<![CDATA[Mikel Rodriguez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 04 Oct 2022 17:39:42 +0200 hourly 1 <![CDATA[Mikel Rodriguez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Direnik ez da sinistu behar...»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2012/018/003/2022-09-28/direnik_ez_da_sinistu_behar.htm Wed, 28 Sep 2022 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/2012/018/003/2022-09-28/direnik_ez_da_sinistu_behar.htm Armaggedon eta Deep Impact. Bietan, asteroide batzuk Lurra jotzeko bidean ziren, eta hori eragozteko mobilizatzen ziren munduko gobernuak —AEBak buru, nola ez— eta zientzialariak. Hollywooden milioka dolarreko superprodukzio sinesgaitzak. Bada, atzo, NASAk tiro egin zion asteroide bati —baina proba gisa, ez munduaren azkena heldu delako—.

Hondamendi filmen generoaren oinarrizko eskuliburuan daude asteroideak, klima katastrofeekin, zibilizazioaren kolapsoarekin, gerra nuklearrekin eta distopia politikoekin batera. Kasualitatea izanen da, baina fikzioaren paralelismo kezkagarri gehiegi erakutsi ditu errealitateak hil honetan. Duela hiru egun eskas, faxistek hauteskundeak irabazi zituzten Italian, Lehen Mundu Gerraren ondorengo olatu faxista abiarazi zuen herrialde berberean. Iragan astetik, berriz, arma nuklearrak erabiltzeko aukera Gerra Hotzeko krisi okerrenetatik ikusten ez zen arinkeriarekin izan dute ahotan Errusiako agintariek, mehatxuen hartzaileei zalantza sortzeraino disuasio soila intentzio erreal bihurtu ote den. Giro horretan sartu da Europa udazkenean, hornidura energetikoaren inguruko zalantzak argitu gabe.

Hondamendiak fikziorako inspirazio amaigabea dira, baina, badaezpada, NASAk proba bat egin du asteroide batekin. Esaera zaharrak dioen bezala: «Direnik ez da sinistu behar, ez direla ez da erran behar».]]>
<![CDATA[Ahanztura kronifikatua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/021/003/2022-09-18/ahanztura_kronifikatua.htm Sun, 18 Sep 2022 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1951/021/003/2022-09-18/ahanztura_kronifikatua.htm
Errusiaren inbasioa hasi zenetik urte erdia baino gehiago igarota, Mendebaldeak ez ditu ahanzturan utzi ihes egin duten milioika ukrainarrak. Ukrainaren saskian arrautza anitz paratu ditu Errusia gelditzeko, eta agendan ditu errefuxiatu horiek. Hala ere, nazioarteko gatazketan arrautzak saskiz mugitzen dira maiz, agendak berridatzi egiten dira, eta babesa dena goizetik arratsera bazterkeria bilakatu izan da. Siriako errefuxiatuei gertatu zitzaien: ate irekiak harresi bilakatu zitzaizkien.

Baina nazioarteak ahanzturaren kronifikazioaren eredu bat sortu badu, hori 1948an israeldarrek kanporatu zituzten palestinarrena eta haien ondorengoena da. 40 urte beteko dira gaur Libanoko Sabra eta Xatilako errefuxiatu guneetan muturreko miliziano kristau libanoarrek 2.000 palestinar inguru hil zituztela. Ordurako, baziren 33 urte han bizi zirela, eta han jarraitzen dute oraindik.]]>
<![CDATA[Aitortza esplizitua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/014/003/2022-09-10/aitortza_esplizitua.htm Sat, 10 Sep 2022 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/014/003/2022-09-10/aitortza_esplizitua.htm The Sun tabloidearen arabera, maileguak eta zergak erabiliko ditu finantzatzeko.

Kuriosoa da, 1980ko hamarkadako iraultza neokontserbadorearen zutabeetako bat izan zen Margaret Thatcher lehen ministroaren jarraitzailetzat deklaratu den buruzagiak kargua hartu eta gutxira jakinarazi duen lehen neurri handia izan baita botere publikoak ekonomian eskua sartzea.

