<![CDATA[Mikel Lizarralde | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 24 Jul 2019 06:39:55 +0200 hourly 1 <![CDATA[Mikel Lizarralde | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Bossa nova ezaugarritu zuen ahotsa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1941/029/002/2019-07-09/bossa_nova_ezaugarritu_zuen_ahotsa.htm Tue, 09 Jul 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1941/029/002/2019-07-09/bossa_nova_ezaugarritu_zuen_ahotsa.htm Bossa nova hitza entzun, eta segidan azaltzen da Joao Gilbertoren ahotsa (1931-2019). Hark marraztu zuen, Antonio Carlos Jobimekin (1927-1994) eta Vinicius de Moraesekin (1913-1980) batera, 1950eko hamarkadaren amaieran Rio de Janeiroko auzo burgesetan sortu zen estilo berri hura, sanbatik nahiz jazzetik edaten zuena, eta Brasilgo musika mundu osora zabalduko zuena. Gilberto, bossa novaren ahotsa, Chega de Saudade, Desafinado, Insensatez, Corcovado eta beste hamaika kantu esanguratsu kantatu zituena, larunbatean hil zen, 88 urterekin, eta azkeneko urteetan arazo ekonomiko larriak igaro ostean.

Jobimek eta De Moraesek idatzitako Chega de Saudade-k eman zion aukera bakarlari gisa estreinatzeko. 1959a zen, eta, bitxia bada ere, aurreko urtean Elizeth Cardosok grabatutako bertsioan gitarra joa zuen. Baina Gilbertok grabatu zuenean hartu zuen kantuak beste arnasa bat, bossa novaren olatuari hasiera emanez. Ez zen nolanahikoa izan estilo berri hark mundu osoan baina batez ere AEBetan 60ko hamarkada osoan izan zuen eragina. Hainbat jazz musikari bete-betean sartu ziren estilo berrian —Stan Getzek, esaterako, Gilbertorekin eta Jobimekin grabatu zuen Getz/Gilberto (1964) bossa-jazz fusioaren emaitza laudatu bezain arrakastatsua—, baina beste hainbatek ere sartu-irtenak egin zituzten bossa novan: Dave Brubeck, Coleman Hawkins, Dizzy Gillespie, Charlie Byrd...

Ahots goxoa zuen Gilbertok, eta gitarra jotzeko modu soil baina harmonikoarekin batera —batida deitu zutena—, eremu egokia jarri zuen bossa nova heda zedin. Bere lehen disko luzean (Chega de Saudade) Jobim / De Moraes bikotearen pieza batzuk jaso zituen, bai eta sanba batzuk eta beste hainbat herri kanta ere, baina bossa novak ekarritako soinu bereizgarrira moldatuak. Berehala zabaldu zen estilo berria herrialde osora, eta hamaika kantarik segitu zioten Gilbertok markatutako bideari: Chico Buarque, Toquiño, Elis Regina... Eta hurrengo urteetan Brasilgo musikaren ikur nagusiak izango zirenek ere (Caetano Veloso, Gilberto Gil, Maria Bethania) bossa novaren eragina izan zuten, nahiz eta rock-and-rollarekin, psikodeliarekin eta herri musikarekin uztartu zuten mugimendu berri batean (tropikalismoa).

Hain zuzen ere, Velosok, Gilbertoren heriotzaren berri jakin berritan, «artista brasildarrik handiena» izan dela adierazi zuen. Eta Gilberto Gil abeslari eta ministro ohiak ere laudorio hitzak izan zituen harentzat: «Ehun urtetik behin, bat agertzen da, eta 25 urtetik behin, dizipulu bat. Bat hori da Joao. Eta berak hezi zuen dizipulu sorta ere hor dago».

1965era bitartean grabatu zuen bere diskografiaren corpusa Gilbertok, eta, orduz geroztik, denbora tarte luzeak igaro zituen diskotik diskora. Azken bi hamarkadetan, berriz, oso noizbehinka baino ez zen igotzen oholtzara ezagun egin zuten kantuak interpretatzera. Gitarraren laguntza hutsarekin aritzen zen; soil, beti gustatu zitzaion moduan.]]>
<![CDATA[«Erakargarriagoa zait ni ez naizen pertsonaiez idaztea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1954/032/001/2019-07-06/erakargarriagoa_zait_ni_ez_naizen_pertsonaiez_idaztea.htm Sat, 06 Jul 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1954/032/001/2019-07-06/erakargarriagoa_zait_ni_ez_naizen_pertsonaiez_idaztea.htm Deklaratzekorik ez (Susa) Beñat Sarasolak (Donostia, 1984), baina berea ez da izen berria literaturaren plazan: bi poesia liburu ditu argitaratuak —Kaxa huts bat (Susa, 2007) eta Alea (Susa, 2009)—, eta Munduko Poesia Kaierak egitasmoa zuzentzen du 2014az geroztik.

Iragana atzean utzi ezin duen historialaria kokatu du Deklaratzekorik ez eleberriaren epizentroan. Bere kezka, min, nahi eta gogoetekin. «Iraganak denoi eragiten digu modu batean edo bestean. Gure gizartean, oso denbora gutxian, gauza asko gertatu dira, eta birkokatze horietan oso istorio emankorrak daude. Istoriotxo horietako bat litzateke hau».

Nobelaren hazia aspaldikoa da, duela hamar bat urte hasi baitzen zure barruan mamitzen. Noiz erabaki zenuen idaztea eta argitaratzea merezi zuela?

Neure burua behartu nuen horretara. Urteak neramatzan ideia horrekin bueltaka, eta banuen nobelaren hezurdura ere, baina ez nuen denborarik hartzen idazten jartzeko. 2016ko urtarrilaren 1ean, esan nion neure buruari: «Gaur hasiko naiz nobelarekin». Jaurlaritzaren sormen beka bat ere jaso nuen, eta, horrek amaiera data bat zuenez, zirt edo zart egin behar nuen. Eta eskerrak, bestela bizitza osoa egon baitzaitezke nobela batekin buruan.

Hasieratik ikusi zenuen proiektua nobela gisa?

Bai, nahiz eta oinarrian ez egon zehazki istorio bat. Buruan pertsonaia nuen, ikuspuntu bat... Baina garbi izan dut nobelaren beharra nuela garatzeko nik nahi nuena.

Zergatik behar izan duzu hainbeste denbora ideia mamitzeko?

Aurreko liburua [Alea], duela hamar urtekoa da, eta uste dut garai hartan ez nintzela gai nobela hau idazteko; ez nituen dominatzen halako nobela batek ondo lotzea eskatzen dizkizun gauza guztiak. Hau da, pertsonaiaren eraikuntza, espazioa, denbora, narratzailea... hori guztia egiteko ez nintzen gai orain dela hamar urte. Hobeto dominatzen nuen poesiaren generoa, nirera ekarrita bazen ere. Duela hamar urte idatzi izan banu nobela hau, ez zuen, ziur aski, zerikusirik izango orain idatzitakoarekin. Nahiz eta ideia hor egon ordudanik. Baina mamitzen joan da idazmolde bat, eta, esaterako, Phillip Rothen Nemesis [Meetok, 2011] itzultzeak ere lagundu dit. Burua horretan duzunean, irakurri ere beste modu batean irakurtzen duzu. Hori guztia landuz joan naiz, eta, askotan, hori garrantzitsuagoa iruditzen zait istorioa bera baino.

Nobelan kontatzen duzun istorioak zerbait bilatzeko bidea eman dizu?

Istorio honetatik gehien interesatzen zitzaidana pertsonaiek bizi duten testuingurua zen. Eta horrek zer egoeratan kokatzen dituen pertsonaiak erabaki moral eta sentimentalei dagokienez. Istorioa da liburuari eusten dion elementuetako bat, baina horren gainean eraikita dagoena interesatzen zitzaidan gehiago. Alde horretatik, apenas egin dut dokumentazio lanik, edo oso gutxi. Askotan, iruditzen zait nobela batzuetan, obsesionatzen zarenean istorio batekin, dokumentazio lanak jan dezakeela nobelak literaturatik duena. Hori ez nuen nahi, inondik ere. Jakina, egiantzekotasuna bilatu nahian, gauza batzuk bilatu eta kontsultatu ditut, baina gutxienekoa egiten saiatu naiz. Horregatik diot istorioak ez nauela obsesionatu.

Liburuan kontatzen duzuna gatazkaren testuinguruan dago girotua. Baina hau ez da gatazkari buruzko liburu bat, ezta?

Gatazka da agertokia, eta egia da protagonistaren burutazioetan eta solasaldietan pisua duela gatazkak, liburuan gurutzatzen diren pertsonaien bizitzetan eragin handia izan duelako. Baina ideia ez zen gatazkaren kausei begiratzea, baizik eta protagonistari ematen dion jokoa baliatzea. Dena dela, gatazkaren errelatoari egin zaizkion ekarpenik interesgarrienak literaturak egin dizkio; euskal literaturak, euskaraz idatzi den literaturak. Errepaso bat eginez gero, ikusten da errelato askotarikoak daudela, eta askoz interesgarriagoa egiten zait hori eztabaida politikoen barruan txertatua dagoena baino. Gainera, politikan badago errelato bakarra bilatzeko interesa, eta, nire ustez, hori ez da, inolaz ere, desiragarria. Pentsatzea errelato bat adostu daitekeela politikatik, denok sinatu dezakeguna... hori erabat kaltegarria litzateke. Alde horretatik, literaturak ematen du prisma askoz aberatsagoa ekarpenak egiteko. Saizarbitoriaren Ehun metro-tik hasita, Jokin Muñozen narratiba lanetara, edo azken urteetan, Lander Garro, Uxue Apaolaza edo Uxue Alberdirenak... Hor dagoen abaniko zabal hori askoz interesgarriagoa egiten zait tertulietan entzuten dena baino.

Ez zara saiatu gatazkarekiko izan daitezkeen ikuspuntu guztiak jasotzen.

Bizi izan duguna bizi ondoren, batek, bere burua babesteko, alde guztietako biolentziak ahalik eta modurik orekatuenean azaldu ditzake. Baina literaturak ez du horrela funtzionatzen. Egia literario indartsuago bat lor dezakezu bakarrik alde baten ikuspuntua azalduz. Alde horretatik, ez dut ahaleginik egin konpentsatzeko; pertsonaiak diren bezalakoak dira, eta ikuspuntu horretatik dago kontatua nobela. Literaturak ez du sartu behar oreka horietan.

Liburuaren aurkezpenean fikzioaren aldarrikapena egin zenuen. Behar du aldarrikatua izan?

Baietz iruditzen zait; badago moda bat fikzioa anulatzekoa. Eta kuriosoa da, azkenaldian esaten baita ez dagoela mugarik fikzioaren eta ez-fikzioaren artean. Azkenean, irudimenaren ondorioa denez, ematen du fikzioan dena dela zilegi eta horrek egiatik urruntzen duela. Baina, askotan, egiara gehiago hurbil zaitezke fikziotik ez-fikziotik baino. Ez-fikzioan tranpa asko egiten dira askotan, eta, alde horretatik, ez dut uste egiara hurbiltzeko berme handiagoa duenik. Eta gero, autofikzioaren moda honekin, etengabe bilatzen ari gara autorearen bizitza edo haren inguruko kontuak eleberrietan.

Protagonista nagusiak hasieratik esaten du ez zaiola euskal literatura gustatzen, aspertu egiten duela. Hortik bertatik ezarri duzu distantzia bat.

Niretzat askoz erakargarriagoa da ni ez naizen pertsonaiez idaztea; askoz ere erronka interesgarriagoa egiten zait alderantzizkoa baino. Besteen buruan sartzea; hori da interesgarriena. Horregatik interesatzen zaizkit diskurtso guztiak, guztietatik hartu dezakedalako zerbait nobelarako.

Nobela errealistatzat daukazu Deklaratzekorik ez?

Esango nuke baietz, baina begiratu beharko genuke zeri deitzen diogun errealista. Ez dut uste nobela XIX. mendeko erara idatzita dagoenik, baina bada errealista modu batean, bide ematen baitu azken urteetako Euskal Herriko errealitateaz hitz egiteko, edo horren oihartzunak jasotzeko. Eta niri oihartzun horiek interesatzen zaizkit. Uste dut errealismo mota horrek indarra izan dezakeela, irakurlea gure historiaz, gure errealitateaz hausnartzera eraman dezakeelako.

Narratzailearen ahotsak, hirugarren pertsonan dagoen horrek, hautsi egiten du izaera errealista hori, askotan protagonistaren pentsamenduaren eta nahien igorle izateraino. Asko kostatu zaizu ahots hori eraikitzea?

Hori izan da nobelaren puntu garrantzitsuenetako bat: narratzailearen eta pertsonaiaren arteko distantziarekin jolastea. Hasieran, idazten jarri baino lehen, ez nuen ahots hori definitua, eta lehenengo bertsioetan, agian, narratzailearen presentzia handiagoa zen. Hori joan naiz kentzen eta kentzen, eta askoz gehiago hurbiltzen pertsonaiarengana.

