<![CDATA[Mikel Elkoroberezibar Beloki | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 02 Oct 2022 22:13:09 +0200 hourly 1 <![CDATA[Mikel Elkoroberezibar Beloki | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Koalizio gobernuak jarraitzea «lehentasun bat» da Aragonesentzat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1841/018/001/2022-10-01/koalizio_gobernuak_jarraitzea_lehentasun_bat_da_aragonesentzat.htm Sat, 01 Oct 2022 00:00:00 +0200 Mikel Elkoroberezibar Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/1841/018/001/2022-10-01/koalizio_gobernuak_jarraitzea_lehentasun_bat_da_aragonesentzat.htm
Aragonesek «ahalik eta azkarren» aritzeko eskatu zion JxCri atzoko mintzaldian. Izan ere, JxCko zuzendaritzak herenegun erabaki zuen oraingoz ez dela Kataluniako Gobernutik aterako, baina militantziaren esku utzi du gobernuan jarraitzeko ala ez segitzeko erabakia. Datozen ostegun eta ostiralean egingo dute kontsulta.

Gainera, JxCk bihar gauera arteko epea eman zion Aragonesi egoera bideratzeko negoziazioak egiteko. «Igande gauean, ados jartzea beste lanik ez dugu. Hori bai, ez da ultimatum bat izango», zehaztu zuen Jordi Turull idazkari nagusiak. Atzoko eztabaidan, Batetek iragarri zuen JxCk proposamen bat helaraziko diola Aragonesi, «zehaztapenekin, irizpideekin eta bermeekin», gobernu akordioa bete dadin. Edizio hau ixterako, JxCk ez ditu publikoki azaldu proposamenaren nondik norakoak.

Irtenbide bila

Hala ere, gobernuko krisia konpontzeko, hiru eskari egin dizkio JxCk ERCri liskarren hasieratik: prozesu independentista bultzatzeko zuzendaritza estrategiko bat eratzea, Espainiako Gorteetan bi alderdiek fronte bateratua osatzea, eta Kataluniako eta Espainiako gobernuen arteko elkarrizketa mahaiaren edukia amnistiara eta autodeterminaziora mugatzea.

ERCk esana zuen, ordea, ez dutela «ultimatumik» onartuko. Are, Generalitateko Presidentetza kontseilari Marta Vilagrak herenegun azpimarratu zuen gobernuak aurrera jarraituko duela JxCk erabakitzen duena kontuan izan gabe.

Politika orokorreko bigarren eta azken- saioaren eta asteartean egin zuten lehenaren arteko aldea nabarmena izan zen atzo. Asteartean, Aragonesen ondoan Jordi Puignero Generalitateko presidenteordea zegoen eserita, eta atzo, berriz, ez. Asteazken gauean, Generalitateko presidenteak Puignero kargutik kendu zuen, harenganako «konfiantza politikoa galdu» zuela argudiatuta.

Izan ere, astearteko eztabaidan JxCren Kataluniako Parlamentuko eledunak Aragonesi ohartarazi zion ERCk eta JxCk sinatutako «gobernu akordioa betetzeko bermerik» aurkeztuko ez balu konfiantza mozio batera aurkeztu beharko lukeela bere burua parlamentuan.

Atzoko eztabaidan JxCk ez zuen ezer adierazi konfiantza mozio baten inguruan, baina bai PPCk. Aragonesi eskatu zion konfiantza mozio batera aurkezteko, baina ERC, JxC, CUP, PSC eta En Comu Podem indar politikoek ezetz bozkatu zuten.

Bestalde, En Comu Podemek Espainiako eta Kataluniako gobernuen artean adostutako erreferendum bat antolatzea proposatu zuen atzo, baina ERCk baino ez zuen babestu.]]>
<![CDATA[«Leku estrategikoa da Kurdistan, eta hori da haien madarikazioa»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1855/019/001/2022-10-01/leku_estrategikoa_da_kurdistan_eta_hori_da_haien_madarikazioa.htm Sat, 01 Oct 2022 00:00:00 +0200 Mikel Elkoroberezibar Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/1855/019/001/2022-10-01/leku_estrategikoa_da_kurdistan_eta_hori_da_haien_madarikazioa.htm Kurdistan. Argi bat Ekialde Hurbilean liburua. Berria dendan salgai dago, 17,5 euroan.

Munduko txoko ugaritan ibili zara kazetari, baina Kurdistani eskaini diozu liburu hau. Zergatik?

Bai pertsonalki, bai kazetari moduan, niretzat oso leku berezia da Kurdistan. Freelance izateak aukera eman dit kazetaritza lanak munduko txoko askotatik egiteko; oraintxe bertan, [Ameriketako] Estatu Batuetatik. Kurdistanen berri ere askotan eman dut. Azken urteek frogatu dute zer herri berezia den: gurea baino askoz handiagoa, eta, geopolitikoki, oso liztor habia berezi eta korapilatsua. Ekialde Hurbilaren historiak, presio etnikoak, erlijiosoak, estatuenak, munduko potentzienak... denek egiten dute bat hor. Hala ere, jakin izan dute oso herri progresista eta eredugarria izaten.

Kurdistanen kokapenak berak sorrarazi al du hango gatazka politikoa?

Ez dakit sorrarazi duen, baina erabat baldintzatu du. Gaur egun menperatzen duten lau estatuek eta mundu zabalak interesak dituzte han, eta horien ondoriozkoak dira borrokak. XXI. mendean ere oso leku estrategikoa da oraindik, Eurasiako eta Afrikako pasabidean dagoelako eta herrialde batzuen [Iraken, Iranen, Turkiaren eta Siriaren] marrek hortxe egiten dutelako topo. Horrez gain, petrolioa dago, eta ura. Garrantzia handia du, eta sekulakoa izango du etorkizunean. Anatolia, Kaukaso eta Zagros inguruko mendietan daude ur erreserba garrantzitsuenetakoak. Azkenaldian ere ikusi dugu nolako eragina duten Eufrates eta Tigris ibaietan Turkiak egin dituen urtegiek. Beraz, leku estrategikoa da Kurdistan, eta hori da haien madarikazioa.

Ameriketako Estatu Batuak krokodiloekin alderatzen ditu Hego Kurdistango zure lagun batek, liburuan azaltzen denez.

Euskal Herriko eta Europako goxotasunean, joera dago ia-ia futbol partida bat balira bezala aztertzeko munduko gertaerak. «Ni talde baten edo bestearen aldekoa naiz». Baina gauzak zailagoak dira. Une batean, batzuen jarrera ulergarria egin ahal zaizu, eta beste batzuetan, ez. Estatu Batuen zinismoa ulergarria da neurri batean: Estatu Batuek ez dute lagunik, interesak baino ez dituzte nazioartean. Kurduek hori oso onartuta daukate, eta badakite unean uneko hitz gozoetatik harago beren alde ager litezkeen estatuek benetan ez dutela elkartasunez egiten, edo ez dutela aparteko interesik beren alde egiteko.

Hortik dator «kurdu zintzoen eta gaiztoen» arteko bereizketa?

1990eko hamarkadan egindako Good kurds, bad kurds izeneko dokumentalak ondo azaldu zuen. Garai hartan, Saddam Hussein [Irakeko presidentea] bihurtu zen munduko etsai nagusia, eta hark zapaldutako kurduak ziren zintzoak mundura begira. Handik kilometro gutxira, NATOko [Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko] kide batek, Turkiak, hainbat kurdu zapaltzen zituen, eta horiek, aldiz, gaiztoak ziren. Dena dela, nazioartearen presioek ez diete inolako zilegitasunik kentzen eskubide nazionalen defentsan kalera protestan ateratzen diren guztiei. Itotzen ari zarenean, nork erreskatatuko zaituen begiratzen duzu. Lehenengo, noski, zeure buruak askatu behar zaitu, baina, era berean, onartu egiten duzu kanpotik datorren horren laguntza.

Lau zatitan dago banatuta Kurdistan. Zertan bereizten dira?

