<![CDATA[Mikel P. Ansa | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 04 Aug 2020 22:37:25 +0200 hourly 1 <![CDATA[Mikel P. Ansa | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Joan da erregea; gora erregea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/014/001/2020-08-05/joan_da_erregea_gora_erregea.htm Wed, 05 Aug 2020 00:00:00 +0200 Mikel P. Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1904/014/001/2020-08-05/joan_da_erregea_gora_erregea.htm lapur soil bat. Espainiako erregea estatu aparatuaren tresna baliagarria izan da, balioa galdu duen arte. Tresna zena lasta bilakatu da, eta bistatik kendu dute. Ontzia uretan hondoratzen ari zenean arintzeko botatzen zen karga da lasta. Espainiako erregeak ez du bere kasa erabaki ospa egitea; estatuak erabaki du erregea bidaltzea, erregea betiko izan dadin errege. Ontzia urperatu ez dadin bota dute lasta. Eta Espainiako Gobernua operazioaren parte izan da. Unidas Podemosek ezer ez jakiteak dena esplikatzen du. Arazoa ez da ihesaldia; arazoa da ontziari ur gehiegi sartu zaiola.]]> <![CDATA[Torrealdairen enkarguak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/004/001/2020-08-04/torrealdairen_enkarguak.htm Tue, 04 Aug 2020 00:00:00 +0200 Mikel P. Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1876/004/001/2020-08-04/torrealdairen_enkarguak.htm obsesio batzuk ageri dira, eta hitzaren alderdirik positiboenean eta propositiboenean ulertu behar da kasu honetan obsesio: funtsezkoa delako tematu beharreko gaia. Hil aurretik enkargu argi bat utzi dio euskalgintzari: diagnostiko zorrotz bat egitea eta «akordio programatikoak» garatzea euskararen normalizazioan elkarlanean urrats sendoak egiteko. Eta bide hori nola ibili beharko litzatekeen erakutsi ere egin du Torrealdaik, bere etsenpluarekin: independentziaz, lanari tinko eutsiz etsi gabe, errespetuz, talde lanean, metodikoki... ezina ekinez egiteko, maiz errepikatzen zuenez. Euskara irabazteko bidean libururako elkarrizketatu zuen Garikoitz Goikoetxea kazetariak 2016an. Osorik argitaratu gabea da elkarrizketa. Torrealdairen legatu gisa uler litezke orduan esandakoak. Goikoetxeari azaldu zion «bidegurutzean» ikusten zuela euskalgintza XXI. mende honetan: «Globalizazioaren aroan bete-betean kokatu behar du bere burua. Eta erabaki behar du aurreko tradizioetatik zer gorde eta zer baztertu. Eraberritu beharra du, diskurtsoa eta praxia, egoera berrietara egokitu beharra du». Elkarrizketa hartako pasarteak dira ondoren datozenak: Euskalgintzaren «bi tradizio handiak» Begirada luzea zuen Torrealdaik, etorkizunerako bezala iraganerako. Euskalgintzak «bi tradizio handi» izan dituela zeukan gogoan: «Batek 60 urte ditu. Herri ekimenean, militantzian, euskararen zentralitatean oinarritua izan da, frankismorik bizienean zaildu eta trebatua, ikastolari, kantuari, alfabetatzeari, euskara batuari... hasiera eta oinarri eman ziona. Beste tradizioa berriagoa da, 30 bat urte pasatxo, instituzionala da, instituzioetan kokatu da, Eusko Jaurlaritzan bereziki, irakaskuntza eta EITB lehenetsi dituena. Bakoitzak ditu bere indarguneak eta bere mugak». Bi tradizio horiek «elkarri bizkarra emanda», elkarlan gutxirekin, mesfidantzaz, aritu dira urte askoan. Are gehiago, elkarri zangotrabaka ere bai zenbait kasutan. Horiek gainditzeko premia sumatzen zuen, baina belaunaldi berriei aitortzen zien bidea asmatzeko ardura, hori ere bai baita Torrealdairen marka bat: «Ohartzekoa da abiapuntu berri batean gaudela eta belaunaldi berriek asmatu behar dutela gizarte berriari eman beharreko mezua. Baina ez dadila katea eten, adamismoaren tentazioa gaindituz, eta tradizioaren depurazio edo destilazio prozesua eginez». Euskalgintzaren bi tradizio horiek emandako onena hartuz jarraitzeko dei bat, beraz; hutsetik ez hasteko dei bat. Euskal mundua, «subsumitua» Elkarrizketaren garai hartan, Torrealdaik «sakabanaturik» ikusten zuen euskalgintza. Barrura begira, eragin mugatuarekin; eta kanpora begira, are mugatuagoarekin: «Gizarteak ez du euskalgintzaren berri, ez informaziorik, ez interesik. Existitzen denik ere ez daki askotan. Erdaren bidez euskararen mundura jendea erakartzeko estrategiarik ez da jorratu. Euskalgintza isolaturik utzi dute. Unibertsoa izan nahiko luke, baina alor huts bat bilakatu da, de facto. Euskararen mundua eta gizartea ez daude elkarri bizkarra emanda, ez; euskalgintza subsumitua dago, erdararen barruan minorizatua». EITBk bi kate sortuta egindako bidea jarri zuen adibide gisa: «Lortu duena da bi errealitate paralelo gisa kontsideratzea, sekula bat egiteko modurik gabe». «Kulturak alderdietatik aparte behar du» Urte askoan pilatutako esperientziak eta disgustuak gogoan zituen Torrealdaik, ez debalde. Euskalgintza sozialak pilatutako zailtasunak. Eta horiei aurre egiteko, beti-beti defenditu zuen euskalgintzaren, kulturgintzaren, herrigintzaren autonomia, alderdi politikoetatik independente jokatzeko beharra. Euskalgintza haietatik aparteko mugimendu gisa artikulatzeko beharra aldeztu zuen azkeneraino: «Alderdi politikoengan eta erakundeetan eragina handitzeko modu bakarra dago: euskalgintzak bat egin dezala eta estrategia garbi batekin jo erakundeekin negoziatzera». Askotan sakondu zuen ideia horietan: «Euskalgintza sozialaren kohesio eta nortasun faltak eta alderdien interes partidistek onura ez baina kalte egin diote euskararen munduari. Kultura eta politika bi dira, bai jomugetan, bai jokamoldeetan eta bai erritmotan. Bakoitzari aitortu behar zaio berea, bereizi egin behar dira. Eta kulturari, errespetua eta independentzia. Nahasketaren kasuan euskara eta kultura suertatu ohi dira sarriegi galtzaile, menpeko, zatituta. Kultura ez dago politikatik at, baina alderdietatik aparte behar du». Kritikoa zen administrazio publikoek urteotan eratu duten diru laguntza sistemarekin, «morrontza» sustatzen duela eta euskalgintza lehian jarri duela iritzita. «Diru laguntzen sistemak eta horien maneiuak sekulako dependentzia eta taldekeria ekarri du euskalgintzara: epe luzerako proiekturik ezin egin, urtero bizitzeko elikadura erakundeetatik behar. Ondorioz, euskalgintzako eragileak biziraupena lortzeko ahaleginean elkar hartuta indartu partez, elkarren lehian bezala jardun dira, elkarren etsai balira bezala, bakoitzak bere biziraupena segurtatu nahita. Sos batzuen truke autonomia galdu du euskalgintzaren zati batek». Autokritika ere eskatzen zuen: «Euskalgintzak autokritika aldi bat ireki behar du, eta aitortu zergatik erori den amarru honetan eta zergatik ez duen jakin lehia eta etsaigoa bereizten, eta elkar hartuta jardutea baino nahiago izan duen askotan kapillismoan tematu. Guztion kalterako». Euskalgintzako arlo askotan dagoen prekaritatea ere horrekin lotzen zuen: «Berezkoaz gainera, induzitua ere izan da prekaritate hori. Prekaritatearen lehen ondorio gaiztoa, are, perbertsoa, dependentzia da, dependentzia instituzionala, morrontza». Elkarrizketa horiek eginez geroztik, sortu dira euskalgintza sozialaren eta instituzioetako euskalgintzaren arteko elkarlan zubiak. Berrikusten ari dira diru laguntza sistema batzuk, hitzarmenetara jotzeko. Eta Euskaraldiaren gisako ekinaldi sozial bat sortu dute elkarlanean. «Bi tradizio handiek» elkar ulertzeko eta elkarrekin lanean hasteko keinu bat baino gehiago egin dituzte. Torrealdairen itzala ere sumatzen da giro berri horretan. Metodo zientifikoa: horraino, diagnostikoaren partea. Ezinak. Helburua, bidea, urratsak, metodoa Hortik aurrera, zer egin beharko litzatekeen ere oso argi zuen, ordea, hiru urrats argitan zehaztuta: «Lehenengo eta behin, euskalgintzak jarrera proaktibo bat hartu behar du: hau da, etorkizuna bere esku hartu, erakundeei begira gelditu gabe alde bakarreko jardunbidea landu, helburu argiekin: batasun estrategikoa behar du bere baitan, hizkuntza normalizazioari buruz akordio programatikoak adostu behar ditu elkarrekin, diagnosia eta aurrerabideko urratsak argitu ostean. Bigarrenik, adostasun programatikoa eskuetan, eragile politiko eta instituzionaletara jo behar du hitzartzera, mesfidantzak, liskar historikoak alde batera utzi eta konplizitatearen eta hitzarmen bidezko elkarlanaren bila. Epe luzerako. Eta hirugarren, gizartean akordio zabal bat lortu behar du, euskaraz bizi ahal izatearen alde, elebitasun formalaren mugak gaindituz». Eta hor dago metodoa: ekina. Lau lezio Eta metodoak baditu bere gakoak, Torrealdairen arabera. 60 urteko jarduneko eskarmentuan ikasitako lehen lezioa: talde lana. Lan kolektiboa pizteko zuen gaitasuna goretsi dute, egunotan, ezagutu zutenek. Aitortza pertsonaletatik harago, maite zuen elkarrekin egindako lanaren balioa. Bazekien pertsonen ekarpenak ez direla hutsetik sortzen. Hala ikasi zuen bere belaunaldiak frankismoko urteetan, eta hala erakutsi zuen 2016an Hizkuntza eskubideak bermatzeko protokoloa-ren ekitaldian hitza hartu zuenean, Donostian: «Aitzindarien lan erraldoi horiek [Etxepare eta Larramendi aipatu zituen] lan kolektibo bihurtzen dira gure belaunaldian, XX. mendearen erditik aurrera. Aurrerantzean talde-lana da nagusi eta ez pertsonaia jakin batzuen lan erraldoia. Gure belaunaldiak, gerraosteko lehen belaunaldiak, kolektiboki jokatu du, elkarlanean, talde-lanean, bai herrigintzan eta bai kulturgintzan edo euskalgintzan». Eta, horri lotuta, kolektiboa edo banakakoa izan, bigarren lezioa: lana. Itsu sinisten zuen herri mugimenduen ekarpenean. Kudeaketa zorrotz batekin, hori bai; ez boluntarismo hutsarekin. Maiz nabarmendu zuen lan profesionala eta militantea bateratzearen garrantzia. Ez alferrik, horrela ikusi zituen sortzen helduak alfabetatzeko sareak, ikastolak, euskal kantagintza berria, editorialak, Euskaldunon Egunkaria bera... Donostiako hitzaldian ere nabarmendu zuen lezio hori: «Bi kasu enblematiko horietan [ikastolak eta Egunkaria], eta askoz gehiagotan, mugimendu kolektibo eta herrikoiak izan zuen protagonismoa; eta erantzukizuna hizkuntza komunitateak bere gain hartu zuen. Hau da ikasi dudan hirugarren lezioa: herri ekimenak ikaragarri dezake, kudeaketa on batez lagundurik. Daukagun hoberentxoena herri ekimenari, lan eta elkarlan kolektiboari, hizkuntza komunitate aktibo eta konprometituari hein handi batean zor diogulakoan nago. Herri ekimenaren formula ez dago iraungita. Ezta gutxiago ere. Globalizazioaren haizeteak dena berdindu, homogeneizatu, eta uniformetu behar duen honetan, are beharrezkoagoa da hizkuntza komunitate antolatuaren esku hartze zuzen eta proaktiboa. Guztiz konbentziturik nago, aurrerantzean ere, hizkuntzaren estatusa edozein delarik eta legeak aldeko izanik ere, hizkuntza komunitateak eutsi beharko diola hizkuntza gutxituaren normalizazio soziolinguistikoari». Hor daude ekinaren emaitzak, begien bistan: Jakineko talde historikoaren belaunaldiak, ez talde horrek bakarrik -bistan da-, euskarak bizirik irauteko behar zituen egitura eta azpiegitura ugari sortu ditu. Hortxe laugarren lezioa: azpiegiturak. Horiek baitiote forma ematen gizarteri, eta horiek gabe aise galduko baitzen euskararen mundua. Azpiegitura izan liteke eskola bat, argitaletxe bat, jakintzaren biltegi bat, hiztegiak, euskara batua... Horrela ulertzen da Jakineko kideen ekarpen ugaria hainbeste alorretan, tartean Torrealdairena. Arrakastari gorazarre Eta helburu garbi batekin: egitea, irabaztea. Arrakastarik izan ezean euskarak amilzuloak leuzkakeelako aurrean. Ez du ahalegin hutsak balio, lortu egin behar da. Kritikoa zen horri buruzko zenbait jarrerekin ere Torrealdai: «Euskal kulturan, gehiegitan, arrakastak ez du izan izen onik, are, susmagarritzat hartu da, sozialki eta ekonomikoki arrakasta izatea ez zen ondo ikusia, kultura eta negozioa elkar ukatzaile balira bezala, kontu zikina. Porrotak, aldiz, biktimak, atxikimendua eta solidaritatea bereganatu izan ditu erraz. Arrakasta zigortu egin da, eta porrota babestu. Herri bateko kulturak behar dituen egitura eta azpiegiturak sortzeko orduan jarrera mesfidati horrek kalte handia ekarri du». Eta puntu horretan elkartzen dira metodo zientifikoa eta herri jakintza: ezina, ekinez egina. Torrealdairen dotrina. Eginkizun Torrealdaik hasitako langintza batzuk zurtz gelditu dira. Tartean, adibidez, enkargu inplizitu bat utzi du: norbaitek jarraitu beharko du euskal liburugintzaren urteroko ikerketa egiten -berez edozein herrialdetako Kultura Ministerio bati legokiokeen lana, bere gain hartu zuena-. Zentsurari buruzko ikerketak baditu jarraitzaileak, unibertsitatean. Ezin handi bat gelditu zaio, ordea, eta akaso hori izango da haren azken ekarpena: euskal liburutegi nazional bat sortzea. Behingoz. Patxi Zabaleta idazle eta euskaltzainak, ez alferrik, utzi zuen proposamena joan den larunbatean, Usurbilgo (Gipuzkoa) beilatokian: sortuko den liburutegi nazional horrek izan dezala Torrealdairen izena. Ezina ekinez egin litekeela frogatzeko aukera bat litzateke.  

