<![CDATA[Mikel Lizarralde | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 20 Jan 2019 12:09:14 +0100 hourly 1 <![CDATA[Mikel Lizarralde | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Diana Krall, Jamie Cullum, Joshua Redman eta Neneh Cherry, Donostiako Jazzaldian]]> https://www.berria.eus/albisteak/161102/diana_krall_jamie_cullum_joshua_redman_eta_neneh_cherry_donostiako_jazzaldian.htm Fri, 04 Jan 2019 11:25:04 +0100 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/161102/diana_krall_jamie_cullum_joshua_redman_eta_neneh_cherry_donostiako_jazzaldian.htm Jazzaldiak jakinarazi duenez, Diana Krall, Jamie Cullum, Neneh Cherry, Joshua Redman, Maria Schneider eta Donny McCaslinek hartuko dute parte, aurten, jaialdian. Diana Krall ezagun egin da hala pianista nola abeslari modura, eta 2016an izan zen azkenekoz Donostiako Jazzaldian. Oraingoan Joe Lovano izango du artista gonbidatu gisa, hau da, jazzeko saxofoi jotzaile garrantzitsuenetako bat, distira handikoa bere taldeen buruan ari denean eta luxuzko lankidea laguntza lanak egin behar dituenean, kasu honetan bezala. Robert Hurstek (kontrabaxua) eta Karriem Rigginsek (bateria) osatuko dute Krallen taldea. Jamie Cullumek ez du aurkezpenik behar Donostian. 2013an Zurriolako hondartzan milaka lagunen aritu ondoren, 2015ean hiru emanaldi eskaini zituen jazzaldian: DJ modura, pianoko bakarlari gisa eta bere taldearen buruan. Ez du, oraingoz, disko berririk esku artean. Maria Schneider Ensemble Denada-rekin batera dakarren proiektuarekin estreinatuko da Donostiako Jazzaldian. Orkestra zuzendari eta musikagile goraipatua da Schneider, bost Grammy sari irabazi ditu, kritikak eta ikus-entzuleek oso gogoko dute, eta jazzeko izar inportantea da une honetan. Ensemble Denada banda norvegiarra, berriz, Europako talde berritzaileenetako bat da. Oso errepertorio askotarikoa du talde honek, hala erritmoen nola doinuen ikuspegitik. Donny McCaslinek izugarrizko arrakasta lortu zuen 2017an Donostiako Jazzaldian. Kamasi Washingtonek jotzen zuen egun berean jo zuen saxofonista estatubatuarrak Trinitate plazan, eta, askoren ustez, itzal egin zion jazz garaikideko izar berriari. Ezagutzen zutenek -2016an ere jo zuen Steps Ahead Reunion Tour-eko kide gisa eta Blackstar David Bowieren azken diskoan parte hartu zuen- bazekiten haren mailaren berri, baina askorentzat egundoko aurkikuntza izan zen. McCaslin-ek esperientzia aipagarria du jazzaren munduan: elkarlanak egin ditu Steps Ahead, Gil Evans, Danilo Perez eta Dave Douglasekin, eta, 2004an, jazzeko instrumentista bakarlari onenaren Grammy sarirako izendatu zuten. Donny McCaslin eta Maria Schneider aurretik ere elkarrekin lan eginak dira, eta Jazzaldiko saio berean izango dira: lehenengoan, McCaslin izango da protagonista, bere boskotearekin, eta, bigarrenean, Maria Schneiderrek zuzenduko du Ensemble Denada. Azkenean, McCaslinek Schneiderekin eta Ensemble Denadarekin bat egingo du elkarrekin Sue (Or in a Season of Crime) interpretatzeko, hau da, Schneiderrek Bowierentzat 2014an idatzitako abestia, zeinarekin irabazi baitzuen Grammy saria. Pieza hori Blackstar azken diskoan sartu zuen Bowiek. Aurretik ere iragarria zuen Donostiako Jazzaldiak bere 54. ekitaldiko saio aipagarrienetakoa, John Zornen Bagatelles maratoia. Bi saiotan (uztailaren 27an eta 28an) banatutako maratoi horretan hamalau taldek hartuko dute parte John Zornen The Bagatelles musika-liburu berri eta luzeko 50 konposizio baino gehiagoren interpretazioan. Parte hartuko duten musikarien artean daude Mary Halvorson, Marc Ribot, Kris Davis, Julian Lage, Dave Douglas, Joey Baron, Craig Taborn,Peter Evans,John Medeski,Ikue Mori,Erik Friedlander, Mark Feldman, Sylvie Courvoisier, Kenny Wollesen eta Trevor Dunn. Donostiako Jazzaldirako sarrerak otsailaren erdialdera jarriko dituzte salgai. ]]> <![CDATA[Askotarikoa izan da uzta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/022/001/2019-01-04/askotarikoa_izan_da_uzta.htm Fri, 04 Jan 2019 00:00:00 +0100 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1893/022/001/2019-01-04/askotarikoa_izan_da_uzta.htm
IHINTZA ORBEGOZOMusika kritikaria

EUSKAL HERRIKOAK

Lisabo. Eta edertasunaren lorratzetan biluztu ginen (Bidehuts)

Ia urtea amaitzear dela eta sorpresaz harrapatu gaitu Lisaboren lan berriak. Eta nik benetan eskertu dut irundarren musika txutea, lehen aldiz entzuteaz bat konturatu bainintzen zenbat sumatzen nuen haien falta. Zarataren filosofian aitzindari izan dira gure herrian, eta, lan honekin, oraindik maisulanak egin ditzaketela erakutsi digute, Euskal Herriko post-hardcore gordinean erreferentzia izatea mantenduz. Burrunbak ere emozioak pil-pilean jartzeko ahalmena duen adierazgarri garbia; azken finean, Lisabo da, dakitena ongi egin eta euren onena azaleratzen.

Montauk. Geruzak (Erraia)

Kasualitatez ezagutu eta ordutik gehien entzun dudan diskoetako bat izan da. Lana osotasunean da borobila; baina abestiak banaka entzunda ere, ezin ederragoak dira. Goxoa bezain iluna, patxadaz tartetxo bat hartu eta entzutekoa da gasteiztarren bigarren disko hau, sortzen dituzten atmosferetan murgildu eta geruza horietan ageri zaizkigun detaile guztiez gozatuz. Urteak eman duenaren artean ezinbesteko bat.

Madeleine. Su hura (Egilea editore)

Asko dira arriskatu eta zerbait berria asmatzen saiatzen diren taldeak; baina saltoa handia denean, ez da beti nahi bezalako emaitza izaten, eboluzio hori naturala ez izatea gerta baitaiteke. Beste batzuetan, berriz, gerta daiteke garapen logiko gisa agertzea eta aldaketarekin asmatzea, Madeleine taldearen kasuan bezala, ezer berria asmatu ez badute ere euren izaeraren baitan soinua berrasmatu egin baitute.

NAZIOARTEKOAK

Rosalia. El mal querer (Sony)

Honek ere lehen diskotik bigarrenera egindako aldaketa nabarmena izan da, flamenko disko hartatik aldendu eta, oraingoan, hura oinarri izan arren, rap, elektronika eta beste hainbat estilorekin fusionatu baititu. XIII. mendeko liburu batetik sortu du lana, eta abesti bakoitza liburuko kapitulu batean oinarritua izanik, Erdi Aroko maitasun istorio toxiko bat flamenko eta gaur-gaurko doinu berritzaileekin nahastu du, disko ezberdin baina borobil bat osatuz.

Cloud Nothings. Last Building Burning (Carpark Records)

Behin baino gehiagotan aipatu dut disko honetako abesti bakoitza eraikin bati erretzera doan tanke batek eraso egitea bezala dela, eztanda eta guzti. Disonantziaz beterik, zati instrumental luzeak errepika itsaskor eta melodikoekin nahasten dira. Last Building Burning-en, Cloud Nothingsek dena kendu ondorengo lan baten bere bertsioa eskaini du. Gerrikoak askatu, hatzak atera eta, beharbada, ilargiari ulu batzuk egin dizkiote, baina mundu hain interkonektatu batean guztiari zentzua eman nahian.

JULEN AZPITARTEMusika kritikaria

EUSKAL HERRIKOAK

Izaki Gardenak. Dena oskol(Erraia)

Sorpresa ederra hartu dut Izaki Gardenaken lan berriarekin; batez ere, haien ohiko diskurtsotik aldentzeko ausardia erakutsi dutelako gasteiztarrek. Norabide aldaketa horretan erabakigarria izan da Raul Perez ekoizlearen lana (Pony Bravo, Maika Makovski, Guadalupe Plata), konponketetan, eta oro har diskoaren giroan, bestelako paisaiak begiztatzen baitira: rock gordinagoa, soula eta psikodelia. Horrekin batera, Liberen teklatuak eta koruak azpimarratu nahi ditut, bikain enpastatzen baitira kantu guztietan. Eta emaitza klasikoa da, taldearen betiko zantzuak oraindik nabaritzen baitira, baina detaile garaikideak gailentzen dira, aurtengo euskal diskorik interesgarrienetarikoa bihurtu arte.

Lisabo. Eta edertasunaren lorratzetan biluztu ginen(Bidehuts)

1990eko hamarkadako post-hardcorea erabat agortutako estiloa begitantzen zait, agian bere garaian goizegi desengainatu nintzelako. Bidasoa aldeko piztia lokatzetatik altxatzen denean, haatik, oraingoan zazpi urte igaro eta gero, estilo horrek bestelako dimentsioa hartzen du, haien proposamenean askotariko osagaiak biltzen baitira, diskoa arretaz entzunez gero: Sonic Youthen itzala eta free-jazz tantak, besteak beste. Hartara, Eta edertasunaren... Lisaboren lanik onenetarikoa da inondik ere. Batzuetan sotila, bestetan basatia, ñabarduraz josita dago, eta Martxel Mariskalen hitzek inoiz baino protagonismo handiago hartu dute nire entzunaldietan: «Ez dut zuen iraultzan sinesten, banoa Les Fleurs du Mal irakurtzera, erbestea etxean hasten da».

Nizuri Tazuneri. Zazpi(Taupaka Elkartea)

Ez ditut menderatzen egun hiri estilotzat jotzen diren erritmoak: trap, rap, reggaeton, ragga-jungle eta abar, zeintzuk orain arte esklusiboki indie doinuekin betetzen ziren aldizkari eta jaialdietan ere agertzen ari diren, ikus-entzule gazteak erakartzeko asmoz. Bada, gure hiri eszenan ere gauza interesgarriak gertatzen ari dira aspalditik; tartean, Nizuri Tazuneri bikotea. Haien proposamenaz tutik ere jakin gabe, haren grabazioetan beti nabaritu dut melodia ederrak josteko gaitasuna. Melodia zamatsuok, gainera, hazi egin dira grabazio honetan, ekoizpen lodiak tarteko. Kantuetan aldaketa txiki baina esanguratsuak ere txertatu dituzte, doinuen egiturak erakargarriagoa egiteko, eta ahots, hitz eta hizkuntzak zukutzeko duten abileziak argiaren abiadura zeharkatzen du: «Ez gara Hitler ez gara Bakunin, solo somos suspiros de un peta de polen».

Bonus track: 2019an euskaraz eginiko kanturik onena, Behiaren begirada (Vulk, Ground for dogs).

NAZIOARTEKOAK

Rolling Blackouts Coastal Fever.Hope Downs (Sub Pop)

Boskoteak hamar doinu bildu ditu diskoan, Zeelanda Berriko eta Australiako poparen eztitasun artegagarriarekin eta AEBetako indie-rock klasikoaren garrarekin idatziak; hain justu, hiru dira kantuak idazten dituzten kideak, Tom Russo, Frak Keney eta Joe White, eta egiletza zabal hori nabaritzen da diskoan, doinuok oso ezberdinak baitira haien artean. Horrek hasieran entzulearengan zalantzak sor ditzake, baina bigarren entzunaldirako jabetzen da pieza guztiak bikain lotzen direla, bata bestearen atzetik, Pixiesen diskoak estreinakoz entzundako garaietaraino bidaiatu arte. Horrelako kantu sortarik oso lantzean behin aurkituko duzue disko berean.

The Goon Sax. We're Not Talking(Wichita)

The Go-Betweenseko Robert Forsterren semearen taldeak argitaratutako estreinako lana izugarri gustatu zitzaidan, pop nerabea haizatzen zuten karamelu xaloekin osatutako lana izan baitzen. Bigarren honek pop disko bikaina da oraindik ere, baina hirukote australiarrak askoz baliabide gehiago erabili ditu grabazioan: perkusioak, oinarri elektronikoak, post-punk arrastoak, haize eta soka konponketak eta Velvet Undergrounden ondarea. Bigarren etapa honetan, halaber, hiru taldekideek idatzi eta abesten dute, eta horrek ere proposamenaren heterogeneotasuna handitu du. Emaitza erabat gozagarria da, patxadaz hartuz gero. Hirugarren diskoa bikaintasunera iritsiko da.

ANDONI TOLOSAMusika kritikaria

EUSKAL HERRIKOAK

Izaki Gardenak. Dena oskol (Erraia)

Disko bikaina egin du Jon Basagurenek, pop-rock lan garden eta dotorea, nahiz eta, hainbat unetan, ez falta gasteiztarrarekin, nahitaez, lotu beharreko tentsio rockero hori. Ez da oso nabarmena, baina aski da gitarrak jarraitzearekin konturatzeko. Hitz barnerakoiak eta kantu melodikoak, erritmo ertain horietan ederki mugitzen direnak.

Broken Brothers Brass Band. Txertaketa (Gaztelupeko Hotsak)

Gorako bidean jarraitzen dute Iruñekoek. Ildoa landuz sendoaren hurrengo urrats honek are talde egituratu eta indartsuagoa erakutsi digu. New Orleanseko brass banden estiloan musika beltz ugari uztartzen dute kale-musika festa ederrak antolatzeko. Dena dela, esan daiteke, generoari dagozkion ezaugarriez gain, gero eta presenteago daudela bere jatorriaren berri ematen duten eraginak. Horrek eman die hazteko bide, eta nabaritzen da.

Kau Kori Kura. Gaur ni bihar zu (Argitalpen digitala)

Umorea gutxi jorratutako balioa bada gurean, are gutxiago izpiritu pop horrekin landutakoa. Eskerrak Goierrikoak egoskorrak diren, eta, berriro ere, harribitxi atenporal batzuez jantzitako lana kaleratu duten. Geure buruari, munduaren gorabeherei, jendarte normalizatuari barre egiteko moduko kantu-sorta argi eta zorrotza da. Hitz argiek ez dute, ordea, estaltzen melodia pop sinple baina ederrak sortzeko duten trebetasuna. Ongi etorri lelo itsaskorren mundura.

