<![CDATA[Mikel Lizarralde | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 19 Nov 2018 14:33:37 +0100 hourly 1 <![CDATA[Mikel Lizarralde | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Langile batek 'nahikoa da' esaten duen aldiro jaioko da Miguel Marmol»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1905/032/001/2018-11-18/langile_batek_nahikoa_da_esaten_duen_aldiro_jaioko_da_miguel_marmol.htm Sun, 18 Nov 2018 00:00:00 +0100 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1905/032/001/2018-11-18/langile_batek_nahikoa_da_esaten_duen_aldiro_jaioko_da_miguel_marmol.htm Migel Marmolen hamaika eta bat jaiotzak. Zortzi urte izan dira, baina proiektuaren gozoak nekeak arindu dizkio Fanori: «Halako lan luzeak egitean, ohikoa da nekatuta eta gogaituta bukatzea. Baina sekula gertatu ez zaidana gertatu zait lan honekin: ez naiz nekatu edo erre!».

Nola iristen da donostiar bat XX. mendeko militante komunista salvadortar guretzat nahiko ezezagun baten bizitzara?

Eduardo Galeanoren testuen bitartez ezagutu nuen Miguel Marmol. Memoria del fuego-ko azken liburukiaren (El siglo del viento) nolabaiteko ardatza Miguelito da. Hain zuzen ere, hor aurkitu nuen haren bizitza jaiotzen bidez kontatzeko ideia. Hor sortu zen Miguel Marmolen bizitza komiki bihurtzeko aukera. Hasi nintzen pentsatzen Xabiroi-rako istorio labur bat egin nezakeela, baina, arakatzen hasi, eta Roque Daltonek hari buruz idatzitako liburua aurkitu nuen. Niretzat mugarri bat izan zen. Maitemindu egin nintzen pertsonaz, eta ikusi nuen istorio potoloa zegoela hor.

Zortzi urte eman dituzu Miguel Marmolekin. Asko aldatu zaizu hartaz duzun pertzepzioa?

Erabat. Guretzat ez da iraultzaile ezaguna, nahiz eta ohartu naizen oso esanguratsua eta pisu handikoa izan dela. Ez bakarrik El Salvadorren, baita Erdialdeko Amerikan ere. Hazten eta hazten joan zait, hasieran pentsatuko ez nuen moduan. Orain familiakoa dut: entzuten dizkiot pausoak korridorean; etxean bizi da. Ez da desagertuko nire bizitzatik. Hori oso garbi izan dut El Salvadorko lagunekin harremanetan hasi nintzenenetik. Miguel Marmol ez da hil. Hilezkorra da, eta jaioko da edozein langilek eskua altxatu eta «nahikoa da» esaten duen aldiro.

Galeano inspirazio iturri izan duzu, eta pertsonaia gisa ere agertzen da komikian. Material hornitzaile ere izan da?

Ez askorik. Bere testuak oso laburrak dira, zoragarriak, baina ez dute asko kontatzen. Dena dela, zalantzak nituenean, jo nuen harengana. Roqueri ezin nion kontsultatu [1975ean hil zuten], eta, zoritxarrez, orain Galeanori ere ez.

Galeanori lanaren parte bat erakusteko aukera izan zenuen?

Nahi baino gutxiago. Bi atal eginak nituen, eta storyboard-a osorik bidali nion. Hori da lan honen inguruan izan dudan pena bakarra. Galeanok liburua irakurri ez izana.

Dalton bera bizpahiru orritan agertzen da, baina bere presentzia liburu osoan dago.

Bai, bai, agerikoa da bere figura liburu osoan. Roqueren umorea dago liburuan, edo hala izan zedin nahi izan dut nik. Ez dakit lortu dudan, baina uste dut badagoela Roqueren espiritu borrokalari eta era berean zirtolaria. Ziur aski, bat egiten dudalako bere umorearekin.

El Salvadorren ere egon zara. Han ezaguna da Marmol?

Belaunaldiaren arabera. Militantzia politikoan ibili direnek oso ondo ezagutzen dute, eta gerran aritu ziren gehienek ere bai. Baina gazteek oso gutxi. Sonsonateko unibertsitatean eman genuen hitzaldi bat 200 lagunen aurrean, eta galdetu genien ea ezagutzen zuten. Inork ez zuen ezagutzen.

Transmisioak huts egin du, orduan?

Bai, Museo de la Palabra y la Imagen ari da El Salvadorren memoria jaso eta zabaltzen, baina ez da gobernu erakunde bat. Gobernuak ez du lan hori egiten. Ikasleei galdetu nien ea komikiak irakurtzen zituzten, eta ea Batman ezagutzen zuten. Baietz haiek. Eta esan nien Miguel dela haien Batman, haien superheroia: hilezkorra, nekaezina eta guztiahalduna!

Zenbateraino birsortu duzu Miguel Marmolen bizitza?

Hau lan literario bat da, ez lan historiografiko bat. Baina egia da fikzio gutxi dagoela, ia batere ez. Gertakari nagusiak errealitateari lotuta daude; noski, alde literarioa nabarmenduta.

Dokumentatu beharra obsesio bilakatu zaizu?

Bai, bai! Hau [komikiko irudi bat seinalatuz] ez da edozein tren makina. Bide hori egiten zuen tren makina da! Inork ez dio erreparatuko, baina berdin zait! El Salvadortik 8.000 kilometrora egonda, segurtasun falta ikaragarria daukazu. Eta hori orekatzeko tresna bakarra lana izan da. Datuak ondo ematea oso inportantea da, baina obsesiboa bilakatu zait: armadaren logotipoak, jeep-ak, hegazkinak... Bi funtzio ditu dokumentazioak: ni sarraraztea kontatu nahi dudan istorioan, eta nire parakaidismoa konpentsatzea.

Errealitateari fidel izate horrek mugatzen dizu irudimena?

Hala beharko luke, baina Miguelitoren kasuan kontrakoa da! Niri ez litzaizkidake bururatuko berari gertatutakoak! Alderantziz. Gauza batzuk leundu egin ditut sinesgarri bihurtzeko.

Jaiotzak kontatuz kontatu nahi izan duzu haren istorioa...

Ideia polita iruditu zitzaidan, oso ondo adierazten baitu pertsonaia bera. Jaiotza, erdi-heriotza edo berpizte horiek ardatz bilakatuz gero, mezu bat bidaltzen duzu izenburutik. Horrek, jakina, egitura bat izatera eraman nau, eta jaiotzen inguruan gertatzen dira gertatzen direnak. Ondorioz, bere bizitzako pasarte batzuk ezin izan ditut sartu. Esaterako, iraultza komunista ezagutzeko SESBera egin zuen bidaia. Horrek beste komiki baterako ematen du!

Nahiz eta asko ia ez agertu, hamarnaka pertsonaia landu dituzu. Garrantzi handia eman diozu haien karakterizazioari?

Nahiz eta protagonista garbi bat egon, beti merezi du inguruko pertsonaiak ere ondo lantzea. Eman behar zaie behar duten denbora. Feliciano Ama irudikatzea, adibidez, hunkigarria izan da, azken batean, indigena guztien borroka irudikatzen nuelako pertsonaia horrekin. Merezi du bigarren mailako pertsona horien inguruan logikak esango lukeena baino denbora gehiago ematea. Bi binetatan agertuko dela bakarrik? Berdin da. Landu pertsonaia, emaiozu denbora eta nortasuna. Hor dira, bineta bakarrean, Guillermo Escalon eta Manuel Sorto zinemagileak. Asko lagundu didate, eta, gainera, ezagutu eta filmatu egin zuten Marmol. Agertu behar zuten.

Proiektu kolektibo gisa ikusten duzu liburua?

Erabat. Nik marraztu dut, idatzi dut gidoia eta hartu dut lan handi bat. Baina hemen jende askoren lana dago. Begi bistakoena, Daltonena eta Galeanorena. Baina bada El Salvadorko memoria historikoa jaso duten askoren ekarpena ere.

Paisaiak marraztean detaile handiarekin aritu zara. Pertsonaiak, berriz, errealismoaren eta karikaturaren artean mugitzen dira. Zeren arabera erabaki duzu?

Utzi diot inspirazioari... Gorputzak esaten zidanaren arabera jokatu du. Farabundo Marti, adibidez, ez nuen karikaturizatua ikusten. Zergatik? Bada, ez dakit. Aldiz, Maximiliano Hernandez Martinezek eskatzen zidan karikatura... Edo Marmolen amonak... Agian, haurrak garenean karikaturizatuago ikusten dugulako mundua.

Hamaika aldiz hiltzeko zorian egon arren, Marmolen heriotza ez duzu sartu liburuan. Zuretzat bizirik dagoen seinale?

Miguelito ez da hil. Niretzat mito bat da. Ez dakit El Salvadorren zenbatek aitortuko dioten izaera hori, baina Miguelito eta heriotza ez datoz bat. Hemen gelditzeko etorri zen mundura.

Gazteleraz idatzi duzu komikia, eta Koldo Izagirrek egin du euskarazko itzulpena. Baina zuk esan duzu euskarazkoa ere jatorrizko bertsioa dela. Zergatik?

Hizkuntza oso garrantzitsua zen liburu honetan; batetik, Daltonen eta Galeanoren testuak daudelako, eta, bestetik, El Salvadorko hizkera jaso dugulako. Hizkuntzak distira berezia du, eta euskarazko bertsioan ez nuen nahi itzulpen estandar eta gozaturik. Behar nuen bertsio bat, ez itzulpen bat. Eta Koldok lan zoragarria egin du; azken batean, jatorrizko bertsio bat da.

Liburuak itxaropena transmititzen du, oro har. Utopiak beharrezkoak dira?

Nik uste dut baietz. Berdin du zenbat porrot jasaten dugun. Lepoan hartu, eta segi aurrera! Hori da Miguelito. Eta langileen borrokak zerbait behar badu, indarra eta energia behar ditu, ez sakrifizioa eta tristura. Hori da Miguelitoren mezua. Hori da Lucio Urtubiaren mezua. Borroka egiten da irabazteko. Ez dugula irabazi? Bada, segitu saiatzen.]]>
<![CDATA[Gabonetako kantuak, gaur]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/037/001/2018-11-15/gabonetako_kantuak_gaur.htm Thu, 15 Nov 2018 00:00:00 +0100 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1893/037/001/2018-11-15/gabonetako_kantuak_gaur.htm Ur berri, urte berri, Igelaren Bandak hainbat lagunen konplizitatearekin eta Elkar diskoetxearen babesarekin argitaratu berri duen diskoa.

Orain dela urte batzuk Natxo de Felipek Bixente Martinezi egindako opari bat dago proiektu honen ernamuinean. Aita Donostiak bildutako gabon kantuak ziren, eta, haiek irakurtzean, «liluratuta» gelditu zen gitarrista. Horrek bultzatu zuen Gabonetako kantutegian arakatzera, arreta, batik bat, doinuetan jarrita. «Ez pentsa sotoetan eta liburutegi ilunetan ibili naizenik. Hemen bertan [Donostiako Elkar dendan egin du aurkezpena] aurkitu ditut hainbat ale».

