<![CDATA[Mikel Rodriguez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 18 Apr 2021 03:43:39 +0200 hourly 1 <![CDATA[Mikel Rodriguez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Euskara despolitizatu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/018/003/2021-04-15/euskara_despolitizatu.htm Thu, 15 Apr 2021 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/018/003/2021-04-15/euskara_despolitizatu.htm
Euskararen eta euskaldunen egoera hobetu dadin, maiz aditu da beharrezkoa dela euskara despolitizatzea. Normalki, abertzale edo independentistek ekinaldi bat egiten dutenean euskarak espazio publikoa irabazteko, orduan erraten da hori, bertze interes batzuetarako erabiltzen dutela leporatuta. Bidasotik iparraldera alderdi politikoek azkenaldian egin dituzten mugimenduak ikusita, ordea, agian ondoriozta liteke despolitizatze hori ez dela independentistek eta abertzaleek euskararen aldeko ekinaldiak ez egitea, baizik haiekin bat egitea Euskal Herriak Frantziaren eta Espainiaren artean banatuta jarraitu behar duela defendatzen dutenek.]]>
<![CDATA[Zaharrena irabazle]]> https://www.berria.eus/albisteak/196035/zaharrena_irabazle.htm Sat, 10 Apr 2021 08:10:48 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/albisteak/196035/zaharrena_irabazle.htm <![CDATA[Fruitu heldua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/018/003/2021-04-10/fruitu_heldua.htm Sat, 10 Apr 2021 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/018/003/2021-04-10/fruitu_heldua.htm Fruitu helduaren teoria, 1823an —AEBetako presidente izan zen gero—: «Zuhaitz batetik banatutako fruitu batek haizearen indarrarengatik eragotzi ezin duen bezala lurrera erortzea, Kubak, behin Espainiatik banatu eta harekiko lotura artifizialik gabe, ezinen dio bere buruari eutsi, eta nahi eta nahi ez mugituko da Ipar Amerikako Batasunera». AEBen gurari espantsionista bat garapen historiko saihetsezin modura teorizatu zuen Adamsek. Kuba heldu egin zen, bai, baina bere buruari eutsi ahal izan dio.

Fruitu helduaren teoriaren bertsio antikoloniala litzateke 1920ko eta 1930eko hamarkadetan Irlandako Estatu Askearen sorrera babestu zuten buruzagietako anitzek pentsatzen zutena irlaren iparraldeko zati bat Erresuma Batuaren menpe gelditzeari buruz: ezin zuela egoera horrek luzaroan iraun, eta denbora kontua izanen zela uhartea estatu independente bakar batean elkartzea.

