<![CDATA[Mikel Lizarralde | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 19 Sep 2019 21:07:01 +0200 hourly 1 <![CDATA[Mikel Lizarralde | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[80ko urteei soinu banda jarri ziena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2066/033/002/2019-09-17/80ko_urteei_soinu_banda_jarri_ziena.htm Tue, 17 Sep 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/2066/033/002/2019-09-17/80ko_urteei_soinu_banda_jarri_ziena.htm Suicide, Weezer, Bad Brains eta Nada Surfen lanak ekoitzi zituen.

1970eko hamarkadan, punkaren oldeari segituta, sortu zen New Wave mugimenduaren ikurretako bat izan zen The Cars. Erresuma Batuan hasitako artistek (Elvis Costello, Nick Lowe, Joe Jackson), markatu zuten, hasieran, bidea, baina AEBetan loratu zen eszenaren alderdirik koloretsuena B-52's, Blondie eta, batik bat, The Carsi esker. Talde horrek punkaren eragina jaso zuen, baina haren soinuaren bereizgarri ziren teklatuei eta melodia gogoangarriak egiteko gaitasunari esker, egitura klasikoko pop kantuak izan ziren beti taldearen ardatza.

The Carsek 1978an atera zuen bere lehen diskoa, hit mordoxkaz osatutakoa. Han ziren, besteak beste, Good Times Roll, My Best Friend's Girl eta Just What I Needed, 1980ko hamarkadan irrati, taberna eta dantzalekuetan ohiko bilakatuko ziren kantuak. Candy-O (1979), Panorama (1980) eta Shake it (1981) lanek zabaldu egin zuten taldearen proposamena; lehen diskoan adina kantu zuzen eta itsaskor ez izan arren, hainbat pieza biribil zeuden lan haietan.

Lau urtean lau disko argitaratu ostean, Ocasekek bere bakarkako lehen diskoa argitaratu zuen, eta ekoizle lanak egiten ere hasi zen. Horrek, gainera, denbora eman zion taldeari bere lanik arrakastatsuena prestatzeko: Heartbeat City (1984). MTV telebista katearen lehen urteak ziren haiek, eta taldeak oso ondo baliatu zuen plataforma berria bideo dibertigarri eta koloretsuak eginez.

The Carsek Door to Door diskoa kaleratu zuen 1987an, baina ez zuen aurrekoek adinako oihartzuna lortu, eta taldea hurrengo urtean desegin zen.

Ocasekek, orduan, bakarkako bideari heldu zion, baina hainbat disko argitaratu arren, ez zuen arrakasta handirik lortu, eta ekoizle lanetan zentratu zen, 2011n The Cars berriro elkartu eta Move Like This diskoa argitaratu zuen arte.]]>
<![CDATA[Ric Ocasek hil da, The Cars taldeko burua]]> https://www.berria.eus/albisteak/171158/ric_ocasek_hil_da_the_cars_taldeko_burua.htm Mon, 16 Sep 2019 09:29:58 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/171158/ric_ocasek_hil_da_the_cars_taldeko_burua.htm <![CDATA[Maitasun bizitza bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1895/029/002/2019-09-13/maitasun_bizitza_bat.htm Fri, 13 Sep 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1895/029/002/2019-09-13/maitasun_bizitza_bat.htm
Daniel Johnston (Kalifornia, AEB, 1961) 1981ean estreinatu zen Songs of Pain lanarekin, eta gerora iritsi ziren, besteak beste, Don't Be Scareed, More Songs of Pain, Hi, How Arre You, Respect eta Merry Christmas, guztiak kasete formatuan argitaratuak. Horiekin guztiekin kultuko musikari bilakatu zen, eta gerora rock alternatiboaren ikur izan ziren musikari askok erakutsi zuten Johnstonekiko miresmena. Horien artean ezagunena, agian, Kurt Cobain (Nirvana) izan zen, baina Sonic Youth, Teenage Fanclub, Wilco, Built to Spill eta beste hainbat taldeko kideek ere behin baino gehiagotan adierazi zuten harekiko mira.

Horien guztien lanari esker, 1990eko hamarkadan jauzia egin eta Atlantic multinazionalarekin grabatu zuen Fun (1994) diskoa. Lan horretan soinua leundu zuen, baina horrek ez zuen bere kantuen berezko naif ukitua baretu. Nolanahi ere, jauzi horrek ez zuen diskoetxeak espero zuen emaitza izan, eta Johnston bere eremu naturaletara itzuli zen ondoren.

2006an Jeff Feuerzeig zinemagileak musikariaren bizitza eta lan metodoak jaso zituen The Devil and Daniel Johnston film dokumental laudatu eta sarituan. «Hasieran ez nekien oso ondo zer pentsatu filmari buruz!», aitortuko zuen urte batzuk geroago: «Pentsatu nuen: 'Deabrua eta Daniel Johnston, ze albiste txarra!'. Gerta ahal zitzaidan okerrena iruditu zitzaidan. Gerora sarritan ikusi dut, eta gustatzen zait»

Euskal Herrian ere eragina izan zuen Johnstonen lanak, nahiz eta hain agerikoa ez izan. Mursegok haren Devil Town-en euskarazko bertsioa egin zuen (Deabruaren hiria), eta Giorgio Bassmattik True Love Will Find You in The End-en moldaketa interpretatu zuen Kafea eta galletak zikloan Gernikan (Bizkaia). Kontzertu hura CDan ere argitaratu zuten: Kafea eta galletak.

Musikaz gain, komikia eta ilustrazioa izan zituen zaletasun nagusiak Johnstonek, eta bere disko askoren azalak ere berak marraztu zituen.]]>
<![CDATA[Daniel Johnston musikari estatubatuarra hil da]]> https://www.berria.eus/albisteak/171002/daniel_johnston_musikari_estatubatuarra_hil_da.htm Thu, 12 Sep 2019 12:19:28 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/171002/daniel_johnston_musikari_estatubatuarra_hil_da.htm Deabruaren hiria), eta Giorgio Bassmattik True Love Will Find You in The End-en moldaketa grabatu zuen Kafea eta galletak diskoan.]]> <![CDATA[Neil Jordan zuzendari irlandarra izango da Sail Ofizialeko epaimahaiburua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1962/026/001/2019-09-07/neil_jordan_zuzendari_irlandarra_izango_da_sail_ofizialeko_epaimahaiburua.htm Sat, 07 Sep 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1962/026/001/2019-09-07/neil_jordan_zuzendari_irlandarra_izango_da_sail_ofizialeko_epaimahaiburua.htm Cesar Chavez (2007), Las elegidas (2015)- eta Katriel Schory -Beyond The Walls (1984)- ekoizleak; Barbara Lennie - Magical Girl (2014), Una especie de familia (2016)- eta Mercedes Moran -La cienaga (2001), Luna de Avellaneda (2003), Neruda (2016)- aktoreak; eta Lisabi Fridell argazki-zuzendaria -Something Must Break (2014), Stupid Young Heart (2018)-.

Neil Jordanek (Rosses Pont, Irlanda, 1950) 1980ko hamarkadaren hasieran egin zituen prestigioa eman zioten lehen filmak. 1982an zuzendu zuen Angel (Danny Boy), eta jarraian iritsi ziren In Company of Wolves (1984), Txanogorritxoren ipuinaren bertsio laudatua, eta Mona Lisa (1986). Azken horrekin, Bob Hoskinsek aktore onenaren saria lortu zuen Cannesko zinemaldian, baita Oscar sarietarako hautagaitza ere. 1992an, Irlandako gatazkan girotutako The Crying Game zuzendu zuen, eta gidoi onenaren Oscar saria eskuratu zuen; eta 1996an, Urrezko Lehoia eskuratu zuen Veneziako zinemaldian, Michael Collins filmarekin: Irlandaren independentziako heroiari buruzkoa da filma. Hurrengo urtean Berlinen saritu zuten, The Butcher Boy-ri esker, eta beste hainbat film ere egin ditu: Interview with the Vampire (1994), In Dreams (1999), The Good Thief (2002) -Donostiako Zinemaldian lehiatu zen-, Byzantium (2012), Greta (2018)...

Urrezko Maskorraren eta gainerako sari ofizialen irabazleak aukeratzea izango da epaimahaiaren betebeharra, eta guztira hamazazpi filmen artean egin beharko dute hautaketa. Roger Michellen Blackbird-ekin hasiko da lehiaketa, hilaren 20an, eta hurrengo zazpi egunetan, besteak beste, Sail Ofizialeko lehiaketan aurkeztuko dituzte Das Vorspiel (Ina Weisse), La trinchera infinita (Aitor Arregi, Jon Garaño eta Josemari Goenaga), Pacificado (Paxton Winters), Patrick (Gonçalo Waddington), Rocks (Sarah Gavron), The Other Lamb (Malgorzata Szumowska) eta Zeroville (James Franco).

Gainerako sailetako epaimahaietako kideen izenak ere atzo eman zituen zinemaldiak; horien artean, euskal zinemaren Irizar saria emango duen epaimahaikoak. Pello Gutierrez Zazpi T'erdi sormen kolektiboaren sortzaile eta ekoizlea izango da epaimahaiburua, eta Sara Hernandez Tabakalerako ikus-entzunezkoen programaren koordinatzaileak eta Eider Rodriguez idazleak osatuko dute epaimahaia.

Garaien lekuko

Donostiako 67. Zinemaldia hilaren 20tik 28ra egingo da, eta, Rebordinosek adierazi zuenez, «urteko uzta onenaren» lagin adierazgarria eskainiko du. Horrekin batera, zinemaldia «guztiona» izanda, nabarmendu zuen ezin duela «aukera politiko baten alde» egin; horrek, ordea, ez du esan nahi, zinemaldiaren zuzendariaren iritziz, gizartean gertatzen denari ez dionik begiratu behar: «Zinemaldiak ezin ditu bazterrean utzi» bizi ditugun garaien erronkak. Hain zuzen ere, haren iritziz, zinema jaialdi bat bada bidegabekeriak salatzeko espazio bat: «Horregatik, Donostiako Zinemaldiak gai ezinbesteko batzuen alde egiten du; giza eskubideen eta ingurumenaren alde, adibidez». Zinemaldian izango diren bi film dokumental ekarri zituen gogora, horren adibide: Sanctuary, Antartikoari buruzko lana; eta La ola verde, Argentinan abortua legeztatzeko egiten ari diren borroka jasotzen duen filma: «Etorriko diren belaunaldientzat planeta zaintzea denon ardura da; eta gizarte aske bateko hiritar guztien helburua izan behar du emakumeek eskubidea izateak erabakiak hartzeko amatasunari edo kalitatezko osasun sistema batean abortatzeari buruz».

Bestalde, Donostiako Zinemaldiak orain dela urte asko galdutako ohitura bat berreskuratuko du aurten: jaialdiaren azken egunean «film sorpresa» bat ematea. Rebordinosek aurreratu zuenez, bere lantaldea lanean ari da zinemaldian beste sorpresa batzuk ere egon daitezen.

