<![CDATA[Maria Obelleiro | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 28 Nov 2022 16:01:52 +0100 hourly 1 <![CDATA[Maria Obelleiro | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Emakumeek dute errua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1982/024/001/2022-11-27/emakumeek_dute_errua.htm Sun, 27 Nov 2022 00:00:00 +0100 Maria Obelleiro https://www.berria.eus/paperekoa/1982/024/001/2022-11-27/emakumeek_dute_errua.htm
Ideia matxista eta paternalista hori bera islatzen da Carballiñoko Udalak —PSOEk gobernatua— egindako kartelean: lokarridun zapata bat ageri da (gizonezko batena, ustez) takoidun zapata bat zapaltzen (emakumezko batena, ustez). «Ez utzi inori zu zapaltzen. Ez utzi inori zu hiltzen», emakumeek utzi egingo balute bezala gizonek tratu txarrak eman diezazkieten eta erail ditzaten, emakumeak balira bezala gizonezkoek emakumeen aurka darabilten indarkeriaren erantzule.

Emakumeen Mundu Martxak ohartarazi bezala, indarkeria matxistak ez du zerikusirik ez emakumeen janzteko moduarekin, ez testuinguruarekin, baizik eta patriarkatuaren nagusitasun eta boterearekin. Hala ere, aurrekoen moduko adibideek erakusten dute administrazio publikoak ez duela genero ikuspegia segurtatzeko galbahe nahikorik, eta beharrezkoa dela tratu txarrak ematen dituztenei begira egitea kanpainak.

Azken urtean, 6.200 emakume baino gehiago izan dira indarkeria matxistaren biktima, Fiskaltzaren datuen arabera: horixe izan da aurtengo azaroaren 25aren testuingurua. Egiturazko arazo bat den arren, oraindik ere ez da lehentasunezkoa Galiziako Gobernuarentzat: diru gutxiago jarri du genero indarkeriaren aurkako politikak aktibatzeko eta biktimei babesa emateko. Are, 2023ko aurrekontuen lege proiektuan, 20,5 milioi euro baino ez dute jaso indarkeria matxistaren aurkako borrokarako, aurrekontu osoaren %0,16 baino ez.

Murrizketa horretan, argi islatzen da konpromiso eskasa: iazko aurrekontuarekin konparatuta, 186.000 euro gutxiago jarri dituzte; eta aldea are handiagoa da PSdeG eta BNGren gobernuak Xuntan egindako azken aurrekontuekin konparatuz gero, 31,2 milioi jarri baitzituzten horretarako. Izan ere, indarkeria matxistaren adierazpide guztien aurkako borroka ezin da mugatu minutu bateko isiluneetara, xingola moreetara eta kanpaina instituzionaletara. Baliabide ekonomikoak funtsezkoak dira.]]>
<![CDATA[Justizia patriarkala]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1982/022/001/2022-11-20/justizia_patriarkala.htm Sun, 20 Nov 2022 00:00:00 +0100 Maria Obelleiro https://www.berria.eus/paperekoa/1982/022/001/2022-11-20/justizia_patriarkala.htm soilik baietz da baietz deitzen zaion legeari. Eskuinik atzerakoiena eta Espainiako komunikabideen leize zuloetakoak berehala hasi dira Berdintasun ministroari eta haren taldeari erasotzen, amorratuta, eta gaitasun eta trebetasun nahikorik ez izatea ere leporatu diete, jarrera paternalista hartuta, gainera.

Legeak arrakalak baldin baditu eta arrakala horiek epaileei modua ematen badiete legea beren erara interpretatzeko eta erasotzaileei zigorra laburtzeko, legea aldatu egin behar da, noski, baina horrek guztiak agerian uzten du gauza bat: Espainiako justizia patriarkala dela, frankismoak kutsatua dagoela eta frankismotik oinordetzan jasoa dela. Zuek ondotxo dakizue hori, zuen nazioetan sufritua baituzue disidentzia politikoaren jazarpena. Horregatik da behar-beharrezkoa genero perspektiba ezartzea modu transbertsalean, bai legelariak trebatzeko orduan, bai legeak betearaztean.

Azaroaren 25erako gutxi falta den honetan, indarkeria matxistaren kontrako lelo ugari izango ditugu inguruan, baina, aldi berean, normaltasun osoz onartzen dugu justiziaren matxismoa, eta, are, guk ere erasotzen diogu lege horri, zeinak aurreko legeak baino gehiago babesten baititu emakumeak eta onespenean jartzen baitu arreta; hain zuzen, hori ezartzen du nazioartean Istanbulgo Hitzarmenak, indarkeria matxistaren aurka borrokatu eta hura prebenitzeko itunak.

Zer zeraman jantzita bortxatu zuten emakumeak? Emakumeak zerbait egin zuen bortxatzailea probokatzeko, ala ez? Harreman sentimentalik bazuten, ala ez? Halako galderek ez lukete tokirik izan behar epaitegietan, baina, zoritxarrez, badute. Emakumeen sinesgarritasuna susmopean jartzen dute oraindik, eta argi dago indarkeria matxistaren kontrako baliabideak ez direla nahikoa.

Psikologoak eta gizarte langileak falta dira emakumeei laguntzeko, eta, horrez gain, indarkeria instituzional izugarria dago. Ondorioz, ez da eskaintzen aukerarik biktimak areto batean eta erasotzaileak beste batean deklaratzeko, eta epailearen borondatearen esku geratzen da emakumea bere bulegora eramatea, akusatuarekin gurutzatu ez dadin. Datozen asteetan ere arituko gara gai honetaz.]]>
<![CDATA['Prestige', hogei urteren ondoren]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1982/024/001/2022-11-13/prestige_hogei_urteren_ondoren.htm Sun, 13 Nov 2022 00:00:00 +0100 Maria Obelleiro https://www.berria.eus/paperekoa/1982/024/001/2022-11-13/prestige_hogei_urteren_ondoren.htm Prestige-ren hondamendia gertatu zela. Itsas segurtasunari dagokionez, ez da askorik aldatu ordutik, oraindik ere ez baitaukagu erakunde propiorik itsasoko istripuak eta itsasontzien isuriak ikertzeko. Madrilek ez du kostarik, baina hantxe dago horrelako ezbeharrak ikertzeko batzordea, eta Galizia, berriz —1.700 kilometro itsasertz, 128 portu eta 4.200 itsasontzitik gora edukita—, Espainiaren mendeko da, zoritxarrez. Eta halaxe da, nahiz eta Galiziako kostaldean gertatu diren 60 urteotan petrolio isuriak eragin dituzten hamahiru istripurik handienetatik zortzi.

Prestige-ren hondoratzeak agerian utzi zuen herri ausarta eta borrokalaria garela, Nunca Mais mugimenduak erakutsi bezala, eta eskumenak eduki beharra dagoela itsasertzari dagokion guztian; are gehiago, jakinik egunero batez beste 35 itsasontzi ibili ohi direla Galiziako kostaldean salgai arriskutsuekin. Horietako hamabostek, gutxi gorabehera, ez dute zertan bete Europako Batasunak segurtasunari dagokionez ezarritako eskakizunak.