Batetik, Ekialdeko Kurdistan dago, Iranen menpekoa, eta, bestetik, beste hiru zatiak daude, Otomandar Inperioaren menpe izandakoak, eta gaur egun Turkia, Irak eta Siriaren artean banatuak. Turkia izan da inguruko estaturik modernoena eta laikoena, Frantziaren kopia kaskar bat egin nahian. Horregatik, era berean, hizkuntza bakarreko estatu bat osatu zuten. Kontraesan horiekin guztiekin sortu zuten mugimendu kurdua, 1970eko hamarkadan, giro ezkertiar iraultzaile batean.

Ordura arteko mugimendu kurdu abertzalearen ideiak gainditu zituzten Ipar Kurdistandik etorritakoek, eta hortik dator emakumeak ahaldundu beharra. Ulertu zuten Turkiaren aurka ez ezik beren baitan dauzkaten egitura patriarkalen aurka ere borrokatu behar zutela.

Feminismoak Kurdistanen daukan indarra nabarmen igartzen da liburuan.

Aspalditik ari dira mugimendu kurduan eta gerrilletan ariketa hori egiten, eta desikasiz gauza berri bat garatzen. Rojavako [Siriaren menpeko Kurdistan] iraultzak eremu guztietara eraman zuen emakumeen ahalduntzea, eta, askotan, mundu zibileko tradizioei aurre egin behar izan zieten.

Gainera, parez pare ikusi genituen jihadisten planteamendu itxi eta hiltzailea, eta Rojavakoa, guztiz askatzailea. Eremu guztietan argi dute botere banaketak derrigorrezkoa behar duela izan. Agintean beti egon behar du gizonezko batek eta emakumezko batek. Detaile txikienetan ere desikaste eta berrikaste ariketa bat egin dute, bai gizonek, bai emakumeek.

Rojava utopiaren sinonimoa da?

Rojavan estatu multietniko bat proposatu dute, [Siriako] erregimenak zeukan arabiar nortasun irmo eta mugiezin horren aurrean. Badakite gaur-gaurkoz ezinezkoa dela independentzia edo mugen aldaketarik planteatzea Ekialde Hurbilean, baina bai estatu horretan dauden komunitate guztiak onartuko dituen eredu bat proposatzea. Era berean, ikusi zuten oposizioa oso bizkor lerratu zela islamismo sutsu baterantz, eta ez zuten onartu. Horren aurrean, hirugarren bide interesgarri bat planteatu zuten, Abdullah Ocalanek [PKK Kurdistango Langileen Alderdiaren sortzaileak] garatutako ideietatik edanez.

Utopikoak al dira ideia horiek?

Askori oso utopikoak iruditzen zitzaizkigun: estatu independente bat sortu beharrean, behetik gorako proiektu eraldatzaile oso munizipalista bat lantzea proiektatu zuten. Egia da Siriako gerrak horretarako abagunea eman ziela, Baxar al-Assadek armada erretiratu zuelako Kurdistango herrietatik, eta ordura arte debekatuta zeuden elementu guztiak txertatu zituzten: besteak beste, kurduerazko eskola eta argitalpenak. Horrek berekin dakar utopia hori piztea, loratzea, eta hamar urte bete dituen proiektu hori garatu ahal izatea, oso baldintza zailetan. Ahal izan duten neurrian lortu dute eustea.

Noiz iritsiko da Newroz, egun berria, Kurdistanera?

Zain egon gabe, argi ikusi dute egun berri hori beraiek eraiki behar dutela. Ez dira horren zain egongo, eta, bitartean, antolatuta egongo dira.]]>
<![CDATA[Koalizio gobernuaren alde egin du Aragonesek Kataluniako Parlamentuan]]> https://www.berria.eus/albisteak/218888/koalizio_gobernuaren_alde_egin_du_aragonesek_kataluniako_parlamentuan.htm Fri, 30 Sep 2022 15:55:59 +0200 Mikel Elkoroberezibar Beloki https://www.berria.eus/albisteak/218888/koalizio_gobernuaren_alde_egin_du_aragonesek_kataluniako_parlamentuan.htm militantziaren esku utzi du gobernuan jarraitzeko ala ez jarraitzeko erabakia. Datorren astean egingo du kontsulta: urriaren 6an eta 7an. JxCk 72 orduko epea eman zion atzo Aragonesi egoera bideratzeko negoziazioak egiteko. «Igande gauean, ados jartzea beste lanik ez dugu. Hori bai, ez da ultimatum bat izango», zehaztu zuen Jordi Turull idazkari nagusiak. Gaurko eztabaidan, Batetek iragarri du JxCk proposamen bat helaraziko diola gaur bertan Aragonesi, «irizpideekin eta bermeekin», gobernu akordioa bete dadin. Egoera argitzeko aukera bat litzateke hauteskundeak aurreratzea, baina Generalitateko Presidentetza kontseilari Marta Vilagrak atzo azpimarratu zuen ez dituztela aurreratuko, eta gobernuak aurrera jarraituko duela JxCk erabakitzen duena kontuan izan gabe. Parlamentuan, Puignero gabe Politika orokorreko bigarren –eta azken– saioaren eta asteartean egin zuten lehenaren arteko aldea nabarmena da. Asteartean, Aragonesen ondoan Jordi Puignero Generalitateko presidenteordea zegoen eserita, eta gaur, berriz, ez. Izan ere, asteazken gauean, Generalitateko presidenteak Puignero kargugabetu zuen, harenganako «konfiantza politikoa galdu» zuela argudiatuta. Izan ere, astearteko eztabaidan Albert Batet JxCren Kataluniako Parlamentuko eledunak Aragonesi ohartarazi zion ERCk eta JxCk sinatutako «gobernu akordioa betetzeko bermerik» aurkeztuko ez balu konfiantza mozio batera aurkeztu beharko lukeela bere burua parlamentuan. Gobernuko krisia konpontzeko, hiru eskari egin dizkio JxCk ERCri: prozesu independentista bultzatzeko zuzendaritza estrategiko bat eratzea, Espainiako Gorteetan bi alderdiek fronte bakarra osatzea, eta Kataluniako eta Espainiako gobernuen arteko elkarrizketa mahaiaren edukia amnistiara eta autodeterminaziora mugatzea. ERCk esana zuen, ordea, ez dutela «ultimatumik» onartuko. Aurrekontuen eztabaida, «izoztuta» Jessica Albiach En Comu Podemen parlamentuko eledunak iragarri du «izoztutzat» jo dituztela aurrekontuen negoziazioak, «gobernatzeko gai den gobernu bat izan arte». Salvador Illa PSCko lehen idazkariak, berriz, berretsi du bere ustez gobernua «azken-azkenetan» dagoela. Are, gobernua «enbarazu» egiten ari dela nabarmendu du.]]> <![CDATA[Kuban erreferendum bat egingo dute zaurgarrienen eskubideak bermatzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/018/001/2022-09-23/kuban_erreferendum_bat_egingo_dute_zaurgarrienen_eskubideak_bermatzeko.htm Fri, 23 Sep 2022 00:00:00 +0200 Mikel Elkoroberezibar Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/1893/018/001/2022-09-23/kuban_erreferendum_bat_egingo_dute_zaurgarrienen_eskubideak_bermatzeko.htm
Mugimendu feministak eta LGTBI mugimenduak egindako hainbat eskari daude kodearen barruan, baina zenbait atal ere kritikatu dituzte mugimendu horiek. Batetik, haurdunaldi subrogatua arautuko dute, eta, bestetik, pertsona transgenero eta ez-bitarren eskubideak ez ditu bermatuko. Eliza katolikoa eta oposizioa lege multzoaren aurka daude, eta eskatu dute ezetz bozkatzeko edo abstenitzeko.

1959ko iraultzatik Kuban antolatu duten hirugarren erreferenduma izango da igandekoa. Aurreko biak konstituzioa erreformatzeko egin zituzten.

Sexu berekoen ezkontzak legezkoak izango dira erreferendumean baiezkoak irabazten badu. Gainera, bikote horiek haurrak adoptatzeko aukera izango dute, eta osasun sistema publikoak ugalketa lagundua eskainiko die.

«Familiaren barruan» indarkeria matxista jasaten duten emakumeek euren esku izango dute babes judiziala, igandean kodea onartzen badute. Mugimendu feministaren arabera, «aurrerapen garrantzitsu bat» da, baina ez da nahikoa: indarkeria matxistaren biktimentzako aterpeak eta «erreparazio integrala» egiteko mekanismoak ere eskatu dituzte, baina legeak ez ditu aurreikusten.

