<![CDATA[Martxelo Otamendi | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 05 Feb 2023 05:25:58 +0100 hourly 1 <![CDATA[Martxelo Otamendi | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Ate bat itxaropenari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2110/018/003/2023-02-05/ate_bat_itxaropenari.htm Sun, 05 Feb 2023 00:00:00 +0100 Martxelo Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/2110/018/003/2023-02-05/ate_bat_itxaropenari.htm
Europako Batasuneko magistratuek esan diote Belgikako justiziari bi kasutan bakarrik egin diezaioketela uko Goreneko magistratuaren eskaerari: Espainiako justiziak oinarrizko eskubideak urratzea, eta epaiketa egin duen auzitegiak ez edukitzea epaiketa hori egiteko eskumena. Lehen puntua lotuta dago justiziaren kalitaterik ezarekin, partzialtasunarekin, berme faltarekin eta funtzionamendu txar sistemikoarekin.

Lehen puntu hori da interesgarriena Kataluniako prozesuagatik Belgikan daudenen kasuan, Europako magistratuek ate bat zabaldu diote euroagindua ez onartzeko aukerari, azpimarratu baitute auzia erraz identifika litekeen talde baten aurkako auzia bada orduan herrialde bateko justiziak —Belgikakoak katalanen auzian— uko egin diezaiokeela euroagindua onartzeari.

Orain falta da jakitea nola interpretatuko duen Belgikako justiziak lehen puntu hori, alegia, ihes egindako buruzagiak bere eskubideak urratuta dauzkan talde bateko kidetzat hartuko ote dituen.

Horrela dela esateko arrazoi asko erakutsi zituen Espainiako PPren gobernuak eta Espainiako Justiziak. Gogoratu besterik ez dago urriaren 1ean botoa ematera modu baketsuan joan ziren herritarrak nola jipoitu zituzten poliziek, eta zer kondena ezarri zieten erreferenduma antolatzea leporatu zieten politikari independentziazaleei. Hori baino argudio sendoagorik, nekez.

Ematen du auziak bide luzea edukiko duela oraindik epaitegietan.]]>
<![CDATA[Parisko zaldi jakobinoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2110/018/003/2023-01-29/parisko_zaldi_jakobinoa.htm Sun, 29 Jan 2023 00:00:00 +0100 Martxelo Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/2110/018/003/2023-01-29/parisko_zaldi_jakobinoa.htm
Kanpaina eredugarriak eta jendetsuak egin arren, Macronen gobernuak ez du zaldi jakobinotik jaitsi nahi, estatua hautsiko dieten beldurrez edo. Ipar Euskal Herriko ikastolak biltzen dituen erakundea da Seaska, erreferentzia nagusia alde handiarekin hezkuntza aratuan eskolak euskaraz emateko orduan. Era berean, gero eta gehiago dira hezkuntza euskaraz eskaini nahi duten eskola publikoak eta pribatu katolikoak; hau da, eskolak euskaraz eman nahi izatea ez da bakarrik euskal separatista susmagarrien apeta.

Parisek entzungor egiten segitzen du eskaeren aurrean, eta Frantziako hiriburuan irailean egindako bileran euskal ordezkaritza instituzionalak —Euskararen Erakunde Publikoko ordezkariak eta parlamentariak zeuden bilera horretan— egindako proposamenei ez die batere jaramonik egin. Euskal ordezkaritza erantzunaren zain egon da hilabeteotan.

Eskaeren artean bada bat ikur bihurtu dena euskararen eskubideen zerrendan: azterketa homologatuak euskaraz egitea. Ikasketak euskaraz egin arren, ikasketak homologatzen dituen brebeta azterketa (DNB, Diplôme national du brevet) frantsesez egitera behartzen ditu ikasleak Frantziako Hezkuntza Ministerioak. Kosta ahala kosta.

Parisek ez du amore eman nahi brebetaren auzian, gotortuta dago, badakielako maratoi luze baten lehen urratsa dela, lasterketa hori urraska egiten dela, eta urrats baten ondoren beste bat etorriko dela.

Azterketa hori euskaraz egiteko mugimenduan rol berezia jokatzen dute Seaskako ikasle gazteek. Pozgarria da ikustea belaunaldi gazteak — oso gazteak, dena esanda— irmoki eusten diola erakunde hori sortu zutenen espirituari.]]>
<![CDATA[Eskuinaren haustura Nafarroan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2110/018/003/2023-01-22/eskuinaren_haustura_nafarroan.htm Sun, 22 Jan 2023 00:00:00 +0100 Martxelo Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/2110/018/003/2023-01-22/eskuinaren_haustura_nafarroan.htm
UPNk adostuta zeukan Pedro Sanchezen gobernuaren lan erreforma babestea, baina Sayasek eta Garciak alderdiaren diziplina hautsi eta, PPrekin bat eginez, aurkako botoa eman zuten. UPNk alderditik bota zituen bi diputatuak. Biek onartu dute PPk, UPNren indarra ahuldu nahian, egindako eskaintza onartzea.

UPN zer den galdetuko dute, Maria eta Vicent, zuen irakurle askok. Bi hitzetan esanda, Nafarroako eremukoa bakarrik den alderdia, erregionalista, eskuinekoa, eta euskal itxura daukan guztiaren aurkakoa. Aspaldi ezkutatu zen UCD alderdiaren eszisioa da, 1979an sortua; Espainiako Konstituzioak aurreikusten zuelako Nafarroak, 4. xedapen iragankorraren bidez, bat egitea Araba, Bizkai eta Gipuzkoarekin.