NAZIOARTEKOAK

Moussu T e Lei Jovents. Operette, Volumen 2 (Manivette)

Duela hamahiru urte, sortu zutenean, nork esan talde honek hain ibilbide oparoa egingo zuenik. Hamar diskorako eman die Marseillako herri musikaren berrirakurketa jostalari baina fidela egiteak, eta, azken honen maila ikusita, uste dut badutela oraindik zer esateko. Are gehiago, esango nuke hobeto moldatzen direla horrelakoetan, rock eta antzeko musiketara hurbiltzen direnean baino. Esperientzia badute, Massilia Sound System taldeko Tatou eta Bluk sortutako taldea da, eta sumatzen zaie. Asko, gainera.

Salif Keita. Un Autre Blanc (Naive)

Hau omen du azken diskoa afrikar musiken kondaira bizia denak, eta ate handitik ateratzeko moduko lana egin duela esan behar. Dozenaka disko egin ondoren, erabat agortua zirudien afro-pop estiloaren berrirakurketa heldu baina txinpartaz betea egin du disko honetan: nortasunaren eta ezberdintasunaren aldarrikapen ederra. Ustekabean iritsitako diskoa eta erabakia dira; 2019an egingo duen bira izango omen du azkena, baina ikusi beharko.

INAXIO ESNAOLA ARANZADIMusika kritikaria

EUSKAL HERRIKOAK

Aleak zenbatzen hasita beldurtuko litzateke bat baino gehiago. Asko dira Euskal Herrian urte bakarrean ateratzen diren lanak. Iraupen labur eta luzekoak dira; bakoitzak ezartzen du neurri egokia. Talde beterano eta hasiberrien arteko oreka berdinduz doa pixkanaka. Azaleratzen eta nabarmentzen ari dira.

2zio. Hemen eta orain (Egilea editore)

Lehengusuek hitz eta doinu berriak konpartitu dituzte. Odei Barrosok eta Gorka Rodriguezek bigarren diskoa findu dute, eta fin plazaratu. Bizipenak euskaraz eta raparen bidez kontatzeko modu propioa dute. Iluntasunetik, erraietatik. Errimaren atzetik belarria zorroztea merezi duten kantuak bildu dituzte bigarren diskoan. Milesker bizitza lehenik azpimarratzen dute, Irakaspenak bukaerarako utzita.

Auritz. Laino eder hori (Maldito Records)

Mikel Bizar bizkaitarrak literatura eta musika uztartu ditu bere ibilbideko ekarpen interesgarriena osatzeko. 200 orrialdeko kontakizuna eta hamalau abestiko soinu banda. Maren amaren eta Auritz semearen istorioa kontatzen du Laino eder hori lan mardulak. Gaitz berezia du semeak, eta fikziotik errealitatera doan abentura da. Musikalki, berriz, mugarri bat da euskarazko heavy metalean.

Nerabe. Toki-On (Egilea editore)

Freskagarria da estreinakoa. Donostiako boskoteak indie pop-rock irisgarri, dantzagarri eta atsegina jaso du bederatzi abestitan. Formula errepikatu gabe, bi hizkuntza ahoskera goxoarekin tartekatu dituzte. Entsegu lokalean egindako lana aurkezteko aukera hainbat izan dituzte. Energia bera transmititu dute agertokitik, goxotasuna elektriko bihurtzeraino. Urte berria indartsu datorrela iragarri dute.

NAZIOARTEKOAK

Musikaren unibertso zabalean dauden doinu guztiek merezi dute arreta. Metalari begira bizi direnei kostako zaie azken urteko disko esanguratsuenak aukeratzea. Batez ere, asko direlako argitaratu direnak.

Striker. Play to Win (Auto-ekoizpena)

Jokatu eta irabazi. Horixe egin du Kanadako Striker taldeak bere seigarren diskoarekin. Heavy zein hard rock klasikoa gaurkotu, eta soinu modernoarekin plazaratu dute. Hain zuzen, klasikoaren eta modernoaren arteko jolasak biziberritu du beraien proposamena. Azken laneko kantu guztiak dira erakargarriak, eta hori lortzea ez da batere erraza. On the Run abestia burutik kendu ezinda egotea ez da normala.]]>
<![CDATA[Historia hurbilaren lorratzak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1901/022/001/2019-01-03/historia_hurbilaren_lorratzak.htm Thu, 03 Jan 2019 00:00:00 +0100 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1901/022/001/2019-01-03/historia_hurbilaren_lorratzak.htm Fakirraren ahotsa nobela eta Xabier Gantzarainen Zuloa saiakera nabarmendu dituzte 2018ko uztan BERRIA-ko literatur kritikariek. Baina Irati Elorrietaren Neguko argiak eta Katixa Agirreren Amek ez dute nobelak eta Idurre Eskisabel Larrañagaren Goseak janak poemategia ere aipatu dituzte urteko liburu onenen artean.

PERU IPARRAGIRRELiteratur kritikaria

'Fakirraren ahotsa'

Egilea: Harkaitz Cano

Argitaletxea: Susa

Imanol kantariaren bizitza fikzionatua da Fakirraren ahotsa, heresia bat; zer da, bada, literatura heresia ez bada? Batez ere, Imanolen bizitza oinarri hartuta egindako garai baten kontakizuna da hau. Era berean, garai eta bizitza hori kontatzeari buruzko nobela ere bada. Liburua parentesi artean hartzen duten ataletan -lehenak eta azkenak-, eta nobelan zehar kontatzeaz egiten diren gogoetetan hori topatu dudala iruditu zait. Ez naiz aparteko ezer esaten ari urteko nobelarik interesgarrienetakoa dela esatean. Zalantzarik gabe, Canoren nobelagintzaren gailurra da hau; oraingoz, behintzat.

'Neguko argiak'

Egilea: Irati Elorrieta

Argitaletxea: Pamiela

Ustekabean harrapatu nau nobela honek. Ahots propioa eta berezia da Elorrietarena, desberdina iruditu zaidana. Heldutasunez ageri da ahots hori bigarren eleberri honetan. Hiriari buruzkoa baino, hirian gorpuzten diren harremanei buruzkoa da nobela hau. Bertan, pertsonaia sorta zabal bezain sakona harilkatzea lortzen du Elorrietak, identitatearen eraikuntzari buruzko istorioak garatu ahala. Deskribapen zinematografikoek eta Historia ofizialean urtzen diren historien inguruko gogoetek ere populatzen dute eleberria. Garaiotako auzien sustraietara doan nobela, azaletik iraganera.

'Zuloa'

Egilea: Xabier Gantzarain

Argitaletxea: Elkar

Urtean zehar asko aipatu den saiakera-liburua da hau, besteak beste, artearen bidetik akritikoki bizi eta erreproduzitzen dugun iruditeria zalantzan jartzen duena. Artea aldaretik jaitsi -museo eta bilduma pribatuetatik atera- eta egunerokotasunera berrekartzeko ariketa egiten du Gantzarainek, katalogo pertsonal bat osatuz gure garairako, pertsonaletik kolektibora eta bueltan doana, kontzeptualetik konkretura doan gisan. Liburu poliedrikoa da, Euskal Herriaren historia hurbila artearen ikuspegitik aztertuz zentzuak eta ateak zabaltzen dituena.

'Goseak janak'

Egilea: Idurre Eskisabel Larrañaga

Argitaletxea: Susa

Aparteko poema liburua da Eskisabel Larrañagaren estreinakoa. Kontzesiorik gabe, ironia garratzez eta begi zorrotzez emandako poemek osatzen dute bilduma. Askotarikoak dira poemok, baina guztietan nabarmentzen da Eskisabel Larrañagaren poetika (guretzat) berria. Irakurtzerakoan sentipena izan dut liburu atenporala dena, gogoan iltzatuta ez eze poesiagintzaren kanonean ere iraungo duena; poetikotasun berri bat, egunerokotasunaren zibismoaren eta zinismoaren aurkako antidotoa izan daitekeena. Urteko poema libururik aipagarriena dela iruditu zait, azken urteotakoa ez esatearren.

AIORA SAMPEDROLiteratur kritikaria

'Zuloa'

Egilea: Xabier Gantzarain

Argitaletxea: Elkar

Saiakera oso berezia ondu du Xabier Gantzarainek; agian harrapatu nauen bizitzako momentuagatik ukendu eragina izan du nigan, aukera izan dudalako ikusteko irudien etengabeko joan-etorrian irudi bati erreparatuz zenbaterainoko zukua ateratzen duen Gantzarainek. Zuloa deitzen da, baina izan zitekeen haria ere. Izan ere, haritik tiraka zenbait gogoeta interesgarri egin ditu egileak gure iragan hurbilaz elkarri ondo lotuta; aurrera begirako errelato bat, nahiz eta iraganean idatzitakoa. Errelatoa aipatzen du egileak ere, artea, fikziorako ez bezala, errealitatea disekzionatzeko baliatzen duenean, bizi-esperientziatik, baina jardun kolektiboari begira. Hunkitzeko gaitasun berezia du disekzio horrek: nahiz eta saiakera-lanetik abiatu, egilea kokatu egiten da gertakariak azaltzerakoan, ia fikziozko narrazioak osatzeraino.

'Fakirraren ahotsa'

Egilea: Harkaitz Cano

Argitaletxea: Susa

Bateragarriak dira Canoren lana eta Gantzarainena (lubaki haren gomutan agian). Batek irudiaren errelatoa egin badu, besteak errelatoa musikatzeko ariketa egin du; eta esango nuke ez zaidala niri bakarrik gertatzen idazle honen edozein lan irakurtzerakoan eragin artistikoen blow up bat sentitzea. Fakirraren istorioa irakurtzerakoan ere, musikaren presentzia ia hitzarenaren parekoa da. Bestalde, Canok hitzekin jolasteko betidanik erakutsi duen gaitasunari kontakizun trinko bat osatzeko trebetasuna lotu zaio oraingoan. Idazketa-estiloa iruditu zait eskertzekoa; izan ere, idazlearen betiko ardurei (artistaren esku-hartzea, artistaren izatearen indefinizioa...) prisma desberdinaz begiratu die egileak azken lanean: ikerketaren eta fikzioaren artean kokatutako narrazioa osatu du. Bere idazketaren jarduna etengabe berritzen saiatzeko ahalegin berezia egiten duen egilearen azken emaitza da hau.

'Amek ez dute'

Egilea: Katixa Agirre

Argitaletxea: Elkar

Duela aste pare bat aipatzen nuen Katixa Agirrek pertsonaien psikologiako tira eta bira horietan sakontzeko duen gaitasuna egin zitzaidala liburu hau irakurtzean zirraragarriena. Aldi berean, aipatzen nuen idatzi oso neurtua zela, baina zehaztu nahi nuke, neurtua izanagatik ere, ez diola enpirikoa izateari uzten. Erraietatik idatzitako lana baita, erraietatik kontatutakoa, mito primitiboari heldu eta gaur arterainoko imajinario femeninoaren inguruko arrazoibide pertsonala osatzeraino. Gainera, umore beltzak eta sarkasmoak Agirrek aipatutako mater familiasen barne-kontraesanak nabarmentzeko duen gaitasuna areagotzen dute; etengabeko irribarre-erdi batez irakurri ditut testuko hainbat pasarte.

HAUR ETA GAZTELITERATURA

IMANOL MERCEROLiteratur kritikaria

'Harri bat poltsikoan'

Idazlea: Nerea Loiola

Ilustratzailea: Rocio Irigoien

Argitaletxea: Erein

Urteko errepasoa idazle hasiberri baten obrarekin hastea beti da pozgarria. Nerea Loiolaren opera prima lehen irakurleentzako aproposa den narrazioa da: istorio laburra (50 orrialde) eta lineala da, pertsonaia gutxi dituena, eta hamar ataletan banatuta dagoena. Irudi asko ditu, baina tonu afektiboa azpimarratzeaz aparte, ez dute ekarpen narratiborik egiten. Protagonista ere irakurlearen adin bertsukoa da, autoestimuarekin kili-kolo dabilena.

Sinpleki, arazoa nola gainditzen duen azaltzen da, kontaketa eredu-emaile baten bidez, narratzaile amultsu baten hitzetan. Merezi du ozenki irakurtzen saiatzea, anekdotei darien umorea partekatzeko, baina baita kontakizunean zehar helduek haurraren arazoaren aurrean nola jokatzen duten ikusi eta ikasteko ere.

'A!'

Egilea: Lorena Martinez Oronoz

Argitaletxea: Denonartean

Idazle belaunaldi berri bat agertzen ari da, poliki bada ere, euskal letretan. Joera askotarikoetan, molde zaharretara zaletuta datoz batzuk, egiteko modu berriak arakatzen bestetzuk. Esaterako, berritzaileetan ausart bezain interesgarri ari zaigu Lorena Martinez, euskal sortzaileentzako ezohikoa den adin txikieneko irakurleentzat sortzen gainera. Iaz Zortzi kolore narrazio biluzien katalogo aski interesgarriarekin («Poesiaren eta albumaren arteko lana» Xabier Etxaniz Erleren arabera), aurten A! bitxi honekin.

A! irakurtzen ez dakitenek autonomoki irakur dezaten egina da, hiruzpalau urtetik aurrerakoek irakurketaren zirrara dasta dezaten. Testua letra bakarrak osatzen du, eta irudiek daramate narrazioaren haria, irakurlearengan probokazio bat sortzen duena, solasean aritu dadin obrarekin, edota irakur-kideekin.

'Kantu bat Alikarentzat'

Idazlea: Antton Kazabon

Argitaletxea: Ibaizabal

Euskal sortzaileen publikazioei erreparatuta, idazle kontsakratuen berrargitalpen zuzendu eta gaurkotuak albiste izan ditugu, hala nola Yolanda Arrietaren Mari Xor, Pello Añorgaren Zupankapaloak edota Juan Kruz Igerabideren Grigor, bai eta sorkuntza berriak ere, Patxi Zubizarretaren Korri, Kuru, korri! saritua kasurako. Aurtengo publikazioei erreparatuta, nabari da molde berrietan dabiltzala idazle guztiak, aritu zein hasiberriak. Nabarmena da jada ez dela denborapasako literaturarik sortzen (Gaizka Arostegiren Nerbioi zinemako sekretua litzateke salbuespen bakanetakoa), orain literatur pedagogikoa eta aberasgarria sortzen da, irakurleari pertsona hobea izaten laguntzea xede duena.