Umorea eta ironia darabilzu askotan protagonistaren ibilerak kontatzeko. Berezkoa zaizu ukitu hori? Edo dramatik hurbil dagoen istorio bat orekatzeko tresna da?

Horretaz gerora konturatu naiz; ez da aurretik pentsatutakoa izan. Niri berez ateratzen zait idazteko modu ironiko hori, baina ez nuen parodia bat egin nahi, eta ibili naiz nire buruari eusten, eskua ez dadin gehiegi joan harantz. Baina interesatzen zitzaidan ironia erabiltzea pertsonaia horren kontraesanak adierazteko, beste narratzailerik izan gabe, bere ikuspuntua adieraziz. Hori egin zait alderdi zailenetako bat. Ironiak aukera ematen zidan iradokitzeko pertsonaiak adierazten edo pentsatzen duen hori agian ez dela hain horrelakoa.

Irakurleak protagonistarekiko izan dezakeen identifikazioa zalantzan jartzeko bidea ere bada?

Bai, nik ez nuen nahi eraiki irakurlearentzat erabat identifikagarria izango den pertsonaia bat. Duela gutxi, [Eduard] Limonov egon da Madrilen, eta idazle batek elkarrizketa bat egin zion. Antza denez, Limonovek oso gaizki hartu zuen, eta denetarik esan zion. Idazlea kexu zen, Limonov mitifikatua zuelako eta miresten zuelako. Eta pentsatu nuen: «[Emmanuel] Carrereren liburua irakurrita iritsi bazara Limonov mitifikatzera, zer-nolako arriskua duen literaturak enpatia izateko baita pertsonaia gorrotagarrienarekin ere». Neurri batean horren kontra eginez, saiatu naiz pertsonaia eredugarririk ez egiten. Iruditzen zait interesgarria dela irakurleak gobernatzea deserosotasun puntu hori. Berez, literaturak ematen du erraztasuna enpatizatzeko, eta uste dut hori etikoki arriskutsua dela irakurlearentzat; idazleak izan behar du presente hori, literaturaren amarruak eraman zaitzakeela kriminal handienarekin ere enpatia izatera.

Protagonista ez da ez zuri ez beltz. Gorrotagarria bihur daiteke batzuetan, baina bere jokaera ere ulergarria egin daiteke.

Bai, hori zen nire asmoa, pertsonaia humano bat sortzea, denok izan gaitezkeen bezalakoa. Eta jakina, inguruneak asko markatzen ditu bere egoteko modua eta bere iritziak. Baina, horren barruan ere, pertsonaia arrunta da; ez kriminal gorrotagarri bat, ez heroi bat. Pertsona arrunta da, bere ahuldadeekin. Eta ohartu naiz irakurle batzuei pertsonaia deserosoa zaiela eta beste batzuek oso gertukoa dutela. Polita da ikustea irakurlearen aurreiritzi edo posizioetatik zein ezberdin identifikatzen diren pertsonaiarekin. Zorionez, irakurleak askotarikoak dira.

Posizio ideologikoez ari zara?

Kasu batzuetan ideologikoak dira, baina genero kontuak ere badaude, eta generazionalak. Hiruretatik dago. Polita da ikustea zer ezberdin jasotzen den pertsonaia. Interesgarria da hori, pertsonaia bat ez duzunean ondo eraikitzen ez baitzara horretara ere iristen. Alde horretatik, jendea pertsonaiarekin borrokan ari bada, gaitzerdi! Zerbaitek funtzionatzen duen seinale.

Irudikatzen duzu irakurle mota?

Kontzienteki, ez. Baina, inkontzienteki bada ere, euskal irakurle bat dut buruan. Pentsatzen dut liburu hau irakurriko duena izango dela Euskadi Irratia entzungo duena, BERRIA eta Argia irakurriko dituena... Irakurle mota hori dugu, eta, inkontzienteki, horri idazten diogu. Jakina, horren barruan ere denetarik dago, baina gutxieneko marko bat ezartzen dizu. Ez da gauza bera halako irakurle bat, bere ugaritasunarekin, edo euskal mundutik aparte dagoen norbait. Dena ondo badoa, gaztelaniaz ere aterako da nobela, oraindik luze joko badu ere. Eta ez dakit nola jasoko den, baina interesgarria ere bazait, askotan guk irakurtzen ditugun liburuak ez baitaude, berez, guretzat idatziak. Baina irakurleak bere mundura ekartzen ditu, nahiz eta urruti egon. Hori da literaturaren eta artearen alde politenetako bat.

Protagonistak arazoak ditu neska-lagunarekin eta aitarekin komunikatzeko. Garaiaren isla da hori?

Bai, inkomunikazioa zentzu guztietan dago liburuan. Inkomunikazio politikoa, sentimentala... eta, komunikatzeko ezintasunaz gain, enpatia izateko ezintasuna ere bada. Gai hori oso interesgarria da, maila askotan gertatzen den zerbait baita. Gure gaitz asko hortik datoz. Maila politikoan, gainera, inkomunikazioak oihartzun asko dakarzkigu. Inkomunikazioa izan daiteke ziegetakoa, izan daiteke hemen politikaz hitz egiteko egon den zailtasuna... Ia guztia estaltzen duen gai bat da.

Inkomunikazioa bai, baina kidetasuna ere badago garai bateko lagunen artean; posizio ideologiko ezberdinak izan arren, hautsi ez den kidetasun bat.

Nire ustez, nobelako alderdi garrantzitsuenetako bat da, kidetasun hori protagonistaren ideologiaren edo ideia politikoen kontrako zerbait delako. Askotan kontraesanean daude gure bizipenak, gure inguru afektiboa eta gure ideia politikoak, arrazionalki oso ondo pentsatu ditugunak. Egunerokoan dauden sare afektibo horiek hortik kanpo egoten dira. Zorionez, esango nuke. Gure gatazkarekin lotutako kasu eder asko ditugu; norberaren ideologiaren kontra doazen hautu etiko eta sentimentalak. Hori oso interesgarria da. Eta liburuan hori dago: gertatutakoa gertatuta ere, sumatzen da lagunen arteko kidetasun bat, momentu okerrenetan ere gordetzen dutena. Laguntasun hori pertsonaia horiek duten gauzarik ederrena dela uste dut.

Kidetasun hori liburuaren azalean ere ageri da. Antoni Gisberten Fusilamiento de Torrijos y sus compañeros en las playas de Malaga margolaneko detaile txiki bat besterik ez da. Kidetasuna tragediaren aurrean.

Azalera ekarri dut, iruditzen zaidalako nobelarekin lotzen dela. Drama handienaren aurrean ere, badago gizonen arteko kidetasun hori. Edozeinen artekoa izan zitekeen, baina uste dut generoak ere baduela zeresana hemen, haien arteko harremanean. Uste dut detaile horrek ondo jasotzen zuela ideia: ia-ia tragediaren azken momentura arte ezin diogu elkarri maitasun keinu bat egin gizonok.]]>
<![CDATA[Bidea egin nahi duen musika]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1926/031/001/2019-06-29/bidea_egin_nahi_duen_musika.htm Sat, 29 Jun 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1926/031/001/2019-06-29/bidea_egin_nahi_duen_musika.htm Anomia (Bidehuts), eta gaur Euskal Herria Zuzenean jaialdian aurkeztuko du.

Irigoien eta Oltzomendi aspaldi hasi ziren elkarrekin jotzen, eta euren azkeneko proiektua amaitu zenean, Perezekin harremanetan jarri eta Alba jarri zuten abian. Gerora batuko ziren Etxeberri eta Oihan Delavigne baterian, eta ondoren Bordak hartu zuen azken horren lekua. Ia hasieratik bi bateriarekin lan egitea erabaki baitzuten. «Nik aipatu nuen aukera hori, maite dudalako horrek taldeari ematen dion indarra». Taldea sortu aurretik buruan zuten ideiatik, ordea, dezente mugitu da taldea: «Gauza zinez lasai bat egin nahi genuen, trip hop estilokoa, makinekin, baina biziki gozoa. Baina, bigarren bateria erabiltzen hasi ginenez gero, hor, ezinbestean, rock aldera egin dugu gehiago, nahiz eta pasarte lasaiak ere izan gure musikan. Baina soinu naturalagoa du».

Hastapenetako ideia hura, nolabait, Portishead taldeak Rock en Scene jaialdian emandako kontzertu batean mamitu zen. Perez, Etxeberri eta Oltzomendi han izan ziren. «Sortu gabe zegoen taldea, baina sekulako kontzertua izan zen, eta hasieran estilo horretara jo nahi izan genuen. Azkenean ez dugu halakorik egin, baina ez gaude itxiak».

Izan ere, Albaren musikak harreman estuagoa du garapen luzeetako post-rockarekin, edo Perezek dioen bezala, «rock progresiboarekin». Mogwai taldearen izena azaldu da elkarrizketan, Albarengan eragina izan duen galdetuta: «Mattinek asko entzun izan du Mogwai; nik ez hainbeste. Baina badira talde txikiak elkarrekin ezagutu ditugunak eta izugarriak direnak. Adibidez, Shora, Suitzako talde bat. Izugarrizko musika egiten du, eta guretzat eredu bilakatu da». Badira guztiek gustuko dituzten beste artistak batzuk ere: «Radiohead, Portishead bera, Lisabö...»

Prozesu luzea

Hazparneko (Lapurdi) Ttattola gaztetxean entseatzen du taldeak; han garatzen ditu arnas luzekoak diren piezak. Lelorik gabe, garapenean baitute ardatza: «Batzuetan, riff batetik abiatzen gara», jakinarazi du Perezek, baina ez dute formula zehatzik: «Beste batzuetan, ideia nagusi bat daukagu, hortik bateria bat ateratzen da, gero gitarrak... baina saiatzen gara ez errepikatzen». Kantuen egitura elkarrekin idazten dute, eta hori zehaztuta, inprobisazioari ere lekua uzten diote, «baina jakinda tresna bakoitza noiz sartu behar den».

Orain arte lau pieza besterik ez dituzte osatuak -Anomia diskoan bildutakoak-, eta bosgarrenarekin aritu dira, EHZn aurkezteko itxaropenarekin. «Baina lana eskatzen digu kantuak egiteak. Denbora hartzen dugu, garapena behar dutelako, luzeak direlako eta bakoitzak bere bidea aurkitu behar duelako. Prozesu aski luzea izaten da».

Diskoa Alba kantuarekin hasten da, goxo eta poliki-poliki: «Egunaren eta diskoaren hasiera da Alba. Taldearen lehen diskoko lehen kantua da, eta baita idatzi genuen lehenengoa ere. Denaren hasiera da Alba». Piaroa-k bide lasaitik segitzen du, tronpeta bat lagun duela, eta Lerrozuzena askatzen-ek, berriz, lehen kolpe bortitzak jaurtitzen ditu, Lisaboren soinura hurbilduz.

Hain zuzen ere, Anomia joan den udan grabatu zuten Tolosako Bonberenean (Gipuzkoa), Karlos Osinaga Irungo taldeko kide eta soinu teknikariarekin. «Mattinek ezagutzen zuen, eta oso egokia iruditzen zitzaigun; are gehiago kontuan izanda bi bateriarekin grabatu behar genuela». Harreman horrek ahalbidetu du, bestalde, diskoa Bidehutsen markapean argitaratzea: «Euskal Herrian ez genuen beste aukerarik ikusten; gainera izugarrizko taldeak daude hor. Diskoa prest zelarik, baietz esan ziguten».

Gaur EHZn ariko dira, plaza ezinbestean berezi batean. «Mattin jaialdiko langile izan da, eta besteak ere aritu gara. Beraz, plazera da guretzat. Eszena handi bat, eta argiak ere ondo landu ditugu emanaldi polit bat egiteko».]]>
<![CDATA[Matematikako panpina hautsia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/033/001/2019-06-23/matematikako_panpina_hautsia.htm Sun, 23 Jun 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1944/033/001/2019-06-23/matematikako_panpina_hautsia.htm
Izan ere, semeari ezer esan ez zion arren, Joel Kupperman haur eta gazte ospetsua izan zen, une jakin batean iraganaz ahaztea erabaki zuen arte. Quiz Kids irratsaioko izarrik handiena bilakatu zen 1940ko hamarkadan, irratia AEBetako gizartearen entretenimendu iturririk inportanteena zenean. 6 urterekin, 219ko adimen koefizientea eman zuen Stanford-Binet testean, eta 7rekin ariketa matematiko konplexuak ebazten zituen segundo gutxiren buruan, ez paperik, ez arkatzik erabili gabe. Ia ohartu gabe, Quiz Kidseko kide finko bilakatu zen, eta han jarraitu zuen -baita telebista saio bihurtu zenean ere- institutu garaian ere. Gizarte osoarentzat heroi bilakatuta. AEBetako gaztetxorik ezagunena bihurtuta. Halako batean, unibertsitatean sartzear zela eta lagunik ere ez zuela, zerbaitek bere barruan krak egin, eta iraganarekin hautsi eta alde egin zuen.