Gehien bozkatu den alderdia izan da UPN azken urte luzeotan, baina PSNk 2015ean ezkerreko frontearekin bat egitea onartu zuenetik, bakarrik geratu da. Iruñean salbu.

PPk ez dauka Nafarroan ez egiturarik, ez buruzagi ezagunik, eta herrietan daukan presentzia hutsaren hurrengoa da. Baina Madrilen erabaki dute badela garaia Nafarroako egoera berezia bukatu, eta alderdia behar bezala hedatzeko saioa egiteko. Horretarako, erreferentziazko buruzagiak behar zituen, eta Sayas eta Garcia prest daude transfugismoaren ariketa egiteko.

Datozen udal hauteskundeetan emaitza txarrak aterako ditu PPk Nafarroako hiri eta herri gehienetan, zerrendak osatzeko ere arazoak edukiko dituelako han eta hemen. Bestelako kaltea, ez oso handia hala ere, egin diezaioke UPNri parlamenturako bozketan.

Ezkerra pozik eskuinaren zatiketarekin.]]>
<![CDATA[Magistratuen gaztaroaren gaitza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2367/020/003/2023-01-15/magistratuen_gaztaroaren_gaitza.htm Sun, 15 Jan 2023 00:00:00 +0100 Martxelo Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/2367/020/003/2023-01-15/magistratuen_gaztaroaren_gaitza.htm Paleta juridiko zabala dauka Conde-Pumpidok; Donostian zela, guardia zibil bat zigortu zuen torturengatik, eta Ballesteros komisarioa Hendayais edaritegian 1980an atentatua egin zutenak babesteagatik. Gero, Espainiako Gorenak absolbitu egin zuen komisarioa kexu handiak sortu zituen sententzian.

Gaztetan Euskal Herrian 80ko hamarkadan lan egin zuten hainbat magistratu eta fiskal progresistarekin jazo legez (Juan Alberto Belloch, Luis Navajas...), karrera judizialean gora egin ahala aldatuz joan zen Conde-Pumpido euskal auzia ikusteko modua, ezinbesteko baldintza baitzen goi karguetara iristeko gaztaroaren gaitza esaten zaiona bazterrean uztea.

Giza eskubideen alde modu trinkoan lan egiten hasitako magistratuak Herri Batasuna legez kanpo uztea bultzatu zuen, bere jardunari itzuli handia emanez. Aldaketa zuritzeko esaldi gogoangarriak erabili zituen: «Minbizia erauzi dugu, gaixoari min eman gabe... mundu hori bakera zuzendu dugu, eta ez bortxakeriara».

Asteazkeneko bozketa irabazi eta berehala, esker hitzekin batera beste harribitxi bat bota zuen, Espainia independentziazaleek ez baino Konstituzionaleko magistratuek hautsiko duten izua zabaltzeko lanean ari direnak lasai daitezen: «Konstituzioak ez ditu onartzen, ez sezesioa, ez independentzia, ez autodeterminazioa».

Pozik geratuko zen Conde-Pumpido horrelako baieztapen trinkoa eginda. Erraza zeukan. Zer esango du, ordea, gu hiruron herrialde bateko herritarren bi herenek independentzia nahi dutela adierazten badute hauteskunde batzuetan? Urruti dago aukera hori, baina ez da ezinezkoa.]]>
<![CDATA[Urruntzea bukatuta, kaleratzea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2384/024/004/2023-01-08/urruntzea_bukatuta_kaleratzea.htm Sun, 08 Jan 2023 00:00:00 +0100 Martxelo Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/2384/024/004/2023-01-08/urruntzea_bukatuta_kaleratzea.htm
Mendekuzkoa, zigor kodean eta sententzietan ezarri ez arren, presoak eta haien senideak bi aldiz zigortzea helburu zuelako. Setatia, erakunde publikoek eta nazioarteko giza eskubideen aldeko elkarteek egindako txostenetan, eta, herritarrek urteetan egindako ehunka mobilizazioetan eskatu arren, Frantziako eta Espainiako Gobernuek, kolore batekoek zein bestekoek, entzungor egin dutelako.

Frantzian barreiatuta zeuden preso gehienak Ipar Euskal Herritik gertuen dauden espetxeetara gerturatu zituzten duela urte batzuk, Espainiako Gobernuak bere ardurapekoak mugitzen hasi baino dezente lehenago. Espainian, Pedro Sanchezen Gobernua 2021ean hasi zen presoak Hego Euskal Herriko espetxeetara ekartzen eta ingurukoetara hurbiltzen. Gaur egun, oso gutxi dira oraindik Euskal Herriko espetxeetan ez daudenak, eta aurki ekartzea espero da.

Begi bistakoa da EH Bilduk Espainiako Gobernuarekin daukan harremanaren barruan ulertu behar dela jokabide aldaketa nabarmen hori. Oraintsu arte, mintzakide ia bakarra EAJ zenean, Espainiako Gobernuarekin aurrekontuak negoziatzeko orduan eskaeren artean urruntzearen bukaera sartuko ote zuten galdetuta, erantzuna beti berdina zen: «Urruntze politika indargabetzea ez dago aurrekontuen negoziazioaren gaitegian».

