<![CDATA[Mikel Lizarralde | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 11 Aug 2020 08:26:55 +0200 hourly 1 <![CDATA[Mikel Lizarralde | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Disko honekin amaitu nahi nuen nire musika ibilbidea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1864/028/001/2020-08-01/disko_honekin_amaitu_nahi_nuen_nire_musika_ibilbidea.htm Sat, 01 Aug 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1864/028/001/2020-08-01/disko_honekin_amaitu_nahi_nuen_nire_musika_ibilbidea.htm Manipulazio estrategiak bere proiektu berria Juan Luis Perez Petti-k (Bera, Nafarroa, 1973). Testuinguru egokia ematen zuen, lan horretan Noam Chomsky pentsalari estatubatuarraren gogoetak oinarri hartuta Sylvain Timsitek osatutako Manipulazio mediatikoaren hamar estrategiak aletu baititu, Harkaitz Canoren testuak lagun. Martxoaren 7an aurkeztu ere egin zuten emanaldia bera, baina bost egun geroago etorri zen kolpea. Koronabirusaren hedapenarekin batera, kultur agenda erori egin zen, eta Loraldiak ere bertan behera utzi zituen bere ekitaldi guztiak. «Lan guztiak eginak genituen Loraldian aurkezteko, eta ia-ia aurreko egunean etorri zen bertan behera geratzea». Gainera, diskoa ateratzear zen, baina itxialdiak dena eten zuen. «Diskoak biltegi batean egon dira denbora luzez, eta ezin inori bidali».

Alerta egoera amaituta, eta nahi baino hiru hilabete beranduago, harentzat «inportantea» den diskoa hedatzeari eta sustatzeari ekin dio Pettik. Izan ere, bere bakarkako ibilbideko azken diskoa izango zela pentsatuta heldu zion proiektuari. «Garrantzitsua da niretzat, bai, zeren eta disko honekin bukatutzat eman nahi nuen nire musika ibilbidea. Petti gisa, gutxienez. Horregatik saiatu naiz disko borobila egiten». Haren bakarkako ibilbidea eteteko erabakiaren atzean ez zegoen «animo falta», baizik eta «baldintza eta diru kontuak», aitortu duenez: «Animoz ondo nago. Baina nire asmoa zen lan bat aurkitzea, harakin edo ostalari, eta, lanbide horietan egun osoz aritzen bazara, oso-oso zaila da talde baten dinamikari eustea: entseguak, soinu probak, kontzertuak... ez dira bateragarriak».

Pettiren nahiek mahai gainean jartzen dituzte musikariek euren lanaz bizitzeko dituzten zailtasunak. «Gu mugitzen garen esparruan kontzertuen baldintzak nahiko eskasak dira, eta, hortaz, taldearekin aritu nahi baduzu, ezin zara musikaz bizi. Eta bakarka tabernetan jotzeaz ere pixka bat nekatuta nago». Pandemiaren bilakaerak, ordea, erabakia birplanteatzera eraman du kantaria. «Saiatu naiz lana bilatzen, baina ez dut ezer aurkitu, eta musikarekin jarraitu beharko dugu aurrerantzean ere».

Atzera abiapuntura. Manipulazio estrategiak-ek Pettiren azken diskoa izan behar zuen. Eta berezia behar zuen, horregatik. Bai kontatzen zuenari dagokionez, bai musikalki. Testuingurua Chomskyk eman zion, eta, handik, Timsiten dekalogora iritsi zen. «Chomskyren liburu bat, Armas silenciosas para guerras tranquilas (Gerra lasaietarako arma isilak) irakurri nuen, eta hark eraman ninduen dekalogora. Eta horri gehitzen badiogu mundua nola dagoen, eskuina nola ari den hedatzen munduan, Trump AEBetan... hor bazegoen oinarri bat». Amets bat (1999) diskoarekin estreinatu zenetik Berako kantariak egin duen lanik politikoena da, zalantzarik gabe, Manipulazio estrategiak. «Ni diskoetan inoiz ez naiz gehiegi busti, eta beti kantatu diet kontu pertsonalei. Baina, bukatzeko, nahi nuen gai horiei buruz hitz egin, ez baitakit jendea konturatzen den nola manipulatzen gaituzten, edo nola eramaten gaituzten nahi duten bide horretatik».

Chomskyren ideiei tiraka, Timsitek zerrendatutako manipulazio estrategiek gaur egungo sistemaren erretratu bat egiten dute: publikoaren arreta desbideratu garrantzirik gabeko informazioarekin, arazoak sortu eta irtenbideak proposatzen dituzun itxura egin, ikus-entzuleak 10 urte balituzte bezala tratatu... hamarreraino iritsi arte. Hor izan du abiapuntua Pettik, jakinda, betiere, abiaburua besterik ez zela, eta Harkaitz Canori egokitu zaio estrategia bakoitzarentzat hitz bat idaztea. «Nik erran nion: 'Hemen dauzkazu estrategiak. Har itzazu, eta egin ezazu nahi duzuna haiekin'. Aski gustura hartu zuen enkargua». Aurretik ere Canorekin lan egina zen Petti (Erramurik gabeko gauak, Suerteren bluesa, Sekula ez erortzea...), eta, nahiz eta beste idazle batzuen testuak ere musikatu izan dituen (Eneko Barberena, Juan Luis Zabala, Pello Lizarralde...), Twist-en egilearengan pentsatu zuen lan hori egiteko: «Proiektuak batasun bat behar zuen. Gainera, Harkaitzen zale amorratua naiz, eta badakit nola egiten duen lan. Beti ematen die kantuei ukitu berezi bat, eta oraingoan ere poesia aldera eraman ditu manipulazio estrategiak».

Canok «oso azkar» egin zituen hitzak, bizpahiru astetan, baina, gero, hitzei musika jartzeko orduan, idazlea eta kantaria elkarrekin lanean hasi ziren. Eta horrek, hitzak eta musikak egokitzeak eskatu zien denbora gehiago: «Batzuetan esaldiren bat luzatu behar zen, besteren bat moztu, errepika egiteko zatia aldatu. Baina Canorekin oso erraz egiten da lan, eskatzen diozuna zuk nahi duzun moduan egiten duelako. Nabaritzen da musikazalea ere badela».

Musikak bilatzea

Kantu idazleekin lan egiten duten musikari askok melodiak bidaltzen dizkiete haien gainean egin ditzaten hitzak. Ez da Pettiren kasua. «Errazagoa egin zait beti beste bidea; aurretik egindako hitz bati egokitzea musika. Gainera, horrela gai bat daukat, eta horrek berak esaten dit kantuak nondik jo behar duen». Eta, hala ere, uste du erabaki horiek hartzea prozesuko parterik zailena izaten dela askotan. Eta Manipulazio estrategiak diskoko kantu bat jartzen du adibide: «Bada kantu bat, Inozoak ispilu bila, oso hitz ironikoak dituena. Badirudi musika alai bat eskatzen duela, baina niri doinu triste bat atera zait. Aukerak egin behar dituzu, etengabe: kantu alai bat, kantu triste bat, bestea indartsua, hura lasaia... Eta gustura gelditu behar egindako aukeraketarekin, bestela ez bainuen sekula bukatuko diskoa!».

Hotzikarak (2016), Joseba Irazokik (gitarra), Igor Telletxeak (bateria eta perkusioa) eta Iñigo Telletxeak (baxua) osatzen duten Etxeko Uzta taldearekin grabatutako aurreko diskoa, rockera eta bluesera makurtzen zen lan elektrikoa zen. Manipulazio estrategiak, ordea, oso bestelakoa da, soinu aldetik behinik behin. Baditu honek ere Etxeko Uztarekin landutako kantu elektriko indartsuak (Zeure begia, haien zizare; Nola ezetz), baina nagusiki akustikoa da diskoa, eta hariak, pianoa, saxoa eta gitarra leunak gailentzen dira kantuetako askotan. «Zentzu horretan, nire ibilbidean egin dudan diskorik landuena eta biribilena izango da, ziur aski».

Bada, era berean, lan gehien eskatu dion diskoa ere, bi urte pasatu behar izan baititu dena osatzeko. «Hari konponketak sartu nahi nituen, eta Angel Unzuri eskatu nion horiek lantzeko. Kristoren lana egin du, baina dena prestatzeko denbora behar izan du. Eta Juantxo Zeberiok ere beste pare bat kanturen moldaketak egin zituen». Unzuk eta Zeberiok eurek parte hartu dute diskoan, Unzuk gitarra sartuz, eta Zeberiok, pianoa; Et Incarnatus orkestrako laukotea arduratu da hariez; Gorka Benitezek saxoak jo ditu; eta beste hainbat gonbidatu ere izan ditu Pettik grabazioan: Maite Larbururen ahots eta koruak, Raul Gartziaren zerra musikala, eta Toño Muroren gitarra. «Koordinazio lan handia» egin behar izan duela aitortu du kantariak. «Hori izan da nekagarriena. Egun batean batekin egon behar nuen, hurrengoan bestearekin, segidan taldearekin, gero hari laukotearekin... Askotan galdetu diot neure buruari: 'Non sartu naiz?'».

Berako Atala estudioan eta Tolosako (Gipuzkoa) Bonberenean egin zituzten grabazioak, iazko abenduaren eta otsailaren artean. Kantu elektrikoak Beran grabatu zituzten molde zaharrean, taldekide guztiek elkarrekin jotzen eta modu analogikoan, «bobina zaharrekin». Eta akustikoak, berriz, Tolosan eta atalka. «Niretzat inportantea zen soinu aldetik grabazio baten eta bestearen artean alde handirik ez egotea. Horregatik, saiatu nintzen nahiko modu nibelatuan kantatzen batean eta bestean. Gainera, nahi nuen hitzak ondo ulertzea, eta entzuleak liburuxka irakurri gabe jakitea kantuak zer esaten duen. Normalean baino altuago kantatu dut».

Ahotsetan Larburu izan du lagun, zenbait kantutan. «Neighborren zale amorratua naiz, eta iruditzen zait kantatzeko erraztasun ikaragarria duela Maitek». Hasieran, Helduentzako sehaska kanta (I) kantuan abesteko deitu zuen, baina, estudioan bertan probak egiten hasi, eta, azkenean, beste zenbait koru ere egin ditu, Helduentzako sehaska kanta (II)-n, esaterako. «Kantu horretan [Karlos Osinaga] Txap-en [grabazioaren teknikaria] eskua ere nabaritzen da. Ez da, agian, diskoko kanturik onena izango, baina bitxiena, ziur aski, bai. Hori, eta Ergelen gelan. Zinematografikoak gelditu direla iruditzen zait».

Kostu ekonomikoa

Hari laukotea, hainbat kolaboratzaile, moldaketak prestatu dituzten musikariak... hasieratik zekien Pettik Manipulazio estrategiak ez zela disko merkea izango. «Bonberenean grabatu nuen zuzeneko azken diskoak ere balio izan dit diru pixka bat ateratzeko disko hau grabatzeko». Horri lotuta, Zart kolektiboaren parte hartzea ere «eskertu» egin du musikariak. «Bestela, oso zaila izango zen halako disko bat egitea. Musikari profesionalek parte hartu dute, eta ordaindu egin behar zaie. Hogei urte daramatzat mesedeak eskatzen, eta azkenean nazkatu naiz, zeren eta bakoitzak berea merezi du».