Zeregin horretan, «altxor ezkutuekin» egin du topo, «doinu interesgarriekin, aukera handiak ematen dituztenekin», bai eta testuei lotutako sorpresa handiekin ere. «Ama Birjina, Jesusito... ez zaizkit interesgarriak egiten, baina Gabonei lotutako ohitura politak ere badira. Adibidez, Nafarroan bada ohitura bat. Gabon Zahar gauean iturrietara jotzen dute ume eta gazteek, urte berriko ura jaso eta gero etxez etxe ur hori eramanez kantuan ibiltzea». Hela, hela! eta Urteberri-egun ona kantuetan dago jasoa, hain zuzen ere, tradizio hori.

Diskoan hamabost pieza jaso dituzte, eta badira horien artean erlijioari zuzenki lotutakoak ere. Gaur egungo ikuspegitik begiratu die, baina, Martinezek, Bibliako pasarte batzuek eta gaur egungo egoerak paralelismoak dituztelakoan. «Errefuxiatuen gaineko albisteak irakurtzen ditugu, nola iristen diren egoera larri batean eta babes bila. Eta hori bera dago Maria eta Joseren istorioan».

Diskoan jatorri ugaritako kantuak bildu dituzte. Badira Resurreccion Maria Azkueren kantutegian jasotakoak (Urteizu jentea, Ai, Hau gabaren preziosoa!), Aita Donostiak bildutakoak (Gabon etxekoandre), Antonio Zabalaren Euskal erromantzeak liburuan agertutakoak (Iletargi ilargia)... eta badira jatorri ezberdinetako testu eta doinuekin osatutakoak ere. «Gaitegiaren gainetik, kantu oso politak dira. Ez dira erabat ezezagunak, baina ezagunak ere ez dira». Gabonetako kantuek beren gain duten klixeetatik urruntzen ere saiatu da. «Kantuak dira, kantu normalak zentzu horretan».

Elkarlanetik sortua

Martinezek Igelaren Bandako kideekin —Amaiur Cajaraville (kontrabaxua) eta Hasier Oleaga (bateria)— egin zituen kantuak moldatzeko lehen lanak, baina berehala gehitu zitzaizkien Xabier Zeberio (biolina, nyckelharpa eta biola) eta Julen Izarra (saxoa), eta segidan ahotsez arduratu diren bost lagunak: Izaro, Maddi Oihenart, Maite Larburu, Mikel Urdangarin eta Natxo de Felipe, Martinezekin urte luzez Oskorrin ibilitakoa. «Parterik politena izan da hori, nola joan diren kantuak osatzen denon artean. Elkarlan bat izan da». Aste Santuan hasi ziren diskoa grabatzen Victor Sanchez teknikariarekin, eta irailean amaitu zuten lana.

Gabonetako kantuek osatzen dute bilduma, eta, horren ondorioz, egun horien atarian emango ditu Igelaren Bandak diskoa aurkezteko kontzertu bakarrak. Azaroaren 30ean Sopelako (Bizkaia) Kurtzio kultur etxean ariko dira diskoan parte hartuko duten hamar lagunak, eta abenduaren 22an Donostiako Viktoria Eugenian errepikatuko dute. Eta Gabonak urtarrilean itzaltzen diren bezala, Igelaren Bandak ere atseden hartuko du Ur berri, urte berri lana aurkezteari dagokionez, behinik behin.

Hurrengo Gabonak arte.]]>
<![CDATA[Sustraiak bilatzeko ariketa askeak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/031/001/2018-11-14/sustraiak_bilatzeko_ariketa_askeak.htm Wed, 14 Nov 2018 00:00:00 +0100 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1872/031/001/2018-11-14/sustraiak_bilatzeko_ariketa_askeak.htm Itsasotik iturrira, Lurpekariak taldearen estreinako diskoa. Gaztelupeko Hotsak diskoetxearen jazz atalaren babesean argitaratua. Jazzarekin harremana izan baitezake diskoak, nahiz eta hori baino gehiago ere baden, Ion Celestino taldekideak zehaztu duenez. «Jazza lanabes bat da, eta proiektu honetara jazzetik zerbait etorri bada, inprobisazioa izan da hori».

Celestinorekin batera (tronpeta), Nerea Erbitik (ahotsa), Javier Callenek (kontrabaxua), Ander Garciak (kontrabaxua), Daniel Lizarragak (bateria) eta Israel Tubillejak (bateria) osatzen dute Lurpekariak. Seikote bat, edo, bestela esanda, bi hirukote. Bi bateria, bi baxu, eta tronpeta eta ahotsa, parez pare. «Ahotsa dagoenean, pentsa liteke taldea haren laguntzailea dela, baina hemen ez da hala. Denak gaude maila berean», zehaztu du Erbitik.

Hainbat proiektutan ibiliak dira musikariak —Celestino Broken Brothers Brass Band-en gidaria da; Erbiti En-kantuz eta Tutik Ez taldeetan aritu da, Garciak hiru disko ditu argitaratuak bere izenean...—, baina jazza ikasi izanak elkartu ditu neurri batean, Erbitik azaldu duenez. «Jazza ikasi dugu, beste hizkuntza bat, baina bilaketa behar bat ere sentitu dugu hor, eta Lurpekariak hori da: bilaketa baten emaitza». Jazza abiapuntu izanik, bilaketa norabide batean egin dute, euskal kulturaren eta musikaren erroetarako bidean. Betiere, «kontatzeko moduari» garrantzi handia emanda. «Ez gintuen asebetetzen euskal melodia tradizional bat be-bop estetika batekin jotzeak. Hori litzateke aurretik egin duguna egitea», argitu du Celestinok.

Taldekide bakoitza bere «harrikadarekin» iritsi da gogoeta bera egitera. Celestino, hain zuzen ere, Jorge Oteizaren teoriek eta irakaspenek eraman zuten «euskal estiloaz» gogoetatzera. «Hor berak ikusten zuen bide bat, abangoardia, jazza eta euskal kultura lotuko zituena. Eta ni horri bueltaka hasi nintzen».

Lan narratibo bat

Jazza melodia baten gaineko inprobisazioan oinarritzen den bitartean, Lurpekariak-en proposamenak, inprobisazioa ardatz izanda ere, narratiba bat dauka oinarrian. Celestino: «Gure asmoa beti izan da musika, eta emanaldia bera ere, modu narratiboan antolatzea. Horrek eramaten du entzulea beste belarri batzuekin entzutera, egoera horretan ez baitu garrantzirik bakarlari batek ze ondo jotzen duen, baizik eta taldeak elkarlanean sortzen duena».

Bertsolaritzak eragin handia izan du proiektuan, zeharka bada ere. Izan ere, bertsolariak bezala, ariketak jartzen dizkio taldeak bere buruari, horien gainean inprobisazio lana egin dezan. Horrela, diskoan badira agur bat (Lehen agurra), txalapartaren inguruan egindako ariketa bat (Ttkn ttn ttkn) eta dantzaren gaineko beste bat ere (Banango zaharra).

Diskoa Donamariako jauregian (Nafarroa) grabatu zuten bi egunetan. Ez zen nolanahi hartutako erabakia grabazio estudio konbentzional batean ez egitea: «Kontua hain inprobisatua izanda, ez genuen geure burua estudioan ikusten. Iruditu zitzaigun aproposa zela lekua. Goiko partea guztiz egurrezkoa da, eta haizea ere entzuten da».

Gaur Basauriko (Bizkaia) Social antzokian aurkeztuko dute diskoa, eta larunbatean Ermuko (Bizkaia) Lobiano aretoan izango dira. Abenduaren 2an, berriz, Bergarako (Gipuzkoa) Seminarixoan izango dute emanaldia.]]>
<![CDATA[H.B. bere lekuaren bila itzuli da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/032/001/2018-11-08/hb_bere_lekuaren_bila_itzuli_da.htm Thu, 08 Nov 2018 00:00:00 +0100 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1873/032/001/2018-11-08/hb_bere_lekuaren_bila_itzuli_da.htm Paristik datorren artista. Itzulera bikoitza, beraz; komigileena bata, eta H.B.rena bestea, izenburuak dioen bezala, Frantziako hiriburua utzi eta bere jatorrizko lurraldera itzuliko baita. Litxarrerien jauna bezalaxe, Ikastolen Elkarteak eta Xabiroik eman dute argitara Paristik datorren artista.

Iturriaga: «Lehen albumaren amaieran, kinka larrian utzi genuen gure Haur Besoetakoa; batetik, albuma amaitzeko modu bat zelako hura, eta, bestetik, Alex eta biok nahiko kinka larrian geundelako pertsonaiarekin». 2007an ikusi zuen argia lehendabizikoz Haur Besoetakoa-k, Xabiroi aldizkariaren orrialdeetan. 2014ra bitartean argitaratutako istorioen bilduma batek osatu zuen, hain zuzen ere, Litxarrerien jauna, eta pertsonaiarekin «borrokatxo bat» ere bazuten ordurako Iturriagak eta Sanvik. «Ez ginen ausartu akabatzera. Eta denborarekin konturatu ginen merezi zuela bizirik irautea».

Haur besoetakoa-ren lehen liburuaren abiapuntua erabat parodikoa zen. The Godfather pelikulako aitajaunak bezala, Haur Besoetakoak litxarrerien eta bideo-jokoen merkatu klandestinoa kontrolatzen zuen, helduak ugalketarako eta zerbitzurako izaki huts ziren bitartean. Bigarren alean, istorioak ez du ukitu parodikoa galdu, baina alderdi hori lausotuago dago Iturriagaren beraren iritziz. «Aurrekoan The Godfather-en erreferentzia oso agerikoa zen, eta pertsonaia bera mafiosoa zen. Baina denborarekin bizitza propioa hartu du pertsonaiak».

Litxarrerien jauna-ren amaieran, «[Humphrey] Bogarten eta [Ingrid] Bergmanen elkarrizketa famatua parodiatuz, Paris gelditzen zitzaien protagonistei», eta Frantziako hiriburuan hasten da, hain zuzen, bigarren albuma. Han dira H.B. eta Lo-li-ta, bere salbatzaile baina aldi berean antagonista dena. Bere jatorrizko mundura itzultzeko aukera izango du H.B.k, eta berregin beharko du bere bizitza haurren munduan, «traidore izatearen akusazioa hor gainean daukan bitartean». Behetik hasi beharko du borroka, gora igotzeko nahiarekin, baina bidea zaila izango da, «are gehiago kontuan izanik nolakoa den: baliorik gabekoa eta printzipioak izatera iritsi ez den haur bat».