Telebista aurrean izandako elkarrizketa haren ondoren, Michaelek aita elkarrizketatzea erabaki zuen. Ordurako, Kupperman semea hasia zen komiki industriarako lanean, eta, artean ez bazekien ere, elkarrizketa haiek -eta batik bat argazki eta artxibo zaharretan arakatzen eginiko denborak- bidea emango zioten hamar urte geroago aitaren bizitza eleberri grafiko batean jasotzeko. Joan den urtean argitaratu zuen All The Answers (Erantzun guztiak) lana -aurten Niño prodigio izenburuarekin kaleratu du, gaztelaniaz, Blackie Books argitaletxeak-.

All The Answers Joel Kuppermanek haurtzaroan eta gaztaroan bizi izandakoaren kronika gisa irakur daiteke, baina hori baino gehiago ere bada. Alde batetik, Michaelek aitarekin izandako harremanaren isla ere badelako, baina, batik bat, egileak tarte zabala hartzen duelako azaltzeko zer izan zen eta zertarako erabili zuten Quiz Kids saioa Bigarren Mundu Gerraren aurreko eta ondorengo urteetan. Eta ondorioa gazi-gozoa da beste ezeren gainetik; gazia gozoa baino gehiago. «Quiz Kids kontrolatzen zutenek asmo ilun batzuk zituzten», esan zion aitak Michaeli elkarrizketa horietako batean: «Nik uste dut jator agertuko zen haur judu bat behar zutela». Antisemitismoa AEBetan zabaltzen ari zen garaian eta Bigarren Mundu Gerra hasita zegoela, Louis G. Cowan ekoizle eta CBS kateko buruetako batek garbi izan zuen irratiak propagandarako tresna izan behar zuela. AEBek eredu izan behar baitzuten. «Arraza juduak bizirik irauteko borroka gisa ikusi zuen gerra», dio Michael Kuppermanek. Ondorioz, eta AEBak gerran sartu zirenetik bertatik, irratsaioa armadaren aldeko dirua biltzeko erabili zuen, eta, horren ondorioa izan zen, halaber, Joel Kupperman haur judua izar bilakaraztea. «Nire aita propaganda izan zen?», galdetzen du egileak liburuaren une batean. Eta segidan, erantzuna: «Orain uste dut baietz. Hala tokatu zitzaiolako edo halabeharrez, nire aita sinbolo bilakatu zen bere arraza dela eta».

Sinbolo bilakatuta, Kupperman gaztetxoak herrialdeko agintariak eta Hollywoodeko izarrak ezagutu zituen, eta hamaika aldiz azaldu zen telebistan, garaiko izarrekin -Bob Hope, Chico Marx, Bing Crosby-. Orson Wellesekin ere pasatu zuen tarte bat, eta, aktore eta zuzendariak magia trikimailu bat egin nahi izan zionean, Joelek berehala ikusi zuen amarrua. «Ikaragarria. Albert Einstein bezain zintzo eta gardena da», adierazi zuen Citizen Kane-ren egileak hartaz galdetu ziotenean.

Michaelek gaztetan bizi izan zuen bakardadearen isla ere bada All The Answers. Ez amak, ez aitak -historialaria bata, irakaslea bestea-, inork ez zion inoiz kasu handirik egin.]]>
<![CDATA[Berri Txarrak, hemen eta orain]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/035/001/2019-06-23/berri_txarrak_hemen_eta_orain.htm Sun, 23 Jun 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1944/035/001/2019-06-23/berri_txarrak_hemen_eta_orain.htm
Eta hasieratik, Eskuak-ekin hasi eta publikoak bereak zerura begira jarri zituenetik, agerikoa izan zen Gorka Urbizuk, David Gonzalezek eta Galder Izagirrek zaleen konplizitatea izango zutela gaua are eta bereziagoa egiteko. «Ez gaude ohituta zuek eserita ikusten, ezta sariak jasotzen ere. Jokoz kanpo gaude, eta zuek lagundu beharko diguzue». Urbizuren lehenengo hitzak Beude jo eta berehala etorri ziren; hain zuzen, taldearentzat hain garrantzitsuak izan diren gaztetxeei eta areto txikiei eskainitako kantuaren ostean. Eta berehala hasi ziren altxatzen lehen lerroetakoak, eserita egoteak deseroso jarri balitu bezala. Publikoa, gainera, inoiz baino zabalagoa zen ostiralean; baziren gazteak, jende helduagoa eta baita gurasoekin joandako gaztetxo eta haurrak ere.

Bira luze batean egonik, Berri Txarrak-ek 80 bat kantuko zerrenda prestatu du zuzenean jotzeko, eta Donostian aretoaren ezaugarrietara ondoen egokitzen ziren abestiak aukeratu zituen. Taldeak erakutsi duelako oso nortasun markatuaren azpian soinu gama askotarikoa biltzen duela. Ostiralean, esaterako, alderdi metalikoa apur bat albora utzi zuten, baina ez gogortasunaren edo indarraren kaltetan, intentsitate berarekin jo baitzituzten unerik dantzagarri eta bizienak (Lemak, aingurak, Spoiler), tempo lasaiagoak (Helduleku guztiak —The Breedersen Cannonball gogora ekartzen duen hasierako baxu riff batekin—, Aditu bihurtuak), eta kontrasteetan oinarritutako piezak (Zertarako amestu, Gezur bat mila aldiz).

Ostiralekoa festa bat zen, eta hala ulertu zuten taldekideek nahiz jarraitzaileek. Publikoak ondo zekizkien kantuen hitzak, eta behin baino gehiagotan erakutsi zuen, baina Gonzalezek Euskal Herrian Seulen bezain ondo zenbatzen dela erakusteko umorez eskatu zionean ere ez zuen hutsik egin. «Bat, bi, hiru, lau», eta Zerbait asmatuko dugu zartakoa jarri zuen abian hirukoteak.

Laboa gogoan

Taldeak egin duen bidearen neurriaz zalantzarik balego, kontzertuaren lehenengo partearen amaierak guztiak uxatuko zituen, metal oinarriko piezetatik —Ikasten eta Biziraun, hori rap pasarte batekin—, pop kutsu nabarmeneko bi kantu harilkatutakotara igaro baitziren (Lemak, aingurak eta Poligrafo bakarra).

Horren ondoren, oholtza utzi zuten hiru taldekideek, baina berehala itzuli ziren ardo kopa bana eskuan zutela. Topa egin zuten, eta, Donostian zeudela gogoratuta, Mikel Laboaren Liluraren kontra interpretatu zuten intentsitate bereziki nabarmenez —hain zuzen ere, lehenengo Adarra saria jaso zuen Bat-Hiru-ren egileak in memoriam—. Ordurako Viktoria Eugeniako parte handi bat altxatuta zegoen, baina Oreka eta El Columpio Asesino taldearen Toro elkar lotuta jo zituztenean, dantzarako aukera ere eman zuten, harik eta kantua bukatu eta hiru taldekideak estatuak bezala gelditu ziren arte oholtza gainean. Hogei bat segundo egon ziren horrela, baina Ikusi arte klasikoarekin — «bost minututan egin genuen letra, baina iraun du», esan zuen Urbizuk— haurrak ere jarri zituzten gerriak eta buruak mugitzen.

Zorionaren lobbya jo, eta alde egin zuten bigarrenez oholtzatik, baina inor ez zen mugitu bere lekutik. Artean izango zen zer entzun eta ikusi. Eta, hain zuzen, orduan butaka patioko pasilloan behera agertu zen Urbizu gitarra akustikoa eskuetan —gero aitortu zuen Lekunberrin ahaztu zitzaiola berea, eta Imanol Ubedak utzi behar izan ziola—, Maravillas jotzeko. Publiko artean eta mikrorik gabe, Urbizuk Maravillas Lamberto 36ko gerran Larragan bortxatu eta hil zuten neskatoaren gaineko kantua interpretatu zuen. Izan zen malkoari eutsi ezin izan zionik.

Berriro ere taula gainean, publikoan norbait oholtzara igotzeko prest egongo zen galdetu zuten. Denak ez du balio-ren txanda zen, eta Libre diskoan Tim McIlrathek (Rise Against) ingelesez abestutako parteak Julen izeneko gazte batek kantatu zituen gogoz eta taldearen erritmoari bikain egokituta. Amaiera iristear zen —Katedral bat-ekin amaitu zuten—, baina hori baino lehen Urbizuk mezu bat ere bota nahi izan zuen, Adarra saria jaso zuen egunean: «Gure ekosistema txiki eta txikituan dena dago egiteko. Beti egongo da osatzeko. Denon jarduna da inportantea: sortzaileak, entzuleak, hedabideak, hezkuntza. Sariak ongi etorriak dira, baina sarea behar dugu osatu denon artean, aintzat har gaitzaten». Eta jarraian, errematea, nazioartekotzea baino inportanteagoa euskal musika Euskal Herrian ikusaraztea dela adierazteko: «Han bai, baina hemen ere bai. Eta batez ere orain eta etorkizunean».]]>
<![CDATA[Berri Txarrak, hemen eta orain]]> https://www.berria.eus/albisteak/168013/berri_txarrak_hemen_eta_orain.htm Sat, 22 Jun 2019 15:56:59 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/168013/berri_txarrak_hemen_eta_orain.htm Horren ondoren, oholtza utzi zuten hiru taldekideek, baina berehala itzuli ziren ardo kopa bana eskuan zutela. Topa egin zuten, eta Donostian zeudela gogoratuta, Mikel Laboaren Liluraren kontra interpretatu zuten intentsitate bereziki nabarmenez -hain zuzen ere, lehenengo Adarra saria jaso zuen Bat-Hiru-ren egileak in memoriam-. Ordurako Viktoria Eugeniako parte handi bat altxatuta zegoen, baina Oreka eta El Columpio Asesino taldearen Toro elkarlotuta jo zituztenean, dantzarako aukera ere eman zion taldeak, harik eta kantua bukatu eta hiru kideak estatuak bezala gelditu ziren arte oholtza gainean. Hogei bat segundo egon ziren horrela, baina Ikusi arte klasikoarekin - «bost minututan egin genuen letra, baina iraun du», esan zuen Urbizuk- haurrak ere jarri zituzten gerriak eta buruak mugitzen. Zorionaren lobbya jo eta alde egin zuten bigarrenez oholtzatik, baina ikusleetako inor ez zen mugitu bere lekutik. Artean izango zen zer entzun eta ikusi. Eta hain zuzen orduan butaka patioko pasiloan behera agertu zen Urbizu gitarra akustikoa eskuetan -gero aitortu zuen Lekunberrin ahaztu zitzaiola berea, eta Imanol Ubedak utzi behar izan ziola-, Maravillas jotzeko. Publiko artean eta mikrorik gabe, modu erabat intimistan, Urbizuk Maravillas Lamberto 36ko gerran Larragan bortxatu eta hil zuten neskatoaren gaineko kantua interpretatu zuen. Izan zen malkoari eutsi ezin izan zionik. Berriro ere taula gainean, publikoan norbait oholtzara igotzeko prest egongo ote zen galdetu zuten. Denak ez du balio-ren txanda zen, eta Libre diskoan Tim McIlrathek (Rise Against) ingelesez abestutako parteak Julen izeneko gazte batek kantatu zituen gogoz eta taldearen erritmoari bikain egokituta. Amaiera iristear zen -Katedral bat-ekin amaitu zuten-, baina hori baino lehen Urbizuk mezu bat ere bota nahi izan zuen, Adarra saria jaso zuen egunean: «Gure ekosistema txiki eta txikituan dena dago egiteko. Beti egongo da osatzeko. Denon jarduna da inportantea: sortzaileak, entzuleak, hedabideak, hezkuntza. Sariak ongi etorriak dira, baina sarea behar dugu osatu denon artean, aintzat har gaitzaten». Eta jarraian, errematea, nazioartekotzea baino inportanteagoa euskal musika Euskal Herrian ikusaraztea dela adierazteko: «Han bai, baina hemen ere bai. Eta batez ere orain eta etorkizunean».]]> <![CDATA[John Zornek jasoko du Donostiako Jazzaldia saria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/026/002/2019-06-22/john_zornek_jasoko_du_donostiako_jazzaldia_saria.htm Sat, 22 Jun 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1904/026/002/2019-06-22/john_zornek_jasoko_du_donostiako_jazzaldia_saria.htm
2013an, Zornek Masada Maratoia oholtzaratu zuen Donostiako Jazzaldian, eta arrakasta handia lortu zuen; aurten, Bagatelles Marathon izeneko ikuskizun bikoitza dakar jaialdira. Bi egunetan banatuko du ikuskizuna, eta, hala, uztailaren 27an eta 28an izango dira emanaldiak.

Musika maratoi horretan, hamalau taldek hartuko dute parte, eta musikariak, berriz, 30etik gora izango dira. Horietako asko abangoardiako musikaren izen handiak dira; besteak beste, Mary Halvorson, Marc Ribot, Kris Davis, Julian Lage, Dave Douglas, Joey Baron, Craig Taborn, Peter Evans, John Medeski, Ikue Mori, Erik Friedlander, Mark Feldman, Sylvie Courvoisier, Kenny Wollesen eta Trevor Dunn.