Haurren eskubideen alde

Adingabeen arteko ezkontzak, berriz, legez kanpo geratuko dira. Gaur egun, 14 urte baino gehiago dituzten emakumeek eta 16 urte baino gehiago dituzten gizonek ezkontzeko aukera daukate. Azken datuen arabera, lau emakume kubatarretik bat 18 urte bete aurretik ezkontzen da.

Gainera, haurrek eskubidea izango dute beren identitatea libreki garatzeko, beren ongizatea eta garapena erraztuko duen informazioa jasotzeko, eta indarkeriarik gabeko giro batean hazteko.

Zainduak izateko eskubidea izango dute haurrek, zaharrek eta aniztasun funtzionala dutenek. Senideen gain uzten du legeak zaintzaren ardura, baina senidetasuna bera ere ez du mugatzen odolkidetasunera. Esaterako, legearen aurrean haur baten guraso izan liteke harekin lotura estu eta konstantea duen pertsona bat, nahiz eta odol berekoa ez izan edo lotura hori adopzioaren bidez ez egin.

Familien Kodeak haurdunaldi subrogatua ere arautzen du. Haurdunaldi solidarioa deitu diotena legezkoa izango da haurdun gelditu ezin direnentzat.

Polemika handia piztu du haurdunaldi subrogatua lege multzoan sartu izanak. Kubako mugimendu feministak ez du espresuki salatu, baina militanteek denetariko iritziak dituzte. «Emakumeen gorputzen esplotazioa» bultzatzen duela salatzeaz gain, «pobreziaren feminizazioa» handitzeko arriskuaz ohartarazi dute askok. Beste batzuen iritziz, berriz, «bi aldeen eskubideak» bermatzeko, legeztatzea «beharrezkoa» da.

Legearen arabera, haurdun geratuko litzatekeen emakumeak guraso izan nahi dutenen senidea edo «gertukoa» izan beharko du, eta ezingo da transakzio ekonomikorik egin, «haurdunaldiko gastuak kenduta». Emakumeen sexu esplotazioa eta haurren salerosketa eragozteko kontrolak aurreikusten ditu legeak.]]>
<![CDATA[Kuban erreferendum bat egingo dute sektore zaurgarrien eskubideak bermatzeko]]> https://www.berria.eus/albisteak/218544/kuban_erreferendum_bat_egingo_dute_sektore_zaurgarrien_eskubideak_bermatzeko.htm Thu, 22 Sep 2022 18:10:38 +0200 Mikel Elkoroberezibar Beloki https://www.berria.eus/albisteak/218544/kuban_erreferendum_bat_egingo_dute_sektore_zaurgarrien_eskubideak_bermatzeko.htm <![CDATA[Eritreak «erasoaldi zabal» bat hasi duela salatu du Tigrayko TPLF gerrillak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/017/001/2022-09-22/eritreak_erasoaldi_zabal_bat_hasi_duela_salatu_du_tigrayko_tplf_gerrillak.htm Thu, 22 Sep 2022 00:00:00 +0200 Mikel Elkoroberezibar Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/1857/017/001/2022-09-22/eritreak_erasoaldi_zabal_bat_hasi_duela_salatu_du_tigrayko_tplf_gerrillak.htm
«Gure etsaiek erabaki dute tigrayarrak sarraskitzeko daukaten proiektua hil edo biziko kontua dela beraientzat», dio TPLF gerrillak, ohar batean. Etiopiako armadaren azken mugimenduek adierazten dute Addis Abebak «guztiz arbuiatzen duela» bake negoziazio bat egitea, Tigrayko gerrillaren ustez.

Eritreak parte hartze aktiboa izan du Tigrayko gatazkan, 2020ko azaroan Etiopiako armadaren eta TPLF gerrillaren arteko liskarra hasi zenetik. Addis Abebari laguntzen ibili da, bi estatuen arteko bake akordioa lortu zutenetik.

Ameriketako Estatu Batuek gaitzetsia dute Eritreak Tigrayko gerran parte hartu izana. Izan ere, nazioarteko komunitatea Tigrayko gatazkaren konponbide baketsu baten bila bete-betean ari dela egin du Asmarak «erasoaldi zabala».

Joan den martxoan su eten bat izan zen bi aldeen artean, arrazoi humanitarioak direla medio. Ez zen, ordea, elkarrekin adostutakoa izan. Orduan, Eritreako tropek Tigraytik alde egin zuten.

Edonola ere, abuztuaren 24an menia eten zuten, eta gatazkari ekin zioten berriz Tigrayn.

TPLF gerrillak, dena den, adierazi izan du prest dagoela su eten bat adosteko. AB Afrikako Batasunaren bitartekaritzarekin «bi aldeek adostutako su eten bat» onartuko luke gerrillak. Hala ere, salatu dute Etiopiako lehen ministro Abiy Ahmed izan dela prozesua oztopatzen aritu dena, Tigray behin eta berriz bonbardatuz.

«Gosearen gerra»

NBE Nazio Batuen Erakundeak salatu du Etiopiako Gobernuak gosea erabiltzen duela «gerra estrategia» moduan, Tigrayko biztanleengana laguntza humanitarioa iristea oztopatu baitu Addis Abebak.

«Etiopiako Gobernuak Tigrayko biztanleei oinarrizko zerbitzuak, elikagaiak, osasun arreta eta laguntza humanitarioa eman ez izanak ondorio larriak ditu biztanleengan», azaldu du Kaari Betty Murungi NBEk giza eskubideen alorrean Etiopian duen arduradunak. Are, «gosearen gerra» izendatu duena «gizateriaren aurkako krimen bat» dela nabarmendu du.

Sei milioi tigrayarri Interneteko konexioa eta bankuko zerbitzuak «blokeatu» dizkietela salatu du NBEko kideak. Sexu indarkeria eta bortxaketak «nabarmen» ugaldu direla ere adierazi du. Askotan, «arrazoi etnikoak» tartean daude halako erasoetan, Murungiren arabera.]]>
<![CDATA[Eritreak «erasoaldi zabal» bat hasi duela salatu du Tigrayko TPLF gerrillak]]> https://www.berria.eus/albisteak/218491/eritreak_erasoaldi_zabal_bat_hasi_duela_salatu_du_tigrayko_tplf_gerrillak.htm Wed, 21 Sep 2022 09:33:52 +0200 Mikel Elkoroberezibar Beloki https://www.berria.eus/albisteak/218491/eritreak_erasoaldi_zabal_bat_hasi_duela_salatu_du_tigrayko_tplf_gerrillak.htm <![CDATA[Ia ehun lagun hil dituzte Tajikistan eta Kirgizistanen arteko gatazkan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/001/2022-09-20/ia_ehun_lagun_hil_dituzte_tajikistan_eta_kirgizistanen_arteko_gatazkan.htm Tue, 20 Sep 2022 00:00:00 +0200 Mikel Elkoroberezibar Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/001/2022-09-20/ia_ehun_lagun_hil_dituzte_tajikistan_eta_kirgizistanen_arteko_gatazkan.htm
Kirgizistanek Tajikistani egotzi dio mugako Batken probintziako Dostuk, Aksai, Zhaxtik, Borborduk, Arka eta Kulundu eskualdeak okupatu izana. Are, Bixkekek ohartarazi du litekeena dela Tajikistanen «eraso probokatzaileek eskala handiko gatazka bat» sortzea, eta horrek Erdialdeko Asia osoa «ezegonkortzea». Gatazkak eragindako biktimen ohorezko dolu eguna izan zuten atzo Kirgizistanen.

Bi herrialdeen arteko tentsioa Sobietar Batasuna desegin ostean sortu zen. Gainerako errepublika sobietarren moduan, Kirgizistanek eta Tajikistanek independentzia eskuratu zuten, baina Moskuk ezarri zituen mugak, talde etnikoen banaketak guztiz aintzat hartu gabe. Isfara ibaiaren alde batean, Tajikistango Sughd probintzia dago, eta bestean, Kirgizistango Batken eskualdea. Isfara ibaiko urtegi baten eta ur ponpa baten kontrolaren harira izan dituzte gatazkak.