Aspaldi ari da Antton Kazabon ildo honetan, eta Kantu bat Alikarentzat adibide eredugarria da.

Emozioei buruz hitz egiten duen obra da, emozioak adieraztearen garrantzia azpimarratzen duena, eta batik bat estereotipo maskulinoari eragiten diona.]]>
<![CDATA[The Strokes, Suede, Rosalia eta Thom Yorke, BBK Liven]]> https://www.berria.eus/albisteak/160611/the_strokes_suede_rosalia_eta_thom_yorke_bbk_liven.htm Mon, 17 Dec 2018 14:57:39 +0100 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/160611/the_strokes_suede_rosalia_eta_thom_yorke_bbk_liven.htm BBK Live jaialdiaren programazioaren aurrerapena egin du gaur goizean Last Tour ekoiztetxeak, eta iragarri du bertan 2019ko ekitaldian joko duen artista multzoaren parte handi bat. Aurretik iragarria zegoen Weezer izango dela jalaidiko kartelburuetako bat, eta gaur beste hamaika artista gehitu dizkiote. Izenen artean The Strokes New Yorkeko taldearen izena nabarmentzen da, ezbairik gabe. Julian Casablancas abeslari eta gitarristaren taldea 2000ko hamarkadako lehenengo urteetan rock-and-rollak izan zuen biziberritzearen arduradunetako bat izan zen Is This it? diskoarekin (2001), eta gerora orduan lortutako oihartzuna eskuratu ez badu ere, oraindik ere erreferentzia saihestezina da gitarretan oinarrituta rockarentzat. Comedown Machine (2013) diskoak jarraitzen du izaten bere azken lan luzea. ]]> <![CDATA[Eragozpenez beteriko edertasuna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/036/001/2018-12-16/eragozpenez_beteriko_edertasuna.htm Sun, 16 Dec 2018 00:00:00 +0100 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1944/036/001/2018-12-16/eragozpenez_beteriko_edertasuna.htm Quorum, hastearekin batera iristen da lehen dardara. Euli multzo batek egingo lukeen zarata eman lezakeen distortsioaren atzetik, ahots hautsiak entzuten dira, lehen planora ezin iritsita, harrizko perkusioek Dancing and Blood bigarren kantuari hasiera ematen dioten arte. Hor altxatzen da Mimi Parkerren ahotsa minutu batez, drone doinu bat bi minutuz entzun baino lehen. Barnean gordetako tentsio guztiarekin, lehen bi kantu horiek ematen dute Double Negative Low taldearen hamabigarren diskoaren tenperatura. Hotza, izoztua.

Ez baita nolanahikoa Parkerrek, Alan Sparhwakek eta Steve Garrington azken hamar urteetan taldeko baxu jotzailea izan denak euren azken lanean lortu dutena. Ezkutatu egin dute, geruza digital eta ehundura itsusien artean, edertasuna; arauaz kanpoko birus batek Low-ren melodia maiestatikoak kutsatu izan balitu bezala. Nola erakarri entzulea, erakartzeko elementurik eman gabe. Rockdelux aldizkariari emandako elkarrizketa batean eman dituzte diskoa ulertzeko arrasto batzuk: «Hori izan da erronka. Entzuteko zaila den zerbait gustagarri bihurtzea. Edertasunari eragozpenak jarrita ere, hori kantuari atxikia badago, oztopoak gaindituko ditu, azaleratu arte».

Ez da izan Low bertan goxo gelditzekoa. Inoiz ez. Ekoizle ezberdinekin lan egitera ohituak daude, eta Parkerrek eta Sparhawkek beti jakin izan dute une bakoitzean zer behar zuen beren musikak; izan desordena eta deserosotasuna, izan argitasuna eta pop eskemak. Baina taldearen musikak molde estandarragoak -beti neurri batean barruan- ukitu dituen guztietan, hirukoteak norabidea aldatzeko beharra sentitu du.

Nabarmena izan zen hori 2007an kaleratutako Drums and Guns diskoaren kasuan. The Great Destroyer-en (2005) inoiz baino rock soinu indartsu eta jantziagoa lortu ondoren, Dave Fridmann ekoizlearekin errepikatu zuten -Mercury Rev, The Flaming Lips, Mogwai eta beste hainbaten soinua hedatu zuen bera-, haren segidan 90 graduko itzulia egiteko. Muturraren beste aldean baitago Drums and Guns. Elektronika gordin batek zeharkatua, Irakeko gerrak taldekideengan utzi zuen arrastoa azaleratzen du musika ia minimalista eta lakar baten bitartez. Eta, hala ere, Lowren esentzia mantentzen da, slowcore geldo eta atmosferikoari lotutako hastapenetan finkatu zena, eta, aldaketak aldaketa, denboran mantendu dena. Orain dela hamazazpi urte egindako adierazpen batek balioko luke orain dela hamar urteko egoerarako, eta balio du, era berean, gaurko ere: «Gure musika, gure produktua eta, neurri batean, gure bizitza inguratzen duen guztiarekiko kode bat mantentzen saiatzen gara. Ez genuke jakingo ikuspuntu hori aldatzen edo suntsitzen. Halakoak gara. [...]. Erosoago sentitzen gara zintzo jokatuta. Ez genuke jakingo itxurak egiten».

Eta, hala ere, Drums and Guns-en erregistro aldaketa txiki gelditzen da Double Negative-rekin egin dutenarekin alderatuz gero, nahiz eta azkeneko lau urteetan egin duten bideak aztarna batzuk utzi dituen.

Izan ere, Jeff Tweedyk (Wilco) ekoitzitako The Invisible Way (2013) lanak molde goxoekin lanean erakutsi zuen taldea, piano eta gitarra akustikoak nagusi zirela. «Drums and Guns-en ondoren, leundu egin genituen formak. Polita zen». Baina horrekin nahikoa ez, eta, ekoizlea aldatzeko joerari tinko eutsita, Ones and Sixes diskorako (2015) BJ Burtoni deitu zioten. Lan horretan norabidea aldatu zuten hamaikagarrenez, elementu elektronikoak, erritmo kutxak eta teklatuak gehituz beren proposamenari, baina hori guztia kantuen zerbitzura jarrita.

Mugarria bere ibilbidean

Disko hori Justin Vernonek Eau Clairen (Wisconsin, AEB) duen estudioan grabatu zuten, eta ez da nolanahiko datua, hurrengo urtean Vernonek eta Burtonek berak Bon Iverren musika barnerakoia gaur egungo teknologiaz -Auto-Tune, samplerrak eta elektronika dira nagusi diskoan- blaitu baitzuten 22, A Million lan ausartean.

Low-ren Double Negative-k, baina, mugarri bat ezartzen du, lehen entzunaldian soinu hormak hartzen duelako protagonismoa osoa, taldeak 25 urteko ibilbidean landutako dena jaso, berreraiki eta aurreikusi ezin daitekeen magma baten trazekin askatu izan balu bezala. Sutan sortu eta hoztean haitz koskor bilakatuta jaurtitakoak baitira diskoko pieza gehienak: Tempest, Poor Sucker, Rome (Always in the Dark)... Une gutxi batzuetan (Dancing and Fire) baino ez dute arnasa ematen.

Eta, hala eta guztiz ere, bere izaera esperimental eta suntsitzaile guztiarekin, Double Negative-k Low-ren arima eta gorputza gordetzen ditu bere barnean.

Ea nora jotzen duten hemendik aurrera.]]>
<![CDATA[Inertziari aurre egiteko erabakia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/029/001/2018-12-13/inertziari_aurre_egiteko_erabakia.htm Thu, 13 Dec 2018 00:00:00 +0100 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1872/029/001/2018-12-13/inertziari_aurre_egiteko_erabakia.htm Ikusi Arte Tour 2019 kontzertu bira luzea egingo du Berri Txarrak-ek, eta, horren ondoren «etenaldi mugagabea» hasiko du.

Urbizurekin berarekin, Aitor Goikoetxeak (bateria), Mikel Lopez Rubio-k (baxua) eta Aitor Orejak (gitarra) sortu zuten taldea, baina jatorrizko taldetik Urbizuk baino ez du segitzen gaur egun. Azkeneko urteetan, berriz, David Gonzalez (baxua) eta Galder Izagirre (bateria) izan ditu taldekide. «Oraintxe bertan, gure erritmoak ez doaz parean, eta ez gaude % 100 jarraitzeko moduan. BTX-en entzuleek ez lukete ulertuko hala segitzea, eta, erabakia benetan zaila bada ere, gauden tokian jarri gaituztenenganako errespetua beti egon da talde honetan lehentasunen zerrendaren gorenean».

Urbizuren iritziz, momentu batetik aurrera, «ezbaian» jarri behar da «ia dena», eta erabaki behar da «atezuan dagoen inertziarekin» zer harreman mota eduki nahi den. Aroak ixten asmatu eta berriak abiatzen saiatzeko unea ere badela uste du: «Bestela esanda, ikasten segi».

Zaleez ere gogoratu da Urbizu oharrean; «Bihotz eta belarri asko hunkitu dugun sentipena daukagu, eta zuekin esker oneko agertzea besterik ez zaigu geratzen»

Helduko dira doinu berriak

17 urte zituen Urbizuk Berri Txarrak abian jarri zuenean —aurretik Nahi Ta Nahiez taldean jo zuen Aitor Goikoetxearekin—, eta, orduz geroztik, «etenik gabe» jardun du musikan, eta lehendabizi «afizio» zena «ofizio» bilakatu zaio denborarekin. Alde horretatik, aurrerantzean ere musika egiten segituko duela ziurtatu du: «Adierazteko molde berriak bilatuko ditut, exijitzea zilegi den gutxieneko hori elikatzen jarraitu ahal izateko: kantuak sortu eta jendearekin partekatzeko pasioa, alegia. Helduko dira doinu berriak; noiz eta nola, ezin jakin oraingoz».

Berri Txarrak taldeak 1997an argitaratu zuen bere aurreneko diskoa (Berri Txarrak, Gor), eta jarraian iritsi ziren Ikasten (Gor, 1999), Eskuak/Ukabilak (Gor, 2001) eta Libre (Gor, 2003), taldearen hasierako metal doinuak bestelako rock moldeetara ireki zituzten diskoak. Lan horiekin, gainera, jarraitzaile kopurua handitzen joan zen taldea, eta baita nazioarteko lehen birak egiten ere.

Jaio. Musika. Hil (Gor, 2005) grabatu baino lehen Aitor Orejak taldea utzi zuen, eta, hura ordezkatu ordez, nahiago izan zuten hirukote moduan segitu, eta, handik aurrera, aldaketak aldaketa, egitura hori izan du taldeak. Diskoak oihartzun handia izan zuen, eta taldeak mundu osoan aurkeztu zuen. Hain zuzen ere, bi urte haietako esperientzia Zertarako amestu dokumentalean (Gor, 2007) jaso zuten. Bira amaitu zutenean, Rubiok taldea utzi zuen, eta David Gonzalez sartu zen haren lekuan.

Payola (Roadrunner, 2009) seigarren diskoa lehen aldiz Euskal Herritik kanpo grabatu zuten, Chicagon (AEB) hain zuzen, Steve Albini soinu teknikari ezagunarekin, eta, handik urtebetera, Aitor Goikoetxearen lekua hartu zuen Galder Izagirrek. Urbizu-Gonzalez-Izagirre hirukoak grabatu ditu taldearen azkeneko lanak izan direnak: Haria (Kaiowas Records, 2011), Denbora da poligrafo bakarra disko hirukoitza (Only in Dreams, 2014) eta Infrasoinuak (Only in Dreams, 2017).

Aurten, martxoaren 17an, 10.000 lagunen aurrean jo zuen taldeak Barakaldoko (Bizkaia) BECen, eta, orain dela hilabete, azaroaren 3an, San Mames estadioan aritu zen milaka lagunen aurrean MTVk antolatutako jaialdiaren barruan.]]>
<![CDATA[Pete Shelley hil da, Buzzcocks punk taldeko abeslaria]]> https://www.berria.eus/albisteak/160237/pete_shelley_hil_da_buzzcocks_punk_taldeko_abeslaria.htm Fri, 07 Dec 2018 13:24:33 +0100 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/160237/pete_shelley_hil_da_buzzcocks_punk_taldeko_abeslaria.htm Buzzcocks taldea, berehala punk eztandaren talde garrantzitsuenetakoa bilakatuko zena. Michael Wintterbottomen 24 Hour Party People filmean ikusi zen bezala, Sex Pistolsek Manchesterren emandako kontzertu batean piztu zitzaien Shelley eta Devotori punk talde bat sortzeko gogoa. Hain zuzen ere, Johnny Rottenen taldearen biran sartu zen gerora Buzzcocks, eta horrek oihartzun handia ekarriko dion Erresuma Batuan, 1977an argitaratu zuten Spiral Scratch lehenengo EPa, eta berehala Devotok taldea utzi zuen, lehendabizi unibertsitate-ikasketak egiteko, eta geroago Magazine taldea sortzeko. Aldaketa horrek gitarrista ez ezik, abeslari ere bilakatu zuen Shelley, eta taldean hainbat aldaketa izan ostean, 1978an Another Music in a Different Kitchen LPa argitaratu zuen. Aurretik Orgasm Addict kantu arrakastatsua iritsi zen dendetara. ]]> <![CDATA[«Uste dut gehiago landu beharko nukeela ahotsa»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/028/001/2018-12-06/uste_dut_gehiago_landu_beharko_nukeela_ahotsa.htm Thu, 06 Dec 2018 00:00:00 +0100 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1928/028/001/2018-12-06/uste_dut_gehiago_landu_beharko_nukeela_ahotsa.htm Joseba Irazoki eta Lagunak (Bidehuts) diskoan gorpuztu zen egitasmoa, rock moldeetatik hurbil zegoena, eta, lau urteren ondoren, taldearen bigarren diskoarekin itzuli da: Zu al zara? (Bidehuts). Aurreko diskoa aurkezteko kontzertuetan izan zuen talde bera izan du oraingoan ere ondoan: Felix Buff (bateria), Jaime Nieto (baxua) eta Ibai Gogortza (gitarra). Eta gustura dago Irazoki lortu duten talde soinuarekin: «Lortu genuen aurreko diskoarekin, baina, azken honekin, are gehiago. Talde soinu trinkoa, oinarrian laukotea dagoelako».