Urruntzea bukatzear dela, presoak zigorra bukatu baino lehenago kalera bidean jartzeko kanpainari hasiera emango diola iragarri du Sare herritar taldeak. Urruntzearekin bukatzeko lan handia eta pazientzia agorrezina behar izan bada, are dosi handiagoak beharko dira zigorra bukatu gabeko presoak kalean modu mailakatuan ikusteko.]]>
<![CDATA[Nafarroa, beti bezain animatua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2110/022/003/2022-12-18/nafarroa_beti_bezain_animatua.htm Sun, 18 Dec 2022 00:00:00 +0100 Martxelo Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/2110/022/003/2022-12-18/nafarroa_beti_bezain_animatua.htm
Oso bestelakoa da egoera Nafarroan, jokalekua askoz animatuago dagoelako. UPN da alderdi nagusia Nafarroako Parlamentuko hauteskundeetan, baina duela lau urte PP eta Ciudadanosekin batera aurkeztu zen Navarra Suma markarekin. Aste honetan jakinarazi du UPNk denok espero genuena: Navarra Suma lurperatu egingo duela, eta bakarrik aurkeztuko dela maiatzean. 2015eko eta 2019ko hauteskundeetan boto gehien jaso zituen alderdia izan arren, gobernua osatu ezinik geratu zen UPN. 2015ean, Uxue Barkos (Geroa Bai) izan zen lehendakaria, emaitzetan bigarrena geratuta, eta 2019an Maria Txibite (PSN), hura ere bigarrena geratuta.

Azken bi gobernuek EH Bilduren babesa jaso dute lehendakariak izendatzeko orduan eta aurrekontuak bezalako erabaki nagusietan. Galdera asko eta erantzun gutxi planteatzen dizkigute Nafarroako hauteskundeek. UPNk, Navarra Suma deseginda, ez du galdu esperantza PSNrekin batera gobernua osatzeko, hori baitu basamortu politikoan beste lau urte —12 izango lirateke denetara— ez igarotzeko aukera bakarra. PSNk behera egiten badu, PSOEk herrestan eramanda, baliteke bigarrena ez geratzea, eta postu hori alde txikia daukaten bi hautagairen gutizia da: Geroa Bai eta EH Bildu.

PSNk errazago edukiko luke babestea Geroa Baiko lehendakaria EH Bildukoa baino. Madrilen, ordea, EH Bildu da, beste batzuekin batera, Espainiako presidente Pedro Sanchezi eusten diona.

Iruñeko Udalekoak, beste baterako.]]>
<![CDATA[Trumpistak Alemanian ere]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2110/022/003/2022-12-11/trumpistak_alemanian_ere.htm Sun, 11 Dec 2022 00:00:00 +0100 Martxelo Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/2110/022/003/2022-12-11/trumpistak_alemanian_ere.htm
Aitortu behar dugu lehenagotik eduki dituztela herrialde horretan presidente pretrumpista bat baino gehiago, baina barne politikan barik kanpo politikan egiten zuten nahi zutena. Herrialdearen barruko politikan egon da hamarkadetan jokabide errespetuzko bat erakundeekin, hauteskundeetako emaitzekin, botereen arteko banaketarekin...

Kanpo politiketan, munduko tiranoen babesle izan dira AEBetako presidente asko, errepublikanoak batik bat. Estatu kolpeak bultzatu eta finantzatu dituzte, inbasioak egin dituzte, gerrak piztu... Herrialdearen interesen defentsaren argudio orozuritzaileak munduko jendarme ardura eman zien.

Asteon ikusi dugu Europako trumpismoaren azken atala, erabat ustekabean harrapatu gaituena. Alemanian, eskuin muturreko dozenaka lagun atxilotu dituzte, poliziaren hitzetan «estatu kolpea» emateko asmoa zeukatelako. Nonbait, iazko urtarrilean trumpistek Kongresuari egindako erasoaren ariketa mimetikoa eginez, Alemaniako legebiltzarra asaltatu eta herritarrek aukeratutako gobernua indargabetzeko asmoa zeukaten.

Egiteko asmoa zeukatenari larritasuna kendu gabe, ematen du Europako estaturik boteretsuenean estatu kolpea emateko dezente gehiago behar dela, hau da, ez dela nahikoa —Washingtonen segitzen dugu— kamuflaje arropa eta bikingoen kaskoa janztea.

Kezkagarriagoa da hainbat jende horrelako ekintzak egin litezkeela pentsatzera bultzatzen duen giroa, oinarrizko arauen haustura, jarrera horietan datzan ideologia.

Sistema pitzatzen hasita dago, eta ez dakigu nola aurre egin.]]>
<![CDATA[Txaparen kontraesanak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2110/024/003/2022-12-04/txaparen_kontraesanak.htm Sun, 04 Dec 2022 00:00:00 +0100 Martxelo Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/2110/024/003/2022-12-04/txaparen_kontraesanak.htm
2018an hasita, bi urtetik behin egiten da, eta aurtengoa hirugarrena da. Hamabost eguneko iraupena du ekimenak, bi urtetik behin. Esan gabe doa txapa paparrean jartzea baino askoz gehiago egiten dela egun horietan, ekitaldiak antolatzen dira batean eta bestean.

