<![CDATA[Mikel Lizarralde | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 23 Sep 2018 16:20:37 +0200 hourly 1 <![CDATA[Mikel Lizarralde | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Cannesen ezin lehiatu, Donostian irabazi]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/038/001/2018-09-23/cannesen_ezin_lehiatu_donostian_irabazi.htm Sun, 23 Sep 2018 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1938/038/001/2018-09-23/cannesen_ezin_lehiatu_donostian_irabazi.htm
Nolanahi ere, 1968ko ekitaldia zinemaldiz kanpoko gertaerek baldintzatu zuten neurri batean. Zinemaldia hasi baino bi hilabete lehenago —uztailaren 6tik 16ra egin zen—, ikasleen protestak piztu ziren Parisen, eta, horren ondorioz, Cannesko zinemaldia bertan behera uztera behartu zuten hainbat zinemagile. Horregatik, hain zuzen, Peter Collinson zuzendari ingelesaren The Long Day's Dying —Canneserako aukeratua zegoena— Donostiako 16. Zinemaldian lehiatu zen, eta ekitaldi hartako irabazle nagusia izan zen. Urrezko Maskorra irabazteaz gain, Collinsonek berak zuzendaririk onenaren saria eskuratu zuen —artean ez zen Zilarrezko Maskorra—. Bigarren Mundu Gerran girotutako istorioa da The Long Day's Dying, eta alemaniarren lurretan harrapatutako hiru soldadu britainiarren egunerokoa kontatzen du.

1958an, film laburrik onenarentzako Urrezko Maskorra ere banatu zuten —Vasily Zhuravliovek irabazi zuen—, eta Dita Saxová Txekoslovakiako ekoizpenari (Antonin Moskalyk) eta Nyar a hegyen Hungariako filmari (Peter Bacso), berriz, Zilarrezko Maskor bat eman zieten. 1958an, opera prima-rik onenak ere irabazi zuen Zilarrezko Maskorra: Kjell Grederen Hgo och Josefin-ek.

Donostiara iritsi zenean, Monica Vitti aktore italiarra bere ospearen gailurrean zegoen, Michelangelo Antonionirekin egindako drama existentzialei esker (L'Avventura, La Notte, L'Eclisse, Il deserto rosso). Zinemaldian, berriz, Mario Monicelliren komedia batek (La ragazza con la pistola) eman zion emakumezko aktorerik onenaren Donostia saria. Gizonezko interpretazio sariak, berriz, Sidney Poitierrek —Daniel Mannen For Love of vy-gatik— eta Claude Richek —Alain Resnaisen Je t'aime, je t'aime-gatik— jaso zituzten ex aequo.

Honako hauek izan ziren ekitaldi hartan lehiatu ziren gainerako filmak: Decline and Fall (John Krish), El dependiente (Leonardo Favio), El reino de las mujeres (Alexei Saltikov), Il marito è mio e l'ammazzo quando mi pare (Pasquale Festa Campanile), No somos de piedra (Manuel Summers), Professor Columbus (Rainer Erler), The Legend of Lylah Clare (Robert Aldrich) eta Vingt-Quatre heures de la vie d'une femme (Dominique Delouche).

'Ama Lur'-en estreinaldia

1968ko ekitaldia oso berezia izan zen euskal zinemarentzat, urte hartan estreinatu baitzuten, lehiaz kanpo, eta zentsuraren iragazki ugariak igaro ondoren, Ama Lur, Nestor Basterretxeak eta Fernando Larruquertek lau eskutara eta Euskal Herriaren omenez egindako filma. Ez zen, baina, Sail Ofizialean saririk lortzeko aukerarik gabe eman zuten film bakarra. Joseph Loseyren Boom, Franco Zeffirelliren Romeo and Juliet eta David Greeneren The Strange Affair ere hala eman zituzten.

Epaimahai ofiziala Miguel Angel Asturiasek, Horst Axtmannek, Rafael Gilek, Anos Herskok, Miguel Perez Ferrerok, Gian Luigi Rondik eta Odile Versoisek osatu zuten.]]>
<![CDATA['L'homme fidele'-k irribarrea eraman du Sail Ofizialera]]> https://www.berria.eus/albisteak/156978/039l039homme_fidele039_k_irribarrea_eraman_du_sail_ofizialera.htm Sat, 22 Sep 2018 11:03:03 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/156978/039l039homme_fidele039_k_irribarrea_eraman_du_sail_ofizialera.htm Louis Garrel (Paris, 1983). Aktore lanetan, ordea, ibilbidea luzea egin du, eta fillm ezagun eta arrakastatsuetan aritu da azkeneko hamarkadan. Bernardo Bertolucciren Dreamers-en (2003) egin zen ezagun, 68ko maiatzean girotutako istorioarekin, eta orain dela gutxi Jean Luc Godard zinemagilea izatera ere iritsi da Michel Hazanaviziusen Le Redoubtable pelikulan. Zuzendari gisa, ordea, ,2015ean estreinatu zen Les deux amis-ekin, eta bere bigarren lana da gaur Donostiako 66. Zinemaldiko Sail Ofizialaren barruan aurkeztu duen L'Homme fidele. Laukote baten istorioa kontatzen du filmak. Mariannek (Laetitia Casta) Abel (Louis Garrel) utzi eta haren lagunik onenarekin joango da, Paulekin, espero duen haurraren aita baita. Zortzi urteren ondoren, Paul hil egingo da, eta Abel nahiz Marianne berriro elkartuko dira. Horrek, baina, jeloskor jarriko du Joseph semea (Joseph Engel), eta baita Eve (Lily-Rose Depp), Paulen arreba, nerabe zenetik Abelez maiteminduta egon dena. Hortik aurrera, umore ukituekin kontatuko du Garrelen lauren arteko harremana. Goizeko emanaldiaren ondoren, gauean emango dute berriro Kursaaleko auditoriumean. Gaur beste bi film aurkeztuko dituzte lehiara. Batetik, El reino (Rodrigo Sorogoyen), gaur egungo Espainiari buruzko thriller politiko bat; eta bestetik Der Unschuldige (Simon Jaquemet). ]]> <![CDATA[Gastronomia eta euskara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/024/001/2018-09-22/gastronomia_eta_euskara.htm Sat, 22 Sep 2018 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1877/024/001/2018-09-22/gastronomia_eta_euskara.htm Mar adentro ikusi zuenetik erreparatzen ziola. Gero, El orfanato eta Los Serrano ere asko gustatu zitzaizkiola». Cuesta ez, baizik eta beste Belen bat, Belen Rueda izan zen film eta telesail horietako protagonista.

Baina ez zen hor gelditu, eta berehala ekin zion Cannes, Berlin eta Veneziako zinemaldiekin Donostiak izan dezakeen gutxiagotasun konplexuari buruzko aipamenak egiteari. «Hemen aste ikusgarria izango dugu, eta emango ditugu Cannesen eta Venezian eman nahi izan ez dituzten filmak. Eta Donostia eta Cannes ezin dira alderatu. Bat hiri txikia da, garestia, eta zaharrez betea dago. Bestea Frantzian dago».

Jose Luis Rebordinosi ere ziria sartu zion Cuestak, eta Hollywoodeko aktoreek Donostiara etorri nahi ez dutela eta, iradoki zuen Pablo Motos Espainiako telebistako aurkezleak zinemaldiko zuzendari kargua hartu beharko lukeela. Baina hala gaineratu zuen: «Aurten jende inportantea dator: Juliette Binoche, Bradley Cooper, Chris Hemsworth, Judi Dench... Euren benetako pasioa asetzera datoz, doan afaltzera». Gala ezberdina izan zen seinale, Pedro Subijana sukaldaria ere prest azaldu zen txantxarako bideo baten bidez: 2015ean Urrezko Maskorra irabazi zuen zuzendaria Akelarre jatetxean dago ordutik, egunero-egunero zerbait dastatzen.

Aurten, Belen Cuestak Donostiako Zinemaldiko Sail Ofizialean Europako beste hiru jaialdi garrantzitsuetan baino emakume zuzendari gehiago lehiatzen direla gogoratu zuenean —bost dira—, txalo ugari jaso zituen, baina, aipamen gastronomikoekin jarraituz, Donostian zabalduta egon den ohitura bati erreparatu zion segidan. «Inon baino gehiago izango zarete Zinemaldian, baina Donostiako elkarte gastronomikoetan ezingo zarete sukaldean aritu».

Nagore Aranburu izan zen Cuestaren oholtzakide, eta espainiarra baino solteago agertu zen agertokian. Donostiarren izaerari buruzko txantxa batekin hasi zen. «Hemen asko gustatzen zaigu Zinemaldia oso donostiarra izatea. Hiria egun hauetan zinemaz maitemintzen da. Baina urte osoan bere buruaz maiteminduta dago».

Gastronomiarekiko aipamen ironikoak etengabekoak izan ziren bezala, euskaraz gutxieneko hitz batzuk ikasteko atzerritik datozen izarrek jasan beharreko entrenamenduarekin ere umorezko bideo bat osatu zuen gidoilari taldeak. Santi Ugalde aktoreak bete zuen gonbidatuei gabon, eskerrik asko eta abar esaten irakasten dien irakaslearen rola, eta, bideoan azaltzen zenez, Hirokazu Kore-eda zuzendariari Skype bidezko eskola ematen ari zitzaion, arrakasta handirik gabe ematen ere. Kore-edak bihar jasoko du aurtengo hiru Donostia sarietako bat.

Lehen saria

Umoreak protagonismo ia erabatekoa izan zuen arren, zinemaldiaren inaugurazio gala baliatu zuen, urtero legez, Fipresci Prentsa Zinematografikoaren Nazioarteko Federazioak bere saria banatzeko. Mundu osoko 500 zinema kazetariren artean erabakitzen da, eta aurten Paul Thomas Andersonen Phantom thread aukeratu dute 2017ko lan aipagarriena. Ez da sari prestigiotsu hori jaso duen lehenengo aldia, Magnolia (1999) eta There Will Be Blood (2007) ere saritu baitzizkion Fiprescik. Anderson ez zen Donostiara etorri, eta Jose Luis Hervias Universal Picturesen ordezkariak jaso zuen saria.

Aurten Alexander Paynek, Rossy de Palmak, Agnes Johansenek, Nahuel Perez Biscayartek, Constantin Popescuk eta Bet Rourichek osatzen dute Sail Ofizialeko epaimahaia, eta Paynek hitz egin zuen denen izenean: «Zoriontasuna eta ohorea sentitzen dugu. Zinema maite dugu. Eta badakigu asko gustatuko zaizkigula film denak edo ia denak. Erabaki zaila izango da. Baina festibala da inportantea, ez sariak. Leiho bat irekitzen dio zinemari eta historia garaikideari. 10 egun barru izango duzue txosten ofiziala». ]]>
<![CDATA['Vertigo'-k irabazi ez zuen ekitaldia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/030/001/2018-09-22/vertigo_k_irabazi_ez_zuen_ekitaldia.htm Sat, 22 Sep 2018 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1873/030/001/2018-09-22/vertigo_k_irabazi_ez_zuen_ekitaldia.htm Cahiers du Cinema aldizkariaren inguruan mugitzen ziren kritikari-zinemagile gazteak hasita zeuden egile handitzat hartzen. Eta orduan, duela 60 urte hain zuzen ere, Sail Ofizialean lehiatzeko aukeratu zuten filmatua zuen azkeneko lana: Vertigo.

Denborak bere lekuan jarri du filma —askok eta askok jotzen dute zinemagilearen maisulan handienetakotzat, eta zinemaren historiako film onenen artean azaltzen da behin eta berriro—, eta James Stewarten pertsonaiak Kim Novakekiko sentitzen duen maitasun ia nekrofiloa zinemazaleen belaunaldi askorengan gelditu da iltzatuta .

Alabaina, Donostiako Zinemalditik bigarren sariarekin baino ez zen joan Hitchcock. Zilarrezko Maskorra eskuratu zuen, eta, gainera, ex aequo partekatu zuen Mario Monicelliren I Soliti Ignoti-rekin. Zuzendari italiarraren filma, lapur batzuen inguruko komedia irudimentsua, oso arrakastatsua izan zen, eta Vittorio Gassmanen, Claudia Cardinaleren eta Marcello Mastroianniren ibilbideak bultzatu zituen. Gaur egun ere, Italiako komediaren gailurtzat jotzen dute I Soliti Ignoti.

Hitchcocken eta Monicelliren filmak baino pixka bat ahaztuxeagoa gelditu da denborarekin Ewa chce spac, Urrezko Maskorra irabazi zuen ekoizpen poloniarra. Tadeus Chmielewski zuzendariaren lehen filma izan zen hura, eta Ewa gaztea hiriburura iristen deneko gaua kontatzen zuen. Lo egiteko lekurik gabe, kalean igaro beharko du gaua, eta, inguruan arrisku ugari izan arren, Ewa ez da haietaz ohartu ere egingo. Oso harrera ona izan zuen filmak, eta, Donostian sari nagusia irabazi ondoren, Mar de Platako zinemaldian ere (Argentina) film onenari zegokion saria irabazi zuen.