Gerra Hotza bukatu ondotik AEBetako neoliberalismoaren doktrina bereganatu zuten Europako agintariek: interbentzioak gutxitu ekonomian, eta baliabide eta zerbitzu publikoak pribatizatu. Hala ere, azken asteotan Europako gobernuek bata bertzearen gibeletik hartu dituzte neurri interbentzionistak energiaren krisiari buru egiteko. Europako Batasunak ere hori egitea erabaki zuen atzo.

Herrialde batzuetan ez dute gibelera egin ongizate estatua desegiteko neurrietan, baina energiaren krisiari eman dioten lehenbiziko erantzuna nahiko modu esplizitua da aitortzeko errezeta neoliberalek ez dutela helburutzat gehiengoaren onura.]]>
<![CDATA[Etxebizitzaren deserria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/019/001/2022-08-14/etxebizitzaren_deserria.htm Sun, 14 Aug 2022 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1951/019/001/2022-08-14/etxebizitzaren_deserria.htm
Are gehiago, gazteen emantzipazioa eta langile klaseko jendeak etxebizitza bat eskuratzea arruntean zailtzen dituen praktika espekulatiboa ez da Ipar Euskal Herrian bakarrik egiten den zerbait. Errate baterako, mugaz hegoaldera Donostiakoa da eredu gogorrenetako bat, eta Baztanen ere mobilizazioak badira aspaldian, udalerriari eman zaion estereotipo bukolikoa bere arrasto txarra uzten ari baita —bi kasu aipatzeagatik—.

Etxebizitza ezin lortzeak norbere sorterritik joatea ekartzen du, eta etxebizitzak eragindako deserriratze horien kasuan, hizkuntza eta kultura minorizatuak dituzten lurraldeek zigor gehigarri bat sufritzen dute. Euskal Herrian ez ezik, hortaz jakitun dira Korsikan ere bai, errate baterako. Eta gaia nola tratatzen duten ikusita, baita Parisko botere guneetan ere.]]>
<![CDATA[Ziurgabetasun giroa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/013/002/2022-08-10/ziurgabetasun_giroa.htm Wed, 10 Aug 2022 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/013/002/2022-08-10/ziurgabetasun_giroa.htm
Klima aldatzen eta animaliak erasokor, birusak eta izurriteak, eta gerra. Apokalipsiaren liburuko pasarteren baten egokitzapena izan zitekeen, edo telebista kate pribatuek asteburuko bazkalondoetan programatu ohi dituzten telefilmeren baten gidoi bat.

Giro aitzinapokaliptiko bat irudikatzen duten mezuak azkartzen ari dira udan: potentzien arteko tentsio militarra handitzea, inflazioa eta bizimoduaren garestitzea, goseteen arriskua, erregaien krisia, klima hondamendiak eta negua udazkenera aitzinatuko omen duen krisialdi ekonomiko baten inguruko aurreikuspenak. Ziurgabetasun giroa larritzen ari da, eta ziurgabetasuna arrantzarako putzu ona izan ohi da erreakzioaren profetentzat.]]>
<![CDATA[Harrapari handien lehia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/014/001/2022-08-05/harrapari_handien_lehia.htm Fri, 05 Aug 2022 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/014/001/2022-08-05/harrapari_handien_lehia.htm urassic Park sagaren sortzaileek hirugarren filma egin behar zutela erabaki zutenean, pentsatu zuten berriz ere aretoak betetzeko eta milioiak eta milioiak irabazteko, ez zutela aski aitzineko bi pelikuletako harrapari handiarekin, Tiranosaurus Rexarekin. Horregatik, paleontologoen artxiboetan arakatu, eta harrapatu zuten T-Rexa baino are munstro handiago bat: Spinosaurusa. Eta hori bakarrik ez, eszena batean T-Rexaren aurka borrokan paratu zuten, dinosaurozaleen gozamenerako.