Gaur-gaurkoz, itsas salbamenduaren eskumena bera ere Espainiako Gobernuarena da oraindik. Estatutuan jasota dagoenez, Xuntari legokiokeen gai bat da, baina badirudi PPri ez zaiola interesatzen. Gure orrialde hauetan esana dugunez, Martxelo eta Vicent, Galiziako Gobernuak ez du lortu eskumen horietatik bat bera ere eskualdatzea hamahiru urtean, alegia, 2009az geroztik: PPk urte hartan hartu zuen berriro San Caetanoko agintea. Hain zuzen, Feijooren alderdiak hiru alditan ere bozkatu izan du Galiziak bere itsas salbamendu propioa edukitzearen kontra.

Hainbestekoa da Galiziako Gobernuak gai horretan duen utzikeria, ezen arriskuan baitago Costa da Morteko praktikaje zerbitzua berritzea bera ere —itsas segurtasunerako ezinbestekoa, itsasontzien irteera eta sarrera zuzentzeko—, Galiziako Xuntak nabarmen murriztu baititu baliabide ekonomikoak. Eta, bitxia bada ere, zailtasunak dituzten itsasontzientzako «babesleku segurutzat» deklaratu zituen Galiziako administrazioak portu kaltetuak. Negargarria da, gero, nolako mespretxua diguten gobernatzen gaituztenek. ]]>
<![CDATA[Etxea eskuratu ezinik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1982/024/001/2022-11-06/etxea_eskuratu_ezinik.htm Sun, 06 Nov 2022 00:00:00 +0100 Maria Obelleiro https://www.berria.eus/paperekoa/1982/024/001/2022-11-06/etxea_eskuratu_ezinik.htm Nòs Diario-ren harpidedunei zuen nazioetako errealitate informatiboa ezagutarazteko. Aste honetan, arazo kezkagarri baten berri eman nahi nizueke zuei bioi eta gure irakurle guztiei; kontu kezkagarri bat da, azkenaldian larriagotua, eta berriro agenda publikoan dago, Europako Banku Zentralak interesak igo dituela eta. Etxea eskuratzeko bideaz ari naiz, odisea erabatekoa, batik bat gazteentzat.

Ez dakit zuen gobernuek zer politika ezarriko zituzten etxebizitzen parkea mobilizatzeko, baina, Galizian, 340.000 etxebizitza huts baino gehiago daude —horietatik, 2.700 baino gehiago Sareb elkartearenak dira—, eta utzikeria handia dago bazter guztietan. Horren erakusgarri da 2015-2022ko Etxebizitza Plana: haren helburua zera zen, sustapen publikoko 870 etxebizitza jartzea interesa agertutako 15.000 herritarren eskura. Denbora horretan, Galiziako Gobernuak 40 etxebizitza besterik ez zuen eraiki.

Bestalde, 2016az geroztik alokairuak ia %50 garestitu diren honetan, Xuntak etxebizitzen erosketan jarri du arreta gazteei dagokienez, eta ez alokairuan, neska-mutilek aukerarik edukiko balute bezala lan egonkor bat izateko, zorpetzeko lain emango liekeen lan egonkor bat. Gainera, Galizian, etxe babestuen %0,3 baino ez daude alokairuan eskuragarri; Espainiako Estatuan, berriz, %0,9 da batezbestekoa, eta Europan, %9.

Beste kontu batek ere argi erakusten du gobernuak nolako utzikeriaz jokatzen duen eskumen propio hori baliatzeko orduan: Galiziako aurrekontuak berak. 2023ra begira, 130 milioi erabiliko ditu etxebizitzarako, 2009an baino 80 milioi gutxiago —biko gobernuaren azkeneko aurrekontuak—. Eta 2021eko aurrekontuen likidazioak erakusten duenez, etxea eskuratzeko programako 17 milioi inbertitu gabe geratu ziren.

Halakoxe egoera utzi zuen Alberto Nuñez Feijook, eta haren segida bermatu du Alfonso Ruedak, haren ondorengoak. Feijoo hizpidera ekarrita: ez al zaizue iruditzen sedizio delitua Botere Judizialaren Kontseilu Nagusia ez berritzeko aitzakia gisa baliatu izanak berak adierazten duela zein ahul dagoen, zein behin-behinekoa den? Iruditzen zait ezaugarri hori beste ebidentzia bat baino ez dela, agerian uzten duena Ayusok markatzen diola politika Feijoori, eta eskuin muturreko jarreren bidean dabilela Feijoo. Haren zentrismoa goraipatzen zuten kazetari progresista espainolek berek gogor egiten dute orain haren kontra. Ez da izango abisatu ez dietelako!]]>
<![CDATA[Angrois, Blanco eta Pastor]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1982/024/001/2022-10-30/angrois_blanco_eta_pastor.htm Sun, 30 Oct 2022 00:00:00 +0200 Maria Obelleiro https://www.berria.eus/paperekoa/1982/024/001/2022-10-30/angrois_blanco_eta_pastor.htm
Laurogei lagun hil ziren istripuan. Biktimen eta haien familien elkartearen ustez, Elena Fernandez Curras epailearen sententziak ez du justizia ekarriko; izan ere, epailea Marta Fernandez Currasen ahizpa da: hura Feijooren gobernuetako batean Ogasuneko kontseilari izan zen, eta Aurrekontuen Estatu idazkaria. Biktimen talde horrexek salatu zuen Bruselan, Ana Miranda BNGko egungo europarlamentariaren bidez, gertatutako guztia, eta borroka horri esker lortu zuen orduko Adif enpresako Segurtasun buru Andres Cortabitarte ere akusatuen bankuan esertzea, makinistaz gain. Bruselak 2016ko uztailean egindako txostenak baliogabetu egin zuen Espainiako Estatuko Tren Istripuen Ikerketa Batzordeak egindako ikerketa, argudiaturik ez zela independentea izan.

PSOE eta PP istripua eztabaida politikotik ateratzen saiatu izan dira beti, Jose Blanco eta Ana Pastor ministro ohiak inplikatuta baitzeuden: Blancok diseinatu eta inauguratu zuen linea hori; Pastorrek, trena martxan jartzeaz gain, baimena eman zuen ERTMS segurtasun sistema deskonektatzeko, eta, txostenen arabera, segurtasun sistema hori lagungarria izango zen istripurik ez gertatzeko. Bide batez esanda: azken asteetan jakin da Pastorrek gutun batean eskaera egin ziola Violeta Bulc Europako Batasuneko Garraio komisarioari ez zezaten argitara eman Espainiaren ikerketaren aurkako txostena.

Argi dago tarte horretan seinalatutako abiadura halako bi hartua zuela makinistak trena orduko 191 kilometroko abiaduran zihoala irten zen bidetik. Ikuskatzaileak egindako dei baten ondorioz despistatu zen makinista, Pontedeumen sartzeko informazioa emateko deitu baitzion, herri horretan jaistekoa baitzen familia bat. Baina, ikusita nolako akats larriak zituen lineak segurtasunean eta diseinuan, eta jakinda Pastorrek presioa egin zuela Europako txostena argitaratu ez zedin, harritzekoa da Sustapen ministro ohietako inork ere ez deklaratu behar izatea auzi judizialean. Ez al ziren horiexek izan erabakien erantzule nagusiak?]]>
<![CDATA[«Kudeatzaile onak» kale]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1982/026/001/2022-10-23/kudeatzaile_onak_kale.htm Sun, 23 Oct 2022 00:00:00 +0200 Maria Obelleiro https://www.berria.eus/paperekoa/1982/026/001/2022-10-23/kudeatzaile_onak_kale.htm
Hedabide horiek berak, pixkanaka, haren lotsaizunak erakusten ari dira, hainbat datu oinarri harturik, beste batzuok urteetan agerian jarri izan ditugunak. Sanchez bera Xuntaren buru horren datuez baliatu da bere arrazoibidean, «kudeatzaile onaren» irudia desegitearren. Feijook Madrilen gogor kritikatu du Espainiako Estatuak egindako zorra, baina berak 7.000 milioi baino gehiago handitu zuen Galiziaren zorra. 2009. urtearen hasieran, zor hori 3.900 milioi baino gehixeago zen, eta, 2022ko martxoan, 11.300dik gorakoa zen. Eta kopuru hori handitu eta handitu egingo da haren akolito Alfonso Ruedarekin: 2023rako aurrekontuetan aurreikusi dutenez 12.250 milioira ere helduko da datorren urtean.

