<![CDATA[Mikel Lizarralde | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 28 Oct 2020 00:13:36 +0100 hourly 1 <![CDATA[Mikel Lizarralde | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Bizirik erretako ahotsa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1945/037/001/2020-10-04/bizirik_erretako_ahotsa.htm Sun, 04 Oct 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1945/037/001/2020-10-04/bizirik_erretako_ahotsa.htm
Lau urtetan eman zuen dena Joplinek. 1966an batu zen Big Brother and The Holding Company San Franciscon sortu eta ordurako martxan zegoen taldera. Garaiko psikodeliaren eraginpean grabatu zuen lehenengo disko bat —artean ahots protagonismo osoa bereganatu gabe—, eta hurrengo urtean Montereyko jaialdian taldeak egindako saio gogoangarri eta sonatuak eraman zuen kantaria rockzale ororen ahotan egotera. 1968an iritsi zen, berriz, Big Brotherren maisulana, Cheap Thrills, aurreko diskoarekin alderatuz ezberdina zen Joplin bat erakusten zuena: sutsua eta emozionala, ia basatia, rockean (Oh Sweet Mary), nahiz bluesean (Ball and Chain).

Handik aurrera, Big Brotherrek Joplin gabe egin zuen aurrera. Kantariak soulerako jauzia egin nahi zuen, baina taldeak ez zuen oinarririk. Haize konponketa ugarirekin eta Kozmic Blues Bandekin grabatu zuen I Got Dem Ol' Kozmic Blues Again Mama! (1969), eta jarraian, eta olatuaren aparretan zegoela, Pearl (1970) diskoa grabatzera sartu zen estudiora. Han eman zuen, agian, bere onena kantariak, bere ahotsa erregistro ugaritara eramanez, kantu bilduma bikaina sostengu zuela: Cry Baby, A Woman Left Lonely, Kris Kristoffersonen Me and Bobby McGee countrya, Get it While You Can... Zoritxarrez, ez zen diskoa amaitzera iritsi —Buried Alive in the Blues ahotsik gabe atera zen—, 1970eko urriaren 4an hil baitzen Hollywoodeko hotel batean.]]>
<![CDATA[Espazio komun bat aurkituta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/031/001/2020-10-02/espazio_komun_bat_aurkituta.htm Fri, 02 Oct 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1879/031/001/2020-10-02/espazio_komun_bat_aurkituta.htm h3o.

Idigoras eta Oleaga aurretik elkarrekin lan egindakoak ziren, nahiz eta orduan landu zuten proiektua ez zen disko batean gauzatu. Orain dela denbora bat, baina, bateria jotzaileak berriro jo zuen pianistarengana. «Berriro deitu zidan Hasierrek, elkarrekin lan egitea proposatuz. Nik denbora bat neraman musika egin gabe, eta ez nengoen oso animatua, baina, azkenean, baietz esan nion. Julenekin lan egitea proposatu zidan, eta baita kontrabaxu jotzaile batekin ere. Lanean hasi ginen, eta ikusi genuen aurrera egiten zuela».

Ez da izan oztoporik gabea, hala ere, gaur arte egindako bidea. Urruti bizi zela eta, kontrabaxu jotzailerik gabe gelditu ziren berehala Idigoras, Oleaga eta Izarra, eta orduan «hutsune handi bat» ikusi zuen aurrean pianistak. «Baina hori, nahi eta espero ez genuen ezusteko gisa hartu genuena, azkenean izan zen beste modu batean sortzeko eztena». Izan ere, baxua talde baten soinua asko markatzen duen tresna da, eta hura gabe, «beste zerbait» bilatu behar izan zuten. «Denbora eskatu digu, baina ikusi dugunean zerbait polita atera dela, pentsatu dugu ondo legokeela disko batean islatzea hori».

Aurretik, baina, «asmo handirik gabe» hasi ziren lanean, Oleagak azaldu duenez. Besteak beste Joni Mitchellen, Kurt Weillen eta Dave Hollanden bertsioak eginez egin zioten bideari, bakoitzak proiektura zeramana konpartituz, eta beraiek idatzitako piezetara igaro ziren jarraian. «Hor ikusi genuen bagenuela zer eskaini. Kantu ezberdinak ziren, eta hor zegoen taldearen aberastasuna ere». Prozesu horretan guztian, euren «nortasunaren bila» aritu direla gaineratu du Izarrak. «Saiatu gara benetakotasunaren bila joaten, eta hori ageri da diskoan. Kantu bakoitzak badu bere istorioa, bere garapena, eta guk jarri dugu indarra pieza bakoitzak bere istorioa izan dezan».

Ohiko jazz taldeetan ez bezala, h3o ez da eraiki musikari baten inguruan, eta hiru kideek idatzi dituzte diskoko piezak, nahiz eta erdia baino gehiago Idigorasenak diren. «Baina beti oso garbi izan dugu taldearentzat idazten ari ginela; musikari hauekin jotzeko, ez beste batzuekin», egin du ñabardura pianistak. Denak gustura eta eroso sentitzea inportantea baita. «Denok saiatzen gara idazten duguna jo behar duen horrengana hurbiltzen. Esfortzua egin dugu bakoitzak aurki dezan bere lekua taldean. Eta azken emaitzan hori nabaritzen da». Oleagak ere uste du «elkarrekin jotzeko aproposa» den musika idazteko ahalegina egin dutela. «Hau ez da norbaiten hirukotea, baizik eta talde bat, eta taldearentzako musika idatzi dugu».