Azken liskarrak 2021ean izan zituzten, eta 50 pertsona hil ziren. Nahiko ohikoak dira borrokak bi errepublika horien artean, baina azkar baretu ohi dira. Egunotako gatazkak, ordea, azken urteetako odoltsuenak izan dira. Tankeak, ibilgailu blindatuak, morteroak, artilleriako suziriak eta droneak erabiltzea egozten diote elkarri. Kirgizistango presidente Sadir Japarovek, gainera, «etsai» izendatu du Tajikistan.

Gatazka hasi eta bi egunera adostu zuten su etena Tajikistango presidente Emomali Rakhmonek eta Japarovek Uzbekistanen, SCO Shanghaiko Lankidetza Erakundearen goi bileran. Hala ere, menia ez errespetatzea eta berriro bonbardatzen hastea egotzi zion Kirgizistanek Tajikistani ostiralean bertan.

Egoera «egonkortzeko», indar militar gehigarriak mugatik erretiratzeko konpromisoa hartu zuten atzo bi estatuek, akordio idatzi baten bidez. Su etena errespetatuko dutela ere agindu zuten.

Erretorika «populista»

Reuters berri agentziak kontsultatutako aditu batzuek nabarmendu dute erretorika «populista eta nazionalista bat» gailendu dela bi aldeetan, eta «beste eragile batek parte har dezala» eskatu dute, eremu desmilitarizatu bat ezartzeko gatazka gunean.

Errusiak baseak ditu bi estatu horietan, eta haien arteko bitartekaritza egin izan du, baita oraingoan ere. Vladimir Putin Errusiako presidenteak borroka «berandu baino lehen» eteteko eskatu die Rakhmon eta Japarov presidenteei, «bide baketsu, politiko eta diplomatikoak baliatuta».]]>
<![CDATA[Ia ehun lagun hil ditu Kirgizistanen eta Tajikistanen arteko gatazkak]]> https://www.berria.eus/albisteak/218359/ia_ehun_lagun_hil_ditu_kirgizistanen_eta_tajikistanen_arteko_gatazkak.htm Mon, 19 Sep 2022 13:13:23 +0200 Mikel Elkoroberezibar Beloki https://www.berria.eus/albisteak/218359/ia_ehun_lagun_hil_ditu_kirgizistanen_eta_tajikistanen_arteko_gatazkak.htm su etena adostu bazuten ere, borrokek aurrera jarraitu dute, eta, Kirgizistango Gobernuaren arabera, 137.000 pertsona inguru ebakuatu behar izan dituzte gatazka eremutik, nahiz eta horietako batzuk hasia diren etxera itzultzen. Bixkekek mugako Batken probintziako Dostuk, Aksai, Zhaxtik, Borborduk, Arka eta Kulundu eskualdeak okupatu izana egotzi dio Duxanberi. Are, Bixkekek ohartarazi du litekeena dela Tajikistanen «eraso probokatzaileek eskala handiko gatazka bat» sortzea, eta horrek Erdialdeko Asia osoa «desegonkortzea». Gatazkak eragindako biktimen ohorezko dolu eguna dute gaur Kirgizistanen. Bi herrialdeen arteko tentsioa Sobietar Batasuna desegin ostean sortu zen. Gainerako errepublika sobietarren moduan, Kirgizistanek eta Tajikistanek independentzia eskuratu zuten, baina Moskuk ezarri zituen mugak, talde etnikoen banaketak guztiz aintzat hartu gabe. Isfara ibaiaren alde batean Tajikistango Sughd probintzia dago, eta bestean, Kirgizistango Batken eskualdea. Isfara ibaiko urtegi baten eta ur ponpa baten kontrolaren harira izan dituzte gatazkak. Azken liskarrak 2021ean izan zituzten, eta 50 pertsona hil ziren. Nahiko ohikoak dira liskarrak Sobietar Batasuneko kide izandako bi errepublika horien artean, baina azkar baretu ohi dira. Egunotako gatazkak, ordea, azken urteetako odoltsuenak ari dira izaten. Tankeak, ibilgailu blindatuak, morteroak, artilleriako suziriak eta droneak erabiltzea egozten diote elkarri. Kirgizistango presidente Sadyr Japarovek, gainera, «etsai» izendatu du Tajikistan. Su etena, etenda Gatazka hasi eta bi egunera adostu zuten su etena Tajikistango presidente Emomali Rakhmonek eta Japarovek Uzbekistanen, SCO Shanghaiko Lankidetza Erakundearen goi bileran. Hala ere, menia ez errespetatzea eta berriro bonbardatzen hastea egotzi zion Kirgizistanek Tajikistani ostiralean bertan. Reuters berri agentziak kontsultatutako aditu batzuek nabarmendu dute erretorika «populista eta nazionalista bat» gailendu dela bi aldeetan, eta eskatu dute «beste eragile baten parte hartzea», eremu desmilitarizatu bat ezar dezan gatazka gunean. Errusiak baseak ditu bi herrialde horietan, eta haien arteko bitartekaritza egin izan du, baita oraingoan ere. Vladimir Putin Errusiako presidenteak borroka «berandu baino lehen» eteteko eskatu die Rakhmon eta Japarov presidenteei, «bide baketsu, politiko eta diplomatikoak jarraituta». Bi herrialdeak OKDB Segurtasun Kolektiboko Itunaren Erakundeko kide ere badira, Bielorrusiarekin, Armeniarekin, Kazakhstanekin eta Errusiarekin batera, eta aliantza militar horrek adierazi du harremanetan daudela bi aldeekin erlazioak onbideratze aldera.]]> <![CDATA[Anna Gabrielek Espainiako Auzitegi Gorenean deklaratu du]]> https://www.berria.eus/albisteak/218164/anna_gabrielek_espainiako_auzitegi_gorenean_deklaratu_du.htm Wed, 14 Sep 2022 17:05:30 +0200 Mikel Elkoroberezibar Beloki https://www.berria.eus/albisteak/218164/anna_gabrielek_espainiako_auzitegi_gorenean_deklaratu_du.htm Lau urtez erbestean izan ostean, aurtengo uztailean aurkeztu zen Gabriel Gorenera. Behin-behinean aske geratu zen, eta gaurko eman zion deklaratzeko ordua. Orduan indargabetu zuten Gabriel atxilotzeko agindua. Konstituzionalaren errekerimendua, «gako» Iñigo Iruin abokatuaren arabera, «funtsezkoa» da Konstituzionalak errekerimendu bat igorri izana edo ez. Carme Forcadell Kataluniako Parlamentuko presidenteari, Parlamentuko Mahaiko kideei eta idazkariari, Carles Puigdemont Kataluniako Generalitateko presidenteari eta haren gobernuko kideei pertsonalki bidali zien errekerimendu hura Espainiako Auzitegi Konstituzionalak. Horren bidez, ofizialki eskatzen zien pertsona horietako bakoitzari 2017ko urriaren 1eko erreferenduma antolatzeari utz ziezaioten. Egin zuten erreferenduma, eta, ondorioz, beste delituen artean «desobedientzia» ere egotzi zien Gorenak. «Gabrielek ez zuenez errekerimendua jaso, ezin diote desobedientzia delitua egotzi», azaldu du Iñigo Iruin abokatuak.]]> <![CDATA[Aragones ANC eta Omnium Culturalekin elkartuko da, «haien proposamenak entzuteko»]]> https://www.berria.eus/albisteak/218119/aragones_anc_eta_omnium_culturalekin_elkartuko_da_laquohaien_proposamenak_entzutekoraquo.htm Tue, 13 Sep 2022 18:10:29 +0200 Mikel Elkoroberezibar Beloki https://www.berria.eus/albisteak/218119/aragones_anc_eta_omnium_culturalekin_elkartuko_da_laquohaien_proposamenak_entzutekoraquo.htm Gatazka politiko bete-betean bilduko dira. Izan ere, ERC Esquerra Republicanak ez zuen parte hartu igandeko Diadako mobilizazioetan, ez zetorrelako bat ANCren planteamenduarekin. ANCko presidente Dolors Feliuk, berriz, ultimatuma egin zion ERCri mobilizazioen amaierako hitzaldian: «Egin ezazue independentziaren aldeko apustua, edo deitu bozetara». Bilera ateak itxita egin dute, Bartzelonako Sant Jaume jauregian. Batzarrra hasi baino minutu batzuk lehenago eskainitako prentsaurrekoan, Feliuk aurreratu du proposatuko dietela Generalitateari eta alderdi independentistei datorren urteko bigarren seihilekoan independentzia aldarrikatzea; hain zuzen ere, Europako Batasunaren presidentetza Espainiaren esku geratzen denean. Feliuren esanetan, aldarrikapena tarte horretan egiteak «ikusgaitasuna» lortzeko balioko du, eta Espainiari «zailago egingo zaio errepresioa baliatzea». Horrez gain, eskatuko dute 2023an independentzia aldarrikatzeko «borondatea» argi utz dezala parlamentuak hilaren amaieran egitekoa duen osoko bilkuran. «Ebazpen horrek ahalbidetuko luke independentzia bultzatuko duen gizarte mugimendua piztea». Hauteskundeetara aurkezteko prest azaldu dira ANCkoak. Vilaweb atarian egindako elkarrizketa batean, Feliuk gizarte zibilak osatutako zerrenda baten alde egin du: «ANC gizarte zibilak osatutako zerrenda bat osatzeko prest dago, aldaketarik egongo ez balitz. Gu ez gara, ordea, hauteskundeetara deitzen dutenak: hori Generalitateko presidentearen esku dago». Bozik ez, oraingoz Aragonesen alderdiak adierazia du ez daudela horretarako prest. «Ez dugu uste hauteskundeak izan beharko liratekeenik», azaldu zuen atzo ERCko eledun Marta Vilaltak. Omnium Culturalek «ziklo berri bat» bilatzen du. Xavier Antich presidentearen arabera, ERC, JxC Junts Per Catalunya, CUP, ANC, Omnium Cultural eta Consell Per La Republicak osaturiko taldea handitu beharko lukete, «eragile berriekin». Sindikatuei, ikasleen antolakundeei eta udalerri mailako taldeei egin die aipamen Antichek. JxCk jatorrizko seikotearen alde egin du, eta kritiko azaldu da Aragonesen gobernuarekin. Jordi Turull idazkari nagusiaren ustez, Kataluniako Gobernua «independentziatik urrundu da», eta hil honen amaieran erabakiko du haren alderdiak, militantziari galdetuta, gobernuaren parte izaten jarraitu edo ez.]]> <![CDATA[ERCk adierazi du haiek gabe ez dela lortuko independentzia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2022-09-13/erck_adierazi_du_haiek_gabe_ez_dela_lortuko_independentzia.htm Tue, 13 Sep 2022 00:00:00 +0200 Mikel Elkoroberezibar Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2022-09-13/erck_adierazi_du_haiek_gabe_ez_dela_lortuko_independentzia.htm
Marta Vilalta ERCko eledunak ere erantzun dio Feliuk herenegun egindako ultimatumari. «Ez dugu uste hauteskundeak izan beharko liratekeenik», azaldu du. Gainera, ANC arerioz nahastu dela uste du Vilaltak: «bidaideak» kritikatu beharrean, jopuntuan Espainiako Estatua eduki beharko lukete, haren esanetan.