Sail Ofizialean honako film hauek ere izan ziren lehian: Culpables (Arturo Ruiz Castillo), Demasiado jovenes (Leopoldo Torres Rios), Die grünen teufel von Monte Casino (Harald Reinl), El caso de un adolescente (Emilio Gomez Muriel), El hereje (Francisco Borja Moro), Feu, amour et vitamines (Jef Bruyninckx), Haza Howa el hob (Salah Abu Seif), La vie à deux (Clement Duhour), Milagro de sal (Luis Moya), Nata di marzo (Antonio Pietrangeli), Schwarze augen (Paul Martin), Sois belle et tais-toi (Marc Allegret), The Vikings (Richard Fleischer) eta Violent Playground (Basil Dearden).

Jacqueline Sassardek irabazi zuen emakumezko aktore onenaren saria (Nata di Marzo), eta gizonezkoena ex aequo izan zen James Stewartentzat eta Kirk Douglasentzat (The Vikings).

Epaimahaia, berriz, Luis Garcia Berlangak, Charles Delacek, Anthony Mannek, Ana Mariscalek, Fritz Podehlek eta Vittorio Salak osatu zuten. ]]>
<![CDATA['El amor menos pensado' komedia dramatikoak abiatu du Sail Ofiziala]]> https://www.berria.eus/albisteak/156930/039el_amor_menos_pensado039_komedia_dramatikoak_abiatu_du_sail_ofiziala.htm Fri, 21 Sep 2018 09:48:06 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/156930/039el_amor_menos_pensado039_komedia_dramatikoak_abiatu_du_sail_ofiziala.htm Donostiako Zinemaldiaren lehenengo egunean: ilara luzeak Kursaaleko auditoriumera sartzeko, eta aretoa gainezka inaugurazioko filma ikusteko. Juan Vera zuzendari argentinarraren El amor menos pensado filmari egokitu zaio aurten Sail Ofizialari hasiera ematea. Ricardo Darin eta Mercedes Moran protagonista dituen komedia dramatikoa da, eta izan duen harrera onaren seinale, emanaldian zehar entzun diren barreez gain, amaieran txalokada handia jaso du. 25 urte ezkonduta eman ondoren, Anak eta Marcosek maitasunari, desioari eta fideltasunari buruzko gogoeta sakona egingo dute; Luciano semea Madrilera ikastera joaten denean hain zuzen ere. Banandu egingo dira, eta bakoitza bere bizitza egiten ahaleginduko da, une gozoak eta gaziak bizitzen hastearekin batera. Juan Verak zuzendu duen estreinako filma da El amor menos pensado, baina aurretik ibilbide luzea du ekoizle gisa. Besteak beste, El hijo de la novia eta Carancho-ren ekoizlea da. Gaur gauean Kursaalean egingo duten inaugurazio galan berriro emango dute filma.]]> <![CDATA['Black is beltza' porturatzear da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/030/001/2018-09-20/black_is_beltza_porturatzear_da.htm Thu, 20 Sep 2018 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1877/030/001/2018-09-20/black_is_beltza_porturatzear_da.htm Black is beltza (2014), Iruñeko erraldoien pasadizo hartatik abiatuta, 60ko hamarkadaren erdialdetik aurrera munduan gertatzen ari ziren aldaketa eta iraultzen berri ematen zuen istorioa. Eleberri grafiko izan zena animaziozko film bihurtu da azkenik, eta Donostiako 66. Zinemaldian aurkeztuko dute datorren astean. Filmaren soinu bandaren aurkezpena, ordea, atzo egin zuen musikariak, Donostian. Elkarrek eta Talkak elkarlanean kaleratu dute diskoa.

Eleberri grafikoa bezala, musikaz bustia dator filma ere, eta Manex Unanue protagonistak hainbat herrialdetan barrena egiten duen bidaiak —AEB, Kuba, Aljeria— badu islarik irudiak janzten dituzten doinuetan. Muguruza: «Bidaia bat da; filmak ez du beltzen harrotasun mugimenduaz bakarrik hitz egiten. Protagonistak bidaian aurkituko dituen musikak bildu ditugu filmean».

Hala, filmeko musika intzidentalaren, Muguruzaren kantu zaharren, beste musikari batzuek iraganean interpretatu zituzten abestien, doinu herrikoien eta pelikularako idatzitako pieza berrien uztarketa lan izugarria da Black is Beltza-ren soinu banda. Horrela, besteak beste, The Velvelettes 60ko hamarkadako soul taldearen He Was Really Sayin' Somethin' entzungo da protagonista New Yorkeko Apolo klubera iritsiko denean; Negu Gorriakek Otis Reddingen Respect kantuari egin zion bertsioa (Errespetua), berriz, istorioa Monterreyko jaialdian dagoenean; Rimitti, Cheikha Rimittiren omenezko kantua, Aljeriako pasartean; eta Apur dezagun katea, Mikel Laboak Gabriel Arestiren hitzen gainean ondu zuen melodia —Anariren ahotsean—, kontakizuna Euskal Herrian errotzen denean.

Anbizio handiko obra da Black is Beltza, eta neurri horren araberako lana eman die Muguruzari berari eta hark ondoan bildu duen taldeari. Alboan izan du Raul Fernandez Refree musikari eta ekoizle kataluniarra. Harena da diskoaren ekoizpena, eta baita zenbait pieza ere. Muguruza: «Lau hilabetez izan nintzen bizitzen Sant Andreuko (Herrialde Katalanak) Fabra i Coats etxean, eta han joan ginen musika osatuz, bidaia bat izango balitz bezala. Filma protagonista pasatzen den herrialdeen arabera banatu genuen, eta gero baita sekuentziaka ere. Horrek musika intzidentala eta kantuak lantzeko aukera eman zigun, eta gero gonbidatu guztiak pasatu ziren».

Muguruzaren proiektu askotan bezala, luzea da Black is beltza-ren soinu bandan parte hartu dutenen zerrenda: Maika Makovski, Ana Tijoux, Brenda Navarrete, The Sey Sisters, Manu Chao, Sonido Gallo Negro, Ceci Bastida, Iseo, Amel Zen, Rosalia, Anari... «Denon artean osatu genuen musikaren hezurdura, uztartuz garai jakin baten giroa islatzen duten musikak eta gaur egungo doinu garaikideak».

Soinu bandaren lanketa borroka ere bihurtu da, proiektua abian jarri zutenetik hainbat kanturen eskubideak eskuratu behar izan baitituzte. Elkarreko Leire Zugasti aritu da lan horretan, eta, Muguruzak atzo aipatu zuenez, ez du zeregin samurra izan. Hainbat multinazionalekin hitz egin ondoren, Otis Reddingen ondorengoekin zuzenean aritu behar izan zuten Respect-en bertsioa sartzeko, eta gauza bera egin behar izan zuten The Velvelettesen kantua eskuratzeko. Hain zuzen ere, Andy & Joey bikote jamaikarraren You're Wondering Now klasikoaren lagintxo bat ere entzun daiteke filmean, baina diskoan ezin izan dute sartu, ez dutelako izan horretarako eskubiderik.

Estreinaldia, zinemaldian

Ekainean, Muguruzak Black is beltza proiektuari buruzko erakusketa zabaldu zuen San Telmo museoan, Donostian, eta Donostian bertan aurkeztuko du filma datorren asteburuan, Donostiako Zinemaldian. «Orduan esan nuen Donostiak izan behar zuela gure Itaka, eta portura iristeko beharra ere bagenuela». Hilaren 28an emango dute aurrenekoz filma, eta egun horretan bertan filmean parte hartu duten aktore askok agerraldi batean parte hartuko dute: Isaach de Bankolek, Jorge Perugorriak, Sergi Lopezek, Oscar Jaenadak, Rossy de Palmak eta Unax Ugaldek, besteak beste. Zinema aretoetan, berriz, urriaren 5ean estreinatuko dute filma.]]>
<![CDATA[Musika bidaia bat]]> https://www.berria.eus/albisteak/156827/musika_bidaia_bat.htm Wed, 19 Sep 2018 15:42:04 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/156827/musika_bidaia_bat.htm Fermin Muguruzak (Irun, 1963) Black is beltza filma Donostiako 66. Zinemaldiaren barruan. Nobela grafiko moduan sortutako proiektuak beste aldaera batzuk hartu ditu denborarekin, eta uda hasieran San Telmo museoan proiektuari buruzko erakusketa bat zabaldu ostean, zinemaldian ikusi ahalko da filma aurrenekoz. Ondoren, urriaren 5ean, iritsiko da zinema aretoetara. Horren aurretik, baina, filmaren soinu banda aurkeztu du, gaur, Muguruzak. Raül Fernandez Refree musikari eta ekoizle kataluniarrarekin elkarlanean landu du musika Muguruzak, eta Refreek filmerako sortutako musika inzidentalaz gain, pelikulak kontatzen duen istorioarekin erabat lotzen diren doinuak ere biltzen ditu. Hala, Negu Gorriakek Salam Agur diskoan (1996) argitaratutako Otis Reddingen bertsioa (Errespetua) jaso du Muguruzak, The Velvelettes 1960ko hamarkadako soul taldearen He was really sayin' somtehin' berreskuratu du, eta horrretaz aparte, hamaika kolaboratzaile izan ditu: Anarik Apur dezagun katea (Aresti / Laboa) kantatu du, Manu Chaok Seeds of Freedom, Ceci Bastidak Muguruzaren beraren La esquina del mundo, The Sey Sisters ghanar-kataluniar hirukoteak Power to the People... Diskoa Sant Andreuko Fabrica de Creacion espazioan grabatu zuten, eta Muguruzaren beraren Talka Recordsekin batera, Elkarrek kaleratu du. Proiektuaren tamaina eta zailtasunak direla eta, Muguruzak ezinbestekotzat jo du bien arteko elkarlana.]]> <![CDATA[«Gure zinema bultzatzeko, eztabaidak bulegoetan egin behar dira»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/022/001/2018-09-19/gure_zinema_bultzatzeko_eztabaidak_bulegoetan_egin_behar_dira.htm Wed, 19 Sep 2018 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1857/022/001/2018-09-19/gure_zinema_bultzatzeko_eztabaidak_bulegoetan_egin_behar_dira.htm
Iaz, komedia batek —The Disaster Artist-ek— irabazi zuen sari nagusia. Zer kolore izango du aurten Sail Ofizialak?

Aurten ere badira bi komedia gutxienez. Lehen eguneko filma, El amor menos pensado, komedia erromantiko bat da, eta [Louis] Garrelena ere, L'Homme fidèle, komedia bat da, Truffauten espiritua duena. Gero, genero zinema dezente egongo da, azkenaldian jaialdi guztietan gertatzen ari den bezala. Nik uste dut egile handiak generoak erabiltzen hasi direla publiko zabalago batengana iristeko haien ezaugarriak galdu gabe. Hori nabarmena da. Esaterako, In Fabric beldurrezko film bat da, giallo-ari omen egiten diona; Illang: The Wolf Brigade, Kim Jee-Woonena, akziozko filma da, eta Claire Denisena, adibidez, oso pelikula antikonbentzionala da, arau guztiak hausten dituena, baina zientzia-fikziozkoa. [Rodrigo] Sorogoyenena kutsu politikoko thrillerra da, eta Brillante Mendozarena ere bai. Gauza askoz hitz egiten duten filmak dira, baina genero jantziak dituzte.

Errealitatera eta kezka sozialetara lotutako zinema bat da?

Bi thrillerak oso politikoak dira, eta Denisena ez dago errealitateari lotuta, baina zenbait gai inportantez hitz egiten du. Nik uste dut pelikula guztiek dutela zerbait kontatzeko.

Urrezko Maskorra irabazi duten bi zuzendari daude lehian: Isaki Lacuesta eta Carlos Vermut. Eta baita hainbat zuzendari ezagun ere: Denis bera, Mendoza, Naomi Kawase... Aurten izen ezagunen aldeko apustua egin duzue?

Ez, ez. Aurten ere badira bost zuzendari berri... Urte bakoitza ezberdina izaten da, eta batzuetan ez da lortzen ekartzea nahiko zenukeen film hori. Jakina, niri Denis eta Mendoza asko gustatzen zaizkit, eta beste batzuetan ere saiatu gara haiek ekartzen. Gustatzen zaigu zinemagile ospetsuak eta berriak uztartzea. Baina pentsa, zuzendari ezagunek ere pelikula ezberdinak dakartzate. Aurtengo Sail Ofizialak etorkizunari begiratzen dio; izan ere, zuzendari berriak aurkezteaz gain, ezagunek ere lan berritzaileak dakartzate.

Zaila da programazio indartsu bat osatzea?