Taldea izanagatik ere, hirukotearen izenak Hasier Oleagaren deiturara eramaten du entzulea. «Joko bat dago horren atzean», aitortu du bateria jotzaileak. Batetik, haren izen-abizenen lehen hizkiak daude, eta bestetik 3 zenbakia, hirukoteari erreferentzia eginez. «Eta, gainera, h2o-rekin, hau da, urarekin ere lotzen da. Ura moldakorra da, gardena.. horren bila joan gara gu ere».

Musika inprobisatua

Jazz etiketa gainean eramango duen arren, h3o-ren proposamenak bestelako musiken eragina era jasotzen du, Idigorasek adierazi duenez. «Jazzean aritu gara aurretik, baina bestelako bideetan ere bai. Eta, ondorioz, zerbait egiten dugunean, bizi izan dugun hori guztia daramagu gainean. Jazz disko bat izan daiteke, musika inprobisatu asko duelako barnean, baina estetika hutsari begiratzen badiogu, ez nuke hain ziur esango jazz disko bat denik. Jazz piezak badira, hala dira inprobisaziorako lekua uzten dutelako».

Diskoa Beasaingo (Gipuzkoa) Pottoko estudioan grabatu zuten iazko azaroko bi egunetan, Fredi Pelaez teknikari zutela. Ondoren, baina, Alberto Lizarralderengana jo zuten ekoizpen artistikoa egin zezan, eta hark eman dio azken forma diskoari. Lana kalean dutela, orain zuzenean aurkeztea dute helburu, nahiz eta badakiten ez dela hau garairik onena horretarako. «Inoiz ez da erraza, eta orain gutxiago», azaldu du Idigorasek. Gogoa, baina, ez zaie falta.]]>
<![CDATA[Klasiko berreskuratua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1945/039/001/2020-09-27/klasiko_berreskuratua.htm Sun, 27 Sep 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1945/039/001/2020-09-27/klasiko_berreskuratua.htm Harvest (1972) diskoko orkestra konponketak- eta The Exorcist, Performance eta One Flew Over the Cuckoo's Nest filmen musikak sortu.

Konpositore, ekoizle eta moldatzaile lanengatik ezagunagoa izan arren -besteak beste, hamaika bertsio dituen Needles and Pins kantuaren egilea izan zen-, Nitzsche interpretea ere izan zen, eta, oihartzun handirik lortu ez bazuen ere, haren talentua agerian gelditzen da grabatu zituen disko bakan baina apart horietan.

Horietako bat izan zen Jack Nitzsche, Robert Downey underground zinemagile eta kantu-hitzen egilearekin elkarlanean 1974ko urtarrilean grabatutako diskoa. Urte hartako apirilean ziren argitaratzekoak, baina Nitzschek Morris Ostin Warner Bros zigiluarekin hainbat gatazka izan ondoren, azken horrek diskoa ez kaleratzea erabaki zuen. Horrela, Jack Nitzsche almazen batean gordeta gelditu zen, harik eta Rhino diskoetxeak 2001ean Three Piece Suit: The Reprise Recordings 1971-1974 bildumaren barruan argitaratu zituen arte diskoa osatzen zuten 11 piezak.