Ipar Irlandak, ordea, Erresuma Batuko probintzia gisa egituratuta mende bat beteko du aurten. Luze, gogor eta odoltsu igaro den mendea. 1921ean Londresek nahita eragin zuen zatiketa; orain, brexit-aren eraginez nahi gabe eragin du praktikan uharteko bi lurralde egiturak elkarrengana hurbiltzea, eta sektore loialista gogorrenak karriketara eraman du horrek sorrarazi dion amorrua. Fruitua heltzen ari ote den seinale?]]>
<![CDATA[Kolore bakarreko Itzulia]]> https://www.berria.eus/albisteak/195983/kolore_bakarreko_itzulia.htm Fri, 09 Apr 2021 09:16:58 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/albisteak/195983/kolore_bakarreko_itzulia.htm <![CDATA[Romingerren bigarrena, bideratuta]]> https://www.berria.eus/albisteak/195930/romingerren_bigarrena_bideratuta.htm Thu, 08 Apr 2021 09:15:06 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/albisteak/195930/romingerren_bigarrena_bideratuta.htm <![CDATA[Etxean irabazteko nahia]]> https://www.berria.eus/albisteak/195878/etxean_irabazteko_nahia.htm Wed, 07 Apr 2021 09:07:26 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/albisteak/195878/etxean_irabazteko_nahia.htm <![CDATA[Hamarkadako lehen euskal garaipena]]> https://www.berria.eus/albisteak/195772/hamarkadako_lehen_euskal_garaipena.htm Tue, 06 Apr 2021 09:26:47 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/albisteak/195772/hamarkadako_lehen_euskal_garaipena.htm <![CDATA[Txapeldunen zerrenda, Erriberritik Ormaiztegira]]> https://www.berria.eus/albisteak/195740/txapeldunen_zerrenda_erriberritik_ormaiztegira.htm Mon, 05 Apr 2021 18:56:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/albisteak/195740/txapeldunen_zerrenda_erriberritik_ormaiztegira.htm bueltatuko da gaur. Duela 97 urte jokatu zuten lehenbizikoz, baina 1931-1934 bitartean ez zuten antolatu, eta, 1935eko ekitaldiaren ondoren, 36ko gerra garaian ez zen egin. 1969an antola zuten berriro, eta, ordutik, lehenbiziko etena izan du iazkoa, COVID-19aren pandemiak eragindakoa. 97 urte eta 59 ediziotan, etxeko txirrindulariek bederatzi bider irabazi dute. Mariano Cañardo erriberritarrak lortu zuen lehenbizikoa, aurten 91 urte, eta Ion Izagirre ormaiztegiarrak itxi zuen garaipenen zerrenda, duela bi urte, jokatu zen azkenekoan. Euskal ziklismoaren hamargarren garaipena ikusteko aukera hagitz garesti egonen da, bertze behin nazioarteko tropeleko izarrak izanen baitituzte kontrario etxeko errepideetan. Garaipenak herrialdeka zerrendatuz gero, espainiarrek lortu dituzte Itzuli gehien, hamasei guztira, eta bigarren daude euskal herritarrak, bederatzirekin. Italiarrak dira hirugarren, zazpi garaipenekin. Nahiz eta euskal herritarrek etxean korritu, nazioarteko lehiakidetza gogorrari aitzin egin behar izan diote beti, lehenbizikoz egin zutenetik. Horren erakusgarri, 1924-1935eko aldi hartako zortzi Itzulien erdiak irabazi zituzten lehenago edo geroago Frantziako Tourrean ere gailendu ziren txirrindulariek -Nicolas Frantz luxenburgotarrak, Mario De Waele belgikarrak bi bider, eta Gino Bartali italiarrak-, eta ekitaldi haietako podiumetan ere Frantziako Tourreko irabazleak sailkatu ziren -Henri Pelissier frantziarra bigarren 1924an, Andre Leducq herrikidea bigarren 1927an eta 1928an, Lucien Buysse belgikarra hirugarren 1927an, Frantz hirugarren 1929an…-. Zazpigarrenean, lehenbizikoa Cañardo izan zen lehiakide horiek garaitu ahal izan zituen lehenbiziko euskal txirrindularia, 1930ean. Hirugarren egina zuen behin, De Waeleren eta Leducqen gibeletik (1928), eta bi urte geroago Antonin Magne frantziarraren aitzinetik irabaztea lortu zuen. 1930ean, irailean korritu zuten Itzulia, eta, bi hilabete lehenago, Magnek hirugarren egina zuen Frantziako Tourrean -hurrengo urtean irabazi egin zuen Tourra, eta 1934an berriz ere nagusitu zen munduko lasterketa handienean-. Cañardok azken etapan irauli zuen sailkapen nagusia, Donostia eta Bilbo artekoa irabazita. Nafarrak Tourrik ez zuen irabazi, baina halako ziklisten mailan lehiatzeko gai zen. Hura da II. Mundu Gerraren aitzineko garaian lorpenik nabarmenenak dituen euskal txirrindularia, Roger Lapebie baionarraren ondoren. Harekin batera, Tourra lehen hamarretan bukatu zuen lehenbiziko euskal herritarra izan zen Cañardo, 1934an -hirugarren izan zen