Gazte batek bezala heldu batek irakurriko duen liburu bat da Haur Besoetakoa. Paristik datorren artista. «Batzuek geruza batzuk galduko dituzte, eta beste batzuek beste batzuk, baina oinarrian beti dago errealitatearen parodia». Eta, hala ere, egileak ez du uste «haurrentzako» album bat denik, «batzuetan planteatzen dituelako gai batzuk nahiko konplexuak. Beharbada, aita edo ama batek umeari azaltzeko egun bat beharko luke».

Liburuan, gainera, erreferentzia ugari aurkituko ditu irakurleak, Iturriagaren zaletasunen isla direnak hein handi batean. «Nire garaiaren semea naiz, eta birziklatze handia dago hemen. Eragin didaten gauza asko dago. Zinema, beste komiki batzuk... erreferentzia asko daude, niri beste komiki batzuetan ere gustatzen zaidalako hori ikustea. Uste dut egileari buruzko pista asko ematen dituela horrek. Hori bai, Alex erotu dut horrekin! [barrez]».

Lehen albuma egiteko zazpi urte behar izan zituzten bezala, bigarrena lau urteren buruan iritsi da. Hirugarrena ailegatuko den galdetzeko «goizegi» da, baina oraingoan, behintzat, ez dute pertsonaia «akabatzeko» gogorik izan. «Ez dakit zer egingo dugun, baina egia da helduen mundu honek beti ematen dituela ideiak parodiarako eta kritikarako».

'Xabiroi'-ren 11. albuma

2005. ekainean jarri zuen abian Xabiroi aldizkaria Ikastolen Elkarteak, eta laster 50. zenbakia argitaratuko du — 2008an ale berezi bat atera zuen, zenbakirik gabe—. Dani Fano zuzendariak gidatu du proiektua hamaika kolaboratzailerekin elkarlanean, eta urte hauetan guztietan 11 album kaleratu dituzte. Haur Besoetakoa da, baina, errepikatu den lehenengo seriea. Fano: «Haur Besoetakoa-ren muinean dago helduen munduaren kritika bat, eta Xabiroi-n zerbaitetan saiatzen bagara da gazte diren gure irakurle horiek ergeltzat ez hartzen. Horregatik, Haur Besoetakoa Xabiroi-ren ikur bilakatu da. Gure ikono eta aldarri».]]>
<![CDATA[Zintzotasun ariketa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/035/001/2018-11-04/zintzotasun_ariketa.htm Sun, 04 Nov 2018 00:00:00 +0100 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1944/035/001/2018-11-04/zintzotasun_ariketa.htm As Tears Go By, Mick Jaggerrek, Keith Richardsek eta Andrew Loog Oldham The Rolling Stonesen managerrak beretzat propio idatzi zutena. 1964an grabatu zuen kantua Faithfullek, eta jarraian iritsiko ziren This Little Bird, Summer Nights, Sister Morphine... drogekin izan zituen gorabeherek urte batzuz musikatik aldenarazi zuten arte.

Ia 55 urte igaro dira ordutik, hogei diskotik gora grabatu ditu Faithfullek, baina As Tears Go By-k segitzen du iltzatuta kantari ingelesaren corpusean. Horregatik, Negative Capability bere azkeneko diskoan agertzeak ez luke inor harritu behar. Izan ere, bere ibilbideko «diskorik zintzoena» da hori, Faithfullen beraren arabera. «Haragi bizitan jartzea bezala izan da». Ondo sufritu duen lana izan da, urteetan pilatutako minaren isla. «Ez dago benetako zoritxarra bezalakorik sakontasuna lortzeko. Zorigaitz izugarriak jasan ditut, eta zaurituta nago, nire bizitza erabat aldatzeraino betirako». Samin horrek hauspotua grabatu du Negative Capability, barnean pilatutako odola atera nahian. «Gogor lan egin nuen indarrak biltzeko, eta miraria da disko eder hau egiteko gai izan nintzela. Benetan diot ez nekiela nola aterako zen. Baina egingo nuen itxaropenari heldu nion».

Bere ibilbideko diskorik «pertsonalena» da Negative Capability, baita intimoena ere. Bakardadeari eta maitasunari buruzko tratatu bat. Eta horrek isla du diskoko doinu gehienetan ere: pausatuak, pianoaren tonu solemnean oinarrituak, hari konponketek jantziak, Faithfullen ahots sakonak gidatuak.

Warren Ellisek eta Rob Ellisek ekoitzi diote diskoa, eta Nick Cavek, The Gypsy Faerie Queen kantua idazteaz gain, ahotsak ere jarri ditu pieza horretan. «Mirari txiki bat izan da», aitortu du Faithfullek. Ez da biek elkarrekin lan egiten duten aurreneko aldia, Before the Poison (2005) eta Easy Come, Easy Go (2008) diskoetan ere parte hartu baitzuen kantari australiarrak, baina azken laneko parte hartzea «berezia» izan da. «Galdetu nion ea musika jarri zion letra horri. Eta erantzun zidan oso lanpetua zegoela. 'Ulertzen dizut. Barka molestatzeagatik', esan nion, eta, orduan, berak hau idatzi zidan: 'Eskerrik asko ulertzeagatik. Hemen duzu kantua'. Eta kantu egiazki zoragarria da».

Cavez gain, Ed Harcourtek (No Moon in Paris) eta Mark Laneganek (They Come at Night) parte hartu dute diskoan. Azken hori 2015eko azaroan Parisen izan ziren erasoen ondoren idatzi zuten -130 lagun hil zituzten hainbat erasotan, besteak beste Bataclan kontzertu aretoan-, eta diskoko tonu lasaitik aldentzen den kantu bakarrenetako bat da. Gitarra elektrikoak eta bateriak nabarmentzen dira tentsio agerikoa duen piezan. Faithfull Parisen bizi da gaur egun, eta atentatuak gertatu eta urtebetera, 2016ko azaroan, estreinatu zuen tragediaren epizentroan: Bataclanen.

Atzera begira

As Tears Go By ez da Faithfullek iraganarekin harremanetan jartzeko berreskuratu duen kantu bakarra. Lan berrian dago Witches Song ere. Broken English (1979) diskoan kaleratu zuen lehendabizi, baina Negative Capability-n bertsio ilun batean ageri da, jatorrizkoaren pop dirdira ezkutatua duela. Eta horrekin batera, Bob Dylanen klasiko agorrezin bat: It's All Over Now, Baby Blue.]]>
<![CDATA[Borroka arteen literaturaren aita pontekoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1997/024/002/2018-11-01/borroka_arteen_literaturaren_aita_pontekoa.htm Thu, 01 Nov 2018 00:00:00 +0100 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1997/024/002/2018-11-01/borroka_arteen_literaturaren_aita_pontekoa.htm jin jong hil da hashtag-ak. Txinako literaturaren Tolkientzat jo zuten idazlea asteartean hil zen, Hong Kongen, 94 urterekin.

Jin Yong Haining hirian jaio zen, baina 1948an Hong Kongera joan zen. Han bizi zela, hamabost eleberri idatzi zituen 1955. eta 1972. urteen artean; horien artean, borroka arteei lotutako nobelak. Alabaina, kultur iraultzaren garaia zen Txinan, eta borroka arteak ez ziren ondo ikusiak; horren ondorioz, Txinan ez, baizik eta Taiwanen, Hong Kongen eta Singapurren lortu zuen arrakasta Jin Yongek. Deng Xiaoping presidentea boterera iritsi zenean, ordea, idazlearen lanak zabalduz joan ziren Txinan, eta poliki-poliki oso ezagun eta arrakastatsu bihurtu zen.

Jin Yong Wu Xia literatur generoaren bultzatzaileetako bat izan zen. Borroka arteak, fantasia eta elementu historikoak biltzen dituen generoa da Wu Xia, eta Jon Yongen liburuen kasuan, emakumeek protagonismo berezia daukate.]]>
<![CDATA[Rock eszena baten lehen akordeak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/040/001/2018-10-28/rock_eszena_baten_lehen_akordeak.htm Sun, 28 Oct 2018 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1944/040/001/2018-10-28/rock_eszena_baten_lehen_akordeak.htm Descent Into The Maelstrom, Jonathan J. Sequeirak zuzendu eta Radio Birdmanen historia, bere gorabehera guztiekin, kontatzeaz gain, Australiako rock eszenaren erretratua ere egiten duen dokumentala. Filma uztailean estreinatu zuten Australian, eta, hori baliatuta, taldeak Europako bira bat hasi zuen hilaren hasieran. Asteartean Gasteizko Helldoradon izango dute hitzordua beren jarraitzaileekin.

«Descent Into The Maelstrom ez da Radio Birdmanen historia hutsa; taldeak Australian abiatutako eszena baten, mugimendu baten historia ere bada. Radio Birdmanek bultzatu zituen australiar gizarteko outsider-ak euren musika egitera», azaldu du Sequeirak.

1974an Rob Youngerrek, Deniz Tekek, Jim Dicksonek eta Phillip Hoylek sortua, Radio Birdmanen lehenengo bizitza laburra baina intentsitate handikoa izan zen. Radios Appear (1977) diskoa kaleratu, eta berehala taldeak eztanda egin zuen norabide ugaritan Erresuma Batuan Flamin' Grooviesekin bira bat egin berritan. Living Eyes diskoa grabatua zegoen ordurako, baina taldea deseginda, 1981era arte itxaron behar izan zen hura argitaratua ikusteko.

Gerora, taldekideek hamaika proiektutan segitu zuten (The New Christs, The Hitmen, New Race, Deep Reduction), beti ere rock-and-rollari eta proto-punk-rockari lotuta, harik eta 1996an berriro elkartu eta bira txiki bat egin zuten Australian bertan. Hamar urte geroago, berriz, kantu batzuk sortu eta Zeno Beach hirugarren eta orain arteko azken diskoa argitaratu zuten.

Asteartean Gasteizko Helldorado aretoan ariko da Radio Birdman, baina ez da Arabako hiriburuan ariko den lehenengo aldia, bi aldiz, 2004an eta 2016an jo baitzuen taldeak Azkena Rock jaialdian.

Oraingoan, Younger, Tek eta Hoyle jatorrizko taldekideekin batera, Jim Dickson baxu jotzailea (Barracudas, The New Christs), Nik Rieth bateria jolea (The New Christs) eta Dave Kettley gitarrista (The New Christs) izango dituzte oholtza lagun.]]>
<![CDATA[Heriotzari izkin egiteko jaioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/028/001/2018-10-26/heriotzari_izkin_egiteko_jaioa.htm Fri, 26 Oct 2018 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1872/028/001/2018-10-26/heriotzari_izkin_egiteko_jaioa.htm Migel Marmolen hamaika eta bat jaiotzak, Dani Fanok marraztu eta idatzitako eleberri grafiko mardula (Astiberri).