Alfonbra gorrira

Zinemaldiko alfonbra gorria nork zapalduko duen izaten da, garai honetan, publikoaren galdera nagusia, eta, oraindik izen batzuk baieztatzeko dituzten arren, antolatzaileek jada iragarri dituzte Donostian izango diren hainbat aktoreren izenak: Javier Bardem (Sanctuary, Emanaldi berezia), Laetitia Casta (Le milieu de l'horizon, Zuzendari Berriak), Ricardo Darin (La odisea de los giles, Sail Ofiziala), Anais Demoustier (Alice et le maire, Perlak), Gael Garcia Bernal (Chicuarotes, Horizontes Latinos; Ema, Perlak; eta Wasp Network, Donostia Sariaren emanaldia), Valeria Golino (Adults in the Room, Donostia sariaren emanaldia), Nina Hoss (Das Vorspiel/ The Audition, Sail Ofiziala), Reda Kateb (Hors normes, Perlak), Catherine McCormack (The Song of Names, Sail Ofiziala), Sam Neill (Blackbird, Sail Ofiziala), Tim Roth (The Song of Names, Sail Ofiziala) eta Kristen Stewart (Seberg, Perlak).

Era berean, Sail Ofizialean lehiatuko direnez gain, beste hainbat zinemagile ere izango dira Donostian: Benedict Andrews (Seberg, Perlak), Darren Aronofsky (Pacificado filmaren ekoizlea), Olivier Assayas (Wasp Network, Donostia sariaren emanaldia), Kantemir Balagov (Beanpole, Perlak), Bertrand Bonello (Zombie Child, Zabaltegi-Tabakalera), Andres di Tella (Ficcion privada, Zabaltegi-Tabakalera), Alan Elliot (Amazing Grace, Perlak), Ciro Guerra (Waiting for the Barbarians, Perlak), Oliver Laxe (O que arde, Perlak), Ken Loach (Sorry We Missed You, Perlak), Hirokazu Koreeda (La verite, Perlak), Ladj Ly (Les Miserables, Perlak), Takashi Miike (Hatsukoi / First Love, Zabaltegi - Tabakalera), Olivier Nakache eta Eric Toledano (Hors normes, Perlak), eta Nicholas Parisier (Alice et le maire, Perlak), besteak beste.]]>
<![CDATA[Neil Jordan izango da Sail Ofizialeko epaimahaiburua]]> https://www.berria.eus/albisteak/170769/neil_jordan_izango_da_sail_ofizialeko_epaimahaiburua.htm Fri, 06 Sep 2019 13:16:55 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/170769/neil_jordan_izango_da_sail_ofizialeko_epaimahaiburua.htm Donostiako 67. Zinemaldia hasteko bi aste falta diren honetan, Jose Luis Rebordinos zuzendariak eta Ruth Perez de Anucita Komunikazio arduradunak jaialdiaren aurkezpen ofiziala egin dute, gaur goizean, Maria Cristina hotelean, zinemaldiko administrazio kontseilua osatzen duten erakundeen ordezkariek lagunduta, eta jendez beteta zegoen areto batean. Hantxe jakinarazi dute Neil Jordan zinemagile irlandarra izango dela Sail Ofizialeko epaimahaiburua. Jordanek (Rosses Pont, 1950) 1980ko hamarkadaren hasieran egin zituen prestigioa ekarri zioten lehen filmak. 1982an zuzendu zuen Angel (Danny Boy), eta jarraian iritsi ziren In Company of Wolves (1984) eta Mona Lisa (1986). Mona Lisa-rekin aktorerik onenaren saria lortu zuen Bob Hoskinsek Cannesko zinemaldian. 1992an, The Crying Game zuzendu zuen, eta gidoirik onenaren Oscar saria eskuratu zuen; eta 1996an, Urrezko Lehoia eskuratu zuen Veneziako zinemaldian, Michael Collins filmarekin. Hurrengo urtean, Berlinen saritu zuten The Butcher Boy-ri esker. Beste hainbat film ere egin ditu: Interview with the Vampire (1994), In Dreams (1999), The Good Thief (2002), Byzantium (2012), Greta (2018)... Jordanekin batera, Pablo Cruz ekoizleak (Mexiko Hiria, 1971), Lisabi Fridell argazki zuzendariak (Suedia, 1985), Barbara Lennie aktoreak (Madril, 1984), Mercedes Moran aktoreak (Argentina, 1955) eta Katriel Schory ekoizleak (Tel Aviv, 1947) osatuko dute Sail Ofizialeko epaimahaia. Honakoak izango dira gainerako sailetako epaimahaikideak. Euskal Zinemaren Irizar saria: Pello Gutierrez (epaimahaiburua), Sara Hernandez eta Eider Rodriguez. Kutxabank-Zuzendari Berriak: Yuji Sadai (epaimahaiburua), Mark Adams, Mariana Enriquez, Isabel Lamberti eta Laura Mora. Horizontes Saria: Meritxell Colell (epaimahaiburua), Sofia Gala eta Juan Antonio Vigar. Zabaltegi-Tabakalera: Laida Lertxundi (epaimahaiburua), Silvia Cruz eta Jean-Pierre Rehm. Nest Film Students: Martin Rejtman (epaimahaiburua). Europa-Latinoamerika Koprodukzio Foroa: Vania Catani, Luis Angel Ramirez eta Rodolphe Sanze. Aktore eta zuzendariak 67. Zinemaldiko Donostia saridunez gain -Penelope Cruz, Donald Sutherland eta Costa-Gavras-, beste hainbat aktore eta zinemagile etorriko dira Donostiara zinemaldiak iraun bitartean. Rebordinosek gaur adierazi duenez, besteak beste, honako aktore hauek baieztatu dute zinemaldian izango direla: Javier Bardem (Sanctuary), Laetitia Casta (Le milieu de l’horizon, Zuzendari Berriak), Ricardo Darin (La odisea de los giles, Sail Ofiziala), Anais Demoustier (Alice et le maire, Perlak), Gael Garcia Bernal (Chicuarotes, Horizontes Latinos;Ema, Perlak; etaWasp Network, (Donostia sariaren emanaldia), Valeria Golino (Adults in the Room, Donostia sariaren emanaldia), Nina Hoss (Das Vorspiel/The Audition, Sail Ofiziala), Reda Kateb (Hors normes, Perlak), Catherine McCormack (The Song of Names, Sail Ofiziala), Sam Neill (Blackbird, Sail Ofiziala), Tim Roth (The Song of Names, Sail Ofiziala) eta Kristen Stewart (Seberg, Perlak). Era berean, zuzendari ugari izango da Donostian: Benedict Andrews (Seberg, Perlak), Louise Archambault (Il pleuvait des oiseaux, Sail Ofiziala), Darren Aronofsky (Pacificado filmaren ekoizlea), Olivier Assayas (Wasp Network, Donostia sariaren emanaldia), Kantemir Balagov (Beanpole, Perlak), Bertrand Bonello (Zombie Child, Zabaltegi-Tabakalera), Andres di Tella (Ficcion privada, Zabaltegi-Tabakalera), Alan Elliot (Amazing Grace, Perlak), Sarah Gavron (Rocks, Sail Ofiziala), Ciro Guerra (Waiting for the Barbarians, Perlak), Oliver Laxe (O que arde, Perlak), Ken Loach (Sorry We Missed You, Perlak), Hirokazu Koreeda (La verite, Perlak), Ladj Ly (Les Miserables, Perlak), Roger Michell (Blackbird, Sail Ofiziala), Takashi Miike (Hatsukoi/First Love, Zabaltegi-Tabakalera), Olivier Nakache eta Eric Toledano (Hors normes, Perlak), Guillaume Nicloux (Thalasso, Sail Ofiziala), Nicholas Parisier (Alice et le maire, Perlak), Malgorzata Szumowska (The Other Lamb, Sail Ofiziala), Ina Weisse (Das Vorspiel/The Audition, Sail Ofiziala), Alice Winocour (Proxima, Sail Ofiziala) eta Wang Xiaoshuai (Di jiu tian chang/So Long My Son, Perlak). Rebordinosek adierazi duenez, aurten, orain dela urte batzuk Donostiako Zinemaldiak galdu zuen ohitura bat berreskuratuko du. Film sorpresa bat emango du jaialdiaren azken egunean. ]]> <![CDATA[Kultur mareak Atlantikaldian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/025/001/2019-09-05/kultur_mareak_atlantikaldian.htm Thu, 05 Sep 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1891/025/001/2019-09-05/kultur_mareak_atlantikaldian.htm Marea biziak leloa gai eta ardatz hartuta.

Ohi bezala, musikak ardaztuko du Atlantikaldia, eta, antolatzaileek jakinarazi dutenez, Nathy Peluso (Argentina), The Skatalites (Jamaika), Abdul & The Gang (Maroko-Frantzia), BIM Benin International Musical (Benin), Oreka TX (Euskal Herria) eta San Salvador (Okzitania) izango dira jaialdiko agertoki nagusian. Ez dira, ordea, kontzertu bakarrak izango, herriko hainbat gunetan beste hamazazpi emanaldi izango baitira.

Artisten arteko elkarrizketak sustatzea izan da Atlantikaldiaren helburuetako bat sortu zenetik, eta, aurten, antolatzaileek harago eraman nahi izan dute nahi hori, Aizpea Otaegi Errenteriako alkateak azaldu duenez: «Itsas Elkarrizketen bidez, jaialdiaren lehen aldietatik, Atlantikaldiak jatorri askotako artistak harremanetan jarri izan ditu ikuskizun bakarrak sortzeko. Orain arte, musika arloan landu izan dugu, batez ere, jaialdiaren zigilu bilakatu den egiteko modu hau». Aurten, berriz, ahalegin «berezia» egin dute elkarrizketa horiek «beste esparru artistiko batzuetara» iristeko.

Hala, Etxepare Euskal Institutuarekin, Errenteriako Ereintza dantza taldearekin eta Dance Base Eskoziako Dantza Zentro Nazionalarekin elkarlanean, Atlantik 1050 proiektua gauzatu dute. Ikuskizuna Edinburgon estreinatu zuten, abuztuaren hasieran, Fringe jaialdiaren barruan, eta Errenterian hilaren 22an ikusi ahal izango da.

Ez da, baina, hori izango Euskal Herriko eta atzerriko artisten arteko elkarlan bakarra. Hala, arte plastikoen alorrean, Errenteriako Savanna estudioaren eta Daniel Delgado Pistachie ilustratzaile mexikarraren lanaren emaitza da jaialdiaren kartela. Gainera, gastronomia erakustaldi bat ere izango da, Mugaritz jatetxeko Javier Bergara eta Kosta Kostov sukaldari eta DJ bulgariarraren eskutik.

Musika kolaborazioak

Nolanahi ere, musika izango da, aurten ere, Atlantikaldiaren oinarria, eta kanpotik etorritako eta bertako artisten arteko elkarlanetik sortutako kontzertu bereziak antolatu ditu. Hala, jaialdiaren lehenengo egunean, San Salvador Okzitaniako taldeak eta Oreka TX-k itsas elkarrizketa baten emaitza taularatuko dute Agirre Lehendakariaren plazan kokatuta egongo den agertoki nagusian.

Baina izango dira gehiago ere. Abdul & The Gang talde frantziar-marokoarra Korrontzi taldeko Agus Barandiaranekin ariko da oholtzan; The Skatalites taldeko kideek Isheba eta Rakel Koromaren dantza izango dute lagun; Benin International Musical taldearekin Tio Teronen Semeak dantza taldea ariko da; eta Nathy Pelusok Ortzi Acosta zirku artista izango du alboan.