Naturan nagusi den joeraren arabera, ordea, espezie ezberdinetako bi harrapari handik elkar topo egiten dutenean, buruz buruko borroka saihestu ohi dute, kalkulatzen dutelako irabazteko gutxi eta galtzeko anitz dutela. Horretan oinarritu zen AEBen eta Sobietar Batasunaren arteko MAD Elkar Suntsiketa Ziurtatua doktrina: gerra nuklear bat hasiz gero biak galtzaile izanen zirenez, horrek berak eragozten zuen gerra. Hortaz, orain, pentsatu beharko da Txinak eta AEBek Taiwanen inguruan duten giro gaiztotua arerioa izutzeko itxurakeria baino ez dela; tigrea orroka eta hartza parean, bi hanken gainean luzatuta.

Hala ere, Antonio Guterres Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak aste honetan bertan adierazpen etsitu batean erran du «gizateria suntsipen nuklearretik kalkulu akats soil batera» dagoela, tentsio geopolitikoen ondorioz. Guterresek, hortaz, ohartarazi du probabletzat jotzen ez dena posiblea dela, Jurassic Park 3-ko gidoilariek pentsatu zuten bezala.]]>
<![CDATA[Lohizko oinak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/019/003/2022-07-29/lohizko_oinak.htm Fri, 29 Jul 2022 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/019/003/2022-07-29/lohizko_oinak.htm
Turkiak, bederen, itunarekin lortu du aldeko tanto bat markagailura igotzea. Ez da nolanahikoa herrialde horrek gaur egun duen posizio geopolitikoa: Europaren eta Asiaren arteko zubi geografikoa da, eta gaur egungo bi gerra nagusiak ditu mugetan —Ukrainakoa iparraldean, itsasoaren bertzaldean, eta Siriakoa hegoaldean, itsatsita—. Baina, mataza gehiago korapilatzeko, Errusiarekin gerra mehatxuan hasi den NATO aliantza militarreko kide da, eta Itsaso Beltzari Laku Beltza erratea eragozten duen itsasartearen jabea da. Ematen du dado onak dituela Risk partida jokatzeko, eta kartan egokitu zaion helburua lortzeko: Siriako kurduen autonomia deuseztatzeko Errusiaren eta AEBen baimena lortzea; edo, hasteko bederen, bietako batena.

Jokalari geopolitiko indartsu eta boteretsu bezala ageri da Turkia, atzerrian eragiteko ahalmena duen indar espantsionista gisa. Horrela da neurri handi batean, baina ez da ahantzi behar haren jokabidearen arrazoi nagusietako bat bere mugen barrenean duen beldur batengatik dela, erraldoiaren lohizko oinak bistaratzen dituena: kurduen burujabetzaren aldeko mugimendua.]]>
<![CDATA[Nazioez ez hain gaindi]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/014/002/2022-07-22/nazioez_ez_hain_gaindi.htm Fri, 22 Jul 2022 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/014/002/2022-07-22/nazioez_ez_hain_gaindi.htm
Europako Batasunaren proiektuan nazio estatuek nazioz gaindiko egiturari egin dioten burujabetza kontzesiorik handienak izanen dira, segur aski, finantza eta diru politikak, justizia sistemaren hierarkiarekin batera. Baina horiek ere, salbuespenekin, eta kontuan izanda Europako Banku Zentralari, euroguneari eta bertzelako instituzioei izaera ematen dieten hitzarmenen jabeak nazio estatuak direla, eta EBko tribunalen erabakiak ere zalantzan paratu ohi dituztela estatu batek baino gehiagok; alegia, azken buruan, presio egiteko edo gibelera botatzeko ahalmena ez dagoela Bruselan, nazio estatu bakoitzaren hiriburuan, baizik —tamainak eta indarrak baldintzatuta, noski—.

Gainerako instituzio eta egitura partekatu guzietan nazio estatu bakoitzak argi markatzen du bere interesa komeni zaionean —Schengen eremua eta Bidasoa horren lekuko—. Europako Batzordeak mahai gainean utzi zuen eskaera herenegun, gas murrizketak agintzeko ahalmenak bereganatzea, estatuen arteko elkartasunari aipamen eginda. Espainiak agudo erantzun zuen ez zegoela horrekin ados. Euskal Herriko eta Kataluniako independentistek apuntatuko ahal zuten oharra.]]>
<![CDATA[Saltsatan sartu gabe]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/019/003/2022-07-15/saltsatan_sartu_gabe.htm Fri, 15 Jul 2022 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/019/003/2022-07-15/saltsatan_sartu_gabe.htm
The Times of Israel egunkariaren arabera, Etxe Zuriak Lapiden kabineteari eskatu zion ez itsusteko bisita lurralde okupatuetan kolonia gehiago eraikitzeko jakinarazpenen batekin. Izan ere, Bidenen agintepean AEBek berreskuratu egin dute Zisjordanian kolonia gehiago eraikitzearen aurka mintzatzeko jarrera. Bidenek berak atzo berretsi zuen bi estatuen irtenbidea babesten duela, eta, jakina denez, koloniek zaildu egiten dute hori.