Beste hamaika proiektutan dabiltza musikariak, eta Irazoki bera Nacho Vegasekin ari da orain. Horrek zaildu egin du, ezinbestean, diskoa grabatzeko prozesua, baina gustura gelditu da emaitzarekin: «Bakarlaria izanik, talde batekin lan egitea oso zaila da... aurrekonturik ez baduzu, behintzat. Baina lauzpabost entsegurekin eta grabazio egun gutxi batzuekin emaitza polita lortu dugu». Abenduaren 30ean aurkeztuko du zuzenean, Iruñeko Baluarten, Santaspascuas jaialdian, eta dagoeneko lotuak ditu beste data batzuk ere: urtarrilak 4an, Oñatiko gaztetxean; eta 17an, Donostiako Dabadaban.

Lau urte hauetan ez zara geldi egon: Atom Rhumbarekin, Nacho Vegasekin, Bas(h)oan proiektuan, inprobisazio disko bat ere egin duzu (Gitarra onomatopeikoa)... Noiz ikusi zenuen kantu hauek guztiak grabatzeko ordua iritsi zela?

Denbora honetan, beste batzuen kantuak ikasten eta lantzen aritu naizen bitartean, apurka-apurka ideiak grabatuz joan naiz etxean, grabagailu txiki batekin. Ideia izan daiteke riff bat, hitz batzuk, melodia bat... Halako ideiekin gainezka daukat karpeta bat! [barrez]. Ideia hutsak dira, garatu gabekoak, baina horko ideietatik atera daiteke Nacho Vegasentzako konponketa bat, eta baita niretzako abesti bat ere.

Nola lan egin duzu karpeta horretako ideiekin?

Iaz errepertoriorik ez nuen ikasi behar, eta aukera izan nuen kantuak eginez joateko. Banekien karpeta horietan bazeudela gustuko ideiak, eta arakatzen hasi nintzen. Hor joan ziren osatuz kantuak, musikaz osatuz. Ekainerako gutxi gorabehera ikusi nuen disko bat egon zitekeela hor. Orduan deitu nien musikariei entsegu batzuk egiteko, eta abuztu erdialdean oinarriak grabatu genituen lau egunetan.

Ideia horiei tiraka hasi zinen momentutik erabaki zenuen taldearekin grabatzea?

Bai, orain formatu horrekin aritu nahi dut, talde baten parte naizela sentitu. Eta kantuen aukeraketa ere horren arabera egin dut.

Aurreko diskoarekin alderatuta, Zu al zara?-n kantuak kantuago dira. Egitura sendoago bat dute.

Bai, hori izan da asmoa. Aurreko diskoan, abiapuntua riffa zen, baina, oraingoan, hori baztertu gabe, nahi nuen kantua bera sumatzea. Aurrekoan baino landuago daude kantuak.

Egiturak ez dira estandarrak, baina kantuek badute zerbait erraz iristeko.

Disko honetako kantuak jo ditzaket, bakarrik, gitarra akustikoarekin. Aurreko laneko kantuekin ezinezkoa zitzaidan. Bat edo bi bai, baina gehienak ez. Diskoa prestatzen hasi ginenean grabatu genituen oinarriak bi gitarrarekin, bateriarekin eta ahotsarekin, eta ohartu ginen horrela funtzionatzen zutela kantuek. Oso entsegu gutxi egin ditugu, baina lanak ondo eginda eraman ditugu horietara. Gaur egun, entseguak produktiboak dira, grabatu ere egiten baititugu, eta ondorioz, estudiora dena lotu gabe iritsi arren, oso erraz eta azkar egin genituen oinarriak.

Zure musikaz hitz egitean, askotan aipatu izan da folkaren edo tradizioaren oihartzun bat duela. Sumatzen duzu halakorik disko honetan?

Pixka bat gutxiago. Egia da ni hasi nintzela kantautore moduan; eta horrela argitaratu nituen lauzpabost disko. Garai berean grabatu nituen Do proiektuarekin disko elektronikoak, Belardian taldearekin rockera bideratutako beste bat... Baina bai, hasiera hartan nabarmenagoa zen folk ukitu hori. Agian, ahotsaren tratamenduagatik. Azken diskoan, berriz, pixka bat aldatu dut ahotsa, edo ezberdin abestu dut. Eta uste dut folk traza hori desagertu dela ahotsetik. Ni beti izan naiz oso popzalea, eta irudipena dut horra gerturatu naizela. Melodia beti dago nire kantuetan, eta baita abesteko moduan ere.

Ez da lehenengo aldia, baina hau disko politiko bat da. Lucio eta Durutti lehen kantua da adibiderik agerikoena, Lucio Urtubiaz eta Duruttiz gain, Pasaiako segada eta Kaxilda Hernaez ere aipatzen baitituzu. Memoria ariketa gisa ikusten duzu diskoa?

Lucio Urtubiaren jarraitzaile sutsua naiz! Hari buruzko dokumentala ikusi nuenean liluratu ninduen, eta oraindik ere ikaragarria iruditzen zait egin zuena. Eta filosofia anarkista horrekin bizitzarako filosofia gisa, nahiko identifikatuta sentitzen naiz. Askatasuna ere bizi filosofia bat da. Badu bitxikeria bat kantu horrek. Hasieran, kantuari hartu nion Durutti Column taldearen kutsu bat, eta pentsatu nuen lotura polita zela kanturako. Gero sartu ziren Pasaiako segada, Kaxilda... Azken batean, askatasunaren aldeko aldarria da.

Aspaldiko partez, zuk idatzi dituzu diskoko kantu pare baten hitzak, eta gainerakoak lagunek egin dizkizute, baina zuk gaia emanda. Orain arte lan egin duzun modutik aldendu zara, ezta?

Lucio... eta Zu al zara? nik idatzitakoak dira. Badira Xabier Gantzarainen pare bat testu, beste pare bat Beñardo Goietxerenak, Dani Irazokirenak, Edu Zelaietarenak... Mikel Tabernarekin lan egin izan dudanean poemak eskatu dizkiot, eta ni egokitu naiz poema horietara. Oraingoan, ordea, alderantziz izan da prozesua. Musikak erdi eginak zeudela pasatu dizkiet, eta baita gaiak ere. Hori lehenengo aldiz egin dut. Nik neuk nahi nituen hitz gehiago egin, baina ohartu nintzen denboraz justu ibiliko nintzela.

Lehen beti esaten zenuen kosta egiten zitzaizula hitzak egitea. Erosoago zabiltza orain?

Bai, hala izan da. Oraingoan bi egin ditut, eta alabari beste bat egin nahi izan diot. Egin diot, baina agian gutxien funtzionatzen zuena zen, eta diskotik kanpo utzi genuen. Baina pozik nago. Eroso sentitu naiz; ez hitzak egitean, baina bai kantatzean. Ni ez naiz poeta, eta, kaleko hizkerarekin idazten dudanez, eroso sentitu naiz. Gainera, uste dut idatzi ditudan kantu horiek hori eskatzen zutela. Nik egin behar nituen hitzak, eta silabak aukeratu, kantuek bazutelako erritmo jakin bat.

Onddo taldearen garaitik hamaika bidetan ibili zara. Zuk zeuk bilakaera handia sumatu duzu zure sormen lanean?

Atom Rhumban sartzean, talde baten parte sentitu nintzen, eta horrek, askorik konturatu gabe, txipa aldarazi zidan. Eta nire kantuak ere talde baterako egiten hasi nintzen, ikuspuntu horretatik. Tarteka ateratzen zaizkit bestelako melodia batzuk, eta hor daude gordeta karpetan, baina ez ditut askorik sentitzen. Gainera, aldendu nahi dut kantatzeko modu horretatik. Garai hartan entzuten nituen kantariak, Mark Kozelek eta Will Oldhman, gustatzen zaizkit oraindik, baina ez dut neure burua guztiz eroso sentitzen hor.

Beti nabarmentzen da zure gitarrista alderdia. Baina kantagilea eta abeslaria ere bazara. Ordena batean jarri beharko bazenitu?

Gitarrista naiz beste ezeren gainetik, eta, musika entzuten dudanean, arreta gitarrak eskatzen dit lehendabizi. Sokaren soinuak beti mugitzen dit zerbait barruan, eta gitarrista moduan egin dut lanbidea. Gozatzen dut errepertorioak lantzen, eta denbora handia eskaintzen diot gitarrari, beste batzuentzat lan egin arren, saiatzen naizelako nire ukitua ere ematen. Ahotsari, berriz, oso gutxi eskaintzen diot! Baina Bas(h)oan proiektuan Beñat eta Julen Axiarirekin lan eginda, ikusi dut zer-nolako lana egin duten ahotsarekin. Nik ez. Eta uste dut gehiago landu beharko nukeela. Uste dut gero eta hobeto abesten dudala, baina ez dut ahotsa zaintzen. Eta kantariek asko zaintzen dute ahotsa. Konposizioa, berriz, gustatzen zait, eta dibertigarria egiten zait, baina denbora eskatzen dit. Azkenean, dena lana da, eta nik, batez ere, gitarrari eman diot denbora. Gainera, proiektu hau [Joseba Irazoki eta Lagunak] arrakastatsua balitz, agian beste modu batean ikusiko nuke, baina ez da, eta ondorioz, beste batzuekin lan egin behar dut gitarrista moduan.

Orain, Nacho Vegasekin ari zara zuzenean, Atom Rhumbarekin jotzeari utzi behar izan diozu, eta Bas(h)oanekin saio batzuk ere egiten dituzue oraindik. Laster hasiko zara Lagunekin ere... Zailtasun handiak dituzu agendak bateratzeko?

Bai, ez da erraza. Datorren urtean Nachorekin arituko naiz... Oraindik ez dakit zenbat kontzertu izango diren, baina prest egon behar dut. Eta nahiko nuke disko berria ere zuzenean aurkeztu... Oraingoz, ondo, jendea hasi baitzait deitzen. Baina zaila da agenda koadratzea, ekonomiak ere garrantzia baitu. Hau lana da niretzat, eta hori beti izan behar dut kontuan.

Elkarrizketa osoa irakurtzeko:www.badok.eus]]>
<![CDATA[Ospakizun gau betea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2012/030/001/2018-12-05/ospakizun_gau_betea.htm Wed, 05 Dec 2018 00:00:00 +0100 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/2012/030/001/2018-12-05/ospakizun_gau_betea.htm
Astelehen iluntzean giro berezia suma zitekeen Kursaalean. Kubo txikian Euskaraldiari amaiera emateko ekitaldia bukatu berritan, ahobizi eta belarriprest mordoxka zegoen kubo handira sartzeko prest —40 urtetik gorakoak gehientsuenak, nahiz eta auditoriumeko lehen lerroan haur txiki bat ere ibili zen batetik bestera—.

Lertxundi hamar laguneko talde handi batek lagundua agertu zen oholtzara, eta hasieratik utzi zuen agerian ez dagoela bere kontzertuak kantu ezagun eta kantagarriekin osatzeko tenorean. Ospakizun gauean diskoa kaleratu berritan, nahiago du bere azkeneko lanetan jarri begia, eta, bitxia bada ere, Oroimenaren oraina (2012) azken-aurreko diskoko hiru piezarekin abiatu zuen kontzertua. Gu bizi bezainbat, lurrin portugaldarrak zabaldu zituen Nintzenaz oroitzean eta Laket dut argitsua-k erakutsi zuten talde aparta duela Lertxundik ondoan —Juantxo Zeberio (pianoa), David Gorospe (bateria), Amaiur Cajaraville (baxua), Gurutz Bikuña (gitarra), Angel Unzu (gitarra eta bouzukia), Xabier Zeberio (biolina eta nyckleharpa), Pello Ramirez (biolontxeloa eta akordeoia), Intza Unanue (ahotsak) eta Olatz Zugasti (ahotsa, harpa eta teklatua)—, eta Udazken koloretan lehen klasikoari heldu aurretik Unzuk egindako gitarra solo ederra horren erakusle izan zen. Hitaz oroit (1996) diskoan jasotako kantu horrekin lehertu zen aurrenekoz auditoriuma.

Ez zuen behera egin emanaldiak Ospakizun gauean azken diskoak protagonismo berezia hartu zuenean ere. Belar nerabean-ek barnean daraman pop kutsua erakutsi zuen, eta Ibertzean Leonard Cohenen arimaz bustita kantatu zuen Lertxundik. Ospakizun gauean eta Lehen hazia kantu berrien ostean, aurreneko aldiz Lertxundik oholtza utzi zuen, taldea pieza instrumental bat jotzen gelditzen zen bitartean.

Ordurako, publikoa bero zegoen, baina kantariaren itzulerak are gehiago berotu zuen giroa, jendeak Ramirezen eskusoinuaren lehenengo notak entzun eta berehala ezagutu baitzuen Baldorba, zeinaren leloa bildutakoen zati handi batek abestu zuen.

Hortik aurrera emanaldia kantu ezagunen bidetik abiatuko zela pentsatzen zuenak, ordea, sorpresa hartuko zuen, azkeneko diskoko kantuek segitu baitzuten protagonismoa izaten. Bata bestearen atzetik jo zituzten Nahiago nuke barnerakoia, Otzandu herrian samindua —Unzuren pasarte ederrekin—, Isil isilik eta Kimu bat zuhaitzan, Jon Maiak Ternuan ezagutu eta euskarara ekarri zuen Allan Rankinen pieza bizia. Kantuaren country eta folk ahaireek gaueko une alai eta dantzagarriena bihurtu zuten.

Folk ahaireak izan zituen Turlough Carolan XVII-XVIII. mendeetako konpositore irlandarraren omenez eskainitako pasarte instrumentalak ere, eta, horren ondoren, eta taldekideak aurkeztuta, kontzertuaren azkeneko parteari ekin zion Lertxundik bere kantutegikoak ez ezik euskal musikaren klasiko ere bilakatu diren bi piezarekin: Oi ama Euskal Herri eta Jaun baruak. Jende gutxi geldituko zen haiek abestu gabe Kursaalean.