1994an eman zuten aurrenekoz Donostiako Jazzaldia saria —Doc Cheathamek jaso zuen urte hartan—, eta, orduz geroztik, urtero-urtero banatu dute. Iaz, Mary Stallings eta Michel Portalentzat izan zen.]]>
<![CDATA[«Oraindik ez dugu musikaria langile bezala tratatzen»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1864/028/001/2019-06-21/oraindik_ez_dugu_musikaria_langile_bezala_tratatzen.htm Fri, 21 Jun 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1864/028/001/2019-06-21/oraindik_ez_dugu_musikaria_langile_bezala_tratatzen.htm
Sei hilabete igaro dira «etenaldi mugagabea» iragarri zenutenetik. Nola bizi izan duzue orduz geroztik taldearen inguruan sortu den zurrunbilo guztia?

Gainezka egin digun sentsazio batekin, baina jasotako esker on horri erantzuteko nahiarekin. Logistikoki eta mediatikoki gogorra izan da, baina esker on horri eusten diogu. Gero, sarrerak agortzearena-eta... Gehiegi nabarmentzen da, eta inportantea ez da hori. Rock talde bat gara, ibilbide bat egin duena, eta listo.

Zer moduz orain arteko bira?

Beude bira txikiarekin hasi ginen, gero Europan, AEBetan eta Mexikon izan gara, eta orain udako jaialdien aroari ekingo diogu. Banekien lehenagotik ere, baina areto txikietan gozatu dut gehien. Infrasoinuak diskoarekin [2017] ez dugu aukera hori izan; BECekoa egin genuen, baina, planteamendu hori dela eta, aretoetan jo gabe gelditu ginen. Eta horietan izugarri gozatu dugu. Europako kontzertuak ere oso ondo atera ziren, eta AEBetan, gure maila undergroundean! [barrez]. Tabernaren batean jo dugu, disko denda batean... Oso polita izan da. Ez dira bira luzeak izan, eta hartu diegu neurria.

Zuk zeuk esan zenuen, otsailean, etenaldiaren aukera hor zegoela azken aldian. 25 urteko lanak eragindako nekea izan da etenaren eragile nagusia?

Bi arrazoi nagusi egon dira. Batetik, higadura hori, normala dena. 25 urtean ez dut atseden handirik izan. Jotzea asko gustatzen zait, eta horretaz ez naiz aspertu, baina azkeneko urteetan Berri Txarrak bilakatu da transantlantiko txiki bat, musikaz gaindiko lan izugarria duena atzean. Horregatik, aparte egoteko beharra dut, batzuetan kasik estali ere egiten duelako funtsezkoa dena. Onartzen dut ogibidearen parte dela, eta, denborarekin, ikasi dut musikaren parte ere badela. Eta gero dago reset artistiko bat egiteko gogoa; Infrasoinu hori aspaldi dago hor, eta orain beharra dut nire ardatza izan den hori apartatzeko, distantzia hartzeko eta egile bezala aurrera egiteko.

Asmo jakinik?

Ez, oraingoz ez. Orain erabat zentratuta nago taldean.

Afizioak ofizio izaten segituko du?

Nahiko nuke! [barrez] Bestela ez dakit zer egingo nukeen. Ikasketaz irakaslea naizela uste dut. Edo filologoa! Gogorra izango litzateke.

Taldearen garairik onenetako batean etorri da erabakia...

Bai, ziurrenik errazagoa izango litzateke taldearekin jarraitzea. Jende asko harritu egin da horregatik. «Baina, orain?», galdetzen digute. Eta nik, baina horren ordez, horrexegatik jarriko nuke. Lehen ere nahi nuen oroitzapen kolektibo polit bat utzi. Honetan gabiltzanontzat oso ulergarria da erabakia; musikari eta artista askok esan didate hori. Publikoarentzat agian zailagoa da sortzailearen behar horiek ulertzea, eta harritu egiten da. Egiten duzun horretatik bizitzea pribilegio bat den bezala, pribilegio bat da nahi duzun momentuan utzi ahal izatea. Beharrezkoa dut, nahiz eta badakidan hau guztia faltan sumatuko dudala.

Nolabaiteko ariketa bat da zuretzat?

Ikusi nahi dut zer den Berri Txarrak-en ez egotea. Gehiegizko esposizio horretatik aldendu nahi dut, ikusteko zer egiteko gai naizen. Pasioak hor jarraitzen du; ez dut bestela ulertzen hau. Gauza asko gertatu zaizkio taldeari, saiatu delako, egin egin dituelako, txorakeriak albo batera utzita. Ibilbide bat egin dugu, disfrutatu dugu, eta pasioa hor egon da beti.

Agurrak bultzatu zaitu atzera begiratu eta taldearen ibilbidea perspektiba batekin aztertzera?

Denbora da poligrafo bakarra-rekin [2014], pause sakatu eta egin genuen errepaso bat. Hor hasi ginen balioesten egindakoa, eta uste dut denborarekin gehiago baloratuko dugula. Bederatzi disko egin ditugu, mila kontzertu baino gehiago...

Metal eszenan hasi zineten, baina inoiz ez duzue beldurrik izan beste eremu batzuetara ere mugitzeko. Gogoko izan duzue arriskatzea?

Askotan egin dugu lan erreakzioz; aurreko lanari erantzun nahi izan diogu askotan. Hori seinale ona izan da, erakusten duelako musika zerbait bizia dela, eta garapen horrek erakusten duelako ez garela robotak, formula bakar bati segitzen diotenak. Badago dena harilkatzen duen zerbait, letrak egiteko edo kantatzeko modua... Baina zabaldu egin da gure esparrua. Metala oraindik asko gustatzen zait, baina gure kolore paleta asko zabaldu da. Harro nago horretaz, uste dudalako orain jendeak naturaltasunez hartzen duela.

Hala ere, eta adibide bat jartzeko, Lemak, aingurak kantua atera zenutenean, jarraitzaile batzuek harriduraz hartu zuten.

Normala da, baina hori da ordena naturala. Egileak proposatzen du, eta gero, zalea dator, edo ez dator. Kontrakoa egiten duzunean, inpostazioa erabatekoa da; igarri egiten da, eta porrota da hasieratik. Bestea porrota izan daiteke, baina gutxienez zintzoa zara egin nahi duzun horrekin. Alde horretatik, gu publikoa xaxatzen saiatu gara. Esaterako, Jaio.Musika.Hil [2005] mugarri bat izan zen. Lana utzi genuen, atzerriko bidea ireki genuen, eta gogoratzen dut Oreka atera genuela aurrerapen kantu bezala. Eta orduan hura nolabaiteko probokazioa izan zen. Orain ez du ematen hainbesterako, baina aurreko lana, Libre [2003], metal-hardcore disko bat zen; bere melodiarekin, baina gogorra. Eta Oreka izan zen horren erreakzioa. Jaio.Musika.Hil-ekin hurbildu zitzaigun jende berria, eta hurrengo pausoa izan zen Steve Albinirekin grabatutako disko gordin hori [Payola, 2009]. Uztearen arrazoietako bat ere badago horren atzean; errepikatzearen beldurra hor dago.

Albini aipatu duzu, baina era guztietako ekoizleekin egin duzue lan: Ross Robinson, Bill Stevenson, Ricky Falkner... Soinu jakinen edo lan egiteko moduen bila ibili zarete beti?

Nahi gabe, baina aldarrikatu dugu ekoizlearen figura hori. Euskal Herrian ez da oso ohikoa izan, hemen teknikariarekin nahasten dugulako askotan ekoizlea. Baleko soinu bat lortzeko modu asko dago, hemen zein kanpoan, baina kantua nola jantzi... hor dago gakoa. Adibidez, Albinirekin edo Robinsonekin lan egiteak ez du zerikusirik. Hori ezin da adierazi ere egin, baina irakaspen izugarria da musikari batentzat, erakusten dizulako bakoitzak musika ulertzeko zer modu duen. Propio joan gara horretara, jakiteko zer den batekin edo bestearekin grabatzea; ez hainbeste soinu baten bila. Batek ematen dio garrantzia momentuari, besteak artifiziorik gabe aritzeari, hangoak perfekzioari... Robinsonek, adibidez, ez zekien mp3 bat egiten! Baina psikologikoki asko estutzen gintuen, eta hortik lortzen zuen gure onena. Hori egiten du ekoizle batek; ez teknikari batek.

Borroka bat ere bada?

Umiltasun lezio bat da. Onartu behar duzu kantuak ez direla ukiezinak. Ezagutzen ez duzun eta nolabait mitifikatuta duzun batekin daukazun konfiantza harreman bat da. Eta, gainera, hizkuntza menderatzen ez duzula eta, batzuetan ez duzu denbora nahikorik zuk nahi duzun hori guztia adierazteko. Robinsonekin, berak hala eskatuta, bost aste egon ginen. Eta Albinirekin, juxtu kontrakoa; bere webgunean, taldeak jarri behar du zenbat egun behar dituen, eta gehienez zortzi uzten dizkizu. Gehiago nahi badituzu, galdetzen dizu: «Benetan? Azal iezadazu zergatik nahi dituzun egun gehiago». Baina arrazoi zuen. Bere lan egiteko moduagatik, sobera izan genuen denbora.

Arriskuak hartzea beharrezkoa zaizu?

Payola beste norbaitek grabatu izan balu, agian oihartzun handiagoa izango zuen, radiofriendly-agoa izango zen. Masterra hainbat hedabidetara bidali genuenean, batek baino gehiagok galdetu zigun ea hura demo bat ote zen! «Chicagora joan zarete soinu hau izateko?». Eta guk, «ba, bai!». Eta puntu mitomano bat ere badu Albinirekin lan egiteak; hori horrela da, zergatik ez aitortu. Pixies, PJ Harvey eta Neurosisekin egin du lan!

Gaur egun, oraindik ere arrisku handikoa al da musikari profesionalaren lanbidea?

Prekaritatea izugarria da, eta gurea salbuespena da. Jende asko dator kontzertuetara, eta ez dugu estutasunik; baina erabakia hartzen duzunean... Oraindik ere arraroa egiten da norbaitek profesionalizazioaren bidea hartzea. Konplexu horiek barruraino sartuta ditugu. Prekaritateaz hitz egiten dugunean ere, oso gutxitan hitz egiten da sortzailearenaz; ez da ikusten sortzailea langile bezala. Zaila egiten da gauza natural bat bezala hartzea. Ematen du haizetik bizi behar dugula denok, baina ni ez naiz aritzen sare sozialetan txapa ematen plazer hutsez. Oraindik ez dugu musikaria langile bezala tratatzen. Eta denon jarduna da beharrezkoa; denon artean osatzen dugu ekosistema kultural herren hau. Inportantea da denon ekarpena; inportantea da talde amateurrak egotea, eta inportantea da musika lanbide duten sortzaileak izatea. Garbi izanda batak ez zaituela bestea baino hobea egiten. Baina profesional izateak ez du esan nahi saldu zarenik edo salduko zarenik. Gustatzen zaizun horretatik bizitzeko aukerari eustea oso duina da; guk hala egin genuen, eta ez naiz damutzen.

Arrakasta gaizki ikusia dago?

Guk zale gehiegi ditugu zenbait eremutan aldarrikatuak izateko. Oso garbi daukat zer eta nola egiten dugun, eta alde horretatik ez dut inolako burujanik, baina anbizioa izatea ere gaizki ikusia dago. Anbizio artistikoa! Normala da zure ogibidean aurrera egin nahia, eta are gehiago sorkuntzan. Kultura normal bat izango bagina, agian ez litzateke halako eztabaidarik izango, baina bitartean badago halako kanibalismo bat. Berez, inork ulertuko ez duen zerbait egiteak edo hogei lagunen aurrean jotzeak ez du xarma berezirik. Maite ditut zale gutxi dituzten taldeak, baina ez dira interesgarriagoak zale gutxi dituztelako.

Zenbaterako zama izan da zale batzuek espero zuten moduan jokatu ez izana? MTVren kontzertuarekin gertatu zen.

Erabaki asko egon dira jendeak ulertu edo konpartitu ez dituenak. Agian hanka sartu genuen; agian ez. Niretzat, mila kontzertutik gorako ibilbidean, beste bat izan zen. Eta egia da zalaparta sortu zela, baina uste dut batzuetan gehiegi balioesten dugula erabateko koherentzia, eta korporatibismoa dugula sartuta hezurretaraino. Bira horretan bertan egon gintezkeen, beste jaialdi batean, Movistar agertokian edo banku batek babestutakoan; kontraesan asko ditugu, baina uste dut eztabaida beste bat zela.

Beti egin duzue euskaraz aritzeko hautua. Musikari gazte askoren artean, ordea, lausotu egin da hizkuntzaren hautu hori, eta gero eta gehiago dira hizkuntza bat eta beste darabiltenak. Zer deritzozu joera horri?