Pettik badaki zer den diskoak diskoetxe baten babesean edo bere kasa argitaratzea. Gaztelupeko Hotsak-ekin atera zituen bere lehenengo diskoak, Elkarrekin Hotzikarak, eta Bonberenearen zigilupean kaleratu zituen Astirtitan eta zuzenean grabatutako bi disko. Oraingoan, berriz, berari egokitu zaio diskoari dagokion guztia egitea. «Zeure kasa egiten duzunean, zeure gain gelditzen da dena. Disko honetan, adibidez, nik lotu behar izan ditut kontu guztiak. Jendeari deitu, haiekin gelditu, erabaki instrumentazioa... Horrek estresatu zaitzake. Ni neu dena popatik botatzeko trantzean egon naiz. Baina ikusten duzunean dena aurrera doala, eta emaitza gustuko duzula...».

Aurrera begira egonik ere, atzera ere begiratzen du Pettik, eta bere ibilbidean garapen argia izan dela uste du. Batik bat, hitzei heltzeko orduan. «Lehenengo garai haiek han gelditu ziren eta eskerrak! Urte haietan, agian, kantuak barrukoagoak ziren; momentu arrunt txarrak pasatu nituen, eta hori guztia azaleratzeko modua ziren kantuak. Ez nion garrantzi handia ematen hitzei, baizik eta esan nahi nuena adierazteari. Orain ezberdina da. Hitzei garrantzi handia ematen diet».

Musikalki ere aurrera egin duela uste du, nahiz eta bere burua «nahiko mugatua» ikusten duen. Bere burua ere «kantu egile» gisa definitzen du; ez musikari. «Urteekin ikasitakoa hor dago, baina ez naiz Igor Telletxea edo Joseba Irazoki bat, musika dakitenak eta eskolak ematen dituztenak». Orain dela lau urte Jon Eskisabeli BERRIArako eta Badok-erako emandako elkarrizketa batean adierazi zuen musikarekin segituz gero, 50 urterekin hasiko zela musika eta solfeoa ikasten. «Baina beldurra ematen dit, musika jakite horrek kantuak matematikoki egitera eraman ahal nauelako. Nik hiruzpalau akorderekin egiten ditut kantuak, baina musikari bati, ikasketak dituen musikari bati, agian sinpleegia irudituko zaio hori. Niretzat, musikari handiak direnek, Neil Youngek edo Bob Dylanek, lauzpabost akorderekin egin dituzte euren kanturik hoberenak. Ez da askoz gehiago behar».

Bere ahotsarekin ere izan ditu borrokak, a posteriori bada ere. Arrazoiak (2001) diskoa, adibidez, berriro grabatuko luke, lan hartan kantatu zuen modua ez baitzaio batere gustatzen. «Oso momentu txar batean egin nuen disko hura, arras iluna da, eta uste dut oso ondo adierazten duela ni garai hartan bizitzen ari nintzena. Baina musikalki gorroto dut». Orduz geroztikako lanak «ahalik eta txukunena» egiten saiatu dela adierazi du, nahiz eta gaur egungo begiradarekin beste erabaki batzuk hartuko lituzkeen. «Etxeko uzta diskoa, adibidez, kantatuko nuen beste modu batean. Ahalmen handiagoa nuen orduan, baina okerrago kantatu nuen».

Manipulazio estrategiak diskoa kalean dela, orain zuzenean aurkezteko gogoz dago Petti. Uztailean bertan hainbat kontzertu egin ditu, bakarka nahiz taldearekin, eta horrekin «nahiko pozik» dago. «Alokairua ordaintzeko nahikoa daukat. Hilabete guztiak halakoak balira, gustura!». Dituen ezaugarriengatik, badaki zaila izango dela diskoa den bezala interpretatzea zuzenean. «Hamar musikari eraman beharko genituzke, eta hori baldintza duin batzuk gabe, ezin da. Taldearekin, lau izanda, moldatu gaitezke aurrekontu txiki batekin, eta bakarka zer esan, ematen dutenarekin. Baina hari laukotea, taldea, Gorka saxoarekin... saiatzen ari gara bilatzen, baina edozeini ez diote ematen kontzertu honek behar duen aurrekontua. Espero dut antolatzaileek zer disko den ikusita, kultur etxeak, antzokiak deitzea». Oraingoz, Loraldian eman behar zuen kontzertua urriaren 4ra atzeratu dute, baina pandemiaren garapenaren arabera ere egongo dela badaki Pettik. «Ikusi beharko dugu».]]>
<![CDATA[Hollywoodeko urrezko aroko azken izarra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2083/031/001/2020-07-28/hollywoodeko_urrezko_aroko_azken_izarra.htm Tue, 28 Jul 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/2083/031/001/2020-07-28/hollywoodeko_urrezko_aroko_azken_izarra.htm star-system-a puri-purian zegoela, haren izena letra larriz ageri zen parte hartzen zuen film bakoitzean. Eta, hala eta guztiz ere, sistema horren beraren eta aktoreei ezartzen zizkien kontratu hertsien kontra altxatu ziren lehen aktoreetako bat ere izan zen De Havilland. Antzezlea larunbatean hil zen, Parisen, Hollywood klasiko haren azken ordezkari bilakatuta, otsailean Kirk Douglas hil ondoren. 104 urte zituen.

De Havillanden izena beti azaltzen da Gone With Wind filmari lotuta (Victor Fleming, 1939), nahiz eta haren jarduera askotarikoa izan zen eta hamaika generotako lanak egin zituen. Gone With The Wind-en itzala luzea da, baina, Metro Goldwyn Mayer ekoiztetxearen produkzioa inoizko film handiena izateko asmoarekin berarekin jaio baitzen. Film hartan Scarlett O'Hara protagonistaren rola betetzeko aukera izan zuen arren, nahiago izan zuen Melaniarena bete, eta horrek Oscar sarietarako lehen izendapena eman zion, bigarren mailako aktore gisa. «Nahiago ditut neska onen rolak, aktore gisa gehiago eskatzen dizutelako. Gaiztoen rolek aspertu egiten naute». Ez zuen saria irabazi, baina AEBetako sezesio gerran girotutako drama hark izar bilakatu zuen ezbairik gabe.

Ordurako, aktore ezaguna zen De Havilland, batez ere Warner Bros major-arentzat egindako abentura filmengatik. Alibi Ike (1935) izan zen egin zuen lehen lana, baina Captain Blood (1935) Michael Curtizen esanetara filmatutako pelikulak bihurtu zuen ezagun. Abenturazko film hartan, Errol Flynn izan zuen lagun, eta zenbait urtez luzatuko zen bikote zinematografikoaren lehenengo lana izan zen. Gero iritsiko ziren The Charge of the Light Brigade (1936), The Adventures of Robin Hood (1938), Dodge City (1939), The Private Lives of Elizabeth and Essex (1939) —guztiak Curtizek zuzenduak—, eta Raoul Walshen They Died with Their Boots On (1941).

Joan Fontaine aktorearen ahizpa zen De Havilland, eta 1941n Oscar sarietarako izendatu zituzten biak. De Havilland, Hold Back the Dawn filmagatik (Mitchell Leisen); Fontaine, Alfred Hitchcocken Suspicion lanagatik. Sari nagusia Fontainerentzat izan zen, eta, handik gutxira, elkarri hitz egiteari utzi zioten.

1940ko hamarkadan, bere garairik onena izan zuen De Havillandek. Lau aldiz egon zen Oscar saria jasotzeko hautagaien artean, eta 1946an lehendabizikoz jaso zuen, To Each His Own I. Mundu Gerran girotutako draman egindako lanagatik. Handik lau urtera, berriro altxatu zuen garaikurra, Wiliam Wylerren beste drama bati esker: The Heiress. Hamarkada hartan beste hainbat film aipagarri egin zituen, haietako pare bat zinema beltzaren kodeekin jokatzen zuten suspensezko lanak: The Dark Mirror eta The Snake Pit.

Baina 1940ko hamarkada beste arrazoi batzuengatik ere izan zen garrantzitsua De Havillandentzat. Garai hartan, Warner Bros etxearekin zuen kontratua, eta 1943an haren kontra egin zuen, sinatutako kontratuaren baldintzak aktorearentzat bidegabeak zirelakoan. Bi urte geroago, epaitegi batek arrazoia eman zion aktoreari, eta epai horrek berak aldarazi egin zituen estudioen eta izarren arteko harremanak.

1950eko hamarkadaren erdialdetik aurrera, De Havilland film gutxiago egiten hasi zen, Parisera bizitzera joatearekin batera. Nolanahi ere, artean hainbat film egin zituen: The Proud Rebel (1958) westerna, Not as a Stranger drama, eta, guztien gainetik, Hush...Hush, Sweet Charlotte (Robert Aldrich, 1964), Bette Davisekin batera.

Handik aurrera, telebistarako lan apur batzuk baino ez zituen egin, The Woman He Loved (1998) telefilmarekin bere ibilbide zinematografikoa amaitu baino lehen.

1965. urtean, Cannesko zinema jaialdiko epaimahaiko presidentea izan zen. Zeregin hori eman zioten aurreneko emakumea izan zen.]]>
<![CDATA[Olivia de Havillanden heriotzarekin, Hollywooden garai bat amaitu da]]> https://www.berria.eus/albisteak/184860/olivia_de_havillanden_heriotzarekin_hollywooden_garai_bat_amaitu_da.htm Mon, 27 Jul 2020 14:30:03 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/184860/olivia_de_havillanden_heriotzarekin_hollywooden_garai_bat_amaitu_da.htm <![CDATA[«Ziurgabetasun handia dago euskal jazzaren eszenan»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1864/030/001/2020-07-23/ziurgabetasun_handia_dago_euskal_jazzaren_eszenan.htm Thu, 23 Jul 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1864/030/001/2020-07-23/ziurgabetasun_handia_dago_euskal_jazzaren_eszenan.htm
 

Donostiako Jazzaldiaren sari nagusia jasoko duzu gaur. Zer esaten dizu horrek?

Oso pozik nago, batez ere Donostiako Jazzaldiak ematen didalako, niretzat oso inportantea izan baita beti jaialdi hau. Pentsa, Donostiako Jazzaldirik izan ez balitz, ez dakit jazz munduan ariko nintzen. Jazzaldiak aukera asko eman dizkit jotzeko, baina, horretaz gain, ikusle gisa ere izugarri gozatu dut bertan. Kontzertu oso inportanteak ikusi ditut nik hor; esaterako, Keith Jarrettek 1987. urte inguruan Belodromoan eman zuen kontzertuak izugarri eragin zidan. Izugarri! Ondorioz, sariak ilusio handia egiten dit.

Nahiz eta jakin testuinguru oso berezi batean emango dizutela, ezta?

Bai, zalantzarik gabe, oso koiuntura berezian emango didate, baina horrek ez du inporta. Eta, kontuan izanda sari bat zer den -sari batengatik zure balioa ez baita igo edo jaitsiko-, nik pozik hartzen dut, egindako lanaren aitorpen bat baita. Koronabirusik gabe ez nuela saria izango? Ziur aski, ez, tradizioz jazzaren historian ezinbestekoak izan diren musikariei eman baitiete saria. Eta, jakina, hori ez da nire kasua. Baina ilusio handia egiten dit sariak, zerbait adierazten duelako.