baionarra; bederatzigarren, erriberritarra-. Handik bi urtera, Tourrean postua hobetzea lortu zuen -seigarren izan zen-, eta 1937an etapa bat irabazi zuen. Espainiako Vueltan, bigarren izan zen 1935ean, itzuli horren historiako lehenbiziko edizioan, baina Cañardoren izena bereziki lasterketa bati lotuta dago: Kataluniako Voltari. Zazpi bider irabazi zuen, gaur egun oraindik inork hurbiltzerik ere izan ez duen marka. Hain zuzen, Katalunian hango txirrindularitzaren txapeldun handitzat dute Cañardo. Izan ere, 13 urte zituela Bartzelonara joan zen bizitzera; han egin zen txirrindulari, eta Katalunian bizi izan zen hil arte, 1987an, 81 urterekin. Santamarina, aro modernoko lehenbizikoa 1936an galdutako Itzulia 1969an berreskuratu zuten, gaur egungo egutegiarekin, apirilean. Parte hartzea goi mailakoa izan zen lehenbiziko ediziotik. Berreskurapenekoaren irabazlea horren adierazle: Jacques Anquetil, Frantziako bortz Tour irabazi zituen lehenbiziko txirrindularia, baita hiru itzuli handiak irabazi zituen lehenbizikoa ere. Euskal garaileen artean, Luis Pedro Santamarina gallartarrak hartu zuen Cañardoren lekukoa, 1970eko Itzulia irabazita. Urte horretan podiumeko hiru postuak bete zituzten euskal herritarrek, inoiz gehiago lortu ez den marka -Santamarina txapeldun, Jesus Aranzabal bigarren eta Andres Gandarias hirugarren-. Itzulia irabazi zuen bigarren euskal herritarra bizkaitarra izan bazen ere, probintzia horretako ziklistek ez zuten etaparik irabazi 1973ra arte, Javier Elorriagak Iruñea eta Lekunberri (Nafarroa Garaia) artekoa irabazi zuen arte. Ordura arte, 1924ko ekitaldiaz geroztik, gipuzkoarrek, nafarrek eta lapurtarrek lortu zituzten garaipenak -lapurtarren kasuan, historian lortu duten bakarra, Sauveur Ducazeaux miarriztarrak 1935ean, Baiona eta Donostia artekoa esprintean irabazita-. Helmugan besoak altxatu ahal izan zituen lehenbiziko euskal ziklista, gipuzkoarra izan zen: Ricardo Montero ordiziarra, 1928an, Bilbo eta Gasteiz artean jokatu zuten lehenbiziko etapan. Arabarrek, berriz, 1980ra arte esperatu behar izan zuten -Felipe Yañezek Zornotzan (Bizkaia) irabazi zuen arte, 128 kilometro ihesean bakarrik egin ondoren-. Nafarroa Behereko eta Zuberoako inork ez du etaparik irabazi Euskal Herriko Itzulian -Pierre Cazaux donapaleutarrak 2010ean parte hartu zuen, eta Marcel Queheille zalgiztarrak korritu zuen garaian (1957-1963) ez zen Itzulirik egin-. Euskal herritarrek guztira 51 etapa irabazi dituzte; hau da, 1924tik lehiatu diren 339 garaipen partzialen %15. Garaileak nazioka sailkatuz gero, bigarrenak dira, espainiarren gibeletik (73 garaipen) eta italiarren aitzinetik (47 garaipen). Laugarren dira frantziarrak, urrutiago (32 etapa). Euskal herritarrek 24 ziklistaren artean irabazi dituzte 51 etapak, eta garaipenen banaketan bi izen nabarmendu behar dira: Txomin Perurena eta Miguel Mari Lasa, oiartzuarrak biak. Perurenak 11 etapa irabazi zituen sei itzulitan -1969 eta 1976 artean-, soilik Sean Kelly irlandarrak berdindu ahal izan duen marka. Lasak, berriz, sei irabazi zituen guztira, baita Itzuli bat ere, 1974koa. Bi oiartzuarrek egundoko marka egin zuten edizio hartan, jokoan izan ziren sei etapetatik bortz irabazi baitzituzten -Perurenak lau, eta Lasak bat-. Bi gipuzkoarren arrakasta urte horiei bi bizkaitarrek eman zieten erreleboa 1980ko hamarkada hasieran: Julian Gorospek eta Marino Lejarretak. Gorospek 1983ko Itzulia irabazi zuen, 23 urterekin, aitzineko urtean bigarren egin ondoren. Lejarretak, berriz, 1980. eta 1985. urteen artean bortz bider bukatu zuen hirugarren sailkapen nagusian. Podiumen marka Alberto Contador espainiarrak du, seirekin -lau aldiz irabazi, eta aldi banatan bigarren eta hirugarren-, eta haren gibeletik gehien igo diren lau txirrindularien artean dago Lejarreta, bortzekin; baina berezitasun batekin, Itzulia inoiz irabazi gabe podiumera aldi gehienetan igo den ziklista baita. Berrizko txapeldun handiaren palmares bikainak duen arantza da Itzulia, inoiz ez irabazteaz gain, ez baitzuen lortu etaparik zakuratzea. Gorospe, errepikatu duen bakarra Podiumera Lejarreta adina aldiz igo den lau ziklista horietako bat da Gorospe -Jose Antonio Gonzalez Linares eta Laurent Jalabert dira bertze biak-. Mañariakoak Itzulia bi aldiz irabaztea lortu zuen, 1990ekoan ere gailendu baitzen. Hori egin duen euskal herritar bakarra da. Gorospek bigarren Itzulia eskuratu baino bortz urte lehenago bertze euskal herritar batek irabazi zuen: Peio Ruiz Cabestanyk, 23 urte zituela, Greg Lemond txapeldun handi estatubatuarrari sailkapen nagusian 29 segundoko aldea aterata. 