Eta zor hori justifikatua legoke enplegua sortzeko eta gizarte zerbitzuak sendotzeko balitz, baina ez. Enplegu galeraren datuei erreparatu besterik ez dago: 2009ko martxotik 2022ko otsailera, Galiziak 23.000 autonomo baino gehiago galdu zituen, eta, epealdi horretan bertan, 33.500 enplegutik gora galdu zituen industrian.

Gizarte zerbitzuetako gastuari dagokionez, osasun publikoaren adibidea bakarrik jarriko dut. Aste honetan Nós Diario-n gogora ekarri dugunez, 350 milioi baino gehiago jaitsi dira lehen arretako inbertsioak 2009az geroztik. Ez dakit zein den zuen nazioetako egoera, baina ni bizi naizen udalerrian, Soutomaiorren, batez beste 15 egun itxaron behar dugu nork bere medikuarekin kontsulta izateko. Hemen, 7.500 pertsona baino gehiago gaude erroldatuak, eta hiru mediku baino ez ditugu, eta sekula ez diete ordezkorik jartzen baimenen bat hartzen badute, oporretara badoaz edo gaixotzen badira. Horra «kudeatzaile on» horren erakusgarri bat.]]>
<![CDATA[Paper errea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1982/020/001/2022-10-16/paper_errea.htm Sun, 16 Oct 2022 00:00:00 +0200 Maria Obelleiro https://www.berria.eus/paperekoa/1982/020/001/2022-10-16/paper_errea.htm Vilaweb-en.

Estatuko Administrazioaren Kontu Hartzailetza Nagusiaren datuek argi erakusten dute Espainiako Gobernuak 2.800 milioi euro baino gehiago utzi dituela Galizian inbertitu gabe 2015az geroztik, nahiz eta milioi horiek ere jasota zeuden likidatutako azken zazpi aurrekontuetan. Hala, 2015ean, Galiziarentzat izendatutako diruaren %56 erabili zen; 2016an, ia %57; 2017an, %66; 2018an, %51, eta 2019an, ia %46.

Aurrekontuetan zehaztutako dirua erabiltzeari dagokionez, alde handia dago Galiziaren eta Madrilen artean. Izan ere, hasieran aurreikusi baino inbertsio handiagoa egiten dute Madrilen, eta hala izan ohi da beti. 2021eko aurrekontuetan, 961 milioi euroko inbertsioa aurreikusi zuten Madrilentzat, eta 1.643 milioi eurokoa izan zen azkenean.

Hain zuzen ere, 2021eko aurrekontuetan, PSOEren eta Unidas Podemosen koalizio gobernuak onartutako lehen aurrekontuetan, 792 milioi euroko inbertsioa zehaztu zuten Galiziarentzat -abiadura handiko trenaren diru sail batzuetarako erabili zen diru gehiena-. Hala ere, 532 milioi euro inbertitu ziren Galizian azkenean, aurrekontuetan onartu baino 260 milioi euro gutxiago. 2020ko kontuetan aurreikusitako 254 milioi euro ere ez ziren erabili.

Galiziako Gobernuak ere badaki dirua izendatu bai baina gero inbertitu gabe uzten. Enpleguaren arloan bakarrik, 1.500 milioi euro baino gehiago utzi zituen gastatu gabe 2009tik, alegia, Alberto Nuñez Feijoo Xuntako presidentetzara iritsi zen urtetik.

Aste honetan PSG alderdiak Galiziako Parlamentuan salatu duenez, Itsasoaren Kontseilaritzak erabili gabe utzi zituen arrantzarako programetarako zehaztutako aurrekontuen %83,9, hau da, 96,2 milioi euro. Galiziako Administrazioaren Kontu Orokorraren arabera, sail horrek arrantza programetarako izendatutako diruaren %16,1 baino ez du erabili.

Datuak ezin adierazgarriagoak dira.]]>
<![CDATA[Trena huts egitea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1982/024/001/2022-10-09/trena_huts_egitea.htm Sun, 09 Oct 2022 00:00:00 +0200 Maria Obelleiro https://www.berria.eus/paperekoa/1982/024/001/2022-10-09/trena_huts_egitea.htm
Ardatz atlantikoan bizi garenok behintzat erabil dezakegu trena, hala eskualdekoa nola distantzia ertainekoa, baina geltoki gehienetan hamar zerbitzu baino gutxiago daude joateko, eta beste hainbeste itzultzeko; gainera, batzuetan ez da trenik izaten hiru ordu eta erdian baino gehiagoan. Baina hori ez da Atlantikoko eremu osoan gertatzen. Coruña eta Ferrol artean, zerbitzua are okerragoa da: egunean bost aldiz baino ez da pasatzen trena, eta ordubete eta hogei minutu behar ditu bidea egiteko; autoz, berriz, 40 minutu inguru behar dira. Eta, Ourensetik Santiago de Compostelara doan linea kenduta, ezer gutxi dago. Lugon, adibidez, ez dago hiriburura joateko zerbitzu zuzenik. Are, Lugon horrenbesteko gabezia dago trenei dagokienez, ezen azkarrago iristen baita Ourensetik Madrilera AVEz, Lugotik Coruñara baino —autoz ordubetean egiten da bide hori—.

Zeuen buruari galdetuko diozue jendeak eskatzen ote duen trena erabili ahal izatea. Bai, eta asko. Hain zuzen, trena maiz hartzen dutenentzako hobaria martxan jarri zenetik, gehiago erabiltzen da, eta horrek agerian utzi du zein beharrezkoa den aldiriko trenen zerbitzu bat ezartzea. Trenak falta direla ere erakutsi du; izan ere, bete-beteta joaten dira, eta dozenaka lagun uzten dituzte geltokietan.

Aldiriko trenen zerbitzua ezartzea ez da lehentasunezkoa, eta Galizia eta Portugal trenbidez lotzea ere ez, hori ere 2023ko aurrekontuetatik kanpo geratu baita. Gure herrialde mugakideak eginak ditu etxeko lanak abiadura handiko trenekin bi lurraldeak lotzeko, eta, hain justu, Portugalgo Gobernuak joan den astean iragarri zuen trenbidea Galiziaren mugara iritsiko dela 2030ean, Valençara zehazki. Portugalgo Gobernuak aurreikusitakoa ez dator bat Espainiako Gobernuaren asmoekin: Espainiari gehiago interesatzen zaio Madril eta Lisboa lotuko dituen zerbitzu bat jartzea; izan ere, badakigu azpiegiturei dagokienez ere oraindik Madrildik pasatzen dela dena.]]>
<![CDATA[Arraina hemen legoke berriro...]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1982/024/001/2022-10-02/arraina_hemen_legoke_berriro.htm Sun, 02 Oct 2022 00:00:00 +0200 Maria Obelleiro https://www.berria.eus/paperekoa/1982/024/001/2022-10-02/arraina_hemen_legoke_berriro.htm
Itsasoaren industriaren balio kate osoari eragingo dio erabaki horrek, eta kontuan hartu behar da sektore horrek Galiziako BPG barne produktu gordinaren %4,8 hartzen duela, baita urtean 9.000 milioi euro mugitu ere, Santiagoko Unibertsitateko Maria do Carme Garcia Negro eta Gonzalo Rodriguez irakasleek egindako azterlan baten arabera.