Kanpainan buru-belarri lanean ari direnei zor zaien ezagutzarekin esanda, kezka eduki dut beti kanpainaren intentsitatearekin, kosta egiten baitzait ondorioztatzea bi urtetik behingo hamabost egun horietan asko aurrera daitekeenik. Bistan da tokian tokiko errealitate desberdinak daudela, baina euskara oso egoera minoritarioan dagoen lekuetan ere, zer lor liteke intentsitate horrekin?

Ba ote dago aktibitaterik gure bizitzan bi urtetik behin bi astez arituta aurrerapen dezentekoa lor dezakeenik? Ikasketetan, kirolean, jardun profesionalean...

Kanpaina arrakastatsua izan dadin, paparrean belarriaren txapa daramatenak —ulertu bai, baina hitz egin ez— euskara ikasten jartzea da giltzarri ezinbestekoa eta, egia aitortuta, zaila. Bestela, fosiltzeko arriskua daukagu. Eta hizkuntza bat serioski ikasteko erabakia hartzea ez da ahuntzaren gauerdiko eztula. Euskaltegi batean, sarean, mintzalagun gisa... biderik ez da falta. Darabilgun intentsitatea, ordea, nahikoa al da helburua lortzeko?

Badakit, Maria eta Vicent, zuen herrialdeetan ere aspaldi piztu zirela zuen hizkuntzen egoeraren argi gorriak. Oso zabalduta dago kezka hori gure herrietako adituen artean. Aurrerapen handiak egin ditugu kualitatiboki, herren gabiltza kuantitatiboki.]]>
<![CDATA[Eskozia? Orain, B plana]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2110/024/003/2022-11-27/eskozia_orain_b_plana.htm Sun, 27 Nov 2022 00:00:00 +0100 Martxelo Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/2110/024/003/2022-11-27/eskozia_orain_b_plana.htm
Eskoziarrek galdetu zioten auzitegiari ea ba al zeukaten eskumenik balio legalik gabeko kontsulta gisako erreferenduma egiteko. Hau da, galdeketa horretan baiezkoak irabazita ere, ez zen ezer gertatuko, eta Eskoziak Erresuma Batuaren barruan segituko zuen. Inork espero zezakeen horrelako auzitegi batek ebatz zezakeenik William Wallaceren ondorengoek nahi zutenean eta nahi bezala dei lezaketela erreferenduma egitera, ez loteslea izanda ere?

Interesgarria izango da jakitea zein den eskoziarren B plana, eduki behar dutelako. Bazekiten, guk baino hobeto ezagutzen dituztelako inperioa izan zenaren egitura eta mentalitatea, ezezko biribila jasoko zutela bost magistratuengandik, eta partida Downing Streeteko egoitzan eta Westminsterreko ganberan jokatzera gonbidatuko zituztela. Erabakiak ere badu bigarren mezua, alegia, ez eramateko politikako arazoak auzitegietara.

Eskoziarrek Kanadako Gorenak Quebeceko independentzia prozesuaz hartu zuen erabakiaren aurrekaria zeukaten. Kasu hartan, a posteriori izanda ere, Gorenak ezarri zituelako aurrerantzean bete beharreko arauak. Hori testatu nahi zuten eskoziarrek, ea Erresuma Batuko Gorenak Kanadakoaren bidea hartu eta aferari behin betiko irtenbidearen gaineko irizpideak emango ote zituen.

Quebeceko erreferenduma 1995ean egin zuten, eta handik hiru urtera egin zituen publiko irizpideak Kanadako Gorenak: prozesua ezin da alde bakarrekoa izan, bi aldeek adostu behar dute eta galderak argia izan behar du. Printzipio horietan oinarrituta, Argitasun Legea onartu zuen 2000n Kanadako Legebiltzarrak.

Horixe bera nahi zuten eskoziarrek egitea Erresuma Batuko Auzitegi Gorenak. Ezetza jaso dute. Ate hori itxita, orain, B plana.]]>
<![CDATA[Misterioak bizi gaitu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2110/022/003/2022-11-20/misterioak_bizi_gaitu.htm Sun, 20 Nov 2022 00:00:00 +0100 Martxelo Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/2110/022/003/2022-11-20/misterioak_bizi_gaitu.htm sorioneku irakurriko litzatekeen hitza interpretatua dute adituek. Ez dira iritsi, oraingoz, idazkunean agertzen diren beste hitzen esanahia ulertzera .

Euskararen jatorria zein den gure herritik kanpo galdetzen digutenean, euskaldun askok, duda horrek sortzen duen misterioak ematen digun harrotasuna ezkutatu gabe, erantzuten dugu ezin dela jakin eta, behin harrotzen hasita, ez dela sekula jakingo. Are okerrago, barre egiten dugu jakiten dugunean nonbaiteko unibertsitatean egindako ikerketak lotu egiten duela euskara ez dakigun nongo hizkuntzarekin. Ez dugu ahaiderik nahi hizkuntzen zuhaitzean; gurea landare txikia da, baina gurea bakarrik.

Jarrera horiek oso ohikoak dira herri eta hizkuntza txikietan, tamainak ematen ez diguna misterioak emango digulakoan. Ulergarria da, zapalkuntzaren erreakzioz egina bada. Arazoa sortzen da usteari zientzia kategoria eman nahi zaionean, zientziak frogatu ezin duena egiazkotzat jotzen dugunean. Fedea, alegia.