Jorge Pardok eta Chano Dominguezek ere jasoko dute saria, eta Jazzaldi honetan batarekin eta bestearekin joko duzu. Ez da izango lehenengo aldia.

Chano Dominguezekin orain hogei bat urte bira bat egin nuen, piano bikote formatuan. Asko miresten genuen elkar, lagunak ere baginen, eta animatu ginen elkarrekin aritzera, jakinda antolatzaileentzat bi piano lortzea ez dela merkea izaten. Oraingoan Chanoren piezak eta nireak joko ditugu, eta baita nik moldatutako ezpatadantza bat ere.

Pardorekin disko bat grabatu zenuen Donostiako Altxerrin, baina oraingoan laukote gisa arituko zarete. Zer eskainiko duzue?

Disko hartan bildutako pieza batzuk joko ditugu, eta, horiekin batera, bakoitzaren beste batzuk. Euskal musikaren arrastoak ere izango dira kontzertu horretan; Mikel Laboaren Txoria txori-ren moldaketa bat, hain zuzen. Eta bi kontzertuetan jazz-flamenkoaren aztarnak ere izango dira, Chanoren eta Jorgeren musikan beti baitago ukitu hori.



Nola ikusten duzu euskal jazzaren eszena?

Sormen aldetik oso ondo ikusten dut, oso bizi, bi belaunaldi ari baitira lanean. Beteranoen artean, Gonzalo Tejada, Mikel Andueza, Andrej Olejnizak, Anjel Unzu... asko daude, eta gure seme-alaben adinekoak diren beste musikari batzuk ere ari dira aldi berean. Alde horretatik, oso garai interesgarria da hau. Musikenek ere funtzio oso inportantea egin du jazz musikari gazteak bultzatzeko. Baina, aldi berean, azken garai honetan nekea ere sumatzen dut, frustrazio puntu bat. Lagun batzuk ez dira animatzen euren proiektuekin diskoak grabatzera, gero eta zailagoa delako proiektuak aurrera ateratzea. Kontzertu solteak lortzen dira, baina zaila da jarraitutasun bat ematea egitasmoei. Eta pena da, sormen aldetik oso garai ederrean gaudelako. Baina diskoak ere apenas saltzen diren, kontzertuak ere gutxi... Ziurgabetasun handia dago. Hortik ateratzeko, instituzioen eta hiritarren konpromisoa behar dugu, hiritarron ardura ere badelako kultura aurrera ateratzea. Ez dadin hil. ]]>
<![CDATA[Gau magiko eguneratu bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1972/031/001/2020-07-23/gau_magiko_eguneratu_bat.htm Thu, 23 Jul 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1972/031/001/2020-07-23/gau_magiko_eguneratu_bat.htm Jazz at Massey Hall.

67 urte igaro dira ordudanik; jazza zeharbide ugaritan sakabanatu da, baina kontzertu hura erreferentzia bat da oraindik ere. Horregatik, eta aurten Parker jaio zela ehun urte betetzen direla gogoratzeko, Donostiako Jazzaldia Jazz at Massey Hall diskoa gogoratuz hasi zen, atzo eguerdian, Viktoria Eugenia antzokian. Agertoki gainean, beste boskote bat: Perico Sambeat (saxo altua), Voro Garcia (tronpeta),Toño de Miguel (kontrabaxua), Albert Sanz (pianoa) eta Stephen Keogh (bateria). Parker, Gillespie, Mingus, Powell eta Roachen oinordekoak guztiak ere. Egun batez gutxienez.

Denborarekin, Torontoko kontzertu hartan jo zituzten beste pieza batzuk ere joan dira argitaratzen, baina Sambeatek gidatutako taldeak jatorrizko diskoa hasi eta buka interpretatu zuen. Perdido Duke Ellingtonen bandak ezagutzera emandako estandarrarekin hasi zuten kontzertua, saxoaren eta tronpetaren arteko jokoak nagusi zirela, eta segidan iritsi zen, diskoan bezala, Gillespiek idatzitako Salt Peanuts. Bigarren pieza horretan ere, kontzertu osoan bezala, boskotea jatorrizko diskoan azaldutako bertsioari lotu zitzaion, baina inprobisazioari eta bide askeei uko egin gabe, eta taldekide guztiek izan zuten beren dohainak erakusteko aparteko uneren bat.

All The Things You Are (Jerome Kern) eta 52nd Street Theme (Thelonious Monk) piezek osatutako medley-ak, Denzil Best bateria joleak idatzitako Wee-k eta Hot House-k (Tadd Cameron) bidea egin zuten Gillespieren A Night in Tunisia klasikoarekin kontzertuaren -eta diskoaren- amaierara iristeraino. Bost kideek elkartuta agurtu zuten antzokian segurtasun neurriak beteta bildutako publikoa, baina, haren eskaerari erantzunda, berriro igo ziren oholtzara, George Gershwinen Embraceable You baladarekin azkenekoz agurtzeko.]]>
<![CDATA[Jazza plazara itzuli da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/030/001/2020-07-21/jazza_plazara_itzuli_da.htm Tue, 21 Jul 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1872/030/001/2020-07-21/jazza_plazara_itzuli_da.htm
Berezia izango da, ezinbestean, aurtengo Donostiako Jazzaldia, iazko abenduan aurreratutako programazioa erabat moldatu behar izan dutelako. Besteak beste, John Zorn, Cecile McLorin Salvant, Kenny Barron, Dave Holland, Graham Nash, Abdullah Ibrahim, Taj Mahal eta Simple Minds ziren, hasieran, Donostian jotzekoak, baina egoerak oso bestelako egitaraua atontzera eraman ditu antolatzaileak, Euskal Herriko eta Europako musikariengan jarrita fokua.

Gainera, jaialdiak azkeneko urteetan izan duen izaera ere neurri batean moldatu behar izan dute, eta, segurtasun neurriak betetze aldera, aurten ez da doako kontzertu jendetsurik izango. Hala, agertokirik jendetsuena, Zurriolako hondartzakoa, ez dute jarriko, eta Kursaalaren inguruko terrazetan bi agertoki besterik ez dira izango, Zurriola terraza eta Frigo gunea, eta horietan neurri bereziak izango dira: mahaiak jarriko dituzte, eta jatetxe-taberna zerbitzuarekin ikusi ahal izango dira kontzertuak.

Gainerakoan, jazzaldiaren plaza nagusi izandakoetan egingo dira kontzertu nagusiak, Trinitate plazan, Viktoria Eugenia antzokian, Kursaaleko auditoriumean, Tabakaleran eta San Telmo museoan.

Jaialdia bera bihar hasiko da, ofizialki, baina gaur bertan lehenengo kontzertu bat izango da Frigo gunean. Randy Greer abeslari estatubatuarra ariko da, Enric Peidrok (saxoa) eta Sergio Albentosak (hammond teklatua)lagunduta.

Bihar, berriz, Charlie Parkerri egindako omenaldi batekin hasiko da jazzaldia. Aurten, ehun urte dira saxofoi jotzaile estatubatuarra jaio zela, eta, efemeridea baliatuta, Perico Sambeatek (saxo altua), Voro Garciak (tronpeta), Albert Sanzek (pianoa), Toño de Miguelek (kontrabaxua) eta Stephen Keoghek (bateria) osatutako boskoteak jazzaren historiara igaro den grabazio bat (Jazz at Massey Hall, 1953) berrinterpretatuko du Viktoria Eugenian (12:30).

Gainerakoan, 55. Jazzaldiko programazioan hiru kantari portugaldar nabarmentzen dira. Bihar bertan, Raul Refree lagun duela igoko da Lina Viktoria Eugeniako oholtzara (18:00). Bi musikariek fadoan ohikoa ez den bikotea osatuko dute, gitarraren ordez bi sintetizadorek eta piano akustikoak jantziko baitute abeslariaren ahotsa. Larunbatean, eta, fadoari lotuta bada ere, oso bestelakoa izango da Marizak Trinitate plazan emango duen kontzertua (21:00), Amalia Rodriguesen kantutegian oinarritutako disko bat —irailean aterako duena— izango baitu ardatz. Hain zuzen ere, Rodrigues, historiako fado kantaririk entzutetsuena, jaio zela ehun urte beteko dira ostegunean. Azkenik, Portugaldik etorriko den beste kantaria Salvador Sobral izango da. Orain dela bi urte ere izan zen Donostiako Jazzaldian bossa nova, jazza eta Latinoamerikako herri musika uztartzen zituen proiektu batekin, eta, bakarkako bi disko argitaratu ondoren, Sobralek hirugarrena estreinatuko du aurten: Alma nuestra. Gaztelania hutsean interpretatutako proiektu berri horrekin, gogoko dituen boleroak berreskuratu ditu Sobralek.

Trinitate plaza izan ohi da jazzaldiaren epizentroa, eta, aurten, artista estatubatuarren faltan, Euskal Herriko eta Europako musikariek izango dute protagonismoa. Hasteko, bihar Javier Colinak (kontrabaxua), Antonio Serranok (aho soinua), Josemi Carmonak (gitarra) eta Borja Barruetak (bateria) osatutako laukoteak Veinte Veinte egitasmoa aurkeztuko dute, itxialdiaren garaian sortu eta garatutakoa, eta, jarraian, Chano Dominguez pianista espainiarra bere hirukotearekin igoko da oholtzara.

Ostegunean euskal musikarien txanda izango da Trinitate plazan. Oreka TX taldeak irekiko du gaua Koklea deituriko ikuskizunarekin, eta segidan Michel Portal klarinete jotzailea boskote baten buru ariko da. Orain dela bi urte izan zen Portal jaialdian, eta orduko hartan Donostiako Jazzaldiaren saria jaso zuen bizitza oso baten ibilbidearen aitortza gisa.

Hurrengo egunetan, berriz, oholtza beretik pasatuko dira Perico Sambeat eta bere taldea —Frank Zapparen musika mundua jazzera eramanez—, Carles Benavent, Tino di Geraldo eta Jorge Pardok osatutako hirukotea, Carles Benavent Trio, Mariza bera, Marco Mezquida pianistak gidatutako hirukotea —Beethoven obrara hurbilduz— eta Rymdem, Bugge Wesseltoften (pianoa, teklatuak), Dan Berglunden (baxua) eta Magnus Ostromen (bateria) inguruan eratutako proiektua.

Gainerako kontzertuen artean nabarmendu beharrekoa da Silvia Perez Cruzek eta Marco Mezquidak larunbatean Kursaaleko auditoriumean emango dutena, sarrerak salgai jarri eta berehala agortu baitziren.