Milaka lagun

Manifestazioaren amaierako hitzartzean hau gehitu zuen Feliuk: «Eta, hala egiten ez badute, argi dugu geuk egingo dugula, hauteskundeak eragile berriekin erabiliz beharrezkoa bada». Herri zerrenda bat egiteko indar nahikoa badagoela nabarmendu du ANCko presidenteak.

Eztabaidak eztabaida, milaka lagun elkartu ziren igandean Kataluniako egun nazionalean, iaz baino gehiago. ANCren arabera, 700.000 lagun elkartu ziren Kataluniako hiriburuan, eta, Bartzelonako Udaltzaingoaren arabera, 150.000. Independentismoak indarra erakutsi du, baina alderdi politikoen arteko liskarrak ere agerian geratu dira. Laura Borras parlamentuko presidentetzatik kendu izanak giroa gaiztotu zuen, eta ERCren eta JxC Junts Per Catalunyaren arteko harremanak are gehiago okertu ditu. Gobernuaren dimisioa eskatzen zuten kartelak ikus zitezkeen atzo Bartzelonako kaleetan.

JxC alderdiko kideak ere kritiko azaldu ziren ERCrekin. Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohiak manifestazioa «boikotatu» nahi izana egotzi die errepublikanoei, eta, Jordi Turull idazkari nagusiaren ustez, Generalitatearen jarduna «independentziatik urrundu da».

Laura Borras parlamentuko presidente kargugabetua urrunago joan da, eta azpimarratu du «guztiz posible» dela JxC gobernutik irtetea, «hitzemandakoa ez direlako betetzen ari». Izan ere, abuztu amaieran hilabete bateko epea eman zion JxCko buruzagitzak ERCri «gobernu akordioan adostutakoa betetzeko». Hil honen amaieran erabakiko du JxCko zuzendaritzak gobernuko kide izaten jarraitu edo ez, eta militantziak berretsi beharko du.

Inflexio puntua ortzi mugan

Gainera, Kataluniako Parlamentuan laster dira politika orokorraren eztabaida egitekoak. «Inflexio puntu bat» izango da legegintzaldian, Albert Batet JxCren talde parlamentarioko bozeramailearen arabera. Ziurrenik orduan emango du JxCko zuzendaritzak erabakiaren berri, 2017ko urriaren 1eko erreferendumaren bosgarren urteurrenaren atarian.

Turullen ustez, independentzia lortzeko, alderdi independentistak, ANC, Omnium Cultural eta Consell per la Republica bilduko dituen espazio bat da bidea. Xavier Antich Omnium Culturaleko presidentearen arabera, bide horrek «porrot egin du», eta ziklo berri bati ekin behar diote, «aktore berriekin». Gehitu du «errudunen» bila ibili beharrean independentziaren aldeko «konplizeak» behar dituztela.

CUPek, berriz, kalean mobilizatzeari eman dio garrantzia, «eskubideen konkista erdigunean izango duen ziklo berria abiatzeko». Basha Changuerra diputatuak esan du ez diela balio ERC eta JxCren egungo gobernuak, eta «sektore estrategikoak nazionalizatzearen, prezioak kontrolatzearen eta etxebizitzak desjabetzearen alde» egin du. «Krisi ekonomiko eta ekologikoa» gainditzeari eman dio garrantzia CUPeko diputatuak.]]>
<![CDATA[ERCk esan du haiek gabe ez dela lortuko independentzia]]> https://www.berria.eus/albisteak/218079/erck_esan_du_haiek_gabe_ez_dela_lortuko_independentzia.htm Mon, 12 Sep 2022 19:01:54 +0200 Mikel Elkoroberezibar Beloki https://www.berria.eus/albisteak/218079/erck_esan_du_haiek_gabe_ez_dela_lortuko_independentzia.htm <![CDATA[Abenturaren bailara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/037/001/2020-09-13/abenturaren_bailara.htm Sun, 13 Sep 2020 00:00:00 +0200 Mikel Elkoroberezibar Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/1943/037/001/2020-09-13/abenturaren_bailara.htm
Itsasoaz gozatzeko aukera ematen du Debak (Gipuzkoa). Izan ere, herriko hondartza eta kaletan lasai bainua hartu dezake bertaratzen denak, edo surf egiteko parada ere izan daiteke. Yako Surf Eskolak surf ikastaroak antolatzen ditu hasiberrientzat, eta hain hasiberriak ez direnak Debako olatuekin jolastu daitezke surf oholetan.

Ondoan dago Mutriku (Gipuzkoa), eta, olatuen gainean surf egin ordez, itsasoa beste modu batean ezagut dezake abenturazaleak: ur azpian murgilduz. Buceo Euskadi elkarteak urpekaritza ikastaroak antolatzen ditu, euskal kostaldea barrenetik ezagutzeko. Ikastaroak ere antolatzen dituzte, hasiberriek urpekaritzaren teknika ikas dezaten.

Itsasoan bainua hartuz, surf eginez edo urpekaritza praktikatuz nekatzen denak badu nora joan. Izan ere, energia hartzeko otordu ezin hobeak egin daitezke Deba eta Mutrikuko herriguneetan eta Olatz, Itziar eta Lastur auzoetan.