Agertoki nagusitik kanpo ere emanaldi ugari izango dira: Nogen (EH), Nosa Marshall (Nigeria), Maren (EH), Biren (EH), Montauk (EH), Mambe & Danochilango (Mexiko-Danimarka), Ro (EH), Flavio Banterla (Italia), Pitxi eta Olaia (EH), Ane Leux (EH), Chalart58 & Matah (Katalunia), Son Kandela, La Mare (Espainia), Hugo Silveira (Brasil), Sara Zozaya (EH), Aiala & Glamity Sound (EH), Makala (EH) eta Satelitik (EH).

Bestetik, Iker Tolosa jaialdiaren zuzendariak azaldu duenez, «memoria historikoa eta gaur egungo migratzaileen egoera» uztartzen dituzten bi sorkuntza plazaratuko dituzte: Dantzaz konpainiaren Basoan ikuskizuna, eta Errenteriako Musika Bandak, Andra Mari abesbatzak eta Oihane Enbeitak sortutako Itsasoaren enbatak lana.

Informazio gehiago nahi izanez gero, jo webgune honetara:

atlantikaldia.errenteria.eus]]>
<![CDATA[Bakarlaria eta izarren laguntzailea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1982/027/002/2019-08-29/bakarlaria_eta_izarren_laguntzailea.htm Thu, 29 Aug 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1982/027/002/2019-08-29/bakarlaria_eta_izarren_laguntzailea.htm <![CDATA[Deutsche Kammerphilharmonie Bremen Kursaalean ariko da gaur]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/027/001/2019-08-27/deutsche_kammerphilharmonie_bremen_kursaalean_ariko_da_gaur.htm Tue, 27 Aug 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1890/027/001/2019-08-27/deutsche_kammerphilharmonie_bremen_kursaalean_ariko_da_gaur.htm Sinfonia tragikoa-k. Gaur emango du kontzertua Deutsche Kammerphilharmonie Bremenek Donostiako Kursaaleko auditoriumean, 20:00etan.

Zenbait aro izan dituen ganbera talde bat da Deutsche Kammerphilharmonie Bremen. 1980an, Junge Deutsche Philharmonie sortu zuten, musika ikaslez osatutako orkestra bat, baina gerora Wyk auf Fohrren finkatu zen taldea, eta Frankfurten geroago, Deutsche Kammerphilarmonie izena hartuta. Hala ere, 1992an topatu zuen bere behin betiko egoitza, Bremenen, eta gaur egungo izena eman zioten orkestrari. Orduz geroztik, Jiri Belohlavek, Thoman Hengelbrock, Daniel Harding eta Paavo Jarvi izan ditu zuzendari artistiko orkestrak.

Biolinista ezaguna

Omer Meir Wellber (Israel, 1981) zuzendariak gidatuko du orkestra Kursaaleko kontzertuan. 2018-2019ko denboraldian Dresdeko Operaren zuzendari gonbidatu nagusia izan da, eta hurrengo hilean, irailean, BBC Philharmonicen agintea hartuko du, Juanjo Mena euskal zuzendaria ordezkatuta. Gainera, 2020ko urtarriletik aurrera, Palermoko Teatro Massimoko musika zuzendaria bihurtuko da.

Hilary Hahn biolinista estatubatuarra (Lexington, 1979), berriz, nazioarteko bakarlari ezagunenetakoa da. 3 urterekin hasi zen biolina ikasten, eta 9rekin lehen emanaldia egin zuen. Nazioarteko debuta 15ekin egin zuen, Beethovenen Biolinerako kontzertua joz Lorin Maazel zuzendariaren esanetara eta Bavariako Irratiaren Orkestrarekin. Prestigio handiko biolinista izateaz gain, bakarlari arrakastatsua ere bada Hahn. Hiru Grammy sari eskuratu ditu. Azken denboraldian, artista egoiliarra izan da Radio Franceren orkestra filarmonikoan.]]>
<![CDATA[Folsomen, beltzezko gizonaren atzetik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1958/031/001/2019-08-25/folsomen_beltzezko_gizonaren_atzetik.htm Sun, 25 Aug 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1958/031/001/2019-08-25/folsomen_beltzezko_gizonaren_atzetik.htm Los Tigres del Norte at Folsom Prison.

1968tik hona, Folsomen izena Johnny Cashi lotua ageri da iruditeria kolektiboan. Urte hartan, country musikaren maisuak historiara pasatu den disko bat grabatu zuen espetxe hartan, At Folsom Prison, eta, hain zuzen ere, harekiko keinu esanguratsu batekin hasi zituen Los Tigres del Nortek espetxean emandako kontzertuak, Folsom Prison Blues kantuaren gaztelaniazko bertsioarekin.

Los Tigres del Norte Mexiko iparraldean sortu zen, baina AEBetara jo eta San Josera (Kalifonia) lekualdatutakoan hartu zuen taldeak behin betiko izena. 1968a zen, eta urte hartan eman zuen lehen kontzertua, zer, eta espetxe batean, Soledaden, Los Angelestik 700 kilometrora. Horregatik, taldeak mende erdia bete behar zuenean, hori ospatzeko modurik egokiena espetxera itzultzea zela pentsatu zuten. Eta, beltzez janzten zen country kantariaren bidetik, Folsomera iritsi ziren.]]>
<![CDATA[Zabaltegi-Tabakalera sailean lehiatuko dira Bonello eta Miike]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/029/001/2019-08-24/zabaltegi_tabakalera_sailean_lehiatuko_dira_bonello_eta_miike.htm Sat, 24 Aug 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1872/029/001/2019-08-24/zabaltegi_tabakalera_sailean_lehiatuko_dira_bonello_eta_miike.htm Urpean lurra iraupen ertaineko filma, Itoizko urtegiaren gatazkari buruzkoa, eta Izibene Oñederraren Lursaguak animaziozko film laburra. Helene Cixousen gogoeta bat du abiapuntu Oñederrak lan horretan: sekula ezagutu gabeko espezie bateko milioika sator milaka urteko kultura baten azpiak jaten ari dira.

Nocturama filmarekin (2016) Urrezko Maskorra lortzeko lehiatu eta Sarah Winchester, ópera fantôme (2016) Zabaltegira ekarri ondoren, Bertrand Bonello (Niza Frantzia, 1968) azken sail horretara itzuliko da Zombi Child-ekin. Filmaren abiapuntua 1962. urtea da, baina 55 urteren ondoren jarraituko du, Frantziako hiriburuan. Bestalde, Takashi Miikek (Yao, Japonia, 1960) Hatsukoi filmarekin parte hartuko du Zabaltegi-Tabakalera sailean. Zuzendariak boxeolari bat, prostituta bat, polizia ustel bat eta yakuza bat elkartu ditu bere filmografian ezagunak diren beste pertsonaia batzuen artean. Bonellok bezala, Miikek Cannesko Errealizadoreen Hamabostaldian aurkeztu zuen film hori.

Angela Schanelecek (Aalen, Alemania, 1962) Ich war zuhause, aber aurkeztuko du, hamar egunez arrastorik utzi gabe desagertuko den seme baten amari buruzko istorioa. Zuzendaria ohiko parte hartzailea da Cannesko eta Berlingo zinema jaialdietan, eta, film horri esker, zuzendaritza onenaren Zilarrezko Hartza lortu zuen Berlingo azken zinemaldian. Hango Sail Ofizialean parte hartu zuen, era berean, Denis Cotek (New Bruswick, Kanada, 1973). Répertoire des villes disparues filmean, gertakari bitxi batzuk gertatzen diren Quebeceko herrixka batera hurbilduko da.

Jean-Gabriel Periotek (Bellac, Frantzia, 1974) Zuzendari Berriak sailean parte hartu zuen Lumières d'été (2016) filmarekin, eta Zabaltegi-Tabakaleran, berriz, Une jeunesse allemande (2015) eta Song for the Jungle (2018) lanekin. Azken horretan aurkeztuko du Nos défaites. Periotek Berlinale Forum sailean parte hartu zuen lan horrekin, Callisto McNulty (Paris, 1990) zuzendari hasiberriak Delphine et Carole, insoumuses filmarekin bezala. Lan horretan, 70eko hamarkadako feminismorako bidaia bat proposatzen du, Delphine Seyrig aktorea eta Carole Roussopoulos bideo artista aurrez aurre jarririk.

Atlantique Mati Diopen (Paris, 1982) lehen lana ere erakutsiko du Zinemaldiak. Dakarreko langile batzuk etorkizun hobe baten bila itsasoratzen direnean hasten da filma. Hari esker, Cannesko Sail Ofizialean Epaimahaiaren Sari Nagusia eraman zuen zuzendariak. Jaialdi hartan lehiatu zen Diao Yinan ere, Bai ri yan huo / Black Coal filmarekin Berlingo Urrezko Hartza irabazi ondoren. Bere azken lanean, erredentzio bila ari den gangster bat eta berriz aske izateko ahaleginetan ari den prostituta bat bildu ditu.

Andres di Tellaren Ficción privada, Anna Sofie Hartmannen Giraffe, Maya Kosa eta Sergio da Costaren L'île aux oiseaux, Damien Manivelen Les enfants d'Isadora eta Anthony Marcianoren Play film luzeak; Manuel Abramovichen Blue Boy, Ion de Sosa eta Chema Garcia Ibarraren Leyenda dorada eta Martin Rejtmanen Shakti laburrak; eta Justin Websterrek zuzendutako El fiscal, la presidenta y el espía telesaila ere emango dituzte Zabaltegi-Tabakalera sailean. ]]>
<![CDATA[Gavron, Szumowska eta Winters, Zinemaldiko Sail Ofizialean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/023/001/2019-08-23/gavron_szumowska_eta_winters_zinemaldiko_sail_ofizialean.htm Fri, 23 Aug 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1872/023/001/2019-08-23/gavron_szumowska_eta_winters_zinemaldiko_sail_ofizialean.htm Lhamo and Skalbe (Sonthar Gyal, Txina), Pacificado (Paxton Winters, Brasil), Patrick (Gonçalo Waddington, Portugal-Alemania), Proxima (Alice Winocour, Frantzia-Alemania), Rocks (Sarah Gavron, Erresuma Batua) eta The Other Lamb (Malgorzata Szumowska, Irlanda-Belgika-Polonia-AEB). Zinema jaialdia irailaren 20an hasiko da, eta 28an amaitu.

Donostiako Zinemaldiak aspaldi egina du zinemagile gazteen edo ez oso ezagunen aldeko apustua, eta aurtengo Sail Ofizialak ere agerian utziko du erabaki hori, nahiz eta bertan parte hartuko duten zenbait zuzendarik beren bidea egin duten areto komertzial zein zinema jaialdien bitartez.

Horietako bat da Sarah Gavron (Erresuma Batua, 1970), 2007an Donostian bertan Zuzendari Berriak atalean Brick Lane bere lehenengo filmarekin lehiatu zena. Orain dela lau urte, Suffragette mugimendu sufragistari buruzko film laudatua estreinatu zuen, eta, oraingoan, berriz, Rocks aurkeztuko du Donostiako lehian. Theresa Ikokok eta Claire Wilsonek idatzi dute gidoia, eta nerabe baten istorioa kontatzen du: neba txikiarekin bakarrik bizi da, agintariek horren berri izanez gero bananduko ote dituzten beldurrez.