1990eko Itzuliak mugarri bat ezarri zuen, edizio arrakastatsua izan baitzen euskal herritarrentzat, eta, hain zuzen, urte luzetan ez baitzen halakorik errepikatu. Gorosperen garaipenaz gain, bortz urtean lehenbiziko aldiz bi euskal herritar igo ziren podiumera -Miguel Indurainek hirugarren bukatu zuen-, eta 1974az geroztik etxeko txirrindulariek etapa gehien irabazi zituzten aldia izan zen: hiru. 2002ra arte ez ziren bi gertakari horiek errepikatu. Etapetako bat Gorospek irabazi zuen -haren palmareseko laugarrena-, eta bertze biak, berriz, Fernando Martinez de Gereñuk eta Indurainek. Indurainen hori da nafarren azken etapa garaipena. 1990eko hamarkada orain arteko antzuena izan da, Itzuliak osoki hartu dituen hamarkadak kontuan hartuz gero. Sailkapen nagusian garaipenik ez -Mikel Zarrabeitiaren eta Abraham Olanoren hirugarren postuak, emaitzarik onenak; 1992an eta 1996an, hurrenez hurren-, eta zakuan bi etapa baino ez: Fede Etxabek 1993an Ibardinen irabazitakoa, eta Agustin Sagastik hurrengo urtean Bera (Nafarroa) eta Azpeitia (Gipuzkoa) artean lortutakoa -Euskadi Fundazioaren historiako lehen garaipena-. Mende hasiera oparoa XXI. mende hasieran, ordea, 180 graduko aldaketa bat gertatu zen, neurri batean Euskaltel-Euskadi taldearen garapenak eragindakoa. Lehenbiziko aldiz, bi urtez jarraian etxean gelditu zen Itzulia, Aitor Osak 2002an eta Iban Mayok 2003an irabazitakoekin. Bietan, gainera, euskal herritarrek hiruna etapa irabazi zituzten: 2002an, Osak bat eta David Etxebarriak bortzgarren etapako bi sektoreak; 2003an, Mayok lehen etapa eta bortzgarreneko bi sektoreak. 2004an, berriz, garaipena ez, baina 2002an bezala bi euskal herritar izan ziren podiumean: Mayo bigarren, eta David Etxebarria hirugarren -Etxebarriak bigarren egina zuen 2002an, Osaren gibeletik-. Aitor Osa liderraren maillot horiarekin, 2002ko Itzuliko azken etapan, Elgoibarren jokatu zen erlojupekoan. ANDONI CANELLADA / FOKU Urte horietako euskal zikloiaren ondoren, ordea, bertze idorte aldi bat hasi zen, 1990eko hamarkadakoaren parekoa. Bortz urte igaro behar izan ziren euskal herritar batek etapa bat irabazi arte -David Herrerok, 2008an-, eta bertze zazpi hurrengora arte -Landak 2015ean Aian (Gipuzkoa) lortutakoa-. Sailkapen nagusian, berriz, sei urtean etxeko inork ez zuen podiuma zanpatu -Beñat Intxausti bigarren izan zen arte, 2010ean-, eta bertze bortz igaro ziren euskal herritar bat berriz ere goiko mailaren batean ikusi arte -2015ean, Ion Izagirre hirugarren izan zenean-. Irakurri gehiago:Valverde gaztearen garaipena Joan den hamarkadaren bigarren erdia, ordea, emankorragoa izan da. Inportanteena, Itzulirik irabazi gabeko aldirik luzeena bukatu zela, Izagirreren garaipenarekin. Gainera, 2015az geroztik, soilik 2016an ez da egon euskal txirrindularirik podiumean -Izagirrek, irabazteaz gain, hirugarren egin du hiru aldiz, eta 2018an Landa bigarren izan zen-, eta hiru etapa garaipen lortu dituzte -Landak bi, eta Omar Frailek azkena, duela hiru urte-. Gaur, 23 euskal txirrindulari izanen dira Bilboko irteeran, ia mende beteko euskal palmaresa gizentzeko prest. Omar Fraile Eibarren etapa irabazten, 2018an. Euskal ziklisten azken etapa garaipena da Itzulian. JAIZKI FONTANEDA / FOKU ]]> <![CDATA[Valverde gaztearen garaipena]]> https://www.berria.eus/albisteak/195771/valverde_gaztearen_garaipena.htm Mon, 05 Apr 2021 09:46:43 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/albisteak/195771/valverde_gaztearen_garaipena.htm <![CDATA[300 metrotan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/016/003/2021-03-26/300_metrotan.htm Fri, 26 Mar 2021 00:00:00 +0100 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/016/003/2021-03-26/300_metrotan.htm Ever Given ontzia, eta horrela egonen da denbora batean. 400 metroko ontzia, 300 metro zabal den pasabide bat trabatzen. 300 metroko tarte bat, globalizazioaren adierazle: trafikoa etenda, salgaiak berandutzen, prezioak goraka, enpresak eta gobernuak galdezka...