Irulegiko aurkikuntzak badu, alferrik da ezkutatu nahi izatea, irakurketa politiko bat, Nafarroan agertu izanak ematen diona. Poztu gara euskaltzaleak, euskara Nafarroa osoan ofiziala izatea nahi dugunok; eta kezkatu Nafarroa ez da negoziagai leloarekin 2007ko martxoan kalera irten zirenak. Edo, larriagoa dena, lanpostu publikoen deialdietan alemanari eta ingelesari euskarari baino puntuazio handiagoa eman nahi diotenak.

Itxura guztia dauka Irulegiko Eskua euskaltzaleen sinbolo berria bihurtuko dela, eta irudika ditzakegun euskarri eta funtzio guztietan ikusiko dugula. Goza dezagun aurkikuntzak dakarren guztiarekin; txikiek ere badaukagu eskubidea horrelako pozaldiak edukitzeko.

Segi dezala misterioak.]]>
<![CDATA[Barrionuevo Ajuriaeneko Itunean ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2110/024/003/2022-11-13/barrionuevo_ajuriaeneko_itunean.htm Sun, 13 Nov 2022 00:00:00 +0100 Martxelo Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/2110/024/003/2022-11-13/barrionuevo_ajuriaeneko_itunean.htm demokratek beste aldera begiratzea hobetsi zuten. Eta, orain, krokodilo malkoak. ]]> <![CDATA[Pozik Belfasten eta Edinburgon]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2110/024/003/2022-11-06/pozik_belfasten_eta_edinburgon.htm Sun, 06 Nov 2022 00:00:00 +0100 Martxelo Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/2110/024/003/2022-11-06/pozik_belfasten_eta_edinburgon.htm
Gertatutakoak haien helburu politikoei mesede egiten diela uste dute bi Irlanden batzea eta Eskoziaren independentzia nahi dutenek. Irlandaren kasuan, Sinn Feinek aldeko du haizea, irabazi egin zituen aurtengo maiatzeko hauteskundeak, zortzi punturen aldea aterata DUP unionistari.

1998ko Bake Akordiotik aurreneko aldiz irabazi zituen hauteskundeak Sinn Feinek, Michelle O'Neill zerrendaburu zela. Unionistek boikotatu egin dute maiatzeko hauteskundeen emaitzen arabera osatu behar zen gobernua, alegia, O'Neill Sinn Feinekoa lehen ministro edukiko zuen gobernua; horren ondorioz, berriro hauteskundeak egingo dituzte aurki Ipar Irlandan. Sinn Feinen aldekoa da giro harrotu hori, brexit-arekin hasi eta Erresuma Batuko lehen ministroen kargu uzteekin sortutako giro nahasiak lagundu egiten baitie alderdiaren izaera arduratsua zabaltzen orain arte botoa eman ez dietenen artean. Hazten ari dira etengabe.

Poz aurpegi bera jartzen dute gertatzen ari denarekin Eskoziaren independentzia bultzatzen duen SNPren egoitzan. Ipar Irlandan bezala, brexit-ak galdu egin zuen Eskozian, eta han ere gero eta gehiagok uste dute, city-a nola dabilen ikusita, mesede egingo diela Erresuma Batutik ateratzeak. Hurrengo lehen ministroa laborista izango den itxaropenarekin, uste dute laboristek errazago onartuko dietela berriro erreferenduma egitea. Ez baitute ahazten 2014an Eskoziako erreferenduma egiteko baimena eman zuen David Cameron lehen ministro toryak esan zuena: «Nire inoizko akatsik handiena izan zen».]]>
<![CDATA[Euskal elastikoa zirrikitutik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2110/024/003/2022-10-30/euskal_elastikoa_zirrikitutik.htm Sun, 30 Oct 2022 00:00:00 +0200 Martxelo Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/2110/024/003/2022-10-30/euskal_elastikoa_zirrikitutik.htm Vilaweb-en, aitortza hori edukitzearen alde bozkatu zutelako asteartean Espainiako Kirol Legea eztabaidatzen ari ziren batzordean. Eta, ezin diot utzi galdera egiteari, ilegala al zen orain arte? Oso ilegala ez zen izango, 3.700 pilotari, 108 talde eta ehunka frontoirekin kosta zaie ezagutza hori ematea. Eta, hori ere ikusi behar genuen, PSOEk errekonozimenduaren aurkako botoa eman du.

Aitortza horren ondorioz, orain arte eduki ez dituen laguntzak jasoko ditu valentziarren berezko kirolak: diru laguntzak, bekak, atzerrian jokatzeko aukera...

Batzorde berean, EAJk eta PSOEk lortutako akordioren ondorioz, atea zabalduko zaie kirol batzuetako euskal kirolariei nazioarteko txapelketetan euskal selekzioekin parte hartzeko. Ematen du, gutxienez, euskal pilotan eta surfean posible izango dela. Duda gehiago egon litezke herri kiroletan. Sokatiran eta kayak surfean ofiziala da Euskal Selekzioa.

Katalunian, Vicent, ibili zineten duela urte batzuk gurpil gaineko patinajearekin ofiziala izan ez izan egoera nahasian. 2004an ofiziala izan zen, urtebetez bakarrik, eta Munduko B Txapelketa irabazi zuen zuen selekzioak.