Gure ekonomian, sektore estrategikoa da arrantza. Erauzketa jarduerarekin batera —zeinak, hondoratze haren ondorioz, mina eta sufrimendua ekarri baitzituen Galiziako marinel herrietara—, aitzindari garen eraldaketa polo batean garatuz joan da hamarkadaz hamarkada. Galiziako kostalde osoan, kapital propioko dozenaka enpresa daude arrainaren izozketan, arrain kontserbetan eta itsasoaren industriaren kate osoan dihardutenak. Punta-puntako sektore moderno bat, munduko estatu askorentzat eredu dena, XVIII. mendetik datorren tradizio bati lotua, garai hartan abiarazi baitzituzten gazitze industriako lehen enpresak, Kataluniako kapitalaren abaroan abiarazi ere, zuk, Vicent, ederki dakizun bezala.

Espainiako Estatuak dozenaka urte daramatza arrantza trukagai gisa erabiltzen Europako Batasunarekin negoziatzen duenean. Horren erakusgarri ona da Gran Sol izeneko ontzidiarekin gertatu zena: Espainiako Estatua Europako Batasunean sartu zenean, 300 ontzi zeuzkan, eta gaur egun, berriz, Europako Batzordeak urteetan inposatutako moldaketen ondorioz, doi-doia dauzka 70 ontzi. Beste hainbeste gertatzen ari da orain, eta estatuko gobernuak uko egin dio erabaki horren aurka beto eskubidea baliatzeari araua indarrean sartu ez dadin; gainera, zalantzan dago Batasuneko auzitegietan errekurtsoa jarri edo ez.

Bruselak neurri hori justifikatzeko erabili dituen ingurumen txostenen desfasea eta zorroztasun eskasa direla eta, ez dago azaltzerik zergatik ezarri duten debekua, ez bada horixe nahi izan dutela kapital talde handiek, hain justu ere merkatuen —ezen ez herrien— Europa honetan benetan agintzen duten taldeek. Castelaok ederki esan zuen bezala: “Gobernuek nahi balute, sardinak hemen leudeke berriro".]]>
<![CDATA[Nork defendatzen ditu aberatsak?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1982/020/001/2022-09-25/nork_defendatzen_ditu_aberatsak.htm Sun, 25 Sep 2022 00:00:00 +0200 Maria Obelleiro https://www.berria.eus/paperekoa/1982/020/001/2022-09-25/nork_defendatzen_ditu_aberatsak.htm
Orain, presidente andaluziarrak dio zerga horri eta oinordekotzaren zergari %100eko hobaria ezarriko diela. Gogora dezagun Madrilek %100eko hobaria ezarri diola ondarearen zergari, eta urtean 900 milioi euro gutxiago biltzen dituela aberatsen mesederako. Galizian, Feijook %25eko hobaria ezarri zion ondarearen zergari, eta %100ekoa oinordekotzarenari. Gainera, PFEZeko diru sarreren tarte batzuk txikitu zituen: 27.700-35.200 euro eta 47.600-60.000 euro (urte horretan, Galiziako batez besteko soldata gordina ez zen iritsi 21.900 eurora). 2021ean, osatutako azken ekitaldian, Xuntak 500 milioi euro gutxiago bildu zituen.

PPk jendaurrean defendatu zituen ordezkatzen dituen horiek aberastasun handiak dituztenak, eta ez langile klasea, gaur egun dugunaren eta izango dugunaren gisako krisi garai batean, eta Escriva ministroak ere gauza bera egin zuen fiskalitatea zentralizatzeko eskatu zuenean, bere ideologia espainolista agerian utziz.

Finantzaketa ereduarekin lotutako eztabaida bat da hau. Alde horretatik, erregimen arrunteko autonomiek eskumen mugatua dute zerga motak moldatzeko, eta kontzertu ekonomikoa dutenek Euskadik eta Nafarroak datu hobeak dituzte ongizate sozialari eta aberastasuna sortzeari dagokionez. Adibide bat: 2020an aurrekontuaren likidazioa itxi zen azken urtea, Galiziak 3.900 milioi baino gehiago galdu zituen, 11.900 milioi baino gehiago bildu baitzuen, eta 7.900 baino zertxobait gehiago bakarrik itzuli. Guretzat sozialki justuena izango litzateke, dudarik gabe, itunpeko sistema izatea, eta, halaber, justuagoa da gehiago daukanak gehiago ordaintzea, eta, gehienbat, krisi garaian botere publikoek bermatzea inor ez dela atzean geratuko.]]>
<![CDATA[Hemen gara berriz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1982/022/001/2022-09-18/hemen_gara_berriz.htm Sun, 18 Sep 2022 00:00:00 +0200 Maria Obelleiro https://www.berria.eus/paperekoa/1982/022/001/2022-09-18/hemen_gara_berriz.htm Galeusca hau Vilaweb-i eskaini nahi diot, haren 25 urteak —gehi bi— ospatzeko erakusketara gonbidatua izan bainintzen. Vicent: egin duzuen lan gogorragatik zorionak eman besterik ezin dut egin, baita jendaurrean ere, gure orrialdeetatik; lan horri esker, etxebizitza bateko gelan zenuten erredakzioa utzi, eta lokal propio eder bat lortu duzue Bartzelonaren erdialdean, abangoardian, eta Valentzian ere bulego bat zabaldu.

Urrun dago 1995 hura, Vilaweb-en beste alma mater Assumpcio Maresma eta zu hasi zineten urtea; egunean behin baino ez zineten konektatzen Internetera, eta ahalik eta gehien aprobetxatzen zenuten webgunea eguneratzeko, hiru konexio ordu 1.500 pezeta kostatzen baitzen. Zeinek esango zuen handik 27 urtera hain aldatuta egongo zenik kazetaritza egiteko modua eta elkarrekin erlazionatzekoa! Iraultza erabatekoa izan da, urteurrena dela-eta argitaratu duzuen liburuaren izenburuak adierazten duen bezala.

Aitzindariak izan zineten, hein handi batean, harpidedunei esker: hazteko aukera eman zizueten, eta, gaur egun, haiek dituzue sostengu nagusi. Joan den astean, Palau Roberteko ekitaldian egon ginen hirurok, eta harpidedun horietako batzuk ezagutzeko parada atsegina izan nuen. Gustura jakin nuen gure Galeusca honetako iritziak irakurtzen dituztela, eta gustura hartu nuen Nòs Diario-ren inguruan interesa azaldu izana, defendatzen dugun kazetaritzarengatik eta harpidedunak funtsezko dituen eredu batekin funtzionatzeagatik; are gehiago kontuan hartuta gure gaur egungo gobernuak modu sektarioan jokatzen duela, hala eskubidez dagozkigun laguntzak nola publizitate instituzionala ukatuz.

Baina, esan izan dudan bezala eta zuek ederki dakizuen bezala —harpidedunetan oinarritzen baita zuen hedabideen finantza egitura—, harrotzeko modukoa da eskuak libre izatea gure lerro editorialari jarraituz idazteko, hots, galiziarren interesen alde idazteko, eta ez Galiziako Xuntak edo finantza botere handiek esandakoari jarraituz.