Jazzaldiaren sariak

1994tik hona, Donostiako Jazzaldiak jazz musikari baten edo biren ibilbideak saritu izan ditu urtero, eta, aurten, jaialdia egoera berezian egingo den arren, ez dio uko egingo ohitura horri. Iñaki Salvador pianistak (Donostia, 1962), Jorge Pardo saxofoi eta flauta jotzaileak (Madril, 1956) eta Chano Dominguezek (Cadiz, Espainia, 1960) jasoko dute aurten jaialdiaren sari nagusia, eta, gainera, modu batean edo bestean agertokia konpartituko dute hiru musikariek. Dominguezek eta Salvadorrek lau eskutarako kontzertua emango dute, ostegunean, 18:00etan, Kursaalean; eta Pardo eta Salvador laukote baten buru direla ariko dira larunbatean, 12:30ean, Viktoria Eugenian.

Gainerakoan, hainbat euskal musikarik lekua izango dute jazzaldiaren programazioan. Horrela, Paul San Martin eta Mikel Azpiroz San Telmon izango dira, hurrenez hurren, ostiralean eta larunbatean, eta Joseba Irazoki eta Lagunek Viktoria Eugenian joko dute igandean, 17:30ean. Eta Kursaalaren inguruko bi agertokietan ere izango dira beste euskal musikari batzuk bihar hasi eta igandera bitartean.

Jazzaldiaren programazio osoa hemen:

www.jazzaldia.eus]]>
<![CDATA[Oroimenean iltzatutako festa handia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1901/032/001/2020-07-14/oroimenean_iltzatutako_festa_handia.htm Tue, 14 Jul 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1901/032/001/2020-07-14/oroimenean_iltzatutako_festa_handia.htm Ahaztuko ez den gaua izenburua zeraman uztailaren 16an BERRIAn argitaratutako kronikak, eguna oroimenean ondo iltzatuta eramango baitute bertan parte hartu zuten antolatzaile, artista, gonbidatu eta zaleek. Euskal kulturaren festa handi bat izan behar zuen, eta asmo horrekin antolatu zuten arratsaldeko lehen ordutik gauera bitarteko egitarau oparoa. Dantzak, bertsoak eta zirkuak lekua izan zuten, eta Ahotsenea gunean jende andanaren aurrean aritzeko aukera izan zuten hainbat musika taldek: Atzapar, Larra Bideak, Diabolo Kiwi, Dukka, Natali, Huts, Patx & Run eta Iont.

21:15ak aldera hasi zen, berriz, Berri Txarraken kontzertua, eta berezia izan behar zuen ezinbestean, gonbidatu sorta handia baitzuten Gorka Urbizuk, David Gonzalezek eta Galder Izagirrek: Broken Brothers Brass Band, Jurgi Ekiza, Aitor Gorosabel, Matt Sharp, Aiora Renteria, Anari, Leire Iseo, El Drogas... Une batean, eta jakinda zer-nolako lanetan sartu ziren kontzertu erraldoia antolatzeko, Urbizuk galdera bota zuen: «Mereziko al du?». Erantzunik behar ez zuen itauna.

Artzai Iraurgi Panda Artist Management enpresako kideak barru-barrutik bizi izan zuen Kobetamendiko jaialdia antolatzeko prozesua. Hirukoteak azaroan Iruñeko Nafarroa Arenan eman behar zituen bi kontzertuetarako sarrerak azkar agortu zirela eta areto guztiak betetzen zirela ikusita, lehenengo ideia izan zen estadio batean egitea jaialdia. «Baina azkenean ez ziren baldintzak bete, eta Kobetamendiko aukera egokia iruditu zitzaigun, BBK Live jaialdiaren azpiegitura balia genezakeelako».

Berri Txarrak-en kontzertu asko antolatu ditu Iraurgik, baina Bilbokoak «berezia» izan behar zuen, eta horrek berak areagotu egin zuen lan karga, gonbidatu asko baitziren egun osoan. Koordinazio lan handia egin behar izan zuten entseguak antolatzeko, «hainbeste jenderen agendak bateratzea ez baitzen erraza izan».

Kontzertuaren aurreko astean, Altsasuko (Nafarroa) Ihortia kultur etxea hartu zuten hiru egunez, gonbidatu guztiekin entseguak egin ahal izateko. Denek ezin zuten, ordea, eta taldeak Lekunberrin (Nafarroa) zuen lokaletik pasatu ziren probak egiteko haietako batzuk.

Uztailaren 14an, halere, dena «arazorik gabe» atera zela gogoratzen du Iraurgik. BBK Live egina zen ostegun, ostiral eta larunbatez, eta igande goizaldeko 06:00etan amaitzearekin batera hasi ziren Berri Txarrak-en festarako dena prestatzen. «Gure irudiak eta oihalak jarri genituen, eta teknikoki egin beharreko aldaketak ere egin genituen». Goizean soinu probak egin zituzten gonbidatu guztiekin, eta bazkaldu ondoren hasi ziren «urduritasunak», Iraurgik aitortu duenez. «Urduritasuna bai, baina emozio handia ere bai, 20.000 lagunen aurrean aritu behar baitzuen taldeak».

Broken Brothers Brass Banden haize tresnek publikoari harrera egitearekin bat hasi zen kontzertua, eta, Urbizu, Gonzalez eta Izagirre oholtzara igo ostean, Jurgi Ekiza (Willis Drummond, EraBatera) izan zen taldearekin batera abestu zuen lehen gonbidatua. Ez dut nahi izan zen aukeratua. Ekiza: «Gorkak berak askatasuna eman zidan kantua hautatzeko, baina esan zidan ondo ikusiko zuela Ez dut nahi izatea, nire ahotsarentzat egokia zelako».

Ekizak gogoratzen du taldeak «oso modu profesionalean» antolatu zuela jaialdi osoa. Altsasuko egonaldian izan zen bera, eta han izan zuen lehen aukera bere kantua Berri Txarrak-ekoekin prestatzeko. Kobetamendiko jaialdiaren egunean bertan, berriz, beste tarte txiki bat izan zuten entsegu txiki bat egiteko, soinu probak baliatuta.

Ekizak badaki kontzertu berezia izan zela Kobetamendikoa; 20.000 lagun ez dira elkartzen edozein modutan euskal talde bat zuzenean ikusteko: «Nik badakit sekula ez dudala hori lortuko», aitortu du. «Alderdi horretatik, esperientzia eder eta aberasgarria izan zen». Kontzertua, gainera, oholtza gainean eta alboan bizi izan zuen, eta ez du ahaztuko. «Momentu magikoak izan ziren emanaldi osoan. Aitor Su Ta Gar agertokira igo zenean, adibidez».

Urtebete igaro da Bilboko kontzertutik, eta egoera oso bestelakoa da orain. Emanaldi gutxi, segurtasun baldintza estuak, ikusle kopuru oso murriztuak... «Ematen du beste mundu batean bizi garela». Eta, horri lotuta, Berri Txarrak-ek «zortea» ere izan zuela uste du Ekizak. «Kantuak egiteko talentua dago, taldearen energia eta urte hauetan egindako alimaleko lana ere bai. Eta baita zorte pixka bat ere gauzak behar zen momentuan eta moduan egiteko. Hori ere talentua da». Eta Berri Txarrak-en azken birarekin lotu du hausnarketa. «Urtebete berantago egin izan balute, dena eroriko zen, eta oso amaiera tristea izango zen. Baina agurtu dituzte euskal musika eta Euskal Herria dena erori baino lehen. Horrek berak markatzen du une berezi bat haien historian».

Zinemagilearen begirada

Berri Txarrak-ek bira luzea egin zuen joan den urtean, eta, orain, Marina Lameiro zinemagilea bira horren lekukotza jasoko duen film bat amaitzen ari da. Ez da, baina, Berri Txarrak-i buruzko ohiko dokumental bat izango, ezta biraren kronika bat ere. «Kamera beste aldera mugitu dugu, ikusteko zaleek nola bizi izan zuten bira», zehaztu du zinemagileak. «Zaleak dira filmaren protagonistak, zale indibidualak. Ezagutu ditugu, eta haien bizitzan eta bizipenetan sartu gara».

Lameirok adierazi du abiapuntua eta eszenaratzea zinema komertzialetik eta ohiko dokumentaletatik oso urruti daudela, informazioaren gainetik «emozioa» gailentzen delako filmean. «Urruti dago ohiko dokumental eredutik. Edo jendeak dokumental gisa ulertzen duen horretatik. Hau da, dokumentalek informazioa etengabe eman behar dutela dioen ustetik. Filmean bada informazioa, beti dagoelako informazioa, baina hori baino inportanteagoa da emozioa».

Hasi ere, modu berezian hasi zuen filmaketa. Taldeak Lekunberrin eman zuen kontzertuan hartu zituen lehen irudiak. Hala ere, hirukoteari ez, baizik eta zaleei begira jarri zuen kamera: «Agertokian kokatu, eta lehen lerroan jarri nuen begia. Horrela ikusi nuen luzez jendea: nola abesten zituen kantuak, nola bizi zuen kontzertua. Hori oso irudi indartsua izan zen. Nola aldatzen den pertsona baten aurpegia, zer keinu egiten dituen». Kontzertu bat filmatzeko modu estandarrekin zerikusirik ez, beraz. «Plano luze batekin, zerbaiti begira dagoen pertsonarengan eta denboran zer gertatzen den ikusi nahi nuen».

Taldearekin biran ibili zen Lameiro, baina batik bat zaleekin igaro zuen denbora. Kontzertuetan lehenik, eta handik kanpo ondoren. Eta sumatu du lanketa oso berezia izan dela jarraitzaileentzat ere. «Niri asko kostatzen zait jendeari galdetzea ea filmatu dezakedan, oso lotsatia naiz eta. Baina beraiek hain direnez Berri Txarrak-en zaleak, ohore bat da haientzat. Eta sentitu dut eroso egon direla».

Lameirok zuzentzen duen bigarren film luzea izango da Berri Txarrak-en biran oinarritutakoa, eta taldeak berak eta Arena ekoiztetxeak eramango dute aurrera. Young & Beautiful aurreko lanarekin Publikoaren saria jaso zuen Lameirok Iruñeko Ikuspuntu jaialdian, 2018. urtean.]]>
<![CDATA[Gasteizko Jazzaldiak entzule gutxiagoko 8 saio antolatu ditu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/037/001/2020-07-11/gasteizko_jazzaldiak_entzule_gutxiagoko_8_saio_antolatu_ditu.htm Sat, 11 Jul 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1857/037/001/2020-07-11/gasteizko_jazzaldiak_entzule_gutxiagoko_8_saio_antolatu_ditu.htm
Ohiko formatuko jaialdiaren faltan, ordea, Gasteizko Jazzaldiaren antolatzaileek formatu bereziko ziklo bat antolatu dute: Jazz VG Club. Datorren asteko ostiraletik igandera, gehienez ere berrehun lagunentzako izango diren emanaldi bikoitzak egingo dituzte The Garage Club aretoan, 20:00etan. Ostiral eta larunbateko saioetarako sarrera 15 euro kostako da, eta larunbateko emanaldirako 10 euro ordaindu beharko dira.

Kontzertu sorta hori baino lehen, ordea, Triology bandak eta Lara Vizuete pianista eta kontrabaxu joleak kontzertu bat emango dute Santa Katalinako lorategi botanikoan, hilaren 16an, 18:30ean. Emanaldi hori doakoa izango da, baina gonbidapenarekin baino ezingo da sartu.