Orain, LPa grabatu eta 46 urtera, Hanky Panky eta Mapache zigiluek Nitzschek pentsatu bezala atera dute diskoa, biniloan eta lan haren gaineko informazio osatua biltzen dituzten oharrak lagunduta; eta argitalpenak balio du Nitzsche, moldatzaile eta ekoizle handia izateaz gain, konpositore eta interprete bikaina izan zela erakusteko. Brian Wilsonen eskolako melodiek, ukitu mariatxiek (New Mexico), R&B ikonoklastak (On The Moodus Run) eta bestelako joerek bat egiten dute disko sailkaezin bezain aipagarri honetan.]]>
<![CDATA['Dasatskisi' / 'Beginning' filmak irabazi ditu sari nagusiak]]> https://www.berria.eus/albisteak/187474/039dasatskisi039_039beginning039_filmak_irabazi_ditu_sari_nagusiak.htm Sat, 26 Sep 2020 21:34:19 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/187474/039dasatskisi039_039beginning039_filmak_irabazi_ditu_sari_nagusiak.htm <![CDATA[Goran Paskaljevic zinema zuzendari serbiarra hil da]]> https://www.berria.eus/albisteak/187467/goran_paskaljevic_zinema_zuzendari_serbiarra_hil_da.htm Sat, 26 Sep 2020 14:48:25 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/187467/goran_paskaljevic_zinema_zuzendari_serbiarra_hil_da.htm <![CDATA[Bizkaiko Bertsolari Txapelketa atzeratu dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/187403/bizkaiko_bertsolari_txapelketa_atzeratu_dute.htm Fri, 25 Sep 2020 16:52:39 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/187403/bizkaiko_bertsolari_txapelketa_atzeratu_dute.htm <![CDATA[Abel Ferrararen 'Sportin' Life' izango da emanaldi sorpresako filma]]> https://www.berria.eus/albisteak/187407/abel_ferrararen_039sportin039_life039_izango_da_emanaldi_sorpresako_filma.htm Fri, 25 Sep 2020 14:57:07 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/187407/abel_ferrararen_039sportin039_life039_izango_da_emanaldi_sorpresako_filma.htm <![CDATA[Ripsteinen urrezko aroa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/030/001/2020-09-24/ripsteinen_urrezko_aroa.htm Thu, 24 Sep 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1873/030/001/2020-09-24/ripsteinen_urrezko_aroa.htm El lugar sin límites filmarekin, baina batik bat 1990eko hamarkadan sendotu zen harreman hori. 1993an Urrezko Maskorra irabazi zuen, Principio y Fin filmarekin, eta handik zazpi urtera, 2000. urtean, bigarrenez eskuratu zuen sari preziatua, La perdición de los hombres-ekin. Gainera, lau urte lehenago, Zabaltegi-Perlak sail sortu berrian eman zuten haren beste pelikula bat, Profundo carmesí. Harremanak, baina, izan zuen amaiera, eta, une labur batez bada ere, eztanda ere egin zuen. 2011n, Las razones del corazón filmarekin lehiatu zen Ripstein Donostian, baina, orduko hartan, Frances McDormand aktorea buru zuen epaimahaiak saririk gabe utzi zuen zinemagile mexikarra, eta horrek haren haserrea piztu zuen. Gara egunkariari emandako elkarrizketa batean, epaimahaiaren eta Jose Luis Rebordinos zuzendariaren kontrako hitz gogorrak esan zituen; besteak beste, Donostiakoa jaialdi «serioa» izatetik «subnormala» izatera pasatu zela, McDormand Pennsylvaniatik inoiz atera gabea zela, eta «gringoek» ez dakikitela azpidatziak irakurtzen. Handik egun batzuetara barkamen gutun bat idatzi zuen Ripsteinek, eta «porrotak eragindako haserreari» egotzi zion bere erreakzioa.

2000. urtean, ordea, oso bestelakoa zen Ripsteinen eta Zinemaldiaren arteko harremana. Haren filmari Urrezko Maskorra eman zion Stephen Frears, Jorge Arriagada, Andrea Ferreol, Angela Molina, Jim McBride, Juan Ruiz-Antxia eta Stephane Tchal Gadjeffek osatutako epaimahaiak.

Zuzendaririk onenari emandako Zilarrezko Maskorra Reza Parsarentzat izan zen, Före Stormen ekoizpen suediarrarengatik, eta aktore onenak, berriz, Carmen Maura (La comunidad) eta Gianfranco Brero (Tinta roja). Epaimahaiaren Sari Berezia Nicolas Klatzen Paria filmak irabazi zuen, eta epaimahaiak beste bi sari ere banatu zituen urte hartan: Argazki onenaren saria Nicola Pecorinik jaso zuen, Harrison's Flowers filmagatik, eta gidoirik onenarena, Paz Alicia Garciadiegok, La perdición de los hombres-en egindako lanagatik.

Sail Ofizialean gaur egun ospe handia duten beste zuzendari batzuk ere lehiatu ziren. Horien artean nabarmentzekoa da, ezinbestean, François Ozon. Zuzendari frantziarra ohikoa bilakatu da azken urteetan Donostian: 8 Femmes eta Swimming Pool zinemaldiko sail banatan eman zituzten; 2012an, Urrezko Maskorra irabazi zuen Dans la maison filmarekin; 2014an, Une nouvelle amie aurkeztu zuen Sail Ofizialean, eta aurten ere film bat du Urrezko Maskorra lortzeko lehian (Ètè 85). 2000. urtean, ordea, Sous le sable-rekin lehiatu zenean, oharkabean igaro eta saririk gabe gelditu zen.

'Parasite'-ren aurretik

Ozon ez zen Donostiatik esku hutsik joan zen zinemagile bakarra. Gauza bera gertatu zitzaion Kathryn Bigelow zinemagile estatubatuarrari The Weight of Water filmarekin. Ordurako itzala lortua zuen Bigelowk akziozko filmekin, baina molde intimistago batean egindako filmak ez zuen harrera ona izan Donostian. Mathieu Kassovitz aktore eta zuzendari frantziarra Les rivières pourpres filmarekin lehiatu zen, eta hura ere saririk gabe gelditu zen. Eta Donostiako 48. Zinemaldi hartako Sail Ofizialean lehiatu zen, aurrenekoz, Bong Joon-Ho ere. Parasite laudatu eta sarituaren zuzendariak bere opera prima ekarri zuen Donostiara: Barking Dogs Never Bite. Saririk gabe gelditu zen, baina handik hiru urtera itzuli zen, Memories of Murder-ekin, eta orduan bai, zuzendari onenari dagokion Zilarrezko Maskorra irabazi zuen.