Zinemaldien ibilbidea ondo ezagutzen du, bestalde, Sonthar Gyalek (Tibet, 1974). Locarnon lehiatu zen bere lehenengo filmarekin (Dbus lam gyi nyi ma / The Sun Beaten Path, 2011) eta Berlinen, berriz, bigarrenarekin (Gtsangbo / River). Iaz, Ala Changso egin zuen, eta Shanghain epaimahaiaren sari berezia eta gidoi onenaren saria eskuratu zituen lan horri esker. Lhamo and Skalbe film berrian, iraganeko kontuak direla-eta ezkondu ezin den bikote bat da protagonista.

Locarnon eta Berlinen lehiatutakoa da Malgorzata Szumowska ere (Krakovia, Polonia, 1973). 33 sceny z zycla (2008) filmak Epaimahaiaren Sari Berezia eskuratu zuen Suitzako jaialdian, eta Eastern Promises atzera begirakoan parte hartu zuen Donostian. 2015ean, Cialo (2015) zuzendu, eta Berlinen zuzendari onenaren Zilarrezko Hartza eta Europako Zinema Sarietan publikoaren saria irabazi zituen. Iaz, berriz, Berlingo epaimahaiaren sari nagusia jaso zuen Twarz / Mug (2018) filmari esker. Donostian aurkeztuko duen The Other Lamb filmean ere nerabe bat da ardatza: erlijio alternatibo baten jarraitzaile sutsua da.

Cannestik Donostiara

Alice Winocour zuzendari frantziarrak (Paris, 1976), bestalde, Cannesko jaialdia izan du orain arteko erakusleiho nagusia. Han aurkeztu zituen bere lehen bi filmak: lehena, Augustine, Kritikaren Astean (2012), eta bigarrena, Maryland / Disorder, Un Certain Regard sailean. Gainera, Deniz Gamze Erguvenen Mustang filmari esker, jatorrizko gidoi onenaren Cesar saria irabazi zuen. Proxima-n, Urrezko Maskorra lortzeko lehiatuko den filmean, Matt Dillon eta Eva Green zuzendu ditu; hain zuzen, zazpi urteko alabarekin bakarrik bizi den astronauta bat da Green.

Paxton Wintersek Crude (2003) filmarekin egin zuen debuta, eta Seattlen eta Los Angelesen (AEB) saritu zuten. Pacificado-n nerabe baten eta espetxetik atera berri den trafikatzaile baten arteko adiskidetasuna kontatu du, Brasilgo Olinpiar Jokoetan favelen gainean ezarritako polizia-kontrola harturik testuingurutzat. Winter zazpi urtez aritu da Morro dos Prazereseko komunitatearekin elkarlanean Pacificado sortzeko; hala, barrutik, hiriko gudu zelai aldakorrean bake bila ari den familia baten erretratu indartsua egin du.

Azkenik, Patrick Gonçalo Waddington (Lisboa, 1977) aktoreak zuzendu duen lehenengo filma da. Mario, 1999ko udaberrian Portugal erdialdean bahitutako 8 urteko mutil bat, Parisko espetxe batean agertuko da hamabi urte geroago. Desagerraldiak sekretu lazgarri bat eta pertsonaia misteriotsu horren konplexutasun guztiak ezkutatzen ditu.

Sei film horiekin, osatuta gelditu da Donostiako Zinemaldiko Sail Ofiziala. Honako hauek dira Urrezko Maskorra lortzeko lehiatuko diren gainerako zuzendariak: Alejandro Amenabar (Mientras dure la guerra), Louise Archambault (Il pleuvait des oiseaux), Aitor Arregi, Jon Garaño eta Jose Mari Goenaga (La trinchera infinita), James Franco (Zeroville), Belen Funes (La hija de un ladrón), Roger Michell (Blackbird), Guillaume Nicloux (Thalasso), Jose Luis Torres Leiva (Vendrá la muerte y tendrá tus ojos), Ina Weisse (Das Vorspiel), Adilkhan Yerzhanov (A Dark-Dark Man) eta David Zonana (Mano de obra).]]>
<![CDATA[Soderbergh, Koreeda eta Larrainen lanak, Zinemaldiko Perlak sailean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/032/001/2019-08-22/soderbergh_koreeda_eta_larrainen_lanak_zinemaldiko_perlak_sailean.htm Thu, 22 Aug 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1879/032/001/2019-08-22/soderbergh_koreeda_eta_larrainen_lanak_zinemaldiko_perlak_sailean.htm
Donostiako Zinemaldia hasi baino aste batzuk lehenago egingo da Veneziako Zinemaldia —abuztuaren 28tik irailaren 7ra—, eta han aurkeztu ondoren iritsiko dira Donostiara hainbat film. Hain zuzen ere, Hirokazu Koreedak La vérité erakutsiko du, Veneziako Zinemaldiaren lehiaketari hasiera eman eta egun gutxitara. Zuzendariaren azken filmean, elkarri kontu eskean ari diren ama-alaba batzuen rolean jarri ditu zinemagile japoniarrak Catherine Deneuve eta Juliette Binoche. Koreedak Donostia saria jaso zuen iaz, eta haren lanak sarritan eman dituzte zinemaldian, lehiaketa barruan nahiz lehiaketatik kanpo.

Venezian lehiatuko da Steven Soderberghen The Laundromat ere, Meryl Streep, Gary Oldman eta Antonio Banderas protagonista dituen filma. Sex, Lies and Videotape (1989) filmaren egileak Panamako paperei buruzko filma egin du: dirua paradisu fiskaletan gorde zuten pertsonaia garrantzitsu batzuei buruzko ikerketa da filmaren ardatza.

Pablo Larrain txiletarraren filmak sarritan eman dituzte Donostian, eta haren azkena ere (Ema) bertan izango da, Veneziako Zinemaldian lehiatu ondoren. Huts egindako adopzio baten ondorioei aurre egin behar dien bikote bati buruzko filma da.

Ciro Guerrak ere harreman handia izan du Donostiako Zinemaldiarekin 2003an La sombra del caminante-k Zinema Eraikitzen saria irabazi zuenetik —gerora, besteak beste, El abrazo de la serpiente eta Pájaros de verano erakutsi ditu—, eta, oraingoan, ingelesez egin duen lehenengo filma ekarriko du, Venezian lehiatu ostean: Waiting for the Barbarians. J.M. Coetzeeren izen bereko eleberriaren egokitzapena da eta Mark Rylance, Johnny Depp eta Robert Pattinson ditu protagonista.

Cannestik datozenak

Celine Sciammak (Naissance des pieuvres, 2007; Tomboy, 2011; Bande de filles, 2014) gidoirik onenaren saria irabazi zuen Cannesko zinemaldian Portrait de la jeune fille en feu, margolari baten eta haren modeloaren arteko harremanari buruzko istorioarekin.

Cannesen baina Errealizadoreen Hamabostaldian izan zen The Lighthouse ere, Rogert Eggers zinemagile estatubatuarraren bigarren filma. Horretan, Robert Pattinson eta Willem Dafoe irla urrun batean bizi diren bi farozain dira. Poliki-poliki, eromenera amiltzen hasiko dira biak. XIX. mende hasieran girotutako zuri-beltzeko film horrek Fipresci saria eskuratu zuen Cannesen.

Errealizadoreen Hamabostaldian parte hartu zuen Nicolas Pariser zuzendari frantziarraren Alice et le maire-k ere, eta Label Europa Cinema saria jaso zuen. Filmean, alkate zahar bat (Fabrice Luchini) filosofo bikain batekin (Anais Demosutier) harremanetan jarriko da hutsune existentzialeko krisialdi bat gainditzeko.

Berlingo Panoraman estreinatutako film bat ere hartuko du Perlak sailak. I'm Still Here (2010) lanarekin estreinakoz kamera atzean aritu ondoren, Casey Affleck aktoreak zuzendari eta protagonista lanak bete ditu Light of My Life filmean. Emakumeak ia-ia desagertu diren mundu batean zehar dabiltzan aita-alaba batzuei buruzkoa da. Azkenik, Japonian estreinatu eta Toronton emanaldia izan ondoren, Donostian Europako estreinaldia izango du Makoto Shinkairen Tenki no ko / Weathering With You animazio film berriak.

Cannesko Un Certain Regard sailean, berriz, The Climb-ek parte hartu zuen. Michael Angelo Covino aktore eta ekoizleak zuzentzen duen lehen film luzea da. Bi gizonek urteetan zehar izandako adiskidetasunari buruzko komedia horrek itxiko du Perlak saila, lehiaketaz kanpo.]]>
<![CDATA[Bost konposizio estreinatuko dituzte Musika garaikideko zikloan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1834/023/001/2019-08-21/bost_konposizio_estreinatuko_dituzte_musika_garaikideko_zikloan.htm Wed, 21 Aug 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1834/023/001/2019-08-21/bost_konposizio_estreinatuko_dituzte_musika_garaikideko_zikloan.htm
Musika garaikideko zikloa igandean hasi zen Taller Atlantico Contemporaneok Crumben lanari egindako omenaldiarekin —haren hiru obra esanguratsuenak interpretatu zituen: Madrigalesen bigarren liburua, Vox Balaenae eta Night Music—, eta Tom Johnsonen Lau noten opera-ren euskarazko estreinaldiaz gain, beste hiru kontzertu programatuko ditu. Guztiak Kursaaleko Erabilera anitzeko Aretoan izango dira, 20:00etan hasita.

SILBOBERRI ELKARTEA

Berziztu izenarekin sortu zen Silboberri elkartea 1998an, txistua eraberritzeko asmo garbiarekin. Azken hogei urteotan txisturako ehunka obra enkargatu, estreinatu, argitaratu eta grabatu ditu, instrumentuaren aukera tekniko eta estetikoak zabalduz. Musika Hamabostaldian emango duen kontzertuan, txistuari lotutako proposamenik berrienak aurkeztuko dituzte Aitor Amilibiak (txistua eta danbolina), Jose Antonio Hontoriak (akordeoia) eta Elur Arrietak (perkusioa). Carlos Villasol, Felix Ibarrondo eta Joseba Torre euskal konpositoreen lanez gain, Cesar Camarero eta Voro Garciari egindako bi enkargu ere interpretatuko dituzte. Garciarena, Besteen aztarnak txistu, danbolin eta akordeoirako idatzitako obra, estreinaldia izango da. Kontzertua bihar izango da.

SYNERGEIN PROJECT

Synergein Project gaur egungo perkusio talderik aktiboenetako bat da, eta, 2014an sortu zenetik, perkusioaren ikuspegi zabala ematea izan du xede nagusia. Sisco Aparici perkusio kontzertistak eta Vincent Gomez musika elektroakustikoko konpositore eta interpreteak sortu zuten, proiektu pedagogiko-musikal gisa, eta 2016an Juanjo Llopico perkusionista batu zitzaien. Esperimentazioari eta teknologia berriei zabalik daude, eta obrak berriak sortzeko helburua dute, adierazpen eta interpretazio modu berriak sortzeko eta musika garaikideko errepertorioa aberasteko.