«Euskara batuan jaio eta euskalkian jaio direnen arteko batasuna beharrezkoa da»

Euskara batuaren osasunari buruz ere elkarrizketatu zuen Garikoitz Goikoetxea kazetariak Joan Mari Torrealdai, 2018an. Transmisioarekin kezka agertu zuen: «Norbere euskaratik euskara batura doan bidea nola egin ez dugu erakutsi. Ez eskolak eta ez akademiek. Baina ez da transmisioaren errua bakarrik. Esan dezagun garbi: jende bat diglosian goxo bizi da, euskara batuari errua emanda. Etxeko euskarak harreman hurbilerako balio dio, eta hortik gorako zereginetarako erdara batua du, beren euskara iristen ez den lekuetara erdara batua iristen da eta. Zertarako orduan euskara? Ikasi egin behar, gainera. Aitor dezatela egia: euskara batua baino natualagoa gertatzen zaie erdara batua». Euskara batua gutxietsi eta mespretxatzea «atzerapausotzat» zuen, baina ez zitzaion iruditzen «peruabarkismo» hori gaindiezina zenik, euskara batua berez baita «inklusiboa». Etorkizunerako abisu argi bat utzi zuen: «Euskara biziko bada, jatorriz euskara batua dutenak izango dira estatistikoki nagusi. Txokoko euskararen defendatzaile itsuekin itsututa gaude agian, eta arazo handiagoak dauzkagu agian. Euskara batuan jaio eta euskalkian jaio direnen arteko batasuna beharrezkoa da. Eta egiteko hori ez da eskolaren lana bakarrik, gizartearena eta erakunde guztiena baizik. Eta hori baino larriagoa euskararentzat esparru berriak irabaztea dateke, hainbat eremutan euskara sustraitzea eta beste hainbatetan mamitzea». ]]>
<![CDATA[Berriro ere berrehun positibo baino gehiago egun bakarrean: 255]]> https://www.berria.eus/albisteak/185152/berriro_ere_berrehun_positibo_baino_gehiago_egun_bakarrean_255.htm Sat, 01 Aug 2020 16:29:21 +0200 Mikel P. Ansa https://www.berria.eus/albisteak/185152/berriro_ere_berrehun_positibo_baino_gehiago_egun_bakarrean_255.htm <![CDATA[Koronabirusaren lehen kolpea Euskal Herrian: 2.152 hildako lau hilabetean]]> https://www.berria.eus/albisteak/183804/koronabirusaren_lehen_kolpea_euskal_herrian_2152_hildako_lau_hilabetean.htm Thu, 30 Jul 2020 14:00:38 +0200 Mikel P. Ansa https://www.berria.eus/albisteak/183804/koronabirusaren_lehen_kolpea_euskal_herrian_2152_hildako_lau_hilabetean.htm Koronabirusaren pandemiak hankaz gora jarri du Euskal Herria, eta bizimoduak astindu ditu. Pandemiaren lehen olatuaren balantzea egin du BERRIAk, hemezortzi grafiko eta hamazazpi galdera hauekin.]]> Klikatu artikulu grafiko interaktibo hauetan kopuru zehatzak ikusteko.

Martxoaren hasieratik ekainaren 30era, BERRIAk egunero berritu ditu grafiko interaktibo hauek, erakusteko koronabirusaren pandemia zer-nolako eragina izaten ari zen Euskal Herrian eta Munduan, eta jakiteko zein zen momentu bakoitzeko egoera. Lau hilabete izan dira, otsailaren 28ko gauean Euskal Herriko lehendabiziko bi kasu positiboak agertu zirenetik. Maiatzerako pandemiaren daturik okerrenak pasatzen hasiak ziren, eta ekainean konfinamendua bukatu zuen Euskal Herriak.

Gaitza eta Euskal Herria beste fase batean sartu dira orain, eta udan grafiko horiek eguneratzeari utzi dio BERRIAk; tokiko agerraldiak pizten ari dira orain, eta unean uneko egoeraren araberako azterketa egingo du aurrerantzean. Lau hilabete hauek, halere, aukera ematen dute pandemiaren lehen olatuaren balantzea egiteko eta galdera batzuk erantzuteko.

Zenbat heriotza eragin ditu koronabirusak Euskal Herrian?

Martxoaren 1etik ekainaren 30era, instituzioek zabaldutako datu ofizialen arabera, 2.152 gaixo hil dira COVID-19aren ondorioz Euskal Herri osoan; 55 eserlekuko 39 autobus beteko lituzkete. Dena den, zalantzan dago datu hori, PCR azterketa bat egin eta horretan positibo eman ondoren 60 eguneko epean hil direnak soilik agertzen direlako estatistika ofizialetan, eta beren etxean, zahar etxeetan eta erietxeetan inolako testik egin gabe hil direlako gaixo asko. Ehunka gehiago izan daitezke koronabirusaren eraginez hildakoak, beraz. Eusko Jaurlaritzak esana du ikertu egingo duela zein den datu erreala, eta uztailean hasi da alderatzen hilabeteotan hil diren pertsona guztien heriotza aktak eta historia klinikoak.

Heriotzetan alde handia nabaritu al da aurreko urteetatik?

Bai, nabarmena. Batez ere, martxo erditik aurrera eta apirilean. Maiatzean, gutxitu egin dira heriotzak, eta ekainean, gehitu: egun batzuetan, normalak diren heriotza kopuruen batezbestekoen azpitik ere bai. Baina martxoko eta apirileko heriotza kopuruak normalak izan ohi diren datuen oso gainetik ibili dira. INE Espainiako Estatistika Institutuak biltzen ditu hildako pertsona guztien datuak, erregistro zibiletako aktak erabiliz. Martxoaren 30etik apirilaren 5erako astean jo zuten goia heriotza kopuruek -Gipuzkoan, astebete geroago-. Azpiko grafikoan ikus liteke 2010etik 2020ko uztailaren 5 arte astez aste zenbat pertsona hil diren Hego Euskal Herrian.

Non izan du eraginik handiena?