Itsasoa eta mendia

Itsasoaz gozatzeaz gain, mendizaleek ere zuku asko atera diezaiokete Debabarrenari. Olatzeko geoibilbidea 6,5 kilometrokoa da, eta Euskal Kostaldeko Geoparkearen barruan ibilbide zirkular bat egiten du. Geoparkearen barnealdea eta ingurune karstikoa ezagutzeko bide paregabea da, eta Euskal Herria ikuspegi geologikotik hobeto ezagutzen laguntzen du. Bestetik, hemezortzi kilometroko ibilbidea ere egin dezakete mendizaleenek, Debaik hasita. Era zirkular batean, herrigunea Itziar eta Lastur auzoekin lotzen du bideak.

Beste hainbat jarduera egiteko aukera ere badago Debabarrenean. Adibidez, paintball saio bat egin daiteke familiarekin edo lagun artean. Debaventurak antolatzen ditu saio horiek, eta adrenalina askatu nahi dutenek hor dute aukera bikaina.

Itsasontzian irteerak egiteko modua ere badago Kantauri itsasoan. Kayak baten gainean arraun egin nahi duenak ere badu aukera, baita segurtasun guztiarekin zubi batetik behera soka bati lotuta jauzi egin nahi duenak ere.

Animalien zaleek ere zaldi irteerak egin ditzake, kostaldea eta mendiak zeharkatuz. Mutrikuko Olmedo Behortegiak eta Lasturreko Gailur zaldiketa eskolak antolatzen dituzte irteerak.]]>
<![CDATA[Burdinaren herria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/037/001/2020-09-10/burdinaren_herria.htm Thu, 10 Sep 2020 00:00:00 +0200 Mikel Elkoroberezibar Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/1892/037/001/2020-09-10/burdinaren_herria.htm
Ikuskizun hori gozatzeko aukera aldez aurretik erreserbatuta izango dute bisitariek, Lenbur fundaziora deituz edo Mirandaolako turismo bulegoan izena emanez. Hala ere, burdinola martxan ez dagoenean ere bisitatu daiteke, eta ikus-entzunezkoen bidez jasotzen ditu azalpenak bisitariak.

XVI. mendeko burdinola martxan ikusteaz gain, Euskal Burdinaren Museoa ezagutzeko aukera ere eskaintzen du Mirandaolak. Museo horretan, burdinak Euskal Herrian izan duen garrantzia azaltzen dute, eta antzinako lanbideak ezagutzeko aukera ere ematen du: olagizonak, meatzariak eta ikazkinak, hain zuzen. Egunero irekitzen dute, 10:00etatik 14:00etara, baina erreserbatzea komeni da, Lenbur fundaziora deituz.

Legazpin, askoz gehiago

Burdinola eta Euskal Burdinaren Museoa ikusi eta gero, atseden hartzeko, esku pilotan jokatzeko edota otordu on bat egiteko aukera ere ematen du Mirandaolako parkeak.

Mirandaola bisitatzea ezinbestekoa da burdinak historian Euskal Herrian izan duen garrantzia ulertzeko, baina Legazpik bisitarientzako beste hainbat proposamen ere baditu. Horietako bat Txillida Lantokia da. Industrializazioaren ondorioz, burdinolek lantegi handiei utzi zieten lekua, eta artea egiteko leku ere bihurtu ziren. Eduardo Txillidak Legazpiko fabrika handi batean egin zuen Haizearen orrazia, esaterako. Txillida Lantokian eskultorearen paper eta forja tailerrak erakusten dira. Bisitak aldez aurretik adosten dira, baina COVID-19agatik behin-behinean itxita dago.

Hainbat hamarkada atzera bidaiatzeko modua ere badago Legazpin, industriako langileen etxebizitza bat ikusteko aukera baitago, baita 1950eko hamarkadako eskolako gela bat ere.

Erraizabal Artzaintzaren ekomuseoan Idiazabal gaztaren prozesua erakusten dute; eta Igaralde baserrian, berriz, ogia egiten. Hala ere, osasun egoeraren ondorioz, behin-behinean eten egin dituzte bisitak.]]>
<![CDATA[Natura eta kultura, bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/037/001/2020-09-08/natura_eta_kultura_bat.htm Tue, 08 Sep 2020 00:00:00 +0200 Mikel Elkoroberezibar Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/1892/037/001/2020-09-08/natura_eta_kultura_bat.htm
Pagoetan murgiltzeko lehen geltokia Iturraran parketxea da. XVIII. mendeko baserri horrek jatorrizko egurrezko egitura mantentzen du, eta bertan egiten zaie harrera bisitariei. Parkeko interpretazio gunea ere bertan dago: ingurune fisikoa eta etnografikoa ezagutzeko leku paregabea. Irailean egunero irekitzen dute, astelehenetan izan ezik. Asteartetik ostiralera, 10:00etatik 14:00etara eta 16:30etik 18:30era dago zabalik; larunbat, igande, jaiegun eta zubietan, berriz, 10:00etatik 14:00etara. Sarrerak euro bat balio du helduentzat, eta euro erdi haurrentzat. Baserriari buruzko bisita gidatuak ere egiten dituzte, euro bat gehiagogatik.

XVIII. mendeko burdinola

Parketxearen ondoan, 25 hektareako lorategi botanikoa dago, bertako zuhaitzekin eta mundu osoko landarediarekin. Erraz bisitatu daiteke, lorategi osoa konektatzen duen 3,5 kilometroko bide sare bat baitago. Egunero dago zabalik, 09:00etatik 19:00etara.

Agorregiko burdinola eta errotak dira Pagoetako ondare kulturalaren gune nagusiak. Izan ere, XVIII. mendeko burdinolaren eta erroten berezitasuna ura aprobetxatzeko daukan sistema berezia da. Irailean, larunbat, igande eta jaiegunetan dago irekita, 11:00etatik 13:00etara. Bisita gidatuak 11:30ean dira, eta burdinola eta errotak martxan jartzen dituzte.

Helburu didaktikoa duen erletegi bat ere badago Pagoetan, eta udako asteburuetan bisitatu daiteke, 13:00etan. Gainera, galtzeko arriskuan dauden zenbait animalia espeziek ere Pagoeta dute bizitoki: betizuek, pottokek eta oreinek, besteak beste.

Mendizaleek ere badute parke naturalaz gozatzeko aukera. Izan ere, hamazazpi kilometroko ibilaldia egin daiteke parkeko lurretan, baita Zarauzko Urdaneta auzoa eta Aia lotzen dituen 5,9 kilometroko bidea ere. Hiru hilabetean behin, mendi ibilaldi gidatuak ere antolatzen dituzte.

Parkea bisitatzen dutenek ere atseden hartzeko hainbat gune dituzte, parrilaz eta iturriz horniturik.]]>
<![CDATA[Hiri gotortua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/036/001/2020-09-06/hiri_gotortua.htm Sun, 06 Sep 2020 00:00:00 +0200 Mikel Elkoroberezibar Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/1943/036/001/2020-09-06/hiri_gotortua.htm
Mendeak igaro badira ere, Erdi Aroaren aztarnak protagonista dira gaur egun hiri gotortu horretan. Protagonismo horren adierazle nagusiak harresia eta zitadela dira. Biak bisitatu daitezke.

Donibane Garaziko antzinako eremua babesten du harresiak. XIII. mendean eraiki zuten, hiria sortzearekin batera. Erdi Aroko hiri guztiak bezala, harresiak biztanleak eta gaztelua babesten zituen. Hala ere, hainbat gerra, konkista, eta sute pairatu zituzten donibandarrek.

XIX. mendean harresiaren goiko aldea eraberritu egin zuten, eta egun, pasabidea dauka gainean. Oso gomendagarria da pasabide hori zeharkatzea. Izan ere, Nafarroako atetik Donejakue atera bitartean gotorlekua babesten zuten soldaduen bidea egin dezake edozein bisitarik.

Harresia zeharkatu eta gero, Zitadela da Donibane Garaziko historian murgiltzeko funtsezko beste gune bat.

Tontorrean, Zitadela

Donibane Garaziko antzinako partea harresiak babestutako Mendiguren muinoan dago. Gaztelua zegoen tokian, Zitadela eraiki zuten XVII. mendean.