Musika Hamabostaldian hiru lan estreinatuko ditu Synergein Projectek, guztiak taldeak egindako enkarguak: Adrian Borredaren Cantos III, perkusio eta elektronika trioa; Hugo Moralesen perkusio duo bat; eta Voro Garciak konposatutako perkusio hirukoterako pieza berri bat. Ostiralean izango da kontzertua.

TRIO ARBOS

Cecilia Bercovich biolinistak, Jose Miguel Gomez biolontxelo jotzaileak eta Juan Carlos Garvayo pianistak osatzen dute Trio Arbos, 1996an Madrilen sortutako hirukotea. Klasizismo eta Erromantizismo garaietako lanak interpretatzen ditu, baita gaur egungo konpositoreek idatzitako obrak ere.

Donostian, Musika Hamabostaldiak Teresa Catalani egindako enkargu bat estreinatuko du Trio Arbosek, eta Salvatore Scirrianoren obra bat, Mauricio Kagelen beste bat eta Cesar Camareroren bat ere interpretatuko ditu. Kontzertua hilaren 28an izango da.]]>
<![CDATA[Errealitateak ulertzeko zinema]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/030/001/2019-08-20/errealitateak_ulertzeko_zinema.htm Tue, 20 Aug 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1872/030/001/2019-08-20/errealitateak_ulertzeko_zinema.htm bakarrik egiteko gogoa; nahi izan ditudan eta nire interesa piztu duten filmak egin ditut. Politika ez da hauteskundeetan boza ematea; besteekin egunero dugun harremana da politika». Costa-Gavras greziar jatorriko zinemagile frantsesak ez dio inoiz utzi errealitate ugari horiei begiratzeari, eta, hain zuzen ere, hark egindako «zinema konprometituari» aitortza egingo dio Donostiako Zinemaldiak hurrengo ekitaldian. Donostia saria jasoko du Z, Missing eta Le capital filmen egileak, irailaren 21ean, Viktoria Eugenia antzokian egingo den gala batean. Bertan egingo dute haren azken film luzearen emanaldi berezia: Adults in the Room du izena, eta Giannis Varufakis Greziako Finantza ministro ohiaren oroitzapenen egokitzapena da.

Adults in the Room: My Battle With Europe's Deep Establishment liburuan oinarritutako film horrek Veneziako Zinemaldian izango du munduko estreinaldia. Varufakisek bere agintaldi laburraren ostean atera zuen liburua argitara; izan ere, 2015eko lehenengo sei hilabeteetan egon zen karguan, Greziako finantza krisi betean. Sinopsiak aditzera ematen duenez, filma tragedia bat da, hitzaren adiera klasikoan, eta «botere-sare gizagabe batean harrapatutako» pertsona batzuk irudikatzen ditu, «Greziari austeritatearen diktadura ezarri nahi dion eurotaldearen bilera gurpil bortitzean». Christos Loulis (Varufakis) Alexandros Bourdoumis (Alexis Tsipras), Ulrich Tukur (Wolfgang Schaeuble), Josiane Pinson (Christine Lagarde) eta Valeria Golino (Danae Stratou) ditu protagonista filmak.

Costa-Gavrasek berak adierazitakoaren arabera, «jaioterria ez da inoiz ahazten; batez ere, Grezia moduko herrialde bat bada». Grezian jaio zen arren, gaztetan egin zuen Frantziara alde gerora zinemagile izango zenak: «Nire gizarte mailako gazteei demokrazia teokratiko baten mende egotea besterik eskaintzen ez zitzaielako egin nuen alde handik. Etorkin gisa, nire amets eroenak gainditzeko aukera eman zidan Frantziak. Greziar sentimenduak berriz hartu ninduen koronelak botereaz jabetu zirenean. Z nire erresistentzia pertsonalaren adierazpena izan zen». Greziak azkeneko urteetan bizi izan duen egoerak berriro eraman du zuzendaria jaioterrira:«Duela hamar urte, krisiak berriz hondoratu zuen herrialdea, ihes egitera bultzatu ninduen egoera berean utzi arte. Eta, horregatik, noski, berriz azaldu nahi izan nuen nire amorrua Adults in the Room filma eginez». Veneziako Zinemaldian emango dute aurrenekoz filma, eta, gainera, Jaeger-LeCoultre Glory to the Filmmaker saria jasoko du Costa-Gavrasek bertan.

Salaketa soziala

Azken mende erdiko zinema politikoaren eta salaketa sozialaren adierazle handienetako bat da Costa-Gavras. Zuzendu dituen hogei bat filmetatik askok balio izan dute zauriak ukitzeko; besteak beste, diktadurak, garbiketa politikoak, arrazismoa eta finantza munduak eragin dituen hondamendiak jorratu ditu. Baina, batez ere, botere politiko erabateko eta suntsitzaile baten makineriari aurre egin behar dion banakoa da zuzendariaren filmografiaren gai nagusia.

Konstantinos Gavrasek (Loutra-Iraias, Grezia, 1933) 22 urte zituenean utzi zuen sorlekua, Parisen kokatu eta Sorbonan Literatura ikasteko. Zinematografiako Goi mailako Ikasketen Institutuan gradua atera ondoren, zuzendari nabarmenen esanetara aritu zen laguntzaile; besteak beste, Rene Clair, Rene Clement, Henri Verneuil, Jacques Demy, Marcel Ophuls, Jean Giono eta Jean Becker zinemagileekin.

Compartiment tueurs (1965) polizia istorioarekin egin zuen debuta Costa-Gavrasek. Zuzendariaren hasierako filmetako ohiko bi antzezle izan ziren protagonistak: Yves Montand eta Simone Signoret. Ondoren Un homme de trop (1967) eta segidan iritsi zen Jorge Semprunekin elkarlanean idatzitako hainbat filmetatik lehena, Z (1969), diputatu ezkertiar baten hilketari buruzko drama politiko saritua. Epaimahaiaren Sari Berezia eta Jean-Louis Trintignantentzat aktore onenaren saria irabazi zituen Cannesko jaialdian, eta atzerriko film onenaren eta muntaketa onenaren Oscar sariak eraman zituen.

Jarraian etorri ziren L'aveu (1971), 50eko hamarkadan Txekoslovakian izandako purga estalinistei buruzkoa; État de siège (1973), gerrilla uruguaitar batek bahitutako eta hildako CIAko agente baten gainean; Section Spéciale (1975), naziek okupatutako Frantzian egindako sasi-epaiketa baten kontakizuna, Costa-Gavrasi Cannesen zuzendari onenaren saria ekarri ziona, eta Clair de femme (1979), Romy Schneider eta Yves Montand protagonista dituen amodio istorioa.

Missing (1981) ingelesez filmatu zuen lehenengo filma izan zen. Txileko estatu kolpearen ondorengo uneetan girotutako thriller politiko horrek Urrezko Palma irabazi zuen Cannesen —Jack Lemmonen interpretazioa ere saritu zuten— eta egokitutako gidoi onenaren Oscar saria eraman zuen. Frantzian beste bi ekoizpen egin ondoren —Hanna K (1983) eta Conseil de famille (1985)—, Hollywoodera itzuli zen Joe Eszterhasek idatzitako bi thriller zuzentzera: Betrayed-en AEBetako arrazismoari kritika egin zion, eta Music Box-ek (1989) Urrezko Hartza lortu zuen Berlinen, Jessica Lange bere aita nazi kriminala dela jakingo duen abokatu baten rolean zuela.