Zaila da, jaialdi asko dagoelako. Baina egungo arautegiek beste bide batzuk irekitzen dituzte. Toronton aurkezten diren filmak etor daitezke Donostiara, eta halako aukerak ere baliatu behar ditugu. Dena dela, uste dut oso zinema ona datorrela aurten. Cannes oso ondo joan zen, Venezia ere bai, eta uste dut Donostian ere kalitatezko filmak ikusiko ditugula. Nik esango nuke beste urte batzuetan baino errazagoa egin zaigula egitaraua osatzea. Cannes on bat dagoenean, Venezia on bat dago, eta baita Donostia on bat ere.

Urte batzuetan, Urrezko Maskorra lortu duten filmei kosta egin zaie zinema aretoetarako bidea egitea. Donostian irabazle izatea ez da estreinaldi baterako garantia?

Pelikularen arabera izaten da. Baina egia da, niri izugarri gustatzen zaizkidan bi irabazleri —Sparrows eta I Am Not Madame Bovary— kosta egin zaiela estreinatzea. Baina ez dira pelikula errazak. Jakina, Urrezko Maskorra ez da Urrezko Palma, baina, dena dela, esango nuke laguntzen diola filmari. Esaterako, Sparrows-ek zirkuitu izugarria egin zuen jaialdietan, baina gero aretoetan ez zuen diru askorik bildu. Gurea bezalako sari batek, bere neurrian, laguntzen du. Film txikia bada, munduan aurkeztuko du. Baina onar dezagun... Zenbat jende joaten da film txinatar bat ikustera? Oso gutxi.

Iaz, lehiaz kanpoko emanaldi asko sartu zenituzten Sail Ofizialean. Aurten, gutxiago dira.

Emanaldi bereziak baliatzen ditugu gustatzen zaizkigun filmak erakusteko. Arrazoi batengatik edo besteagatik, nahiago dugu lehian ez sartu, baina Sail Ofizialak ematen duen ikusgarritasuna eman nahi diegu. Aurten, Dantza dago, film zoragarri bat, eta, bestetik, Jose Luis Cuerdarena, Tiempo despues, ez duena ezeren antzik.

Iaz La peste eman zenuten. Aurten, Gigantes. Bi telesail. Horrek testuinguru bati erantzuten dio?

Ikus-entzunezkoen errealitateari erantzuten dio. Zinema egiten duen asko telesailak egiten ari dira. Azken batean, fikzio serializatua da. Enrique Urbizu eta Jorge Doradoren lana zinema da, ataletan banatutako zinema. Baina ikusitakoaren arabera erabakitzen dugu telesail bat sartu ala ez.

Azken urteetako eztabaidagairik handiena da. Netflixek zinema jaialdietan egon behar du?

Gustatzen zaizkigun filmak hartzen ditugu zinemaldirako. Ez da gure arazoa Netflixen pelikula bat zinema aretoetan edo telebistan estreinatuko den... Ezin gara sartu eztabaida horretan. Eta uste dut Cannes-ek ez beste guztiok onartzen ditugula Netflixen filmak. Are gehiago; denborak esango du, baina uste dut Netflixen filmak aretoetatik ere pasatuko direla. Alfonso Cuaronen filma [Roma] aretoetan emango dute. Eta hurrengo urtean, Scorseseren filma iristen denean... Ez da egongo estreinaldirik zinema aretoetan? Nik uste dut baietz. Denok egokitu beharko dugu. Baina jarrera maximalistek kezkatzen naute. Uste dut denon artean egin beharko dugula aurrera. Guk Netflixen beharra izango dugu, eta Netflixek jaialdiak eta zinema aretoak beharko ditu. [Peter] Greenawayk 2001ean esan zuen zinema hilda dagoela. Orain gutxi, berriz, Carlos Reygadasek esan zuen uste duela oraindik ez dela jaio! Ikuspuntuaren arabera izango da hori. Zineman, dena aldatzen ari da, eta ez dakigu bost urte barru non egongo garen.

Dantza aipatu duzu. Zer aurrera dezakezu?

Egin baino lehen ere izugarrizko errespetua nion proiektuari. Telmok [Esnal] aipatzen zidanean, beti esaten nion erotuta zegoela, ez nekielako nola bukatuko zuen eta zer aterabide izan zezakeen. Baina amaitu du, Glocal saria irabazi du, postprodukzio ikusgarria egin du... Eta look ikusgarria du. Nik zati batzuk besterik ezin izan dut ikusi, baina irudipena daukat istorio bat kontatzen duela euskal dantzen bitartez, modu izugarri ederrean. Banatzaileak zoratzen daude filmarekin.

Aurten, Dantza-z aparte, ez dago euskal lanik Sail Ofizialean, baina jaialdian, berriz, inoiz baino presentzia handiagoa izango dute. Zer diozu horri buruz?

Eragile guztien arteko harremanaren ondorioa da. Batzuek esaten digute lehen baino gehiago bultzatzen dugula euskal zinema. Ez dut uste; uste dut euskal zinemak lehen baino gehiago ematen duela. Azkeneko urteetan, eragile guztiak norabide berean ari gara arraunean: ETB, Eusko Jaurlaritza, ekoizleak, Zinemaldia bera... Apustua garbia da, nahiz eta gero barnean balitekeen eztabaidak izatea. Baina apustu hori nabaritzen da. Gure zinema indartsua izatea nahi badugu, eztabaidak bulegoetan egin behar dira, ez prentsaurrekoetan. Hori denok ikasi dugu. Eta gogoratu behar ditugu Kimuak bezalako proiektuak martxan jarri zituztenak, Amaia Rodriguez, kasurako. Apustua egin zuen, eta garai hartan jende askok erokeriatzat jotzen zuen. Baina emaitzak ikusten ari gara orain: Esnal, Kobeaga, Altuna... Asko handik datoz.

Eta etorkizuneko zinemagileak nondik aterako dira?

Tabakaleran hazi bat ereiten ari gara. Badakit askotan Tabakalera kritikatzen dugula, eta ziur gauza asko dituela hobetzeko. Baina hor jende asko ari da elkartzen, jende gaztea, ikus-entzunezkoak lantzen ari dena... Gainera, emakume asko dago ikus-entzunezkoen alorrean lanean. Ni nahiko baikor nago. Aurten, Sail Ofizialean Dantza daukagu; Zuzendari Berrietan, Oreina; Perlak eta Zabaltegi-Tabakaleran ere badira euskal ekoizpenak, eta Zinemiran hamabi lan daude. Hor badira nabarmentzeko lanak; amaierakoa Black is Beltza da, Fermin Muguruzarena, zerikusirik ez duena hemen egin den animazioarekin, eta Josu Martinezena ere harribitxi bat iruditzen zait. Esan nahi dut gu saiatzen garela urratsak egiten. Garai batean, euskal zinemak egun bat zuen; egun, zinemaldi osoan daude filmak, eta, lehen aldiz, Zinemiraren inaugurazioa eta amaiera Kursaaleko kubo txikian izango dira.

Badago aukerarik ekoizpen horiek kanpoan zabaltzeko?

Bai, bai, gero eta interes handiagoa pizten dute. Banatzaile inportanteak ari dira gure zinemarekin lanean, eta hori nabaritu egiten da. Faktore askok bat egin behar dute, baina uste dut euskal zinemaren inguruan gauden guztiok norabide berean egiten dugula bultza. Herrialde txikia gara, eta ezin gara erotu, baina uste dut urteroko uzta polit bat sor dezakegula. Jakina, gure ardura ere bada zinema hori bultzatzea, baina kontuan izan behar dugu atzean zinema behar dugula.

Harrigarria egiten da Koldo Almandozen Oreina zuzendari berrien atalean ikustea.

Bai bai, zahar gazte bat da! [barrez]. Koldok labur asko egin ditu, eta ez zuen film luzerik egin nahi. Nik askotan hitz egin dut harekin gai horretaz. Sipo Phantasma egin zuen, film esperimental bat, eta hau da bere bigarren film luzea. Arautegiaren arabera, sar zitekeen sail horretan. Sail Ofizialean sartzeko aukera ere izan zuen, eta hitz egin genuen, baina nahiko urte indartsua da aurtengoa, eta, Telmorena emanaldi berezi batean ikusi genuen bezala, Koldorena zuzendari berrietan sartzea erabaki genuen. Izan zitekeen Sail Ofizialekoa ere, lehian egoteko maila duelako, baina, batzuetan, pelikula bakoitzari bere lekua bilatu behar zaio, eta, agian film arriskatua delako, babestuago doa zuzendari berrien atalean. Eta pentsa, gero igual jendeak esango du: «Sail Ofizialean egon behar zuen!». Eta ni poztuko naiz, hori ere ona delako filmarentzat. Baina filmak ez dira berdin ikusten sail batean eta bestean.

Iaz hasitako formulari eutsi eta izaera ezberdineko hiru Donostia sari emango dituzue aurten.

Guk erakutsi nahi dugu Donostia Sariak ez duela zertan gauza itxia izan, eta ez duela beti glamourra saritu behar. Aktoreei eman izan zaie, baina uste dugu irekita utzi behar dugula zuzendariei edo zinemako beste alor batzuetan aritzen direnei emateko aukera. Aurten, Kore-edari emango diogu; izan ere, asko gustatzen zaigun zuzendari bat izateaz aparte, gurekin beti oso harreman estua izan du. Judi Dench historiako aktorerik onenetako bat iruditzen zait, zinemaren historiara pasatuko dena. Eta Danny deVito, izar bat izateaz gainera, zuzendari eta ekoizle inportantea da.

Atzera begirakoa Muriel Boxi eskainiko diozue. Prestigioko zuzendaria izan arren, ez da oso ezaguna ere.

Hain zuzen ere, horregatik. Begira, #metoo mugimenduak alderdi onak eta txarrak izango ditu, baina balio izan du denok emakumeen presentzian jar dezagun fokua. Gure kasuan, lantaldea 34 lagunek osatzen dugu, eta horietatik 28 dira emakumeak. Zuzendaritza batzordean, zazpitik lau dira emakumeak. Beraz, emakumeen ikuspegia oso presente dago. Baina urteren batean filmen hautaketa egin eta ohartu garenean 16-17 zuzendaritik bakarra dela emakumea... Hori ez da normala. Saiatzen gara onena ekartzen, generoari begiratu gabe, baina hori ez da normala. Aurten, hemezortzi zuzendaritik bost dira emakumeak, eta oraindik gutxi dira. Ez gara kuoten aldekoak. Ez zait gustatzen aitakeria hori, gustatu ez zaizun film bat ekartzera bultzatzen zaituena emakume batek zuzendu duelako. Lan egin behar dugu zinemaldietan emakumeen eta gizonezkoen filmak egon daitezen, eta aztertu egin behar dugu zer gertatzen den. Horrekin batera, saiatu behar dugu emakume zinemagileen lanak ezagutarazten. Orain dela bi urte, Dorothy Arznerren atzera begirakoa eskaini genuen, eta aurten, Muriel Boxena. Baina biak interesgarriak iruditzen zaizkigulako. Ez du zentzurik interesik ez duen emakumezko zinemagile baten atzera begirakoa eskaintzeak.

Zer nabarmenduko zenuke Boxen zinemaz?

Lehenik eta behin, gizarte oso kontserbadore batean lan egin arren —40ko eta 50eko hamarkadako Erresuma Batuan— oso diskurtso ezberdina zuela, emakumezko diskurtso bat. Bere kezkak zituen, eta uste dut oso interesgarria dela.

Zazpi urte daramatzazu zuzendari. Asko aldatu da zinemaldia denbora horretan?

Asko hazi da, izugarri. Industriari lotutako ekintzak asko hazi dira. Bikoiztu egin da alor horretako akreditatuen kopurua, 800etik 1.600era. Zuzendari berriekin eta ikasleekin lotutako ekintzak indartu egin dira, eta urte osoko jaialdia gara gero eta gehiago. Zinema eskola sortzen lagundu dugu... Asko hazi da, garaietara egokitzeko, baina baita bizirik irauteko ere. Egokitu egin behar duzu, bestela desagertu egiten baitzara. Eta gurearen gisako jaialdi batek, filmez gain, behar du negozioak egingo dituen jendea, zinema zabalduko duena batetik bestera. Eta jaialdiaren egitura ere pixka bat hazi da; 28 langile finko ginen lehen, eta 34 gara orain. Tabakalerak ere eragina izan du gure lanean; zinema eskolaren sorrerak ere lana ematen digu... Asko aldatu da dena. Lehen, 9-10 eguneko jaialdian, pelikulak jartzen genituen, izarrak etortzen ziren, eta gero joan... Hori dena aldatu da. Nik esango nuke jendeak ikusten duena iceberg bat dela, baina horren azpian ezkutatzen denak bermatzen duela filmak ematea eta izarrak ekartzea. Horrek egiten du zinemaldia indartsu.

Eta zertan aldatu beharko luke?

Hazi egin beharko genuke hizkuntza gutxituen alorrean. Hor asko dugu egiteko; Islandiarekin, Poloniarekin, Irlandarekin... Gehienek ez dute arazorik ekoizteko; arazoa merkatuari lotutakoa da. Eta nahiko genuke talentu berrien aldeko apustua egin. Horregatik dago hainbeste zuzendari berri; horregatik eskola, horregatik ikasle topaketak...