Aro historikoen tenperatura hartzeko lagin aproposa izan da Suezko kanala batzuetan. Sorreran bertan, Europaren eta Asiaren arteko trafikoan Afrika osoa gurutzatzeko beharra kendu zuen. Begi bistakoa da arlo batean baino gehiagotan eragin zuen iraultza.

1956an, berriz, Egiptok nazionalizatu egin zuen, eta Erresuma Batuaren, Frantziaren eta Israelen erasoa pairatu zuen horregatik. AEBek eta Sobietar Batasunak agindu zuten erasoaldi hura gelditzeko, eta XX. mendeko aro berria zer izanen zen erakutsi zuten: Europako potentzia kolonial izandakoen gainbehera, eta bi indar berriagoen Gerra Hotza. Duela hamar urte, Irango ontzi militarrak Mediterraneoan agertu ziren. Anaia Musulmanek zuten agintea Egipton. Israelek protesta egin zuen aztoratuta, baina, kanaleko trafikoa arautzen duen Konstantinoplako Konbentzioaren arabera, edozein ontzik gurutzatu dezake, tasa ordainduz gero.

Eta 2021ean ailegatu da Ever Given-en blokeoa. Pandemia baten erdian, Txinaren eta Europako Batasunaren arteko harremanak dependentzia eta mesfidantza lotuak dituen garai batean... zer adieraziko du orain Suezko termometroak? Anitzetarako eman dezakete 300 metrok. ]]>
<![CDATA[Ehun metro]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/023/003/2021-03-21/ehun_metro.htm Sun, 21 Mar 2021 00:00:00 +0100 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1951/023/003/2021-03-21/ehun_metro.htm
Frantziako Errepublikak ezarri dituen neurriek duela urte batzuk ageri zen baino gordinago azaleratu dute Euskal Herriaren zatiketa, bertako biztanleen mugimendu eta komunikazio naturala oztopatu baitute, eta, migratzaileen kasuan, traba fisiko bat paratu baitiote bizitza duin baten bila hasitako bidaiari. Euskal Herriarentzat auzi nazionala da mugarena, banaketa lerroaren bi aldeei eguneroko bizitzan eragiten diena. Bertako erakundeek, era batera edo bertzera, kexa eta kezka agertu dute, baina ez diote modu koordinatu eta bateratu batean aurre egin arazoari.