2000. urteko Zinemaldian bi Donostia sari eman zituzten; bata Michael Caineri, eta bestea Robert De Nirori.]]>
<![CDATA['Sutemose' gerra garaian girotutako drama aurkeztu dute Sail Ofizialean]]> https://www.berria.eus/albisteak/187229/039sutemose039_gerra_garaian_girotutako_drama_aurkeztu_dute_sail_ofizialean.htm Tue, 22 Sep 2020 11:34:28 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/187229/039sutemose039_gerra_garaian_girotutako_drama_aurkeztu_dute_sail_ofizialean.htm <![CDATA[Maila bat jaitsitako jaialdia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/037/001/2020-09-22/maila_bat_jaitsitako_jaialdia.htm Tue, 22 Sep 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1873/037/001/2020-09-22/maila_bat_jaitsitako_jaialdia.htm
Gauzak horrela, jaialdia jarraitu zuten kritikariek Nazioarteko Kritikaren Sari Nagusia eman zioten Andrzej Wajdaren Dyrygent filmari. Eta zuzendari berriei zuzendutako saria, berriz, Ali Ozl-genturken Hazal-entzat izan zen.

Lehiarik gabe bada ere, Sail Ofizialak film ugari aurkeztu zituen, horietako batzuk zuzendari ezagunenak, eta beste batzuk denborarekin oihartzun handia izango zutenak: Prostitute (Tony Garnett), Intoarcerea lui voda lapusneanu (Malvina Ursianu), Fame (Alan Parker), The Shining (Stanley Kubrick), Gloria (John Cassavettes), Con el culo al aire (Carles Mira), El hombre de moda (Fernando Mendez Leite), La mano negra (Fernando Colomo), El nido (Jaime Armiñan), La banquiere (Francis Girod), Mon oncle d'Amérique (Alain Resnais), Bizalom (Istvan Szavo), Fontamara (Carlo Lizzani), Atlantic City (Louis Malle), Phobia (John Huston), Oficio de tinieblas (Archibaldo Burns), Spotkania na atlantiku (Jerzy Kawalerowicz), Bom povo portugues (Rui Simoes) eta Santa Esperanza (Sebastian Alarcon).

1980ko Donostiako Zinemaldira bere lehenengo filma zena aurkeztera etorri zen Pedro Almodovar (Pepi, Luci, Bom y otras chicas del montón), eta ondoan izan zituen filmeko protagonistetako bi, Carmen Maura eta Olvido Gara Alaska. Eta Donostian izan zen Susan Sarandon ere Atlantic City aurkezten: «Oraindik ez dut aurkitu aktore gisa garatzeko aukera emango didan filma».]]>
<![CDATA[Peckinpah, lehiatik kanpo]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/039/001/2020-09-20/peckinpah_lehiatik_kanpo.htm Sun, 20 Sep 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1873/039/001/2020-09-20/peckinpah_lehiatik_kanpo.htm Zeroville zegoen programatua, baina, azkenean, Sail Ofizialean bai, baina saririk jasotzeko aukerarik gabe eman zuten. Egun batzuk lehenago Errusian estreinatu zuten filma, eta horrek berak, zinemaldiaren arauei jarraituta, lehiaketatik kanpo utzi zuen filma. Ez da , nolanahi ere, Donostiako jaialdian halakorik gertatu den lehenengo aldia. 1970ean,, 18. edizioan, Sam Peckinpah zinemagile estatubatuar ezagunaren The Ballad of Cable Hogue westerna zen lehiatzekoa, baina, egun batzuk lehenagoeta zuzendariaren baimenik gabe—, Parisen estreinatu zuten, eta, ondorioz, Urrezko Maskorra lortzeko lehiatik kanpo gelditu zen. Filmak, hala ere, kritikaren eta publikoaren erantzun ona izan zuen, eta Peckinpahek, bere aldetik, Donostian egindako agerraldian argi utzi zuen ekoizleekin zuen harremana: «Ez dut inoiz utziko nire obra berriro moztu dezaten». Major Dundee eta The Wild Bunch filmen esperientziak oso bizi segitzen zuen bere baitan.

Gauzak horrela, Fritz Langek, Peter Bacsok, Antonio Giorgionik, Lose Lopez Rubiok, Antonio Mingotek eta Rene Thevenetek osatutako epaimahaiak Urrezko Maskorra Nelo Risi italiarraren Ondata di calore misteriozko dramari ematea erabaki zuen. Film horrek Jean Seberg zuen protagonista, baina ez zuen oso harrera ona izan kritikarien artean, ezta palmares orokorrean ere. Zilarrezko Maskorra Maximilian Schell aktoreak zuzendutako lehengo filmarentzat (Erste Liebe, Alemania) eta Henri Chapierren Sex power-entzat (Frantzia) izan zen, eta Epaimahaiaren Aipamen Berezia Igor Talankinen Tchaikovsky-rentzat (Sobiet Batasuna).