Fanok Eduardo Galeano izan zuen Miguel Marmolen bizitzan sartzeko bitartekari. «Anaia Eduk bidali zidan El libro de los abrazos-eko testu labur bat, Miguel Marmoli buruzkoa». Orduan ez zuen ezagutzen Marmol, baina pentsatu zuen fikziozko pertsonaia bat zela testuaren protagonista. «Ezin nuen sinetsi benetakoa izan zitekeenik han kontatzen zena. Baina gero heldu zitzaidan Memoria del fuego trilogia, Latinoamerikaren historia kontatzen duena. Eta hirugarren liburukian, El siglo del viento-n, XX. mendearen historia kontatzen da Miguel Marmol ardatz hartuta. Gehien aipatzen den pertsona da; ez Che Guevara, ez Fidel Castro, ez Farabundo Marti».

Ilopangoko familia txiro batean jaio zen Marmol, eta zapatari ofizioa ikasi zuen gaztetan, baita sindikatuak eta langile federazioak antolatzen ere. 1930ean, El Salvadorko Alderdi Komunista eratu zuen beste kide batzuekin, eta urte hartan bertan SESBera bidaiatu zuen sobietar iraultza bertatik bertara ezagutzeko. Handik itzuli ostean, Martinez jenerala buru zuen gobernu totalitarioaren aurka jardun zuen 1932ko indigena eta langileen matxinadaren antolakuntzan. Marmol atxilotu eta fusilatu egin zuten gainerako burkideak eta beste milaka indigena bezala, baina gero beste hamaika aldiz egingo zuen bezala, ihes egin zion heriotzari. Bizitza osoan mehatxatua bizi izan zen, eta hainbatetan atxilotu eta torturatu zuten, baina ez zion justizia sozialaren alde borrokatzeari utzi.

Pertsonaiarekin «txundituta», komiki bat egiteko ideiari bueltak ematen hasi zen Fano. Xabiroi aldizkariko zuzendaria ere bada, eta, hasiera batean, agerkarian zerbait egitea izan zuen buruan, baina ikertzen hasi, eta Roque Daltonekin egin zuen topo: «Daltonek 1966an aurkitu zuen Marmol, Pragan, eta haren bizitzaren eta borrokaren lekukotza jaso zuen liburu zoragarri batean [Miguel Marmol]. Niretzat pertsonaiaz erabat maitemintzeko bidea izan zen, eta orduan erabaki nuen haren bizitza komiki bihurtu behar nuela».

Nolanahi ere, Galeanoaren eta Daltonen testuak eskuan zituela, «hirugarren pieza» falta zitzaion Fanori. «Ezin nuen egin El Salvadorri buruzko lan bat hemendik». Komikilariaren iritziz, «ausarkeria bat, harropuzkeria keinu bat izango zen». Horregatik, mezu elektroniko bat idatzi zion Omar Nieto Hunnapuh blogaren egileari, eta egun berean Carlos Henriquez Colsalvi Santiago Radio Venceremos-en sortzaile eta Hitzaren eta Irudiaren Museoaren gaur egungo zuzendariaren erantzuna zuen bueltan. «Hunkituta zegoen, baina garbi zuen hara joan behar nuela jendearekin hitz egitera, eta Marmolen semea ere elkarrizketatu behar nuela. Are gehiago kontuan izanda FMLN-n egiten duela lan memoria historikoaren alorrean».

Lan kolektibotzat dauka Migel Marmolen hamaika eta bat jaiotzak Fanok. «Hemen dago Roque Daltonen lana, Eduardo Galeanorena, Santiago Consalvirena, Manuel Sortorena, Guillermo Escalonena... ehunka lagunek lan egin dute El Salvadorko memoria gordetzeko. Nik eskua eman diet marrazteko, baina beraiek beren historia osoa eman didate, euren kultura eta identitatea»

Bere historia idatzi du

Zortzi urte behar izan ditu Fanok Migel Marmolen hamaika eta bat jaiotzak osatzeko, eta denbora horretan El Salvadorren historian sartu ditu burua, arima eta eskuak. Marmolen bizitza erakargarria zitzaiolako, baina baita haren eta salvadortarren historia irakurtzen, bere historia irakurri duelako ere. «Nahua hizkuntza jazarria izan zen, euskara jazarria izan zen bezala. Hango nekazaritza lege baten ondorioz, herritarrak atxilotu zitzaketen, hemen Francoren legeekin egin zitekeen bezala... Historia bera da. Nik neuk historia horretan ikusi dut nire burua». Horri lotuta, atzo Donostian egindako agerraldian, gurasoei eskertu zien Fanok euskara eman izana, «euskararekin mundu bat, kultura bat eta nortasun bat jaso ditudalako».

Euskal hiztuna izan arren, Fanok Koldo Izagirreren esku utzi du euskarazko testuaren ardura. Lana, halere, bien artekoa izan dela adierazi zuen idazle eta itzultzaileak. «Dani bera aldamenean izan dut. Esan liteke aldibereko bertsioak egin ditugula, elkarri laguntza emanez, kritikatuz, proposamenak eginez... oso aberasgarria izan da guretzat».

Eleberria idazteko eta marrazteko prozesua luzea eta bereziki bizia izan da Fanorentzat, eta David Zapirain historialari eta komikizaleak badaki nolakoa izan den prozesu hori guztia. «Liburuaren azalean sumendia eta aiztoa ageri dira, eta, berak [Fanok] ez badaki ere, azal hori ikustean Dani bera ikusten dugu. Liburu hau gertutik segitu dugunok ikusi dugu Dani sumendi bat bezala; sua, hautsa, zipriztinak, harriak botatzen. Eta ikusi dugu aiztoa eskuetan, jo eta su, sasiak eta kañaberak mozten, liburu hau egin ahal izateko».]]>
<![CDATA[Negozioa eta musika, elkarren ondoan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/032/001/2018-10-25/negozioa_eta_musika_elkarren_ondoan.htm Thu, 25 Oct 2018 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1872/032/001/2018-10-25/negozioa_eta_musika_elkarren_ondoan.htm festibalen turismoa deitu dutena aztertzeko.

BIMEren ardatzetako bat dira hitzaldi, eztabaida eta biltzarrak, baina Last Tourrek ez du ahaztu jaialdi handi batek musika behar duela, beste ezeren gainetik, zaleak erakartzeko. Eta udazkeneko jaialdi bat izanik, eta barruko espazio itxi batean egiten dela kontuan hartuta, aukera dauka beste jaialdi batzuetan —esaterako Azkena Rocken eta BBK Liven— nekez programatuko lituzkeen artistak sartzeko.

Iazko ereduari segituta, besteen gainetik gehiegi nabarmentzen den artistarik gabeko jaialdia izango da aurtengoa. Hala, bai ostiralean, bai larunbatean, eskaintza zabala egingo du BIMEk, kantautore intimistak, proposamen elektronikoak, pop-rocka eta doinu urbanoak uztartuz. Ostiralean ariko da Slowdive, 1990eko hamarkadan Erresuma Batuan sortutako shoegazing mugimenduarekin jaio, eta indarberrituta itzuli berri den taldea. Neil Halstead eta Rachel Goswellen taldeak Slowdive diskoa argitaratu zuen iaz, eta kritika bikainak jaso zituen bere dream-pop iradokitzaile bezain biziarekin. Estilistikoki oso bestelakoa da Damien Jurado kantautore estatubatuarrak egiten duena. Bi hamarkada baino gehiago daramatza bere proposamen intimista ohiko bideetatik kanpo lantzen, eta argitaratu dituen hamahiru diskoak dira bere begirada irekiaren isla. Azken-aurreko lanetan folka eta ukitu psikodelikoak uztartu ondoren, The Horizon Just Laughed (2018) diskoarekin soiltasunera itzuli da. After-punkaren ikonoen arrastoan jaio zen Editors, eta bere lehenengo lanetan nabarmena zen Joy Division, The Cure, Echo & The Bunnymen eta The Chameleonsen eragina. Dagoeneko sei lan luze ditu argitaratuak, eta aipatutako taldeen oihartzunak desagertu ez diren arren, Tom Smith abeslariak gidatzen duen taldeak erakutsi du gai dela doinu epiko eta ilunak dotoreziaz moldatzeko. Bihar joko du musika elektroniko garaikidearen ikonoetako batek, Aphex Twinek, eta baita John Maus post-punk doinuak eta lo-fi soinuak modu oso askean nahasten dituen artista estatubatuar heterodoxoak ere.

AEBetatik dator Stephen Malkmus ere, larunbateko izen ezagunenetako bat. Pavement taldeko abeslari izan zenak aurten kaleratu du bakarkako ibilbide sendo baten azken alea: Sparkle Hard. MGMTk, berriz, indar handiz egin zuen debuta 2008an, eta gero zaila egin zaio bere lehen diskoak lortutako arrakasta berriz lortzea, nahiz eta Little Dark Age azken diskoak indartsu erakusten duen, psikodelia eta synth-pop doinuetatik edaten. Bestalde, larunbatean ia ordu berean ariko dira Sun Kil Moon eta Kurt Vile, jatorri ezberdinak izan arren, folk ehundurak erabiltzen dituztenak bi-biak. Horrek haserre pixka bat eragin du sare sozialetan haien jarraitzaile batzuen artean. Sun Kil Moon Mark Kozeleken (Red House Painters) proiekturik sendoena da gaur egun, eta Kurt Vilek, berriz, disko ugari kaleratu ditu The War on Drugs utzi zuenetik.

Hainbat euskal artistak ere izango du aukera BECeko oholtzetara igotzeko: Unclose, Vulk, Elena Setien, Belako, Hakima Flissi... eta aurten, beste jaialdi batzuek egin duten bezala, musika urbanoari ere leku berezi bat egingo dio BIMEk. Goxo agertokian izango dira joera horien ordezkari Yung Beef, Sara N'Donga, Flaca eta beste.]]>
<![CDATA[Soberakinik gabe, muinera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/033/001/2018-10-25/soberakinik_gabe_muinera.htm Thu, 25 Oct 2018 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1891/033/001/2018-10-25/soberakinik_gabe_muinera.htm Inoren lurretan bere disko berrian. LP baten neurriei muzin eginez, sei kantu besterik ez dituzte bildu diskoan. «Aurreko lanarekin [Kaiolatik ihes, 2016] egiteko asmoa genuen, baina azkenean ohiko disko bat izan zen. Oraingoan, ordea, bai. Kontsumoa aldatu egin da, disko osoak entzutea gero eta zailagoa da, eta, gainera, guretzat ere lan gutxiago da». Sergio Ruiz Gonzalez Txabarri kantari eta gitarristak uste du, gainera, disko labur bat egiteak freskotasuna ematen diola emaitzari. «Erakusten duzu bizkarrezurra; ez sobera dagoena. Interesgarria da hori».