Zenbateko aurrekontua daukazue?

8,3 milioi euroren inguruan gabiltza. Ni zuzendari hasi nintzenetik, 1,5 milioi euroko igoera izan dugu. Lanpostuen balorazio bat ere egin berri dugu, eta soldatak egokitzen ari gara. Ni sartu nintzenean, arazo bat zegoen: instituzioen laguntzak mantendu egiten ziren, eta bizitza maila, igo. Orain, berriz, ekarpen hori ere KPIren arabera igotzen da.

Zenbat haz daiteke jaialdia?

Ez gehiegi. Orain dela urte batzuk esan nuen 9,5 milioirekin lan egin nahiko nukeela, eroso aritu ahal izateko, baina ez 15 milioirekin! Ez genuke jakingo zer egin... Baina ez naiz kexatzen. Instituzioek, dagoena dagoela ere, beti babestu gaituzte.]]>
<![CDATA[Rachid Taha kantari aljeriarra hil da]]> https://www.berria.eus/albisteak/156555/rachid_taha_kantari_aljeriarra_hil_da.htm Wed, 12 Sep 2018 07:12:11 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/156555/rachid_taha_kantari_aljeriarra_hil_da.htm <![CDATA[Existitzen ez denaren bila]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/024/001/2018-09-12/existitzen_ez_denaren_bila.htm Wed, 12 Sep 2018 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1891/024/001/2018-09-12/existitzen_ez_denaren_bila.htm
Jurisicen lana erabat lotua ageri da Jugoslavia desagerrarazi zuen gatazkarekin; edo, gerrarekin zuzenean ez bada ere, iraganeko herrialde harekin eta gerraren ostean bilakatuko zenarekin. Izan ere, Jurisicek «nortasun jugoslaviarraren» defentsa egiten du. «Gerra hasi zela hogei urtetik gora pasatu direnean, nortasun horren erabateko ukazioa dago», dio artistak berak YU: The Lost Country liburuan. Orain Donostian ikusgai dagoen erakusketak izenburu hori bera hartu du.

Aita kroaziarra eta ama serbiarra izanik, Jurisicek bere burua jugoslaviartzat jo du beti. 1990eko erroldan, baina, jugoslaviarra izateko aukera ukatu zioten, eta egoera berri horrek bizitza aldatu zion betirako. Izan ere, artistak «erbesteratutzat» jotzen du bere burua, eta ez «deserriratutzat». «Nahi izanda ere ezingo nintzateke etxera itzuli». Azkeneko hamabi urteetan Dublinen, Irlandan, bizi da Jurisic.

Rebecca Westen bidean

Hain zuzen ere, irlandar batek Jugoslavian egin zuen bidaia bat izan du Jurisicek proiektu nagusiaren abiapuntu. Rebbeca West idazleak (Kerry, Irlanda —garai hartan Erresuma Batua—, 1892-Londres, 1983) hiru bidaia egin zituen Jugoslaviara 1936 eta 1938 artean, eta han jasotako inpresioak Black Lamb and Grey Falcon liburuan bildu zituen, askok haren maisulantzat jotzen duten liburuan.

Jurisicek liburu hori hartu zuen erreferentzia moduan bere herrialdea izan zenera itzuli eta argazkien bidez hango errealitatearen berri jasotzeko. Bidaiatu zuen batetik bestera, Eslovenian, Kroazian, Serbian, Bosnian eta Mazedonian barrena, galdutako aberriaren nolabaiteko birsorkuntza egiteko asmoarekin. Eta, horretarako, Westen liburua izan zuen abiapuntu. Monica Allende erakusketaren komisarioaren arabera, Westen lana «bizkarrezur» da Jurisicentzat. «Bien arteko solasaldi bat sortzen da». Hain zuzen ere, Kutxa Kultur Plazan ikus daitezkeen argazkien artean, paisaiak eta pertsonak tartekatzen dira Westen liburuaren pasarte zirriborratu eta azpimarratuekin. Nolanahi ere, Jurisicen bidaia nahigabe baten kronika bat ere bada, ez baitzuen aurkitu espero zuena. «Arbuiatze bidaia izan zen azkenean, bizitzeko aukeratu zuen lekuan [Irlanda] baino erbesteratuago sentitu zen. Hain zuzen ere, irudien bitartez, erbestealdiaren berezko deserrotze sentsazioa harrapatzen du, identitatearen galeraren inguruko narratiba intimo eta delikatua sortuz».

Gatazkaren ostea aztergai

Getxophoto egiten den hamabigarren urtea da aurten, eta iaz galeria pribatu batzuekin egindako elkarlanaren segida dute aurten Donostiako Kutxa Kultur Plazarekin. Izan ere, irudiaren inguruko jaialdia errotuta egonda ere, hango lana beste zenbait lekutara zabaltzeko landu nahi dituzte.

Dragana Jurisicek bere lanaren inguruko bideo bat eraman du Getxophotora —Zanele Muholi eta Lucie Khahoutianekin partekatzen du erakusketa—, eta bideo horren oinarrian dauden argazkiak jarri dituzte Donostian.

Aurten, Getxophotok gatazkaren ostea du gai nagusi, eta, iaz bezala, Monica Allende da komisarioa; jaialdiaren marka bat da hori. Hiru urterako hitzartzen dituzte komisarioak, eta, beraz, Allenderen azkeneko urtea izango da 2019a.]]>
<![CDATA[Kulturaren mezenas eta sustatzailea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2003/032/001/2018-09-11/kulturaren_mezenas_eta_sustatzailea.htm Tue, 11 Sep 2018 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/2003/032/001/2018-09-11/kulturaren_mezenas_eta_sustatzailea.htm
Oteizarekin hasi zen, eta gerora Jose Antonio Sistiaga, Rafael Ruiz Balerdi eta Javier Saenz de Olza arkitektoaren lanak bultzatu zituen Huartek, eta 1972an Iruñeko Topaketak sustatu zituen, arte esperimentalaren alorrean aitzindariak izan zirenak. Urte batzuk lehenago, 1963an, X films ekoiztetxea sortu zuen, egile-zinema bultzatzeko asmoarekin. Hain zuzen ere, Sistiagaren Ere erera baleibu icik subua aruaren izan zen ekoiztetxearen lanetako bat. 1980ko hamarkadara arte iraun zuen.

Altzuzan Oteizaren omenezko museoa zabaltzeko proiektuaren sustatzaile nagusietakoa ere izan zen, eta Oteiza Fundazioko patronatuaren lehen presidentea ere izan zen.]]>
<![CDATA[Oier Guillanek irabazi du antzerki alorreko Donostia Hiria Kutxa saria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1989/033/001/2018-09-09/oier_guillanek_irabazi_du_antzerki_alorreko_donostia_hiria_kutxa_saria.htm Sun, 09 Sep 2018 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1989/033/001/2018-09-09/oier_guillanek_irabazi_du_antzerki_alorreko_donostia_hiria_kutxa_saria.htm Aire ikusezina lanarekin. Hemeretzi lan aurkeztu dira aurten sariketara, eta horien artean Guillanena aukeratu du Mireia Gabilondok, Aizpea Goenagak eta Arantzazu Fernandezek osatutako epaimahaiak. Horrenbestez, irabazleak 15.000 euro eta garaikurra jasoko ditu sari gisa. Lau antzerki liburu ditu argitaratuak aurretik Guillanek (Munduko jakintsurik tontoena, 2009; Arra. Arraroa, 2010; Herio heroi, 2010; eta Mr. Señora, 2016). Horrez gain, hainbat poesia lan kaleratu ditu (Erloju lehorrak, 2006; Eskuen sustraiak, 2009; Elkartasun basatia, 2016), eta baita Zauri Bolodia (2018) nobela ere.

Ipuin-liburu sariketara, berriz, bederatzi lan aurkeztu dira, eta horien artean Alexander Martinezen Iraumen hautatu du Itxaro Bordak, Aritz Gorrotxategik eta Jon Kortazarrek osatu duten epaimahaiak. Martinezek 10.000 euroko saria eta garaikurra jasoko ditu. Orain arte ezer argitaratu gabea da Martinez. Azkeneko urteetan Algaida argitaletxeak kaleratu izan ditu Kutxaren literatur lehiaketen lan irabazleak.

Ohi baino «klasikoagoa»

Hiru ekitalditan banatutako antzezlana da Aire ikusezina. Lehenengoa monologo bat da, zeinetan zinema jarlekuzain batek film baten emanaldia eten eta ikusleekin hizketan hasten den —hain zuzen ere Aire ikusezina-ren emanaldia—. Bigarren ekitaldian, jarlekuzain horri berari galdeketa bat egiten diote bere ama desagertuari buruz, eta horrekin batera amaren bakarrizketa bat ere ageri da, zeinetan gogoeta egiten duen ikusezin sentitzearen zergatiez. Hirugarrenean, azkenik, itxi egiten da istorioa ospitale batean. «Obrak ikusezin hitzarekin jokatzen du etengabe», azaldu du Guillanek berak. «Ikusezin sentitzearen inguruan hitz egiten du obrak ikuspuntu ezberdinetatik. Ikusezina izateak badu irakurketa sozial bat, baina baita irakurketa fantastiko bat ere».

Antzerkia idatzi ohi duen modutik pixka bat aldentzen da Aire ikusezina. «Nahiko obra narratiboa da, ohi baino klasikoagoa. Aspaldi ez nuen halakorik idazten, eta egia esan, lehiaketarako idatzi zuen». Antzerki esperimentala idatzi izan du, eredu narratibo klasikoei izkin egiten diena. «Antzerki esperimentalarekin saiatzen zara apurtzen ohiko egiturekin, eta horretarako ezagutu egin behar dituzu egitura horiek. Gainera, niri gustatzen zait esperimentatzea, baina ez beste eredua arbuiatzeagatik». Harago doa Guillan, eta «oso matematikoki idatziak» dauden lanak asko gustatzen zaizkiola dio. «Nahiz eta gero ez den nire hautua, badago zerbait oso erakargarria egitura horietan».

Oholtza gainera, aldiz, ez du eramango, ez baitzaio interesatzen idazkera klasikoko obra bat taularatzea. Nolanahi ere, «gustura» ikusiko luke beste norbait animatuko balitz.

Gaztelaniazko sariak, berriz, Matias Candeira de Andresek (Madril) eta Juan Carlos Rubio Cruzek (Madril) irabazi dituzte, Moebius kontakizun liburuarekin eta Pau antzezlanarekin.]]>
<![CDATA[Bizitzari begiratzeko jostailuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/030/001/2018-09-07/bizitzari_begiratzeko_jostailuak.htm Fri, 07 Sep 2018 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1872/030/001/2018-09-07/bizitzari_begiratzeko_jostailuak.htm Art-toy edo egile-jostailuak. Art Toy Gama kolektiboak atondu du Forever Toys erakusketa, mundu osoko 92 artistaren lanak bilduta, eta urriaren 20ra arte izango du erakusgai.

Euskal Herrian oraindik diziplina nahiko ezezaguna da, baina mundu osoan indarra hartzen ari da art-toy edo jostailu artea. Izenak berak dioen moduan, jostailuak dira, baina eskuz eginak eta helburu artistikoa ere badutenak. Haurrei bai, baina batik bat helduei begiratzen dietenak. 1990eko hamarkadan hasi ziren Michael Lau eta Eric So artistak jostailuei artelan tratamendua ematen, Hong Kongen, jostailuen bertsio pertsonalak eta kopuruan mugatuak egiten. Gerora, arte mota berria mundu osora zabalduz joan zen; Asiako herrialdeetara lehendabizi, eta AEBetara, Hego Amerikara eta Europako zenbait herrialdetara gero.

Euskal Herrian ere errotu da mugimendua, eta 2014ko martxoan sortu zuten Art Toy Gama kolektiboa. Gaur egun, hiru euskal herritarrek (Judas Arrieta, Cristina A. del Chicca eta Sergio Pampliega), Antu Boccak (Txile), Ivan Dario Espinelek (Kolonbia), Cesar Zanardik (Argentina) eta Jake Valentinek (AEB) osatzen dute taldea. Helburua argi dute, Arrietak berak azaldu duenez: «Art-toy kultura zabaltzea mundu osora. Eta begirada lokalaren gainetik begirada unibertsala garatzea». Izan ere, art-toy mundua mundu osoko harremanek saretua dago, eta horren isla da Art Toy Gama kolektiboak berak sare sozialetan duen jarraitzaile multzoa: 130.000 lagun.