Gainerakoan, gutxi gehiago, arruntean espero izatekoa bazen ere, Alderdi Demokrataren administrazio berriak ez baitu pizarrik aldatuko Israelek gatazkan duen jarrera guztiz defendatzeko politika; ezta Donald Trumpek ezabatu zituen marra gorri batzuk berriz margotuko ere —Jerusalem Israelen hiriburutzat hartu eta enbaxada harat eramatea, nagusiki—. Periskopioa Ukrainara eta Taiwanera begira dagoenean, zertarako saltsatan sartu munduak aspaldi galdutzat eman zuen gatazka batean.]]>
<![CDATA[Shirrefen bide orria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/020/003/2022-07-03/shirrefen_bide_orria.htm Sun, 03 Jul 2022 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1951/020/003/2022-07-03/shirrefen_bide_orria.htm
Errusiak Ukraina inbaditu eta astebetera, Alemaniako Deutsche Welle nazioarteko kateak elkarrizketa bat egin zion Shirrefi, eta galdetu zion zer dela-eta izanen litzatekeen zaila NATOrentzat Errusiari gerra bat irabaztea. «Funtsezko arrazoia da gure lider politikoak ez direla prestatu defentsan behar bezala inbertitzeko —bereziki Europan, Amerikan ezberdina dela erranen nuke; Kanada europarren zakuan sartuko nuke—. Nahiago izan dute Gizarte Segurantzan eta hezkuntzan inbertitu, horrek eramaten baititu [hauteskundeetan] hautatuak izatera. Defentsa ez da inoiz hauteskundeetako kontu bat izan azken hiru hamarkadetan».

NATOren goi bilera bukatu berri da Madrilen, eta Shirrefen bide orria betetzeko konpromisoa hartu dute 30 estatuek: gastu militarra gutxienez BPGaren %2 izatea. Gaur egun, bederatzik betetzen dute baldintza hori. Toki batean paratzen dena bertze nonbaitetik kendu ohi denez, gerra giroan ezin da deus onik espero ongizate estatuarentzat.]]>
<![CDATA[Lokartuen ibilbidean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/019/003/2022-06-29/lokartuen_ibilbidean.htm Wed, 29 Jun 2022 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/019/003/2022-06-29/lokartuen_ibilbidean.htm somnanbulismoan aritzeak (sleepwalking) erran nahiko luke herrialde bat, gobernu bat edo agintari bat —edo kasu guztietan, bat baino gehiago ere—, egiten ari diren ekintzen bidez pixkanaka hondamenezko helmuga batera gerturatzen ari direla, guztiak hori argi jakinda, eta, hala ere, inork deus egin gabe emaitza hori eragozteko.

Lehen Mundu Gerraranzko bidea azaltzeko erabili izan dute maiz. XIX. mende bukaeratik, Europako potentzia kolonialen ekintzek eta jarrerek urtez urte elkarren arteko talkaranzko bidea hartu zuten, guztientzat jakina zen emaitzarantz. 1914an piztu zen apokalipsia, munduak ordura arte ikusitako gerrarik handiena.