Bestalde, interpretazio sariei dagokienez, emakumezko aktorerik onena Stephane Audran izan zen, Claude Chabrolen Le boucher-en (Frantzia) egindako lanagatik, eta gizonezko aktore onenarentzako saria ex aequo jaso zuten Innokenti Smoktounovskik (Tchaikovsky) eta Zoltan Latinovitsek (Utazás a koponyám körül, Hungaria).

Sail Ofizialean lehiatu ziren gainerako filmen artean Joseph Loseyren Figures in a Landscape nabarmentzen zen. Besteak beste, The Servant eta Accident-i esker Europako egile-zinemaren izen handienetakoa zen orduan Losey, baina Donostian saririk gabe gelditu zen. Lehiaketan izan ziren, halaber, Glauber Rocharen Cabezas cortadas, Robert Aldrichen Too Late The Hero, Marcello Fondatoren Certo, certissimo, anzi... probabile, Damiano Damianiren La moglie più bella, Hideo Gosharen Goyokin, Janusz Nasfeterren Abel, twoj brat, Antonio Da Cunha Tellesen O cerco, Jaroslav Papouseken Ecce Homo Homolka eta Gonzalo Suarezen Aoom. Azken horrek, bere filmak izan zuen harrera hotzaren jakitun, honako hau adierazi zuen: «Nire zinema gerora ulertuko dute, ez baita gaur egungoa».

Lang, lehenengo lerroan

Donostiako 18. Zinemaldian anekdota bitxiak ere izan ziren. Epaimahaiaren presidenteak, Fritz Langek, hiru egun behar zituen trenez Donostiara iristeko. Zinema zuzendari alemaniarrak 79 urte zituen ordurako, baita ikusmen arazo handiak ere —bere azkeneko urteetan ia itsu gelditu zen—, eta, ondorioz, antolakuntzak Viktoria Eugenian epaimahaiarentzat gordetako palkoan ez, baizik eta antzokiko lehen lerroetan eserita ikusi zituen Sail Ofizialeko pelikulak.]]>
<![CDATA['Akelarre' filma aurkeztu du Pablo Aguerok]]> https://www.berria.eus/albisteak/187127/039akelarre039_filma_aurkeztu_du_pablo_aguerok.htm Sat, 19 Sep 2020 12:42:39 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/187127/039akelarre039_filma_aurkeztu_du_pablo_aguerok.htm <![CDATA[Loreak, baita arrakaletan ere]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/021/001/2020-09-19/loreak_baita_arrakaletan_ere.htm Sat, 19 Sep 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1877/021/001/2020-09-19/loreak_baita_arrakaletan_ere.htm
Aurten, berriz, Jon Maia dantzari eta koreografoak zuzendu du ekitaldia, Harkaitz Cano arduratu da gidoiaz, eta nabaria izan zen hori atzoko hasierako galan. Hasiera-hasieratik. Miren Gaztañaga aktorea Kursaaleko auditoriumaren alde batetik agertu, publikoaren artetik pasatu eta oholtza gainean Pete Seegerren Where Have All The Flowers Gone euskaraz eta ingelesez kantatu zuenetik. «Nora joan dira loreak?», galdetu zuen Gaztañagak, zinemaldiaren kartel ofizialetan ageri direnei erreferentzia eginez.

Ez ohiko jaialdia izango da aurtengoa, eta ez ohiko gala izan zen atzokoa. Eszenografia oso zaindukoa, eta hitzari bai, baina aurkezle, musikari eta dantzarien mugimenduei ere indar handia eman ziena. Kukai dantza taldeko kideek aurkezpenen arteko uneak dotoreziaz bete zituzten, eta Luis Maria Moreno Urretabizkaia Pirata-k zuzendutako musika taldeak halako ekitaldietan oso gutxitan azaltzen den bizitasuna jarri zuten.

Baina hitzak ere izan ziren, eta horiek distantziaren kontzeptua ekarri zuten lehen lerrora behin baino gehiagotan. «Azken aldian distantzia hitzak beste zentzu bat hartu du», ekarri zuen gogora Gaztañagak adibidez: «Zein da harremanetan jartzeko distantzia egokia, edo film bat ikusteko distantzia onena?». Eta Donostiako Zinemaldiak aurten «erritmoa moteldu eta apaldu» duela onartuta ere, 68. edizioari «baikortasunez eta ilusioz» ekingo diola ziurtatu zuen.

Aretoekiko konpromisoa

Kukaiko lagunak bizikleta gainean dantzan ari zirela, Inma Cuesta aktoreak Queen taldearen Bicycle Race kantu ezaguna abestu zuen, Zinemaldiak biltzen dituen sailak aurkezten hasi baino lehen -Andoni Luis Aduriz sukaldariak aurkeztu zuen, esaterako Culinary-, eta segidan, musikarien artean, oholtzara agertu zen Jose Luis Rebordinos Zinemaldiaren zuzendaria, gogorarazteko urte zaila izan dela zinemarentzat: «Pandemiak zinemaren industria kolpatu du. Pelikula asko gelditu egin behar izan dira edo ez dira egin». Horri lotuta, gogorarazi zuen orain dela aste batzuk mundu osoko zortzi zinemalditako arduradunak bildu zirela Venezian, eta han industriarekiko konpromisoa agertu zutela guztiek. «Zinema jaialdi bat esperientziak partekatzen den espazio bat da, eta ez dago horretarako zinema areto bat baino gauza hoberik».