La petite apocalypse-rekin (1993) komedian sartu-irten ezohiko bat egin zuen zuzendariak, eta ondoren John Travolta eta Dustin Hoffman zuzendu zituen Mad City (1997) filmean, zeinetan langileak murrizteko kaleratutako segurtasun zaindari batek zenbait lagun bahituko dituen. Amen (2001) filmaren bidez, Vatikanoa nazismoaren aurrean isilik egon izana gaitzetsi zuen, eta Le couperet-en (2004) kaleratzen dutenean zirt edo zarteko plan bat egingo duen exekutibo bati buruz hitz egin zuen. Eden à l'Ouest-ek (2008) immigrazioa jorratzen du, eta Le capital, Gad Elmaleh eta Gabriel Byrne aktoreekin, finantza munduaren neurrigabekeriei buruzko satira da. Azken hori Donostian lehiatu zen 2012an.]]>
<![CDATA[Costa-Gavrasek jasoko du Donostia saria]]> https://www.berria.eus/albisteak/170134/costa_gavrasek_jasoko_du_donostia_saria.htm Mon, 19 Aug 2019 16:45:44 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/albisteak/170134/costa_gavrasek_jasoko_du_donostia_saria.htm Costa-Gavrasek (Grezia, 1933) irailaren 21ean jasoko du saria, Viktoria Eugenia antzokian egingo den gala batean. Bertan emango dute haren azken film luzearen emanaldi berezia:Adults in the Roomdu izena, eta Yanis Varoufakis greziar finantza ministro ohiaren oroitzapenen egokitzapena da. Adults in the Room: My Battle With Europe's Deep Establishmentliburuan oinarritutako film horrek Veneziako Mostran izango du munduko estreinaldia. Varoufakisek bere agintaldi laburraren ostean atera zuen liburua argitara; izan ere, 2015eko lehenengo sei hilabeteetan egon zen karguan, Greziako finantza krisi betean. Sinopsiak aditzera ematen duenez, filma "tragedia" bat da, hitzaren adiera klasikoan, eta “botere-sare gizagabe batean harrapatutako" pertsona batzuk irudikatzen ditu, “Greziari austeritatearen diktadura ezarri nahi dion Eurotaldearen bilera-gurpil bortitzean". Christos Loulis aktoreak hezurmamitu du Varoufakis eta, harekin batera, beste hauek aritu dira antzez taldean: Alexandros Bourdoumis, Alexis Tsipras lehen ministroaren paperean; Ulrich Tukur, Wolfgang Schaeuble ekonomia ministroaren rola betetzen; Josiane Pinson, Christine Lagarde Europako Banku Zentralaren buruzagiaren rolean; eta Valeria Golino, Varoufakisen emazte Danae Stratourena egiten. Costa-Gavrasek berak adierazitakoaren arabera, “jaioterria ez da inoiz ahazten, batez ere, Grezia moduko herrialde bat bada". “Nire gizarte mailako gazteei demokrazia teokratiko baten mende egotea besterik eskaintzen ez zitzaielako egin nuen alde handik. Etorkin gisa, nire amets eroenak gainditzeko aukera eman zidan Frantziak. Greziar sentimenduak berriz hartu ninduen koronelak botereaz jabetu zirenean.Znire erresistentzia pertsonalaren adierazpena izan zen. Duela hamar urte, krisiak berriz hondoratu zuen herrialdea, ihes egitera bultzatu ninduen egoera berean utzi arte. Eta horregatik, noski, berriz azaldu nahi izan nuen nire amorruaAdults in the Roomfilma eginez". Veneziako Mostrako hurrengo edizioan Jaeger-LeCoultre Glory to the Filmmaker saria jasoko du.
Zinema politikoaren adierazle handienetako bat Azken mende erdiko zinema politikoaren eta salaketa sozialaren adierazle handienetako bat da Costa-Gavras. Zuzendu dituen hogei bat filmetatik, askok balio izan dute zauriak ukitzeko; besteak beste, diktadurak, garbiketa politikoak, arrazismoa eta finantza munduak eragin dituen hondamendiak jorratu ditu. Baina, batez ere, botere politiko erabateko eta suntsitzaile baten makineria errukigabeari aurre egin behar dion banakoa da egile frantses-greziarraren filmografiaren gai nagusia. Costa-Gavrasek 22 urte zituenean utzi zuen sorlekua, Parisen kokatu eta Sorbonan Literatura ikasteko. Zinematografiako Goi-mailako Ikasketen Institutuan (IDHEC) gradua atera ondoren, frantses zuzendari nabarmenen esanetara aritu zen laguntzaile, besteak beste, Rene Clair, Rene Clement, Henri Verneuil, Jacques Demy, Marcel Ophuls, Jean Giono eta Jean Becker zinemagileekin. Compartiment tueurs(1965) filmarekin egin zuen debuta. Zuzendariaren hasierako filmetako ohiko bi antzezle izan ziren polizia-istorio horren protagonistak: Yves Montand eta Simone Signoret. OndorenUn homme de trop(1967) egin zuen, taldean traidore bat dagoela uste duen frantses erresistentziako komando bati buruzkoa, eta atzetik iritsi zen Jorge Semprunekin elkarlanean idatzitako hainbat filmetatik lehena:Z(1969), diputatu ezkertiar baten hilketari buruzko drama politiko saritua; hain zuzen, Epaimahaiaren Sari Berezia eta Jean-Louis Trintignantentzat aktore onenaren saria irabazi zituen Cannesko jaialdian, eta atzerriko film onenaren eta muntaketa onenaren Oscar sariak eraman zituen. Beste lan aipagarri batzuk ere egin zituen garai hartan, gehienak liburuetatik egokituta:L’aveu(1971), 50eko hamarkadan Txekoslovakian izandako purga estalinistei buruzkoa;État de siege(1973), uruguaiar gerrilla batek bahitutako eta hildako CIAko agente baten gainean;Section Speciale(1975), naziek okupatutako Frantzian egindako sasi-epaiketa baten kontakizuna, Costa-Gavrasi Cannesen zuzendari onenaren saria ekarri ziona, etaClair de femme(1979), Romy Schneider eta Yves Montand protagonista dituen amodio istorioa. Missing(1981) ingelesez filmatu zuen lehenengo filma arrakastatsua izan zen, eta harrezkero Frantziaren eta Amerikako Estatu Batuen artean proiektuak txandakatzen hasi zen zinemagilea. Txileko estatu-kolpearen ondorengo uneetan girotutako thriller politiko horrek Urrezko Palma irabazi zuen Cannesen –Jack Lemmonen antzezpen dramatikoa ere saritu zuten– eta egokitutako gidoi onenaren Oscar saria eraman zuen. Frantzian beste bi ekoizpen egin ondoren –Hanna K(1983) etaConseil de famille(1985)–, Hollywoodera itzuli zen Joe Eszterhas-ek idatzitako bi thriller zuzentzera:Betrayed-ek (1987) Debra Winger eta Tom Berenger aktoreak bildu zituen AEBko arrazismoari kritika egiteko, etaMusic Box-ek (1989) Urrezko Hartza lortu zuen Berlinen, Jessica Lange bere aita nazi kriminala dela jakingo duen abokatu baten paperean jarririk. La petite apocalypse-rekin (1993) komedian sartu-irten ezohiko bat egin zuen zuzendariak, eta ondoren John Travolta eta Dustin Hoffman zuzendu zituenMad City(1997) filmean, zeinetan langileak murrizteko kaleratutako segurtasun-zaindari batek zenbait lagun bahituko dituen.Amen(2001) filmaren bidez, Vatikanoa nazismoan isilik egon izana gaitzetsi zuen Ulrich Tukur eta Mathieu Kassovitz aktoreekin, etaLe couperet-en (2004) kaleratzen dutenean zirt edo zarteko plan bat egingo duen goi-exekutibo bati buruz hitz egin zuen, Donald Westlake idazlearen eleberri bat egokituta.Eden à l'Ouest-ek (2008) immigrazioa jorratzen du, etaLe capital, Gad Elmaleh eta Gabriel Byrne aktoreekin, finantza-munduaren neurrigabekeriei buruzko satira garratza da. Azken hori Donostian lehiatu zen 2012an.]]>
<![CDATA[Bossa nova ezaugarritu zuen ahotsa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1941/029/002/2019-07-09/bossa_nova_ezaugarritu_zuen_ahotsa.htm Tue, 09 Jul 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1941/029/002/2019-07-09/bossa_nova_ezaugarritu_zuen_ahotsa.htm Bossa nova hitza entzun, eta segidan azaltzen da Joao Gilbertoren ahotsa (1931-2019). Hark marraztu zuen, Antonio Carlos Jobimekin (1927-1994) eta Vinicius de Moraesekin (1913-1980) batera, 1950eko hamarkadaren amaieran Rio de Janeiroko auzo burgesetan sortu zen estilo berri hura, sanbatik nahiz jazzetik edaten zuena, eta Brasilgo musika mundu osora zabalduko zuena. Gilberto, bossa novaren ahotsa, Chega de Saudade, Desafinado, Insensatez, Corcovado eta beste hamaika kantu esanguratsu kantatu zituena, larunbatean hil zen, 88 urterekin, eta azkeneko urteetan arazo ekonomiko larriak igaro ostean.

Jobimek eta De Moraesek idatzitako Chega de Saudade-k eman zion aukera bakarlari gisa estreinatzeko. 1959a zen, eta, bitxia bada ere, aurreko urtean Elizeth Cardosok grabatutako bertsioan gitarra joa zuen. Baina Gilbertok grabatu zuenean hartu zuen kantuak beste arnasa bat, bossa novaren olatuari hasiera emanez. Ez zen nolanahikoa izan estilo berri hark mundu osoan baina batez ere AEBetan 60ko hamarkada osoan izan zuen eragina. Hainbat jazz musikari bete-betean sartu ziren estilo berrian —Stan Getzek, esaterako, Gilbertorekin eta Jobimekin grabatu zuen Getz/Gilberto (1964) bossa-jazz fusioaren emaitza laudatu bezain arrakastatsua—, baina beste hainbatek ere sartu-irtenak egin zituzten bossa novan: Dave Brubeck, Coleman Hawkins, Dizzy Gillespie, Charlie Byrd...

Ahots goxoa zuen Gilbertok, eta gitarra jotzeko modu soil baina harmonikoarekin batera —batida deitu zutena—, eremu egokia jarri zuen bossa nova heda zedin. Bere lehen disko luzean (Chega de Saudade) Jobim / De Moraes bikotearen pieza batzuk jaso zituen, bai eta sanba batzuk eta beste hainbat herri kanta ere, baina bossa novak ekarritako soinu bereizgarrira moldatuak. Berehala zabaldu zen estilo berria herrialde osora, eta hamaika kantarik segitu zioten Gilbertok markatutako bideari: Chico Buarque, Toquiño, Elis Regina... Eta hurrengo urteetan Brasilgo musikaren ikur nagusiak izango zirenek ere (Caetano Veloso, Gilberto Gil, Maria Bethania) bossa novaren eragina izan zuten, nahiz eta rock-and-rollarekin, psikodeliarekin eta herri musikarekin uztartu zuten mugimendu berri batean (tropikalismoa).

Hain zuzen ere, Velosok, Gilbertoren heriotzaren berri jakin berritan, «artista brasildarrik handiena» izan dela adierazi zuen. Eta Gilberto Gil abeslari eta ministro ohiak ere laudorio hitzak izan zituen harentzat: «Ehun urtetik behin, bat agertzen da, eta 25 urtetik behin, dizipulu bat. Bat hori da Joao. Eta berak hezi zuen dizipulu sorta ere hor dago».

1965era bitartean grabatu zuen bere diskografiaren corpusa Gilbertok, eta, orduz geroztik, denbora tarte luzeak igaro zituen diskotik diskora. Azken bi hamarkadetan, berriz, oso noizbehinka baino ez zen igotzen oholtzara ezagun egin zuten kantuak interpretatzera. Gitarraren laguntza hutsarekin aritzen zen; soil, beti gustatu zitzaion moduan.]]>
<![CDATA[«Erakargarriagoa zait ni ez naizen pertsonaiez idaztea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1954/032/001/2019-07-06/erakargarriagoa_zait_ni_ez_naizen_pertsonaiez_idaztea.htm Sat, 06 Jul 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1954/032/001/2019-07-06/erakargarriagoa_zait_ni_ez_naizen_pertsonaiez_idaztea.htm Deklaratzekorik ez (Susa) Beñat Sarasolak (Donostia, 1984), baina berea ez da izen berria literaturaren plazan: bi poesia liburu ditu argitaratuak —Kaxa huts bat (Susa, 2007) eta Alea (Susa, 2009)—, eta Munduko Poesia Kaierak egitasmoa zuzentzen du 2014az geroztik.

Iragana atzean utzi ezin duen historialaria kokatu du Deklaratzekorik ez eleberriaren epizentroan. Bere kezka, min, nahi eta gogoetekin. «Iraganak denoi eragiten digu modu batean edo bestean. Gure gizartean, oso denbora gutxian, gauza asko gertatu dira, eta birkokatze horietan oso istorio emankorrak daude. Istoriotxo horietako bat litzateke hau».

Nobelaren hazia aspaldikoa da, duela hamar bat urte hasi baitzen zure barruan mamitzen. Noiz erabaki zenuen idaztea eta argitaratzea merezi zuela?

Neure burua behartu nuen horretara. Urteak neramatzan ideia horrekin bueltaka, eta banuen nobelaren hezurdura ere, baina ez nuen denborarik hartzen idazten jartzeko. 2016ko urtarrilaren 1ean, esan nion neure buruari: «Gaur hasiko naiz nobelarekin». Jaurlaritzaren sormen beka bat ere jaso nuen, eta, horrek amaiera data bat zuenez, zirt edo zart egin behar nuen. Eta eskerrak, bestela bizitza osoa egon baitzaitezke nobela batekin buruan.

Hasieratik ikusi zenuen proiektua nobela gisa?

Bai, nahiz eta oinarrian ez egon zehazki istorio bat. Buruan pertsonaia nuen, ikuspuntu bat... Baina garbi izan dut nobelaren beharra nuela garatzeko nik nahi nuena.

Zergatik behar izan duzu hainbeste denbora ideia mamitzeko?

Aurreko liburua [Alea], duela hamar urtekoa da, eta uste dut garai hartan ez nintzela gai nobela hau idazteko; ez nituen dominatzen halako nobela batek ondo lotzea eskatzen dizkizun gauza guztiak. Hau da, pertsonaiaren eraikuntza, espazioa, denbora, narratzailea... hori guztia egiteko ez nintzen gai orain dela hamar urte. Hobeto dominatzen nuen poesiaren generoa, nirera ekarrita bazen ere. Duela hamar urte idatzi izan banu nobela hau, ez zuen, ziur aski, zerikusirik izango orain idatzitakoarekin. Nahiz eta ideia hor egon ordudanik. Baina mamitzen joan da idazmolde bat, eta, esaterako, Phillip Rothen Nemesis [Meetok, 2011] itzultzeak ere lagundu dit. Burua horretan duzunean, irakurri ere beste modu batean irakurtzen duzu. Hori guztia landuz joan naiz, eta, askotan, hori garrantzitsuagoa iruditzen zait istorioa bera baino.