Okendo kultur etxeko erakusketa bera ere kolektiboa «ezagutarazteko» bide bat da, Arrietaren esanetan, eta lau atal nagusitan dago banatua. Aurrenekoan, kolektiboko kideen beraien lanak daude ikusgai, jostailuekin izan duten harremanari buruz bakoitzari egindako elkarrizketatxo batek lagunduak. Bigarrenean, berriz, jostailu eta panpina mordoxka bildu dituzte, eta baita jostailu hautsiekin egindako berriak ere. «Jostailu bat jolasteko izaten da», arrazoitu du Arrietak. «Baina handitzen garen heinean, haiekin dugun harremana ere garatzen da. Eta, hausten direnean, bi aukera ditugu: botatzea edo konpontzen saiatzea. Baten eta besteren piezekin sortzen ditugu gure munstroak».

Erakusketaren hirugarren atal batean, mundu osoko hainbat artistak egindako artelanak bildu dituzte: robotak, kutxa-buruko pertsonaiak, igelak, komikietako eta anime-etako pertsonaiak, begi bihurriko gailetak, super heroi bitxiak.... umeek eskuetan izan litzaketenak, baina artisten beraien begirada islatzen dutenak beste ezeren gainetik. Era berean, jostailu horietara iristeko beharrezkoak izan diren zirriborroak ere ikusgai jarri dituzte aretoko hormetan. «Hautaketa hori aitzakia bat baino ez da erakusteko mugimendu hau oso heterogeneoa eta askotarikoa dela proposamen, gai, material, estilo eta herrialdeei dagokienez », diote Art Toy Gama kolektiboko kideek erakusketarako prestatutako txostenean. Izan ere, jolas izaera izan baduten arren, erakusketako piezetako batzuek badute bestelako helbururen bat ere. Adibide bat: Hego Koreako Anatoy estudioak egindako panpinek elkarren artean truka daitezkeen gorputz atalak dituzte, mota guztietako konplexu fisiko eta mentalak gainditzea baitute helburu. «Bullying-a eragozteko erabiltzen dira», Arrietak esan duenez.

Bisita gidatuak eta hitzaldia

Erakusketaren osagarri, datozen asteetan hainbat egitasmo garatuko dituzte Okendon bertan. Hilaren 14an, Sergio Pampliegak bisita gidatua egingo du gaztelaniaz, eta, urriaren 5ean, Arrietak gauza bera egingo du euskaraz. Bestalde, hilaren 21ean, Arrietak zuzeneko mural-pintaketa bat egingo du kultur etxeko gaztelekuan, eta, bukatzeko, urriaren 17an, Arrietak eta Pampliegak erakusketari eta art-toy mugimenduari buruzko hitzaldia emango dute.]]>
<![CDATA[Negarrak, irriak eta aieneak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/026/001/2018-07-27/negarrak_irriak_eta_aieneak.htm Fri, 27 Jul 2018 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1872/026/001/2018-07-27/negarrak_irriak_eta_aieneak.htm
Abenduan, hamar urte beteko dira kantaria hil zela, eta haren omenez atzo eguerdian Donostiako Viktoria Eugenia antzokian antolatutako kontzertu jendetsua ere irri eta barre egiteko espazioa izan zen. Hunkidurak ere bietatik baitu. Iñaki Salvadorrek 25 urtez egin zuen lan Laboarekin, eta ondo ezagutu zituen hala kantaria nola haren kantuen hezurdurak eta erraiak. Ezagutza horretatik abiatuta, eta aparteko talde batek lagunduta -Ainara Ortega (ahotsa), Maria Berasarte (ahotsa), Angel Unzu (gitarra), Hasier Oleaga (bateria) eta Javier Mayor de la Iglesia (kontrabaxua)-, Laboaren kantuak berrinterpretatu zituen Salvadorrek. Harekiko errespetuz eta miresmenez, baina kantariak beti erakutsi zuen askatasuna ere beretzat hartuta.

Esana zuen Salvadorrek jazzaren galbahetik igaroko zituela Laboak abestu zituen kantuak, eta horrek giro, ehundura eta umore guztiz ezberdinekin jokatzeko bidea eman zion. Kantuz-ekin hasi zuten emanaldia, Salvadorren piano hutsarekin eta Ortegaren ahotsarekin, baina gitarra, kontrabaxua eta bateria gehitzen joan ziren neurrian, in crescendo joan zen pieza, Berasarteren aieneek giro bihurri bezain berezia sortzen zuten bitartean.

Oso bestelakoa izan zen, berriz, Hegazti errariak-en interpretazioa; bizia eta jostarina, jatorrizko dramatismoa eta tempo lasaia albo batera utzita. Eta ildo berean kokatu zen Laboaren kantuen artean kantatuenetakoa dena: Izarren hautsa. Ortegaren eta Berasarteren ahotsek gorde zuten bozaren melodia, baina Salvadorren konponketa, jazzera lerrotuagoa, dramatismo existentzial guztia kenduta iritsi zen. Oso bestelako pieza eman zuen, nahiz eta Xabier Leteren kezka existentzialek hor iraun.

Bi ahots, bi estilo

Ortegak eta Berasartek ahots molde ezberdinak dituzte. Swingaren jabe da lehenengoa, eta jazz eremuetan eroso mugitzen da; bigarrenak fadoaren adierazkortasuna eta dramatismoa gordetzen ditu bere barrenean. Horregatik, Berasarte Salvadorrekin eta Unzurekin gelditu zen Joseba Sarrionandiak idatzi eta Laboak kantu bilakatutako Nao es tu faculdade de sentir sentitu eta eder bat interpretatzeko. Gorantz zihoan kontzertu baten lehen une gorena izan zen.

Ez zen azkenekoa izan, ordea. Mikel Laboa omentzeko «festa» zen atzokoa, «opari bat», Salvadorrek adierazi zuen bezala. Eta baita aitorpen bat ere. «Zure falta sentitzen dugu, eta gaurko kontzertua zuretzat da», adierazi zuen Salvadorrek. Eta Laboa bera falta bazen ere, haren espiritua Ortegaren ahotsaz jabetu zen Haize hegoa-ren joko bihurrietan. Lan zaila erraz bihurtu zuen abeslariak; edo hala eman zuen behintzat. Kantu laburra da berez Haize hegoa, minutu eskasekoa, baina Salvadorrek eta lagunek asko luzatu zuten, jazz banda baten eran, taldekideei aukera emanez solo txiki bana egiteko. Oi Pello Pello-k ere jazz kutsu erabatekoa hartu zuen, eta Berasarteren ahotsaren protagonismo handiak jatorrizkotik urrun eraman zuen Antzinako bihotz. Jazzaren, musika garaikidearen eta esperimentazioaren arteko leku ezezagun eta zeharo aske batera.

Oso bestelakoa izan zen, ordea, Lizardi-ren interpretazioa. Soila, jatorrizko tango egiturara atxikia, Ortegaren ahotsak maila gorenera altxatu zuena. Abeslariak berak adierazi zuen bereziki maite zuela abestia: «Atxagaren testua surrealista delako; edo bestela ni neu naizelako surrealista». Beste une magiko bat.

Ezinbesteko Txoria txori etorri zen ondoren, eta, Salvadorrek «programa ofizial» gisa definitu zuena amaitzeko, Baga Biga Higa apoteosiko bat. Musikariek oinarri jazzistikoa jartzen zuten bitartean, Laboak Lekeitio-etan islatu zuen hizkuntzaren berrinterpretazio pertsonala egin zuten Ortegak eta Berasartek, sustraidun musikak eta abangoardiak bat bilakatuz.

Amaitua zen kontzertua, baina Salvadorrek aurretik iragarria zuen bazutela propinatxoren bat, eta oholtzatik alde egin eta berehala itzuli ziren, Negu hurbilak-ekin agur esateko. Hunkituta denak ere.]]>
<![CDATA[Agurraren lezioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1871/024/001/2018-07-26/agurraren_lezioa.htm Thu, 26 Jul 2018 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1871/024/001/2018-07-26/agurraren_lezioa.htm
Roberto Delgadok zuzendutako orkestra du laguntzaile azkeneko urteetan Bladesek, saltsan espezializatutako big band bikain bat, eta haiek intro bat jo ondoren igo zen musikari panamarra Zurriolako Zurriolako hondartzako oholtzara, 21:00ak zirela, ohi duen bezala, kapela buruan eta marakak eskuetan.

Panamako banderak ikus zitezkeen publiko artean, eta bere jaioterriari eta handik alde egin ez duten herritarrei eskainitako Las calles kantuarekin hasi zuen Bladesek emanaldia, hasieratik publikoarekin komunikatzeko gogoz zegoela erakutsiz. Ondoren jo behar zuen talde «bikainarekiko» errespetuz (Too Many Zooz), esan zuen ez zela gehiegi luzatuko aurkezpenetan, baina, hala ere, Arallue kantua aurkezteko, haren egile Ray Barreto maisua ekarri zuen gogora, eta jazz jaialdi batean egonda, berak eta bere taldeak ere jazza egiten badakitela adierazi nahi izan zuten, Watch What Happens Tony Benetten estandarra jo aurretik.

Decisiones hit-a hondartzako milaka lagunek kantatu zuten, eta Gabriel Garcia Marquezekin elkarlanean egindako disko bat — Guri bioi izan ezik, inori gustatu ez zitzaiona», adierazi zuenez— gogora ekartzeko, Ojos de perro azul jo zuen.

Gero iritsi ziren Cuentas del alma eta Bladesen prestigioa eraiki duten beste hamaika doinu.

Jendetza Kursaal inguruan

Jazz Band Ball deitu duten jaiaren eguna zen atzokoa, eta, azkeneko urteetan bezala, jende ugari batu zen Kursaaleko eraikinaren inguruan prestatutako agertoki guztietan. 19:30ean ziren hastekoak Frigo guneko, Heineken terrazako eta Coca-Cola guneko emanaldiak, baina ordua iritsi aurretik ere jende asko zegoen lekua hartua.

Bruce Barth (Pasadena, 1958) pianista estatubatuarra jazzari ondo errotutako musikaria da, eta urte luzetan Terence Blanchard tronpetistaren taldeko kidea izan zen. Donostiara, ordea, hasieran deigarria egiten den proposamen batekin iritsi zen atzo: Grateful Dead (1965-1995) talde psikodelikoaren musikan oinarritutako saioarekin. Vicente Archer (kontrabaxua) eta Montez Coleman (bateria) izan zituen oholtzako lagun Barthek. Rock talde baten musika abiapuntu izan arren, Barthek jazz kontzertu bete-betea eman zuen Frigo gunean —zalantzarik gabe, Jazz Band Balleko publiko beteranoena biltzen duen agertokia—. Eta izan zuen pieza propioak ere jotzeko aukera: Lleida hiriari eskainitako Afternoon in Lleida, esaterako.

Handik metro gutxira, Heineken terrazan, Tom Ibarra gitarrista gazteak egin zuen bere emanaldia (Bergerac, Frantzia, 1999). Iaz Rising Stars Jazz saria irabazi izanak eman dio ospea Ibarrari, baina, sariaz harago, oso denbora laburrean erakutsi du eroso mugitzen dela jazzaren, funkaren eta fusioaren artean. 15 urte besterik ez zuela kaleratu zuen lehenengo diskoa (15), eta aurten Sparkling lan berria argitaratu du. Donostian Jeff Mercadiek (saxo tenorra), Auxane Cartignyk (pianoa), Antoine Vidalek (baxua) eta Pierre Lucbertek (bateria) lagunduta aritu zen, eta Ibarrak ez zuen beldurrik izan protagonismoa haiei ere emateko. Hain zuzen ere, Mercadieren saxoak hartu zuen askotan taldearen gidaritza rola. Slap eta Colors-ekin hasita, Sparkling diskoko piezak aletu zituzten, momentu erabat bizi eta elektrikoak nahiz lasaiagoak tartekatuz.

Euskal jazzarentzako plaza ere izaten da Donostiako Jazzaldia, eta atzo bide luzea egin duten hiru musikarik izan zuten lekua Kursaaleko terrazetan: Julen Izarrak (saxoa), Jon Pirisek (kontrabaxua) eta Hasier Oleagak (bateria). Gazteak hirurak, baina musika inprobisatuaren alorrean eskarmentu handikoak. Trizak taldea osatzen dute gaur, eta iaz kaleratu zuten aurreneko diskoa. Schopenhauerren aipu bat ekarri zuen gogora Pirisek Sakonera aurkezteko —«Lur gaineko soinu zerutiarrak ezin dira ulertu lur azpiko soinuak ulertu gabe»—, eta bi eremu horien artean mugitu zen taldea, melodia argien eta pasarte ilunen artean.

Gauean, BERRIAren gaurko edizioa ixteko ordua igarota, Jazz Band Ball jaiak aurrera segitzen zuen, GoGo Penguin, Julian Lage Trio, Endangered Blood eta Dick Oatts & Victor de Diego Quinteten kontzertuekin.]]>
<![CDATA[Garai berrien jazzaldia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/022/001/2018-07-25/garai_berrien_jazzaldia.htm Wed, 25 Jul 2018 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1872/022/001/2018-07-25/garai_berrien_jazzaldia.htm
«Artista gazteen aldeko apustua ikusaraztea» da, Miguel Martin zuzendariak azaldu duenez, gaur hasiko den Donostiako 53. Jazzaldiaren helburuetako bat; betiere, jazzaren historian erreferentziazko izenak izan direnei bizkarra eman gabe. Artista gazte eta beteranoen arteko oreka horretan oinarrituko da, horrela, Trinitateko programazioa, baina baita gainerako agertokiena ere.