Veneziakoa bezala, Donostiako Zinemaldia egin egingo da, baina Canneskoak bertan behera utzi behar izan zuen aurtengo jaialdia. Rebordinos: «Munduko jaialdirik inportanteena da, eta horretaz gain, jaialdi lagun bat, zeinekin gauza askok lotzen gaituen». Cannesen eman behar zituzten hamazazpi film Donostian estreinatuko dituzte azkenean, eta Thierry Fremaux jaialdi haren zuzendaria ere izan zen atzo Donostian, Zinemaldiarekin duen lotura nabarmentzeko. Fremauxek gogora ekarri zuen aurten 125 urte bete direla Lumiere anaiek zinematografoa sortu zutela, baita zinema aretoa ere: «Beti mehatxupean dira zinema aretoak, baina oso garrantzitsuak dira, gure historiagatik, kulturagatik eta etorkizunagatik». Etorkizuna plataforma digitaletan ere egongo dela adierazi zuen Fremauxek, baina pelikulak «zinema aretoetan eta elkarrekin» ikusteko egiten direla aldarrikatuz. «Zinema ez da inoiz hilko».

Woody Allenek Donostian bertan filmatutako Rifkin's Festival lanari egokitu zaio aurten Donostiako Zinemaldiko Sail Ofiziala irekitzea, baina hura baino lehen, eta keinu ironiko bat eginez, filmean agertzen ez den Donostia baten irudiak eman zituzten auditoriumeko pantailan, Rafael Berrio zenak -martxoan hil zen- idatzi eta Amor a Traicion taldeak grabatu zuen No pienso bajar mas al centro kantua lagun zutela.

Bukaeran, eta Cayetana Guillen Cuervok eta Eneko Sagardoik lagunduta, Seegerren Where have All The Flowers Gone? kantatu zuten berriro ere Gaztañagak eta Cuestak, eta aurtengoa zinemarentzat urte gogorra izan den arren, itxaropenerako tartea ere utzi zuen Gaztañagak: «Arrakaletan ere loreak sortzen dira».]]>
<![CDATA[Zentsuraren eraginpean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/026/001/2020-09-19/zentsuraren_eraginpean.htm Sat, 19 Sep 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1873/026/001/2020-09-19/zentsuraren_eraginpean.htm VIII Festival Internacional del Cine de San Sebastian. España irakur zitekeen aldi hari zegokion afixan, eta, hain zuzen ere, nazioartean Espainiaren irudi jakin bat zabaltzeko erabili nahi zuen diktadurak. Horren isla izan zen, esaterako, Marisol eta Pablito Calvo haur izarren presentzia. Erregimenari atxikitako zinemaren ordezkari ziren biak ala biak, eta haiei egokitu zitzaien mundura Espainiaren irudi deformatu eta goxoa zabaltzeko ardura. Lehenak «zinema artista» izan nahi zuela adierazi zuen Donostian; bigarrenak «errepide ingeniari» izan nahi zuen etorkizunean. Pepa Flores bilakatu gabe zegoen artean Marisol.

Hego Euskal Herriak eta Espainiak jasaten zuten errepresioa ez zen argi azaleratu Donostiako Zinemaldian, baina hainbat zinemagilek egindako adierazpenek izan zituzten beren ondorioak. Aurrenekoz Zinema Eskoletako Nazioarteko Jardunaldiak egin zituzten, eta, horietan, Frantzia, Italia, Herbehereak, Mexiko, Polonia eta Espainiako ordezkariek hartu zuten parte. Madrilgo Zinema Eskola Ofizialetik iritsi ziren, besteak beste, Jose Luis Borau, Joaquin Jorda, Basilio Martin Patino, Miguel Picazo eta Antxon Ezeiza euskal herritarra, eta jardunaldietan zentsurari eta zentsoreei buruzko hainbat aipamen egin zituzten. Horiek ez ziren administrazioaren gustukoak izan, eta Antonio Zulueta Zinemaldiaren zuzendariak dimisioa eman behar izan zuen jaialdia bukatu ostean.

Sari nagusia, Weissentzat

Sail Ofizialeko lehian hamabost film izan ziren 1960ko zinemaldian, eta, zerrendari erreparatuta, izen bat nabarmentzen zen beste guztien gainetik: John Ford. The Searchers-en egileak orduan bere azken westerna zena aurkeztu zuen Donostian: Sergeant Rutledge, AEBetako sezesio gerraren ondoren epaitu zuten soldadu afro-amerikar bat protagonista zuena.