Hildakoak gogoan

Kontzertuaren lehen partea amaituta, eta publikoa agurtuta, taldekideak ez ziren oholtzatik joan, kantu gehiagoren gose baitzeuden zaleak. Ezin jakin zenbat oriotar zegoen publiko artean — «Aupa Orio»-ren bat entzun zen—, baina bis-eko lehenengo bi kantuetan Gipuzkoako kostaldeko herri horrek presentzia nabarmena izan zuen. Lehendabizi, Mirotzak jo zuten, Lertxundik herriko traineruari eskainitako kantu epikoa, eta, segidan —eta Lertxundi gabe—, Bizirik gaudelako, Olatz Zugastik ikastolen mugimenduaren omenez idatzi eta kontzertuan Intza Unanuek abestu zuena.

Kontzertu osoan bizpahirutan besterik ez zitzaion mintzatu Lertxundi publikoari, baina, Zuk dakizun hura delikatuari ekin baino lehen —berak aitortu zuen abesti kuttuna zuela, baina gutxitan jo izan duela zuzenean—, ingurutik joandakoak ekarri zituen gogora. Mikel Laboa, Xabier Lete, Lourdes Iriondo, Joxean Artze, Manex Pagola... eta baita bere musikari izandakoak ere: Martin Irizar, Fernando Ederra eta Marian Arregi.

Zenbat gera katartikoa besterik ez zen gelditzen bi ordu eta laurdenera iritsi zen ospakizun kolektiboari amaiera perfektua emateko.]]>
<![CDATA[Gainsbourg berrikusia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/039/001/2018-12-02/gainsbourg_berrikusia.htm Sun, 02 Dec 2018 00:00:00 +0100 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1946/039/001/2018-12-02/gainsbourg_berrikusia.htm
Je t'aime... moi non plus ikonikoak eman zion ospea, arrakasta eta batik bat oihartzuna -ez da nolanahikoa Erresuma Batuan, Espainian, Italian eta beste hainbat herrialdetan zentsuratu izana-, baina Jane Birkinekin batera abestutako kantu sentsual mitiko hartaz gainera, beste hamaika harribitxi egin zituen Gainsbourgek bere ibilbidean: 69 annee erotique, Bonnie and Clyde, Poupee de cire, poupee de son (France Gallentzat idatzia), Initials B.B., Cargo culte, Ballade de Melody Nelson, Intoxicated Man...

Hain zuzen ere, azken horren izenburuari heldu zion Mick Harvey (Rochester, Australia, 1958) gitarrista, abeslari eta ekoizleak Gainsbourgen kantutegia ingelesera eramateko urratsa egin zuenean. Ibilbide luzeko musikaria izan arren -The Birthday Party taldeko kide izan zen, eta hura desegin ondoren, Nick Caveren Bad Seedsen pieza ezinbestekoa izan zen urte luzez-, eta zinemarako egindako hainbat soinu banda albo batera utzita, Intoxicated Man (1995) izan zen Harveyk bere izenean kaleratutako lehendabiziko kantu bilduma. Lan bitxia ezinbestean, ingelesera eramandako Gainsbourgen kantuek osatzen baitute diskoa. Pink Elephants-ekin (1997) segitu zuen musikari frantziarraren kantutegian sakontzen, baina, haren ondoren, utzi egin zuen proiektua, beste hainbatetan sartzeko: bere materialaz osatutako diskoak, kolaborazioak PJ Harveyrekin, ekoizpenak...

Harik eta 2014an Australian eta Europan emandako kontzertu batzuek Gainsbourgen bidea berriro ireki zioten arte: «Orain grabatu ditudan kantuetako asko proiektuarekin hasi nintzenean itzuli nahi nituen, baina pentsatu nuen zailtasunak ematen zituztela», aitortu du orain gutxi Harveyk. Delirium Tremens (2016) izan zen itzulerako diskoa, zeinetan Harveyk Gainsbourgen garai ezberdinetako kantuak grabatu zituen. Hor dira 1950eko hamarkadaren amaieran eta 60koaren hasieran idatzitako Ce Mortel Ennui (Deadly Tedium), Couleur Cafe (Cofee Colour), Anna Karinaren telebista saio baterako idatzitako bost pieza, eta baita Jane Birkinek 1973an grabatutako La Decadanse (The Decadence) ere.

Iaz kaleratu zuen Intoxicated Woman, batik bat Gainsbourgek eginiko duetoetan oinarritzen dena. Diskoan ageri dira Je t'aime... ospetsua alemanez kantatua (Ich Liebe Dich...), eta baita Poupee de cire, poupee de son (Puppet of Wax, puppet of Song) distiratsua ere. Baina beste ezeren gainetik, emakumeen disko bat da, Channthy Kak, Xanthe Waite, Sophia Brous, Lyndelle-Jayne Spruyt, Jess Ribeiro eta Andrea Schroederrek jartzen baitiote kontrapuntua Harveyren ahotsari. Izan ere, kantuetako asko France Gallek, Juliette Grecok, Brigitte Bardotek eta Birkinek berak abestu zituzten lehendabizikoz.

Harveyk Gainsbourgen kantutaetan oinarritutako kontzertua emango du, asteazkenean, Andoaingo (Gipuzkoa) Bastero aretoan, eta talde handi bat izango du ondoan: Xante White abeslaria, Toby Dammit bateria jotzailea (Iggy Pop, Swans, Nick Cave & The Bad Seeds), James Johnston gitarrista (Gallon Drunk, PJ Harvey, Nick Cave & The Bad Seeds), Yoyo Röhm baxu jolea (Fatal Shore) eta lau biolinista.

Haiek baino lehen, Mursego ariko da oholtzan.

KONTZERTUA

Non: Andoaingo Bastero aretoan.

Noiz: Asteazkenean, 21:30ean. Lehendabizi, Mursegoren emanaldia izango da.]]>
<![CDATA[Sara Zozaya, Ghau, Raitx, Espagueti, Tenpera eta Ro, Kutxa Kulturen hautatuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1918/031/001/2018-11-29/sara_zozaya_ghau_raitx_espagueti_tenpera_eta_ro_kutxa_kulturen_hautatuak.htm Thu, 29 Nov 2018 00:00:00 +0100 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1918/031/001/2018-11-29/sara_zozaya_ghau_raitx_espagueti_tenpera_eta_ro_kutxa_kulturen_hautatuak.htm
Sara Zozaya Donostiako kantautorea da, eta, hainbat proiektutan ibili ondoren, Nerabe taldeko abeslaria da gaur egun. Egonaldian, berriz, Itsaso Navarro txelo jotzailearekin landu duen proiektua garatuko du.

Ghau 2018an sortutako proiektua da, eta argazkigintza, bideogintza, poesia, ilustrazioa eta musika uztartzen ditu. Kutxa Kulturrera aurkeztutako kantuak euskaraz abestuak daude.

Raitx izen artistikoaren atzean Rakel Arenaza Koban taldeko kidea dago. Bakarkako proiektuan gitarrarekin aritzen da —hala eman ditu kontzertu batzuk—, baina talde formatuan garatuko du bere proposamena. Ro, berriz, duela urtebete sortu zuten Azkoitia-Azpeitiko bost lagunek, eta musika instrumentala lantzen dute. Ilhunbean esan eginak eta Eginak lanak dituzte grabatuak.

Espagueti taldea 2014an hasi zen, eta pop «freskoa» eta «letra dibertigarriak» ditu lagun, eta Tenpera, azkenik, noise-rocketik eta rock alternatibotik hurbil dagoen taldea da.

Taldeekin bilerak izan ostean, bakoitzaren premiak detektatuko dituzte, eta, horren arabera, komunikazioari lotutako proiektu bat garatuko dute. Taldeek, gainera, aukera izango dute Kutxa Fundazioak Tabakaleran dituen entsegu lokaletan lan egiteko Halaber, egonaldian, prestakuntza emango diete: musika-ekoizpen, autoedizio, taldearen bideragarritasun planari edo sare sozialetako komunikazioari buruzko prestakuntza.

Bestalde, 2019ko lehen hiruhilekoan kontzertu bat emango dute Kutxa Kultur Plazan, Tabakaleran, eta, horrez gain, gutxienez beste hiru Gipuzkoako Foru Aldundiak kudeatzen duen Katapulta Tour programaren barruan. Emanaldi horiengatik, taldeek 2.400 euroko ordainsaria jasoko dute. Artista hautatuek, gainera, aholkularitza profesionala izango dute.]]>
<![CDATA[Bernardo Bertolucci hil da]]> https://www.berria.eus/albisteak/159774/bernardo_bertolucci_hil_da.htm Mon, 26 Nov 2018 17:22:14 +0100 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/159774/bernardo_bertolucci_hil_da.htm <![CDATA[Bat, hiru, sei, hamabi, hamalau...]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1907/040/001/2018-11-25/bat_hiru_sei_hamabi_hamalau.htm Sun, 25 Nov 2018 00:00:00 +0100 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1907/040/001/2018-11-25/bat_hiru_sei_hamabi_hamalau.htm 'BAT-HIRU' (1974)Musikariak: Mikel Laboa, Jose Mari Zabala, Alfredo Rodriguez, Juan Jose Tarragona, Txomin Artola, Begoña Agirre eta Antton Valverde.

Azala: Jose Luis Zumeta

Diskoetxea: Herri Gogoa.

Urte hartan argitaratu ziren: Bertso zaharrak (Antton Valverde, Julen Lekuona, Xabier Lete), Oro laño mee batek (Benito Lertxundi), Lurdes Iriondo (Lurdes Iriondo), Xabier Lete (Xabier Lete).

Gitarraren laguntza hutsarekin grabatutako lau disko txikirekin aurkeztu zuen bere burua Mikel Laboak 1960ko hamarkadan, bere ibilbidean jorratuko zituen bide batzuk erakutsiz. Haietan agertzen ziren hainbat herri kanta (Oi Pello, Pello, Bereterretxeren kanthoria, Haika mutil), baina baita euskal idazleen (Gabriel Aresti, Joxean Artze, Daniel Landart) nahiz kanpokoen (Bertolt Brecht) moldaketak ere: Apur dezagun katea, Zure begiek, Zilbor hesteak, Gaberako aterbea... 1970eko hamarkadan sartuta, eta Ez Dok Amairuren ibilbidea amaituta, disko hirukoitz batean bildu nahi izan zituen Laboak ordura arte grabatutako kantuak nahiz berriak —horietako asko Ikimilikiliklik ikus-entzunerako prestatuak—, baina zentsurak ez zion baimendu Brechten testuetan oinarritutako bigarren diskoa, eta Bat-Hiru izenburua bera horren testigantza gisa gelditu zen. Nolanahi ere, eta aurrenekoz musikari talde batek lagundua, bere ibilbidea ardaztu zuten hiru zutabeak gorpuztu zituen diskoak: herri kantuen berreskuratzea (Txinaurria, Xori erresiñula), poeta garaikideen musikatzea, batik bat Artzerena (Baztan, Gure bazterrak) eta hitz nahiz musika bidezko esperimentazioa (Lekeitioak). Disko bikoitz honetan dago, gainera, Laboaren kanturik sinbolikoena: Txoria txori.

'LAU-BOST (1980)

Musikariak: Mikel Laboa, Jose

Mari Zabala, Antton Valverde,

Antton Fernandez, Txomin Artola,

J.A. Ontoria, J.A. Borbolla, Isabel

Loroño eta Gonzalo Muga.

Azala: Jose Luis Zumeta.

Diskoetxea: Xoxoa.

Urte hartan argitaratu ziren: Otsoa dantzan (Izukaitz), Plazarik plaza (Oskorri), Katebegiak (Enbor), Ezekiel (Itoiz), Asfaltuko lorea (Akelarre).

Franco hil ondorengo urteetan asko ugaritu ziren kantaldiak, eta Laboak ere kontzertu mordoa eman zituen, 1978an atseden hartzea erabaki zuen arte —1984ra arte ez zen itzuliko oholtzetara—. Isilune hori, halere, ez zen erabatekoa izan, Lau-Bost disko bikoitza prestatzeko baliatu baitzuen. Bat-Hiru-n finkatutako bideetan sakondu zuen Laboak diskoan, herri kantuak berreskuratuz —Kantuz, Oi Pello Pello—, poeten lanetara joz —Xabier Leteren Izarren hautsa eta Haizea dator ifarraldetik; Artzeren Martxa baten lehen notak—, eta esperimentazioa landuz — Orreaga (Lekeitio 6)—. Azken esparru horretan sartzen da, era berean, Komunikazio-inkomunikazio (Lekeitio 5), 1977an Bilboko Casillan emandako kontzertu batean estreinatutako konposizio berritzaile eta apurtzailea. Gainera, Bi izan behar zuen disko hartatik Brechten hainbat testu berreskuratu zituen diskorako: Liluraren kontra, Langile baten galderak liburu baten aurrean eta Dialektikaren laudorioa. Konponketa musikaletan ere aurrera egin, eta lehen aldiz pianoa erabili zuen.

'6' (1985)

Musikariak: Mikel Laboa, Iñaki Salvador, Jexux Artze, Andoni Aleman, Eduardo Salvador, Alfredo Rodriguez, Urszula Wejman eta Carlos Itoiz.

Azala: Jose Luis Zumeta.

Diskoetxea: Elkar.

Urte hartan argitaratu ziren: Agur t'erdi (Errobi), Espaloian (Itoiz), Bihotzerreak (Ruper Ordorika), Hau dena aldatu nahi nuke (Hertzainak), Oroituz (Imanol).

Iraganarekin hautsi gabe, aurrerapauso nabarmena eman zuen Laboak 6 diskoarekin. Iñaki Salvador pianista kolaboratzaile estuena bihurtu zitzaion; ondorioz, kantariaren musika jazz moldeetara gerturatu zen, eremu horretan trebatutakoa baitzen Salvador, eta tango baten egitura ere baliatu zuen Lizardi piezan. Lehenengoz, Bernardo Atxagaren (Lizardi) eta Joseba Sarrionandiaren (Sorterriko koblak) testuetara jo zuen —espetxean zegoela bidali zion Sarrionandiak koaderno bat hainbat testuarekin Laboari—, eta Leteren bi hitz ere musikatu zituen, Ihesa zilegi balitz eta Negu hurbilak. Horietaz gain, Bentara noa herri kanta, Itsasoa eta lehorra lekeitioa eta hainbat pasarte instrumental bildu zituen: Haika mutil-en gainean egindako pianorako moldaketa, Denbora galduaren bila eta Estudioa.

'12' (1989)

Musikariak: Mikel Laboa, Iñaki Salvador, Josetxo Silguero, Eduardo Salvador, Mikel Valcarlos eta Adrzej Olejniczak.

Azala: Jose Luis Zumeta.

Diskoetxea: Elkar.