Koronabirusak ez du eragin bera izan probintzia eta eskualde guztietan, eta hori agerikoa da grafikoetan ere. Araban eta Nafarroan, gaitzak gogorren jo zuen garaian, bikoiztu egin zen normalean izaten den heriotza kopurua. Bizkaian, zerbait txikiagoa izan da heriotzen tasa, eta Gipuzkoan, are txikiagoa. Ipar Euskal Herriko hiru probintzietan, berriz, hamar hildakoren berri soilik eman dute, eta intzidentzia oso eskasa izan da, baina datu ofizialik ez dago.

Hainbeste hildako izan da beste inoiz?

Azpiko hiru grafikoek argi erakusten dute ezetz: hainbeste heriotza izan den beste martxorik eta beste apirilik ez da gertatu azkeneko berrogei urteotan, Hego Euskal Herrian: 2020ko martxoa bezalakorik ez da izan, eta 2020ko apirila bezalakorik ere ez. Estatistika zerbitzuek bere estrapolazioak egiten dituzte, kalkulatzeko zenbat heriotza gertatuko diren egun, aste, hilabete eta sasoi bakoitzean, eta ustez hil behar zutenak baino askoz pertsona gehiago hil dira bi hilabete horietan. Maiatzeko datua bestelakoa da: azkeneko urteetako joerara itzuli da heriotzen kopurua, eta, are gehiago, espero baino heriotza batzuk gutxiago gertatu direla ere suma liteke.
Hondarribiko (Gipuzkoa) Juan Sebastian Elkano hostala, apirilaren 15ean. Iheslariak hartu ditu krisi garaian. ANDONI LUBAKI / FOKU

Zenbat heriotza gehiago izan litezke?

Beste datu iturri batzuk aintzat hartzen badira, txosten ofizialetan ageri direnak baino 500 bat heriotza gehiago eragin ditu SARS-CoV-2 birusak lau hilabete hauetan. Guztira, 2.600-2.700 bat hildako lirateke, hortaz. Erregistro zibiletako datuak aztertuta, eta azkeneko lau urteetan garai horretan gertatu diren heriotzen batezbestekoak kalkulatuta, datu historikoen arabera espero izatekoak ziren baino 500 bat pertsona gehiago hil dira martxoaren 2tik maiatzaren 10erako asteen artean, Hego Euskal Herrian. Baina, oraingoz, hipotesiak baizik ezin dira egin koronabirusaren heriotzen kopuru totalari buruz.

Edozein moduz, agerikoa da maiatzaren 10etik aurrera -urteko hogeigarren astetik aurrera- asko urritu dela heriotzen kopurua, azpiko grafikoak ere erakusten duenez, eta ekainean koronabirusak eragindako heriotzarik gabeko bost egun izan dira -martxoaren 11tik maiatzaren 31ra, egun bakarra izan da heriotzarik gabea-. Kontrara, apirileko lehen hogei egunetan eguneko 55 heriotza baino gehiago eragin ditu koronabirusak. Hau izan da heriotzen bilakaera egunez egun:

Eta atzerriko datuekin konparatuta?

Munduko heriotza tasarik handienetakoa dauka Euskal Herriak. Ekainaren 30 arteko datuekin, San Marinok du heriotza tasarik handiena (123,8 hildako 100.000 biztanleko). Haren atzetik, Belgikak (84,1) eta Kataluniak (74,4) dituzte heriotza tasarik handienak. Segidan heldu da Euskal Herria: 67,9 pertsona hil dira 100.000 biztanleko. Atzetik ditu Erresuma Batua (64,4), Espainia (59,5), Italia (57,5), Suedia (52,3), Frantzia (45,6), Amerikako Estatu Batuak (39,3) eta Herbehereak (35,7). Salbuespenen bat bada tartean, baina hasieran konfinamendu neurriak baztertu zituzten herrialdeak edo horiek ezartzerako gaitza zabalduegi zuten herrialdeak ageri dira zerrenda horretan goreneko lekuetan, eta Euskal Herria laugarren postuan dago.

Biztanleen arabera kalkulatzen du heriotza tasa BERRIAk, munduko herrialdeen arteko konparazioa neurri berarekin egin ahal izateko. Izan ere, kasu positiboak atzemateko baliabideak eta prozedurak ez dira berak herrialde guztietan, eta ezin da heriotza tasa kalkulatu kasu positiboen arabera, emaitza ez litzatekeelako konparagarria izango. Azpiko grafikoak erakusten ditu herrialde horietako batzuen arteko diferentziak:

Euskal Herrian, Arabak izan du heriotza portzentajerik larriena. Pandemiak gehien estutu dituen munduko beste hiru eskualdetako datuekin alderatuta ageri dira Hego Euskal Herriko lau probintzietako heriotza tasak azpiko grafikoan. Maiatzaren 20tik aurrera ezinezkoa izan da datuak segurtasunez lantzea, Eusko Jaurlaritzak aldatu egin zituelako herrialdez herrialdeko datuen lanketa xeheak.

Ipar Euskal Herria ez al da existitzen?

Estatistika ofizialetan ez behintzat. Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan, koronabirusak Hegoaldean baino intzidentzia txikiagoa izan du lehen olatuan, baina ez dago hiru probintzia horien datu ofizialik. BERRIAk Baionako ospitaleari datuak eskatu zizkion zuzenean, baina zentroak erantzun zien ez zuela baimenik datu horiek emateko. ARS osasun agentziari eta INSEE estatistika institutuari ere eskatu zizkion datuak, eta departamenduaz beheragoko datuak ematea ezinezkoa dela erantzun zioten kazeta honi.

Hala ere, apirilaren 27an jakin zen Baionako erietxean gutxienez hamar lagun hil direla; horietatik bi Landetakoak (Okzitania) ziren, eta, hortaz, gutxienez zortzi euskal herritar hil dira Lapurdin koronabirusaren eraginez. Prefetak jakinarazi zuen 127 gaixo artatu dituztela erietxe horretan, apirilaren 27 arte. Atharratzen (Zuberoa) sortu zen beste foku bat, baina Zuberoako eta Nafarroa Behereko gaixo gehienak Paueko ospitaleetara (Okzitania) eramaten dituzte; Zuberoako bi gaixo hil ziren han, martxoan. Hortaz, gutxienez hamar euskal herritar hil dira Ipar Euskal Herrian. Fisioteraupeta bat koronabirusarekin gaixotutako pertsona bat artatzen Gurutzetako ospitalean (Barakaldo, Bizkaia), maiatzaren 12an.
Fisioterapeuta bat, koronabirusarekin gaixotutako pertsona bat artatzen, Gurutzetako ospitalean (Barakaldo, Bizkaia), maiatzaren 12an. ANDONI LUBAKI / FOKU

Eta zahar etxeetan zer gertatu da?

Koronabirusarekin hil diren pertsona guztien %40 inguru zahar etxeetako egoiliarrak ziren -antzeko joera izan da Europa guztian-. Gaitzak zentro horietan eragin du triskantzarik handiena. Ez da egoitza guztietara iritsi, baina iritsi denetan heriotzak aise eragin ditu. Guztira, martxoaren 1etik ekainaren 30era, zahar etxeetako 868 egoiliar hil dira gaitzaren eraginez, baina susmoa da askoz gehiago direla. Nafarroako Gobernuak esana du zentro horietako 164 adineko hil direla koronabirusaren antzeko sintomekin, baina PCR probarik egin gabe; Bizkaiako Foru Aldundiak, berriz, egoera berean 32 egoiliar hil direla aipatu du. Hegoaldeko beste bi probintzietako daturik eduki gabe ere, gutxienez 200 heriotza gehiago lirateke, beraz. Egoitzetako langileek eta beste aditu askok salatu dute sistema oso hauskorra dela zaharren egoitzena, eta berandu erreparatu zitzaiola haietan nozitzen ari ziren egoerari.

Zenbat egoiliar kutsatu dira zahar etxeetan?

Ekainean zahar etxe guztietan desagertu da koronabirusa, eta instituzioek adierazi dute zentroak gaitzetik «libre» gelditu direla. Datuak eman dituzte: Gipuzkoan, egoiliarren %10 inguru kutsatu dira; Bizkaian, %15 inguru; eta Araban, %17 inguru. Nafarroak ez du argitu guztira zenbat egoiliar gaixotu diren lau hilabete hauetan. Ipar Euskal Herriko daturik ez dago kasu honetan ere. Zentro horietako langileei buruzko datu xeherik ere ezin da atera, Bizkaiko Foru Aldundiak soilik eman duelako kutsatutako langileen datua modu iraunkorrean.

Martxoaren 1etik ekainaren 30era, Bizkaiko zentroetan pilatu da heriotza gehien: 292 -zahar etxeetan koronabirusaren ondorioz hildako guztien %33,6-. Nafarroako egoitzetan ere gogor jo du gaitzak, eta 268 hildako utzi ditu (%30,9). Gipuzkoako zentroetan 168 hil dira (%19,4), eta Arabakoetan, 140 (%16,1). Zahar etxeetako heriotzen bi herenak apirilean gertatu dira; hilabete beltza izan dute, azpiko grafikoak erakusten duenez.

Nola eragin die adinekoei?

Birusa zabaltzen hasi zenetik zabaldu zen, aldi berean, koronabirus honek batez ere adinekoei eragiten ziela. Ez dela egia seinalatu dute instituzioek, behin eta berriro; gazteak ere gaixotzen ditu, eta kutsatze kateen sorburu izan litezke asintomatikoak diren gaixoak. Kontuz ibiltzeko eskatu dute. Egia da, hala ere, adineko jendearen artean eragin duela COVID-19ak heriotza gehien. Eusko Jaurlaritzak eman ditu kutsatzeen eta heriotzen datuak adinaren arabera bereizita, eta nabari da adinean aurrera egin ahala kalte handiagoa eragiteko arriskua duela gaitzak. Hiru probintzia horietan, koronabirusak hildako guztien %90 inguruk 70 urte baino gehiago zituzten.

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, gaitza diagnostikatu dieten 60 urte baino gutxiagoko gaixoen %1 baino gutxiago hil dira. 60 eta 69 urte artekoetatik, ordea, %3,9 hil dira; 70 eta 79 urte artekoetatik, %13,5; 80 eta 89 urte artekoetatik, %24,5; eta 90 urtez gorakoetatik, %31,4. Erregistro zibiletako datuek ere iradokitzen dute gauza bera, beste era batera: Hego Euskal Herrian, heriotza kopuruak %50 inguru egin du gora 65 urtez gorakoen artean, eta hori baino gazteagoen artean, berriz, askoz gutxiago hazi da heriotza kopurua (%18). Heriotza arrazoi guztiak daude zenbatuta estatistika horretan, baina sumatzekoa da koronabirusak izan duen eragina.