XVI. mendean Nafarroako Erresumaren eremu nagusia konkistatu zuen Gaztelako Erresumak, baina euskaldunen erresuma zaharrak beste mende bat iraun zuen, eta Donibane Garazi izan zen hiri nagusia. Hala ere, 1620. urtean, Frantziako Luis XIII.a erregeak konkistatu zuen Nafarroako Erresuma, Richelieu kardinalaren gobernuak zuzendurik.

Garai oso liskartsua zenez, konkistatzaileek Zitadela eraiki zuten gaztelua zegoen tokian, hegoaldetik jaso zitzaketen erasoez babesteko. Gotorleku horrek argi erakusten du Donibane Garazik historian zehar izan duen garrantzi estrategikoa. Uztailan eta abuztuan bisita gidatuak egiten dituzte; gainerako hilabeteetan eskola bat da.

Donibane Garaziko harresia eta Zitadela bisitatzea ezinbestekoa da Euskal Herriaren historia hobeto ezagutzeko. Harresiak XIII. mendera darama bisitaria: hiria sortu zuten garaira, hain zuzen. Zitadelak, berriz, XVII.era: Nafarroako Erresuma behin betiko desagertu zen garaira. Nahiz eta mendeetako historia izan, oso ondo mantentzen dira.]]>
<![CDATA[Euskal Astea, baleen herrian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/035/001/2020-09-04/euskal_astea_baleen_herrian.htm Fri, 04 Sep 2020 00:00:00 +0200 Mikel Elkoroberezibar Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/1876/035/001/2020-09-04/euskal_astea_baleen_herrian.htm
Euskal diasporak elkartzeko eta antolatzeko joera izan du, eta horren ondorio dira euskal etxeak: mundu osoan daude euskal kultura mantentzen duten elkarte horiek. Saint-Pierre eta Mikeluneko euskal etxea 2017an sortu zuten, eta aurten Saint-Pierre eta Mikeluneko 39. Euskal Astea antolatu dute, abuztuan.

COVID-19aren ondorioz munduko hainbat txokotako euskal jai ugari bertan behera geratu diren arren, Saint-Pierre eta Mikelunekoek antolatzen jarraitu dute: «Artxipelago osoan uda honetan izandako festa bakarra izan da Euskal Astea», esan du Edith Urtizberea Saint-Pierre eta Mikeluneko euskal etxeko lehendakariak. Abuztuaren 10etik 16ra ospatu zuten Euskal Astea.

Osasun krisiaren ondorioz, Euskal Astearen egitaraua egokitu egin dute, baina euskal kulturak protagonista izaten jarraitu du. «Euskal Astearen barruan esku pilotako txapelketa egin dugu, bertako pilotariekin; euskal mitologiarekin lotutako ipuinak kontatu dizkiegu haurrei; euskal gastronomia dastatu dugu; euskal kantak abestu dituzte Bankuen korukoek; euskal dantzak egin dituzte Orok Bat taldekoek; bestelako ekitaldi musikalak egon dira; eta haurrentzako tailerrak ere izan ditugu», azaldu du Urtizbereak.

COVID-19ak baldintzatuta

Saint-Pierre eta Mikeluneko Euskal Astea izan da Euskal Herriko mugez haraindi antolatutako euskal festa bakarrenetarikoa, baina COVID-19ak guztiz baldintzatu du festa. Batetik, egitaraua egokitu behar izan dute: «Adibidez, Euskal Herritik lau pilotari etorri behar ziren, baita Ezpeletako [Lapurdi] txaranga ere, hamar musikarik osatua. Egoeraren ondorioz, ez dira etorri», Urtizberearen arabera.

Bestetik, hainbat osasun neurri ere hartu dituzte: «Gel hidroalkoholikoa eskura egon da, eta maskara eramatea derrigorrezkoa izan da. Pertsonen arteko distantzia bermatzeko neurriak ere hartu ditugu», euskal etxeko lehendakariaren arabera.

Euskal Astearen balorazio «oso ona» egin du Urtizbereak: «Saint-Pierre eta Mikeluneko Euskal Asteak beste urteetan herritarren harrera oso ona izan du, baina aurtengo osasun egoeraren ondorioz, jende gutxiago bildu da. Hala ere, artxipelagoan uda honetan antolatu den festa bakarra izan da».

Nahiz eta Euskal Astea lau hamarkadaz ospatu izan den, 2017an sortutako euskal etxea da gaur egun festa antolatzen duena. Leo Haranek sortu zuen, beste batzuen artean: munduko 190.a. «Saint-Pierre eta Mikeluneko, Euskal Herriko eta atzerriko euskaldunak lotzen ditu gure euskal etxeak», azaldu du lehendakariak.

Euskal Asteaz gain, urtean zehar beste hainbat jarduera ere antolatzen dituzte, Urtizberearen arabera: «Kirol txapelketak, udalekuak, azokak, eta euskara eta euskal dantza ikastaroak antolatzen ditugu. Euskal liburutegi bat sortzeko asmoa ere badugu».

Saint-Pierre eta Mikeluneko euskal etxeak 146 kide ditu, eta horietako askok euskal jatorria dute: «Kide askoren arbasoak Ziburu, Ahetze [Lapurdi], Pasaia [Gipuzkoa] eta Berakoak [Nafarroa] dira. Hala ere, euskal jatorria ez duten kideak ere badaude», Urtizberearen arabera.

Ikurrina, haien banderan

XIII. eta XVII. mendeen artean euskaldun asko joan ziren Saint-Pierre eta Mikelune eta Ternua ingurura, baleak arrantzatzera. Hala ere, XVIII. mendetik aurrera, eta gehienbat 1870. urtearen inguruan, euskal herritar askok migratu zuten Saint-Pierre eta Mikelunera. Haiek eraiki zuten Saint-Pierre hiriburuko katedrala eta Zazpiak Bat frontoia, 1906an, eta ordutik hona, euskaldunen aztarna handia izan da han.

Euskaldunek Saint-Pierre eta Mikelunen izan zuten garrantzia handia izan zen, eta haien bandera ofizialak ondo adierazten du hori: «Saint-Pierre eta Mikeluneko banderan La Grande Hermine itsasontzia azaltzen da: itsasontzi horrekin iritsi zen Jacques Cartier artxipelagora, 1536an. Ezkerraldean, artxipelagoko biztanleriaren jatorria adierazten duten hiru bandera daude: Bretainiakoa, Normandiakoa eta ikurrina», Urtizberearen arabera.]]>
<![CDATA[«Catherine Destivelle erreferente bat da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2020-09-04/catherine_destivelle_erreferente_bat_da.htm Fri, 04 Sep 2020 00:00:00 +0200 Mikel Elkoroberezibar Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2020-09-04/catherine_destivelle_erreferente_bat_da.htm Ascensions liburua irakurtzeko gogoa zuen, eta bi egunean «irentsi» berri du.

Zergatik duzu gogoko Catherine Destivellen Ascensions liburua?

Gustura irakurri dut, Catherine Destivelle erreferente bat izan delako emakumezkoen alpinismoan eta eskaladan 1980ko hamarkadatik aurrera. Munduko eskalatzailerik hoberena izan da, eta niretzat beti izan da erreferente eta aitzindari bat eskaladaren munduan, eta emakumeen artean.

Nor da Catherine Destivelle zuretzat?

Erreferente bat eskaladan eta alpinismoan, eta emakume eskalatzaileen aitzindaria. Lehenbizikoa izan zen gauza ikaragarri zailak egiten. Munduko eskalatzailerik hoberena izateaz gain, kristoren igoerak egin ditu bakarka, eta bide berriak ireki. Ikaragarria izan da lortu duena.

Garrantzitsua da bizitzan erreferenteak izatea?

Bai horixe. Kirol munduan eta gainontzeko arloetan erreferenteak izatea garrantzitsua da horien ondoren datozenentzat. Horrela, baduzu nori erreparatu, ikusten duzu badabilela jendea horretan, eta ez zarela bakarra. Horrelako pertsonak eredu gisa hartzea ezinbestekoa da bide berriak zabaltzeko.

Antzekotasunik ikusten duzu Catherine Destivellen eta zure artean?