The Garage Clubeko kontzertu zikloa Ruben Salvadorrek eta Ernesto Aurignacek hasiko dute, 17an. Salvadorrek bere konposizioak eta klasikoen interpretazio berriak uztartuko ditu bere kontzertuan, eta Aurignacek, berriz, Charlie Parker omenduko du, saxofoi jotzaile horren mendeurrena dela aitzakia hartuta.

18an, larunbatean, Noa Lur kantari bilbotarra eta Javier Moreno kontrabaxu jotzailea izango dira Jazz VG Club zikloan. Noa Lur Europako ahotsik onenetariko bat izateagatik saritu zuten Nomme Jazz jaialdian (Estonia), eta, besteak beste, Bobby McFerrin eta Troublemakerrekin aritu da zuzenean. Morenok, berriz, In Sides diskoa aurkeztuko du.

Azkenik, igandean bi musikari galiziar ariko dira The Garage Cluben: Abe Rabade pianista eta Baldo Martinezen kontrabaxu jolea (taldearekin).

Kontzertuetara joateko aukerarik ez dutenentzat, emanaldi guztiak streaming bitartez emango dituzte www.jazzvitoria.com webgunean.]]>
<![CDATA[Edertasun krudeleko poemak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/034/001/2020-07-10/edertasun_krudeleko_poemak.htm Fri, 10 Jul 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1872/034/001/2020-07-10/edertasun_krudeleko_poemak.htm Aro beilegia bere lehen liburuan. «Denok nahi dugu entzunak izan, eta pentsatzen duguna oihukatu. Baina poesiak eta arteak, gaur egun, gero eta zailagoa daukate beste hitzen artean gailentzea, irudien, hitzen, musiken eta objektuen biltegi izugarri bete batean bizi baikara». Donostia Kulturak eta Balea Zuria argitaletxeak antolatzen duten DK III. poesia saria irabazi du Begoñaren liburuak, eta, horrenbestez, argitaletxeak kaleratu dio poema bilduma. Horregatik, idazleak eskerrak eman zizkien, atzo, Donostian egindako aurkezpen ekitaldian, bere hitzei «arnasgune» bat emateagatik. «Idaztea ekintza bakartia da, eta idazlearengandik irakurlearengana dagoen hari hori ezinbestekoa da nonbait existitzeko idatzitakoa. Isolaturik ez hiltzeko».

Gaztetxotan, «ikastola garaian», hasi zen Begoña «poema introspektiboak» idazten, baina denborarekin bere ikuspegia zabaldu egin du, eta, hain zuzen ere, azkeneko bost urteotan idatzitako poemak bildu ditu liburuan, gaur egungo gizarteari zuzenean begiratzen diotenak. Izenburua bera ere, poema batetik ateratako bi hitzek osatzen dute, liburuaren mamia biltzen dutelako. Begoña: «Gure aroak, gure garaiak, presentzia handia dauka poemotan». Olerkien bitartez, oraina «ulertzeko» ahalegin bat egin duela aitortu zuen Begoñak, eta Ez dut ezer ulertzen poema jarri zuen liburua zeharkatzen duen gogo horren isla gisa: «Ez dut/ ezer/ ulertzen./ Alde batetik, arrazoirik gabeko ordena./ Bestetik, khaosa./ Irudiak,/ irudi guztiak./ Hau da, mota guztietako irudiak:/ benetakoak, irudimenezkoak, digitalak./ Objektuak/ eta euren arteko harreman hilak./ Altzariak, eraikinak,/ plazak, bankuak./ Idulkiak/ eta euren gaineko monumentuak./ Eraikin publiko, pribatu,/ urbanizazio, errepide,/ eliza, pisu, txalet, kale./ Jendea; ezaguna, ezezaguna,/ jende zaharra, jende berria, jende digitala,/ jendea oro har./ Ama, ahizpa, aita./ Diru birtuala, billeteak, txanponak,/ kontsumoa./ Ez dut/ ezer/ ulertzen.[...]». Gizartea bera eta haren mekanismoak ulertzeko nahi horren ondorioz, beste «azpigai» batzuk ere landu ditu Begoñak Aro beilegia-n: «Kulturaren eta sortzaileen egoera prekarioa, kontsumoa, turismoa eta mugikortasuna, Internet, sexualitatea, noraeza soziala, sentimendu modu berri eta zaharrak, idazteak sortzen dizkidan kontraesanak...».

Arte Ederretako ikasketak ditu eginak Begoñak, eta aurten, artean eta sorkuntzan oinarritutako masterra egiteaz gain, Bilbo Arten urtebeteko bekarekin ari da lanean. Artearen eta literaturaren artean mugitzen da bere jarduna, eta uste du bi diziplina horiek beste batzuk iritsi ezin daitezkeen lekuetara iristeko balio dutela. «Uste dut artista dela haragizko garaiaren lekukoa: bere gorputza da garaiaren iragazki bat, eta xurgatzen duen guztia azaleratzen du gero artearen bitartez». Ideia hori azaltzeko, Xabier Laka eskultore eta irakaslearen hitz batzuk ekarri zituen atzokoan Begoñak: «Esaten zuen kalean 'triste nago' esanez gero, inori ez zaiola inportako. Garrantzitsua dela zer forma ematen diozun esaten duzun horri, nola unibertsalizatu dezakezun barruan duzun hori, nola kokatu komunitatean edo polis-ean». Alde horretatik, poesia «politikoa» dela uste du Begoñak, «komunitatean sartzen den elementua» den neurrian.

Itxaro Bordak, Eli Tolaretxipik eta Balea Zuria elkarteko kide Aritz Gorrotxategik osatu dute DK III. poesia sariaren epaimahaia, eta lehiaketara aurkeztutako zortzi lanen artean hautatu dute Begoñarena. Gorrotxategik berak aipatu zuen liburuak garrantzia ematen diola alderdi sozialari, kritika egiten diola kapitalismoari, eta teknologia berriek betetzen duten rolak ere leku handia duela poemetan. Gaiari heltzen dion olerki labur bat ere irakurri zuen Begoñak: «Txalet bateko jabego pribatuko lorategian/ katu bat hilzorian./ Oraindik arnasestuka dago,/ eta burua mugitzen du,/ 'miau' egiten du./ Pena./ Ate eta leiho guztiak itxi ditugu,/ barruan wifia dugu.».

Poema bilduma irakurri zuten momentutik «oso freskoa eta jario handikoa» iruditu zitzaien epaimahaiko kideei, Gorrotxategik adierazi zuenez, eta, gainera, kritika soziala eta lirikotasuna uztartzeko abilezia aitortu zion egileari: «Zaila da kritika soziala egitea irudi lirikoak erabilita. Batzuetan panfletoan edo mezu jakin batean erortzeko arriskua dago, baina berak oso ondo uztartzen du hori. Bere jarrera adierazten du munduaren aurrean, eta erabiltzen dituen irudiak sendoak dira. Edertasun krudel batekoak».

Imanol Larrinagaren obra

«Freskoa». Horrela definitu zuen Begoñaren liburua Pello Otxoteko Balea Zuria elkarteko kideak ere. «Freskoa eta indartsua. Kritika zuzena egiten dio gaur egungo gizarteari, sistema ekonomikoari, teknologiaren mendekotasunari, berekoitasunari eta abarri». Editorearen esanetan, hizkera «gordina eta zuzena» darabil idazleak, «iluna», baina badaki samurra izaten ere. Liburua irakurri zuenean hitz batzuk etorri zitzaizkion gogora Otxotekori, atzo azaldu zuenez: «Berritzailea iruditu zitzaidan, hauslea neurri batean, disidentea, eta, tarteka, baita pixka bat surrealista ere».

Imanol Larrinagak egin du liburuko azaleko irudia, eta, hain zuzen ere, irudi horrek oinarri duen margolana jaso zuen, atzo, Begoñak, sari gisa.]]>
<![CDATA[Beethovenen lana gogora ekarriko dute irailean Donostian ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/034/001/2020-07-09/beethovenen_lana_gogora_ekarriko_dute_irailean_donostian.htm Thu, 09 Jul 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1872/034/001/2020-07-09/beethovenen_lana_gogora_ekarriko_dute_irailean_donostian.htm Irabazi nabarmendu beharra dago, erabateko estreinaldia izango baitu abuztuaren 26tik 30era. Gaur egungo gizarte lehiakorrari buruzko komedia da, eta Antzoki Zaharrean emango dute. Dagoeneko estreinatuak dauden beste antzezlan batzuk ere izango dira Donostian. Hala, Izena! -Ene ba! antzezlanaren izenburu berria- eramango du Txalo konpainiak abuztuaren 13tik 16ra Antzoki Zaharrera. Begoña Bilbaok zuzendu du obra, eta Asier Sota, Ane Gabarain, Mikel Laskurain, Joxe Kruz Gurrutxaga eta Alazne Etxeberria ditu protagonista. Donostia antzerki saria Antzerkiaren Nazioarteko Egunarekin bat eginez banatu izan dute Donostia antzerki saria, martxoaren 27an, baina, aurten ezin izan zenez ekitaldia egin, Atx Teatroak irailaren 8an jasoko du, Viktoria Eugenian, Zazpiak bat obragatik irabazitako saria. Ondoren, antzezlana taularatuko du. Irailean Donostian emango dituzten euskarazko beste bi antzezlanak ere Txalo konpainiarenak izango dira: Rita -Joseba Apaolaza eta Aitziber Garmendiarekin-, 9tik 12ra, Antzoki Zaharrean; eta Zoaz pake santuan -Ane Gabarain eta Mikel Laskurainekin-, 27an, Imanol Larzabal kultur etxean. Gaztelaniazko beste hainbat antzezlan ere programatu dituzte abuztu eta irailerako: Mentiras inteligentes (abuztuaren 5etik 9ra), La fiesta del chivo (abuztuak 5-9), El método Gronholm (abuztuak 11-16), La herencia (abuztuak 19-23), La habitación de Maria (abuztuak 19-23), La sumisión, y el porvenir está en los huevos (abuztuak 28-29), Coppelia, el cuento de la niña de los ojos de porcelana (abuztuak 30), Cuidados intensivos (irailak 3-6) eta Desmontando a Séneca (irailak 10-13). ]]> <![CDATA[Bere garaiaz gaindiko lekukotasuna ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1961/034/001/2020-07-07/bere_garaiaz_gaindiko_lekukotasuna.htm Tue, 07 Jul 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1961/034/001/2020-07-07/bere_garaiaz_gaindiko_lekukotasuna.htm Gure lekukotasuna Errobik emandako lehen kantua, ezta Euskal Herri osora zabaldu zen aurrenekoa ere. Baziren haren lehenengo diskoan (Errobi, 1975) oihartzun handia izan zuten pieza ugari (Euskadi, Aitarik ez dut, Kanpo...), taldearen izaera musikala eta politikoa ozen aldarrikatzen zutenak, baina Anje Duhaldek eta Mixel Ducauk euren bigarren diskoarekin eta haren izenburu bera zuen kantuarekin erakutsi zuten zein zen Errobiren funtsa: rocka euskaraz egitea eta Ipar nahiz Hego Euskal Herriak bizi zuten egoera soziopolitikoari begiratzea. Kantuaren hitzek ez zuten zalantzarako tarterik uzten: «Ez dugu segur gauza haundirik/ herriari eskaintzeko/ Bakar-bakarrik zenbait olerki / hemen zuei kantatzeko/ Guk ere zinez gure herria/ asko maite dugulako/ Eta kantuz, gure moldean,/ nolazbeit zerbitzatzeko». ]]> <![CDATA[Luis de Pablok Veneziako Musika Biurtekoaren Urrezko Lehoia jasoko du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2108/026/001/2020-06-25/luis_de_pablok_veneziako_musika_biurtekoaren_urrezko_lehoia_jasoko_du.htm Thu, 25 Jun 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/2108/026/001/2020-06-25/luis_de_pablok_veneziako_musika_biurtekoaren_urrezko_lehoia_jasoko_du.htm
Biurtekoak Zilarrezko Lehoia emango dio Raphael Cendo (Niza, 1975) konpositore frantziarrari, saturazioaren korronte estetikoari bide eman izana aitortzeko.