Talde beteranoa da Eraso, eta bi hamarkada egin behar da atzera taldearen lehen lanak denboran kokatzeko. 1996an atera zuten lehen demoa (Guztiaren arabera), eta jarraian iritsi ziren Gaua maketa (1997), Erantzunik gabe (Mil a Gritos, 1999), Oraina eta geroa (Mil a Gritos, 2001), Grisez bustitako egunak (Metak, 2003) eta Kontra (Metak, 2005). Gero, eten baten ondoren, 2012an itzuli eta beste hiru lan argitaratu dituzte: Ez gara inoiz hilko (Bonberenea Ekintzak, 2012), Kaiolatik ihes (Bonberenea Ekintzak, 2016) eta Inoren lurretan berria.

Metalaren eremutik datozen arren, etiketa txiki gelditzen zaie, eta azkeneko diskoa bera ere, kolore ugariz jantzia dagoela diote. «Errusiar mendi baten antzekoa da». Irudi horrek adierazten ditu diskoaren erritmo aldaketak. «Ziur aski, inoiz egin dugun kanturik gogorrena dago hemen, eta baita lasaiena ere. Hemen parada dago denerako. Hortik dator izenburua bera ere: Inoren lurretan». Izan ere, «80ko hamarkadako semeak» dira, eta hori nabaritu egiten da musikan ere. «Leku askotatik edaten dugu. Azken batean, hori dena gara».

Ekoizpenaren pisua

Diskoa ekainean eta uztailean grabatu zuten Zestoako (Gipuzkoa) Gaztain estudioan, Eñaut Gaztañagarekin. Hain zuzen ere, Gaztañaga teknikari hutsa baino gehiago, ekoizlea izan dela adierazi dute taldekideek. «Kantuak landuak genituen, baina soinua aldatu nahi genuen, rockeroago bilakatu. Argi genuen zer egin nahi genuen, eta horretara hurbildu gara pentsatu baino gehiago».

Aurreko lanak baino gehiago landu dute Inoren lurretan, eta ñabardurak zaintzeko aukera ere izan dute, «produkzio landuagoa» egiteko bidean. «Gordina da diskoa, baina detaileak ere oso inportanteak dira. Eñautekin aukera izan dugu hori guztia gehiago zaintzeko». Horrek eramaten du taldea mutur batetik bestera, iluntasunetik argitasunera oso denbora laburrean. «Gainera, laburra da diskoa, eta erritmoa jartzen dizu bihotzean. Berriro entzuteko gogoa ematen dizu».

2012an bere bigarren garaiari heldu zion Erasok, eta azkeneko bi lanetan taldea sendotu egin dela uste dute kideek. «Oso animatuta eta indarberrituta gaude. Gauzak martxan jarri eta konturatzeko, taldea bera sartu da martxa horretan. Gogotsu eta prest gaude».

Mil a Gritos eta Metak diskoetxeek kaleratu zituzten taldearen lehenengo diskoak, eta Bonberenea Ekintzak-en zigilupean atera ziren azken-aurreko biak. Oraingoan, berriz, taldeak berak kaleratu du diskoa. «Dena dela, azkeneko lanak ere guk geuk egin genituen. Azkenean, Bonberenea plataforma bat da, eta asko ikasi genuen haiekin, baina praktikan oso antzekoa izan da guk geuk kaleratzea diskoa. Ez diogu garrantzi handirik ematen horri»

Zuzenekoak, prest

Orain dela aste pare bat Bilbon aurkeztu zuten diskoa, baina hemendik aurrera ere kontzertu ugari izango dituzte. Hala, bihar bertan Tolosako (Gipuzkoa) Bonberenean bertan izango dira Niketz taldearekin, eta, gero, azaroan, beste hiru kontzertu dituzte lotuta: 10ean Ataunen (Gipuzkoa), 17an Barakaldon (Bizkaia), eta 23an Iruñean.]]>
<![CDATA[Tentsio eraldatzailea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/038/001/2018-10-21/tentsio_eraldatzailea.htm Sun, 21 Oct 2018 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1944/038/001/2018-10-21/tentsio_eraldatzailea.htm
The Jimi Hendrix Experiencerekin -Noel Redding baxu jotzailearekin eta Mitch Mitchell bateria jotzailearekin osatutako hirukotea- grabatutako hiru lanen artean azkena izan zen Electric Ladyland (1968), denborarekin gitarristaren lan estimatuena bilakatu dena. Egunotan bete ditu 50 urte, eta urtemuga baliatuta, Legacy zigiluak hori ospatzeko box-set bat argitaratuko du azaroan. Jatorrizko grabazio remasterizatuaz gainera, bilduma horrek Live at The Hollywood Bowl 9/14/68 zuzenekoa, At Last... The Beginning: The Making of 'Electric Ladyland' dokumentala eta maketa eta baztertutako grabazioak jasoko dituen disko bat bilduko ditu argitalpenak.

Electric Ladyland Hendrixen lanik heterodoxoena izan zen, eta soinuekin esperimentatzeko baliatu zuen grabazioa gitarristak. Disko luze eta bikoitz gisa pentsatua, gerora klasiko bihurtutako kantuak ziren bertan (Burning of the Midnight Lamp, Crosstown Traffic, Voodoo Chile), baina baita taldearen soinua ordura arte ezezagunak zitzaizkion eremuetara eramateko ahaleginak. Eta, gainera, Bob Dylan miretsiaren kantu bat (All Along the Watchtower) ere jasotzen zuen, askoren ustez jatorrizkoa gainditzen duen moldaketan.

Emaitzak aurreikuspen guztiak gainditu zituen arren, bidea ez zen erraza izan, eta Hendrixek New Yorken eraikitako Electric Lady estudioan egindako grabazioa arazoz betea egon zen. Batetik, gitarristaren perfekzionismoak kantu batzuk 40tik gora aldiz grabatzera eraman zuelako taldea, eta, bestetik, Hendrixen eta Reddingen arteko harremana gaiztotzen ari zelako. Tentsio horrek, baina, rockaren historiako lan goraipatueneko bat eragin zuen. Gaur egun ere bere garaiko indarra gordetzen duen klasiko bat.]]>
<![CDATA[XVI. mendeko bost tina agertu dira Donostiako atari baten lur azpian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/033/001/2018-10-18/xvi_mendeko_bost_tina_agertu_dira_donostiako_atari_baten_lur_azpian.htm Thu, 18 Oct 2018 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1873/033/001/2018-10-18/xvi_mendeko_bost_tina_agertu_dira_donostiako_atari_baten_lur_azpian.htm
Ingurune arkeologiko izendatuta dago Donostiako Parte Zaharra, eta, ondorioz, lur mugimendu guztiek Gipuzkoako Foru Aldundiak baimendutako proiektu arkeologiko bati lotuak egon behar dute. Horiek horrela, San Lorenzo kaleko 4. zenbakiko auzo komunitateak, eraikinean igogailu bat jartzeko obrak egin nahi zituela jakinaraztearekin batera —horretarako, beharrezkoa zen zulo bat zabaltzea, 1,20 x 1,20 metrokoa—, Aranzadi Zientzia Elkartea hautatu zuen sustatzaileak izapide arkeologikoa betetzeko. Hilaren 11n zuloa egiten hasi, eta zeramikazko tina handi bat aurkitu zuten. Gerora, joan den astelehenean, ondoan beste lau tina zeudela ondorioztatu zuten.

Morazak azaldu zuenez, aurkitu zituztenean, tinak lurperatuta zeuden, salbu eta piezen ahoak. Hain zuzen ere, zeramiketan eta inguruko lurrean oraindik antzeman zitekeen balea olioaren koipearen arrastoak. XVI. mendean «balio handiko produktua» zen balea olioa, kaleen argiterian erabiltzen baitzen.

Donostian aurkitutako tinetan Ternuatik iritsitako balea olioa gordeko zutela uste du Morazak, baina Andaluziatik ekarritako oliba olioa ere era horretako ontzietan jasotzen zuten. «Eta gero komertzializatu egiten zuten hirian bertan edo beste herri batzuetan».

1998ko aurkikuntza

Denis Itxaso Gipuzkoako Kultura diputatua eta Ernesto Gasco Donostiako alkateordea ere izan ziren atzo aurkikuntza aurkezteko agerraldian, eta gogoratu zuten ez dela Donostiako Parte Zaharrean tankera honetako aurkikuntza bat egiten den aurreneko aldia. Izan ere, 1998an Bretxako zulaketa arkeologikoak egin zituztenean, hamar treskaz osatutako talde bat aurkitu zuten, orain aurkikuntza egin den lekutik oso metro gutxira. Orduko haiek Andaluzian eginak zirela jakin ahal izan zuten, eta haietako batek Cristoval Mexia izena zuen idatzia, ziur aski produktuaren saltzailearen deitura izan zitekeena. Hain zuzen ere, izena idazteko erabilitako letra tipoari esker jakin ahal izan zuten XVI. mendekoak zirela tinak. Biltegi funtzioa betetzen zuen soto batean gorde zituzten, eta oliba olioaren eta bale koipearen edukiontzi ziren.

Horri lotuta, Gascok adierazi zuen hala 1998ko aurkikuntzak nola egunotan egindakoek erakusten dutela Donostia «merkataritza plaza» zela garai hartan. «Merkatarien hiri bat zen, Donostia bertako kaiari eta Baionakoari lotuta zeuden merkatariena». Gascoren arabera, balea-olioa eta beste koipe batzuk garraiatzen zituzten, «gaur egungo petrolioaren parekoak zirenak». Donostiako Udaleko ordezkariaren iritziz, «aurkikuntza honek berresten du Donostiak garrantzi handia izan zuela merkataritza gune moduan».]]>
<![CDATA[XVI. mendekoak izan daitezkeen bost olio-tina aurkitu dituzte Donostian]]> https://www.berria.eus/albisteak/158162/xvi_mendekoak_izan_daitezkeen_bost_olio_tina_aurkitu_dituzte_donostian.htm Wed, 17 Oct 2018 18:17:46 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/158162/xvi_mendekoak_izan_daitezkeen_bost_olio_tina_aurkitu_dituzte_donostian.htm <![CDATA[«Aspaldi konturatu nintzen sakratuena askatasuna dela, gogo aske bat izatea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/032/001/2018-10-14/aspaldi_konturatu_nintzen_sakratuena_askatasuna_dela_gogo_aske_bat_izatea.htm Sun, 14 Oct 2018 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1928/032/001/2018-10-14/aspaldi_konturatu_nintzen_sakratuena_askatasuna_dela_gogo_aske_bat_izatea.htm Ospakizun gauean. Kantaita zigilua sortu du familiako kideekin bere ibilbideko hamazazpigarren diskoa argitaratzeko.

Disko berriko kantuek zuzenean bide bat egin dute grabatuak izan baino lehen. Noiz iristen zaizu kantuak bildu, grabatu eta disko batean jasotzeko unea?