Laburbilduz, herriaren indarra da kontua. Herriak gure hedabideak irakurri eta babestea; herrialdea egitea. Katalunian, erakutsi berri du hori herriak, modu masiboan kalera irtenez eta demostratuz Espainiako Estatuarekin elkarrizketa mahaia osatzea ez dela nahikoa, gehiago nahi duela. Avant!]]>
<![CDATA[«BNG izan liteke PPren alternatiba 2024ko hauteskundeetan»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1855/012/001/2022-08-11/bng_izan_liteke_ppren_alternatiba_2024ko_hauteskundeetan.htm Thu, 11 Aug 2022 00:00:00 +0200 Maria Obelleiro https://www.berria.eus/paperekoa/1855/012/001/2022-08-11/bng_izan_liteke_ppren_alternatiba_2024ko_hauteskundeetan.htm Retratos en fite kaleratu berria da Laiovento argitaletxean, zuzenean ezagutu dituen zenbaiten soslaien bilduma. Duela 50 urte justu, O atraso economico da Galiza-ren lehenbiziko edizioa argitaratu zuen, Galizia kolonia bat dela dioen liburua. «Halaxe pentsatzen dut orain ere», segurtatu du Beirasek Nos Diario-ri emandako elkarrizketan. «Duela 40 urte baino okerrago gaude».

Liburu berria argitaratzearekin batera, 50 urte beteko dira O atraso economico da Galiza publikatu zenuela. Orain idatziko bazenu, zer aldatuko zenuke?

Ekonomiari buruzko liburu bat da, Galiziaren patologia sozioekonomikoari buruzkoa, eta Galizia kolonia bat dela dio, nahiz eta barneko kolonia edo Espainiako estatuaren barne kolonia izendatu. Barne kolonialismoari buruzko tesi batzuk erabili ditut. Ez dira marxistak, baina atze-atzean eskema marxista bat dago; izan ere, aintzat hartzen dira Galiziako gizartea egituratzen duten multzo sozialak, ekoizpen moduen arabera. Batetik, kapitalismoa baino lehenagoko sistema bat dago, Galizia nekazaria eta arrantzalea, garai batean biztanle gehienak hartzen zituena, eta, bestetik, kapitalismoaren sektorea dago. Bien arteko harreman dialektikoa azaleratu dut.

Horretaz galdetu nahi nizun, ea orain ere pentsatzen duzun Galizia kolonia bat dela.

Jakina, eta lehen baino gehiago. Joan deneko hamabost urtean gutxienez, gaizkitu egin da Galiziaren sindrome koloniala. Sindrome hori ez dagokio gizartearen oinarri ekonomikoari bakarrik, ez dakarkigu gure baliabideez eta soberakin ekonomikoaz gabetzea bakarrik, eta kontua ez da politikariak eta subiranotasun politikoa baditugun ala ez: gainegiturari ere eragiten dio, hala nola arlo ideologikoari eta kulturalari. Ikusi besterik ez dago: 40 urte badira gobernu autonomo bat dugula, estatutuak dio galegoa dela hemengo hizkuntza, baina herritarrek berek antolatu behar dute galegoa normalizatu dadin.

[Alberto Nuñez] Feijooren gobernuekin, barrendik hustu dituzte estatutuan Galiziako Xuntari eta Parlamentuari ematen zaizkien ahalak eta eskumenak. Espoliazio hutsa da.

Espainiakoa huts egindako estatu bat da. Estoldei buruz hitz egiten denean, erredundantzia bat da, estatua bera baita estolda. Espainiako Estatuan, botere judizialaren buruzagitza bera ere kolpista da. Erakundeez baliatzen dira erakundeak berak azpikoz gora jartzeko, zerbitzu egiteko Europako Batasuneko oligarkiei eta plutokraziari.

Kontatzen ari zaren horregatik, zure ustez Galizia «askoz okerrago» dago orain, duela 40 urte baino.

Guztiz. 60 urtetik beherakoek ez zuten parte hartu ez konstituzioan, ez estatutuan ez halako ezertan. Egina zegoelarik jaso zuten. Jadanik gutxi gara laurogeitaka urte izan eta Galizia nolakoa zen kontatzen dugunok. Ez dute erreferentziarik jakiteko zer den diktadura bat eta zer den erregimen faxista bat, jendeari ez baitzaio informaziorik eman. Isiltasun ituna lazgarria izan zen. Prozesu moduko batean, memoria historikoa galarazten ari dira, eta zentsura ezartzen; horrek guztiak eta oraingo beste gauza askok antz handia dute Alemanian Weimarko Errepublikan gertatutakoarekin, eta bide eman diote PPren faxistizazioari eta Voxen agerpen esplizituari. Arazoa ez dira Voxek esaten dituen astakeriak. Herritarrek kultura demokratikoa izango balute, haiek ez lituzkete bilduko botoen %5 baino gehiago.

Lehengoari helduta: herri galegoa desagertzeko prozesu bat da. Konponbide bakarra herritarren iraultza bat izango da, eta, izan, izango da. Ez dakit garaiz iritsiko den, baina iritsiko da, historia ez baita lineala.

Hanka sartze ikaragarriak egin ditugu, eta horrek ere izan du zerikusia: bistatik galdu genuen nazio askapenerako prozesu estrategikoa, nahiz eta hura zen bidea markatzeko iparrorratza. Nazionalismo antolatua izenez eta hitzez zen nazionalista eta subiranista, baina autonomista zen praktikan. Konparatu urte hauetako diskurtsoa eta 90eko urteetan esaten nuena. Oso diskurtso inklusiboa zen, ez zen batere dogmatikoa, eta, era berean, jendearengana iristen zen, arazo konkretuei heltzen zielako, arazoen mamiari, eta borroka guztietan ari ginen, kalean. Mezua erradikala zen oso. Hor ari ziren beti.

Urte zailak etorri ziren gero.

90eko hamarkadaren bukaeran, sentitzen nuen kontraesan gaizto batean ginela, 1997tik aurrera BNG bigarren indarra izan baitzen parlamentuan, eta aukera izan baikenuen Xuntan gobernatzeko, baina ni bozeramaile nazionala nintzen, hau da, BNGren proiektu estrategikoaren bozeramailea, askapen nazionalerako prozesua helburu zuen proiektu baten bozeramailea, eta, aldi berean, Xuntako presidentetzarako hautagaia nintzen, konstituzioaren eta autonomia estatutuaren esparruan. Eta gogoan dut komunikazioaz eta propagandaz arduratzen zenak, Mario Lopez Ricok, honela esaten zuela: «Presidente baten diskurtsoa egin behar duzu». Eta nik: «Ez, BNGren bozeramailearen diskurtsoa egin behar dut, baina prest nago hauteskundeak baino sei hilabete lehenago presidente baten diskurtsoa egiteko». Baina egoera gaiztoa zen. Gero eta konpromiso gehiago genituen erregimeneko erakundeetan: 1999an, zazpi hirietatik bostetan gobernatu genuen, haietatik hirutan alkatetza edukita; eserleku bat genuen Europan, eta gero eta harrapatuago geunden. Zer egin? Ohartzen nintzen ondo bereizi behar zirela bi rol, EAJk egiten duen bezala: zuzendaritzak hartzen ditu erabakiak, baina lehendakariak ez du botorik ematen.