De Pablo Hondarribian hasi zen musika ikasten haurra zela, baina berehala Madrilera joan zen bizitzera. Han, 1957an, Grupo Nueva Musica taldearen sorreran parte hartu zuen. Harrezkeroztik, orkestra, ganbera talde eta bakarlarientzako berrehun obratik gora idatzi ditu, baita zinemarako soinu bandak ere. El abrecartas opera du azken lana, oraindik estreinatu gabea.]]>
<![CDATA[«Bizipenetatik eta oroitzapenetatik idazten dut»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/040/001/2020-06-21/bizipenetatik_eta_oroitzapenetatik_idazten_dut.htm Sun, 21 Jun 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1913/040/001/2020-06-21/bizipenetatik_eta_oroitzapenetatik_idazten_dut.htm La distancia bere azken diskoa, Rugen las flores aurrekoa (2015) argitaratu eta lau urtera. Tarte horretan, Ricardo Lezon abeslari eta gitarristak bakarkako lehen diskoa kaleratu zuen (Esperanza, 2017), baita The New Raemon katalanarekin konpartitutako beste bat ere, eta poesia liburu bat ere argitaratu zuen. McEnroeren disko berri bat grabatu behar zutela erabaki arte: «Guk beti izan dugu lan egiteko modu ez oso konbentzionala. Harreman handia dugu gure artean, lagunak gara, eta disko bat prestatzen dugu benetan sentitzen dugunean zerbait dugula esateko». Lan egiteko modu horrek presioa kentzen die taldekideei: «Izpiritu amateurra dugu, batetik, gustuko dugulako, eta, bestetik, beste izpiritu bat izango bagenu sekulako kolpea hartuko genukeelako. Diskoak egiten ditugu helburu emozional batekin, eta ilusioa egiten digulako». Lezon, Pablo Isusi (baxua), Gonzalo Eizaga (gitarra, pianoa), Jaime Guzman (gitarra) eta Edu Guzman (bateria) Donostiako Viktoria Eugenian izango dira gaur, 19:00etan.

Rugen las flores atera zenutenean etorkizuna ez zenutela oso argi adierazi izan duzu. Taldearen amaiera aurreikusten zenuen?

Inoiz ez dugunez ezer planifikatu, disko guztietan izan dugu sentsazio hori. Agian azkena izan daitekeela. Eta hala bada, ez da ezer gertatzen. Rugen las flores-ekin oso gustura gelditu ginen, baina bai izan genuen amaiera batera iritsi izanaren sentsazioa. Izan zitekeen taldearena, izan zitekeen lan egiteko modu batena, eta izan zitekeen sentipen ez-zuzen bat ere. Baina La distancia-rekin hasi ginenean, ohartu ginen berriro gogoz geundela. Taldekideak elkarrengandik urruti bizi gara orain, baina ilusio hori pizten denean oso polita da. Irudipena geneukan, gainera, gure bidetik gehiegi aldendu gabe, kantuek aldaketak ere bazekartzatela, bai hitzetan, bai musiketan.

Zuk idazten dituzu McEnroeren kantuak. Zerk bereizten ditu taldearen abestiak eta bakarka grabatutakoak?

McEnroe nolabaiteko kooperatiba bat da. Nik ideia bat eramaten dut, eta bilatzen dugu denok gustura egongo garen leku bat. Bakarkako diskoa egin nuen kantu batzuk nituelako, denbora ere bai, eta aukera ematen zidalako gauza berri batzuk probatzeko. Baina ez nintzen asko urrundu ere.

Elkarrengandik urruti bizi izanda, nola moldatzen zarete grabatzeko eta entseatzeko?

2002tik gabiltza taldean, baina hemezortzi urte horietan elkarrekin lan egin dugun denbora batuko bagenu, urte pare bat litzateke. Kide bat Bartzelonan dago, beste bat Madrilen, beste bat Mexikon izan da... Diskoaren izenburuak ere horri egiten dio aipamen, batzuetan distantzia etsigarria izan delako, eta beste batzuetan lagungarri. Lan egiteko gogoa dugunean, antolatzen gara ahal dugun moduan, olatu horri heldu nahi diogulako.

Esan izan duzu zure abesti guztiak maitasun kantuak direla. Ezin duzu beste sentipen batzuei buruz idatzi?

Idazteko inspiratzen nau. Baina maitasunak forma asko hartzen ditu, eta disko honetan, adibidez, hari buruz hitz egiten dut modu zabalean. Maitasuna aitari, naturari... estereotipotik aldendu nahian. Baina betidanik entzun ditut maitasun kantuak... The Cure edo The Smiths entzuten nituenean, haienak maitasun kantuak iruditzen zitzaizkidan, nahiz eta gero baten bat itzuli eta gelditzen nintzen... [barrez]. The Smithsen Meat is Murder-ez gogoratzen naiz...

The Smiths taldearen kantu bati erreferentzia ere egin zenion Cuando suene This Night kantuan.

Bai, taldean bi belaunaldi gaude. Jaime eta biok zaharragoak gara, eta 1980ko hamarkadako musikatik gatoz, eta Edu, Pablo eta Gonzalo gazteagoak dira, eta beste erreferentzia batzuk dituzte.

Zure kantuetan naturak ere leku handia du: zerua, animaliak, basoak ageri dira etengabe.

Naturan aurkitu dut zoriontasun handia. Haren indarra, ematen didan bakea... Denbora bat bizitzen egon nintzen Sorian [Espainia], herrixka oso txiki batean, eta naturaren oso mende nengoen. Bakea eta inspirazioa ematen dit, eta oso presente dago nire musikan.

Zarautz, Mundaka, Madril... zure kantuetan ageri dira. Istorio jakinei lotzeko modu bat dira?

Gauza asko saiatzen zara hitzekin azaltzen, edo metaforekin, eta, agian, leku izen batekin azal ditzakezu, oso oroitzapen sakona utzi dizutelako. Beharbada, entzuten dituenarentzat klabe ezkutuak dira, baina kantuak niretzat egiten ditut lehenik eta behin. Gustatzen zait lekuak eta bizipenak lotzea, nik behintzat hortik idazten baitut, bizipenetatik eta oroitzapenetatik. Miresten ditut beste ikuspuntu batetik idazten dutenak, baina ezinezkoa egiten zait niri.

Musikalki, La distancia zuen lanik sosegatuena da?

Bai. Rugen las flores-en gitarra indartsuak zeuden, eta bagenuen amaierara iritsi izanaren sentsazioa. Eta disko berria, gitarrarekin ez, baizik eta pianoarekin abiatu dugu. Pianoak goxotu egiten du dena, baita abesteko modua ere, eta beste leku batera eramaten zaitu. Beti izan gara pausatuak, baina orain, agian, gehiago.

Azala, sutan dagoen etxe baten argazkia, Silvia Gravek egin du, eta ekartzen ditu gogora Red House Painters, Dakota Suite eta beste batzuen zuri-beltzeko portadak.

Asko miresten dut Silvia; izugarri gustatzen zait haren lana. Berak idatzi zidan esateko gogoz egingo zuela azala. Niri, halakoetan, ez zait gustatzen eskua sartzea; nahiago dut hari uztea libre. Bidali genizkion kantuak, eta berak azal eder hori egin zuen. Red House Paintersen oso zalea naiz, eta iruditu zitzaidan azalak disko haien arrastoa ekartzen zuela : baretasuna eta indarra aldi berean.

Idazten segitzen duzu?

Itxialdian ez dut ezer idatzi. Irakurri dut, musika entzun dut, baina ez dut idatzi. Baina baditut gauzak eginak, eta nire asmoa da bakarkako diskoa prestatzea laster. Poema liburu bat ere badut buruan, eta McEnroerekin zerbait berria egiteko gogoa ere badugu.

Donostian joko duzue gaur. Nolako kontzertua izango da?

Hunkituta gaude. Viktoria Eugenian jotzea izugarrizko ilusioa egiten digu, eta saiatuko gara ahalik eta kontzerturik politena egiten. Gainera, kuriosoa da, baina martxoaren 14an, dena itxi zenean, Tindersticksek Viktoria Eugenian eman behar zuen kontzertura joan behar nuen. Orain, bueltan naiz, baina oholtza gainera.]]>
<![CDATA[Euskararen azken bidegileak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1911/025/001/2020-06-18/euskararen_azken_bidegileak.htm Thu, 18 Jun 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1911/025/001/2020-06-18/euskararen_azken_bidegileak.htm Joxe Arratibel Zurutuza. Kontalari aparte, ahozkotasunaren gordailu paregabea -Miel A. Elustondok idatzia-, Miren Jone Azurza Aristegieta. Kazetari aitzindaria -Elixabete Garmendia-, Jose Luis Alvarez Enparantza 'Txillardegi'. Gizon polifazetikoa eta intelektual osoa -Jose Luis Ormaetxea Lasaga Txipi- eta Xole Erbiti Arbilla. Lehen euskara teknikaria -Alberto Barandiaran-.

Bidegileak bildumako azken-aurreko hiru sortak 2013an argitaratu zituen Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika Sailak, eta orduan bukatutzat eman zuen egitasmoa. Nolanahi ere, azkeneko sorta bat, lau biografia biltzen zituena, argitaratu gabe gelditu zen garai hartan, eta, atzo Estibaliz Alkorta Jaurlaritzako Euskara Sustatzeko zuzendariak aitortu zuenez, Garmendiaren ekinari esker kaleratu dute orain.

Bidegileak bilduma asmo jakin eta zehatz batekin jaio zen: euskalgintzan aitzindari izan diren pertsona eta taldeen pentsaera, bizitza eta lana ezagutaraztea. «Ezin dugu ahantzi nondik gatozen , ezta nor garen ere. Eta horretarako tresna ezin hobea da Bidegileak bilduma», adierazi zuen Alkortak, eta gaur egungo belaunaldientzat ere baliagarria izan daitekeela gaineratu: «Belaunaldi berriek horren bidez aukera izan dute euskararen bilakaeraren berri izateko». Hain zuzen ere, Alkortak nabarmendu zuen «euskara batuak eta euskararen erabilerak hezkuntzan, hedabideetan, administrazioan eta gizarteko beste esparruetan» izandako garapena azken 30 urteetan erakunde publikoek eta euskalgintzak euskara biziberritzeko egindako lanaren emaitza direla .