Urte hartan argitaratu ziren: Barkatu ama (M-ak), Joxemai Beltza (Jotakie), Datorrena datorrela (Oskorri), Tapiatarren trikitixa (askoren artean), Beti gogor, beti mozkor (O.K. Korral), Kantuz (Beñat Axiari, Ulrich Gumpert eta David Holmes), Muga beroetan (Imanol), Ikusi eta ikasi (Delirium Tremens).

Ordura arte ondutako lekeitio guztiak bildu zituen Laboak Lekeitioak disko bikoitzean (1988), eta berehala kaleratu zuen 12, 6-ren bidean sakondu, eta jazzaren eragina inoiz baino ageriago erakusten zuen lana. Berriro ere Salvadorrek lagundua, Atxagaren bi poema musikatu zituen, oso modu ezberdinean musikatu ere. Antzinako bihotz, tronpetak eta pianoak gidatutako pieza, diskoko une hunkigarrienetakoa bilakatu zuen; Galderak-i, berriz, lekeitioen esperimentazioa dario, nahiz eta lekeitio bat ez izan —espazio hori Cherokee (Lekeitio 8)-ri dagokio—. Sarrionandiaren testu batera ere jo zuen diskoko beste une inportante batean (Lili bat), eta 1969an lehen aldiz grabatutako Brechten kantu bat ere berreskuratu zuen jazz molde nabarmenarekin: Gaberako aterbea. Jazzak diskoan duen garrantziaren erakusle, Thelonius Monken Round Midnight-en moldaketa ere egin zuten.

'14' (1994)

Musikariak: Mikel Laboa, Iñaki Salvador, Josetxo Silguero, Eduardo Salvador, Aitor Landeta, Jexux Artze, Joseba Urzelai, Carlos Itoiz, Pedro Caldeira, Joseba Tapia, Hristo Voutchkov, Haizezkur saxofoi laukotea.

Azala: Jose Luis Zumeta.

Diskoetxea: Elkar.

Urte hartan argitaratu ziren: Mendebaldeko euskal baladak (Hiru Truku), Hipokrisiari Stop! Bilbo 93-X-30 (Negu Gorriak), Lehertzeko garaia (Bap!), Presoak S.O.S. (Etsaiak), Atlantic River (Juan Carlos Perez), Mundu hegian (Sorotan Bele).

Atzera begira, aurrera egiteko. 14 diskoan bere hastapenetan grabatutako hiru kantu berreskuratu zituen, Goizuetan herri kantua —1966an Goiztiri diskoetxeak kaleratutako disko laburrean agertu zena aurrenekoz—, Artzek idatzitako Gure bazterrakBat-Hiru-n agertzen zena—, eta Baga-biga-higa lekeitioa, bi bertsiotan emana, jatorrizkoari lotuagoa lehena, eta jazz kutsu nabarmenekoa eta ahotsik gabekoa bigarrena. Horiei gehitu behar zaie Assentiré de grat, Salvador Espriuren poema baten gainean katalanez eta Kataluniaren omenez 1966an idatzitako kantuaren bertsio gaurkotua. Baina 14-k badu beste protagonista ageriko bat: Joseba Sarrionandia. Harenak dira diskoko lau kanturen hitzak: Hegazti errariak, Ñao, es tu, faculdade de sentir, Oroitzen zaitudanean, ama —Joseba Tapiaren trikitiak zipriztindua—eta Gure oroitzapenak. Eta ohiturari uko egin gabe, lekeitio berri bat ere sartu zuen diskoan, Mugak (Lekeitio 9), Camaron de la Islaren eta John Cageren omenez.

'ZUZENEAN' (1997)

Musikariak: Mikel Laboa, Iñaki Salvador, Josetxo Silguero, Eduardo Salvador, Aitor Landeta, Jexux Artze, Joseba Urzelai, Carlos Itoiz, Joseba Tapia, .

Azala: Jose Luis Zumeta.

Diskoetxea: Elkar.

Urte hartan argitaratu ziren: Ireki ateak (Fermin Muguruza eta Dut), Anari (Anari), Bada hiri gorri bat (Lorelei), Berri Txarrak (Berri Txarrak).

Laboaren lehenengo zuzeneko diskoa izan zen, eta kantariaren alderdi guztiak erakusteko balio izan zuen. Han ziren herri kantuak (Goizuetan, Txinaurria), poeten egokitzapenak (Ihesa zilegi balitz, Galderak, Lili bat, Antzinako bihotz...) eta baita lekeitioak ere: Baga-biga-higa, Mugak eta Komunikazio-inkomunikazio apurtzaile bat. Kantuak Gasteizko Principal antzokian grabatu zituzten Korrika 95en barruan, eta baita Donostiako Viktoria Eugenian 1996ko martxoan emandako kontzertu batean ere. Aurretik inoiz grabatutako pieza bat ere ageri da diskoan, Tony Williamsen Pee-Wee jazz doinua.

'GERNIKA-ZUZENEAN 2' (1999)

Musikariak: Mikel Laboa, EGO, Donostiako Orfeoia, Iñaki Salvador, Josetxo Silguero, Jexux Artze, Pello de la Cruz, Luis Camino, Joseba Tapia, Pascal Gaigne eta Iker Goenaga.

Azala: Jose Luis Zumeta.

Diskoetxea: Elkar.

Urte hartan argitaratu ziren: Ikasten (Berri Txarrak), Inshala (Alaitz eta Maider), 3 (Pi.L.T), Amets bat (Petti).

1999ko abuztuan Donostiako Viktoria Eugenia antzokian eta Musika Hamabostaldiaren barruan emandako kontzertu bat jaso zuten disko honetan. Saio berezia izan zen, ohiko kolaboratzaileez gain, Euskal Herriko Gazte Orkestra, Donostiako Orfeoia eta hainbat errezitatzaile ere aritu baitziren kontzertuan. Laboaren alderdirik esperimentalena gailentzen da —Txinaurria-ren bertsio instrumentala da horren adibide esanguratsua—, eta beste musikari batzuek aurretik grabatutako herri piezak berreskuratu zituzten: Elgeta (Iker Goenagak grabatua 1998an) eta Ezpata dantza, Jexux Artze, Pello de la Cruz, Mikel Artola eta Iker Muguruza txalapartariek Sakanatik harbaila ttipira diskoan (1999) argitaratu zutena. Kiromantzidxa lekeitio berriarekin batera, Txoria txori-ren bertsio sinfonikoa nabari da.

''60AK+2' (2003)

Azala: Jose Luis Zumeta.

Diskoetxea: Elkar.

Urte hartan argitaratu ziren: Aitzina (Jean Bordaxar), Kea (Rafa Rueda), Karidadeko Benta (Karidadeko Benta), Libre (Berri Txarrak), Desertore (Oskorri).

1960ko hamarkadan argitaratutako kantu guztiak, eta garai hartan egin baina geroago grabatutako beste hiru biltzen ditu diskoak. Batzuk jatorrizko grabazioak dira (Amonatxo, Aurtxo txikia, Egun da santi Mamiña, Ituringo arotza), eta beste batzuk, berriz, hurrengo hamarkadetan egindako grabazioetatik daude aterata (Haika mutil, Liluraren kontra, Goizuetan). Horiei gehitu behar zaizkie 70eko hamarkadan egindako beste bi kanta: Izarren hautsa eta Martxa baten lehen notak. Txoria txori-ren bertsioa 1976an egindako 24 orduak euskaraz jaialdian jasotakoa da.

'XORIEK 17' (2005)

Musikariak: Mikel Laboa, Iñaki Salvador, Josetxo Silguero, Iosu Izagirre, Hasier Oleaga, Dani Perez, Eduardo Baranzano, Carlos Itoiz, Lisabö, Mixel Etxekopar, Alasdair Fraser, Et Incarnatus...

Azala: Jose Luis Zumeta.

Diskoetxea: Elkar.

Urte hartan argitaratu ziren: Gelditu denbora (Ken Zazpi), Gose (Gose), Disko infernu (Gatibu), Duna (Sorkun), 40 urtez ikasten egonak (Benito Lertxundi).

Estudioko grabazioei dagokienez, 2005ean 11 urteko etenaldia hautsi zuen Laboak bere azkeneko lana izan zenarekin. Hiru ataletan banatua, beretzat garrantzitsuak izandako idazle, kantari, kantu eta kontzeptuak omentzeko baliatu zuen. In memorian zatian, inspirazio iturri izan zituen hainbat egileri aitorpena egin zien: Jacques Brel (Ne me quitte pas), Atahualpa Yupanqui (Piedra y camino), Jexux Artze (Loha-loa), Billie Holiday (Billie Holiday in memoriam)... Xoriek atalean, txoriak izan zituen inspirazio iturri (Xoxo beltza, Txoria txori —hariek gidatutako bertsio instrumentalean—, Xoriak). Azkenik, Sarrionandiaren Sustraiak han dituenak poema egokitzeaz gain, aurretik grabatutako beste bi kantu berreskuratu zituen bertsio berrietan: Galderak eta Langile baten galderak liburu baten aurrean. Azken horretan, Xabier Montoiak eta Ruper Ordorikak lagundu zuten Laboa kantuan. Eta hiru atal horien artean ezkutatzen da agian ohiko jarraitzaileari harrigarriena gerta dakiokeen kantua: Orduan. Atxagaren testua ahots hari ia hauskorrarekin hasten da errezitatzen Laboa, pianoaren eta gitarraren laguntza hutsarekin. Kantu erdian, baina, Lisabö taldea sartu, eta sare elektriko trinko baten azpian ezkutatzen da melodia. Belaunaldien arteko talka-elkarketa.

'LEKEITIOAK' (2007)

Azala: Jose Luis Zumeta.

Diskoetxea: Elkar.

Urte hartan argitaratu ziren: Anek idatzi dit zutaz (Mikel Urdangarin), Konplizeak (Jabier Muguruza), Esperantzara kondenatua (Gari).

Aurretik ere (1998an), Elkarrek bilduak zituen Laboaren lekeitioak bilduma batean, baina 2007an kantariaren «alderdirik esperimentalena» bere osotasunean jaso zuen. Ordurako estudioko diskoetan bildutako hainbat grabazioz gain, badira disko bikoitzean artean ezezagunak ziren bertsioak ere. Hala, Baga-biga-higa-ren hiru aldaera ageri dira: 1974ko grabazioa, 1992an Iñaki Salvadorrek eginiko bertsio instrumentala, eta 1999an grabatutako bertsio sinfonikoa. Era berean, Gernika-ren hiru moldaketa dakartza bildumak: lehen bertsioaren bi grabazio; sarrerarik gabea bata, 1976an Suediako Telebistak grabatutakoa, eta 1988ko grabazioa bestea. 1999ko bertsio sinfonikoa da hirugarrena.

'MIKEL LABOA (1934-2008)'

(2009)

Zuzendaria: Mari Sol Bastida.

Azala: Arturo Delgado.

Diskoetxea: Elkar

Laboa hil eta urte erdira kaleratu zuten hari buruz Mari Sol Bastidak zuzendutako dokumentala. Haren «bizitza eta obra» biltzen ditu filmak, ezagutu zuten hainbat lagunen testigantzak ez ezik (Koldobika Jauregi, Iñaki Salvador, Ruper Ordorika, Lluis Llach, Anari, Raimon...), kontzertuen filmaketak ere jasoz. Bitxikerien CD bat ere jasotzen du bildumak. Hor ageri dira Langile baten galderak... eta Antzinako bihotz pista batean bat eginda; Galderak II, Josetxo Silgueroren saxoa protagonista duen bertsio instrumentalean; Baga-biga-higa moldaketa sinfonikoan, eta Atxagak Laboaren omenez zuzenean errezitatutako poema: Beti lagun.]]>
<![CDATA[Aitzindariak, bide berrien peskizan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/043/001/2018-11-25/aitzindariak_bide_berrien_peskizan.htm Sun, 25 Nov 2018 00:00:00 +0100 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1944/043/001/2018-11-25/aitzindariak_bide_berrien_peskizan.htm Pink Flag Wire taldea 1970eko hamarkada amaierako punk eszenan kokatu zuen diskoak. Eta zer hobea beti berritzailea eta heterodoxoa izan nahi izan zuen talde batentzat ohi baino disko pausatu bat kaleratzea baino? Inoiz ez da izan Wire bertan goxo gelditzekoa, eta Silver/Lead (2017) taldearen hamabosgarren diskoa izaera horren erakusgarri aparta bilakatzen da. Inork ez luke esango Wirerena ez denik, baina, era berean, ñabardurak gehitzen dizkio ondo kodifikatutako soinu bati.

Ez da harritzekoa, lehenengo punk (eta postpunk) belaunaldiko artisten artean, ibilbiderik sendoenetakoa egin duena baita Wire. 2003an itzuli zenetik -hamabi urteko etenaldiaren ondoren-, sei disko kaleratu ditu, guztiak interesgarriak, eta batzuk apartak. Pink Flag-ek barnean gordetzen zuen urgentzia desagertu da, baina tentsioak hortxe dirau. Lehen planoan.

Nocturnal Koreans (2016) disko laburrak bezala, kontraste ugari ditu Silver /Head-ek. Tentsioz beteriko doinu batekin hasten da (Playing Harp For The Fishes), single bizi eta frenetiko bat gordetzen du (Short Elevated Period), taldeak popa bere erara interpretatzen duela adierazten du (Diamonds in Cups), eta behin baino gehiagotan erakusten du nondik edan duten azken 40 urteotan jaiotako hamaika taldek.

Wire sortu zuen laukotetik Colin Newman abeslari eta gitarristak eta Graham Lewis baxu jotzaile eta letra egileak segitzen dute, eta Robert Grey (bateria) nahiz Matt Simms (gitarra) dituzte azkeneko urteetan taldekide. Talde horrekin azalduko dira, ostegunean, Donostiako Dabadaba aretoko oholtzara. Ez da Euskal Herrian ariko diren aurreneko aldia, 2014ko uztailean Donostiako Jazzaldian jo baitzuten. Euri zaparrada batek Zurriolako hondartza bustitzen zuen bitartean. Pentsatzekoa da egokiagoa izango zaiola areto barruko giroa.]]>
<![CDATA[«Langile batek 'nahikoa da' esaten duen aldiro jaioko da Miguel Marmol»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1905/032/001/2018-11-18/langile_batek_nahikoa_da_esaten_duen_aldiro_jaioko_da_miguel_marmol.htm Sun, 18 Nov 2018 00:00:00 +0100 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1905/032/001/2018-11-18/langile_batek_nahikoa_da_esaten_duen_aldiro_jaioko_da_miguel_marmol.htm Migel Marmolen hamaika eta bat jaiotzak. Zortzi urte izan dira, baina proiektuaren gozoak nekeak arindu dizkio Fanori: «Halako lan luzeak egitean, ohikoa da nekatuta eta gogaituta bukatzea. Baina sekula gertatu ez zaidana gertatu zait lan honekin: ez naiz nekatu edo erre!».