Kasualitateak nahi izan du astearteko akordioak bat egitea denboran asteotan Miarritzen jokatzen ari den Munduko Euskal Pilota Txapelketarekin. Oso mingarria da pilotazale askorentzat ikustea gure herriko pilotariek parte hartzekotan, Espainiako edo Frantziako taldeekin jokatu behar dutela.

Zailtasunez eta erantzun errazik ez daukaten galderez betetako bidea izango da, baina lehen urrats garrantzitsua da; zirrikitu bat hamarkadatan blindatuta egon den atean. Jokatu ahal izango al dute selekzio batean nafarrek eta Ipar Euskal Herrikoek Araba, Bizkai eta Gipuzkoakoekin batera? Sortuko al du Nafarroak bere selekzio neutralizatzailea garai batean, 2003an, futbolean egin zuen bezala?

Hurrengo txapelketa Argentinan izango da 2026an. Euskal elastikoarekin?]]>
<![CDATA[Energia, hurrengo geltokia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2110/026/003/2022-10-23/energia_hurrengo_geltokia.htm Sun, 23 Oct 2022 00:00:00 +0200 Martxelo Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/2110/026/003/2022-10-23/energia_hurrengo_geltokia.htm
Hurrengo urteetako eztabaida izango da, bada aspalditik, gure herrialdeetan: nola lortu energia subiranotasunaren alorrean urrats handiak ematea, naturari kalterik egin gabe, edo kalterik txikiena eraginda. Eta aurrekoa bezain garrantzitsua, jakitea nork eta nola kudeatuko duen ondasun hori. Enpresa pribatu askoren lan egiteko modua ikusita, ematen du haizea, ura, eguzkia, olatuak... haienak direla, eta haiek bakarrik ustia ditzaketela; eta horren ondorioz, nahi adina diru irabazi.

Erregai fosilak ahal den azkarren baztertu eta jatorri garbia daukatenekin ordezkatzeko prozesua ez da izango adituek eta berotegi efektuaren adierazle txarrek eskatzen diguten bezain azkarra. Erresistentzia eta, aitor dezagun, zailtasun teknologiko handiak daude, baina hori ezin da izan ez egiteko arrazoia. Ezin gara geldirik egon.

Oso esperientzia interesgarriak ari dira sortzen esparru horretan gure herrialdeetan, gehienak norbanakoa eta komunitatea erdian jarrita. Kontsumitzaile eta sortzaile komunitateak dira adibide bat. Elkarlanaren pedagogia lantzen dute ekimen horiek, herritarra proiektuaren subjektu aktibo bihurtzen dute, inplikazio handiagoa sortuz.

Energia enpresa handiek onartu egingo dituzte ekimen horiek, txikiak badira eta emaitzen kontuan eragin kezkagarria ez badaukate. Baina ez daude prest orain arte haientzako pagotxa izan dena galtzeko.

Erne ibili beharko dugu.]]>
<![CDATA[Putinen itxurazko indarra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2110/020/003/2022-10-16/putinen_itxurazko_indarra.htm Sun, 16 Oct 2022 00:00:00 +0200 Martxelo Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/2110/020/003/2022-10-16/putinen_itxurazko_indarra.htm
Indarra daukanak, irabazteko estrategia daukanak, ez ditu hiriak bonbardatzen, gerra irabazten den betiko eremu klasikoetan irabaziko du: armez lurrean, airean eta itsasoan, eta hitzez bulegoetan. Diplomazia, alegia. Azken tresna horren alorrean, diplomazian, itxita dauzka Putinek kantzilertza garrantzitsu gehienen ateak, egoera itzulezin esaten zaionera eraman baitu Putinek bere estrategia. Txinak ez dio erabateko babesa eman orain arte, Turkiak ere ez... Eta Bielorrusiaren, Ipar Korearen, Eritrearen eta Siriaren babesak ez dauka inolako eragin diplomatikorik.

Ukrainako hiritar asko hil ditzake Putinek bonben bidez hurrengo hilabeteetan bonba faltarik ez daukala, baina heriotza bakoitzak urrundu egiten du hitzezko konponbidea. Ahuldadearen adierazleak dira bonba horiek.

Helburu bat baino gehiago dauzka Putinen estrategiak. Lehena, mendekua, ortzi mugan garaipenik ikusten ez duenaren mendekua. Bigarrena, beldurra zabaltzea ukrainarren artean, Ukrainako Volodimir Zelenski presidenteari presioa egin diezaioten negoziazio mahaian Putinekin esertzeko. Itxuraz behintzat, Putinek negoziazioa nahi du, ez ordea Zelenskik. Hirugarrena, Ukrainaren aurka bortitzago jo dezala eskatzen dioten herritarren eta militarren odol nahia asetzea.

Bien bitartean, AEBek eta Europak ez dute orain arteko estrategia aldatuko, puntu nagusia haien soldadu bakar bat ere ez hiltzea baita. Putinek nahi adina herritar ukrainar hil ditzake —milaka daramatza hilda, eta hilko ditu gehiago—, baina AEBek eta Europak ez dute esku hartze zuzenik egingo gatazka horretan.