PPren alternatibarik ikusten al duzu 2024rako?

Ikusten dut, bai. Egon badago alternatiba bat. BNG alternatiba izateko moduan dago, baina kontua da arrunt zaila dela Galizian BNG nagusitzea PSOEri parlamenturako hauteskunde batzuetan, Xuntan nork aginduko duen erabakiko den hauteskunde batzuetan. Txorakeriarik egiten ez bada eta buru argiz lan egiten bada, aukera hori badago, baina BNGk ez du konexiorik ezker ez-nazionalistarekin, PPren kontra aliatua izan daitekeen ezker horrekin.

Oso argi dago kontraesanen bi ardatzak mugitu egiten direla halako depresio handi bat dagoenean, baina badago beste ardatz bat, nazio kontraesanaren ardatza, Galizia-Estatua. Ezkerreko nazionalismoak, eta Galizian nazionalismoa ezkerrekoa izan da beti -ez baita eskuineko nazionalismorik izan-, bi kontraesan horiekin jokatu behar du.]]>
<![CDATA[Hizkuntzak eta demokrazia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1982/022/001/2022-06-26/hizkuntzak_eta_demokrazia.htm Sun, 26 Jun 2022 00:00:00 +0200 Maria Obelleiro https://www.berria.eus/paperekoa/1982/022/001/2022-06-26/hizkuntzak_eta_demokrazia.htm
Ez zen izan galizierazko lehen irrati emanaldia, aurretik dozenaka programa izan baitziren errepublikaren garaian, baina bide eman zien erbestetik iritsitako proposamen berri batzuei. Hor dago, adibidez, Siempre en Galicia programa, Uruguain, herrialde hartako talde galegistak sustatua eta Galiziar Kulturaren Montevideoko Patronatuak diruztatua.

BBCko galizierazko emanaldiek berretsia utzi zuten hizkuntzen aldarria beti egon dela eskari demokratikoei loturik. Diktadura osoan, ubera horretan egin zuten aurrera galizierazko irrati egitasmoek, Mexikotik hasi —oso ekinak izan ziren hango erbesteratuak, eta aurten omenaldia egin diete, Florencio Delgado Gurriaranen figura goretsiz— eta apirileko Portugal hartaraino —ezin ahaztu Margarita Ledok sustatutako emanaldi hura—.

Espainieraz besteko hizkuntza ofizialek esparru gehiago hartzeko aldarria izugarri garrantzitsua da oraindik ere. Horren erakusgarri, Santiagon BBCko galizierazko lehen emanaldiaren 75. urteurrena ospatzen ari ziren egunean bertan, Meritxell Batet Diputatuen Kongresuko presidenteak hitza kendu zion behe ganberan Galiziako parlamentariari, baita katalanei eta euskaldunei ere, beren hizkuntzan aritzeagatik. Batetek alde bakarrez hartu du erabaki hori, eta ez du funtsik Kongresuko arauen arabera, zeren arautegi horrek ez baitu debekatzen espainiera ez beste hizkuntza ofizialak erabiltzea, eta ganberako presidentetzaren esku uzten baitu aukera hori. Beraz, erabaki politiko bat da hori, Andaluziako hauteskundeen ondoko ajealdi betean hartua, gobernuak eskuinerantz egin duen biraldiaren erdian —zeren gobernuak bere egina baitu PPren programa ekonomikoaren parte handi bat—.

Martxelo, Vicent, irakurleok: honenbestez, uda bukatu arte amaiera emango diogu Galeusca-ko gutun trukearen denboraldi honi, berriro ere azpimarratuz ezen galiziera, katalana, euskara eta demokrazia eskutik hartuta doazela beti.]]>
<![CDATA[Hil egiten duten erabakiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1982/028/001/2022-06-19/hil_egiten_duten_erabakiak.htm Sun, 19 Jun 2022 00:00:00 +0200 Maria Obelleiro https://www.berria.eus/paperekoa/1982/028/001/2022-06-19/hil_egiten_duten_erabakiak.htm Nòs Diario-k argitara atera zuenez, pandemia garaian zahar etxeetan hildakoen %90 kudeaketa pribatuko zentroetan hil ziren. Zehazki, mendekotasunaren arloko Galiziako bi enpresa nagusietan izan ziren heriotza gehien: DomusVi taldean, zeina Frantziako eta Erresuma Batuko zenbait inbertsio funtsena baita, eta San Rosendo fundazioan, zeinaren titulartasuna Ourenseko elizbarrutiari baitagokio. Batak eta besteak bereizgarri izan dute politikoki Alderdi Popularretik gertu ibili izan direla, eta, bereziki, Alberto Nuñez Feijoorengandik gertu.

Iaz, Galiziako Xuntak 100 milioi euroko laguntza eman zien zahar etxe pribatuei. Gizarte Politikako buruek parlamentuan emandako datuen arabera, honela banatu zen diru hori: 74 milioi, talde pribatuekin egindako itunetarako; 18 milioi, zentro publikoak kudeatzen dituzten enpresentzat; eta 5 milioi, txeketan emanak, erabiltzaileentzat, zahar etxe pribatuetako egonaldia ordaintzen laguntzeko.

Zahar etxe publikoetan eskaintzen diren tokiei dagokienez, estatu osoa kontuan hartuta azken postuetan dago Galizia, eta Osasunaren Mundu Erakundeak gomendatutako ratioak baino bi puntu txikiagoak ditu. Gaur egun, 21.944 toki ditu, 383 zahar etxetan; horien %20 kudeaketa publikokoak dira, eta gainerako %80ak, kudeaketa pribatukoak. Hain zuzen, horietako bat da Pazos de Borben udalerriko Mi Casa; hari buruz idatzia dut lehenago ere hemen. Pontevedrako patronalaren buru izandako batena da, PPren ekitaldietan izan ohi den batena, eta hark adinekoak tratatzeko duen moduak eskandalua piztu du Galiziako iritzi publikoan.

Galiziako zahar etxeetan koronabirusak jota hildakoen ehunekoa argitaratu den astean bertan, Alderdi Popularrak gehiengo absolutua baliatu du zahar etxeen lege berri bati ezezkoa emateko; hain zuzen, heriotza gehien eragiten dituzten alderdi batzuk zuzentzea zen lege horren helburua, eta sektore publikoa lehenesteko eredu berri baten aldeko apustua egitea. PPk, ordea, adinekoak negozioetarako erabiltzen dituzten enpresa pribatuak babestu ditu, eta ezaguna da zer ondorio dakartzan horrek. Erabaki batzuek hil egiten dute, eta hau horietako bat da.]]>
<![CDATA['Espainia'-k behea jo du Pedrafitan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1982/022/001/2022-06-12/espainia_k_behea_jo_du_pedrafitan.htm Sun, 12 Jun 2022 00:00:00 +0200 Maria Obelleiro https://www.berria.eus/paperekoa/1982/022/001/2022-06-12/espainia_k_behea_jo_du_pedrafitan.htm
22 urtez erabilgarri egon eta gero erori da Pedrafita do Cebreiro eta Veiga de Valcarce lotzen zituen A-6 autobiako zubia. Francisco Alvarez Cascos Sustapen ministro ohiak inauguratu zuen, eta Manuel Fraga orduko Galiziako Xuntako presidentea ere izan zen inaugurazioan. Orain dela bost urte aurkitu zituzten lehen arazoak. Hain zuzen, autobia itxita zegoen ezbeharra gertatu zenean, azpiegitura hobetzeko lanetan ari baitziren.