Deigarria egiten zait. Norberak egin behar du nahi duena, baina ez zait askorik gustatzen disko berean egile berak hizkuntza aldaketa egitea. Gainera, uste dut politikoki halako lozorro batean sartzen zaituela. Gure kultur sistema txiki, txikitu eta osatu gabearen sintoma ere bada hori.]]>
<![CDATA[Gitarrek hartuko dute Andoain]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/025/001/2019-06-15/gitarrek_hartuko_dute_andoain.htm Sat, 15 Jun 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1893/025/001/2019-06-15/gitarrek_hartuko_dute_andoain.htm
Zalantzarik gabe, Mooreren kontzertuak bereziki piztu du musikazaleen interesa. Ez da gutxiagorako: Sonic Youth aitzindaria izan zen, 1980ko hamarkadan, punka, noise-rocka, inprobisazioa eta abangoardia uztartzen, eta rock alternatiboaren gorakada eta leherketa barru-barrutik bizi izan zituen, harik eta, 2011n, Kim Gordon bere emazte eta taldeko baxu jotzailearekin zuen harremana hautsi eta taldea bera stand by egoeran sartu zen arte.

Sonic Youth azken 30 urteotako talderik inportanteenetako bat izan den arren, gainerako kideek bezala, Moorek hamaika disko grabatu ditu taldetik kanpo ere, inprobisazio askeari eta esperimentazioari lotutakoak horietako asko. Aurreneko diskoa, eredu klasikoagoetara lerratua (Psychic Hearts), berriz, 1995ean argitaratu zuen, eta orduz geroztik hainbat lan argitaratu ditu, Trees Outside The Academy rockzalea (2007), Demolished Thoughts (2011) akustikoa eta Rock'n'Roll Consciousness (2017), orain arteko azkena. Lan horretan Sonic Youthekin jorratutako ehundura zaratatsuak, gitarretan oinarritutako pasarte luzeak eta rock-and-rolla uztartu ditu.

Andoainen disko hori izango du aurkezteko, eta ondoan izango ditu hiru musikari entzutetsu: Steve Shelley bateria jotzailea (Sonic Youth), Debbie George baxu jotzailea (My Bloody Valentine) eta James Sedwards gitarrista (Nought).

Australiako rocka

Thurston Moore kartelburua izango da Andoainen, baina jaialdiari amaiera emateko ohorea rock-and-rolla bere erara moldatzeko gaitasuna erakutsi duen talde batek izango du, Tropical Fuck Stormek. Australiako laukoteak iaz kaleratu zuen estreinako diskoa, A Laughing Death in Meatspace, gitarretan oinarritzen den rock disko zenbaitetan ilun eta beste askotan katartikoa, psikodeliarekin nahiz punkarekin mintzatzen dena.

Tropical Fuck Storm talde berria izanda ere, ardatzean The Drones Australiako rockak azkeneko bi hamarkadetan eman duen talde interesgarrienetako baten bi kide daude: Gareth Liddiard abeslari eta gitarrista eta Fiona Kitschin baxu jotzailea. Haiei gehitu zaizkie Lauren Hammel bateria jotzailea eta Erica Dunn gitarrista, eta lauren artean, The Dronesen soinu sutsutik aldendu gabe, zerbait berria eskaintzen duen proposamena ondu dute.

Thurston Moore eta Tropical Fuck Storm izango dira Andoaingo Rock Jaialdiko artista ezagunenak, baina festibalak bestelako aukerak ere emango ditu. Hasteko, 18:00etan, Mice ariko da Nafarroa Plazan, jaialdiak izango duen euskal proposamen bakarra. Miren Narbaizak (Napoka Iria) jarri zuen abian proiektua, eta orain dela urte eta erdi kaleratu zuen lehenengo diskoa, Mice, Joseba Baleztenak (gitarrak, teklatuak, baxuak...) eta Ilargi Agirrek (bateria) lagunduta. Atmosfera ilunak, distortsioa, pasarte leunak eta dena estaltzen duen Narbaizaren ahotsa ditu ezaugarri diskoak.

The Llamps taldea, berriz, Ipar Kataluniatik dator, Perpinya hiritik, eta hainbat proiektutan kolaborazioak egin dituzten edo aritu diren musikariak biltzen ditu barnean: The Limiñanas, Jack of Heart, Harlan T. Bobo, Weird Omen, Pascal Comelade... Haien musikak 60ko hamarkadako psikodeliaren eta poparen arrastoak ditu, eta ez da zaila The Velvet Underground nahiz Syd Barretten eragina nabaritzea haien lanean.

Orain gutxi argitaratu dute azkeneko lana, 7 hazbeteko lan bat, zeinean Comeladek berak parte hartu duen. Dans Ma Nuit pieza sartu dute biniloaren alde batean, eta The Rolling Stonesek 60ko hamarkadan idatzitako As Tears Go By balada ezagunaren katalanezko bertsioa bestean (Com passa el plor).

The Rockingbirds taldea Londresen sortu zen, eta 1992an kaleratu zuen lehenengo diskoa, country-rock argi eta melodikoz beteriko lana. Orduz geroztik gorabeheraz beterikoa izan da taldearen ibilbidea, eta, hainbat urtetako etenaren ondoren, 2013an itzuli zen, The Return of The Rockingbirds laudatuarekin. Aurten iritsi da haren segida, More Rockingbirds, Alan Tylerrek itsasontzi batean bizi zela idatzitako kantuak jasotzen dituena.

The Rockingbirdsen country-rockari Dimi Dero Inc australiarren rock gordinak hartuko dio lekukoa. 2002an estreinatu zenetik, rock talde handiekin aritu da zuzenean Dimi Dero Inc, The New Christsekin —haien buru Rob Youngerrek ekoitzi du haien azken diskoa: Cremation Day In the Court Of Miracles—, Gallon Drunkekin, Mick Harveyrekin, Nikki Suddenekin, Hugo Racerekin eta The Dronesekin, besteak beste.

Arratsaldeko kontzertuaren aurretik, eguerdian, hainbat kontzertu izango dira Andoaingo hainbat txokotan.]]>
<![CDATA[Zumetaren estilo ariketak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/032/001/2019-06-14/zumetaren_estilo_ariketak.htm Fri, 14 Jun 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1873/032/001/2019-06-14/zumetaren_estilo_ariketak.htm
Azkeneko urtean, 50 bat margo eta hamarnaka marrazki egin ditu Zumetak, Usurbilen haren alaba Usoarekin duen estudioan. Izan ere, gaur egun, tailerra du lanleku: «Kalean dagoeneko ez dira ikusten margolariak pasaiak margotzen. Argazkiak ordezkatu ditu». Bidaiatu izan du azkenaldian, baina ez du uste horrek eragin nabarmena izan duenik bere sormen lanean: «Japonian izan naiz, baita Argentinan ere. Baina obrari ez dio eragiten gehiegi. Afrikan egon nintzenean agian bai. Han apunteak hartu nituen».

Haren lan egiteko modua ere ez da askorik aldatu urteen poderioz, eta «intuizioari» segitzen dio askotan. «Ni gidatzen nauen haria zoria da; ez dago aurretik ideia bat. Urratsez urrats doa sortzen. Azkenean, bide bat ikusi, eta hari segitzen diozu. Obrak berak esaten dizu nora iritsi behar duzun. Oso berezkoa da dena».

Zumetaren estiloa nabaria da lanetan, haren kolore kontrasteak eta figurazioaren nahiz abstrakzioaren artean mugitzen diren irudiak. «Nik uste dut beren artean oso lan ezberdinak direla [erakusketan bildutakoak], eta azken lan horiek ez dutela aurretik egindakoen antzik. Baina estiloa berbera da. Ni dagoeneko egina nago, eta ezin naiz aldatu». Estiloaren garrantzia ere nabarmendu du pintoreak: «Estilorik gabe, ez litzateke ezberdintasunik margolarien artean. Rembrandt eta Velazquez berdinak ziratekeen».

Erakusketako bi oliotan jarri du arreta Zumetak. Biak dira tamaina ertainekoak, eta pertsonak izan litezkeenak erakusten edo irudikatzen dituzte. «Biak dira nahiko figuratiboak. Bat ijitoen arteko ezkontza da, eta besteak argentinar bikote bat islatzen du». Beste lan batzuetan, berriz, begiek deitzen dute ikuslearen arreta, koadroak betetzen dituzten begiek, indioilarrarenak izan litezkeenak. «Hor azaltzen da dena ikusten duen espia».

Egunero lan egiteko ohitura du Zumetak, eta azkeneko urtebetean «geldialdi handirik gabe» aritu da margotzen eta marrazten. Aurrera begirako asmorik edo proiektu zehatzik gabe, ordea. «Egunero noa lanera, eta margotzen hasten naiz». Teknologia berriek ematen dituzten abantailei ez die erreparatzen. «Tableta bat daukat, baina hor egin dezakedanak ez dio eragiten oinarrizkoari. Ez dut tableta margotzeko erabiltzen».

Ekain galeriako erakusketa gaur arratsaldean irekiko dute, eta uztailaren 28ra arte egongo da irekita.]]>
<![CDATA[Jazzaren zigilu den diskoetxea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/036/001/2019-06-09/jazzaren_zigilu_den_diskoetxea.htm Sun, 09 Jun 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1944/036/001/2019-06-09/jazzaren_zigilu_den_diskoetxea.htm
Blue Noteren historia 1939ko urtarrilaren 6an hasi zen, Lionek Albert Ammons eta Meade Lux Lewis pianisten grabazio bat ekoitzi zuenean. Ordurako, Max Margulis musikari eta idazle komunista zuen bazkide, eta laster batuko zitzaien Lionen txikitako lagun bat, Francis Wolff argazkilaria, hura ere naziengandik ihesi AEBetara iritsi berria. Lehen disko hark markatuko zituen zigiluaren lehen urteak, jazz tradizionalari eta swingari lotuak, baina, 1940ko hamarkadaren erdialdetik aurrera, herrialdean zabaltzen ari zen jazz modernoan jarri zuten arreta diskoetxeko arduradunek. «Esango nuke estilo bat daukagula, baina ez dakit estilo hori zehazki definitzen», aitortu zuen geroxeago Wolffek.

1947a urte erabakigarria izan zen, bai Blue Noterentzat, bai, oro har, jazz modernoarentzat. Charlie Parkerrek, Dizzy Gillespiek eta bestek Bebop mugimendua sortu berria zuten, eta Lionen zigiluak ere berehala heldu zion estilo berri eta berritzailea lantzeari. Urte hartan grabatu zituen Thelonious Monk pianistak lehen piezak taldeburu gisa, gerora Genius of Modern Music diskoan argitaratuko zirenak, eta Art Blakey bateria jotzailea ere lehen diskoak ekoizten hasi zen.

Ordurako, pieza arrakastatsuren bat kaleratua zuen Blue Notek -Sidney Bechetek grabatutako Summertime-, baina beboparen eta hard bop aldaeraren agerpenarekin bilakatu zen Blue Note erreferentziazko diskoetxea 1940ko hamarkadaren amaieran eta hurrengokoaren hasieran, jazz modernoak jazz tradizionalaren eta swingaren espazioa hartu zuenean.

1952an, 1500 deituriko saila abiatu zuen Blue Notek Miles Davisen lan birekin (Miles Davis Volume I eta II), eta 99 erreferentzia argitaratu zituen 1958ra bitartean; besteak beste, lan esanguratsu batzuk: Art Blakey and The Jazz Messengersen At The Cafe Bohemia vol. 1 eta vol.2, Lou Donaldsonen Swing and Soul, John Coltraneren Blue Train, Sonny Rollinsen A Night at The Village Vanguard, eta Cannonball Adderleyren Somethin' Else. Disko horiek jazz modernoaren ikur bihurtu ziren berehala, ez bakarrik musikarengatik, baita Wolffek eginiko argazkiekin Reid Milesek diskoetxearentzat landu zituen azal ikonikoei esker.

Hurrengo urteetan, bere soinua hedatuz joan zen zigilua, eta avant-gardeak eta free jazzak ere lekua egin zuten bere katalogoan Andrew Hill, Ornette Coleman eta Eric Dolphyren diskoen bitartez.

1965ean, berriz, Liberty Recordsek diskoetxea eskuratu zuen, eta Lionek, korporazio handi batekin lan egiteko zailtasunak zituela ikusita, erretiroa hartu zuen. Milesek ere garai berean esan zion agur Blue Noteri.

Orduz geroztik, diskoetxeak segitu du jazz diskoak argitaratzen, baina haren inguruan mugitzen diren bestelako artisten lanak ere kaleratu izan ditu; besteak beste, Van Morrison, Norah Jones, Al Green eta Anita Bakerrenak. Halaber, azkeneko urteetan, hainbat artistak jazz garaikideko disko enblematikoak grabatu dituzte Blue Noterekin: Aaron Parks, R+R: Now, Logan Richardson, Dave Douglas, Rachelle Ferrell, John Scofield, Kendrick Scott, Kandace Springs...