Zenbateko eragina izan du ospitaleetan?

Oro har, handia, baina eskualdearen eta zentroaren arabera diferenteak izan dira egoerak. Gasteizko, Iruñeko eta Bilboko erietxe batzuetan izan dute intzidentziarik handiena -Txagorritxun, adibidez-, baina beste zentro batzuetan ere sentitu dute. Eta koronabirusagatik zuzenean arazo gutxien izan duten zentroetan ere goitik behera berrantolatu behar izan dituzte lanak, txandak, espazioak, zereginak... Osagileek beren burua babesteko tresnak falta izan dituzte krisiaren hasieran, eta stocka urria izan da zenbait momentutan, baita gerora ere. Zentro jakinetan momentu batzuetan larri ibili diren arren, gainezka egin gabe igaro dute lehen olatua erietxeek, kanpaina ospitalerik eta halakorik ezartzeko beharrik gabe behintzat. Nolanahi ere, koronabirusak ondorio larriagoak eragin ditzake sendatze prozesuan edo, are, sendatu eta gero ere, eta ospitaleetan adi daude horrekin.

Eta ZIUetan?

Hego Euskal Herrian, martxoaren 31n jo zuen goia erietxeetako egoerak. Egun hartan, 2.818 pertsona zeuden koronabirusaren eraginez ospitaleratuta. Baina egoerarik larrienak ZIU zainketa intentsiboetako unitateetan izan zituzten: apirilaren 4an, 325 gaixo zaintzen ari ziren gune horietan, eta, erietxe askotan, gune bereziak antolatzen aritu ziren ZIU horiek gainezka egin ez zezaten. Egonaldiak asko luza litezke ZIUetan, eta haietatik ondorio larriekin atera dira gaixo asko, bizirik, baina larri. Ez da egonaldi atsegina izan askorentzat.

Azpiko grafikoak erakusten du nola kutsatzeak oso azkar zabaldu ziren etazeinen azkar bete ziren ospitaleetako oheak eta ZIUak, eta, aldi berean, zenbat luzatzen ari den ondoren horiek husteko prozesua. Gailurrera azkar iritsi ziren erietxeak, baina jaistea luzeagoa suertatzen ari zaie. Halere, ekainetik aurrera egoera egonkorragoa dute erietxeetan, eta ZIUetan hamar pertsona baino gutxiago daude ekainaren 26az geroztik: Gurutzetako ospitalean (Barakaldo, Bizkaia), baliabide gehiago eskatzeko osagileen protesta, ekainaren 5ean.
Gurutzetako ospitalean (Barakaldo, Bizkaia) baliabide gehiago eskatzeko asmoz osagileek egin zuten protesta, ekainaren 5ean. MARISOL RAMIREZ / FOKU

Zer herritan izan da hildako gehien?

Nafarroako Gobernuak ez du eman hildakoen daturik herrika, baina Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak bai. Azpiko taulan ikus litezke herriz herri erregistratu diren heriotzak, eta baita herri horietan zenbat kasu positibo agertu diren ere, martxoaren 1etik ekainaren 29 arte. Biztanle gehiago dituztenez, Bilbon (360) eta Gasteizen (319) izan da hildako gehien. Baina Donostiaren (74) aurretik badira bi herri, biztanle gutxiago izan arren: Barakaldo (90) eta Basauri (75), eta horrek adierazten du Gipuzkoan zenbateraino izan den txikiagoa koronabirusaren intzidentzia. Horien ostean, Bizkaiko hiri batzuetan izan dute hildako gehien: Getxon (40), Galdakaon (32), Santurtzin (31), Sestaon (30), Erandion (21), Ermuan (21)... Gipuzkoako herri batzuk ere badira zerrendaren goiko parte horretan: Arrasate (37), Eibar (24), Ordizia (24), Zarautz (23), Tolosa (20)... Baina biztanle gehien duten herrietako batzuetan -Irun, Errenteria...- hildako gutxiago izan dituzte. Araban, Gasteizen ostean, Agurain da hildako gehien duen herria (14). Ikusi edo bilatu herri guztietako datuak azpiko taulan:

Zer eskualdetan zabaldu da gehien?

Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak, biek eman dituzte osasun eremu bakoitzean detektatutako kasu positiboen datuak, eta horiekin posible da Hego Euskal Herriko mapa osatzea, ikusteko koronabirusa non zabaldu den gehien. Lurraldea banatu eta antolatzeko modu bat dira osasun eremuak. Administrazioek multzoetan banatzen dituzte herritarrak (gutxi gorabehera, 10.000 eta 35.000 pertsona arteko multzoak izan litezke, lekuaren eta ezaugarrien arabera), eta erreferentziazko osasun zentro baten arabera antolatzen dituzte. Hego Euskal Herria 193 osasun eremutan banatua dago. Azpiko mapan ikus liteke osasun eremu bakoitzean zenbat kasu positibo atzeman dituzten, eta zenbatekoa izan den intzidentzia tasa -eremu horretako biztanleetatik zer portzentaje kutsatu den-, ekainaren 29 arteko datuekin.

"estua">Mapak argi erakusten du: Gasteiz eta Trebiñu aldean eta Iruñerrian eta Nafarroako ekialdean izan du gaitzak intzidentziarik handien. Osasun eremu horietan pilatu dira kasu positibo asko. Baina Bilboko eremu batzuetan, Basaurin, Barakaldon eta Bilbo inguruetan ere intzidentzia nabarmena izan du gaitzak. Gipuzkoan, kontrara, eskualde askotan oso positibo portzentaje txikiak izan dituzte konparazioz.

Zenbat pertsona kutsatu dira?

Hego Euskal Herriko biztanleen %4,4 inguru, maiatz erdialdera kaleratu zuten seroprebalentziaren aurreneko ikerketaren arabera. Horrek esan nahi du 127.000 herritarri aurkitu zizkietela COVID-19aren aurkako antigorputzak -maiatz erdian egin zuten lehen azterketa-. Bestela ere esplika liteke: momentu hartan detektatuta zeudenak baino bost aldiz kasu positibo gehiago dira horiek. Horrek esan nahi du kutsatutako bost pertsonako bakarra detektatu duela osasun sistemak. Horretan ere badira aldeak lurraldeen arabera: Araban, herritarren %7,2ri atzeman zizkieten antigorputzak; Nafarroan, %5,8ri; Bizkaian, %3,8ri; eta Gipuzkoan, %2,8ri. Uztail hasieran eman dute bigarren seroprebalentzia ikerketaren berri, eta oso gutxi aldatu da: Hegoaldeko biztanleen %4,3ri atzeman dizkiete antigorputzak.

Gaitza zabaltzen hasi zenean, kutsatzen ari zen jendearen kopurua zen erreferentziazko ia datu bakarra, eta denbora behar izan zen konturatzeko administrazioak ez zuela behar adina baliabiderik gaixotzen ari ziren pertsona guztiei testak egiteko -ez baliabide teknikorik, ez materialik, ez pertsonalik-. Denbora behar izan zen jabetzeko ospitaleetako datuak eta hildakoenak fidagarriagoak eta zehatzagoak zirela gaitzaren bilakaera zein zen jakiteko. Hortaz, atzemandako kasu positiboen datua erlatibizatu egin da gerora, ezagun baita osasun sistema ez dela gai positibo diren kasu guztiak garaiz atzemateko. Hala ere, adierazle esanguratsua da.

Ekainetik aurrera, asko urritu dira PCR testen bidez atzemandako gaixo berrien kopuruak, eta ospitaleratuenak ere bai. Batezbestekoa esanguratsua da: eguneko 14,6 kasu positibo agertu ziren Hegoaldean. Gaitzaren olatua pasatuta, orain agerraldi edo foku lokalak pizten dira. Ekainean, zortzi kutsatze kate sortu dira: Txagorritxuko (Gasteiz) eta Basurtuko (Bilbo) erietxeetan bana, Jesusen Zaintzaileen Bilboko egoitzan beste bat (Basurtukoari lotuta), Arrasateko Aita Menni erietxean beste bat, Iruñerrian familia giroan beste bat, Malerreka-Bortzirietan beste bat, eta Orioko (Gipuzkoa) familia eta lagunarte batean beste bat. Orion 21 lagun kutsatu dira, eta Basurtun, 45. Ekain bukaeran eta uztail hasieran, beste foku larri bat agertu da, Ordizian (Gipuzkoa), dagoeneko 58 bat pertsona kutsatu dituena, eta gaitza inguruko eta kanpoko beste herri batzuetara ere zabaldu duena. Eta uztail hasieran, beste bi foku sortu dira Nafarroan, Iruñerrian bat eta Tuteran beste bat, 23 lagun kutsatu dituena ezkontza baten ospakizunean.

Noiz pasatu zen gailurra?

Zer daturi edo estatistikari begiratzen zaion, erantzuna ezberdina da. Ospitaleek gailurra jo zuten martxoaren bukaeran eta apirileko lehen astean, baina ordura arte martxo guztian izan zuten lana gailur hori bezain astuna izan zen. Heriotzen datuei begiratzen bazaie, ordea, apirilak aurrera egin eta maiatzean sartu art,e ez da gailurra nabarmenago apaldu, eta maiatzean ere gorabehera askoko egunak izan dira.

Herrialdeen arabera ere aldatzen da gailurra: Arabaren kasuan, martxoaren 9tik apirilaren 26ra izan zituzten heriotza kopuru ezohikoak; Nafarroan, maiatzaren 3 arte luzatzen da epe hori; Bizkaian, berriz, maiatzaren 10 arte; eta Gipuzkoako kasua ezberdina da, heriotza datu ezohikoak, batez ere, martxoaren 23tik aurrera hasi zirelako pilatzen. Zahar etxeen kasuan, apirilean izan dute heriotza ugari, eta, gero, ekain erditsura arte ez dute haizea hartu.

Lau hilabete hauetan egunez eguneko datuak eman dituzte instituzioek eta hedabideek, eta batzuetan perspektiba falta izan da gaitzaren bilakaera zein zen atzemateko. Azpiko grafiko honek hamalau egunean pilatutako datuak biltzen ditu, eta erakusten du ez direla berdinak izan heriotzen erritmoa eta kutsatze erritmoa -ZIUetako okupazioa erreferentzia gisa hartuta-:

Zer gertatu da datuekin?

Administrazioek hutsetik sortu behar izan dute estatistika bat eta azpiegitura oso bat, koronabirusak eragindako pandemiaren jarraipena egiteko datuak bildu eta eman ahal izateko, eta ez dute beti asmatu. Aldaketa ugari egin dituzte, eta modu deskoordinatuan aritu dira instituzio batzuk eta besteak, kasu askotan datu kontraesanezkoak emanez edo behar bezala esplikatu gabeko aldaketak eginez. Hedabideentzat eta herritarrentzat buruhaustea izan da datuen jarraipen txukuna egin ahal izatea, baina, aldi berean, inoiz baino beharrezkoagoa bilakatu da datugintza, egoeraren berri izateko eta emateko.