Nobelan kontatzen duzun istorioak zerbait bilatzeko bidea eman dizu?

Istorio honetatik gehien interesatzen zitzaidana pertsonaiek bizi duten testuingurua zen. Eta horrek zer egoeratan kokatzen dituen pertsonaiak erabaki moral eta sentimentalei dagokienez. Istorioa da liburuari eusten dion elementuetako bat, baina horren gainean eraikita dagoena interesatzen zitzaidan gehiago. Alde horretatik, apenas egin dut dokumentazio lanik, edo oso gutxi. Askotan, iruditzen zait nobela batzuetan, obsesionatzen zarenean istorio batekin, dokumentazio lanak jan dezakeela nobelak literaturatik duena. Hori ez nuen nahi, inondik ere. Jakina, egiantzekotasuna bilatu nahian, gauza batzuk bilatu eta kontsultatu ditut, baina gutxienekoa egiten saiatu naiz. Horregatik diot istorioak ez nauela obsesionatu.

Liburuan kontatzen duzuna gatazkaren testuinguruan dago girotua. Baina hau ez da gatazkari buruzko liburu bat, ezta?

Gatazka da agertokia, eta egia da protagonistaren burutazioetan eta solasaldietan pisua duela gatazkak, liburuan gurutzatzen diren pertsonaien bizitzetan eragin handia izan duelako. Baina ideia ez zen gatazkaren kausei begiratzea, baizik eta protagonistari ematen dion jokoa baliatzea. Dena dela, gatazkaren errelatoari egin zaizkion ekarpenik interesgarrienak literaturak egin dizkio; euskal literaturak, euskaraz idatzi den literaturak. Errepaso bat eginez gero, ikusten da errelato askotarikoak daudela, eta askoz interesgarriagoa egiten zait hori eztabaida politikoen barruan txertatua dagoena baino. Gainera, politikan badago errelato bakarra bilatzeko interesa, eta, nire ustez, hori ez da, inolaz ere, desiragarria. Pentsatzea errelato bat adostu daitekeela politikatik, denok sinatu dezakeguna... hori erabat kaltegarria litzateke. Alde horretatik, literaturak ematen du prisma askoz aberatsagoa ekarpenak egiteko. Saizarbitoriaren Ehun metro-tik hasita, Jokin Muñozen narratiba lanetara, edo azken urteetan, Lander Garro, Uxue Apaolaza edo Uxue Alberdirenak... Hor dagoen abaniko zabal hori askoz interesgarriagoa egiten zait tertulietan entzuten dena baino.

Ez zara saiatu gatazkarekiko izan daitezkeen ikuspuntu guztiak jasotzen.

Bizi izan duguna bizi ondoren, batek, bere burua babesteko, alde guztietako biolentziak ahalik eta modurik orekatuenean azaldu ditzake. Baina literaturak ez du horrela funtzionatzen. Egia literario indartsuago bat lor dezakezu bakarrik alde baten ikuspuntua azalduz. Alde horretatik, ez dut ahaleginik egin konpentsatzeko; pertsonaiak diren bezalakoak dira, eta ikuspuntu horretatik dago kontatua nobela. Literaturak ez du sartu behar oreka horietan.

Liburuaren aurkezpenean fikzioaren aldarrikapena egin zenuen. Behar du aldarrikatua izan?

Baietz iruditzen zait; badago moda bat fikzioa anulatzekoa. Eta kuriosoa da, azkenaldian esaten baita ez dagoela mugarik fikzioaren eta ez-fikzioaren artean. Azkenean, irudimenaren ondorioa denez, ematen du fikzioan dena dela zilegi eta horrek egiatik urruntzen duela. Baina, askotan, egiara gehiago hurbil zaitezke fikziotik ez-fikziotik baino. Ez-fikzioan tranpa asko egiten dira askotan, eta, alde horretatik, ez dut uste egiara hurbiltzeko berme handiagoa duenik. Eta gero, autofikzioaren moda honekin, etengabe bilatzen ari gara autorearen bizitza edo haren inguruko kontuak eleberrietan.

Protagonista nagusiak hasieratik esaten du ez zaiola euskal literatura gustatzen, aspertu egiten duela. Hortik bertatik ezarri duzu distantzia bat.

Niretzat askoz erakargarriagoa da ni ez naizen pertsonaiez idaztea; askoz ere erronka interesgarriagoa egiten zait alderantzizkoa baino. Besteen buruan sartzea; hori da interesgarriena. Horregatik interesatzen zaizkit diskurtso guztiak, guztietatik hartu dezakedalako zerbait nobelarako.

Nobela errealistatzat daukazu Deklaratzekorik ez?

Esango nuke baietz, baina begiratu beharko genuke zeri deitzen diogun errealista. Ez dut uste nobela XIX. mendeko erara idatzita dagoenik, baina bada errealista modu batean, bide ematen baitu azken urteetako Euskal Herriko errealitateaz hitz egiteko, edo horren oihartzunak jasotzeko. Eta niri oihartzun horiek interesatzen zaizkit. Uste dut errealismo mota horrek indarra izan dezakeela, irakurlea gure historiaz, gure errealitateaz hausnartzera eraman dezakeelako.

Narratzailearen ahotsak, hirugarren pertsonan dagoen horrek, hautsi egiten du izaera errealista hori, askotan protagonistaren pentsamenduaren eta nahien igorle izateraino. Asko kostatu zaizu ahots hori eraikitzea?

Hori izan da nobelaren puntu garrantzitsuenetako bat: narratzailearen eta pertsonaiaren arteko distantziarekin jolastea. Hasieran, idazten jarri baino lehen, ez nuen ahots hori definitua, eta lehenengo bertsioetan, agian, narratzailearen presentzia handiagoa zen. Hori joan naiz kentzen eta kentzen, eta askoz gehiago hurbiltzen pertsonaiarengana.

Umorea eta ironia darabilzu askotan protagonistaren ibilerak kontatzeko. Berezkoa zaizu ukitu hori? Edo dramatik hurbil dagoen istorio bat orekatzeko tresna da?

Horretaz gerora konturatu naiz; ez da aurretik pentsatutakoa izan. Niri berez ateratzen zait idazteko modu ironiko hori, baina ez nuen parodia bat egin nahi, eta ibili naiz nire buruari eusten, eskua ez dadin gehiegi joan harantz. Baina interesatzen zitzaidan ironia erabiltzea pertsonaia horren kontraesanak adierazteko, beste narratzailerik izan gabe, bere ikuspuntua adieraziz. Hori egin zait alderdi zailenetako bat. Ironiak aukera ematen zidan iradokitzeko pertsonaiak adierazten edo pentsatzen duen hori agian ez dela hain horrelakoa.

Irakurleak protagonistarekiko izan dezakeen identifikazioa zalantzan jartzeko bidea ere bada?

Bai, nik ez nuen nahi eraiki irakurlearentzat erabat identifikagarria izango den pertsonaia bat. Duela gutxi, [Eduard] Limonov egon da Madrilen, eta idazle batek elkarrizketa bat egin zion. Antza denez, Limonovek oso gaizki hartu zuen, eta denetarik esan zion. Idazlea kexu zen, Limonov mitifikatua zuelako eta miresten zuelako. Eta pentsatu nuen: «[Emmanuel] Carrereren liburua irakurrita iritsi bazara Limonov mitifikatzera, zer-nolako arriskua duen literaturak enpatia izateko baita pertsonaia gorrotagarrienarekin ere». Neurri batean horren kontra eginez, saiatu naiz pertsonaia eredugarririk ez egiten. Iruditzen zait interesgarria dela irakurleak gobernatzea deserosotasun puntu hori. Berez, literaturak ematen du erraztasuna enpatizatzeko, eta uste dut hori etikoki arriskutsua dela irakurlearentzat; idazleak izan behar du presente hori, literaturaren amarruak eraman zaitzakeela kriminal handienarekin ere enpatia izatera.

Protagonista ez da ez zuri ez beltz. Gorrotagarria bihur daiteke batzuetan, baina bere jokaera ere ulergarria egin daiteke.

Bai, hori zen nire asmoa, pertsonaia humano bat sortzea, denok izan gaitezkeen bezalakoa. Eta jakina, inguruneak asko markatzen ditu bere egoteko modua eta bere iritziak. Baina, horren barruan ere, pertsonaia arrunta da; ez kriminal gorrotagarri bat, ez heroi bat. Pertsona arrunta da, bere ahuldadeekin. Eta ohartu naiz irakurle batzuei pertsonaia deserosoa zaiela eta beste batzuek oso gertukoa dutela. Polita da ikustea irakurlearen aurreiritzi edo posizioetatik zein ezberdin identifikatzen diren pertsonaiarekin. Zorionez, irakurleak askotarikoak dira.

Posizio ideologikoez ari zara?

Kasu batzuetan ideologikoak dira, baina genero kontuak ere badaude, eta generazionalak. Hiruretatik dago. Polita da ikustea zer ezberdin jasotzen den pertsonaia. Interesgarria da hori, pertsonaia bat ez duzunean ondo eraikitzen ez baitzara horretara ere iristen. Alde horretatik, jendea pertsonaiarekin borrokan ari bada, gaitzerdi! Zerbaitek funtzionatzen duen seinale.

Irudikatzen duzu irakurle mota?

Kontzienteki, ez. Baina, inkontzienteki bada ere, euskal irakurle bat dut buruan. Pentsatzen dut liburu hau irakurriko duena izango dela Euskadi Irratia entzungo duena, BERRIA eta Argia irakurriko dituena... Irakurle mota hori dugu, eta, inkontzienteki, horri idazten diogu. Jakina, horren barruan ere denetarik dago, baina gutxieneko marko bat ezartzen dizu. Ez da gauza bera halako irakurle bat, bere ugaritasunarekin, edo euskal mundutik aparte dagoen norbait. Dena ondo badoa, gaztelaniaz ere aterako da nobela, oraindik luze joko badu ere. Eta ez dakit nola jasoko den, baina interesgarria ere bazait, askotan guk irakurtzen ditugun liburuak ez baitaude, berez, guretzat idatziak. Baina irakurleak bere mundura ekartzen ditu, nahiz eta urruti egon. Hori da literaturaren eta artearen alde politenetako bat.

Protagonistak arazoak ditu neska-lagunarekin eta aitarekin komunikatzeko. Garaiaren isla da hori?

Bai, inkomunikazioa zentzu guztietan dago liburuan. Inkomunikazio politikoa, sentimentala... eta, komunikatzeko ezintasunaz gain, enpatia izateko ezintasuna ere bada. Gai hori oso interesgarria da, maila askotan gertatzen den zerbait baita. Gure gaitz asko hortik datoz. Maila politikoan, gainera, inkomunikazioak oihartzun asko dakarzkigu. Inkomunikazioa izan daiteke ziegetakoa, izan daiteke hemen politikaz hitz egiteko egon den zailtasuna... Ia guztia estaltzen duen gai bat da.