Berrargitalpenak

Diskoetxearen 80. urtemuga ospatzeko, Blue Notek bere katalogo oparoaren ale ezinbestekoak binilo formatuan berrargitaratzeari ekin dio aurten. Horrez gain, Blue Note Review izeneko kutxak atera ditu, baita dokumental bat ekoitzi, zigiluaren marka ezaguna duen material grafikoa sortu eta hainbat kontzertu antolatu ere.]]>
<![CDATA[1.050 itsas miliako dantza zubia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/028/001/2019-06-07/1050_itsas_miliako_dantza_zubia.htm Fri, 07 Jun 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1879/028/001/2019-06-07/1050_itsas_miliako_dantza_zubia.htm Atlantik 1050. Atzo izan zuten lehen hitzordua, Errenteriako Niessen gunean, Alain Maia euskal dantzari eta koreografoak, Jen Wren koreografo eskoziarrak eta Amy Geddes musikari eskoziarrak, egitasmoa aurrera eramateaz arduratuko direnak, eta datozen bi hilabeteetan garatuko dute ikuskizuna. Edinburgoko Fringe jaialdian estreinatuko dute Atlantik 1050, abuztuan —2tik 26ra egingo da—, eta Errenteriako Atlantikaldian egingo dute bigarren eta azken emanaldia, irailaren 19tik 22ra.

Bi herrialdeen arteko elkarlana testuinguru jakin baten barruan kokatzen da. Etxepare Euskal Institutuak Scotland Goes Basque egitasmoa jarri du abian aurten, euskal sortzaileen lanak Eskozian erakusteko asmoarekin, eta, orain arte, hainbat musikarik eta zinemagilek euren lanak erakutsi eta aurkezteko aukera izan dute herrialde hartan. Abuztuan, berriz, literaturari eta arte eszenikoen alorrei lotutako aurkezpenak egingo dituzte. Hain zuzen ere, azken horren barruan kokatuko da Atlantik 1050.

Egitasmoa Atlantikaldiak berak sustatu du; izan ere, Julen Mendoza Errenteriako jarduneko alkateak azaldu duenez, jaialdiaren helburuetako bat, ikuskizunak erakusteaz gain, sormena bultzatzea ere bada. Jaialdiaren seigarren ekitaldia izango da aurtengoa, eta, aurreko aldiaren espirituari jarraituta, herrien arteko loturak eta harremanak egitea izango du asmo nagusi. Etxepare Institutua bezala, Dance Base Eskoziako Dantza Zentro Nazionala ere sartu da proiektuan. Azken horrek egingo du Eskoziako artisten aukeraketa, eta Atlantikaldiak hautatuko ditu, berriz, proiektuan esku hartuko duten euskal ordezkariak.

Atlantik 1050 ikerkuntzaren, uztarketaren eta elkarlanaren emaitza izango da, sustatzaileek adierazi dutenez, eta horretan jardungo duen lantaldea osatu aldera, Dance Basek deialdi bat zabaldu zuen egitasmoaren zuzendari artistikoa eta musika zuzendaria hautatzeko. Horien artean, Jen Wren dantzari eta koreografoa eta Amy Geddes musikaria aukeratu zituzten. Dantzariak aukeratzeko, berriz, erakundeak deialdi bat egin zuen Eskoziako dantza tradizionaletan trebatutako 16 eta 25 urte bitarteko gazteen artean, eta hautaketa ekainaren 15ean egingo dute. Ikuskizuna musikaz jantziko duten bi musikariak euskal herritarrak izango dira, eta Geddesek aukeratuko ditu, sortze prozesuan aurrera egin ahala eta zein instrumentu joko dituzten zehaztu ondoren.

Euskal partaideei dagokienez Atlantikaldiak Errenteriako Ereintza dantza taldeari egin dio enkargua, eta horrek Alain Maia dantzari eta koreografoa izendatu du proiektuaren zuzendari artistikoaren eta musika zuzendariaren aholkulari. Horrez gain, bera arduratuko da euskal dantzariak aukeratzeaz. Atzo jakinarazi zuenez, Ereintzako talde bat izango da oinarria, baina Euskal Herriko beste txoko batzuetako dantzariak ere ariko dira proiektuan.

Momentuz, Wrenek eta Geddesek lauzpabost egun egingo dituzte Euskal Herrian, euskal kulturaren eta dantzen inguruko informazioa jasotzen. «Hemengo artea eta dantza ezagutu nahi ditut, eta gero eta gehiago ikasi», adierazi zuen Wrenek berak atzoko agerraldian, ikuskizunean Euskal Herriko eta Eskoziako kulturen arteko uztarketa egin nahi duela esatearekin batera. Asteburuan izango dute horretarako aukera, Pasaian (Gipuzkoa) maskarada bat ikusi eta Kukai konpainiaren tailer pare batean ere parte hartuko baitute Wrenek eta Geddesek. Gainera, ikuskizunean parte hartuko duten dantzariak ere ezagutuko dituzte.

Momentuz, atzo, Kukai dantza taldeko kideekin lehen saioa egiteko aukera izan zuten, Errenterian bertan, eta, han ikusitakoarekin, Wrenek adierazi zuen Euskal Herriko eta Eskoziako doinuek «erritmo bertsua» dutela, nahiz eta dantzatzeko moduak ezberdinak izan.

Gerora, Maia Edinburgora joango da, eta Eskoziako taldeko dantzariak ezagutuko ditu. «Eta, gero, lan handia egin beharko dugu birtualki». Nolanahi ere, pasadizo bat ere kontatu zuen Wrenekin orain arte izan duen harremanaren berri emateko. «Elkarri lehen mezuak bidali genizkionean, galdetu nion ea zein hizkuntzatan izango genuen harremana, hark gaztelaniaz ere hitz egiten baitu. Eta berak erantzun zidan: 'Zertarako, dantza badaukagu komunikatzeko?».

Guztira, 25 dantzari inguruk hartuko dute parte Atlantik 1050-en. Horien erdiak Euskal Herrikoak izango dira, eta besteak, eskoziarrak.]]>
<![CDATA[Euskal eta eskoziar dantzariek 'Atlantik 1050' ikuskizuna taularatuko dute Edinburgon eta Errenterian]]> https://www.berria.eus/albisteak/167351/euskal_eta_eskoziar_dantzariek_039atlantik_1050039_ikuskizuna_taularatuko_dute_edinburgon_eta_errenterian.htm Thu, 06 Jun 2019 07:07:37 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/167351/euskal_eta_eskoziar_dantzariek_039atlantik_1050039_ikuskizuna_taularatuko_dute_edinburgon_eta_errenterian.htm Atlantikaldian egingo dute bigarren eta azken emanaldia, irailaren 19tik 22ra. Bi herrialdeen arteko elkarlana testuinguru jakin baten barruan kokatzen da. Etxepare Euskal Institutuak ScotlandGoesBasque egitasmoa jarri du abian aurten, euskal sortzaileen lanak Eskozian erakusteko asmoarekin, eta orain arte hainbat musikarik eta zinemagilek euren lanak erakutsi eta aurkezteko aukera izan dute herrialde hartan. Abuztuan, berriz, literaturari eta arte eszenikoen alorrei lotutako aurkezpenak egingo dituzte. Hain zuzen ere, azken horren barruan kokatuko da Atlantik 1050. Egitasmoa Atlantikaldiak berak sustatu du, Julen Mendoza Errenteriako jarduneko alkateak gaur azaldu duenez jaialdiaren helburuetako bat, ikuskizunak erakusteaz gain, sormena ere bultzatzea delako. Jaialdiaren seigarren ekitaldia izango da aurtengoa, eta aurreko edizioen izpirituari jarraituta herrian arteko loturak egitea izango du asmo nagusi. Etxepare Institutua bezala, Dance Base Eskoziako Dantza Zentro Nazionala ere sartu da proiekuan. Azken horrek egingo du Eskoziako artisten aukeraketa, eta Atlantikaldia, berriz, proiektuan esku hartuko duten euskal ordezkariak hautatuko ditu. Atlantik 1050 ikerkuntzaren, uztarketaren eta elkarlanaren emaitza izango da, eta horretan jardungo duen lan taldea osatu aldera, Dance Basek deialdi bat zabaldu zuen egitasmoaren zuzendari artistikoa eta musika zuzendaria hautatzeko. Horien artean Jen Wren dantzari eta koreografoa zein Amy Geddes musikaria aukeratu zituzten. Dantzariak aukeratzeko, berriz, eskoziar dantza tradizionaletan trebatutako 16 eta 25 urte bitarteko gazteen artean deialdia egin zuen erakundeak, eta hautaketa ekainaren 15ean egingo dute. Ikuskizuna musikaz jantziko duten bi musikariak euskal herritarrak izango dira, eta Geddesek aukeratuko ditu, sortze prozesuan aurrera egin heinean eta zein instrumenturen interpreteak izango diren zehaztu ondoren. Euskal partaideei dagokienez Atlantikaldiak Errenteriako Ereintza dantza taldeari egin dio enkargua, eta horrek Alain Maia dantzari eta koreografoa izendatu du proiektuaren zuzendari artistikoaren zein musika zuzendariaren aholkulari. Horretaz gain, bera arduratuko da euskal dantzariak aukeratzeaz. Gaur jakinarazi duenez, Ereintzako talde bat izango da oinarria, baina Euskal Herriko beste txoko batzuetako dantzariak ere ariko dira proiektuan. Momentuz, Wrenek eta Geddesek lauzpabost egun egingo dituzte Euskal Herrian, euskal kulturaren eta dantzen inguruko informazioa jasotzen. "Hemengo artea eta dantza ezagutu nahi ditut, eta gero eta gehiago ikasi", adierazi du Wrenek berak gaur goizean, bi kulturen arteko uztarketa egin nahi duela esatearekin batera. Asteburuan izango dute horretarako aukera, Pasaian (Gipuzkoa) maskarada bat ikusi eta Kukai konpainiaren tailer pare batean ere parte hartuko baitute. Gainera, ikuskizunean parte hartuko duten dantzariak ere ezagutuko dituzte. Gerora, Maya Edinburgora joango da, eta eskoziar taldeko dantzariak ezagutuko ditu. "Eta gero lan handia egin beharko dugu birtualki". Guztira, 25 dantzarik parte hartuko dute Atlantik 1050-n.]]> <![CDATA[Iragan garaikidea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/039/001/2019-06-02/iragan_garaikidea.htm Sun, 02 Jun 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1943/039/001/2019-06-02/iragan_garaikidea.htm A Seat at The Table lanak (2016) laudorioak besterik ez zizkion ekarri, eta lan haren nolabaiteko jarraipena da When I Get Home (2019), bakarlariaren laugarren disko luzea.

2017ko azken hilabeteetan, eta aurreko diskoaren aurkezpen bira betean zegoela, Solangek jakinarazi zuen nerbio sistemari eragiten dion gaitz bat zuela: neuropatia autonomikoa. Horrek, metaforikoki bada ere, etxera itzultzeko gogoa piztu zion, Houston jaioterrira. Etxea izan zuen horretara. Hortik dator lan berriaren izenburua. «Badakit nolakoak diren bira batean jasaten dituzun presioa eta estresa, baina badakit, era berean, une batean hona itzul naitekeela, Houstonera, eta hemen bota aingura». Etxea alokatu zuen, eta han hasi zen kantuak konposatzen, jakinda lan berriak ezberdina izan behar zuela ezinbestean. «Sendatu egin behar nuen, eta, horretaz gain, neuretzat lan egin. A Seat at The Table guztiontzat eginiko diskoa zen; hala izatea nahi nuen. Baina When I Get Home niretzat eginiko lana da». Aurreko diskoak AEBetako emakume beltzen identitatea zuen ardatz nagusi, haien espazio bilaketa eta borroka; berriak, berriz, iraganera begiratzen du, haurtzarora, zehazki, ariketa pertsonal eta ez hain garden bat egiteko. Ez dio bizkarra ematen, ordea, bere identitate sozialari. «Belztasuna ez da inoiz desagertuko. Hori naiz; hori da dakidana. Beti izango naiz emakume beltz bat, eta beti lan egingo dut emakume beltz horren gorputzetik».

Atzera begiratze horrek badu isla musika proposamenean ere; izan ere, When I Get Home uler daiteke Solangeren musika heziketa elikatu zuten musiken koktel gisa ere. Soula, R&Ba, jazz etereoa eta hip-hopa entzun daitezke diskoan, baina kantariak izkin egiten dio ikuspegi retro-ari, pieza guztiei eman dien ukitu ilun, leun eta pausatuarekin. Eremu aski zapalduak izan arren, genero beltz horiek guztiak ukitu garaikide nabarmenarekin landu ditu.

Diskoa Things I Imagined kantuarekin hasten da, teklatuekin giro lauso bat sortuz -1970eko hamarkadako jazzari keinu eginez-, eta gero hainbat aldetara begiratzen du, askorik aldendu gabe hasieratik finkatutako bidetik. Stay Flo-k, melodia biziago batekin, agerian uzten du baxuek disko osoan izango duten garrantzia; piano nota soil batzuen gainean eraikitako Time (is) abestiak Stevie Wonder barnerakoienaren arrastoak dakartza; eta Binz laburrak, berriz, bi minutu eskasetan, hip-hop, jazz eta dancehall erakustaldia uzten du agerian. Hemeretzi kantu dira, baina diskoa 40 minutura iristen da juxtu-juxtu, piezetako batzuk kantuen arteko lotura laburrak baitira.