Espainiako Osasun Ministerioak, adibidez, egun bat berandu eman ditu Hegoaldeko datuak bolada luzean; datuak bildu eta emateko modua finkatu ezinik ibili da erkidegoekin. Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak hainbat aldaketa egin dituzte, ematen hasitako datu serie batzuk bertan behera utziz eta beste berri batzuk sortuz, adibidez. Jaurlaritzak gehiago landu zituen lurraldeetako datuak hasieran, eta maiatz erditik aurrera utzi egin zion lanketa horri. Kode irekiko formatu eta datu berrerabilgarriak eskura izatea ere kostatu da momentu batzuetan.

Eusko Jaurlaritzak, maiatzaren erdialdera, izan zuen argitu ez duen liskarren bat datu bilketaren inguruan ere. Konfinamendua arintzeko aurreneko fasera pasatzeko, datuak Osasun Ministerioari emateko modua aldatu behar zuen, eta desdoitze batzuk eragin zituen horrek. Esate baterako, heriotzen eta ospitaleratzeen datu serie guztiak berregin zituen hasieratik, baina zentro publikoetako datuak bakarrik aintzat hartuta. Horren eraginez, maiatz erditik aurrera zabaltzen ari den txostenetako datu serieetan 600 bat hildako falta dira Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, azpiko grafikoak erakusten duenez:

Nafarroako Gobernuak ere izan ditu gorabeherak, kontrara. Hasieran, zentro publikoetan hildakoen datuak soilik ematen zituen, eta zahar etxeetan eta beste ospitale pribatuetan eta hildakoen datuak bereizita ematen zituen, denak batu gabe. Apiril erdian aldatu zuen hori, eta, bat-batean, 79 hildako erantsi zizkion lehengo zerrendari. Kontua da hildakoen datu seriea ez zuela berregin. Jaurlaritzak ekainean ere egin zuen gauza bera: zentro pribatuetan hildako hamabost gaixo gehitu zituen zerrendara, baina datu seriea berregin gabe. Lapurdiko erietxeko hildakoak noiz zendu ziren jakitea, berriz, ezinezkoa da. Kasu horietan guztietan, BERRIAk normalizatu egin ditu datuak, eta aurreko egunetan sakabanatu ditu heriotza horiek, grafikoetan bilakaeraren irudia guztiz distortsionatuko zelako bestela. Kataluniako eta Espainiako datuekin ere izan dituzte halako gorabeherak, baina baita munduko beste bazter askotan ere.

Jaurlaritzak maiatz erdian egin zuen aldaketa handiaren eraginez, herrialdeen datuak eguneratzeko aukera ere galdu zuen kazeta honek, eta, hortaz, Hegoaldeko herrialdeen arteko konparazioa egitea ezinezkoa bihurtu zen maiatz erditik aurrera. Martxoan Jaurlaritzak eta Nafarroak ematen zituzten ospitaleratzeen eta ZIUen egoeraren datuak ere ez ziren sendoak, aldatuz zihoazelako edo egun batzuetan ez zituztelako ematen. Hutsune horiek ere osatu behar izan ditu BERRIAk. Zenbat gaixo osatu diren ere ezin izan da zehaztu momentu batetik aurrera, Jaurlaritza eta Nafarroako Gobernua erabiltzen ari ziren irizpideak guztiz bateraezinak zirelako; munduko herrialde askorekin gertatu da gauza bera, bakoitzak irizpide bat darabilelako, eta horrek konparaezin bilakatzen ditu bateko eta besteko grafikoak. Nafarroako Gobernuak, errematatzeko, datu serieak eguneratzeari utzi zion ekainaren 30ean, eta Jaurlaritzak ekaineko asteburuetan datu batzuk eguneratzeari utzi zion. IruÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Âf<ins>ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'</ins>ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'Â'ÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'ÂfÃfÂ'Ã'ÂfÃfÂfÃ'Â'ÃfÂ]]></content:encoded>
	</item>
	<item>
		<title><![CDATA[Aurreiritziak]]></title>
		<link>https://www.berria.eus/paperekoa/1904/021/003/2020-07-30/aurreiritziak.htm</link>
		<pubDate>Thu, 30 Jul 2020 00:00:00 +0200</pubDate>
		<dc:creator>Mikel P. Ansa</dc:creator>
		<guid>https://www.berria.eus/paperekoa/1904/021/003/2020-07-30/aurreiritziak.htm</guid>
		<category><![CDATA[iritzia]]></category>
		<description><![CDATA[]]></description>
		<content:encoded><![CDATA[Aurreiritziak inoiz ez dira mesederako, eta hori utzi du agerian Usurbilgo Arkaitzerrekan gertatutakoak. Zubietako errauste plantako lanetan ari zirenek amoniakoa isuri zuten erreka horretara, eta aingirak saldoka hil zituzten. Talde ekologistek salatu egin zuten, eta zein izan zen GHK Gipuzkoako Hondakinen Kudeaketa sozietate publikoaren aurreneko erreakzioa? Ukatu egin zuen amoniako isuriak zerikusirik izan zuela erraustegiarekin. Administrazio publikoen kudeatzaile askori sumatzen zaien aurreiritzia: talde ekologistak beti beren kritika arduragabeekin, beti administrazioei kontra egiten edozein argudiorekin. Baina GHK azkar konturatu zen hanka sartu zuela, zigor txosten bat jarri zion erraustegia kudeatzen duen enpresa taldeari, eta atzo 45.000 euroko isuna ezarri zion —beste gai bat da ea horrelako isun sinbolikoek tamaina horretako enpresa erraldoiei azkurarik egiten ote dieten—. GHK-k bere burua zuzendu du, baina kontua ez da hor bukatuko: fiskaltzak tramiterako onartu du  ekologisten salaketa, eta litekeena da auziak beste isunen bat ekartzea.<br /><br />Hortik aurrera, onartu nahi ez zuen beste zerbait ere onartu du GHK-k: enpresak gaizki jokatu du, egia ezkutatu dio, eta obran egin zituen aldaketa batzuen berri ez zion eman administrazioari. Gutxi gorabehera, enpresa askok egiten dutena, Zaldibarko zabortegiak ere erakutsi duen bezala. Baina enpresa guztiek gaizki eta trikimailuz jokatzen dutela pentsatzea ere aurreiritzi bat da.]]></content:encoded>
	</item>
	<item>
		<title><![CDATA[Entzuteko prestasuna
]]></title>
		<link>https://www.berria.eus/paperekoa/1951/019/003/2020-07-26/entzuteko_prestasuna.htm</link>
		<pubDate>Sun, 26 Jul 2020 00:00:00 +0200</pubDate>
		<dc:creator>Mikel P. Ansa</dc:creator>
		<guid>https://www.berria.eus/paperekoa/1951/019/003/2020-07-26/entzuteko_prestasuna.htm</guid>
		<category><![CDATA[iritzia]]></category>
		<description><![CDATA[]]></description>
		<content:encoded><![CDATA[Bada arreta ematen duen kontu bat, <a href=Rosa Roderok eta Ane Muguruzak BERRIArentzat egin duten topaketan agertu dena: biek behar izan dute laguntza psikologikoa, baina biek beren kasa bilatu behar izan dute laguntza hori. Instituzioek legeak eta diru laguntzak jarri dituzte, eta zenbait kasutan laguntza psikologikoa ere eskaini izan dute, baina atentzioa ematekoa da barneko zauriak sendatzen laguntzeko mekanismo antolaturik ez edukitzea.   Garaian garaikoa ulertu behar da, eta, seguru asko, gatazkak sorgortu egin ditu askoren emozioak, eta ahuldade keinutzat interpretatu izan da psikologoarenera joatea. Erotzat hartua izateko lotsa eta psikologoarengana joatearen estigma ere handiak izan dira, askoz handiagoak duela zenbait urte. Baina, hala ere, atentzioa ematen du barneko zauriak sendatzeko horren baliabide gutxi sortu izanak. Biktimek euren kasa antolatu behar izan dituzte. Kanpoko zauri sendaezinak gelditu dira, baina barnekoak landu daitezke, eta bada horretarako premia. Zenbat aldiz ez ote dira «erori» biktimak, Roderok aipatzen duen bezala. Enpatia eta elkar entzuteko ariketak ere inportanteak dira barneko zauri horiek sendatzeko. Eta hori da Muguruzaren eta Roderoren etsenpluak erakusten duena: hitz egiteko ez ezik, entzuteko prest ere egon behar dela. Eta laguntza behar duela prozesu horrek. Inoiz osorik sendatzekotan. ]]> <![CDATA[Verterren praxi okerrak jopuntuan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2187/009/001/2020-07-24/verterren_praxi_okerrak_jopuntuan.htm Fri, 24 Jul 2020 00:00:00 +0200 Mikel P. Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/2187/009/001/2020-07-24/verterren_praxi_okerrak_jopuntuan.htm
Ezustekoa, Jaurlaritzako jarduneko gobernuko kideek egunean bertan izan zutelako atxiloketen berri, hain justu Zaldibarren bertan ekitaldi bat egitekoa zuten goizean. Ezustekoa, prozeduragatik. Ezustekoa, ikerketa hasi eta bost hilabete geroago atxilotu dituztelako, ustez instrukzioa aurreratua zegoenean. Eta ezustekoa, Segurtasun Sailaren eta EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren artean sortu den polemika harrigarriarengatik.

Azken horrek anekdota itxura du, eta ez luke gertakarien mamia baldintzatu behar. Atxiloketen berri emateko moduari buruzko gaizki-ulertu batzuk izan dira, BERRIAk kontsultatutako iturrien arabera. Baina, aste honetako gertakizunetan, garrantzitsuena ez da atxiloketa nork agindu zuen, baizik eta Ertzaintzak zer detektatu duen orain atxiloketa horiek egiteko beharra sumatzeko; eta epaileak zer ikusi duen Verter Recycling enpresaren hiru nagusiei zuhurtziagabekeriazko homizidioa leporatzeko.

Hor dago gakoa.

Epailearen ebazpena ez da ezagutzen oraindik, eta, beraz, Ertzaintzaren argudioak ere ez. Baina epaileak delitu hori leporatzeko zantzurik ikusi badu —eta hemendik aurrera hipotesien eremuan sartu behar da erabaki hori interpretatzeko—, izango da sumatu duelako enpresaren praxi okerrak zabortegia amiltzea eragin zuela, edo eragin zezakeela. Horrek hil baititu bi langileak.