Senak esaten dit. Nik kantu bat egitean inoiz ez dut estudiora kolpean eramaten; edo oso gutxitan egin dut, eta esperientzia txarrak izan dira. Kantuak konponketa xume batekin ateratzen ditut kanpora, eta, ibilian-ibilian, osatuz joaten dira, oso modu naturalean. Kantuek ere bizitza propioa dute. Esango nuke disko honetako kantuek ere euren bidea egin dutela, eta une batean bukatutzat eman ditudala. Baina estudioan ere aldakorrak dira, onerako edo txarrerako. Kantuak inoiz ez dira erabat bukatzen.

Gaur egun, diskoaren formatua bera zalantzan jartzen denean, zuk osotasun baten gisa ikusten duzu? Edo gehiago da azken urteetako kantuen bilduma?

Aurreko garai batzuetan egin izan ditut, noiz edo noiz, disko monografikoak, baina azken lanak kantu bildumak dira. Kantu bakoitza da mundu bat. Kidetasuna duten? Izango dute, nik sortu ditudalako, baina ez bestelako haririk. Diskoa egiten dut kontzertuetatik kanpo kantuak eman nahi badituzu grabatu egin behar dituzulako.

Bizitza osoa eman duzu zure lanak diskoetxe baten babesean kaleratzen. Orain, berriz, zuk zeuk ateratzea erabaki duzu. Zergatik?

Guk kantuak egin izan ditugu, eta gero egon da industria bat horren ustiaketa egiteko. Tradizioz hala izan da. Baina piztu da gugan sentipen bat gure obraren jabe ez garela erabat. Horrek bultzatu gaitu pauso hau ematera. Ni ez naiz lehena pauso hori ematen, azkena baizik! Baina oso polita egiten zait, eta, gainera, nire emazte Olatzek [Zugasti] gogo handiz hartu du lan hau, eta alabak ere Leinn ikasketak egin zituen, eta, inguruko eraginagatik, ekoizpenaren eta musikaren munduan ere badabil. Azkenean, gure artean hartu genuen erabakia.

Ospakizun gauean kantuan diozu ezagutza ez dela jakintza, eta desikasteaz ere hitz egiten duzu. Gaur egungo gizarteak inposatzen dituen arauetatik kanpo ikusten duzu zeure burua?

Bada mundu etxetiar bat, egunerokoa, lanari eta ofizioari lotutakoa, eta hor ikasi egin behar dugu. Mundu horretan ikasi egin behar da aurrera egiteko. Baina ni gehiago ari naiz mundu psikologikoaz edo espiritualaz. Hor ezin dugu aplikatu metodorik. Metodoak aplikatzen ditugunean, gogo aske horrek bere izaera galtzen du, mentalitate bihurtzeko. Taldekoi bilakatzeko. Aspaldi konturatu nintzen gauzarik sakratuena askatasuna dela, gogo aske bat izatea. Horregatik aipatzen dut kantu horretan besteen bideetan ibiltzea dela ezagutza. Erudizioa eta horiek denak dira besteengandik jasotakoak, baina ez dira zureak. Aldiz, kontzientzia emantzipatu baten izaera hori da zure jakinduria. Ohartzea da inportantea, askatasunetik datorkizun ohartzea. Ohartu hitza gustatzen zait. Hori ez da esan dizutela, baizik eta ohartu zarela. Eta ohartzeak ez dizu eskatzen ahaleginik. Hori da jakitea. Eta jakitea da gauza propio bat.

Diskoko hitz gehienak zuk egin dituzu, baina Fernando Pessoarenak dira lehenengo bi kantuetakoak (Nahiago nuke eta Ibertzean).

Bistan da Pessoa asko gustatzen zaidala, eta lehenengoak izate hori... Askotan, diskoari eman behar diozu ibilbide bat, eta kantuek hartzen dute izaera bat horren arabera. Nahiago nuke polit ikusten nuen diskoa hasteko, bai doinu aldetik, bai hitz aldetik. Gainera, hor Pessoak aipatzen ditu gustatzen zaizkion zenbait gauza, eta zer utziko lukeen atzean [«Nahiago hori, bizitzan zehar bere atzera begira penatua doana izan baino»]. Ikuspegi hori oso hurbilekoa dut. Aurrenekoz bere poema bat irakurri nuenetik jarraitu diot, eta ikusi dut nik neuk esango nituzkeen gauzak esan zituela lehenago Pessoak.

Ura, bizitza, bidea... Bi kantu horietan errepikatzen dira.

Bai, baina hitzak eurak baino gehiago, lerro artean irakurtzea gustatzen zait niri. Hitzek gauza zehatzak aipatzen dituzte, baina lerro artean ikusten da bera nondik dabilen. Horretaz ohartu ere egin behar dugu. Mundua beti dabil zoriontasunaren bila. Zoriontasunaren karranka horren bila. Baina Pessoa ari da beste paisaia bat proposatzen: soseguaren paisaia. Hori da, egiazki, naturalki, zuzena den egoera bat. Eta, egoera horretan, bizitzatik datozen ñabardurak garbitzen dira. Ez dago nahasten duen sasirik. Poema horretan hori irakurtzen dut lerro artean.

Hori da gaurko zure egoera?

Bai, esango nuke. Ez naiz engainuetan sartzen... Une libreetan, joera handia dut, ariketa moduan, nire pentsamendua irakurtzeko, ikuskatzeko. Epaitu eta ikaratu gabe. Pentsamendua zertan dagoen ikusteko. Lortu dudanean pentsamenduan arreta jartzea, konturatu naiz beti dagoela estimuluak sortzen. «Hau egingo bahu?», «Hara joango bahintz?». Beti estimulu bila. Beharbada da norberaren egiazko izaerarekin eroso ez egotearen ondorio; entretenitu behar hori.

Oroimenaren oraina (2012) aurkeztu zenuenean, esan zenuen kantuak erraz iritsi zitzaizkizula. Kantuak iritsi egiten zaizkizu? Edo bilatu egin behar dira?

Askotan ibiltzen gara gauzen bila, ez bakarrik kantuen bila. Jakina, lana egin behar da kantua antolatzeko, baina badugu irrika bat, bila ibiltzeko. Eta zer da bilatzen duguna? Bada, idealizatutako gauza bat. Alegia, ilusio bat. Ilusio baten bilaketak berak urrundu egiten du. Gauzek gu aurkitzen gaituzte, baina horretarako modu egokian egon behar duzu. Gauzak, egon, hor daude.

Munduak ez du bakerik kantuan diozu ezin dela bakea bilatu.

Hori da. Bakea ezin da bilatu; bakea ondorio bat da. Oker horiek eramaten gaituzte ondo ez egotera. Eta lehengo galderari erantzunez, ez nuenez premia handirik kantuak egiteko, errazki etorri zaizkit. Gero, noski, etxean lan egin behar dut. Baina ez naiz obsesionatzen kantu batera eramango nauen hari mutur horren bila. Nik hurrengo kantua ez dut ezagutzen; ez dakit nola egin behar den. Baina, ziur asko, haren deia entzungo dut. Hori bai, adi egon behar dut.

Eta deirik ez balego?

Noiz edo noiz ibili naiz bihurrikerietan. «Kantuak egin behar dira, gure erantzukizuna da eta». Baina gero damutu izan naiz; bihurrikeria horien emaitzak ez ditut gustuko. Kontzeptu baten edo bestearen bila ibili naiz, baina emaitza artifiziala izan da.

Kezkatzen zaitu jendeak zutaz espero duenak?

Jendeak zerbait espero izatea zilegi da. Kontua da ni kate horietan eroriko naizen edo ez. Batek izan behar du den modukoa; hori da inportantea.

Ez zaizu gustatzen zeure burua definizio baten azpian ikustea. Aldaketan zauden seinale da hori?

Oso garbi daukat dena naturala dela, eta gauza naturalak beti direla aldakorrak. Aldatu egiten gara une oro, eta dena aldatzen da. Bizitzaren joan hori ezin da sartu marko batean. Ezinezkoa da definizio baten barruan sartzea. Sortu dugu kultur mundu bat, zeinetan gauzak definitu egin behar ditugun, argazkia atera eta artxibatu. Entretenigarria izan daiteke, baina ziurra ez.

Otzandu herrian-en, menderatu ez ezik, otzan ere deskribatzen duzu herri hau.

Aspaldi konturatu nintzen herri hau herri menderatua dela esatea ia bekatu bihurtu dela. Eta hori bekatu bilakatu bada... edo herri hau ez da herri menderatu bat, eta hori nire uste oker bat da, edo jendea beldurtu eta otzandu da. Onartuko bagenu hau herri menderatu bat dela, horrek ez luke gatazka konponduko, baina jakingo genuke menperatzailearen diskurtsoari erantzuten. Badakigu menperatzailearen diskurtsoa zein izango den; hau da, esango du ez dagoela menderakuntzarik, baina jakin behar dugu zer egoeratan gauden. Gero esaten da hizkuntza ez dela politizatu behar... Nik ez dut ezagutzen politizatua ez dagoen hizkuntzarik. Munduan gauza oso normala da! Hizkuntzarekin politika egiten da, eta hizkuntza ikur bilakatzen da! Hizkuntza batek, iraungo badu, biziko bada, boterea behar du. Horregatik egin dut kantu triste hori. Kantu tristea baita. Baina iruditzen zait esan behar nuela. Zeren eta gorderik izango dugu herri menderatua garela? Nora eramango gaitu horrek?

Zuk aipatzen duzun otzantasuna berria da, edo iraganetik dator?

Herri honek izan ditu fase ezberdinak azaleratuta. Garai batean indarkeria izan da, Euskadi biolento hori, menderatzaileen indarkeria ikusi nahi izan ez dugunean... Askotan esaten da pentsaera ugari dagoela herri honetan. Baina pentsatzen dugu ideologia edo pentsaera guztiak daudela baldintza berberean? Ideologia bat armadaren eta legeen babesean dago. Eta batzuk hor lasai eta eroso daude. Nik ez dut errespetatzen hori; gehienez ere, tolera dezaket. Errespetatu ez da egiten gauza oker bat. Egoera menderatu batean izanda, zergatik ez dugu hemen diskurtso garbi bat? Gure argazki askeago eta duinago bat egingo duena eta gainera antolamendura eramango gaituena. Zergatik gaude hain nahasi eta galdu?

Zure kantuen bizkarrezurra hitzak direla esan izan duzu. Baina badituzu doinuari buruzko ideia batzuk kantua osatuz joan baino lehen?

Hitzetatik abiatzen naiz, eta, hori bukatzean, begiratzen diot, eta hasten naiz pentsatzen zerekin jantziko nukeen; zer erregistro izango duen. Narratiboa izango den, bizia, motela, alaia, tristea... Hitzek ematen didate pauta hori, nahiz eta batzuetan asmatu ez. Ez da gutxi bidea hasteko. Argazki bat ematen dizu, eta hor hasten naiz probak egiten. Hori bada senezko lan bat. Igarri egin behar da, eta batzuetan ez da asmatzen.