Trinitate da jazzaldiaren bihotza, jaialdiaren tenperatura neurtzen duen termometroa, eta inoiz baino gazteago hasiko da aurten. Jacob Collier Quartet eta R+R: NOW ariko dira bihar plaza horretan, biak ala biak jazzaren eremu aldakorrean leku nabarmena duten proposamenak. Jacob Collier abeslari eta multi-instrumentista (Londres, 1994) gaur egungo garaien erakusle bikaina da. 20 urte eskasekin etxean egindako bideoklipek —zeintzuetan Stevie Wonder, Michael Jackson eta beste hainbaten pieza klasikoen bertsioak egiten zituen, a cappella edota hamaika tresnarekin— egin zuten ezagun lehendabizi, baina Quincy Jonesen babesak eta In My Room lehendabiziko diskoaren arrakastak —bi Grammy irabazi zituen iaz— ospe handia eman diote mundu osoan. Collierrek berak tresna asko jotzen ditu, baina Donostian baxuak (Rob Mullarkey), gitarrak (Pedro Martins) eta bateriak (Christian Euman) lagunduta igoko da agertokira.

Collier garai berrien erakusle den bezala, jazz garaikideko super taldea da R+R: NOW. Taldekideen izenei erreparatzea besterik ez dago. Robert Glasper, Experiment taldeko burua ez ezik, ideia konplexuak gauzatzen dituen teklista da; Christian Scott, moldeak hautsi dituen tronpetista; Terrace Martin saxofoi jotzailea, abeslaria, rap kantaria eta konpositorea ere bada, eta baita Kendrick Lamarren ekoizlea ere; Taylor McFerrin beatboxerra da, Bobby aita bezala; Derrick Hodgek (baxua) zenbait Grammy sari irabazi ditu hip hop eta R&B kategorietan; azkenik, Justin Tysonek (bateria) badaki zer den hip hop artistekin (Mos Def) nahiz jazz abeslariekin (Esperanza Spalding) jotzea. Super-talde bat, ezbairik gabe.

Gaztea izango da Trinitateko lehen gaua, eta neurri handi batean izpiritu horri eutsiko dio hurrengo egunetan ere. Cecile McLorin Salvant abeslariak (Miami, AEB, 1989) 2010ean kaleratu zuen aurreneko diskoa, Jean-François Bonnelen boskotearekin grabatua, baina harrezkero bakarka grabatu dituen hiru diskoek eman diote oihartzun publiko eta kritikoa. Horren erakusle da For One to Love (2015) eta Dreams & Daggers (2017) diskoekin eskuratutako sari andana. McLorin Salvantek ostiralean abestuko du Trinitate plazan —larunbatean Viktoria Eugenia antzokian errepikatuko du, eguerdian—, eta, haren aurretik, Dave Holland kontrabaxu jotzaile beteranoak, Zakis Hussain perkusiojoleak eta Chris Potter saxofoi jotzaileak osatutako hirukotea igoko da agertoki berera.

Eurovisionetik Donostiara

Aurtengo ekitaldiko izenik deigarrienetakoa da Salvador Sobral (Lisboa, 1989). Abeslari portugaldarrak Chet Bakerren musika eta bossa nova izan ditu erreferentzia nagusi ibilbide ia osoan, baina, joan den urtean Eurovision jaialdira aurkeztu eta hura Amar pelos dois kantuarekin irabazi zuen arte, inork gutxik ezagutzen zuen bere herrialdetik kanpo. Halere, Eurovisionek erresonantzia kutxa batek bezala funtzionatzen du, eta Sobralen oihartzuna izugarri hazi da orduz geroztik. Donostiako kontzertuan Portugalgo jazzaren ordekaririk handienetako bat izango du ondoan, Julio Resende pianista. Ez da hain ezaguna Benny Green pianista, nahiz eta jazzari eta R&B-ari lotutako hamaika artistarekin egin duen lan, 1987an Art Blakeyren Jazz Messengers taldeko partaide egin zenetik. Green (New York, 1963) bakarka nahiz beste artista batzuentzat lanean aritu izan da —Betty Carter, Ray Brown, Freddie Hubbard, Bobby Watson, Milt Jackson—, eta Donostian Mike Gurrolak (kontrabaxua) eta Aaron Kimmelek (bateria) osatzen duten hiruko baten buru izango da.

Chick Coreak ez du aurkezpenik behar Donostian, 1981ean aurrenekoz jo zuenetik hainbatetan izan baita jazzaldian, eta 1998an jaialdiaren sari nagusia ere jaso zuelako. Jazz fusioaren eta jazz elektrikoaren ordezkari behinena izanagatik ere, oraingoan formazio akustikoarekin izango da jazzaldian, John Patitucci (baxua) eta Dave Weckl (bateria) lagun dituela. Corea igande gaueko izarra izanda ere, Curtis Stigers abeslari estatubatuarrari (Boise, AEB, 1965) egokituko zaio aurten Trinitate plazako egitaraua ixtea. Jazz estandarren eta jazzera egokitutako pop eta rock piezen interpretazioan nabarmendu da Stigersen ibilbidea.

Porter, orkestrarekin

Ezinezkoa da lerro batzuetan Donostiako Jazzaldiaren eskaintza guztia aletzea —ehundik gora kontzertu dira—, baina badira arrazoi batengatik edo besteagatik nabarmendu beharreko emanaldiak. Horietako bat da Gregory Porterrek (Sacramento, AEB, 1971) igandean Kursaalean emango duena. Abeslaria gaur egungo jazzaren izarrik handienetakoa da, eta horren erakusle da azkeneko bost urteotan lau aldiz etorri izana Donostiara. 2013an, artean nahiko ezezaguna zela, Kursaaleko terrazetan aritu zen; 2015ean, hondartzako agertokian; iaz, Trinitate plazan; eta aurten Kursaaleko auditoriumean izango da. Kontzertu berezia izango da, Nat King Cole omenduko baitu, Arkaitz Mendozak zuzendutako orkestra sinfonikoaren parte hartzearekin.

Kursaalean egingo diren gainerako kontzertuen artean nabarmentzen dira Caetano Velosok eta bere hiru semeek (Moreno, Zeca eta Tom) bihar eskainiko dutena; aipatzekoak dira, halaber, jazzaldiaren beste izen ezagun batek, Brad Mehldau pianistak, ohiko hirukotearekin egingo duen saioa, bai eta Kenny Barron pianista beteranoak —2000an jaso zuen Donostiako Jazzaldiaren saria— eskainiko duena ere.

Aintzatespena Portali

Batik bat musikari estatubatuarrek osatzen duten zerrendari batuko zaio aurten Michel Portal klarinete eta saxo jotzailea (Baiona, 1935). Hark jasoko du aurten Donostiako Jazzaldiaren saria. Euskal jazzaren aitzindari ez ezik, Portal Europako abangoardiako musikaren erreferente ere bilakatu da, eta Donostian Vincent Peirani eta Emile Parisien gazteekin ariko da bi kontzertutan. Ez da aurten jazzaldiak banatuko duen sari bakarra, Mary Stallings kantari estatubatuarraren ibilbidea ere (San Francisco, 1939) aitortuko baitu.

Portal aitzindaria izan bada euskal jazzean, Iñaki Salvador (Donostia, 1962) geroagoko belaunaldi baten parte izan da. Pianistak ondo ezagutzen du jazzaldia, eta aurten Mikel Laboaren omenezko kontzertu bat emango du Viktoria Eugenian, Ainara Ortega (ahotsa), Maria Berasarte (ahotsa), Angel Unzu (gitarra), Hasier Oleaga (bateria) eta Javier Mayor de la Iglesiak (kontrabaxua) lagunduta.

Ohi bezala, Zurriolako Agertoki Berdeak hartuko ditu kontzerturik jendetsuenak. Jazzaz aparteko proposamenak bildu ohi dira hondartzan, eta han abiatuko du jazzaldia gaur Ruben Bladesek (Panama, 1948). Salsaren eta musika latinoaren erreferente nagusietakoa da, klasiko bilakatu diren hainbat kanturen interpretea (Pedro Navaja, Ligia Elena, Decisiones, Buscando América), eta gaurko izen nagusia izango da. Nolanahi ere, jazzaldiaren lehenengo egunak, Jazz Band Ball deiturikoak, era guztietako proposamenak dastatzeko aukera emango du 19:30etik aurrera. Bost eguneko musika festaren abiapuntua izango da.]]>
<![CDATA[«Artista gaztez ondo hornitua dator Jazzaldia»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2019/034/001/2018-07-22/artista_gaztez_ondo_hornitua_dator_jazzaldia.htm Sun, 22 Jul 2018 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/2019/034/001/2018-07-22/artista_gaztez_ondo_hornitua_dator_jazzaldia.htm
Zenbateraino da asteazkenean hasiko den Donostiako Jazzaldia orain dela urtebete buruan zenuena?

Nik esango nuke orain dela urtebete buruan geneuzkan artistetako batzuk badaudela programazioan. Cecile McLorin Salvant, Jacob Collier eta beste hainbat zeuden gure nahien artean... eta buruan geneuzkan, askotan ikusarazteko erraza ez den arrazoi batengatik; hau da, jende gaztearekiko interesa dugulako. Gero, beste artista batzuk joan dira gehitzen. Bada, horien artean, haren berri ez genuen baten bat ere bai. Esate baterako, ez genekien R+R: Now taldea bazenik ere... Baina zoragarria iruditu zitzaigun, eta pentsatu genuen interesgarria izan zitekeela programatzea. Gerora, beste gazte batzuk ere gehitu dira: Tom Ibarra, Julian Lage... Esango nuke jaialdia artista gaztez ondo hornitua dagoela. Etorkizuneko musikariak dira, eta uste dut aurten hori ikusarazteko moduan gaudela.

Ezezko asko jaso behar izaten dituzue programazioa osatzeko?

Bai, bai. Izen asko sartu nahiko genituzke programazioan, baina, arrazoi asko direla medio, dela birarik egingo ez dutelako, dela kontzertu nahikoa izan ez eta bira bertan behera gelditzen delako, dela eskaintza zoragarri bat egin eta Finlandiara joaten direlako.... Europa osoan hazi egin da jaialdi kopurua, eta horrek zaildu egiten du programatzea... baina, tira, ez da gauza berria ere. Jaialdi bat programatzeak dauzkan arauen barruan kokatzen da hori ere.

Aurten, ohi baino beranduago hasiko da jaialdia, uztailaren 25ean.

Horrek arrazoi politiko bati erantzuten dio, uztailaren 25a ez baita jaieguna aurten. Gu, normalean, saiatzen gara 25aren inguruan mugitzen, nolabaiteko asteburu bikoitz bat izateko, baina aurten ezinezkoa da. Ez zuen zentzurik aurreko asteburuan hasteak, eta, gainera, Gasteizko Jazzaldiarekin ere topo egingo genuen. Hori ere ez da gure gustuko kontua. Aukera bakarra asteazkenean hasi eta igandean bukatzea zen...

Iaz, ikus-entzunezko saio berezi batekin abiatu zenuten jazzaldia. Aurten, berriz, Jazz Band Ballaren ohiko eskemara itzuli zarete.

Bai, kontua da iazkoa Donostia 2016ri lotutako proiektu bat izan zela. Kultur hiriburutzaren urterako zegoen aurreikusita, baina sortzaileak [Stefan Winter] ez zuen denbora nahikoa izan amaitzeko, eta iaz eman behar izan genuen. Oso proiektu berezia zen, eta uste genuen interesa izan zezakeela, baina ez pentsatu genuelako halakoak egin behar genituela urtero.

Ruben Bladesekin hasiko duzue jazzaldia. Iaz esan zuen saltsa utzi behar zuela, baina ematen du erabakia atzeratzen ari dela. Badakizue zer kontzertu mota emango duen?

Guk esan dezakegu Ruben Blades musikari handia dela, baina esaten duenaz ez gara arduratzen! [barrez] Egia da hiru urte daramatzala agur esaten! Hasiera batean, beste proiektu bat genuen buruan Jazz Band Ballerako, baina ez zen atera. Eta iritsi zitzaigun Rubenena... birako azkena izango da. Niri Ruben Blades izugarri artista errespetagarria iruditzen zait, konpositore bikaina da, oso kantari ona, eta bere kantuetako batzuk oinarrizko bilakatu dira. Gainera, iruditzen zait oso ondo egokitzen dela Agertoki Berdera.

Agertoki Berdeak presentzia handia du Donostiako Jazzaldian, baina azkeneko urteetan badirudi badagoela horko aurrekontua ez gehiegi puzteko ahalegin bat. Egon da uneren bat zeinetan jazzaldiaren oreka hautsi den?