Aspektu batzuetan identifikatuta sentitu naiz harekin. Adibidez, bere momenturik gorenean zegoenean, ez zitzaion fama gehiegi gustatzen: ez zen eroso sentitzen protagonista izaten. Nik ere askotan sentitu dut hori. Badakizu erreferenteak sortzeko beharrezkoa dela hor egotea, baina niri telebistaren mundua ez zait gehiegi gustatzen: kontraesana sortzen du neure barruan, eta hari ere gauza bera gertatzen zitzaion.

Mendiak egin zuen ezagun Destivelle. Zein harreman duzu zuk mendiarekin?

Kirola beharrezkoa dut bizitzeko, eta berdina gertatzen zait mendiarekin eta naturarekin. Konfinamenduan are gehiago baieztatu nuen horrela dela. Mendian egiten diren jarduerak maite ditut: ez dago lehiarik, bizipen ederrak baizik. Horrek asko betetzen nau, eta askotan bilatzen dut mendian ibiltzea eta naturan egotea.

Mendia ere lantoki duzu?

Bai. Mendi gidaria naiz, eta emakumeentzat mendi orientazio ikastaroak eta eskaladakoak ematen ditut. Aurten proiektu berri bat sortu dut, eta mendizaletasunarekin du lotura: teknika bertikalak, korapiloak, sokak, tirolina eta biziraupena uztartzen ditu, naturan. Emozioei eta sentimenduei garrantzia ematen diegu, eta ikusten dugu nola ahalduntzen garen mendian ekintza horiek egiten, baita gure beldurrei nola aurre egiten diegun ere.

Non zaude erosoago: frontoian ala mendian?

Ni bi toki horietan oso eroso sentitzen naiz, eta bietan ditut oso bizipen politak.

Oztoporik izan duzu esku pilotan emakume izateagatik?

Lehen oztopoa zen nire herrian neska pilotari bakarra nintzela. Emakumeentzako lehiaketarik ez dagoela ikusten duzu gero, esaten dutelako ez dagoela emakumerik. Gero ikusi dugu emakumeak bazeudela, baina ez dutela emakumeen esku pilota bultzatzen. Nerabezaroan neska gehienek kirola utzi egiten zuten. Gaur egun, emakumeen esku pilota egituratzen ari gara, baina gizonengandik oso urrun gaude. Oraindik oztopo asko ditugu. Poliki-poliki goaz aurrera, baina lan handia dago egiteko.

Kirolak zuri zer ematen dizu?

Laguntzen nau neure burua ezagutzen, nire mugak esploratzen, konfiantza hartzen, ahalduntzen, pertsona hobea izaten, eta lagun asko eman dizkit. Bestalde, lagundu dit Euskal Herri osoa ezagutzen, eta euskara eta euskal kultura barneratzen.

Eta zer kendu dizu?

Osasuna, askotan, lesioengatik. Eta injustiziak pairatzen ditudanean, sufrimendua ere ekarri dit. Emakume pilotarien elkarteko lehendakari moduan nire pilotarien baldintzak hobetu nahi izan ditudalako, askotan, enpresari batzuek nire aurka jo dute txapelketa batzuetatik kanpo uzten. Injustizia horiek batzuetan motibazioa kentzen dute, baina orokorrean, ez dit gauza askorik kendu: gehiago da ematen didana.

Zein da zure ametsa?

Txikitan pilotari profesionala izatea zen nire ametsa: hori ez dut lortu, eta ez dut lortuko. Baina amesten ez nuen zerbait lortu dut: esku pilotako nazioarteko txapelketa bat bi aldiz irabaztea eta munduko pilotari hoberenaren saria jasotzea.]]>
<![CDATA[«Orraziak, aiztoak eta koilarak egiten ditut»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1888/032/001/2020-09-02/orraziak_aiztoak_eta_koilarak_egiten_ditut.htm Wed, 02 Sep 2020 00:00:00 +0200 Mikel Elkoroberezibar Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/1888/032/001/2020-09-02/orraziak_aiztoak_eta_koilarak_egiten_ditut.htm La madera, el útil, el gesto. Guía practica para la fabricación de objetos cotidianos de madera liburua denbora «aprobetxatzeko» erabiltzen du.

Zer aurkituko du irakurleak La madera, el útil, el gesto liburua esku artean duenean?

Gidaliburu praktiko bat da, nik bezala eskulanetarako dohain berezirik ez daukan jendearentzat. Behin sorgin batek esan zidan: «Zuk asko disfrutatzen duzu eskuekin gauzak egiten». Eta egia da. Nahiz eta inongo abileziarik ez izan, gustuko dut brikolajea. Ni mendian bizi naiz, basoz eta egurrez inguratuta, eta halako batean liburu hau topatu nuen: gida praktiko bat, egurra erabiliz gauzatxo praktikoak egiteko. Oso pedagogikoa da liburua.

Betidanik gustatu izan zaizu brikolajea, eta egurrarekin objektuak egitea?

Beti gustatu izan zait, baina Irungo [Gipuzkoa] inguru honetara [San Martzial ermitaren ingurura] bizitzera etorriz geroztik aurkitu nuen liburua. Garai hartan lan gutxiko boladatxo bat izan nuen, eta orduan hasi nintzen liburuaren laguntzaz egurrezko objektuak egiten.

Zer objektu sortu dituzu?

Orraziak egin ditut, adibidez: akatzaren egurrarekin. Intxaurrak kraskatzeko hiruzpalau erreminta ere egin ditut: oso sinplea da. Pintzak, apainorraziak, aiztoak eta koilarak ere egin ditut. Nik ez daukat trebezia berezirik: gustatzen zait egitea, eta ondo pasatzen dut. Egur puska batetik gauza praktikoak ateratzeak plazera ematen dit.

Sortzen dituzun objektu guztiek helburu praktiko bat daukate?

Bai. Ez dut helburu praktikorik gabeko objekturik edo eskulturarik egin. Baina eraztun batzuk egin ditut, sagarrondoaren egurrarekin. Orduak pasatu ditut aiztoarekin egurra zuritzen, eraztunak egiteko.

Denbora librean zure zaletasun nagusia zurgintza da?

Orain ez; boladaka izaten da. Orain pixka bat utzita daukat. Mendian txabola moduko batean bizi gara, eta beti dago zereginen bat: belarra moztea, baratzeari kasu pixka bat egitea, zuhaitzak kimatzea... Bestela ere, gehien maite dudan afizioa mendian bizikletan ibiltzea da.

Naturarekin konexio handia sentituko duzu, beraz.

Bai, handia. Niri lasaitasuna ematen dit, eta animalien gertutasuna beste modu batean bizi duzu. Esaterako, azkenaldian txorientzako etxetxo batzuk egin ditugu, eta etxe ondoko haritz puska batean zintzilikatu ditugu.

Zuren moduko naturazale batek nola bukatu zuen aktore lanetan?

Lehenengo, maisu izan nintzen, Martutenen [Donostia], baina, ordurako ,harra sartuta neukan. 7 urterekin agertoki batera aterarazi ninduten, Xalbador bertsolariari Urretxun egin zitzaion omenaldi batean. Bertso bat bota nion, eta han jaso nituen txalo horiek zerbait eragin zidaten. Agertokiko adrenalina berezi hori gustatu egin zitzaidan.

Eta noiz igo zinen hurrena oholtzara?

Irakasletza ikasi nuen, eta ondo ibili nintzen umeekin: haiek dira antzerkigintzan maisuak. Baina iritsi zitzaidan eskaintza Orain antzerki taldean hasteko, eta harrezkeroztik horretan nabil.

Nola orekatzen dituzu lanorduak eta aisiarako denbora?

Oreka handirik ez dago. Maisu lanean errutinak agintzen du, eta nik hortik ihes egin nahi nuen. Aktore lana guztiz desberdina da alde horretatik. Errutinarik ez dago, harremanak asko berritzen dira... Dena sarri berritzen da. Baina lanbide horren barruan oreka aurkitzea ez da batere erraza. Gure lanbidea oso gorabeheratsua da, baina nik zorte handia izan dut, ez dudalako lan faltarik izan. Hala ere, izan ditut bolada hobeak eta bolada estuagoak. Beti izaten ditugun hutsune horietan, La madera, el gesto, el útil liburuak asko lagundu dit: nire hutsuneak betetzeko modua izan da.]]>