Diskoan bada doinu ugaritasun bat, eta hasieran, atentzioa ematen du Kimu bat zuhaitzan kantuaren erritmo biziak. Country-folkera eraman zaitu.

Hori Allan Rankinen kantu baten bertsioa da. Jon Maiak Ternuako bidaia egin zuenean, hori izan zen entzun zuen lehen kantua, eta iruditu zitzaion nik kantatzeko modukoa izan zitekeela. Hasieran ez zidan gauza handirik esan, baina gero hasi nintzen Irlandan pentsatzen, eta Dublinersen oihartzunak aurkitu nizkion. Berde puntu bat. Kantatzen hasi ginen, baina gero estudiora eramatean ez zitzaidan batere gustatu. Halako batean, bateria jotzailea hasi zen swing bat egiten, baxu jotzailearekin ere Brassensen lanaren inguruan hitz egin nuen, eta hor joan zen osatuz. Dena izan da estudioko lana.

Ez da berria Leonard Cohenekiko estimua, eta disko honetan ere badira haren ahaire batzuk, koruetan, programazioetan...

Cohen nire artista kutunenetako bat da; ez bakarra, jakina. Tom Waits ere izugarria iruditzen zait. Hor badago Tom Waits, badago Pete Seeger, badago Cohen... Tom Waitsek animalia eskaintzen dit, Cohenek soinu poetiko gautarra dauka, oso soseguzkoa, eta hurbila egiten zait. Seeger duela 50 urte ezagutu nuen, Donostiara ekarri genuenean, eta orain gutxi kantari batek esan zidan Kantu bat zuhaitza-n Seeger ikusi zuela... Baliteke, bai. Eta ez dizut aipatu Dylan! Baina Dylan gabe ez genuke ulertuko azken mende erdiko musika. Horiek guztiek egin ninduten bere garaian.

Gaur egun erreparatzen diozu musikan egiten denari? Aurkitzen duzu gustagarria zaizun zerbait?

Bai, pop moderno horretan ere eman dezake ez dutela ezer kontatzen, baina aldian-aldian sortzen da zerbait berezia duen kantariren bat. Nola esaten duen, zein ahotsekin... Historia katebegiz egiten da, eta sortzen dira gauzak. Beste kontu bat da nigan eragina duten... Azken batean, esan bezala, nire lanean inportanteena hitzak dira. Musika bat sortu eta horrentzako hitzak egiten hasiz gero, kantua erdibidean gelditzen da.]]>
<![CDATA[«Oso garrantzitsua da kantuen edo gaien zerbitzura jartzea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1864/029/001/2018-10-10/oso_garrantzitsua_da_kantuen_edo_gaien_zerbitzura_jartzea.htm Wed, 10 Oct 2018 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1864/029/001/2018-10-10/oso_garrantzitsua_da_kantuen_edo_gaien_zerbitzura_jartzea.htm 45 cerebros y un corazón, memoriari gaur egungo begiekin begiratzen dion lan mardula. Bihar, Donostiako Viktoria Eugenian izango dira (20:00).

Musikara Alan Lomaxek egindako landa lanaren bitartez iritsi zinela argitaratu da.

Hori publikatu da komunikabideetan, baina zehaztapen bat egin behar dut. Aitak esaten du hitz egiten hasi baino lehen abesten nuela, eta bai, nik ere badut sentipena beti abestu dudala. Ahotsaren soinuekin jolastu naizela, ehundurekin eta abar. Musika beti izan dut ondoan: eskolako koruan abestu nuen, aitak ere musika asko entzun du... Baina, badakizu, nik neuk ez nuen hortik jo; literatura itzulpeneko ikasketak egin nituen; gero, master bat dramaturgian, eta antropologian ere hasi nintzen. Antropologian sartzearekin batera ohartu nintzen musika interesatzen zitzaidala bereziki.

Zer harreman zenuen aurretik ahozko tradizio kantatuarekin?

Katalunian koru batean arituz gero, baduzu harreman bat kantu tradizionalarekin. Polifoniak ere izugarri maite izan ditut, eta anai-arrebekin askotan abestu izan dut hainbat ahotsetara. Esango nuke ikasketa arautuen gabezia hori badela gure proiektuak izan duen oihartzunaren arrazoietako bat.

Zer aurkitu zenuen Lomaxen artxibo horietan zu zeu bultzatzeko musika egitera?

Ahots gordinak aurkitu nituen. Baina ez ditut idealizatu nahi. Ez ditut nostalgiaz ikusten kantu zahar horiek, bizitza hobe baten adibideak balira bezala. Hitzek eta kantatzeko moduek erakarri ninduten; azken batean, gertutasunez ikusten nituen, abestu ahala egindako ahotsak direlako. Gero, gainera, artxibo horiek arakatzen hastearekin batera, nire familiaren zuhaitz genealogikoa egiten hasi nintzen, eta hor gauza asko deskubrituz joan nintzen.

Ezustekoak?

Familia askotan bezala, tabu asko izan dira nirean. Buruko osasunari buruzkoak, bestelako gaitzen ingurukoak, eta, jakina, baita 36ko gerrari lotutakoak ere. Kontua da 20 urte pasatxo nituela jakin nuela nire birramona-birraitonen artean bakarra zela kataluniarra. Jakin nuen nire herenamona bat Andaluziatik Aljeriara joan zela lanera; birramona han jaio zen, eta, gero, Bartzelonako burgesiaren manikuragile ibili zen. Amona, berriz, errefuxiatu eremu batean izan zen Frantzian, eta lau urtez hiltzat jo zuten... Istorio harrigarriak aurkitu nituen... eta, jakina, Lomaxen artxiboetan Andaluziako, Extremadurako jendearen kantuak entzutean, gurutzatu egin zitzaizkidan istorioak.

Musikaren atzean istorio asko dauden seinale.

Bai, nire inspirazio edo interes iturriak ez dira soilik musikalak. Irakurketak, filmak, solasaldiak... guztiak dauka lekua nire lanean.

Oroimenari oso lotuta azaltzen da zure musika, baina nostalgiatik ihes egiten saiatzen zara.

Hala da. Eta horrek ez du esan nahi ez dela kontu emozional bat! Bistan da emozioa parte inportantea dela... baina ironia, barrea, txantxa, jolasa, esperimentazioa... horiek guztiak dira gure musikaren parte.

Musika proiektua Marcel Bagesekin partekatzen duzu. Zer bilatu eta aurkitu duzu harengan?

Marcel pertsona ikaragarria da! Talentu handikoa, oso adimentsua, eta beti izugarri lagundu dit. Gainera, asko gustatzen zait nola ulertzen duen musika. Marcelek tresna definitu bat du, gitarra, baina oso modu irekian irakurtzen eta jotzen du. Soinuarekin asko esperimentatzen dugu, eta jolasa ere sormen espazio bilakatzen da.

Tradizioari begiratzen zioten bi EPrekin estreinatu zineten, eta iaz kaleratu zenuten lehenengo lan luzea, 45 cerebros y un corazón. Nola ikusten duzu batzuetatik besterako bidea?

Izugarrizko jauzia dago EPetatik LPra. EPekin oihartzun oso polita izan genuen, eta horrek bultzatu gintuen jarraitzera, baina benetako estreinaldia disko luzea da guretzat. Disko txiki haiek gurasoentzat egiten genituen momentuko argazkiak ziren. Nik, zintzo izatera, nahiago nukeen Spotifyn ez baleude...

Benetan?

Benetan, benetan. Oso denbora laburrean egindako lanak dira, eta proiektua artean ez zegoen egina. Disko luzerako beharrezkoak diren probak dira EPak.

Diskoaren izenburuak aipamen egiten dio Burgosen (Espainia) aurkitutako hobi komun bati. Zuena memoria ariketa bat da?

Memoriarekin dugun harremana ezbaian jarri nahi dugu, musikarekin dugun harremana, batzuetan idealizatu egiten dena. Eta ez. Hemendik gatoz, eta horrek aurrez aurre jartzen gaitu oroimena irakurtzeko modu jakin batekin.

Zuk esana da: «Transmititzeko, oso inportantea da ni neu ez naizen zerbaiten zerbitzura egotea». Zeren zerbitzura?

Bai, bai. Jakina, nik esaten ditudan gauzak garrantzitsuak dira niretzat, eta sinetsi behar ditut. Hala izan behar du. Baina oso handiustea litzateke pentsatzea proiektu baten aurpegia izateagatik proiektua zu zeu zarela. Gu talde bat gara, eta hitz egiten dugu gutaz, baina baita gu geu ez garen baina inportantea zaigun horretaz ere. Kantuen edo gaien zerbitzura jartzea oso garrantzitsua da.

Sarritan izan zarete Euskal Herrian.

Bai, askotan izan gara, eta beti oso harrera ona izan dugu. Gainera, jo izan dugu oso egoera eta espazio ezberdinetan: kalean, jaialdi handietan, aretoetan... Diskoa atera genuenetik, 150 kontzertu eman ditugu, eta, orain, Donostian antzokirako propio landutako ikuskizuna aurkeztuko dugu. Uste dut ikusi gaituenarentzat ere ezberdina izango dela! Guretzat oso berezia izango da. Egia esango dizut: Viktoria Eugenia antzoki zoragarria da, eta hor jo nahi genuen! Oso pozik gaude.

Bira bukatzen ari zarete. Horrek esan nahi du disko berri bat etorriko dela laster?

Kantu berriak prestatzen ari gara, baina ez dakigu noiz aterako dugun disko berria. Sendotuta dagoenean aterako dugu; ez lehenago.]]>
<![CDATA[30 urte pop kantuak egiten]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/042/001/2018-10-07/30_urte_pop_kantuak_egiten.htm Sun, 07 Oct 2018 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1944/042/001/2018-10-07/30_urte_pop_kantuak_egiten.htm
Poparen historiako beste talde batzuekin gertatzen den bezala, The Posiesen musika proposamena bi kantuegileren lanean ardazten da. Auer eta Stringfellow. Stringfellow eta Auer. Nahiz eta bakoitzak bakarkako ibilbidea ere landu duen, eta beste hamaika proiektutan ere aritu diren —Stringfellow R.E.M. taldera batu zen garai batean, eta Alex Chiltonek Big Star taldea berpiztea erabaki zuenean Stringfellow bera eta Auer batu zitzaizkion—, azkenean beti itzuli izan dira taldera. Haiek biak dira taldearen ardatza, eta erritmoaren atala, baxua eta bateria aldatuz joan dira: «Gutxienez lau alditan aldatu dugu», aitortu du Stringfellowk, «eta, ondorioz, neurri batean talde bera da, eta beste neurri batean ez. Baina Jonek [Auer] eta nik estetika bera dugu, eta horrek aurrera eramaten gaitu».