Euskal Herriko hiru eremu administratiboetako erakunde nagusiek badute harremana eta lankidetza arlo anitzetan, baina ez dira inoiz bloke bat bezala elkartu interes komun baten inguruan. Eta mugarenak badu horretarako funtsa; alde batetik, haien herritarrek banaketaren kaltea pairatzen dutelako; eta, bertzetik, haien administraziopeko lurraldeetatik pasatu nahi duten migratzaileen bizitza arriskuan dagoelako. Ehun metro edo gutxiago zabal da Bidasoa, eta ez du horrek geldituko gatazkak, basamortuak, mafiak, Polizia torturatzaileak, txarrantxak eta itsaso bat gurutzatu dituen norbait.]]>
<![CDATA[Hipoteka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/017/003/2021-03-11/hipoteka.htm Thu, 11 Mar 2021 00:00:00 +0100 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/017/003/2021-03-11/hipoteka.htm
Eta handik zazpi urtera, gaur hamar urte, naturako fenomenoen eta giza sorkari baten arteko talka bortitzak hondamendi bat eragin zuen Japonian, Asiako ekialdeko muturrean. Nahiz eta munduko teknologia garatuenetakoa duen herrialdea izan, nahiz eta potentzia ekonomikoen podiumean egon, ezin izan zuen energia nuklearra kontrolpean izan lurrikara baten eta tsunami baten aitzinean. Historiaren patu ironiko eta mingarriak: inoiz egin den lehenbiziko eraso nuklearra —eta ustez bakarra— jasan zuen herrialdeak pairatu zuen historian gertatu diren istripu nuklear gutxi horietatik okerrenetakoa. Energia nuklearraren erabileran mugarri bat ezarri zuen Fukushimak. Horren aldeko lobbyak argudiotzat erabiltzen du istripuak ez direla maiz gertatzen. Baina Txernobylek ez bazuen argi utzi, Fukushimak oroitarazi zuen aski dela bat gertatzea —eta bat gehi bat, bira ailegatu dira jada—. Hipoteka garestia, mundu osoarentzat.]]>
<![CDATA[Kasu zientzia fikzioarekin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/017/003/2021-03-03/kasu_zientzia_fikzioarekin.htm Wed, 03 Mar 2021 00:00:00 +0100 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/017/003/2021-03-03/kasu_zientzia_fikzioarekin.htm
Horixe gertatu zitzaion Steven Soderbergh zuzendariaren Contagion filmari duela urtebete. SARS-CoV-2 birusa mundu osoan hedatzen hasi zenean, sarean alimaleko arrakasta lortu zuen 2011ko film horrek. Txinan sortutako birus batek eragiten duen pandemia baten bilakaera kontatzen du. Berrogeialdiak eta karrika hutsak, maskarak, ilarak komertzioetan, eriak pilatzeko zentro handiak, aireportu hutsak... ez dira gutxi film horrek fizkionatu eta azken urtebetean egia bihurtu diren egoerak.

Bertze bat ere betetzear dela dirudi: immunizatuta dauden pertsonak identifikatzeko ziurtagiria. Contagion-en eskumuturreko eta barra kodeen bidez identifikatzen dira, eta, bertzeak bertze, bidaiatzeko beharrezkoa dute. Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidenteak jakinarazi duenez, hil honen 17rako prestatu nahi dute horrelako sistema bat, bidaiariek frogatu behar izateko COVID-19arekiko immunizatuta daudela. Sakelako telefonoarena ez zuen igarriko, baina, badaezpada, kasu eman zientzia fikzioarekin.]]>
<![CDATA[Alkate boteretsuen aroa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/018/003/2021-02-24/alkate_boteretsuen_aroa.htm Wed, 24 Feb 2021 00:00:00 +0100 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/018/003/2021-02-24/alkate_boteretsuen_aroa.htm
Futbolzale porrokatuentzat ezagunagoa izanen da akaso Henriren biloba eta Jeanen seme François, Bordeleko Girondinseko jokalaria bederatzi urtez, eta nazioarteko futbolean partida bat jokatutakoa: Euskal Herriarekin, 1998an, Uruguairen aurka —eta ez, frantsesezko Wikipediak dioen bezala, 1993an Boliviaren aurka; hura bertze lapurtar bat izan zen, Greneten taldekide Bixente Lizarazu—.