Azpiegitura Ministerioak adierazi zuen eraikuntzan izandako «ezkutuko akats» baten ondorioa zela istripua, hori baino ez, eta ez zuen ezertxo ere esan zubibidea eraiki zuen enpresari buruz. Javier Ferreiro Sustapen Ministerioko Errepideen zuzendari nagusiak nabarmendu zuenez, «joan den udan zubibidea ixtea erabaki zen, azpiegiturako kableetan korrosio handia aurkitu ondoren», eta, baieztatu zuenez, «baliteke ordura arte atzeman ez zen azpiegiturako akats baten ondorioz erori izana, edo lanek azaleratutako akats baten ondorioz».

Gobernuko arduradunen azalpenak zalantza gehiago pizten ari dira Galizian. Izan ere, kaltetutako A-6 autobiaren zati horiek eraiki zituzten enpresen izenak ezkutatzea baino ez dute helburu, dirudienez. Espainiako obra zibileko enpresa handiek egin zituzten zati gehienak; kasu batean, aldi baterako enpresa elkarte baten bidez, eta, beste batzuetan, bakarka.

Hala, Espainia markak behea jo du Pedrafita do Cebreiron. Zubibide hori erori izanak agerian uzten du nola eraikitzen diren azpiegiturak estatuan, eraikuntza zenbateraino oinarritzen den azpikontraten lan egiteko moduan, eta zer asmo duten kontratu publikoak aldez edo moldez lortzen dituzten konpainia batzuek. Barcenasek PPren dohaintza emaileei buruz egindako kontabilitatea eta Fragaren hauteskunde kanpainetako datu ekonomikoak kontuan hartuz gero, gauza asko ulertzeko gakoak azaltzen dira.]]>
<![CDATA[Dirua, Madrilentzat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1982/026/001/2022-06-05/dirua_madrilentzat.htm Sun, 05 Jun 2022 00:00:00 +0200 Maria Obelleiro https://www.berria.eus/paperekoa/1982/026/001/2022-06-05/dirua_madrilentzat.htm
Estatuaren aurrekontuetan Madrili mesede egiteko erabakia ez dago irizpide koiunturaletan oinarrituta. Azken urteetan horixe izan da joera, eta, gainera, lurralde antolaketaren ereduari dagokion diseinu batek ekarri ditu gastu irizpide horiek; hain zuzen, eredu horren helburuetako bat da estatuko hiriburua sendotzen saiatzea botere politiko eta ekonomikoaren erdigune gisa.

Proiektu horrekin bat egiten dute estatuaren aparatuek, haien aldeko talde politikoek eta botere ekonomikoak; banaketa horrek mesede egiten dio botere ekonomikoari, lagungarria baitzaie Madrilen errotutako enpresa konglomeratuei. Hala dio Ikerketa Ekonomikoen Valentziako Institutuaren Madrid, capitalidad, economía del conocimiento y competencia fiscal txostenak (Madril, hiriburutza, ezagutzaren ekonomia eta lehia fiskala); lehenago ere aipatu izan dugu atal honetan.

Estatuaren inbertsioaren eta, azken batean, lurralde antolaketako haren ereduaren logika aspaldiko eskema batean oinarrituta dago. Orain dela mende batzuk sortutako eskema hori zorroztu egin zen XVIII. mendean, borboien etxeko monarkak tronura heldu zirenean, eta liberalek biziagotu egin zuten XIX. mendearen erdialdeko eta amaierako hamarkadetan. Madrilen egoera ezin da ulertu hiriburutzak ematen dizkion onurak kontuan izan gabe; izan ere, horri esker, lurreko, aireko eta tren bidezko komunikazioen erdigunea da, han pilatzen dira instituzio publikoak, eta gaitasun handiagoa du penintsula osoari dagokion kapitala osteko.]]>
<![CDATA[Nire Etxea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1982/023/001/2022-05-29/nire_etxea.htm Sun, 29 May 2022 00:00:00 +0200 Maria Obelleiro https://www.berria.eus/paperekoa/1982/023/001/2022-05-29/nire_etxea.htm
Argazkiak eta testigantzak dauden arren, Galiziako Administrazioak uko egin zion zentroko zuzendaritzaren aurka neurriak hartzeari. Pontevedrako Enpresari Gazteen Elkarteko presidente ohia da zentro horren jabeetako bat. Hori bai, Gizarte Politikako Kontseilaritzako Ikuskaritza Zerbitzuak espediente bat ireki zuen.

Ez da lehen aldia zahar etxe hori horrela dabilena: 2017. urtean, langileen gertuko iturrien arabera, zentroko zuzendaritzak ahaleginak egin zituen gela itxi batean ezkutatzeko zahar etxean bizitzeko baimenik ez zuten bost erabiltzaile, eta haiek ez zuten ezkutalekutik ateratzea lortu seguratsun indarrak geriatrikora iritsi ziren arte. 2019an, herri horretako udaleko oposizioko alderdi politikoek salatu zuten udalerrikoak ez ziren 11 lagun modu irregularrean zeudela erroldatuta zentro horretan; 65 urtetik beherakoak ziren guztiak, eta, ustez, Alderdi Popularreko hautagaiari botoa emateko erroldatu zituzten. Langileek jomugan eduki zituzten taldeko beste enpresa batzuk ere, etxeko laguntza zerbitzuetakoak. Izan ere, jakinarazi zuten lan baldintzak prekarioak zirela, eta zentroak berandu ordaintzen zizkietela nominak eta Gizarte Segurantzarako ekarpenak.

Geriatriko horretan gertatutakoa ez da gertaera bakan bat. Pandemiako olatuetan zahar etxeetan bizi izandako tragediak balio izan zuen begien bistan jartzeko herritar gehienek ezagutzen ez zuten egoera bat, eta, horren ostean, aipatutako kasuaren gisakoek agerian utzi dute kudeaketa ereduak porrot egin duela, etekinak eta irabaziak lortzea baitu helburu, eta ez adinekoen ongizatea bermatzea. Ezin dira esku pribatuetan utzi oinarrizko zerbitzuen kudeaketa eta ongizatea, oso gai garrantzitsuak baitira.]]>
<![CDATA[25 + 2 horiegatik!]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1982/024/001/2022-05-22/25_2_horiegatik.htm Sun, 22 May 2022 00:00:00 +0200 Maria Obelleiro https://www.berria.eus/paperekoa/1982/024/001/2022-05-22/25_2_horiegatik.htm Sermos Galiza astekariaren 500. zenbakia —handik sortua da Nòs Diario—, eta enpresa editore horren 10. urteurrena. Oraingoan, berriz, ongietorri egiten diogu Vilaweb-en 27. urteurrenari. Hedabidearen 25 urteko ibilbidearen adierazgarri, erakusketa bat inauguratu dute aste honetan, zeina hasieran atzeratu egin behar izan baitzuten osasun larrialdia zela eta. Txalo bero bat eta zorionak Europako egunkari digitalik zaharrena izanik gaur egun oraindik ere argitaratzen den horri, eta, bereziki, Vicent Partali eta Assumpcio Maresmari.

Baina, kazetaritza independentea hizpidera ekartzean, bazkideak eskertu behar ditugu batik bat, horien guztien ekinbidearengatik baita posible. Eredu hori ezinbestekoa da hedabide propioak haz daitezen, bai Herrialde Katalanetan, bai eta Euskal Herrian eta Galizian ere; eredu hori lanabes gisa baliatuta, zilegi zaigu zintzotasunez eta erantzukizun sozialez jokatzea, boterea kontrolatzeko eta hiru nazioen interesak defendatzeko asmoz.