Ukrainak jartzen ditu hildakoak.]]>
<![CDATA[Espetxe politika aldatu beharraz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2110/024/003/2022-10-09/espetxe_politika_aldatu_beharraz.htm Sun, 09 Oct 2022 00:00:00 +0200 Martxelo Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/2110/024/003/2022-10-09/espetxe_politika_aldatu_beharraz.htm
Gerturatzeak bezain beharrezkoak dira presoen gradu aldaketak, horiek ahalbidetzen baitute presoak baimenak eta bestelako onurak edukitzea, oso garrantzitsuak direnak presoaren egoera arintzeko. Gradu aldaketa horietan paper berezia jokatzen dute espetxeetako zuzendariek, balorazio batzordeek eta aurrekoen lanak zapuzteko jokabidea hartua daukan Espainiako Auzitegi Nazionaleko fiskaltzak.

Ekainean, euskal preso, iheslari eta deportatuen eskubideen alde diharduen Sare erakundeak salatu egin zuen Iruñeko espetxeko zuzendariaren jarrera oztopatzailea, etengabe ari zelako eragozten presoei onurak onartzea. Handik hilabete batera kendu zuen kargutik Espainiako Espetxe Zuzendaritzak.

Sare erakundeak berak deituta, milaka lagunek eskatu zuten atzo beste espetxe politika bat Donostiako kaleetan. Sarek gogoratu zuen oraindik pauso asko falta direla emateko, eta premiazkoa dela preso guztiak euskal kartzeletan egotea, eta onuren bidea azkartzea eragozten duten oztopoak kentzea.

Oso ezegonkorra da Espainiako politikaren egoera, eta okertu egingo da hauteskundeak hurbildu ahala. PPk ETA kanpainan sartuko ote duen ikuskizun da oraindik, baina azken hilabeteotako joera ikusita, baztertu behar ez den aukera da. Eta kanpainan sartzen badu, konpromisoak hartuko ditu, gobernura iritsiz gero bete beharko dituenak.

Komeni da denek eman beharreko pausoak ahalik eta azkarren ematea, gero datorrenak zaila eduki dezan lortutakoa zapuztea.]]>
<![CDATA[Argitasunaren atea zabalarazi]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2110/024/003/2022-10-02/argitasunaren_atea_zabalarazi.htm Sun, 02 Oct 2022 00:00:00 +0200 Martxelo Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/2110/024/003/2022-10-02/argitasunaren_atea_zabalarazi.htm
Printzipio orokorra interesgarria da, lege bat edukitzea Europako Batasunean independentzia prozesuak arautuko dituena. Alegia, zer baldintza bete beharko lituzkeen nazio batek bere estatutik bereizi eta estatu propioa sortzeko. Gustatuko zaigu, edo ez, edukiko duen mamia eta jarriko dituen baldintzak, baina kualitatiboki oso garrantzitsua da. Egote hutsak adierazten duelako Europako Batasuna prest dagoela gatazka nazionalak onartu eta denon artean irtenbide arautu eta betebeharrekoa ezartzeko. Orain arte egin ez duena. Kataluniako kasuan, «hori Espainia barruko arazo bat da» esaldi txepelean babestu zen ezer ez egiteko.

Gure herrian, 2017ko urrian eskatu zuen Urkullu lehendakariak argitasun lege moduko bat Quebecen eman zuen hitzaldi batean. Katalunian ere, aintzirako piztia bezala, agertu eta desagertu ibili da. Miquel Iceta sozialistak 2016an aipatu zuen, Comukoek 2017an eta 2018an, Xavier Domenchen eta Jessica Albiachen ahotik, eta ERCk 2019an Roger Torrenten bidez.

Besterik da zer giro dagoen gaur Europako estatuetan ate hori zabaltzeko. Ez da sumatzen horren aldeko jarrerarik estatu nagusien aldetik, bi arrazoirengatik nagusiki. Lehena, inongo estatuk ez du erraztuko beste kide baten barruko nazioa bereiztea. Bigarrena, Europako estatu askok nazio berezituak dauzkate barruan, eta horrelako lege batek arriskuan jarriko luke estatu horien batasuna.

Lan handia egin beharko da, beraz, atea zabaltzeko.]]>
<![CDATA['Modelo 77' eta Martin Villa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2110/020/003/2022-09-25/modelo_77_eta_martin_villa.htm Sun, 25 Sep 2022 00:00:00 +0200 Martxelo Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/2110/020/003/2022-09-25/modelo_77_eta_martin_villa.htm Modelo 77 filma estreinatu zuten aurreko larunbatean Zinemaldian, irekiera gala film horren proiekzioarekin osatuz. Bartzelonako espetxean Copel preso sozialen erakundeak (Coordinadora de Presos en Lucha) egindako borroken berri ematen digu filmak, oso modu gordin eta sinesgarrian.

Gure egunkarietako irakurle adinduek gogoan edukiko dituzte, erakunde horrek gidatuta, preso komunek -horrela esaten genien orduan- egindako protestak, erreboltak, autolesioak... Bartzelonako kartzela ezagunaz gain, beste kartzela askotan ere jazo ziren protestak. Filmak, ezer ezkutatu gabe, Copeleko kideek kartzelan jasandako era guztietako indarkeria lazgarria erakusten du. Frankismoaren aurka borroka egin zuten preso politikoei amnistia emango zietela ikusita, preso sozialak haien artean antolatu eta amnistia lortzeko borrokan sartu ziren. 1976-1979 urteetan jardun zuen Copelek.