R&B / neosoul disko garaikide bati dagokion moduan, When I Get Home lanean Solange Knowlesek kolaboratzaile ugari izan ditu inguruan: Panda Bear, Earl Sweatshirt, Tyler, The Creator, Gucci Mane, Pharrell Williams, Sampha, Steve Lacy...]]>
<![CDATA[32 euskal talde eta bakarlari ariko dira Donostiako 54. Jazzaldian]]> https://www.berria.eus/albisteak/167076/32_euskal_talde_eta_bakarlari_ariko_dira_donostiako_54_jazzaldian.htm Thu, 30 May 2019 13:18:25 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/167076/32_euskal_talde_eta_bakarlari_ariko_dira_donostiako_54_jazzaldian.htm Donostiako 54. Jazzaldia, eta bertan euskal talde eta bakarlariek ere beren lekua izango dute. Aurten, guztira, 32 artistak hartuko dute parte jaialdian. Horietatik lau antolakuntzak zuzenean programatu ditu: San Martin-Lluis Colomoa Duo, Nogen, Goshu Ondo: Eri Yamamoto Trio + Easo Abesbatza eta Jaime Stinus-Xavi Vidal. Azkenik, Musikene Euskal Herriko Goi-Musika Ikastegiak proposatutako hiru talde ere izango dira jazzaldian: The Funk&Risketeers, Xvr Estevez Sextet eta Nasim Quartet. ]]> <![CDATA[Bidegileak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/038/001/2019-05-19/bidegileak.htm Sun, 19 May 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1944/038/001/2019-05-19/bidegileak.htm Stay Around) orain arte kaleratu gabeko hamalau kantu biltzen ditu; Van Zandtena (Sky Blue), aldiz, argitaratu gabeko kantuen, beste artista batzuen moldaketen eta gerora grabatuko zituen piezen bilduma da; 1973an modu akustikoan grabatutakoa. Biak ala biak dira egileen diskografia oparoetan arazorik gabe sartu beharko liratekeen erreferentziak.

J.J. Cale (Oklahoma, AEB, 1938-La Jolla, AEB, 2013) gerora hark baino arrakasta handiagoa lortu zuten musikarien irakaslea izan zen. Gitarra jotzeko zuen modu garbiak bete-betean eragin zuen Eric Claptonengan, eta Layla-ren egileak ez zion inoiz muzin egin maisuaren lana ikusgai egiteko aukerari. 1970an, Caleren After Midnight-en bertsio bat grabatu zuen; 1977an, Cocaine; eta 2014an, Cale hil eta urtebetera, haren omenezko diskoa grabatu zuen, besteak beste Tom Petty eta Mark Knopfler lagun zituela. Knopflerrek ere ez du inoiz ezkutatu Calek harengan utzitako arrastoa.

Cale gazte hasi zen singleak kaleratzen, artean Johnny Cale izenarekin -Shock Hop / Sneaky (1958) instrumentala-, eta 1966an argitaratu zuen aurrenekoz After Midnight, baina 1972ra arte itxaron behar izan zuen lehen luzea (Naturally) grabatu eta atera arte. Lan hartako kantuetan (Call me The Breeze, Magnolia, After Midnight bera) finkatu zuen abeslari eta gitarristak bere estiloa: pausatua, naturala eta estridentzia handirik gabekoa.

Harrez geroztik, hura izango zuen bidea, eta ez zen inoiz handik desbideratu. Arrakasta handirik ere ez zuen inoiz lortu, nahiz eta jarraitzaile ospetsu ugari izan zituen. Lynyrd Skynyrdek, adibidez, Caleren bi kantu -Call Me The Breeze eta I Got the Same Old Blues- moldatu zituen, eta Jimi Hendrixekin batera egondako gitarrista elektrikorik onena jo zuen Neil Youngek berak.

Stay Around (2019) lan berrian, Calek grabatu baina inoiz argitaratu ez zituen kantuak bildu ditu Christine Lakeland haren alargunak. Ezkutatuta egon diren arren, iraganari traizio egiten ez dioten hamalau pieza elektriko bezain goxoak dira.

Countryaren zeharbideak

Townes Van Zandt (Fort Texas, 1944-Nashville, 1997) musikari ikonoklasta izan zen; country eta folk eremuetan mugitu zen arren, inoiz ez zen eszena edo mugimendu jakin baten parte izan. Beti bere bidea egin zuen, nortasun handikoa. Eta, arrakasta handia lortu ez zuen arren, denborarekin ugaritu egin dira haren figura -eta musika- berreskuratzeko ahaleginak. «Inoiz izan diren kantugile onenetako bat». Horrela definitu zuen, esaterako, Steve Earlek bere maisu handiena izandakoa, 2009an haren kantuen bertsioak jaso zituenean, Townes diskoan.

Hiruzpalau urtez tabernetan jotzen aritu ostean, Van Zandtek For The Sake of The Song argitaratu zuen, 1968an; bere lehen diskoa izan zen, eta gerora kantariaren klasiko bilakatuko ziren hainbat kantu jasotzen zituen (For The Sake of The Song bera, Tecumseh Valley). 1972ra bitartean, bere musika kanona eraiki zuen kantariak, urtero disko bat argitaratuz - Our Mother The Mountain (1969), Townes Van Zandt (1970), Delta Momma Blues (1971) eta High, Low and In Between (1972)-, eta, oparotasun garai horren ondoren, 1973ko lehen egunetan, Bill Hedgespeth kazetari, musikari eta lagunak Atlantan zuen estudio txikian sartu zen. 11 kantu grabatu zituen han, modu erabat akustiko eta biluzian, baina han gelditu ziren gordeta, haren senideek argitara ematea erabaki duten arte, aurten.

Sky Blue-n (2019) badira ordurako grabatuak zituen kantuen moldaketak -Pancho and Lefty handia, Silver Ships of Andilar-, baita geroagoko diskoetan jasoko zituen kantuen lehen aldaerak -Rex's Blues, Snake Song- eta bertsioak ere - Hills of Roane County tradizionala, Richard Dobsonsen Forever For Always For Certain eta Tom Paxtonen The Last Thing on My Mind-. Eta, oparia biribiltzeko, orain arte inoiz argitaratu gabeko bi bitxi: Sky Blue eta All I Need.]]>
<![CDATA[Machiko Kyo aktore japoniarra hil da]]> https://www.berria.eus/albisteak/166340/machiko_kyo_aktore_japoniarra_hil_da.htm Tue, 14 May 2019 16:15:16 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/166340/machiko_kyo_aktore_japoniarra_hil_da.htm <![CDATA[Euskal Kultura Ondarearen Legeak ondare immateriala babestuko du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/033/002/2019-05-10/euskal_kultura_ondarearen_legeak_ondare_immateriala_babestuko_du.htm Fri, 10 May 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1893/033/002/2019-05-10/euskal_kultura_ondarearen_legeak_ondare_immateriala_babestuko_du.htm
Lege berriak honela definitzen ditu ondasun horiek: «Komunitateek, taldeek eta, hala badagokio, pertsonek onartzen dituzten praktikak, esamoldeak, ezagutzak eta jakitateak, bai eta tresnak, objektuak eta lotutako kultur espazioak ere, beren kultura-ondaretzat onartzen dituztenak. Euskal kulturaren barruan sar daitezkeen hainbat arlo sartzen dira honen barruan». Helburua da ondasun immaterial ugari barne hartzea: ahozko tradizioak, ikuskizun arteak, usadio sozialak, erritualak, jai ekitaldiak, natura eta unibertsoari buruzko jakintza eta praktikak, eta eskulangintza tradizionalari lotutako jakinduria eta teknikak, besteak beste.

Horiez gain, ondare industrialari balioa aitortzeko helburua ere jasotzen du lege berriak. XX. mendean industrialdeetan sortu ziren lan molde, eraikin berezi eta tokiak babestea aurreikusten du, eta horiek euskal identitatearen parte direla nabarmentzea.

Bestalde, historikoki gutxietsiak izan diren talde sozialen baliabideei, oinordetzari eta jakintzari egiten die erreferentzia legeak; esaterako, emakumeek garatutakoari. Legearen arabera, ondarearen kontzeptu barneratzailea ezarriko da, «iruditeria femeninoaren zentzuak eta esanahiak eraikitzen lagunduko duena, kultur balio gisa».

Euskararen lurraldeak

Lege berriak ateak irekitzen ditu Euskal Autonomia Erkidegoko erakundeek Nafarroakoekin eta Ipar Euskal Herrikoekin lan egin dezaten, eta, hain zuzen ere, «euskararen lurraldeak» aipatzen dira beren-beregi. Lege berriaren arabera, euskararen lurralde guztiei eragiten dieten eta euskararekin eta euskal kulturarekin zerikusia duten gaiak Nafarroako Foru Erkidegoarekin eta Ipar Euskal Herriarekin elkarlanean erabaki beharko dira. «Kontuan hartuta errealitate eta afinitate historikoa, kulturala eta linguistikoa, Eusko Jaurlaritzak elkarlanerako eta kooperaziorako akordioak sustatuko ditu Nafarroako Gobernuarekin, eta Iparraldeko Hirigune Elkargoarekin kultura ondarearen alorrean».

Legeak hiru arlo bereizten ditu ondarearen barruan: kultura ondare higiezina, kultura ondare higigarria eta kultura ondare immateriala. Horrez gain, hiru atal horien barruan hemeretzi kategoria bildu dira. Ondasun higiezinen eremuan, monumentua, monumentu multzoa, eremu arkeologikoa edo paleontologikoa, lorategi historikoa, kultura ibilbidea eta kultura paisaia; ondasun higigarrien barruan, banako ondasun higigarria eta ondasun higigarrien multzoa; eta, azkenik, ondare immaterialen eremuan, ahozko tradizio eta adierazpideak, bertsolaritza, musika, dantza, emanaldi tradizionalak eta oroitzapenezkoak, usadio sozialak, gastronomia, kirola, jai ekitaldiak, naturarekin eta unibertsoarekin lotutako ezagutzak eta usadioak, eta eskulangintzari nahiz industriari buruzko teknikak.]]>
<![CDATA[«Hasierako motibazio eta nahi berak ditut, formalki aldatu arren»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/032/001/2019-05-05/hasierako_motibazio_eta_nahi_berak_ditut_formalki_aldatu_arren.htm Sun, 05 May 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1942/032/001/2019-05-05/hasierako_motibazio_eta_nahi_berak_ditut_formalki_aldatu_arren.htm
Udazkenean, zure ibilbideko hamabi kantu berreskuratu zenituen Bakarka diskoan, eta zuzeneko lan bat ere grabatu zenuen. Ziklo baten amaieran edo beste baten hasieran kokatzen zaituzte bi lan horiek?

Ez dakit... Egun batetik bestera erabaki nuen bakarkako diskoa egingo nuela, eta disko hori gehiago lotzen dut duela bizpahiru urte hasitako bakarkako bidearekin. Eskarmentu horrekin erabaki nuen diskoa grabatzea. Eta zuzenekoari dagokionez, hirugarrena izango da hau. Aurreko biek balio izan didate aurrera egiteko. Taldea aldatzeko edo erabaki inportanteak hartzeko. Baina kasu honetan ez dakit... Sentitzen nuen bazirela kantu batzuk beste era batera egiten genituenak taldean, eta aukera zen hori erakusteko.

Aurreko zuzeneko bi diskoak bai, haietako bakoitza izan zen ziklo baten amaiera. Taldekideak ere aldatu zenituen.

Momentuz ez daukat halako asmorik. Orain bakarka ari naiz. Eta taldearekin ere baditut kontzertu handi batzuk... Aurten ez dut erabaki handirik hartuko.

Zuzeneko diskoak ez dira oso estimatuak artisten artean, baina zuk hirugarrena grabatu duzu. Une jakin baten lekukotasuna bilatuta?

Nik beste jendeen zuzeneko disko gutxi ditut. Baina maite ditudan musikarienak bai. Gainera, nire esperientzia oso ona izan da zentzu horretan.

Hamar T'erdietan [2008] Gaur-en [2000] osagarria zen, kantu zerrenda erabat ezberdina baitzen. Lan berriarekin nola jokatuko duzu?

Berdin-berdin. Disko honetan aurrekoetan azaltzen ez direnak jasoko ditugu. Antzokiko kontzertuetan kantu asko jo genituen, baina hiru orduko kontzertu bat eginda, aukera daukat aukeraketa bat egiteko diskorako.

Azaldu duzu ez duzula asmo jakinik aurrera begira, baina luzera begiratzea gustatzen zaizu?

Ahal bezala ibiltzen gara. Esaterako, bakarkako diskoa hor ibili da bueltaka urte batzuk, baina une batean erabaki egin nuen egitea. Eta gauza bera gertatzen da beste askotan ere. Baditut ideia batzuk hurbil, baina etorri bezala aritzen naiz... Ez dut izaten oso urrutirako asmorik. Gehiago aritzea eta gehiago ikastea, hori da nire nahia. Ibiltzearen ondorio dira diskoak, ez ibiltzearen arrazoia.

Bakarka-k emango zizun aukera atzera begiratzeko. Zerbait bilatu duzu?