Ford, nolanahi ere, saririk gabe gelditu zen. Sari nagusia, Urrezko Maskorra, Jiri Weissen Romeo, Juliet a Tma-rentzat izan zen, William Shakespeareren obra klasikoa Alemania naziak okupatutako Txekoslovakiara eramaten zuen filmarentzat. Zilarrezko Maskorra Sidney Lumeten The Fugitive Kind-ek jaso zuen, eta Joanne Woodwardek emakumezko aktore onenaren Zulueta saria jaso zuen film horretan egindako lanagatik. Gizonezko aktoreentzako saria, berriz, sekula baino konpartituagoa egon zen, Basil Deardenen League of Gentlemen filmeko aktore taldeak jaso baitzuen (Richard Attenborough, Jack Hawkins, Bryan Forbes, Roger Livesey eta Nigel Patrick).

Zinemaldia nouvelle vague mugimenduaren loratzearen lekuko ere izan zen 1960an, François Truffaut gaztea Les quatre cents coups bere opera prima-k Valladolideko (Espainia) jaialdian irabazitako saria jasotzera etorri baitzen Donostiara. ]]>
<![CDATA[Woody Allenen Donostiarekin abiatu da Zinemaldia]]> https://www.berria.eus/albisteak/187085/woody_allenen_donostiarekin_abiatu_da_zinemaldia.htm Fri, 18 Sep 2020 16:15:56 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/187085/woody_allenen_donostiarekin_abiatu_da_zinemaldia.htm Donostiako Zinemaldiak iragarri zuenean Allenen azken filmak, Rifkin's Festival-ek, Sail Ofiziala irekiko zuela aurten. Gaur goizean eman dute filma, ezohiko irudi bat eman duen Kursaaleko auditoriumean. Ohikoa den jendetzarik ez kanpoaldean, eta aretoaren edukiera % 40ra mugatuta -seiehun bat lagun-, arazo handirik gabe sartu dira ikusleak bertara, jakinda lehendabizikoz aurrez esleitutako eserleku batean eseri beharko zutela. Rikfin's Festival ez da aldentzen Woody Allenen ohiko gai eta interesetatik. AEBetako senar-emazte batzuk Donostiako Zinemaldira joango dira. Emazteak (Gina Gershon) zinema zuzendari frantziar gazte baten (Louis Garrel) ordezkari lanak egin behar ditu, eta harekin harreman bat hasiko du. Senarra (Mort Rifkin / Wallace Shawn), bestalde, Europako zinema klasikoaz maiteminduta dago, eta destainaz begiratzen dio zuzendari frantziarrari. Bien bitartean, Donostian bertan kontsulta duen mediku gazte batek (Elena Anaya) liluratuko du Rifkin. Abiapuntu horrekin, Allenek maite duen zinemarekiko keinuz josi du filma. Izan ere, Rifkinek hainbat filmetan oinarritutako ametsetan islatuko ditu bere nahi eta beldurrak. Hala, Luis Buñuelen (El angel exterminador), Orson Wellesen (Citizen Kane), François Truffauten (Jules et Jim) Ingmar Bergmanen (Det sjunde inseglet / Zazpigarren zigilua) eta besteren filmen oihartzunak bilduko ditu Woody Allenen azken lanak.]]> <![CDATA[Literatur ateak irekitzeko giltzak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/029/001/2020-09-11/literatur_ateak_irekitzeko_giltzak.htm Fri, 11 Sep 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1873/029/001/2020-09-11/literatur_ateak_irekitzeko_giltzak.htm
Atea: hitza da giltza goiburua izango du aurtengo Literaturiak, eta ateak berak duen sinbologiari erreparatu dio Yoseba Peña antolatzaile taldeko kideak: «Atea sinbolo polita da. Leku batetik bestera pasatzeko bidea da atea». Literatura izan du beti ardatz Literaturiak, baina beste arte eta kultur adierazpenetako ateak ere ireki izan ditu beti, eta aurtengo jaialdia ez da salbuespena izango.

Nolanahi ere, berrikuntzak ere izango ditu aurten Literaturiak. Orain arteko jaialdietan Musika plazan egin izan dute liburu azoka, baina aurten Lege Zaharren enparantzara eramango dute. Hain zuzen ere, aurrenekoz karpa bat jarriko dute bertan. Peñak gogoratu duenez, behin baino gehiagotan ekaitzak eta euri zaparradak pairatu dituzte Literaturian,eta karpak liburuez eta erakusmahaiez erosoago gozatzeko aukera emango du. Azoka larunbatean eta igandean izango da, eta bertan egingo dituzte liburu aurkezpenak ere.

Itzulpengintza

Literaturara iristeko ateetako bat da itzulpengintza, eta aurten leku berezia izango du Literaturian. Larunbatean, azoka irekitzearekin batera, EIZIE Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkartea omenduko dute, eta jarraian Itzulpengintza: mundura zabaltzeko eta mundua ekartzeko izenburuko mahai inguruan parte hartuko dute Idoia Santamariak, Beñat Sarasolak eta Isabel Etxeberriak.