Modu laburrean esanda, «sistema kapitalista honek gizartearen barruan sortutako desberdintasun sozialek eta ekonomikoek bultzatu gaituzte delitu sozialak egitera». Filmak ondo islatzen du Copelen orduko argudio hori.

Zinema kritiko furtiboa izateko asmorik gabe, uste dut esaldi bakarra falta zaiola filmari, garai hura ezagutu ez zuten gazteei zuzenduta. Bukatutakoan, argi uztea, esaldi bakar batean, espetxeko funtzionario errepresore haiek eta haien arduradun politikoak ez zituztela, ez ikertu, ez epaitu eta ezta kondenatu ere. Hamarkadatan euskal preso politikoek kartzeletan edukitako tratu krudela ez da oso desberdina izango filmean ikusten den tratutik.

Zoriak nahi izan du aste berean, asteazkenean, albistea Argentinatik iristea: bertako justiziak ez du epaituko Martin Villa Espainiako Barne ministro ukiezina. Lehen Espainiakoak ez, orain Argentinakoak ere ez.

Modelo 77 filmeko protagonistak bezala, Villa ere inpunitate osoarekin dabil, inork auzi-aulkian esertzera behartzen ez duela.

Trantsizioa eredugarria!!!]]>
<![CDATA[Diagnostikotik erabakietara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2110/022/003/2022-09-18/diagnostikotik_erabakietara.htm Sun, 18 Sep 2022 00:00:00 +0200 Martxelo Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/2110/022/003/2022-09-18/diagnostikotik_erabakietara.htm
Komunikabideen presentzia izan liteke beste neurgailu bat. Kataluniako prozesuak nazioarteko agendetan (politikoetan, diplomatikoetan eta mediatikoetan) lehen lerroko presentzia eduki zuen Kataluniako urrezko aroan. Hori iragana da.

Zubi guztiak birrinduta dauden une honetan, eta zubi horiek eraikitzeko lan diskretuek porrot egin ondoren, zaila da asmatzea zein izan litekeen bidea elkarlan zintzora abiatzeko. Kataluniako independentziazaleek merezi dute beste jarrera bat eragile instituzionalen, politikoen eta sozialen partetik. Igaro da errua parekoari botatzeko garaia, alferrik da iraganeko diagnostikoak egiten denbora gehiago xahutzea.

Arazo larri baten aurrean, eta larria da Kataluniako eremu politiko horretan gertatzen ari dena, ohikoa da denbora luzea ematea diagnostikogintzan, jazo denaren gaineko azterketa etengabean aritzea. Horretan ari garen bitartean, alegia, diagnostikoaren fase batzuetan amaigabea bukatzen ez den bitartean, ez dira erabakiak hartzen. Ez da aurrera egiten, Madrilen puru bat erretzen ari denaren lasaitasunerako.

«Zertan ari dira independentziazaleak Katalunian?», galdetzen dute Madrilen. «Diagnostikogintzan», da erantzuna. «Segi dezatela luzaz horretan, bitartean ez dutelako ezer egingo». Zenbat puru erre dituzte Madrilen azken urteotan?]]>
<![CDATA[Erabakia bera, ondorioak ez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2110/022/003/2022-06-26/erabakia_bera_ondorioak_ez.htm Sun, 26 Jun 2022 00:00:00 +0200 Martxelo Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/2110/022/003/2022-06-26/erabakia_bera_ondorioak_ez.htm
Kolonbiako Gobernuak, Ivan Duque presidenteak hala erabakita, ez ditu bete 2016ko Bake Akordioan sinatutako puntuetako asko. Horien artean, gerrillari desmilitarizatuei bizitza zibilerako bidea bermatzea, alegia, inguru egonkor bat, bizilekua, heziketa, ekonomia produktiboaren sarean sartzea... Hori guztia, eta gehiago, agindu zieten FARCeko kideei.

Premiazkoa da Kolonbiako presidente berriak, Gustavo Petrok, betetzea Habanan Kolonbiako Gobernuak eta FARCek sinatu zuten akordioaren puntuak. Horretarako mesedegarria litzateke Petrok harremanak normalizatzea Comunes alderdiko buruzagiekin. Petro M-19 gerrillako kidea izan zen 1990ean talde armatua desegin zen arte, eta horrek erraztu egin beharko luke bi aldeen arteko harremana. Ez dadila errazago gerta akordioa lortzea FARCek eskuineko gobernu batekin, gerrillari ohi bat presidente daukan gobernuarekin baino.

Sinn Fein, aitzitik, ez da gaizki geratu IRA Irlandako Armada Errepublikanoa desegin eta gero. Alderantziz, gero eta babes sozial handiagoa dauka IRAk armak utzi eta gero, eta irabazi egin ditu Ipar Irlandako Gobernua osatzeko azken hauteskundeak. Hori gutxi ez, eta Sinn Fein ez da urruti ibiliko Hego Irlandako hurrengo hauteskundeak irabaztetik.

Bide beretik, ezker abertzale hedatuaren esparrua, EH Bildu markarekin, aukera politiko nagusietako bat da Hego Euskal Herrian.

Interesgarria izango da gertutik segitzea Petroren jokabidea gerrillari ohiekin.]]>