Bidegileak bildumako lehen zuzendaria Joseba Intxausti izan zen, eta gero Mikel Atxagak eta Jerardo Elortzak hartu zuten beren gain lan hori.

Orain arte argitaratutako liburuxka guztiak bezala, formatu fisikoan atera dituzte (2.300 ale), eta euskadi.eus webgunean ere eskura daude aleen PDFak.



Joxe Arratibel Zurutuza
Kontalari aparta, ahozkotasunaren gordailu paregabea

(ATAUN, 1923 - ESTIBALIZ, 2011)
Egilea: Miel A. Elustondo

Idazle eta fraide beneditarra, Joxe Arratibel Zurutuza «kontalari aparta» izan zen, Miel A. Elustondo biografiaren egilearen iritziz. Ataunen jaioa (Gipuzkoa) 1923an, hainbat urtez Estibalizko fraidea izan zen. Haurtzaroan etxeko eta auzokoengandik ipuin zahar asko entzun eta ikasi zituen, eta, Jose Maria San Sebastian Latxaga apaizak eskatuta, istorio horiek idazten hasi zen. Hain zuzen ere, Kontu zaharrak (La Gran Enciclopedia Vasca, 1980) liburuan bildu zituen ipuin haietako asko. Handik aurrera beste hainbat liburu argitaratu zituen: Mari Xor eta beste, Dirua neurtzeko ontzia... 2008an plazaratu zuen Izugarriak (Pamiela), bere azken lana. «Desagertzeko zorian dagoen kontalarien espezieko kide miresgarria izan zen».



Miren Jone Azurza Aristegieta
Kazetari aitzindaria

(DONOSTIA, 1929)
Egilea: Elixabete Garmendia

Euskarazko kazetaritzan aitzindaria izan zen Miren Jone Azurza, «lehenengo emakume kazetari tituluduna», Elixabete Garmendia haren biografiaren egileak azpimarratu duenez. Aitzindaria izan zen «halabeharrez»; edo, Garmendiak dioenez, «aitzindari izaten asmatu zuen».

Zeruko Argia astekariaren zuzendari izan zen 1969tik 1975era, eta garai hartan hasi ziren aldizkarian idazten Luis Alberto Aranberri Amatiño eta Mikel Atxaga. 1977an, Deia egunkari sortu berrira pasatu zen, eta han Juan Olalde ezizenarekin sinatutako iritzi artikuluak idatzi zituen. Gero, 1990etik 1996ra, Jose Maria Setien Donostiako gotzainaren prentsa arduraduna izan zen.

Ohorezko euskaltzain izendatu zuten.



Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi
Gizon polifazetikoa eta intelektual osoa

(DONOSTIA, 1929-2012)
Egilea: Jose Luis Ormaetxea Lasaga

Alderdi asko jorratu zituen Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi-k, eta haiei guztiei erreparatu die Jose Luis Ormaetxea Lasagak haren biografian. «Politika kontuak aipatu ditugu, baina ezin dugu ahaztu Txillardegiren motor nagusia hizkuntza zela, euskara. Esango nuke euskara dela bere lan, borroka eta jarduera guztien gunea».

Ormaetxeak berak harremana izan zuen Txillardegirekin, eta gogoratu du bere ideiak defenditzeko orduan «gogorra» zela, «erradikala Sartreren bidean», baina baita izaera apal eta samurrekoa ere. Bestalde, harekin bi bidegabekeria egin direla iritzi dio: «Euskaltzain oso ez izendatu izana eta Gasteizko filologia fakultatean irakasle aritzeko aukera eman ez izana».



Xole Erbiti Arbilla
Lehen euskara teknikaria

(ULTZAMA, 1942 - IRUÑEA, 2009)
Egilea: Alberto Barandiaran

Irakasletzan eta Zuzenbidean lizentziaduna zen Xole Erbiti, eta Nafarroan sortutako Euskara Atalaren lehen euskara teknikaria izan zen, 1973tik aurrera. Frankismoaren azken urteak ziren, eta ordurako Nafarroako Diputazioa euskarari gutxieneko berme instituzionala emateko ahalegina egiten hasia zen, Pedro Diez de Ulzurrunek, Jose Maria Satrustegik eta Miguel Javier Urmenetak egindako lanaren ondorioz.

Erbitiren biografiaren egile Alberto Barandiaranek gogoratu du euskara teknikari gisa irakasleentzako ikastaroak prestatu zituela, sortzen ari ziren ikastolek eta eskola publikoetan euskaraz ordu batzuk emateko hizkuntza ondo zekiten irakasleak behar zirelako.

]]>
<![CDATA[Arima beltzeko irlandarra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/038/001/2020-06-14/arima_beltzeko_irlandarra.htm Sun, 14 Jun 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1942/038/001/2020-06-14/arima_beltzeko_irlandarra.htm
Jimi Hendrix bera izan zuen Gallagherrek miresle. 1970eko abuztuaren amaieran Wighteko Uhartean (Erresuma Batuan) egindako jaialdian bat egin zuten biek; Taste blues-rock hirukoteko buru zen orduan irlandarra, eta bere bizitzako azken egunetan zen estatubatuarra -hiru astera hil zen-. Orduko hartan Rolling Stone aldizkariko kazetari batek elkarrizketa egin zion Hendrixi, eta, bere gitarrista gustukoenez galdetuta, Electric Ladyland-en egileak ez zuen zalantzarik izan: Rory Gallagher. Artean 22 urte besterik ez zituen azken horrek.

Musika barruan eraman zuen Gallagherrek txiki-txikitatik, agian gurasoak ere musikariak zituelako. Corkera lekualdatuta, 9 urterekin, lehen gitarra akustikoa erosi zioten, eta, 12rekin lehiaketa batean irabazitako diruarekin, lehendabiziko gitarra elektrikoa eskuratu zuen. Eta, bitartean, musika jale amorratua ere bilakatu zen, irratiaren bitartez iristen baitziren haren belarrietara ozeanoaren bestaldeko blues eta rock-and-roll doinuak. Ondorioz, ez zuen denbora asko behar izan musika talde batean sartzeko, eta 15 urte zituenerako Irlanda eta Erresuma Batua alderik alde zeharkatzen hasi zen Fontana taldeko kide gisa. 1965erako, baina, bere proiektu propioa zuen buruan, hurrengo urtean aurrera aterako zuen blues-rock hirukotea: Taste. John Wilson (bateria) eta Richard Charlie McCracken (baxua) taldekideekin bi disko argitaratu zituen (Taste, 1969; eta On The Boards, 1970), baina, kideen arteko desadostasunak medio, proiektuak ez zuen asko iraun, eta 1971n bere lehenengo bakarkako diskoa argitaratu zuen: Rory Gallagher.

Jon Gurrutxaga musikariak gaztetan, «institutuko lehen urteetan», ezagutu zuen Gallagherren musika, haren anaia nagusiak etxean gitarrista irlandarraren aurreneko disko hori zuelako hain zuzen ere: «Berehala harrapatu ninduen entzun nuenean». Gurrutxagak 2006an kaleratu zuen, Paper Hotsak argitaletxearen bitartez, Rory Gallagher, kemena eta leialtasuna musikariaren biografia, eta inoiz ez du ezkutatu harekiko izan duen miresmena. Arima Beltza taldearen lehenengo diskoan bertan, Rory izeneko kantua sartu zuten: «Roryren azken diskoko The Loop kantu instrumentala jotzen genuen zuzenean, eta, lehenengo diskoa prestatzen ari ginela, kantu haren tankera hartzen genion abesti instrumental bat sortu genuen. Aproposa iruditu zitzaigun kantuari Rory izenburua jartzea, haren omenez».



Euskal Herrian, bost aldiz

Gurrutxagak liburuan jaso bezala, bost aldiz jo zuen Gallagherrek Euskal Herrian. Donostian izan zen 1974an eta 1975ean, Irunen (Gipuzkoa) 1979an, eta, azkenik, Lekeition (Bizkaia) eta Hendaian (Lapurdi) 1986an. «Harrera ona izan zuen, eta Euskal Herriko musikari ezagun asko izan ziren ikusten. 1974ko emanaldian Mikel Laboa izan zen publikoan, eta 1979koan, Anje Duhalde, Txomin Artola eta Arima Beltza taldeko Joseba Alonso harmonika jole eta laguna, esaterako».

1980ko hamarkadan segitu zuen diskoak argitaratzen, baina erritmo pausatuagoan. Izan ere, bizitzan aurrera egin ahala, hegazkinekiko izuak harrapatu zuen, eta horri gehitu behar zaio alkoholarekiko mendekotasunak ere osasun arazoak ekarri zizkiola. Hain zuzen ere, alkoholaren eta lasaigarrien arteko konbinazioak eragin zuen haren heriotza. Gibeleko transplante bat egin zioten, baina, erietxean izandako infekzio baten ondorioz, hil egin zen, 1995eko ekainaren 14an.

Musikari laudatua eta miretsia izan zen Gallagher, baina gaur egun pixka bat ahantzia dago, beste blues eta rock musikari batzuen aldean behinik behin. Gurrutxaga: «Ez zen disko berri bat argitaratu eta horko kanturik esanguratsuena jo eta su promozionatzearen aldekoa. Diskoak beren osotasunean hartu behar zirela pentsatzen zuen. Eta segur aski filosofia horrek ez zion lagundu beste hainbat musikari bezain famatua izaten». Hala ere, Gallagherren zaleak zale «amorratuak» direla gaineratu du euskal musikariak: «Zerbait berezia zuen Corkeko gitarra joleak».]]>
<![CDATA[Zea Maysekin hasiko du Donostia Kulturak bere programazioa, ostiralean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/034/001/2020-06-09/zea_maysekin_hasiko_du_donostia_kulturak_bere_programazioa_ostiralean.htm Tue, 09 Jun 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1893/034/001/2020-06-09/zea_maysekin_hasiko_du_donostia_kulturak_bere_programazioa_ostiralean.htm
Donostia Kulturaren musika programazioak beste bi kontzertu ere bilduko ditu: McEnroe taldeak La distancia bere seigarren diskoa aurkeztuko du hilaren 21ean, Viktoria Eugenian, eta, astebete geroago, oholtza berean ariko da Lou Topet taldea, Joseba Irazokik lagunduta.

Antzerkiari dagokionez, Xentimorik Gabe taldeak Gu primer! antzezlana taularatuko du heldu diren larunbatean eta igandean. Egoitz Lasak eta Ramon Agirrek idatzitako lan horretako protagonistak Agirre bera, Nerea Gorriti eta Inazio Tolosa dira, eta Asier Sota, berriz, zuzendaria.

Hilaren 19an eta 20an, berriz, Pez Limbo taldeak Harri, Orri, Ar / El patio de mi casa antzezlana taularatuko du; lehenengo egunean, euskaraz, eta, bigarrenean, gaztelaniaz. Bilboko Arriagak, Gasteizko Principalek eta Donostiako Viktoria Eugeniak sustatutako Antzerkigintza Berriak egitasmoaren barruan hautatutako proiektua da, eta dFerian eman behar zuten, baina, koronabirusaren krisiagatik, azkenean eman gabe gelditu zen.