Zertan oinarritu hori pentsatzeko? Auzia bi epaitegitan banatua dago. Durangoko Instrukzioko 1. sala —atxilotuei deklarazioa hartu diena— langileen eta pertsonen kontrako balizko delitua ikertzen ari da. Alegia, Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran hil izanaren atzean balizko ardura penalik dagoen aztertzen dihardu. Enpresaren jabeei homizidio delitu hori egozteko arrazoirik ikusi badu, izango da epaileak sumatu duelako enpresaren jardun okerrak eraginen bat izan zuela haien heriotzetan. Hau hipotesi bat dela ahaztu gabe.

Ikerketak eta epaiketak zer bideri jarrai diezaioketen antzemateko detaile garrantzitsua izan liteke. Izan ere, instrukzioak har zezakeen beste bide bat, askotan gertatzen dena: langileei egoztea errua, enpresaren jabeak erantzukizunetatik libre utziz. Seguru asko, akusatutakoen defentsek saiatuko duten bideetako bat izango da: enpresaren jabeen errua arintzeko, zabortegiaren praxi txarraren erantzukizuna langileena zela argudiatzea. Baina itxura du Ertzaintzaren ikerketak eta epaileak orain egin duen urratsak ez diotela arrasto horri jarraitzen.

Bada defentsako abokatuak ahul ditzakeen beste puntu bat: bi abokatu talde kontratatu dituzte, eta, haien artean koordinatuko direla pentsa baliteke ere, erantzukizunak haien artean partitzeko orduan gatazka iturri izan liteke akusatuen artean, defentsa ildo diferenteak har ditzaketelako, zeinek bere interesen alde. Kontrara, ordea, jakin behar da izen eta esperientzia handiko abokatu bulegoak kontratatu dituztela akusatuek. Eta horrek ere pisua izango du.

Bestalde, astearteko atxiloketak legez kontrakoak izan zirela argudiatzen saia liteke defentsa. Baina horrek ere ez du zertan epaiketaren mamian gehiegi eragin. Salaketa aurkeztekotan, aparteko bide bat hartuko luke atxiloketei buruzko balizko kasu horrek, eta ez luke baliogabetuko zabortegiari buruzko kausa orokorra. Atxilotuek ez deklaratzeko beren eskubideari eutsi diote bai Ertzaintzaren aurrean, bai epailearen aurrean. Hortaz, eta atxiloketak haien oinarrizko eskubideak urratu ez baditu, auzi hori ez da askoz urrunago iritsiko. Ertzaintzak miaketa batzuk egin dituela ere azaldu du, baina zehaztu gabe non. Miaketa horiek epailearen baimena zutela esana du Ertzaintzak, eta, hala bada, miaketetan aurkitutako balizko frogak ere ez lirateke baliogabetuko. Hortaz, arreta desbideratu dezake atxiloketen gaiak, baina ematen du horrek ez duela auzi nagusian eragin nabarmenik izango. Betiere Ertzaintzak eta epaileak prozeduran hanka sartze larririk egin ez badute. Miaketak agindurik gabe egiteak frogak baliogabetuko lituzkeelako, adibidez. Eta argitzeko dago hori guztia. Edonola ere, hau guztia hipotesi bat dela gogorarazi behar da.

Beste auzia dago, bestalde, Durangoko Instrukzioko 2. sala ikertzen ari dena: Verter Recyclingek ingurumenaren aurkako deliturik egin ote duen ikertzen ari dena. Motelago doa horren instrukzioa, baina, aurrera egiten badu, derrigor nahasiko da langileen aurkako delituaren kausarekin, eta berriro ere enpresaren praxi okerraren gainean jarriko du lupa. Litekeena da etorkizunean bi kausek bat egitea, eta epaiketa bakar bat izatea, baina oraingoz instrukzioek aparteko bideak daramatzate, eta horrek ere ez du zentzu handirik, lekuko askok bi auzietan deklaratu behar baitute, antzeko gertakizunei buruz. Horrek adierazten du zenbateraino lotuta dauden bi kausak, eta ikustekoa izango da azken honen instrukzioak aurrera egin ahala zer ustekabe berri sortzen diren. Sortuko dira eta.

Enpresa esanguratsu askorentzat zerbitzu funtsezkoa ematen zuen Verterrek; produkzio sistemaren kate inportantea zen. Eta orain arte agertu diren lekukoen, hedabideen eta epaiketaren informazioek adierazten dute jardunbide oker ugari zerabiltzala. Eta horrek guztiak zuzenean seinalatzen ditu botere publikoak, haiena baitzen jarduera horren kontrolaren erantzukizuna. Eta, nahaste honetan guztian, hori da falta den kausa nabarmena: inongo epaitegirik ez baita ikertzen ari administrazioak Verterri zer nolako kontrola egin zion.]]>
<![CDATA[Esparatrapua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/019/003/2020-07-21/esparatrapua.htm Tue, 21 Jul 2020 00:00:00 +0200 Mikel P. Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1904/019/003/2020-07-21/esparatrapua.htm <![CDATA[Urtubia, bere esanetan zehar]]> https://www.berria.eus/albisteak/184525/urtubia_bere_esanetan_zehar.htm Sat, 18 Jul 2020 14:42:50 +0200 Mikel P. Ansa https://www.berria.eus/albisteak/184525/urtubia_bere_esanetan_zehar.htm Lucio Urtubiak, ahoz nahiz idatziz. Lucio dokumentalak bihurtu zuen ezagun, eta geroztik dozenaka elkarrizketa egin dizkiote. Horietako batzuetan utzi zituen esaldiok:]]> 2015eko urriaren 13a, ElDiario.es «Euskal Herri osoan erakusten didaten maitasuna... Ez dut merezi. Bada nik baino gehiago sufritu duen eta nik baino gehiago egin duen jendea, baina nik suerte hori izan dut, ez dakit zergatik».
2015eko urriaren 12a, Cronica Popular «Lodosan CNTko 160 fusilatu zituzten. Egia esan behar da: Franco zen kabroi hark bazekien zer egin zuen, bi urtez lotan egon balitz ez dakit nola bukatuko genuen, baina iraultza martxan zegoen. Adibidez, nire herrian 30 anarkista baziren. Nire aita sozialista zen. Zer egiten zuten anarkistek? Utzitako lurrak okupatzen zituzten. Gurean, herri lurrak okupatzen zituzten, zatitzen zituzten, eta ez zeuzkatenei ematen zizkieten. Zintzoak izateagatik fusilatu zituzten. Hor dago Sartaguda, alargunen herria: ez zuten gizon bat ere utzi. Lodosa, ondoan: 160 fusilatu. Herri horietan guztietan, Allon-eta, sekulakoa zegoen, bai horixe».
2008ko urtarrilaren 13a, alasbarricadas.org «Borrokatzeak balio du. Gainera, plazer bat da borrokatzea. Plazer bat da gauzak egitea».
2008ko urtarrilaren 13a, alasbarricadas.org «Begira, ekonomia aldetik ez, baina alde pertsonaletik, oso egoista naiz. Nahiago dut bakarrik egon, konpainia txarrean baino. Niri interesatzen zait balio duen jendea, horrekin aberasten naiz egunero, eta ez gauza materialekin. Badaukat jatekoa: zertarako nahi dut gehiago? Jendea interesatzen zait niri».
2008ko urtarrilaren 13a, alasbarricadas.org «Dena da inportantea. Ez dezala jende derrotistak esan: "Zertarako hori?". Ba ea zer proposatzen duzun zuk! Ez baduzu ezer proposatzen, egon zaitez isilik! Dena dago egiteko».
2008ko urtarrilaren 13a, alasbarricadas.org «Anarkia putetxe handi bat dela uste duzu, ala? Anarkia sormena da, lana, maitasuna. Maitasunak egiten gaitu langile, sortzaile, eta orduan hasten gara borrokatzen. Nola ez zara borrokatuko zinez maite duzunaren alde?»
2011ko abenduaren 25a, Argia «Ni ez nago aberastasunaren aurka, aberastasunaren erabilera ankerraren kontra baizik. Munduan ez dago nahikoa diru denak duin bizi ahal izateko? Gauzak garbi: dirua ez da papera besterik, eta bankuak gangsterrak dira».
2011ko abenduaren 25a, Argia «Banku bat sortzearen aldean, zer-nolako delitua da banku bat lapurtzea?»
2007, 'Lucio' dokumentala «Pobrea jaio nintzen, 1930eko hamarkadako Espainian. Gosez hiltzen gintuzten! Alpargatarik ere ez geneukan. 12 edo 13 urterekin, kartzelara eramaten ninduten bihurrikeriak egiteagatik. Nire amak ezin zuen bost pezetako isuna ordaindu, eta han gelditzen nintzen. Baina ez diot herrarik inori. Ez dakit gorrotatzen».
2019ko urriaren 7a, Publico «Ez nuen inolako ahaleginik egin behar izan Eliza, jabetza pribatua eta Estatua gorrotatzeko. Nik ez nuen ez ogirik, ez alpargatarik. Nire gaztaroa terrorez eta bidegabekeriaz betea egon zen. 5 urte nituenerako egurrezko fusil batekin desfilarazten zidaten herriko plazan; jendea hiltzen erakutsi zidaten umetatik. Horregatik gorroto nuen Espainia, eta Nafarroa, eta denak».
2015eko urriaren 13a, ElDiario.es «[Bankuei lapurtutakoaz] Diru hori kausa justuetarako zen, inoiz ez niretzat. Ohore bat eta plazer bat zen kutxa hustea! Baina, hori bai: inori minik egin gabe, horretan oso zorrotza izan nintzen».
2019ko urriaren 7a, Publico «Espropiatzeari utzi nion, ez delako harrotzeko ezer bankuko langile bati metraileta bat jartzea buruan, diru guztia eman diezazun. Galtzetan pixa egiten nuen, erabili nahi ez nuen bortizkeria bat erabili beharko ote nuen beldur nintzelako».
2015eko urriaren 13a, ElDiario.es «Jakiteko, lan egin behar da. Ez badugu lanik egiten, ez dakigu ezer. Egin litezke gauzak, baina ez da hasi behar mirarietatik, baizik eta txikienetik. Eraikuntzan lan egiteko, adibidez, erratza pasatzen ikasi behar da aurrena. Gazteei ez zaie gustatzen erratza pasatzea. Baina txikia egiten ez badugu, inoiz ez dugu egingo handia».
2015eko urriaren 13a, ElDiario.es «[Fidel Castro maiz kritikatu zuen] Ez dut nik esaten, Makiavelok baizik: ez dago gobernurik krimenik gabe. Eta jaun horiek Kubaren jabe egin ziren. Zertarako? Bere korta propioa edukitzeako. Hori da iraultza? Horixe ezetz!»
2019ko urriaren 7a, Publico «Fidel adiskidea Lurrak eman duen gizonik perbertsoena da, baina baita azkarrena ere. Eskua sorbaldan botatzen badizu, konbentzitu zaitu. Esaten diet lagunei: "Fidel bezala izan behar duzue: Fidelek garaipenak ateratzen ditu hondamendietatik". Camilo Cienfuegos berak eta anaiak likidatu zuten, eta Kuba osoa negarrez jarri. Che abandonatu zuen han, hamazazpi gerrillerorekin, Bolivian. Martir egin zuen Che, eta orduan laudatu zuen, bera izan zenean traizionatu zuena. Dena hondamendiak, dena garaipenak, Fidelek».
2008ko urtarrilaren 13a, alasbarricadas.org «Nafarroa oso fatxa izan da. Herri hau gorroto nuen, haurra nintzenean gosea, injustiziak eta krimenak baino ez nituelako ikusi. Hain gaiztoak izan diren diputazio eta gobernu zibila, udal faxista, nazkagarri eta gaizto horiek ikusita, ba, noski, nik herri hau ez nuen maite. Orain ez dut esan nahi denak konbentziturik daudenik, baina gazteria oso ona dugu».
2015eko irailaren 13a, BERRIA «Ni prest nago ongia egiten duen edozeini eskua luzatzeko. Ni gehiago fidatuko nintzateke aita santuaz Felipe Gonzalez gizatxarraz baino».
2015eko irailaren 13a, BERRIA «Gizartea ezin da aldatu jendeak ez badu nahi. Ezin da. Beraz, guztiek jarrera aldatu behar dugu. Adibidez, kazetariek maitasun hizkera erabili beharko zenukete».
2015eko irailaren 13a, BERRIA]]>
<![CDATA[Paradoxa bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/021/003/2020-07-15/paradoxa_bat.htm Wed, 15 Jul 2020 00:00:00 +0200 Mikel P. Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1904/021/003/2020-07-15/paradoxa_bat.htm
Ertzain horri ahaztu zaio, ordea, euskara ere ofiziala dela hori gertatu den leku horretan, Bilbon; eta herritarrek ere eskubideak dituztela; besteak beste, hizkuntza eskubideak. Eta ahaztu zaio, baita ere, autoritateak herritarren zerbitzura daudela, eta ez alderantziz.