Inkomunikazioa bai, baina kidetasuna ere badago garai bateko lagunen artean; posizio ideologiko ezberdinak izan arren, hautsi ez den kidetasun bat.

Nire ustez, nobelako alderdi garrantzitsuenetako bat da, kidetasun hori protagonistaren ideologiaren edo ideia politikoen kontrako zerbait delako. Askotan kontraesanean daude gure bizipenak, gure inguru afektiboa eta gure ideia politikoak, arrazionalki oso ondo pentsatu ditugunak. Egunerokoan dauden sare afektibo horiek hortik kanpo egoten dira. Zorionez, esango nuke. Gure gatazkarekin lotutako kasu eder asko ditugu; norberaren ideologiaren kontra doazen hautu etiko eta sentimentalak. Hori oso interesgarria da. Eta liburuan hori dago: gertatutakoa gertatuta ere, sumatzen da lagunen arteko kidetasun bat, momentu okerrenetan ere gordetzen dutena. Laguntasun hori pertsonaia horiek duten gauzarik ederrena dela uste dut.

Kidetasun hori liburuaren azalean ere ageri da. Antoni Gisberten Fusilamiento de Torrijos y sus compañeros en las playas de Malaga margolaneko detaile txiki bat besterik ez da. Kidetasuna tragediaren aurrean.

Azalera ekarri dut, iruditzen zaidalako nobelarekin lotzen dela. Drama handienaren aurrean ere, badago gizonen arteko kidetasun hori. Edozeinen artekoa izan zitekeen, baina uste dut generoak ere baduela zeresana hemen, haien arteko harremanean. Uste dut detaile horrek ondo jasotzen zuela ideia: ia-ia tragediaren azken momentura arte ezin diogu elkarri maitasun keinu bat egin gizonok.]]>
<![CDATA[Bidea egin nahi duen musika]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1926/031/001/2019-06-29/bidea_egin_nahi_duen_musika.htm Sat, 29 Jun 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1926/031/001/2019-06-29/bidea_egin_nahi_duen_musika.htm Anomia (Bidehuts), eta gaur Euskal Herria Zuzenean jaialdian aurkeztuko du.

Irigoien eta Oltzomendi aspaldi hasi ziren elkarrekin jotzen, eta euren azkeneko proiektua amaitu zenean, Perezekin harremanetan jarri eta Alba jarri zuten abian. Gerora batuko ziren Etxeberri eta Oihan Delavigne baterian, eta ondoren Bordak hartu zuen azken horren lekua. Ia hasieratik bi bateriarekin lan egitea erabaki baitzuten. «Nik aipatu nuen aukera hori, maite dudalako horrek taldeari ematen dion indarra». Taldea sortu aurretik buruan zuten ideiatik, ordea, dezente mugitu da taldea: «Gauza zinez lasai bat egin nahi genuen, trip hop estilokoa, makinekin, baina biziki gozoa. Baina, bigarren bateria erabiltzen hasi ginenez gero, hor, ezinbestean, rock aldera egin dugu gehiago, nahiz eta pasarte lasaiak ere izan gure musikan. Baina soinu naturalagoa du».

Hastapenetako ideia hura, nolabait, Portishead taldeak Rock en Scene jaialdian emandako kontzertu batean mamitu zen. Perez, Etxeberri eta Oltzomendi han izan ziren. «Sortu gabe zegoen taldea, baina sekulako kontzertua izan zen, eta hasieran estilo horretara jo nahi izan genuen. Azkenean ez dugu halakorik egin, baina ez gaude itxiak».

Izan ere, Albaren musikak harreman estuagoa du garapen luzeetako post-rockarekin, edo Perezek dioen bezala, «rock progresiboarekin». Mogwai taldearen izena azaldu da elkarrizketan, Albarengan eragina izan duen galdetuta: «Mattinek asko entzun izan du Mogwai; nik ez hainbeste. Baina badira talde txikiak elkarrekin ezagutu ditugunak eta izugarriak direnak. Adibidez, Shora, Suitzako talde bat. Izugarrizko musika egiten du, eta guretzat eredu bilakatu da». Badira guztiek gustuko dituzten beste artistak batzuk ere: «Radiohead, Portishead bera, Lisabö...»

Prozesu luzea

Hazparneko (Lapurdi) Ttattola gaztetxean entseatzen du taldeak; han garatzen ditu arnas luzekoak diren piezak. Lelorik gabe, garapenean baitute ardatza: «Batzuetan, riff batetik abiatzen gara», jakinarazi du Perezek, baina ez dute formula zehatzik: «Beste batzuetan, ideia nagusi bat daukagu, hortik bateria bat ateratzen da, gero gitarrak... baina saiatzen gara ez errepikatzen». Kantuen egitura elkarrekin idazten dute, eta hori zehaztuta, inprobisazioari ere lekua uzten diote, «baina jakinda tresna bakoitza noiz sartu behar den».

Orain arte lau pieza besterik ez dituzte osatuak -Anomia diskoan bildutakoak-, eta bosgarrenarekin aritu dira, EHZn aurkezteko itxaropenarekin. «Baina lana eskatzen digu kantuak egiteak. Denbora hartzen dugu, garapena behar dutelako, luzeak direlako eta bakoitzak bere bidea aurkitu behar duelako. Prozesu aski luzea izaten da».

Diskoa Alba kantuarekin hasten da, goxo eta poliki-poliki: «Egunaren eta diskoaren hasiera da Alba. Taldearen lehen diskoko lehen kantua da, eta baita idatzi genuen lehenengoa ere. Denaren hasiera da Alba». Piaroa-k bide lasaitik segitzen du, tronpeta bat lagun duela, eta Lerrozuzena askatzen-ek, berriz, lehen kolpe bortitzak jaurtitzen ditu, Lisaboren soinura hurbilduz.

Hain zuzen ere, Anomia joan den udan grabatu zuten Tolosako Bonberenean (Gipuzkoa), Karlos Osinaga Irungo taldeko kide eta soinu teknikariarekin. «Mattinek ezagutzen zuen, eta oso egokia iruditzen zitzaigun; are gehiago kontuan izanda bi bateriarekin grabatu behar genuela». Harreman horrek ahalbidetu du, bestalde, diskoa Bidehutsen markapean argitaratzea: «Euskal Herrian ez genuen beste aukerarik ikusten; gainera izugarrizko taldeak daude hor. Diskoa prest zelarik, baietz esan ziguten».

Gaur EHZn ariko dira, plaza ezinbestean berezi batean. «Mattin jaialdiko langile izan da, eta besteak ere aritu gara. Beraz, plazera da guretzat. Eszena handi bat, eta argiak ere ondo landu ditugu emanaldi polit bat egiteko».]]>
<![CDATA[Matematikako panpina hautsia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/033/001/2019-06-23/matematikako_panpina_hautsia.htm Sun, 23 Jun 2019 00:00:00 +0200 Mikel Lizarralde https://www.berria.eus/paperekoa/1944/033/001/2019-06-23/matematikako_panpina_hautsia.htm
Izan ere, semeari ezer esan ez zion arren, Joel Kupperman haur eta gazte ospetsua izan zen, une jakin batean iraganaz ahaztea erabaki zuen arte. Quiz Kids irratsaioko izarrik handiena bilakatu zen 1940ko hamarkadan, irratia AEBetako gizartearen entretenimendu iturririk inportanteena zenean. 6 urterekin, 219ko adimen koefizientea eman zuen Stanford-Binet testean, eta 7rekin ariketa matematiko konplexuak ebazten zituen segundo gutxiren buruan, ez paperik, ez arkatzik erabili gabe. Ia ohartu gabe, Quiz Kidseko kide finko bilakatu zen, eta han jarraitu zuen -baita telebista saio bihurtu zenean ere- institutu garaian ere. Gizarte osoarentzat heroi bilakatuta. AEBetako gaztetxorik ezagunena bihurtuta. Halako batean, unibertsitatean sartzear zela eta lagunik ere ez zuela, zerbaitek bere barruan krak egin, eta iraganarekin hautsi eta alde egin zuen.

Telebista aurrean izandako elkarrizketa haren ondoren, Michaelek aita elkarrizketatzea erabaki zuen. Ordurako, Kupperman semea hasia zen komiki industriarako lanean, eta, artean ez bazekien ere, elkarrizketa haiek -eta batik bat argazki eta artxibo zaharretan arakatzen eginiko denborak- bidea emango zioten hamar urte geroago aitaren bizitza eleberri grafiko batean jasotzeko. Joan den urtean argitaratu zuen All The Answers (Erantzun guztiak) lana -aurten Niño prodigio izenburuarekin kaleratu du, gaztelaniaz, Blackie Books argitaletxeak-.

All The Answers Joel Kuppermanek haurtzaroan eta gaztaroan bizi izandakoaren kronika gisa irakur daiteke, baina hori baino gehiago ere bada. Alde batetik, Michaelek aitarekin izandako harremanaren isla ere badelako, baina, batik bat, egileak tarte zabala hartzen duelako azaltzeko zer izan zen eta zertarako erabili zuten Quiz Kids saioa Bigarren Mundu Gerraren aurreko eta ondorengo urteetan. Eta ondorioa gazi-gozoa da beste ezeren gainetik; gazia gozoa baino gehiago. «Quiz Kids kontrolatzen zutenek asmo ilun batzuk zituzten», esan zion aitak Michaeli elkarrizketa horietako batean: «Nik uste dut jator agertuko zen haur judu bat behar zutela». Antisemitismoa AEBetan zabaltzen ari zen garaian eta Bigarren Mundu Gerra hasita zegoela, Louis G. Cowan ekoizle eta CBS kateko buruetako batek garbi izan zuen irratiak propagandarako tresna izan behar zuela. AEBek eredu izan behar baitzuten. «Arraza juduak bizirik irauteko borroka gisa ikusi zuen gerra», dio Michael Kuppermanek. Ondorioz, eta AEBak gerran sartu zirenetik bertatik, irratsaioa armadaren aldeko dirua biltzeko erabili zuen, eta, horren ondorioa izan zen, halaber, Joel Kupperman haur judua izar bilakaraztea. «Nire aita propaganda izan zen?», galdetzen du egileak liburuaren une batean. Eta segidan, erantzuna: «Orain uste dut baietz. Hala tokatu zitzaiolako edo halabeharrez, nire aita sinbolo bilakatu zen bere arraza dela eta».

Sinbolo bilakatuta, Kupperman gaztetxoak herrialdeko agintariak eta Hollywoodeko izarrak ezagutu zituen, eta hamaika aldiz azaldu zen telebistan, garaiko izarrekin -Bob Hope, Chico Marx, Bing Crosby-. Orson Wellesekin ere pasatu zuen tarte bat, eta, aktore eta zuzendariak magia trikimailu bat egin nahi izan zionean, Joelek berehala ikusi zuen amarrua. «Ikaragarria. Albert Einstein bezain zintzo eta gardena da», adierazi zuen Citizen Kane-ren egileak hartaz galdetu ziotenean.

Michaelek gaztetan bizi izan zuen bakardadearen isla ere bada All The Answers. Ez amak, ez aitak -historialaria bata, irakaslea bestea-, inork ez zion inoiz kasu handirik egin.]]>