Nire kantuak jotzea ez da atzera begiratzea. Azken batean, taldean jotzea ez da Ruper gehi musikari batzuk eta konponketa batzuk, baizik eta beste soinu bat, beste esparru bat. Bakarka ere berdin. Kantuak aldatzen ditut, uzten ditut ez ditudalako sentitzen nahi bezala... Aldiro hartzen dut kantu bat, kantatzen dut, ikusten badut ez dela ondo gauzatzen, pentsatzen dut zergatik den... Kantuak errebisatzea normala iruditzen zait. Nik egiten dudana hori da.

Bakarka-rako hamabi kantu aukeratzea ez zitzaizun erraza izango.

Asko kendu nituen. Eta batzuk, onartu behar dut, sartu nituen nire ondokoen esanetara [barrez]. Batzuetan, nire joera izaten da oso barrutik begiratzekoa, nire ofiziotik, eta ahaztu egiten dut zer den kantua bera. Halakoetan ez dituzu ondo baloratzen eginahal berezirik gabe egiten dituzun horiek. Eta, hain justu, hori da ondokoak entzun nahi duena.

Bakarka-n jaso dituzun kantuak aurretik grabatuak zenituen beste konponketa batzuekin. Zaila izan da kantua bera, oinarria, berreskuratzeko prozesua?

Batzuetan bai. Baina beti jokatzen dut kantuaren alde. Egia da niretzat disko hau etorri zela arrisku sentsazio handiarekin, zeren eta musikari eta letragile handien ondoan, askotan, gu ezkutatu egiten gara. Babesa ematen digute. Eta halako kasu batean biluzik jartzen zaitu diskoak.

Zure diskoak entzuteko ohiturarik baduzu?

Ez. Berriki gauza jakinetarako jo dut haietara, baina ez.

Zergatik?

Argazki zaharrak begiratzen ez ditudan bezala. Ez dut joera hori. Asko dira diskoak, eta badakit bakoitzera iristeko nondik pasatu behar izan nuen edo zer lan egin behar izan genituen. Baina dena iruditzen zait aldagarri; dena egin genezakeen beste era batera. Hor daude diskoak, eta gure eginahal guztiak daude jasota lan horietan. Baita gure grinak ere. Baina begira, zuzeneko diskoek betetzen dute lan hori. Kantuak eramaten dituzte beste norabait, bat-batekotasunarekin eta zuzenekoen baldintzekin. Zuzenean galtzen duzu ñabardura, baina gauza izanez gero horko energiaren puska bat transmititzeko... Horrek balio handia du. Eta bada modu bat kantu batzuk seinalatzeko, beti direlako oharkabean pasatzen direnak. Beste batzuk zuzenean ez dira ondo gauzatzen, eta beste batzuek, berriz, gora egiten dute, gehienetan jendeari esker. Inoiz ez dakizu zein kantu gailenduko den. Dabilen harria [1998] egin genuenean, ez zuen jende askok esango Martin Larralde izango zenik orain dena. Edo Zaindu maite duzun hori...

Atzera begiratzeko joera ez izan arren, sentituko duzu zure konposatzeko modua aldatu dela.

Nabarmen da. Baina uste dut hasierako nahi eta motibazio bertsuak dauzkadala. Segur aski, formalki aldatu naiz, baina iruditzen zait kantuaren aurreko nahi horrek hasieratik hor dirauela.

Hala ere, azkeneko urteetan kantuek zentraltasun bat hartu dute. Bihotzerreak [1985] edo Ez da posible-ren [1990] garaian, moldaketek beste norabait eramaten zituzten kantuak.

Kantuak asko balio du, baina nola ematen den ere oso inportantea da. Horrekin lotuko nuke esaten didazun hori, garai batean egiten genituen nahasketekin eta abar. Asko miresten ditudan musikariekin jo izan dudanean, askotan egon izan naiz haiei entzuten, nirea egiten baino. Oso berandu konturatu nintzen gu entzutera zetorrenak asko estimatuko zituela gauza formalak, baina, agian, kantua entzun nahi zuela beste ezeren gainetik. Musikari handiekin grabatu dut, eta horiekin ikasgai handi bat ikasi dut. Zenbat eta musikari handiagoa izan, orduan eta gutxiago sentitzen du erakutsi beharra. Beti kantuaren alde egiten du; ez du beharrik berea erakusteko. Horrek erakutsi dit zer den funtsezkoa. Eta funtsezkoa da materiala, kantua.

Horrek garbiketa handia eskatzen dizu?

Nik bakarka egiten dut lan beti. Eta horrek eskatzen du libertatearekin jokatzea. Musikariekin elkartzean, onartzea mila modutara uler daitekeela kantua. Abagunea eman behar duzu hori gerta dadin. Hasi gabe hasieratik esaten nola egin behar diren edo egin behar ez diren gauzak. Hori ez da egun batetik bestera ikasten. Baina niretzat aurrerabide handi bat izan da, hortik topatu ditudalako pentsatuko ez nituzkeen bideak.

Kantuak egitean eta grabatzean badakizu zeren bila zoazen?

Uste dut garbiago dudala zer nahi ez dudan, baina bai... Adibidez, Guria ostatuan-en [2016] dena kontrabaxuarekin grabatu nahi nuen, eta horrek izugarri markatzen du disko osoa, gela batean grabatzean interakzio jakin bat eskatzen duelako. Memoriaren mapa [2006], berriz, bakarrik grabatu nuen, eta gero musikarien lana gainean sartu genuen... Esango nuke disko guztiak egin ditudala modu ezberdinean, eta hori bera ere bada bilaketa bat. Nire kasuan etengabea da bilaketa. Orain... esatea bukaera garbi daukadala... hori ezin daiteke egin. Azken batean, badago arlo tekniko bat asko baldintzatzen duena. Hori ez duzu sekula guztiz kontrolatzen, eta hori orain inoiz baino gutxiago, gaudelako sekulako aldaketen garaian. Eta horrek musikari erabat eragiten dio. Estandarizatu du errorea, eta gaur egun oso zaila da forma aldetik disko txarra izango den bat aurkitzea. Badaudelako akatsak zuzentzeko hamaika modu. Ni saiatzen naiz zintan grabatzen, maite dudalako, baina gero hori manipulatzeko aukera izatea ederra da oso. Beldurra galtzen diozu estudioari. Baina grabatzen duzunean zinta batekin, badakizu hor dagoela hil ala bizikoa. Ez dituzu jotzen lau konpas, eta gero horiek biderkatu edo horiei itzulia eman; jotzen duzu une bat harrapatzeko,

Urteak daramatzazu New Yorkeko musikariekin grabatzen. Zer ikasi duzu haiengandik?

Hori ere bada bitxikeria bat. Musikari batzuekin eta besteekin grabatu izan dut, eta nire kantuek esaten didate hori gauza ona dela beraientzat. Maite dute horrela gerta dadin. Urteetan ibili nintzen Ameriketara joan eta etorri, eta, horren ondorioz, harreman batzuk egin nituen, gehienak gaur egun musikari handi-handiak direnekin. Orduan ere musikari handiak ziren, baina orain, gainera, ospea dute. Eta mantentzen dut harreman hori. Eta badut, gainera, Brooklynen estudioa duen lagun zahar bat [Andy Tomassi]. Pentsa, Kennyrekin [Wollesen, bateria jotzailea] zazpi disko egin ditut dagoeneko! Nire kantuei on egin diela uste dut.

Garai batean, Ben Monder gitarrista oso hurbileko izan zenuen. Azken disko guztietan, berriz, gitarrista aldatu duzu. Soinu jakin batzuen bila?

Benek eraldatu egin zuen nire soinua So ik'so [1995] eta Dabilen harria diskoetan. Haizea garizumakoa [2009] dugu azken diskoa elkarrekin, baina gero New Yorken kontzertu bat eman genuen elkarrekin biok. Eta orain pentsatzen dut inoiz egiten badut disko bat berarekin, behar duela biona izan. Zeren eta nire kantuek eskatzen ziotena eman zien jada Benek. Ez dut baztertzen disko hori egitea bion artean. Kasu horretan, erabaki musikala bere esku utziko nuke; kantuak solte utzita.

Hala egingo zenukeen lehenengo aldia litzateke.

Bai. Eta disko entzungaitza izango litzateke! [barrez]. Ben dabil bere estratosferan! Duela pare bat urte ikusi nuen bera bakarrik kontzertu batean, eta izan zen ikaragarria.

Hurrengo urtean beteko dira 40 urte Hautsi da anphora kaleratu zenuenetik, eta badirudi gaur egun artista kontsakratua zarela euskal musikaren mundu txiki honetan. Nola ikusten duzu posizio horretatik kultur mundu txiki horren egoera?

Gure langintza honek kemen handia eskatzen du, eta musikariak behar du sinetsi egiten duen horretan. Baina musikariaren mundu erreala oso babesgabea da, eta ez dirudi etorkizun errazeko langintza denik. Ez Euskal Herrian, ez beste inon. Gehiago esango dut: uste dut euskaldun jendeak betidanik izan duela zaletasun handi bat musikarekiko. Kantuak oraindik biltzen du erritual ikaragarri bat, zer esanik ez hizkuntza ezbaian dagoen lekuetan. Iparralde osoan, adibidez. Kantua da, ia-ia, euskarri bat. Ikusten ahal dituzu Miarritze rugby taldeko jarraitzaileak Txoria txori kantatzen deus ulertu gabe. Baina diskoen industria suntsitua dago, eta ahal bezala ari gara. Zentzu horretan. gure eginkizuna ez da aldatu. Hasieran bezala, duintasunez lan egiteko gogoz gaude. Entzuleak diren bitartean, segituko dugu.

So' ik so' diskotik hasi eta gaur egun arte, bizpahiru urtetik behin argitaratu duzu kantu berriz osatutako diskoren bat. Guria ostatuan 2016an kaleratu zenuela kontuan izanda, aurten disko berri bat egokitzen zaizu...

[Barrez] Baliteke hala izatea bai... Badut asmo bat zaila dena gauzatzeko, baina ezin dezaket oraindik aipatu. Baditut kantu berri batzuk, baina ez dut garbi ikusten nola egin behar dudan. Horretan nabil. Eta, aldi berean, Guria ostatuan eta gero pentsatu nuen: noiz arte aritu naiteke bide honetan? Badakizu, denok dauzkagu mesanotxeak liburuz beteak, eta batzuetan badut sentsazio bat, ea gure diskoak ez diren bilakatuko mesanotxeko liburu horiek bezala, biharko uzten ditugunak. Eta, tartean behin, sentitzen duzu ganbara bete behar duzula, eta denbora hartu behar duzula horretarako: irakurtzeko, musika entzuteko. Aurrera egiteko. Saiatuko naiz aurten zerbait grabatzen, baina oraindik argitaratzeko asmorik gabe.

Oraingoz, hurrengo argitalpena zuzeneko diskoa izango da. Udazkenerako?

Bai, hori da asmoa. Gainera, 25 urte betetzen dituenez, Kafe Antzokikoek biniloan aterako dute, beste bi zuzenekoekin batera. Ireki zutenetik urtero-urtero jo izan dut han. Niretzat plaza berezi bat da.]]>
<![CDATA[Eskozia gaztearen soinua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/035/001/2019-05-05/eskozia_gaztearen_soinua.htm Sun, 05 May 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1944/035/001/2019-05-05/eskozia_gaztearen_soinua.htm Big Gold Dreams. A Story of Scottish Independent Music 1977-1989 bost diskoz osatutako lan mardulak erakusten duenez. Bitxia bada ere, Londresen kokatutako Cherry Red zigilu mitikoak argitaratu du Eskozian 1977. eta 1989. urteen artean ernatutako 115 artistaren beste horrenbeste kantu biltzen dituen bilduma.

1977. Punka lehertu zen urtea. Hortxe abiatzen da Big Gold Dreams. The Rezillosen I Can't Stand My Baby-rekin. Amaitu, berriz Cindytalk indie taldearen The Begining of Wisdom-ekin. Eta bien artean, hamaika talde eta artistaren kantuak, gehienak euren hasieratakoak. Badira denborarekin ospea lortu zutenak: Simple Minds, The Waterboys, The Jesus and Mary Chain, Edwyn Collins, Cocteau Twins, Aztec Camera, The Pastels, Primal Scream... Baita kultuko bilakatutakoak ere: Josef K, Fire Engines —bildumari izenburua ematen dion kantuarekin—, Altered Images, Shop Assistans, Clobe Lobsters, The Vaselines, The Orchids... Eta, batez ere, denborarekin ahaztuta gelditu diren hamaika talde: The Exile, Bee Bee Cee, The Zips, The Fakes, Restricted Code, The Happy Family eta Everest The Hard Way, beste batzuen artean.

Bada bilduman bitxikeriarik ere. Hala, ospea lortu aurretik beste izen batekin aritu ziren hainbat taldek 45 hazbeteko diskoetan jasotako piezak entzun daitezke, Johnny & The Self Abusersen —gerora Simple Minds— Dead Vandals eta Another Pretty Faceren —The Waterboys— All the Boys Love Carrie, besteak beste.

Taldeei eta mugimenduari buruzko 70 orrialdeko liburuxka batek laguntzen du Eskoziako musika independentea bere lekuan eta garaian kokatzen.]]>