Baina testuinguruak erantsi dio eszenari paradoxa: urteetan ETAri egotzi izan zaion hilketa batean hildako langile baten omenaldia, zeinaren senideek atsedenik gabe errepikatzen duten ETAk ezetz, Espainiako Poliziak hil zuela Ovidio Ferreira Martin. Polizia haiek ere pentsatuko zuten: «Hau Espainia da, eta hemen espainieraz hitz egiten da».]]>
<![CDATA[Bilbon, Gasteizen eta beste hemeretzi herritan parte hartzea ez da %50era heldu]]> https://www.berria.eus/albisteak/184248/bilbon_gasteizen_eta_beste_hemeretzi_herritan_parte_hartzea_ez_da_50era_heldu.htm Mon, 13 Jul 2020 07:46:17 +0200 Mikel P. Ansa https://www.berria.eus/albisteak/184248/bilbon_gasteizen_eta_beste_hemeretzi_herritan_parte_hartzea_ez_da_50era_heldu.htm Etxebarri: %46,6.
Barakaldo: %46,7.
Iruña Oka:% 46,8.
Harana: %46,9.
Berrobi eta Oion: %47,1.
Erriberabeitia: %47,2.
Irun eta Urnieta: %47,3.
Andoain: %47,4.
Sestao: %47,6.
Gasteiz, Basauri, Santurtzi eta Zanbrana: %48,3.
Portugalete: %48,4.
Bilbo: %48,5.
Pasaia: %48,9.
Errenteria: %48,5.
Erandio: %49,8. Beste lau herritan doi-doi pasatu ziren %50eko parte hartzetik, baina %51ra iritsi gabe: Lasarte-Orian, Astigarragan (Gipuzkoa), Ermuan eta Trapagaranen (Bizkaia). Hiriburuak konparatuta, berriz, Donostian bestelako joera izan zen, batezbestekoaren gainetik ibili baitzen parte hartzea: %54,2. Emaitza guztiak kontsultatu litezke herriz herri BERRIAren mapa interaktiboetan. Hamar puntu baino gehiagoko jaitsierak, 37 herritan Azken emaitza izan zen hori, baina bestela ere interpreta litezke datuak. Parte hartzearen jaitsiera orokorra izan zen, eta horrek esan nahi du herri gehienetan boto asko galdu zirela. Duela lau urteko datuekin konparatuta, igandeko hauteskundeetan 37 herritan jaitsi zen parte hartzea oso nabarmen, hamar puntu baino gehiago; bi hiriburutan ere bai, Bilbon eta Gasteizen. Eta beste hauetan: Urnietan, Andoainen, Lasarte-Orian, Altzon, Gaintzan, Lazkaon (Gipuzkoa), Sukarrietan, Derion, Erandion, Leioan, Santurtzin, Portugaleten, Abanton, Ortuellan, Trapagaranen, Barakaldon, Etxebarrin, Basaurin, Galdakaon, Zaratamon, Galdamesen, Sopuertan, Artzentalesen, Balmasedan (Bizkaia), Okondon, Urkabustaizen, Zigoitian, Erriberagoitian, Iruña Okan, Erriberabeitian, Urizaharran, Arraia-Maeztun, Haranan, Navaridasen eta Moredan (Araba). Mapa honetan ikus liteke non gertatu diren jaitsiera eta igoerak. Duela lau urtetik honako jaitsierarik handiena Erriberabeitian gertatu da (-13,9 puntu), eta, haren atzetik, Etxebarrin (-13,1 puntu). Haranan (-12,7 puntu), Bilbon (-12,4), Balmasedan eta Urkabustaizen (-12,1) izan dira galera handienetakoak. Gasteizen 11,9 puntu jaitsi da parte hartzea. Bost mahaitan, %30 baino gutxiago Mahairik mahai ere ikus litezke emaitzak, bozkaleku bakoitzean zer gertatu den sumatzeko, eta, hor, oraindik eta parte hartze txikiagoko leku batzuk agertzen dira. Araban 426 bozkaleku jarri dituzte, Bizkaian 1.400, eta Gipuzkoan, 904. Guztira, 2.730 mahai. Horietatik 124tan parte hartze benetan eskasa izan da, %40 baino txikiagoa. Botoa emateko jarritako mahai guztien %4,5 gelditu dira langa horretara iritsi gabe. Bizkaian, 79 mahaitan gertatu da hori, Bilboko bozkaleku batzuetan batez ere, baina Ezkerraldeko askotan ere bai -Barakaldo, Sestao, Portugalete, Santurtzi...-. Araban ere mahai askotan gelditu dira %40eko parte hartzearekin baino txikiagoarekin, Gasteizko 28 mahaitan, zehazki. Gipuzkoan, hamazazpi bozkalekutan gelditu dira %40ko parte hartzearen azpitik. Oro har, Gipuzkoan txikiagoa izan da abstentzioa. Parte hartzerik txikienak izan dituzten bozkaleku horien artean, Gasteizkok bat da kasurik deigarriena: bosgarren barrutiko 6-A mahaian %18,2ko parte hartzea izan dute. Bilboko bost mahaitan, berriz, %30eko parte hartzea baino txikiagoa izan dute. Bizkaiko hiriburuko hirugarren barrutian daude mahai horiek guztiak: 8-U (%24,1), 7-U (%25,8), 10-U (%25,95), 11-U (%28,0) eta 6-U (%29,3). Ikusi mapa honetan bozkaleku guztietako emaitzak. Parte hartzea gora, hamabost herritan soilik Beste herri ia guztietan ere egin du gora abstentzioak, kopuru txikiagotan bada ere. Hauteskundeetan parte hartzeak izan duen gainbeheraren seinale da beste datu hau ere: hamabost herritan soilik hazi da parte hartzea. Hauetan: Errezilen, Alkizan, Orendainen, Baliarrainen, Altzagan (Gipuzkoa), Elantxoben, Ibarrangelun, Amoroton, Gizaburuagan, Mendatan, Ajangizen, Garain, Izurtzan (Bizkaia), Lagranen eta Elvilarren (Araba). Igoera horiek herri txiki bakan batzuetan eta oso modu apalean gertatu dira, dena den: hiru puntu baino gutxiago hazi da parte hartzea, hazi den lekuetan. Salbuespena dira Baliarrain (+5,6 puntu) eta Errezil (+3,4). Abstentzioaren igoera orokorra izan dela erakusten dute datu horiek, baina badira ifrentzuan dauden herriak. %70etik gorako parte hartzea izan dute 36 herri hauek: Villabuena: %83,2.
Orexa: %83,1.
Garai: %81,6.
Nabarniz: %81,2.
Zerain: %80,4.
Izurtza eta Arratzu: %79,1.
Murueta: %78,2.
Mendata: %77,8.
Arteaga, Elantxobe eta Ajangiz: %76,5.
Arantzazu: %75,7.
Ispaster: %75,2.
Ea eta Gautegiz-Arteaga: %74,5.
Orendain: %74,2.
Zalduondo: %74,1.
Etxebarria: %74.
Amoroto eta Kortezubi: %73,5.
Gizaburuaga: %72,8.
Añana: %72,5.
Turtzioz: %72,3.
Gaztelu: %72.
Mendexa, Altzaga eta Getaria: %71,8.
Larrabetzu: %71,7.
Mañaria: %71,6.
Kripan: %71.
Otxandio, Dima, Morga eta Forua: %70,7.
Jatabe: %70,4.]]>
<![CDATA[Lehen kolpean, 2.152 hildako lau hilabetean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/012/001/2020-07-12/lehen_kolpean_2152_hildako_lau_hilabetean.htm Sun, 12 Jul 2020 00:00:00 +0200 Mikel P. Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1872/012/001/2020-07-12/lehen_kolpean_2152_hildako_lau_hilabetean.htm
Pandemiaren hasieran kutsatuen kopuruari begiratzen zitzaion, gailurra noiz ailegatuko zen igartzeko. Azkar sumatu zen ez zela aski. Ospitaleratuen eta ZIUetan zeudenen datua esanguratsuagoa zen. Lau hilabete geroago, heriotzen kopurua da gaitzak utzi duen arrasto sakonena: 2.152 hildako lau hilabetean. Hego Euskal Herrian, inoiz ez da hainbeste jende hil azkeneko berrogei martxoetan eta azkeneko berrogei apiriletan —ez dago lehenagoko daturik—. Eta koronabirusak eragindako heriotzetan, Munduko tasarik handienetakoa du Euskal Herriak. Baina ez da bera eskualde guztietan. Gaitzak arrasto handiagoa utzi du Gasteiz aldean, eta Nafarroako eta Bizkaiko leku batzuetan; txikiagoa, Gipuzkoan —Ipar Euskal Herriko datu ofizialik ez dago, baina gutxienez hamar eri hil dira—.