Nola iristen da donostiar bat XX. mendeko militante komunista salvadortar guretzat nahiko ezezagun baten bizitzara?

Eduardo Galeanoren testuen bitartez ezagutu nuen Miguel Marmol. Memoria del fuego-ko azken liburukiaren (El siglo del viento) nolabaiteko ardatza Miguelito da. Hain zuzen ere, hor aurkitu nuen haren bizitza jaiotzen bidez kontatzeko ideia. Hor sortu zen Miguel Marmolen bizitza komiki bihurtzeko aukera. Hasi nintzen pentsatzen Xabiroi-rako istorio labur bat egin nezakeela, baina, arakatzen hasi, eta Roque Daltonek hari buruz idatzitako liburua aurkitu nuen. Niretzat mugarri bat izan zen. Maitemindu egin nintzen pertsonaz, eta ikusi nuen istorio potoloa zegoela hor.

Zortzi urte eman dituzu Miguel Marmolekin. Asko aldatu zaizu hartaz duzun pertzepzioa?

Erabat. Guretzat ez da iraultzaile ezaguna, nahiz eta ohartu naizen oso esanguratsua eta pisu handikoa izan dela. Ez bakarrik El Salvadorren, baita Erdialdeko Amerikan ere. Hazten eta hazten joan zait, hasieran pentsatuko ez nuen moduan. Orain familiakoa dut: entzuten dizkiot pausoak korridorean; etxean bizi da. Ez da desagertuko nire bizitzatik. Hori oso garbi izan dut El Salvadorko lagunekin harremanetan hasi nintzenenetik. Miguel Marmol ez da hil. Hilezkorra da, eta jaioko da edozein langilek eskua altxatu eta «nahikoa da» esaten duen aldiro.

Galeano inspirazio iturri izan duzu, eta pertsonaia gisa ere agertzen da komikian. Material hornitzaile ere izan da?

Ez askorik. Bere testuak oso laburrak dira, zoragarriak, baina ez dute asko kontatzen. Dena dela, zalantzak nituenean, jo nuen harengana. Roqueri ezin nion kontsultatu [1975ean hil zuten], eta, zoritxarrez, orain Galeanori ere ez.

Galeanori lanaren parte bat erakusteko aukera izan zenuen?

Nahi baino gutxiago. Bi atal eginak nituen, eta storyboard-a osorik bidali nion. Hori da lan honen inguruan izan dudan pena bakarra. Galeanok liburua irakurri ez izana.

Dalton bera bizpahiru orritan agertzen da, baina bere presentzia liburu osoan dago.

Bai, bai, agerikoa da bere figura liburu osoan. Roqueren umorea dago liburuan, edo hala izan zedin nahi izan dut nik. Ez dakit lortu dudan, baina uste dut badagoela Roqueren espiritu borrokalari eta era berean zirtolaria. Ziur aski, bat egiten dudalako bere umorearekin.

El Salvadorren ere egon zara. Han ezaguna da Marmol?

Belaunaldiaren arabera. Militantzia politikoan ibili direnek oso ondo ezagutzen dute, eta gerran aritu ziren gehienek ere bai. Baina gazteek oso gutxi. Sonsonateko unibertsitatean eman genuen hitzaldi bat 200 lagunen aurrean, eta galdetu genien ea ezagutzen zuten. Inork ez zuen ezagutzen.

Transmisioak huts egin du, orduan?

Bai, Museo de la Palabra y la Imagen ari da El Salvadorren memoria jaso eta zabaltzen, baina ez da gobernu erakunde bat. Gobernuak ez du lan hori egiten. Ikasleei galdetu nien ea komikiak irakurtzen zituzten, eta ea Batman ezagutzen zuten. Baietz haiek. Eta esan nien Miguel dela haien Batman, haien superheroia: hilezkorra, nekaezina eta guztiahalduna!

Zenbateraino birsortu duzu Miguel Marmolen bizitza?

Hau lan literario bat da, ez lan historiografiko bat. Baina egia da fikzio gutxi dagoela, ia batere ez. Gertakari nagusiak errealitateari lotuta daude; noski, alde literarioa nabarmenduta.

Dokumentatu beharra obsesio bilakatu zaizu?

Bai, bai! Hau [komikiko irudi bat seinalatuz] ez da edozein tren makina. Bide hori egiten zuen tren makina da! Inork ez dio erreparatuko, baina berdin zait! El Salvadortik 8.000 kilometrora egonda, segurtasun falta ikaragarria daukazu. Eta hori orekatzeko tresna bakarra lana izan da. Datuak ondo ematea oso inportantea da, baina obsesiboa bilakatu zait: armadaren logotipoak, jeep-ak, hegazkinak... Bi funtzio ditu dokumentazioak: ni sarraraztea kontatu nahi dudan istorioan, eta nire parakaidismoa konpentsatzea.

Errealitateari fidel izate horrek mugatzen dizu irudimena?

Hala beharko luke, baina Miguelitoren kasuan kontrakoa da! Niri ez litzaizkidake bururatuko berari gertatutakoak! Alderantziz. Gauza batzuk leundu egin ditut sinesgarri bihurtzeko.

Jaiotzak kontatuz kontatu nahi izan duzu haren istorioa...

Ideia polita iruditu zitzaidan, oso ondo adierazten baitu pertsonaia bera. Jaiotza, erdi-heriotza edo berpizte horiek ardatz bilakatuz gero, mezu bat bidaltzen duzu izenburutik. Horrek, jakina, egitura bat izatera eraman nau, eta jaiotzen inguruan gertatzen dira gertatzen direnak. Ondorioz, bere bizitzako pasarte batzuk ezin izan ditut sartu. Esaterako, iraultza komunista ezagutzeko SESBera egin zuen bidaia. Horrek beste komiki baterako ematen du!

Nahiz eta asko ia ez agertu, hamarnaka pertsonaia landu dituzu. Garrantzi handia eman diozu haien karakterizazioari?

Nahiz eta protagonista garbi bat egon, beti merezi du inguruko pertsonaiak ere ondo lantzea. Eman behar zaie behar duten denbora. Feliciano Ama irudikatzea, adibidez, hunkigarria izan da, azken batean, indigena guztien borroka irudikatzen nuelako pertsonaia horrekin. Merezi du bigarren mailako pertsona horien inguruan logikak esango lukeena baino denbora gehiago ematea. Bi binetatan agertuko dela bakarrik? Berdin da. Landu pertsonaia, emaiozu denbora eta nortasuna. Hor dira, bineta bakarrean, Guillermo Escalon eta Manuel Sorto zinemagileak. Asko lagundu didate, eta, gainera, ezagutu eta filmatu egin zuten Marmol. Agertu behar zuten.

Proiektu kolektibo gisa ikusten duzu liburua?

Erabat. Nik marraztu dut, idatzi dut gidoia eta hartu dut lan handi bat. Baina hemen jende askoren lana dago. Begi bistakoena, Daltonena eta Galeanorena. Baina bada El Salvadorko memoria historikoa jaso duten askoren ekarpena ere.

Paisaiak marraztean detaile handiarekin aritu zara. Pertsonaiak, berriz, errealismoaren eta karikaturaren artean mugitzen dira. Zeren arabera erabaki duzu?

Utzi diot inspirazioari... Gorputzak esaten zidanaren arabera jokatu du. Farabundo Marti, adibidez, ez nuen karikaturizatua ikusten. Zergatik? Bada, ez dakit. Aldiz, Maximiliano Hernandez Martinezek eskatzen zidan karikatura... Edo Marmolen amonak... Agian, haurrak garenean karikaturizatuago ikusten dugulako mundua.

Hamaika aldiz hiltzeko zorian egon arren, Marmolen heriotza ez duzu sartu liburuan. Zuretzat bizirik dagoen seinale?

Miguelito ez da hil. Niretzat mito bat da. Ez dakit El Salvadorren zenbatek aitortuko dioten izaera hori, baina Miguelito eta heriotza ez datoz bat. Hemen gelditzeko etorri zen mundura.

Gazteleraz idatzi duzu komikia, eta Koldo Izagirrek egin du euskarazko itzulpena. Baina zuk esan duzu euskarazkoa ere jatorrizko bertsioa dela. Zergatik?

Hizkuntza oso garrantzitsua zen liburu honetan; batetik, Daltonen eta Galeanoren testuak daudelako, eta, bestetik, El Salvadorko hizkera jaso dugulako. Hizkuntzak distira berezia du, eta euskarazko bertsioan ez nuen nahi itzulpen estandar eta gozaturik. Behar nuen bertsio bat, ez itzulpen bat. Eta Koldok lan zoragarria egin du; azken batean, jatorrizko bertsio bat da.

Liburuak itxaropena transmititzen du, oro har. Utopiak beharrezkoak dira?

Nik uste dut baietz. Berdin du zenbat porrot jasaten dugun. Lepoan hartu, eta segi aurrera! Hori da Miguelito. Eta langileen borrokak zerbait behar badu, indarra eta energia behar ditu, ez sakrifizioa eta tristura. Hori da Miguelitoren mezua. Hori da Lucio Urtubiaren mezua. Borroka egiten da irabazteko. Ez dugula irabazi? Bada, segitu saiatzen.]]>
<![CDATA[Gabonetako kantuak, gaur]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/037/001/2018-11-15/gabonetako_kantuak_gaur.htm Thu, 15 Nov 2018 00:00:00 +0100 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1893/037/001/2018-11-15/gabonetako_kantuak_gaur.htm Ur berri, urte berri, Igelaren Bandak hainbat lagunen konplizitatearekin eta Elkar diskoetxearen babesarekin argitaratu berri duen diskoa.

Orain dela urte batzuk Natxo de Felipek Bixente Martinezi egindako opari bat dago proiektu honen ernamuinean. Aita Donostiak bildutako gabon kantuak ziren, eta, haiek irakurtzean, «liluratuta» gelditu zen gitarrista. Horrek bultzatu zuen Gabonetako kantutegian arakatzera, arreta, batik bat, doinuetan jarrita. «Ez pentsa sotoetan eta liburutegi ilunetan ibili naizenik. Hemen bertan [Donostiako Elkar dendan egin du aurkezpena] aurkitu ditut hainbat ale».

Zeregin horretan, «altxor ezkutuekin» egin du topo, «doinu interesgarriekin, aukera handiak ematen dituztenekin», bai eta testuei lotutako sorpresa handiekin ere. «Ama Birjina, Jesusito... ez zaizkit interesgarriak egiten, baina Gabonei lotutako ohitura politak ere badira. Adibidez, Nafarroan bada ohitura bat. Gabon Zahar gauean iturrietara jotzen dute ume eta gazteek, urte berriko ura jaso eta gero etxez etxe ur hori eramanez kantuan ibiltzea». Hela, hela! eta Urteberri-egun ona kantuetan dago jasoa, hain zuzen ere, tradizio hori.

Diskoan hamabost pieza jaso dituzte, eta badira horien artean erlijioari zuzenki lotutakoak ere. Gaur egungo ikuspegitik begiratu die, baina, Martinezek, Bibliako pasarte batzuek eta gaur egungo egoerak paralelismoak dituztelakoan. «Errefuxiatuen gaineko albisteak irakurtzen ditugu, nola iristen diren egoera larri batean eta babes bila. Eta hori bera dago Maria eta Joseren istorioan».

Diskoan jatorri ugaritako kantuak bildu dituzte. Badira Resurreccion Maria Azkueren kantutegian jasotakoak (Urteizu jentea, Ai, Hau gabaren preziosoa!), Aita Donostiak bildutakoak (Gabon etxekoandre), Antonio Zabalaren Euskal erromantzeak liburuan agertutakoak (Iletargi ilargia)... eta badira jatorri ezberdinetako testu eta doinuekin osatutakoak ere. «Gaitegiaren gainetik, kantu oso politak dira. Ez dira erabat ezezagunak, baina ezagunak ere ez dira». Gabonetako kantuek beren gain duten klixeetatik urruntzen ere saiatu da. «Kantuak dira, kantu normalak zentzu horretan».

Elkarlanetik sortua

Martinezek Igelaren Bandako kideekin —Amaiur Cajaraville (kontrabaxua) eta Hasier Oleaga (bateria)— egin zituen kantuak moldatzeko lehen lanak, baina berehala gehitu zitzaizkien Xabier Zeberio (biolina, nyckelharpa eta biola) eta Julen Izarra (saxoa), eta segidan ahotsez arduratu diren bost lagunak: Izaro, Maddi Oihenart, Maite Larburu, Mikel Urdangarin eta Natxo de Felipe, Martinezekin urte luzez Oskorrin ibilitakoa. «Parterik politena izan da hori, nola joan diren kantuak osatzen denon artean. Elkarlan bat izan da». Aste Santuan hasi ziren diskoa grabatzen Victor Sanchez teknikariarekin, eta irailean amaitu zuten lana.

Gabonetako kantuek osatzen dute bilduma, eta, horren ondorioz, egun horien atarian emango ditu Igelaren Bandak diskoa aurkezteko kontzertu bakarrak. Azaroaren 30ean Sopelako (Bizkaia) Kurtzio kultur etxean ariko dira diskoan parte hartuko duten hamar lagunak, eta abenduaren 22an Donostiako Viktoria Eugenian errepikatuko dute. Eta Gabonak urtarrilean itzaltzen diren bezala, Igelaren Bandak ere atseden hartuko du Ur berri, urte berri lana aurkezteari dagokionez, behinik behin.

Hurrengo Gabonak arte.]]>
<![CDATA[Sustraiak bilatzeko ariketa askeak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/031/001/2018-11-14/sustraiak_bilatzeko_ariketa_askeak.htm Wed, 14 Nov 2018 00:00:00 +0100 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1872/031/001/2018-11-14/sustraiak_bilatzeko_ariketa_askeak.htm Itsasotik iturrira, Lurpekariak taldearen estreinako diskoa. Gaztelupeko Hotsak diskoetxearen jazz atalaren babesean argitaratua. Jazzarekin harremana izan baitezake diskoak, nahiz eta hori baino gehiago ere baden, Ion Celestino taldekideak zehaztu duenez. «Jazza lanabes bat da, eta proiektu honetara jazzetik zerbait etorri bada, inprobisazioa izan da hori».