EIZIE ez da Literaturian omenaldia jasoko duen bakarra, Leire Bilbao idazleak haur literaturaren esparruan egindako lanari ere aitortza egingo baitiote igandean egingo den ekitaldian. Bilbao bera ipuin kontalari ariko da egun berean.]]>
<![CDATA[Sara Bilbatua sarituko dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/034/001/2020-09-10/sara_bilbatua_sarituko_dute.htm Thu, 10 Sep 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1857/034/001/2020-09-10/sara_bilbatua_sarituko_dute.htm
EHUn Psikologian lizentziatu ondoren, Bilbatuak (Eibar, Gipuzkoa, 1958) arte dramatikoko ikasketak egin zituen Madrilgo Laboratorio de Teatro William Layton zentroan. 1994an egin zuen lehen lana casting zuzendari gisa, Santiago Aguilarrek eta Luis Guridik zuzendutako Justino, un asesino de la tercera edad filmean.

Ordutik, besteak beste, honako hauekin egin du lan: Pedro Almodovar (Todo sobre mi madre eta Hable con ella), Juanma Bajo Ulloa (Airbag), Mariano Barroso (Éxtasis eta Los lobos de Washington), Daniel Calparsoro (Salto al vacío), Isabel Coixet (Los que aman), Julio Medem (Los amantes del círculo polar, Lucía y el sexo eta Caótica Ana), Jaime Rosales (La soledad, Petra), Guillermo del Toro (El espinazo del diablo eta El laberinto del fauno), David Trueba (La buena vida) eta Carlos Vermutekin (Magical Girl eta Quién te cantará. Telebistarako ere egin du lan hainbatetan, Tatami enpresaren bitartez

Bilbatuak Zinemira saria jasoko du Euskal Zinemaren Galan, eta Bizimina ere emango dute gala horretan, Migueltxo Molinak, Pablo Iraburuk eta Jon Maiak zuzendutako film laburra, dokumentala eta dantza uztartzen dituena.]]>
<![CDATA[Sara Bilbatuak Zinemira saria jasoko du Donostiako 68. Zinemaldian]]> https://www.berria.eus/albisteak/186648/sara_bilbatuak_zinemira_saria_jasoko_du_donostiako_68_zinemaldian.htm Wed, 09 Sep 2020 13:31:28 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/186648/sara_bilbatuak_zinemira_saria_jasoko_du_donostiako_68_zinemaldian.htm <![CDATA['Train to Busan 2' filmarekin hasiko da Beldurrezko Astea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/033/001/2020-09-09/train_to_busan_2_filmarekin_hasiko_da_beldurrezko_astea.htm Wed, 09 Sep 2020 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1891/033/001/2020-09-09/train_to_busan_2_filmarekin_hasiko_da_beldurrezko_astea.htm Train to Busan 2 (2020) filmak emango dio hasiera, urriaren 30ean, Donostiako 31. Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren Asteari. Train to Busan (2016) filmaren bigarren partea da aurtengo hori —lehena ere Yeon Sang-hok zuzendu zuen—. Hego Korean estreinatu dute uda honetan, eta arrakasta handia izan du. Beldurrezko Astea urriaren 30etik azaroaren 6ra arte egingo dute.

Train to Busan-en lehenengo partean kontatutako gertakarien ondorengo lau urteetan garatzen da aurtengo pelikularen ekintza. Izurria hedatu egin da, eta suntsituta utzi du herrialde osoa. Orain, zeharo erraustua dago, eta kontrola galdu duten zonbi gosetiek hartua, penintsularen jabe egin baitira. Epidemiaren hasieran, soldadu ohi batek eremu kutsatutik ihes egitea lortu zuen, eta hara itzuli beharrean izango da orain.

Beldurrezko Astearen antolatzaileek atzo eman zuten aurtengo ekitaldian proiektatuko dituzten beste film batzuen berri ere. Hauek dira: Benny Loves You (Karl Holt, Erresuma Batua), Meandre (Mathieu Turi, Frantzia), La Nuée (Just Philippot, Frantzia), PG: Psycho Goreman (Steven Kostansky, Kanada), Sea Fever (Neasa Hardiman, Irlanda-AEB-Erresuma Batua-Suedia-Belgika) eta Tailgate / Bumperkleef (Lodewijk Crijns, Herbehereak).

Javier Botet aktore espainiarra da aurtengo jaialdiko kartelaren protagonista. Ytantos estudioak egin du afixaren diseinua, eta Alberto Moragok, bere aldetik, argazkia. Kartelak beldurrezko zinemaren historian agertu izan diren panpinak omendu nahi ditu, eta, hain zuzen ere, panpinak agertu izan diren beldurrezko generoko klasiko batzuk proiektatuko dituzte Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren Astean.

Bestalde, panpinak protagonista izango dira Alegiazko izakiak erakusketan ere; Okendo kultur etxean egongo da ikusgai, irailaren 25etik azaroaren 9ra, eta Tolosako (Gipuzkoa) Topic Museoko txotxongiloak ikusi ahal izango dira han.]]>
<![CDATA['Train to Busan 2' filmarekin hasiko da Donostiako Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren Astea]]> https://www.berria.eus/albisteak/186587/039train_to_busan_2039_filmarekin_hasiko_da_donostiako_fantasiazko_eta_beldurrezko_zinemaren_astea.htm Tue, 08 Sep 2020 13:27:48 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/186587/039train_to_busan_2039_filmarekin_hasiko_da_donostiako_fantasiazko_eta_beldurrezko_zinemaren_astea.htm