Lorratz sakonena zahar etxeetan utzi du COVID-19ak, eta zaintza sistemari buruzko zalantzak erein ditu. Zaharren egoitzetatik kanpo ere, adinekoen artean eragin du kalterik handiena: hildakoen %90ek 70 urtetik gora zituzten.

Ekainean baretu da egoera. Ospitaleetako karga jasangarria da, kasu positibo berri gutxi agertzen ari dira, eta zahar etxeak arindu dira. Kutsatze kate berriak dira kezka orain. Ekainetik, hamar foku sortu dira, eta Tuterakoa (Nafarroa) eta Ordiziakoa (Gipuzkoa) eteten jarria dute arreta oraintxe bertan administrazioek, baina aise sor litezke fokuak. Lehen olatuak hori erakutsi baitu: oso erraza dela dena hankaz gora jartzea.]]>
<![CDATA[Boto eskubidea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/022/003/2020-07-10/boto_eskubidea.htm Fri, 10 Jul 2020 00:00:00 +0200 Mikel P. Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1904/022/003/2020-07-10/boto_eskubidea.htm
Jende askoren boto eskubidea dago jokoan. Eta haien botoek ez dituzte azken emaitzak aldatuko, baina hori da gutxienekoa. Inori ez litzaioke ukatu beharko botoa. Oinarrizko printzipio bat da. Eta eskubide hori bermatzeko ideia bakarra berrogeialdia haustea baldin bada, bada ez da aski. Hauteskunde Batzordeak «dena ongi dago» batekin konpondu zuen auzia atzo. Baina kontua ez da Jaurlaritzaren jokabidea epaitzea: kontua da nola bermatu oinarrizko eskubide bat, osasun publikoari kalte handiagoa egin gabe. Eta Hauteskunde Batzordeak egin zezakeen gehiago. Ordiziako herritarren (guztien) boto eskubidea bermatu nahi bada, guztientzat seguruagoa izango zatekeen pertsona jakin batzuek botoak atez ate biltzea (adibidez), berrogeialdian daudenak etxetik ateraraztea baino.]]>
<![CDATA[Maiatzaren 20tik ez zen hain datu txarrik positibo berrietan]]> https://www.berria.eus/albisteak/184008/maiatzaren_20tik_ez_zen_hain_datu_txarrik_positibo_berrietan.htm Wed, 08 Jul 2020 15:00:28 +0200 Mikel P. Ansa https://www.berria.eus/albisteak/184008/maiatzaren_20tik_ez_zen_hain_datu_txarrik_positibo_berrietan.htm ]]> <![CDATA[Klinex langileak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/021/003/2020-07-02/klinex_langileak.htm Thu, 02 Jul 2020 00:00:00 +0200 Mikel P. Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1904/021/003/2020-07-02/klinex_langileak.htm <![CDATA[Verterren zabortegi ondoan zigilatuko dituzte zakarrak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1834/011/001/2020-07-01/verterren_zabortegi_ondoan_zigilatuko_dituzte_zakarrak.htm Wed, 01 Jul 2020 00:00:00 +0200 Mikel P. Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1834/011/001/2020-07-01/verterren_zabortegi_ondoan_zigilatuko_dituzte_zakarrak.htm
Enpresaren beraren proiektuaren arabera, eraikia dagoen azpiko biltegiari jarraipena emango diote. Motia mendiaren magalean dauden bi ezpondatan eraikiko dute zaborrarentzako ziega berria. Biltegi berri horrek 804.000 metro kubo zakar hartu ahalko lituzke. Horrek esan nahiko luke, dagoeneko eraikia dagoen biltegiarekin, zabortegian jausi ziren zakar guztiak bertan biltzeko aukera luketela —950.000 metro kubo inguru amildu ziren—.

Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Sailak uste du ingurumenean eragin txikia izango duela proiektu berriak, hondakinak biltzeko ahalmen handiagoa izango duela eta, gainera, zaborra ez dela mugitu beharko herriguneetatik, biltegi berriak aukera emango duelako zabortegi barrutik mugitzeko zakarrak.

Hogei hilabeterako lanak

Hogei hilabeteko epea zehaztu dute biltegi berria eraikitzeko eta erabat zigilatzeko. Biltegiaren parte bat hilabete barru erabiltzen hasi ahalko direla uste dute. Aukeratutako bi ezponda horietan dike bat eraikitzeko asmoa dute. Horma horren goiko aldea 120 metro luze, hogei metro garai eta zortzi metro zabal izango da, eta lixibiatuak-eta ez iragazteko prestatu beharko dute. Verterrek berak aurkeztu du proiektua, eta 13,4 milioi euroko aurrekontua izango du.

Otsailean, zabortegia jausi zenean, ezin ziela obrei eutsi argudiatu zuen enpresak, eta Jaurlaritzak modu subsidiarioan ekin zien lanei, ondoren enpresari kostua bere gain hartzeko eskatzeko. Jaurlaritzak Verterri eskatu zion obren erantzukizuna hartzeko, eta proposamen honekin urratsa egin du enpresak, hondamendia gertatu eta ia lau hilabete geroago.]]>
<![CDATA[Verterren zabortegiaren inguruan pilatuko dituzte jausitako zakar guztiak]]> https://www.berria.eus/albisteak/183602/verterren_zabortegiaren_inguruan_pilatuko_dituzte_jausitako_zakar_guztiak.htm Tue, 30 Jun 2020 14:41:25 +0200 Mikel P. Ansa https://www.berria.eus/albisteak/183602/verterren_zabortegiaren_inguruan_pilatuko_dituzte_jausitako_zakar_guztiak.htm <![CDATA[Lau hilabete dira ofizialki lehen kutsatua agertu zela]]> https://www.berria.eus/albisteak/183537/lau_hilabete_dira_ofizialki_lehen_kutsatua_agertu_zela.htm Mon, 29 Jun 2020 18:16:06 +0200 Mikel P. Ansa https://www.berria.eus/albisteak/183537/lau_hilabete_dira_ofizialki_lehen_kutsatua_agertu_zela.htm <![CDATA[Propaganda]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/020/003/2020-06-27/propaganda.htm Sat, 27 Jun 2020 00:00:00 +0200 Mikel P. Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1904/020/003/2020-06-27/propaganda.htm Propaganda gutxiago, baliabide gehiago. Ez da lelo okerra hauteskunde kanpainarako.]]> <![CDATA[Bartzelonako hondakin uretan askoz lehenagoko koronabirus arrastoak topatu dituzte]]> https://www.berria.eus/albisteak/183420/bartzelonako_hondakin_uretan_askoz_lehenagoko_koronabirus_arrastoak_topatu_dituzte.htm Fri, 26 Jun 2020 17:30:29 +0200 Mikel P. Ansa https://www.berria.eus/albisteak/183420/bartzelonako_hondakin_uretan_askoz_lehenagoko_koronabirus_arrastoak_topatu_dituzte.htm Hego Euskal Herrian ere hasi dira era horretako ikerketak egiten. Bartzelonan halako ikerketa bat egin dute beraz. Apirilaren 13az geroztik, astero aritu dira ur araztegietan laginak hartzen. Bartzelonako Unibertsitateko Biologia katedradun Albert Boschek koordinatu du lana, eta azaldu du argi ikusi dutela gaitzaren hedapenak eta hondakin uretan agertutako SARS-CoV-2 birusaren presentziak erabat batera doazela. Adierazle sendoa dela, alegia. Azkeneko asteetan laginak soilik ez, koronabirusa ustez agertu aurreko laginak ere aztertzen aritu dira. Eta hor izan dute ezustekorik handiena: 2020ko urtarril hasieratik 2020ko martxo hasierarako hondakin uretan SARS-CoV-2 birusaren genomaren presentzia gero eta handiagoa egon zela sumatu dute. Horrek esan nahiko luke, gutxi gorabehera, uste zen baino hilabete eta erdi lehenago koronabirusa zabaltzen hasia zela Bartzelonan. Ikertzaileek ondorioztatu dute garai hartan gaixotu ziren gehienei gripea diagnostikatuko zitzaiela, eta horrela pasatuko zirela oharkabean, koronabirusaren probak ez baitziren egiten hasi otsail bukaera arte. Boschek hala azaldu du: «COVID-19ak kutsatutakoei gripe diagnostiko bat egingo zitzaien lehen arretan, eta horrela hedapen komunitarioa gertatu zen, osasun publikoko neurriak hartzen hasi aurretik. Bartzelonako kasuan, SARS-CoV-2aren hedapena hilabete lehenago antzemateak lagunduko zuen pandemiari erantzun hobeago bat ematen». 2019ko martxoaren 12an lehen aldiz Ikertzaileak ez ziren horretan gelditu, ordea. 2018ko urtarriletik 2019ko abendura bitarteko lagin batzuk ere hartu eta aztertu zituzten -izoztuta gordeta zeuzkan Aguas de Barcelona enpresak-. Harrigarriena lagin horietan agertu da: 2019ko martxoan aurkitu dituzte koronabirusaren aurreneko arrastoak hondakin uretan, ahulak ziren arren. Horrek esan nahiko luke Wuhanen gaitza ofizialki agertu baino zortzi-bederatzi hilabete lehenago bazegoela koronabirusaren arrasto bat Bartzelonan. Ikertzaileek azaldu dute Bartzelonan bidaiari asko izaten direla, turistak zein profesionalak, eta horrek esplikatuko lukeela gaitza bertara horrez goiz iristea, baina munduko beste leku askotan ere gertatu izango dela hori. Ikerketari buruzko zalantzarik ez du Boschek: «[2018ko eta 2019ko laginetan] Proba guztiak negatiboak izan ziren, bat izan ezik: 2019ko martxoaren 12koa. Horretan, SARS-CoV-2aren maila oso txikia zen, baina PCR bidez positibo eman zuen, oso argi, eta gainera bi itu desberdin erabilita». Ikerketa medikorako aldizkari ezagun batera igorri dute azterketa, eta biltegi batean zabaldu dute oraingoz.]]>