Azkenik, Palabras encadenadas antzezlana emango dute ekainaren 27an eta 28an, Antzoki Zaharrean. Jordi Galceranek idatzi du obra, Domingo Cruzek zuzendu, eta David Gutierrez eta Beatriz Rico ditu protagonista.

Zinemak ere lekua izango du Donostia Kulturaren programazioan. Hala, hilaren 17an, eta Nosferatu zikloaren barruan, Rainer Werner Fassbinderren Angst vor der Angst (1975) emango dute, euskarazko azpidatziekin, eta 20an, berriz, Bang Bang Zinema zikloko saioa izango da —iragarri gabe zer bi film emango dituzten—. 22tik 24ra, zinemaren eta giza eskubideen erakustaldi bat egingo dute Antzoki Zaharrean: 22an, Axel O'Millen Apaga la luz y verás emango dute; 23an, Ernest Lluch, libre y atrevido (Josep Morell eta Jordi Vilar); eta, 24an, azkenik, Lander Garrok zuzenduriko Bi urte, lau hilabete eta egun bat, intsumisioaren mugimenduari buruzko dokumentala. Izar Films eta Labrit Multimedia dira ekoizleak, eta dokumentalaren babesleen artean dago BERRIA. Hilaren 25ean, berriz, 32. Bideoaldia egingo dute Antzoki Zaharrean.

Insaustik jakinarazi du bi antzokiek % 50eko edukierarekin zabalduko dituztela ateak. Hala, Viktoria Eugenian 391 eserleku izango dira, eta Antzoki Zaharrean, berriz, 260.

Programazioa ofizialki ostiralean hasiko da, baina aurretik, asteazkenean, 0 gala: Argiak piztu! deiturikoa egingo dute Viktoria Eugenian. «Donostiako osasun langileei eskainitako ekitaldia izango da», zehaztu du Insaustik, eta, hain zuzen ere, osasun langileek eta Donostia Kulturako langileek baino ez dute aukera izango gala horretara joateko. Ekitaldi horretan parte hartuko dute Aitziber Garmendia eta Sara Cozar aktoreek, Igor Calonge dantzariak, Orfeoi Gazteak eta Kresala dantza taldeak]]>
<![CDATA[Zea Maysen kontzertuarekin hasiko da Donostia Kulturaren programazioa, ostiralean]]> https://www.berria.eus/albisteak/182522/zea_maysen_kontzertuarekin_hasiko_da_donostia_kulturaren_programazioa_ostiralean.htm Mon, 08 Jun 2020 12:48:11 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/182522/zea_maysen_kontzertuarekin_hasiko_da_donostia_kulturaren_programazioa_ostiralean.htm <![CDATA[Nostalgiaren aldarria ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/037/001/2020-06-07/nostalgiaren_aldarria.htm Sun, 07 Jun 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1944/037/001/2020-06-07/nostalgiaren_aldarria.htm Songs of The Saxophones diskoarekin, eta lan hartan definituta gelditu ziren taldeak landuko zituen bideak. Ordurako agerikoa zen Erenkovek eta Alderdicek 1950eko hamarkadako melodia eta harmoniekiko duten zaletasuna, eta joera retro hori saxo, flauta, bibrafono eta bestelako tresnen erabilerak indartzen zuen. Erenkovek onartu du 50eko hamarkadako soinu eta estetiken «erabateko nostalgia» duela, nahiz eta ez duen nahi garai hura idealizatu: «Badakit 50eko hamarkada zaila izan zela AEBetan, eta baita mundu osoan ere. AEBetan arrazaren araberako segregazioa ikaragarria zen, eta, zuriek pribilegioak zituzten bitartean, herritar beltzak erabat ukatuak zeuden. Ez dut garaia ideializatzen, baina, hori une batez albo batera uzten badugu, ikusiko dugu musika eta estetika izugarri ondo etorri zirela bat». Lehenengo diskoa Erenkovek berak idatzi zuen oso-osorik, baina bigarrenean taldekideen parte hartzea askoz handiagoa izan da, nahiz eta kantuak bereak diren oraingoan ere. «Taldekideen ideia asko daude diskoan. Alisonek, adibidez, perkusioari lotutako elementu asko ekarri zituen, eta Richard Lawsek, berriz, sintetizadoreei lotutako konponketa ugari». Horrek berak taldean bertan ere eragina izan duela adierazi du Alderdicek. «Eternity Bay-n elkarrekin egin dugu lan. Uste dut denok aurkitu dugula gure lekua taldean, eta badakigula zertan egin diezaiekegun ekarpena Alexiren kantuei». Eta esaldi borobil batekin laburbildu du sentipen hori: «Eternity Bay talde baten jaiotza agiria da. Benetako talde batena». ]]> <![CDATA[Haurraren begirada, erresistentziaren leku]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/025/001/2020-06-05/haurraren_begirada_erresistentziaren_leku.htm Fri, 05 Jun 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1872/025/001/2020-06-05/haurraren_begirada_erresistentziaren_leku.htm Ibaiertzeko ipuina bere lehenengo nobela. Inoiz zehazten ez den garai mitiko batean. Familia zuri pobreak, elkar elikatzen duten emakume beltzak eta mundua deskubritu nahi duten haurrak gurutzatzen diren parajean. Heriotzak agerpena egiten duen tokian. Ipuin luzea edo nobela laburra da —ehun orrialdera ez da iristen—, eta, lehenengoz irakurri zuenetik, «liluragarria» iruditu zitzaion Xabier Mendiguren Elkar argitaletxeko editoreari: «Idazkera hipnotikoa du, eta ezberdina; nortasun handikoa iruditu zitzaidan». Eta, Amantegiren lehenengo lana izanda ere, «liburu inportantea» deritzo, eta «zeresana» emango duela uste du.

Antropologoa da ikasketaz, ikerketan eta euskarari nahiz kulturari lotutako esparruetan aritu izan da Amantegi. Baina, bitartean, baita lehenengo literatur lan argitaratua dena idazten ere. Prozesu luzea izan baita. «Proiektua asko da aldatu da idazten hasi nintzenetik. Hasieran lan luzeagoa zen, baina denborarekin gauza batzuk kimatzen joan naiz, eta liburutik jausi egin dira. Baina, denboran luzatu bada, izan da denbora behar zuelako».

Eleberriko protagonista, ahots narratzaile bakarra, 8 urteko neskato bat da. Ahizpa bikiarekin batera jaio behar zuen, baina bizitzara bakarrik ernatu zena: «Eta, hala, hurrengo urteko martxo hasieran ibaiak gaindi egin zuenean, ahizpa bikiarekin batera jaio nintzen ni. Bikiak, berdin-berdinak, ispiluaren ispilu, ahoaren aho eta sudurraren sudur, eskuen esku eta zilborraren zilbor, bata bestearen atzetik, baina heriotza bizitzaren atzetik doan bezala agertu nintzen ni lehenengo, bizirik, eta ahizpa gero, hilda». Liburuak berak oinarri gisa hartzen du protagonistaren eta hildako ahizparen, bizitzara iritsi ez zen haren arteko harremana. Amantegi: «Gai zentrala da heriotza. Baina, heriotza, haur baten ikuspegitik kontatua». Horregatik, era berean, liburuari ipuin izendapena jartzeko hautua ere: «Heriotza eta haurraren inozentzia batzen dira istorioan. Haurraren lekutik kontatzen dira istorioa eta bizipenak, mundua deskubritzen ari denaren haurraren begiradatik. Eta ahots horrek, haurraren ahotsak, du garrantzia. Bere begiradak, erresistentzia lekua den gisan».

Atal laburretan egituratu du nobela, beti lehen pertsona erabilita, baina bi denbora uztartuta. Orainaldian hitz egiten du 8 urteko neskatilak batzuetan, eta etorkizunetik iragana gogoratuz besteetan. Ez dago, ordea, hausturarik kontakizunean. «Pertsona bera da, baina bizi izandakoa kontatzen du. Halere, nahiko modu inkontzientean atera zait horrela». Izan ere, hasiera batean, nobela luzeagoa zuen Amantegik, protagonistaren geroari ere begiratzen ziona, baina azkenean parte hori guztia kendu egin du.

Ibaiaren presentzia

Haurra da liburuko ahotsa, baina protagonista gehiago ere badira eleberrian, maila sinbolikoan bada ere. Horietako bat da Ochlockonee ibaia. Kokaleku, protagonista eta sinbolo ere bada: «Hasieran kokalekua zen, baina garatu da protagonista bilakatzeraino, eta metafora ere bada». Hain zuzen ere, liburuan beste ibai batzuk — edo haien inguruko mitologia— ere ekarri ditu gogora Amantegik. «Izate oso bat bilakatu da ibaia».

Ibai bat, AEBetako hegoaldea zeharkatzen duena. Bere geografiatik oso urruti dagoen mundu batera jo du Amantegik bere lehen nobela girotzeko: «Uste dut hasieran behar nuela distantzia bat jarri, nahiz eta ez jakin zergatik. Gero konturatu naiz atmosfera bat bilatzen nuela, tenperatura bat, hezetasun puntu bat...». Ikerketa lana egin du Amantegik lekuei buruzko informazioa jasotzeko, baina onartu du intuizioz jokatu izan duela idazketa prozesuan. «Hasi nintzen jakin gabe zertan sartu eta bukatuko nuen. Intuizioz, helmugarik gabe. Baina hor bazegoen gai bat ez nekiena zein zen eta idatzi ahala deskubritu nuena». David Lynch zinemagileari irakurritako ideia bat ekarri du gogora idazleak: «Pultsio bat aipatzen zuen sorkuntzaz hitz egiterakoan. Intuizio batetik sortzen du. Eta horrekin identifikatzen naiz ere».

Ibaiak bezala, musikak ere protagonismo handia du nobelan. Haurraren aitak harmonika jotzen du, eta Van Morrisonen kantu pare baten (Tupelo Honey eta Crazy Love) eta Bob Dylanen beste baten (Goin' to Acapulco) hitzak ere testuaren barruan sartzen dira. «Obsesionatu egin nintzen hiruzpalau kanturekin, eta lagundu zidaten gaia fintzen».

Testuak maila sinboliko handia duela uste du Mendigurenek, hildakoak, mitologiako Karonte txaluparia eta beste agertzen baitira. Eta Amantegik onartu du hala dela, baina, batez ere, haur bat delako mundua kontatzen duena. «Bere erremintak dira sinbolismoa, metafora eta fantasia. Bueno, ez hainbeste fantasia, bizi duena egia baita haurrarentzat».

Lehen nobela idatzita eta argitaratuta, hasita dago Amantegi lan berri bat izan daitekeena zirriborratzen. «Nobela honetatik jausi egin zaizkit beste istorio batzuk, eta hor badago beste ernamuinen bat. Ariketa koralago bat izango litzateke. Baina nahiko lasai nabil». Gainera, barruan daraman «antropologo sena» piztu egin zaio, eta horretan ari da. Ikertzen, lekuak bilatzen eta pertsonaiak taxutzen.]]>
<![CDATA[Arriaga antzokia hilaren 17an zabalduko dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/182297/arriaga_antzokia_hilaren_17an_zabalduko_dute.htm Wed, 03 Jun 2020 14:33:55 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/182297/arriaga_antzokia_hilaren_17an_zabalduko_dute.htm