Celestinorekin batera (tronpeta), Nerea Erbitik (ahotsa), Javier Callenek (kontrabaxua), Ander Garciak (kontrabaxua), Daniel Lizarragak (bateria) eta Israel Tubillejak (bateria) osatzen dute Lurpekariak. Seikote bat, edo, bestela esanda, bi hirukote. Bi bateria, bi baxu, eta tronpeta eta ahotsa, parez pare. «Ahotsa dagoenean, pentsa liteke taldea haren laguntzailea dela, baina hemen ez da hala. Denak gaude maila berean», zehaztu du Erbitik.

Hainbat proiektutan ibiliak dira musikariak —Celestino Broken Brothers Brass Band-en gidaria da; Erbiti En-kantuz eta Tutik Ez taldeetan aritu da, Garciak hiru disko ditu argitaratuak bere izenean...—, baina jazza ikasi izanak elkartu ditu neurri batean, Erbitik azaldu duenez. «Jazza ikasi dugu, beste hizkuntza bat, baina bilaketa behar bat ere sentitu dugu hor, eta Lurpekariak hori da: bilaketa baten emaitza». Jazza abiapuntu izanik, bilaketa norabide batean egin dute, euskal kulturaren eta musikaren erroetarako bidean. Betiere, «kontatzeko moduari» garrantzi handia emanda. «Ez gintuen asebetetzen euskal melodia tradizional bat be-bop estetika batekin jotzeak. Hori litzateke aurretik egin duguna egitea», argitu du Celestinok.

Taldekide bakoitza bere «harrikadarekin» iritsi da gogoeta bera egitera. Celestino, hain zuzen ere, Jorge Oteizaren teoriek eta irakaspenek eraman zuten «euskal estiloaz» gogoetatzera. «Hor berak ikusten zuen bide bat, abangoardia, jazza eta euskal kultura lotuko zituena. Eta ni horri bueltaka hasi nintzen».

Lan narratibo bat

Jazza melodia baten gaineko inprobisazioan oinarritzen den bitartean, Lurpekariak-en proposamenak, inprobisazioa ardatz izanda ere, narratiba bat dauka oinarrian. Celestino: «Gure asmoa beti izan da musika, eta emanaldia bera ere, modu narratiboan antolatzea. Horrek eramaten du entzulea beste belarri batzuekin entzutera, egoera horretan ez baitu garrantzirik bakarlari batek ze ondo jotzen duen, baizik eta taldeak elkarlanean sortzen duena».

Bertsolaritzak eragin handia izan du proiektuan, zeharka bada ere. Izan ere, bertsolariak bezala, ariketak jartzen dizkio taldeak bere buruari, horien gainean inprobisazio lana egin dezan. Horrela, diskoan badira agur bat (Lehen agurra), txalapartaren inguruan egindako ariketa bat (Ttkn ttn ttkn) eta dantzaren gaineko beste bat ere (Banango zaharra).

Diskoa Donamariako jauregian (Nafarroa) grabatu zuten bi egunetan. Ez zen nolanahi hartutako erabakia grabazio estudio konbentzional batean ez egitea: «Kontua hain inprobisatua izanda, ez genuen geure burua estudioan ikusten. Iruditu zitzaigun aproposa zela lekua. Goiko partea guztiz egurrezkoa da, eta haizea ere entzuten da».

Gaur Basauriko (Bizkaia) Social antzokian aurkeztuko dute diskoa, eta larunbatean Ermuko (Bizkaia) Lobiano aretoan izango dira. Abenduaren 2an, berriz, Bergarako (Gipuzkoa) Seminarixoan izango dute emanaldia.]]>
<![CDATA[H.B. bere lekuaren bila itzuli da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/032/001/2018-11-08/hb_bere_lekuaren_bila_itzuli_da.htm Thu, 08 Nov 2018 00:00:00 +0100 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1873/032/001/2018-11-08/hb_bere_lekuaren_bila_itzuli_da.htm Paristik datorren artista. Itzulera bikoitza, beraz; komigileena bata, eta H.B.rena bestea, izenburuak dioen bezala, Frantziako hiriburua utzi eta bere jatorrizko lurraldera itzuliko baita. Litxarrerien jauna bezalaxe, Ikastolen Elkarteak eta Xabiroik eman dute argitara Paristik datorren artista.

Iturriaga: «Lehen albumaren amaieran, kinka larrian utzi genuen gure Haur Besoetakoa; batetik, albuma amaitzeko modu bat zelako hura, eta, bestetik, Alex eta biok nahiko kinka larrian geundelako pertsonaiarekin». 2007an ikusi zuen argia lehendabizikoz Haur Besoetakoa-k, Xabiroi aldizkariaren orrialdeetan. 2014ra bitartean argitaratutako istorioen bilduma batek osatu zuen, hain zuzen ere, Litxarrerien jauna, eta pertsonaiarekin «borrokatxo bat» ere bazuten ordurako Iturriagak eta Sanvik. «Ez ginen ausartu akabatzera. Eta denborarekin konturatu ginen merezi zuela bizirik irautea».

Haur besoetakoa-ren lehen liburuaren abiapuntua erabat parodikoa zen. The Godfather pelikulako aitajaunak bezala, Haur Besoetakoak litxarrerien eta bideo-jokoen merkatu klandestinoa kontrolatzen zuen, helduak ugalketarako eta zerbitzurako izaki huts ziren bitartean. Bigarren alean, istorioak ez du ukitu parodikoa galdu, baina alderdi hori lausotuago dago Iturriagaren beraren iritziz. «Aurrekoan The Godfather-en erreferentzia oso agerikoa zen, eta pertsonaia bera mafiosoa zen. Baina denborarekin bizitza propioa hartu du pertsonaiak».

Litxarrerien jauna-ren amaieran, «[Humphrey] Bogarten eta [Ingrid] Bergmanen elkarrizketa famatua parodiatuz, Paris gelditzen zitzaien protagonistei», eta Frantziako hiriburuan hasten da, hain zuzen, bigarren albuma. Han dira H.B. eta Lo-li-ta, bere salbatzaile baina aldi berean antagonista dena. Bere jatorrizko mundura itzultzeko aukera izango du H.B.k, eta berregin beharko du bere bizitza haurren munduan, «traidore izatearen akusazioa hor gainean daukan bitartean». Behetik hasi beharko du borroka, gora igotzeko nahiarekin, baina bidea zaila izango da, «are gehiago kontuan izanik nolakoa den: baliorik gabekoa eta printzipioak izatera iritsi ez den haur bat».

Gazte batek bezala heldu batek irakurriko duen liburu bat da Haur Besoetakoa. Paristik datorren artista. «Batzuek geruza batzuk galduko dituzte, eta beste batzuek beste batzuk, baina oinarrian beti dago errealitatearen parodia». Eta, hala ere, egileak ez du uste «haurrentzako» album bat denik, «batzuetan planteatzen dituelako gai batzuk nahiko konplexuak. Beharbada, aita edo ama batek umeari azaltzeko egun bat beharko luke».

Liburuan, gainera, erreferentzia ugari aurkituko ditu irakurleak, Iturriagaren zaletasunen isla direnak hein handi batean. «Nire garaiaren semea naiz, eta birziklatze handia dago hemen. Eragin didaten gauza asko dago. Zinema, beste komiki batzuk... erreferentzia asko daude, niri beste komiki batzuetan ere gustatzen zaidalako hori ikustea. Uste dut egileari buruzko pista asko ematen dituela horrek. Hori bai, Alex erotu dut horrekin! [barrez]».

Lehen albuma egiteko zazpi urte behar izan zituzten bezala, bigarrena lau urteren buruan iritsi da. Hirugarrena ailegatuko den galdetzeko «goizegi» da, baina oraingoan, behintzat, ez dute pertsonaia «akabatzeko» gogorik izan. «Ez dakit zer egingo dugun, baina egia da helduen mundu honek beti ematen dituela ideiak parodiarako eta kritikarako».

'Xabiroi'-ren 11. albuma

2005. ekainean jarri zuen abian Xabiroi aldizkaria Ikastolen Elkarteak, eta laster 50. zenbakia argitaratuko du — 2008an ale berezi bat atera zuen, zenbakirik gabe—. Dani Fano zuzendariak gidatu du proiektua hamaika kolaboratzailerekin elkarlanean, eta urte hauetan guztietan 11 album kaleratu dituzte. Haur Besoetakoa da, baina, errepikatu den lehenengo seriea. Fano: «Haur Besoetakoa-ren muinean dago helduen munduaren kritika bat, eta Xabiroi-n zerbaitetan saiatzen bagara da gazte diren gure irakurle horiek ergeltzat ez hartzen. Horregatik, Haur Besoetakoa Xabiroi-ren ikur bilakatu da. Gure ikono eta aldarri».]]>
<![CDATA[Zintzotasun ariketa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/035/001/2018-11-04/zintzotasun_ariketa.htm Sun, 04 Nov 2018 00:00:00 +0100 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1944/035/001/2018-11-04/zintzotasun_ariketa.htm As Tears Go By, Mick Jaggerrek, Keith Richardsek eta Andrew Loog Oldham The Rolling Stonesen managerrak beretzat propio idatzi zutena. 1964an grabatu zuen kantua Faithfullek, eta jarraian iritsiko ziren This Little Bird, Summer Nights, Sister Morphine... drogekin izan zituen gorabeherek urte batzuz musikatik aldenarazi zuten arte.

Ia 55 urte igaro dira ordutik, hogei diskotik gora grabatu ditu Faithfullek, baina As Tears Go By-k segitzen du iltzatuta kantari ingelesaren corpusean. Horregatik, Negative Capability bere azkeneko diskoan agertzeak ez luke inor harritu behar. Izan ere, bere ibilbideko «diskorik zintzoena» da hori, Faithfullen beraren arabera. «Haragi bizitan jartzea bezala izan da». Ondo sufritu duen lana izan da, urteetan pilatutako minaren isla. «Ez dago benetako zoritxarra bezalakorik sakontasuna lortzeko. Zorigaitz izugarriak jasan ditut, eta zaurituta nago, nire bizitza erabat aldatzeraino betirako». Samin horrek hauspotua grabatu du Negative Capability, barnean pilatutako odola atera nahian. «Gogor lan egin nuen indarrak biltzeko, eta miraria da disko eder hau egiteko gai izan nintzela. Benetan diot ez nekiela nola aterako zen. Baina egingo nuen itxaropenari heldu nion».

Bere ibilbideko diskorik «pertsonalena» da Negative Capability, baita intimoena ere. Bakardadeari eta maitasunari buruzko tratatu bat. Eta horrek isla du diskoko doinu gehienetan ere: pausatuak, pianoaren tonu solemnean oinarrituak, hari konponketek jantziak, Faithfullen ahots sakonak gidatuak.

Warren Ellisek eta Rob Ellisek ekoitzi diote diskoa, eta Nick Cavek, The Gypsy Faerie Queen kantua idazteaz gain, ahotsak ere jarri ditu pieza horretan. «Mirari txiki bat izan da», aitortu du Faithfullek. Ez da biek elkarrekin lan egiten duten aurreneko aldia, Before the Poison (2005) eta Easy Come, Easy Go (2008) diskoetan ere parte hartu baitzuen kantari australiarrak, baina azken laneko parte hartzea «berezia» izan da. «Galdetu nion ea musika jarri zion letra horri. Eta erantzun zidan oso lanpetua zegoela. 'Ulertzen dizut. Barka molestatzeagatik', esan nion, eta, orduan, berak hau idatzi zidan: 'Eskerrik asko ulertzeagatik. Hemen duzu kantua'. Eta kantu egiazki zoragarria da».

Cavez gain, Ed Harcourtek (No Moon in Paris) eta Mark Laneganek (They Come at Night) parte hartu dute diskoan. Azken hori 2015eko azaroan Parisen izan ziren erasoen ondoren idatzi zuten -130 lagun hil zituzten hainbat erasotan, besteak beste Bataclan kontzertu aretoan-, eta diskoko tonu lasaitik aldentzen den kantu bakarrenetako bat da. Gitarra elektrikoak eta bateriak nabarmentzen dira tentsio agerikoa duen piezan. Faithfull Parisen bizi da gaur egun, eta atentatuak gertatu eta urtebetera, 2016ko azaroan, estreinatu zuen tragediaren epizentroan: Bataclanen.

Atzera begira

As Tears Go By ez da Faithfullek iraganarekin harremanetan jartzeko berreskuratu duen kantu bakarra. Lan berrian dago Witches Song ere. Broken English (1979) diskoan kaleratu zuen lehendabizi, baina Negative Capability-n bertsio ilun batean ageri da, jatorrizkoaren pop dirdira ezkutatua duela. Eta horrekin batera, Bob Dylanen klasiko agorrezin bat: It's All Over Now, Baby Blue.]]>
<![CDATA[Borroka arteen literaturaren aita pontekoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1997/024/002/2018-11-01/borroka_arteen_literaturaren_aita_pontekoa.htm Thu, 01 Nov 2018 00:00:00 +0100 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1997/024/002/2018-11-01/borroka_arteen_literaturaren_aita_pontekoa.htm jin jong hil da hashtag-ak. Txinako literaturaren Tolkientzat jo zuten idazlea asteartean hil zen, Hong Kongen, 94 urterekin.

Jin Yong Haining hirian jaio zen, baina 1948an Hong Kongera joan zen. Han bizi zela, hamabost eleberri idatzi zituen 1955. eta 1972. urteen artean; horien artean, borroka arteei lotutako nobelak. Alabaina, kultur iraultzaren garaia zen Txinan, eta borroka arteak ez ziren ondo ikusiak; horren ondorioz, Txinan ez, baizik eta Taiwanen, Hong Kongen eta Singapurren lortu zuen arrakasta Jin Yongek. Deng Xiaoping presidentea boterera iritsi zenean, ordea, idazlearen lanak zabalduz joan ziren Txinan, eta poliki-poliki oso ezagun eta arrakastatsu bihurtu zen.

Jin Yong Wu Xia literatur generoaren bultzatzaileetako bat izan zen. Borroka arteak, fantasia eta elementu historikoak biltzen dituen generoa da Wu Xia, eta Jon Yongen liburuen kasuan, emakumeek protagonismo berezia daukate.]]>