagoa duten jazarpen formak erabiltzen dituzte», esplikatu du Ruizek. Ildo horretan, ziberjazarpenak gora egin du: 41 kasu izan ziren iaz, aurreko ikasturtean baino hamasei gehiago. «Espero izatekoa zen, kontuan izanda batik bat pandemian asko areagotu dela sare sozialen erabilera», esan du Torrealdaik.

Halere, Jaurlaritzako arduradunek azaldu dute jazarpen auzi gehienak «ondo» bideratzen dituztela. «Behin identifikatuta, ahalik eta azkarrena jardun behar dute ikastetxeek: egoera landu, bizikidetza positiboa sustatu eta eragile guztiak ahaldundu», berretsi du Ruizek. «Ikasketa» prozesu bat da, haren hitzetan, baita erasotzaileentzat ere: «Ikasi behar dute min egitea ez dagoela ondo, ez dela onargarria».

«Kalitatezko bizikidetza sustatuko duten estrategiak eta tresnak eman behar zaizkio hezkuntza komunitateari». Torrealdaik gogora ekarri du Bizikasi programak xede hori duela. Hala, bullying-aren aurkako taldeak osatu dituzte ikastetxe publiko guztietan, eta formakuntza eman diete eskatu duten itunpekoei: «Lana oparoa eta eraginkorra izan da». Nabarmendu du «curriculum sozioemozional propioa» ere ondu dutela, «zaintzaren eta tratu onaren kultura» lantzeko.]]>