Bai, Agertoki Berdea jazzaldiaren agertoki nagusietako bat da, batik bat, bere heterodoxiagatik. Hor ez da jazzik entzungo. Hondartzako agertoki bat da, herrikoia, gustatzen zaiguna, baina ez dena jazza. Baina urte batzuetan, edo gehiago gastatu genuelako edo mauka batzuk lortu genituelako, Agertoki Berdeak itzal egin zion gainerako programazioari. Eta hori ez da posible. Agertoki batek ezin ditu besteak itzalpean utzi. Eta, izatekotan, Trinitatekoak izan beharko du hori. Azken batean, jazza programatzen ez duen agertokia ezin da izan jazzaldiko gune nagusia. Ondorioz, programazio orekatua egiten saiatu gara. Baina horrek ez du esan nahi kalitatean galdu dugunik. Esaterako, bertan arituko dira guk aspalditik nahi genituen artista batzuk: Too Many Zooz, Gary Clark eta Anna Calvi. Gero, jakina, sortu dira beste proposamen batzuk, gau donostiarra esaterako [Amateur eta Mikel Erentxun bilduko ditu], eta Izarorekin ere aspaldi hitz egin genuen, ikusten genuelako oso indartsu zetorrela. Ez da 2010-2011. urteetan gastatu genuen diruaren mailara iritsiko den Agertoki Berde bat, baina jazzaldiko beste agertoki batzuetan gastatzen ari garenarekin orekan dago. Eta, gero, denetarik entzuteko aukera emango du: soula, indie-a, bluesa, definitzeko zailagoak diren proposamenak...

Iaz, Trinitate plazako edukiera murriztu behar izan zenuten. Horrek nola eragin du aurrekontuaren orekan?

Aurrekontua zenbakiak dira, eta batetik kentzen duzuna beste batek eman behar du. Baina zortea dugu, eta bai Trinitate plaza bai beste agertokiak ere bete egiten dira. Hamasei emanaldi ditugu ordainpekoak, eta horietako bederatzitarako sarrerak salduta daude. Eta beste guztiak ere oso ondo doaz. Alde horretatik, Trinitateko edukiera murriztu behar izatea ez da mingarria izan.

Aurten, Jacob Collierrekin abiatuko duzue Trinitateko programazioa. Gaur egun dagoen artista gazte ezagunenetakoa bilakatzen ari da.

Bai, guretzat oso pozgarria da, eta gustatuko litzaiguke urtero hain jende gazte interesgarriarekin hastea. 2000. eta 2010. urteen artean, denok aipatzen genuen jazz izarrak dozena bat zirela, eta horiekin ibili behar genuela urtero, askotan izen berberak behin eta berriro errepikatzen. Jakina, beti da gozagarria Chick Corea bat, edo Herbie Hancock, edo Pat Metheny ekartzea, baina izugarri pozgarria da 40 urtetik beherako artistak agertzea eta Trinitate plaza betetzen ikustea, izan Jacob Collier edo izan Kamasi Washington.

Bada Trinitate plazan atentzioa ematen duen beste izen bat, Salvador Sobralena, Eurovision jaialdiak bilakatu duelako ospetsu. Ez da oso ohikoa hori.

Sobral kantu zoragarri batek egin du ezagun, baina aspaldi ezagutzen ditut bai bera bai bere arreba Luisa. Estimatzen ditut, baina ez nintzen ausartzen ekartzera, hemen inork ezagutzen ez zituelako. Baina, Eurovisionen ondoren, gurekin harremanetan jarri ziren, eta aukera eman ziguten. Uste dut Sobralek merezi duela.

Beste publiko bat eramango du Jazzaldira?

Sarrera guztiak saldu dira, eta bai, jende bat etorriko da Eurovision irabazi duelako.

Beteranoen artean Dave Holland eta Chick Corea nabarmentzen dira. Azken hori, gainera, formatu akustikoan.

Bai, Corea askotan izan da Donostian, eta azkeneko aldiz proiektu elektriko arranditsu batekin gainera. Zalantza izan genuen, baina azkenean ekarri dugu, hirukote akustiko formatuan arituko baita, Kursaalean egin zuena baino proiektu serioago eta jazzy-ago batekin. Corea, gainera, musikari bikaina da, eta halako gauzak oso ondo egiten ditu. Gainera, bi musikari bikainekin dator, John Patitucci eta Dave Wecklekin.

Kursaaleko programazioa Veloso klanarekin hasiko da. Caetano eta haren hiru semeak izango dira oholtza gainean. Zer eskainiko dute?

Gitarra eta perkusioekin ariko dira, modu akustikoan. Eta, errepertorioari dagokionez, Caetanoren piezekin batera, Tomenak ere joko dituzte. Tomek, normala denez, ez du aitaren proiekzio publikoa, baina Brasilen oso inportantea da, eta talde zoragarrietan ibili da. Bestalde, hemen Caetano askok ezagutzen dute Cucurrucucu Paloma-gatik, baina oso musikari ipurterrea izan da beti. Hemen izan zen Ce proiektu elektrikoarekin orain dela urte batzuk, eta jende batek, amaieran, esaten zuen hura ez zela Veloso. Eta, alderantziz, hura zen Veloso! Caetano inkorformista horren zerbait izango du aurtengo kontzertuak, nahiz eta formatu akustikoan izan.

Gregory Porter iaz izan zen Jazzaldian, eta aurten berriro dator. Zergatik hain azkar?

Gregory Porterrek ziklo bat itxiko du Donostian. Iazko emanaldiaren arrakasta izugarria izan zen, eta kontzertuaren amaieran jendea hasi zitzaigun eskatzen berriro ekartzeko. Aurten, orkestra sinfonikoarekin jotzeko aukera atera zen, eta, tira, iruditu zitzaigun polita eta ezberdina. Baina egia da lau emanaldi egin dituela Donostian oso denbora laburrean, eta gelditu beharko dugula.

Kenny Barron pianistak Donostiako Jazzaldiaren saria jaso zuen 2000. urtean. Eta aurten ere hemen izango da.

Barronekin zalantza gutxi. Ahal dugun guztietan ekarri dugu. Bikote moduan, hirukotean, piano laukotean... Guri asko gustatzen zaigu, eta esango nuke Donostiako ikusleentzat ere beti dela plazera hura entzun eta ikustea.

Aurten, aurrenekoz, euskal musikari batek jasoko du jazzaldiaren saria, Michel Portalek.

Portal erreferentziazko musikaria da Europako abangoardian, eta, gainera, azken urteetan berriro itzuli da indar handiz, Emilie Parisien eta Vincent Peiraniren eskutik. Portalek baditu proiektu zail batzuk, baina Donostian jende guztiarentzat izan daitekeen proposamen baten barruan izango da. Uste dugulako jende guztiak izan behar duela Portalen handitasunaren berri.

Mary Stallingsek jasoko du jazzaldiaren beste saria.

Hasiera batean, Carla Bley zen Donostiara etortzekoa, baina deitu ziguten esateko kontzertu gehiegi zituela, eta birako egun batetik aurrerako emanaldiak bertan behera utziko zituztela. Pena eman zigun, baina baliatu genuen Mary Stallingsi deitzeko. Aspalditik genuen hura ekartzeko gogoa. Prest azaldu zen etortzeko, eta eskertu genion, kantari bikaina izan arren ez duelako hedapen handirik izan. Ez da saiatu AEBetatik eta, zehazki, San Frantziskotik ateratzen. Han grabatu ditu bere diskoak, eta ez da oso ezaguna handik kanpo. Baina, beste aldetik, jazz kantari batek duen guztia du: ahots bikaina, dotorezia, swinga... Kantari handia da. Eta, hona etorriko zela jakin genuenean, erabaki genuen aitortza egin behar geniola. Jazzaldiaren sariak balio behar du musikari batzuei aitortza egin eta haien lana balioesteko. Mary Stallingsen kasua oso agerikoa da.

Euskal musikariek ere izango dute lekua jazzaldian...

Iñaki Salvador izango da Mikel Laboaren omenezko saio batekin, Trizak taldea ere bai, Joseba Irazoki eta Axiaritarrak Bas(h)oan proiektuarekin... Ez dakit jazza den, baina ze inporta du! Izugarria da... Ez da Beñat Axiari jazzaldira ekartzen saiatzen garen lehen aldia, baina beti daukagu arazo bat. Errobiko festibalarekin bat etortzen da jazzaldia, eta bera ibiltzen da antolatzen. Aurten ez dugu arazorik izan. Gu saiatzen gara egiten denaren gainean egoten. Uste dut oso garai onean dagoela euskal jazza, oso maila handia duela, eta jazzaldian lekua izan behar duela.

Orain dela urte batzuk, egoera ekonomikoak eraginda, egokitu egin behar izan zenuten jaialdiaren tamaina. Ze egoeratan dago orain?

Urtetik urtera pixka bat hazten gara, baina ez da gure asmoa hori baino gehiago haztea. Gutxi gorabehera, bi milioi euro gastatzen ditugu, horietatik 450.000 euro langileen gastuetan. Sarrerei dagokienez, lehen esaten zen hiru herenetan banatu behar zirela sarrerak: administrazioaren laguntza, sarrera propioak eta babesleak. Egia da orain azken horien partea handiagoa dela, %40ren pixka bat gainetik. Baina ezin gara kexatu Donostiako Udalaren laguntzaz eta ezta salmenten sarrerez ere.

Noiz arte duzue hitzarmena egina Heinekenekin?

Hurrengo urtera arte. Urrian hasi beharko dugu hitz egiten, baina denak gustura bagaude ez da arazorik izango elkarrekin segitzeko.

Amaitzeko, egingo dituzu jazzaldirako hiru proposamen?

Hiru baino gehiago emango dizkizut. Hiru ezagun: Cecile McLory, Brad Mehldau eta R+R: Now. Eta ezustekoa eman dezaketen beste hiru: Endangered Blood, Bas(h)oan eta Naisam Jalal & Rhythms of Resisteance.]]>
<![CDATA[Claire Denis, Naomi Kawase eta Valeria Sarmiento Sail Ofizialeko lehian izango dira]]> https://www.berria.eus/albisteak/154493/claire_denis_naomi_kawase_eta_valeria_sarmiento_sail_ofizialeko_lehian_izango_dira.htm Fri, 13 Jul 2018 11:49:23 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/154493/claire_denis_naomi_kawase_eta_valeria_sarmiento_sail_ofizialeko_lehian_izango_dira.htm Claire Denis (Paris, 1946) -Beau travailetaWhite Materialobren egilea, besteak beste- lehen aldiz lehiatuko da Urrezko Maskorra lortzeko,High Lifefilmarekin. Zientzia fikzioko film horretan, berriz ere aritu da Juliette Binoche aktorearekin,Un beau soeil interieur-en ondoren -iaz, Canneseko Errealizadoreen Hamabostaldia irabazi zuen, ex aequo Philippe Garrelekin-, eta Robert Pattinsonekin. Naomi Kawase (Nara, Japonia, 1969) bigarrenez saiatuko da Urrezko Maskorra lortzen, 2010eanGenpin, Fipresci sariaren irabazlea, aurkeztu eta gero. Orain, bere azken bi filmekin -An/Sweet BeanetaHikari, hurrenez hurren- Un Certain Regard sailean eta Canneseko lehiaketa ofizialean parte hartu eta gero,Visionekarriko du Donostiara, bere jaioterriko probintzian filmatu duen obra bat. Denisen filmean bezala, Juliette Binoche fda protagonista Masatoshi Nagaserekin batera. Kim Jee-woon (Seul, 1964) ere bigarrenez izango da Donostiako Sail Ofizialean. 2010eanAng-ma-reul bo-at-da/I Saw the Devilaurkeztu ondoren,Illang: The Wolf Brigadefilmarekin parte hartuko du korear zuzendariak. Mamoru Oshii-k (Ghost in the Shell) idatzitakoJin-Rohanime-aren remakea da filma, eta Keberos Panzer Cops polizia-indar bortitza du ardatz. Valeria Sarmiento (Valparaiso, Txile, 1948), halaber, bigarrenez lehiatuko da Sail Ofizialean, zuzendari gisa, duela bi hamarkada baino gehiago (1995ean)Elleaurkeztu eta gero. Baina Sarmientok Zinemaldiarekin duen lotura hamar urte lehenago hasi zen, haren lan-ibilbidearen hasieran, 1984an Zuzendari Berrientzako Donostia Sari Nagusia irabazi zuenean bere lehen fikziozko film luzeari esker (Notre mariage). Zinemaldian, Zabaltegin parte hartu zuen azkenekoz, 2012an sail horretan programatu baitzuten haren filma,As Linhas de Torres/Lines of Wellinghton.Le cahier noir, Frantzia eta Portugalen arteko koprodukzioa, Camilo Castelo BrancorenLivro Negro de Padre Diniseleberrian dago oinarrituta. Egile berarena da Sarmientok muntatutakoMisterios de Lisboa, halaber, Raul Ruizi zuzendari onenaren Zilarrezko Maskorra ekarri zion filma (2010). Hain zuzen ere,Misterios de Lisboaobran ere agertzen den pertsonaiaren prekuelatzat har daitekeLivro Negro de Padre Dinis. RojoBenjamin Naishtaten (Buenos Aires, 1986) hirugarren film luzea da. Haren lehenengo lana,Historia del miedo, 24. Zinema Eraikitzen sailean aukeratutako filmetako bat izan zen, Berlinen lehiatu zen 2014an, eta Horizontes Latinos sailean ere proiektatu zuten. Bigarrena,El movimiento(2015), Locarnoko sail ofizialean izan zen.Rojo70eko hamarkadako Argentinan dago girotuta, diktadura hasi aurreko urteetan, eta Dario Grandinetti, Andrea Frigerio eta Alfredo Castro ditu antzeztaldean. Markus Schleinzer (Viena, 1971) Canneseko sail ofizialean lehiatu zen bere lehenengo lanarekin (Michael). Donostian, bere bigarren film luzea aurkeztuko du:Angelo.SchleinzerekCasanova Variationsfilmaren gidoia idatzi zuen Michael Sturminger zuzendariarekin batera, eta 2014an Urrezko Maskorra lortzeko lehian parte hartu zuen lan horrek. Orain, nahitaez europartutako afrikar baten istorioa hartu du hizpide. Makita Samba, Alba Rohrwacher eta Larisa Faber dira protagonistak. Azkenik, Simon Jaquemetek (Zurich, 1978) 2014an estreinatu zuen bere lehenengo lana,Chrieg/War Zinemaldiaren Zuzendari Berriak sailean. Bigarren filmarekin (Der unschuldige/The Innocent) Donostiara itzuliko da, Sail Ofizialera, iraganak fededunen komunitate batean harrapatu duen emakume baten erretratuarekin. Sail Ofiziala osatuko duten gainerako filmak datozen asteetan iragarriko dira. Donostiako Zinemaldia irailaren 21etik 29ra egingo da]]> <![CDATA[Bizitzaren esploradorea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1918/022/001/2018-06-30/bizitzaren_esploradorea.htm Sat, 30 Jun 2018 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1918/022/001/2018-06-30/bizitzaren_esploradorea.htm Poeta bizitzaren esploradorea da, izen deskriptiboa jarri zion bere testuetako bati. Eta esana praktikara eramanez eman zuen bizitza, idazketa prozesua bera bere existentziaren esperientzia bihurtuz. Argi azaldu zuen hautua: «Poesiaren arloa, bere izateko arrazoia eta zioa ez da errealitatea, existentzia baizik. Esperientziari eman nahi diot lehentasuna». Atzo hil zen, 74 urte zituela, gaixotasun baten ondorioz. Ospitaleratua zen azken asteetan, eta atzo jakinarazi zuen heriotza bere sendiak. Hala Legorretako Udalak nola Gipuzkoako Foru Aldundiak Ezkiagaren obra eta bizitza osoan egindako lana ekarri zituzten atzo gogora ohar banaren bitartez.