Erritmo atalaren azkeneko aldaketak nahiko traumatikoak izan ziren. 2015ean, taldea Solid States diskoaren grabazioan bete-betean zegoela, Darius Minwalla bateria jotzailea bat-batean zendu zen. Inork ez zuen espero, eta doluak grabazioa hilabete batzuez etetera eraman zituen taldekideak. Azkenean, baina, bukatu zuten grabazioa, eta, hura aurkezteko bira hastear zirela, Joe Skyward baxu jotzailea hil zen. «Gaixo zegoen, eta bagenekien gerta zitekeela, baina, hala eta guztiz ere, kolpea izan zen, oso kolpe gogorra», zioen Stringfellowk orain gutxi emandako elkarrizketa batean.

Melodia eta gitarrak

The Posies oso garai berezian sortu zen. AEBetan Guns n' Roses eta L.A. Guns gisakoen sleazy-rocka indarrean zegoenean, eta Europan U2 eta Simple Mindsen stadium rocka nagusi zenean. Auerrek eta Stringfellowk, berriz, bestelako erreferentziak zituzten. «Beatlesen diskoekin iltzatuta gelditu ginen, eta baita Squeeze, Replacements eta Husker Durekin ere». Melodiak eta gitarrak presente zituzten taldeak guztiak ere. Eta beraiek ere garbi zuten zer egin nahi zuten. Edo nola egin nahi zuten lan. «Etorri eta joan egiten diren musikariekin gure kantuak lantzen ditugun pop konpositoreak gara».

Failure (1988) lehen diskoak agerian utzi zuen bi gazte haien ahalegina, melodiak eta harmoniak uztartzekoa; baina Dear 23 (1990) eta batez ere Frosting On The Beater (1993) lanek finkatu zuten taldearen soinua. Ordurako, Seattlen grungearen eztanda gertatua zen, eta, Nirvanaren arrakastaren ondorioz, gitarretan ardaztutako soinu gogorrek urte batzuk lehenago pentsaezina zen oihartzuna zuten. Giro horretan grabatu zuten Frosting On The Beater, besteak beste Sonic Youth eta Teenage Fanclubekin lan egina zen Don Flemingekin, eta nabari zen soinuan. Ilunagoa batzuetan, baina batik bat indartsuagoa, gitarren sendotasunean oinarrituagoa. Amazing Disgrace (1996) lanarekin bide beretik jarraitu zuten, Sucess arinagoarekin (1998) agur esan aurretik.

Hala ere, azkeneko urteetan Auer eta Stringfellow berriro itzuli dira grabazio estudioetara. Blood / Candy-k (2010) artean sasoian zegoen talde bat erakutsi zuen, eta Solid States-ek (2016), berriz, aurretik jorratu gabeko eremuetan kokatu zuen The Posies. Izan ere, gitarrek indarra galdu zuten, eta aurrenekoz elementu elektronikoz jantzi zituzten euren melodiak. «Ez dakit Frosting On The Beater 2. partea egin nahi dudan», adierazi zuen orduan Auerrek. «Talde asko gustura daude euren burua errepikatu eta errepikatu. Baina nik ez dakit AC/DCren disko berri bat behar dudan».

Orain, hala ere, taldeak 30 urte bete dituela eta, ospakizunetan daude, eta Frosting On The Beater hura grabatu zuten kideekin ari dira biran Stringfellow eta Auer, Mike Musburguer eta Dave Foxekin. Eta, aurreratu dutenez, ibilbide horretako kantu ezagunenak joko dituzte.]]>
<![CDATA[Katebegi akustiko txikiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/029/001/2018-10-05/katebegi_akustiko_txikiak.htm Fri, 05 Oct 2018 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1872/029/001/2018-10-05/katebegi_akustiko_txikiak.htm Kateak lan berria. Gaztelupeko Hotsak zigiluak aurten bertan abian jarritako Lokatzetan Play singleen bilduman kaleratu du diskoa, bi formatutan. Binilozko singleak bi abesti jasotzen ditu (Kateak eta Desitxuratuz) eta barruan daraman CDak, lau —singlekoaz gain, Unearen oraina eta Wrinkled shirts and jackets—.

Azken urteetan osatutako kantuak dira laurak, eta Gurrutxagak idatzitako «pieza rockeroetatik» pixka bat aldentzen dira, musikariak berak dionez. «Ezberdinak dira, baina ez nuen nahi karpeta batean gordeta gelditzea». Euren artean ere ezberdinak dira, baina badituzte lotzen dituzten ezaugarriak. «Kateak-ek soul-gospeletik edaten du; Desitxuratuz-ek pop-rockera jotzen du; Unearen oraina re irekian afinatua dago, eta asko gustatzen zaizkidan kantari amerikarren eragina du; eta Wrinkled shirts and jackets ingelesez atera zait, eta blues klasikoagoa da». Forma akustikoak dituzte lau kantuek, nahiz eta Patxi Zabaletaren gitarra elektrikoa entzun daitekeen Kateak-en.

Bakarka grabatu du diskoa Gurrutxagak, baina ez bakarrik. Zabaletaz gain, Iñigo Gorrotxategi (baxua), Urbil Artola (dobroa), Markos Coll (aho soinua) eta Peio Gorrotxategi (teklatua) izan ditu lagun Ereñotzuko (Hernani) Aieka estudioan egindako grabazioan. Zuzenean, berriz, formatu txikian ariko da, Artolarekin. Oraingoz, hilaren 19an Ondarroako (Bizkaia) Mobydick taberna-jatetxean daukate lehen kontzertua, eta azaroan Elgoibarko Sotoan ere ariko dira

Joseba Tapiaren singlea

Lokatzetan Play bilduma Txuma Murugarrenen single batekin estreinatu zuten, uda aurretik, eta, urtea amaitu baino lehen, Joseba Tapiaren beste bat kaleratuko dute. «Aurten hiru aterako ditugu, eta datorren urteari begira ere beste hiru kaleratu nahiko genituzke», azaldu duUbane Uzin Gaztelupeko Hotsakeko arduradunak.]]>
<![CDATA[Filmategiaren aitortza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1963/032/002/2018-10-04/filmategiaren_aitortza.htm Thu, 04 Oct 2018 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1963/032/002/2018-10-04/filmategiaren_aitortza.htm La luz de un sueño. El cine de Helena Taberna.

Zikloa gaur hasiko da, Yoyes (2000) bere lehen film luzearen emanaldiarekin. Hilaren 18an, La mujer de Lot (1990), 87 cartas de amor (1992), Emiliana de Zubeldia (1993) eta Nerabe (1996) film laburrak emango dituzte; 25ean, Busto de poeta (1991), Alsasua 1936 (1994) eta Recuerdos del 36 (1994); azaroaren 25ean, Extranjeras (2003); abenduaren 6an, La buena nueva (2008); 14an, Nagore (2010); eta 20an, azkenik, Acantilado (2016). Saio guztiak 20:00etan izango dira.

Bihar, berriz, Agnieszka Hollandekin solasean ariko da Taberna, Tabakaleran (18:00).

]]>
<![CDATA[Isaki Lacuestaren 'Entre dos aguas'-ek irabazi du Urrezko Maskorra]]> https://www.berria.eus/albisteak/157387/isaki_lacuestaren_039entre_dos_aguas039_ek_irabazi_du_urrezko_maskorra.htm Sat, 29 Sep 2018 14:06:56 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/157387/isaki_lacuestaren_039entre_dos_aguas039_ek_irabazi_du_urrezko_maskorra.htm <![CDATA[Borrokatzera kondenatuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/031/001/2018-09-29/borrokatzera_kondenatuak.htm Sat, 29 Sep 2018 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1872/031/001/2018-09-29/borrokatzera_kondenatuak.htm La peste. Alberto Rodriguezek zuzendutako lanaren bi atal eman zituzten —lehiaz kanpo—, eta, esperientziarekin gustura geratu zirenez, Jose Luis Rebordinosek zuzentzen duen taldeak aurten ere errepikatzea erabaki du, nahiz eta telesailek Sail Ofizialean lekua izan behar duten eztabaidagai den oraindik ere jaialdiaren ingurumarietan.

Aurten, Movistar + kateak ekoitzi eta Enrique Urbizuk (Bilbo, 1962) eta Jorge Doradok (Madril, 1976) zuzendutako Gigantes telesaila eman dute Zinemaldian. Atzo goizean, lehen bi atalak ikusi ahal izan ziren Kursaalean, baina, gaur, telesailaren lehen denboraldia osatzen duten sei atalak ere ikusi ahalko dira, Principe aretoetan (16:30).

«Apurtzen ari den gizonezkoen mundu bat eta bere espazioa hartzen ari den emakumezkoena». Horrela definitu zuen atzo Urbizuk berak Gigantes-en mikrokosmosa. Istorioa Guerrero familian dago zentratua. Urteak daramatzate droga trafikoa maneiatzen, Abraham aita (Jose Coronado) klanaren buru dela. Daniel (Isak Ferriz), Tomas (Daniel Grao) eta Clemente (Carlos Librado) semeek, baina, negozioari eta bizitza berari buruzko ikuspegi ezberdinak dituzte. Danielek urte batzuk igaro beharko ditu espetxean, eta handik irtetean ohartuko da Tomasek hartu duela negozioaren gidaritza eta, gainera, legezkotasun itxura eman diola arte galeria baten bidez. «Diru beltza garbitu egin behar da», Urbizuk dioenez, eta «are gehiago ingurune errespetagarri bat eraiki nahi baduzu. Diru beltzaren eta artearen negozioaren arteko harremanaz egunero irakurtzen dugu prentsan; ez dugu ezer asmatu».

«Misteriorik gabeko istorioa» da Gigantes, «hiltzailea zein den» asmatu behar ez den heinean, eta pertsonaiei jarraitzen die denbora guztian, mugimendua «etengabea» delako. Urbizu: «Nik uste dut telesailen egitura duela. Ezinezkoaren inguruan mugitzen gara, baina beti sinesgarritasuna bermatuz. Azken batean, telesailean agertzen diren pertsonak hor daude, nahiz eta gu ez oinarritu jende jakin batean».

«Txakur gosetiak»

Abraham eta hiru semeen arteko harreman bortitz eta mirarik gabeak ardazten du telesailaren lehen atala. Coronadok berak esan zuen bere pertsonaia «basatia» dela: «Moraltasunik eza islatzen du. Guztiari egiten dio eraso, eta semeak ere umiliatu egiten ditu. Deabrua bera da».

Antzera mintzatu zen Ferriz: «Bere semeak irensten dituen Saturno bat da. Eta pozten da bere oinordekoak esnatu eta borrokatzeko prest dauden txakur goseti bilakatzen direnean». Inguruan, baina, hainbat emakume izango dira, gizonezkoek maneiatzen duten mundu horretan espazioa lortu nahian. Urbizu: «Gizonezkoak, oro har, beldurgarriak dira, baina hausten ari da mundu hori, eta emakumezkoak indarra hartzen ari dira».

Telesailaren lehen denboraldia estreinatu ez duten arren, dagoeneko filmatua dute bigarrena ere.]]>