Goitik beherako kazetaritza zintzo bat aldezten dugu, ezein presio taldek eta gobernuk belaunikarazten ez duena, baina testuinguru jakin batean dihardugu horretan egunero, non joko arauak ez baitira berberak denontzat: ikus, adibidez, nolako betoa jarri dion Xuntak Nòs Diario-ri prentsa idatziarentzako diru laguntzetan, nahiz eta deialdi publikoan jasotako baldintzak betetzen zituen; gogoan hartu, halaber, 1,5 milioi inguruko diru sail publiko hori, gaur egungo presidente Alfonso Ruedaren Kontseilaritzak aurten urtarriletik maiatzera bitarte banatua komunikabide espainolen artean Done Jakueren urtea sustatzeko, nahiz eta legedia bera urratu duen horretarako, kazetaritza enpresa horiek —gehien-gehienek— Galiziako toponimia desitxuratzen baitute.

Hain zuzen ere, aste honetan, Letra Galegoen Egunarekin bat eginez —euria gorabehera, milaka pertsona bildu zituen Compostelan, Queremos Gallego plataformak hara deituak—, gobernuko buru berriak «adeitasun linguistikoaren» diskurtsoa berreskuratu du, alde batera utzirik hizkuntza propioa ordezpen linguistikoa jasaten ari dela gaztelaniaren mesedetan. Ez zaigu harritzekoa iruditu Ruedaren taktika; izan ere, 2009an, Galicia Bilingue erakunde galegofoboarekin jo zuen kalera, «galegoaren inposizioari» kontra egitera. Falazia interesatu bat, PPren think tank-ak asmatua, zeinaren bidez onartu ere egin baitzuten dekretu bat irakaskuntza —are gehiago— espainolizatu zuena. Zer esango dugu, ba... Urte luzez iraun dezatela gure hedabideek, Vicent eta Martxelo!]]>
<![CDATA[Galegoz, egunero]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1982/024/001/2022-05-15/galegoz_egunero.htm Sun, 15 May 2022 00:00:00 +0200 Maria Obelleiro https://www.berria.eus/paperekoa/1982/024/001/2022-05-15/galegoz_egunero.htm
Galegozko Letren Eguna sortu zen garaiko erregimen politikoaren nolakotasuna aldatu egin zen, eta hizkuntza politikak ere moldatuz joan dira azken 59 urteetan, baina galegoa oraindik ez da hizkuntza normalizatua, eta espainolaren mende dago orain ere. Hainbesteraino, non ez baitago lege xedapen bakar bat ere galegoa erabiltzera behartzen duenik, eta 500 arauk behartzen baitute gaztelania erabiltzera gizartearen esparru batean edo bestean. Inolako lege testutan ez da jaso galegoz aritzeko betebeharra, Auzitegi Konstituzionalak epai zenbaitetan ezarritako doktrinari segika.

Hizkuntzaren egoera interpelazio bat da guzti-guztientzat. Azken urteotan jakin ditugun datuen argitan, ez dago ez etenik ez aldaketarik hiztunen galeran, batez ere hiri inguruko belaunaldi gazteen artean. Galiziako Estatistika Institutuak emandako datuen arabera, 15 urtetik beherako 53.699 gaztek, hau da, adin horretakoen %23,9k ez dakite zipitzik ere galegoz, eta ez dira gai hizkuntza horretan mintzatzeko.

Maiatzaren 17an, Galegozko Letren Egunean, gogora ekarriko dugu Florencio Delgado Gurriaran, eta, harekin batean, Mexikon erbesteratutako galegozko literatura guztia, Nós Diario-n hilabete honetan egiten ari garen bezala, horretarako sortutako bilduma baten bidez. Era berean, hizkuntzaren aldeko gizarte ekitaldi guztietan mobilizatuko gara; hasteko, egun horretarako Queremos Galego taldeak antolatu ohi duen manifestazio nazionalera joango gara. Eta, egunero-egunero egiten dugun bezala, galegoz bizitzeko dugun eskubidea aldarrikatuko dugu.]]>
<![CDATA[Zentsurei eta isiltasunei buruz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1982/020/001/2022-05-08/zentsurei_eta_isiltasunei_buruz.htm Sun, 08 May 2022 00:00:00 +0200 Maria Obelleiro https://www.berria.eus/paperekoa/1982/020/001/2022-05-08/zentsurei_eta_isiltasunei_buruz.htm Sermos Galiza argitalpenak 500 zenbaki argitaratuak dituela. Prentsa Askatasunaren Eguna gogorarazten den astean egokitu da, maiatzaren 3an antolatzen baita egun hori urtero. Jardunaldi horretan bertan, Xuntako Hedabideen saileko jarduneko idazkariak —Feijooren eskuin eskua da, eta harekin batera joatekoa Madrilera— adierazi zuen Galiziako Gobernuak kazetaritza enpresentzako laguntza sail handienetik kanpo utzi duela, bigarren urtez jarraian, Nòs Diario egunkaria.

Dirudienez, ez gara egunkari bat, nahiz eta deialdian ez den termino hori definitzen, eta nahiz eta OJD Banaketa Egiaztatzeko Bulegoak egunkaritzat jotzen duen astean lau egunean edo gehiagotan argitaratzen den edozein periodiko. Ez dut halabeharrez aipatu OJD, baizik eta oinarri arautzaileek behartu egin dituztelako argitalpen guztiak EGM Komunikabideen Azterketa Orokorraren txostenean edo OJDrenean sartuta egotera.

Hizpidera ekarri dudan laguntza sail horrek helburu bat du: «Akuilatzea Galiziaren nortasunaren defentsa, haren balioak sustatzea, haren hizkuntza normalizatzea eta haren kultura defendatzea». Gainera, laguntza horiek eskuratzeko, ezinbestekoa da hizkuntza propioan ematea informazio guztiaren %10 «gutxienez», eta konpromisoa izatea «betiere galegoa erabiltzeko, edo mailaka gero eta gehiago erabiltzeko». Nòs Diario-k deialdiko eskakizun guztiak betetzen ditu eta galegoz diharduen paperezko egunkari bakarra da, baina laguntza horietatik kanpo utzi dute; galegoa oso aldi bakanetan darabilten egunkariak —azalean, urtean behin bakarrik, Letra Galegoen Egunean—, Alderdi Popularraren hurbilekoenak, horiexek dira onuradunik handienak.

Gauzak horrela daudela egin zen, Kultura Galegoaren Kontseiluan, Censuras y silencios nos medios de comunicación jardunaldia (Zentsurak eta isiltasunak hedabideetan), eta zera azaldu genuen: nola ez da egongo zentsurarik eta isiltasunik, klientelismo ugari ere bai, gobernuak lotsagarriro saritzen badu bera babesten duena, eta argiro zigortzen bera ikuskatzen duena? Feijoo Xuntaren buru izan zen garaian, ahoa tapatu zitzaien PPren interesen kontra ziharduten hedabide guztiei. Jokorik zikinenak ere balio izan zuen kritikak itzaltzen ahalegintzeko. Ruedak, zeina presidente izendatuko baitute datorren astean, agindu du segida emango diola aurrekoari; ez dakigu kazetaritza enpresentzako laguntza politikei buruz ere ari ote zen. Laguntza publikoak bai, baina arautuak eta gardenak denentzat.]]>