Euskal Herriko hiriburu nagusi gehienetan urte luzez agindu zuten alkate boteretsuen aroa izan zen Grenetena: Odon Elorza Donostian (1991-2011), Iñaki Azkuna Bilbon (1999-2014), Yolanda Barcina Iruñean (1999-2011). Alkate mediatikoak, eroso sentitzen zirenak udal botereak erraztu ohi duen protagonismo pertsonalarekin. Notableak, mugaren bi aldeetan.]]>
<![CDATA[Esku salbatzailea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/024/003/2021-02-11/esku_salbatzailea.htm Thu, 11 Feb 2021 00:00:00 +0100 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/024/003/2021-02-11/esku_salbatzailea.htm
Zer pentsatuko dute, orduan, 1948tik Libanon bizi diren palestinarrek? Edo, zer erranik ez, haien ondorengoek, gurasoen eta aitatxi-amatxien sorterria ezagutu ez, eta jaio diren herrialdean bertan oraindik errefuxiatutzat hartzen dituzten horiek? Esperantza aspaldi galdua dute nazioartearekin. «Gure erresistentzian soilik dut itxaropena», erran dio Ibrahim izeneko Libanoko palestinarrak BERRIAri. Nazioartea bidegabekeriak eta gatazkak onartuko ez dituen mantra baten gisan aipatzen da maiz, gehienbat Mendebaldean, baina historian gutxitan ailegatu izan da horrelako esku salbatzailerik, altruismo hutsez. Nazioartean indarrak ireki izan du bidea; eta palestinarrei, kasu honetan, itxi.]]>
<![CDATA[Napoleondik Mendigorrira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/025/003/2021-02-07/napoleondik_mendigorrira.htm Sun, 07 Feb 2021 00:00:00 +0100 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1951/025/003/2021-02-07/napoleondik_mendigorrira.htm ...eta infernuko demonioa adiskide, Elkar). Egileak 1811ko agiri bat ekarri du gogora, Napoleonek Nafarroako gobernadore izendatu zuen jeneralaren, Honore Charles Reilleren izenean idatzitako bando bat. Herritarrei laguntza eskatu zien Reillek, gerrillari batzuk harrapatzeko. Euskaraz idatzi zuten, eta gaur egun hizkuntza estandarra menperatzen duen edonork aise ulertzeko modukoa da. Ezarritako ordena herritarrei laguntza eskatzen talde armatuetako kideak harrapatzeko, euskaraz, Iruñean sinatua. Agintariek herritarrengana egokitu behar izan zuten.

XIX. mendeak, ordea, bertzelako bilakaera bat izan zuen. Belaunaldi gutxitan euskaldunak desagertu egin ziren eskualde anitzetatik, eta iparraldera mugatuta gelditu ziren. Gehiengoa ziren herrialdean gutxiengo bihurtua. Agintariak herritarrei egokitu beharrean, herritarrak agintariei egokitu behar izan zirelako.

XX. mendean, ordea, galdutako eskualdeetara itzuli zuten euskara, eta XXI. mendean bide hori urratzen ari dira. Mendigorriarrek idatzi dute azken atala, D eredua herrira ekarrita. Oztopo anitz izan dituzte, baina Reilleren bandoarekin bezala, agintariek egokitu behar izan dute herritarrengana.]]>
<![CDATA[Titanic]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/018/003/2021-01-28/titanic.htm Thu, 28 Jan 2021 00:00:00 +0100 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/018/003/2021-01-28/titanic.htm Titanic ontzia. Erraldoia, bizkorra, deuseztaezina. Naturaren indarrik handienetako bat, hots, ozeanoa garaitzeko sortua. Mende bat baino luzaroagoan sortu duen lilurapena halakoa izan da, erran bailiteke Mendebaldeko kulturan bederen portaera anitzen esentzia biltzen duela. Handitasun eta sendotasun ustearen sinboloa, naturaren ezusteko elementu batek hondoratua. Duela urtebete eskas, errate baterako, Europako agintari anitz lasaitasun mezuak ematen ari zirenean bezala, errateko osasun sistemak guztiz prestatuta zeudela Txinatik zabaltzen hasi zen birus ezezagun hari aurre egiteko. Baina iceberga bidean agertu zen.