Legorretan (Gipuzkoa) jaio baitzen Ezkiaga, 1943an. Gerora, Oxford eta Cambridgeko Unibertsitateetan egin zituen literatura ikasketak, Basingstoke hiriko Dogmersfielde barnetegian. Euskal Herrira bueltatzean, Historiako lizentziako ikasketak ere egin zituen, Deustuko Unibertsitatean. Geroztik, bi ardatz nagusik norabidetu zuten Ezkiagaren ibilbidea. Didaktikarena bata, literaturarena bestea. Sarri gurutzatu ziren bide biak bakarrean.

Irakaskuntza ofizio egin zuen, La Salleko anaia eginda, eta kongregazioak Donostiako Loiolan duen ikastetxean hamarkadetan irakasle lanetan murgilduz. Hortik harago, glotodidaktika eta hizkuntzaren didaktikari buruzko ikerketak egin zituen, eta euskara ikasteko metodoak aztertu zituen. Hainbat liburutan bildu zituen irakaskuntzarako proposamenak, Txanpa Metodologia izenekoan, besteak beste.

Literaturan sortzaile oparoa izan zen, poesiaren alorrean, batik bat. Hamazazpi titulu argitaratu zituen olerkigintzaren esparruan, eta sei narratiban. Gainera, itzulpengintzan ere nabarmendu zen, eta erdal idazle askoren testuak eta liburuak ekarri zituen euskarara. Sorkuntzan, bi iturri nagusitik edan zuen Ezkiagak. Batetik, euskal poeta klasikoek izan zuten berarengan eragina; Txomin Agirrek, Xabier Lizardik eta Bitoriano Gandiagak, kasurako. Bestetik, poeta anglosaxoien eragina izan zuen. John Milton, William Blake, Wole Soyinka eta Alfred Tennyson izan zituen, besteak beste, erreferente nagusi. Ezkiagak berak aitortu zuen poeta haien guztien eragina, eta Gandiagaren Elorri poema liburua nabarmendu zuen. Mendatako idazleak giza esperientziaren inguruan izkiriatutako olerkien bideari jarraitu zion, geroxeago, Ezkiagak berak. Eragin horren seinale da 2003an Jaunaren supazterrean (Gandiaga oroituz) izenez kaleratutako liburua, uzta propioko olerkiei maisuaren aipuak erantsiz.

Bibliografia oparoan, Ez izan beldur eta Zure haragi bereko tituluak ditu, olerkigintzan eta narratiban, obrarik aipagarrienak. Uso bat gehiago alegien, gutunen, aipuen, poemen eta elkarrizketen bildumak ere kritika onak izan zituen. Literaturako lanek sari asko eman zizkioten, besteak beste, Felipe Arrese Beitia saria (1984), Irun Hiria saria (1985, 1986 eta 1999), Lizardi saria (1986 eta 1987), Kritika saria (1988 eta 1997), Augustin Zubikarai saria (1998 eta 1999) eta Txomin Agirre saria (2001).

Saritan oparoa izanagatik, oihartzun handirik gabe igaro dira, publiko orokorrean, haren liburu gehienak. Jon Kortazar literatura kritikariaren ustez, testuen oinarri erlijiosoa egon daiteke harrera epelaren gibelean. Izan ere, erlijioa bilakatu zuen Ezkiagak bere testuen gai konstanteetako bat. Idazketa esperientzia gisa ulertu eta hausnarketa metafisikotara jo zuen behin eta berriro, «gizakiaren esplorazioan eta bere kontraesanetan saiatuz», Kortazarren hitzetan. Gaietatik harago, idazketa prozesura bertara eraman zuen kezka existentzialista hura. 2012an BERRIAri eskainitako elkarrizketan, Pirinioetako ermita batean bi astez «bakardadean bizi izandako gurtza-esperientziaz» mintzatu zen. Oteiza. Profetaren 14 hitz poema liburua idazteko baliatu zuen esperientzia hura. Azaldu zuenez, «bakardaderik handienean, horrelako egoera batean barru-barrutik zer sentitzen» zuen aztertzeko baliatu zuen poetak esperientzia hura.

Felipe Juaristik erromantizismoan kokatu zuen Ezkiagaren pentsamenduaren jatorria. Azaldu zuenez, «poeta Jainkoak edo jainkoek bilatzen duten bitartekaria baino ez da, gizakiei gauzen egia jakinarazi diezaien».

Jainkoen eta gizakien arteko bitartekari ez, baina arerioen arteko artekari izateko, bere burua eskaini zuen Ezkiagak orain sei urte, egunkari honi eskainitako elkarrizketan. Euskal gatazkaz ari zen, eta poetaren «zubigintza» funtzioaz. «Idazleoi ere badagokigu, ahal dugun neurrian eta apaltasun osoz, artekaritza lana egitea, gizatasun pixka bat eskainiz». Gizatasun horren bilaketa, esplorazioa, izan zen, hain zuzen ere, Ezkiagaren bizitza markatu zuen bidea. Atzo eten zen bide hori.]]>
<![CDATA[Patxi Ezkiaga idazle, irakasle eta itzultzailea hil da, 74 urte zituela]]> https://www.berria.eus/albisteak/153939/patxi_ezkiaga_idazle_irakasle_eta_itzultzailea_hil_da_74_urte_zituela.htm Fri, 29 Jun 2018 08:19:30 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/153939/patxi_ezkiaga_idazle_irakasle_eta_itzultzailea_hil_da_74_urte_zituela.htm Irakaskuntza ofizio egin zuen, La Salleko anai eginda eta kongregazioak Donostiako Loiolan duen ikastetxean hamarkadetan irakasle lanetan murgilduz. Hortik harago, glotodidaktika eta hizkuntzaren didaktikari buruzko ikerketak egin zituen, eta euskara ikasteko metodoak aztertu zituen. Hainbat liburutan bildu zituen irakaskuntzarako proposamenak, Txanpa Metodologia izenekoan, besteak beste. Literaturan sortzaile oparoa izan zen, poesiaren alorrean, batik bat. Hamazazpi titulu argitaratu zituen olerkigintzaren esparruan, eta sei narratiban. Gainera, itzulpengintzan ere nabarmendu zen, eta erdal idazle askoren testuak eta liburuak ekarri zituen euskarara. Sorkuntzan, bi iturri nagusitik edan zuen Ezkiagak. Batetik, euskal poeta klasikoek izan zuten berarengan eragina, Txomin Agirrek, Xabier Lizardik edota Bitoriano Gandiagak, kasurako. Bestetik, poeta anglosaxoien eragina jaso zuen. John Milton, William Blake, Wole Soyinka eta Alfred Tennyson izan zituen, besteak beste, erreferente nagusi. Ezkiagak berak aitortu zuen poeta haien guztien eragina, eta Gandiagaren Elorri poema liburua nabarmendu zuen. Mendatako idazleak giza esperientziaren inguruan izkiriatutako olerkien bideari jarraituko zion, geroxeago, Ezkiagak berak. Eragin horren seinale da 2003an Jaunaren supazterrean (Gaindiaga oroituz) izenez kaleratutako liburua, uzta propioko olerkiei maisuaren aipuak erantsiz. Bibliografia oparoan, Ez izan beldur eta Zure haragi bereko tituluak dira, olerkigintzan eta narratiban, obrarik aipagarrienak. Uso bat gehiago alegien, gutunen, aipuen, poemen eta elkarrizketen bildumak ere kritika onak jaso zituen. Literaturako lanek sari asko eman zizkioten, besteak beste, Felipe Arrese Beitia saria (1984), Irun Hiria saria (1985, 1986 eta 1999), Lizardi saria (1986 eta 1987), Kritika saria (1988 eta 1997), Augustin Zubikarai saria (1998 eta 1999) eta Txomin Agirre saria (2001). Saritan oparoa izanagatik, oihartzun handirik gabe igaro dira, publiko orokorrean, bere liburu gehienak. Jon Kortazar literatura kritikariaren ustez, testuen oinarri erlijiosoa egon daiteke harrera epelaren gibelean. Izan ere, erlijioa bilakatu zuen Ezkiagak bere testuen gai konstanteetako bat. Idazketa esperientzia gisa ulertu eta hausnarketa metafisikotara jo zuen behin eta berriro, "gizakiaren esplorazioan eta bere kontraesanetan saiatuz", Kortazarren hitzetan. Gaietatik harago, idazketa prozesura bertara eraman zuen kezka existentzialista hura. 2012an Berriari eskainitako elkarrizketan, Pirinioetako ermita batean bi astez «bakardadean bizi izandako gurtza-esperientziaz» mintzatu zen. Oteiza. Profetaren 14 hitz poema liburua idazteko baliatu zuen esperientzia hura. Azaldu zuenez, "bakardaderik handienean, horrelako egoera batean barru-barrutik zer sentitzen" zuen aztertzeko baliatu zuen poetak esperientzia hura. Felipe Juaristik erromantizismoan kokatu zuen Ezkiagaren pentsamenduaren jatorria. Azaldu zuenez, "poeta Jainkoak edo jainkoek bilatzen duten bitartekaria baino ez da, gizakiei gauzen egia jakinarazi diezaien". Juaristiren ustez, halere, "poeta ez da bisionario hutsa. Patxi Ezkiagaren hitzetan, existentziaren esploradorea da". Jainkoen eta gizakien arteko bitartekari ez, baina arerioen arteko artekari izateko bere burua eskaini zuen Ezkiagak orain sei urte, egunkari honi eskainitako elkarrizketan. Euskal gatazkaz ari zen, eta poetaren "zubigintza" funtzioaz. "Idazleoi ere badagokigu, ahal dugun neurrian eta apaltasun osoz, artekaritza lana egitea, gizatasun pixka bat eskainiz". Gizatasun horren bilaketa, esplorazioa, izan zen, hain zuzen ere, Ezkiagaren bizitza markatu zuen bidea. Bart eten da bide hori. BERRIAk 2012an egin zion azken elkarrizketa Ezkiagari.]]>