Pandemia fase bikoitz batean sartu da orain: kutsatzeek erritmo handian segitzen dute, baina badago txertoa. Hala ere, Titanic-en itzala luzea da oraindik. Titanic-ek ez zituen bidaiari guztiak salbatzeko adina txalupa, eta zaurgarrientzat zeuzkatenei eman zieten lehentasuna horietan sartzeko. Protokoloa argia zen. Baina ontzia hiru klasetan banatua zegoen, eta lehen klasekoek bertzeek baino eragin handiagoa zuten zerrendaren kontrolean. Zenbatek egin dute jauzi SARS-CoV-2 birusetik immunizatzeko txalupara, zegokien baino lehenago, beren bidaia txartelean paratzen zuena baliatuta? Bidaiari horien gainean hasi eta bukatzen da errua, edo klaseen arteko banaketa horrek badu oinarrian berrikusi beharreko arazo zabalagoren bat?]]>
<![CDATA[Estutasunik gabe]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/018/003/2021-01-20/estutasunik_gabe.htm Wed, 20 Jan 2021 00:00:00 +0100 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/018/003/2021-01-20/estutasunik_gabe.htm
Espainian dimisioa eman behar izan duen azken ministroak ere antzeko arrazoi batengatik eman zuen, 2018an. Carmen Monton Osasunekoak tesian plagioa egin zuela argitaratu zuen hedabide batek, eta, presioa handitu ahala, kargua utzi zuen. Pedro Sanchezen lehen agintaldian izan zen, eta gobernu hartan dimisioa eman zuen bigarren ministroa izan zen Monton. Lehenago, Maxim Huerta Kulturakoak eman zuen, zerga iruzurra egina zuela jakin zelako.

Europako Giza Eskubideen Auzitegiak, estatuko indarren aurkako tortura salaketa «sinesgarri bat» ez ikertzeagatik, bertze zigor bat eman dio Espainiari, 11.a gaurdaino; eta 11 horietatik seitan, gaur egungo Barne ministroa zen instrukzio epailea. Hala ere, nazioarteko giza eskubideen auzitegi baten zigorren erantzule izatea ez da ministro bat estu hartzeko motibo Espainian. Euskal gatazkan estatuko indarrek torturatu egiten zutela ukatzeko estrategia ofizialaren ondorioak.]]>
<![CDATA[Conan O'Brien Kuban]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/017/002/2021-01-14/conan_obrien_kuban.htm Thu, 14 Jan 2021 00:00:00 +0100 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/017/002/2021-01-14/conan_obrien_kuban.htm late night-aren izar nagusietako bat da O'Brien. Habanako karriketan grabatu zituen esketxak, kubatar anonimoekin, musikariekin... «Aro historiko bat» hasi zelako, «kubatarrak ezagutzera» joan zela erran zuen O'Brienek.

Hurrengo urtean bertan, ordea, Donald Trumpek hauteskundeak irabazi, eta lehengora itzuli zuen egoera. Orain, boterea galtzear dela, bertze traba bat paratu nahi izan du Obamaren bidea berreskuratzea zailtzeko, Kuba «terrorismoa babesten» duten herrialdeen zerrendan sartuta. Europako Batasunak berak kritikatu zuen neurri hori atzo, eta nazioartean hagitz eskasa da Trumpek egindakoaren babesa.

O'Brienek irlatik itzuli ondoren egin zuen gogoeta: «Estatu Batuetan Kubaz dugun irudia da iraganean eta bakartuta gelditu den herrialde bat dela, baina harat joanda ikusi genuen ez dela horrela, harremana dutela Latinoamerika osoarekin, Europarekin... Egiaz, gu gaude haiengandik bakartuta».]]>
<![CDATA[Sakona]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/023/003/2021-01-10/sakona.htm Sun, 10 Jan 2021 00:00:00 +0100 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1951/023/003/2021-01-10/sakona.htm
Estatu sakona kutsu konspiraziozalez erabili du AEBetako eskuin muturrak, baina terminoa ez du hark asmatu, eta bertze lekuetan ez du izaten hark dioen izaera ideologiko hori. Ezagunenetako bat Turkiakoa da. Salatzaileen arabera, estatuko egitura militarrek disidentziaren aurka mota guztietako krimenak zuzentzen dituzte, ezkutuan —Kurdistanen, nagusiki—. Estatu sakonak bere burua luke errepublikaren balioen eta izatearen ezkutuko defendatzailetzat.

Baina sakonari bertze adiera bat ere ematen zaio, herrialde bateko soziologiaren alderik erreakzionarioena izendatzeko; normalki, estatu egitura sortu edo kontrolatu izan ohi duen elitearen antzeko pentsaera duen sektorea. Estatu sakona, beraz, konspirazio bat baino gehiago, fenomeno politiko eta soziologiko bat izan liteke. Horregatik, AEBetan azal lezake indar armatuek zer dela-eta erantzun zioten hain motel eskuin muturreko taldeek Kapitolioari egindako erasoari; edo, Espainian, zein zaila den gobernuak pauso erabakigarriak ematea euskal presoen auzia konpontzeko, ETAk armak utzi zituenetik hamarkada bat igaro bada ere.]]>