Argia da, hortaz, azken lau hilabeteotan ingelesezko hedabideetan zeri lotuta ageri den somnanbulismoa: Errusiaren Ukrainako inbasioa, Errusia bakartzeko neurriak, mehatxu nuklearra Kremlineko agintarien ahotan, energiaren gaineko lehia, Kaliningraden zaurgarritasuna egiaztatzeko ekintzak, 300.000 soldadu ekialdeko mugetan ezartzeko asmoa... lokartuen ibilbideak emaitza jakina du oraingoan ere, inor garaiz ernatu ezean.]]>
<![CDATA[Batasuna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/016/003/2022-06-24/batasuna.htm Fri, 24 Jun 2022 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/016/003/2022-06-24/batasuna.htm garrote erratea, eta Miguel Indurain, akaso. Osasuna? Nafarrei ezaguna zaien kontzeptu bat agertzen da hor ere, zonifikazioarena, realzaleak gehiengoa diren zona batzuk baitaude, eta athleticzaleak... athleticzaleak toki guzietan daude —eta futbola interesatzen ez zaien herritarrak ahantzi gabe, noski—.

Garai batean erregeak batzen zituen nafarrak, erresuma independentea zenean eta errepublikanismoa okurrentzia bat ere ez zenean. Haietako batek lingua navarrorum bat ere izendatu zuen, baina gaur egun hizkuntza hori minorizatuta dago, alderdi batzuek eraikitako sare legal batek eremuaren arabera sailkatu egiten du herritarrek hizkuntza horrekin izan dezaketen harremana, eta legeak berak ezarritako mugak oraindik gehiago murrizteko lan egiten dute egunero.

Eta bandera? Koroarekin edo gabe, eredu hau edo hura, baina ñabardurak ñabardura, ez da nafarrak banatzen dituen auzi bat. Horregatik, zatiketa anitz dituen gizarte batean batasuna sustatzeko ahalegin altruistatzat hartu behar da udal batek aurrekontutik 100.000 euro xahutzea 30 metroko masta batean 8x12 metroko oihal bat paratzeko. Betizuak, rantxerak, garroteak, Miguel Indurain eta Foruen plazako bandera.]]>
<![CDATA['Pikutara, ez goaz hemendik']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/017/003/2022-06-18/pikutara_ez_goaz_hemendik.htm Sat, 18 Jun 2022 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/017/003/2022-06-18/pikutara_ez_goaz_hemendik.htm CIA pribatua erran izan zaionekoak— idatzi zuen hori Iraultza eta mundu musulmana artikuluan, 2011n, herrialde arabiarretako matxinaden harira. Police Academy 1984ko komedia mitikoan, polizien trebakuntzan manifestarien rola egin behar zutenek behin eta berriz errepikatzen zuten Pikutara, ez goaz hemendik horrek bertze modu batean laburbiltzen duen ideia: manifestariak espazio publikotik alde egiteari uko egiten dionean, aginteak orduan hartzen du serio.

Seaskako guraso, ikasle eta irakasleek ez dute ausaz hautatu, beraz, Frantziako Estatuaren eraikin bat okupatzea. Gobernuaren erantzun etiko eta bidezko bakarra azterketak euskaraz egiteko eskaera onartzea litzateke. Jaramonik egiten ez badu, auzia iraupen lehia bat bihur liteke. Zinikoago ere jokatu izan du, borondate oneko konpromisoak adierazita protesta desaktibatu, eta gero hitza ez betetzeko. Edo bertze hizkuntza eta identitateak deuseztatuta eraiki diren estatu-nazioek egin ohi dutena ere egin lezake Parisek, joan den asteazkenekoa bururatzen ahaleginduta. Eskubideetan minimo bat behar lukeena dute jokoan manifestariek, azterketak bertako hizkuntzan egin ahal izatea, eta determinazio argia erakutsi dute: Pikutara, ez goaz hemendik.]]>
<![CDATA[Historiaren bukaerara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/020/003/2022-06-12/historiaren_bukaerara.htm Sun, 12 Jun 2022 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1951/020/003/2022-06-12/historiaren_bukaerara.htm Historiaren amaiera. Gerra Hotza AEBen garaipenarekin bukatuko zela iragarri zuen, eta munduan ordena bakarra ezarriko zela: AEBetakoaren irudiko «demokrazia liberal kapitalista».

Hamarkada neoliberal anglo-saxoiaren olatu betean egin zuen Fukuyamak bere teoria, eta urteak pasatu ahala doitu zituen bere ideiak, errealitateak pentsalari neoliberal anglofiloen hasierako triunfalismo hura zapuztu ahala.

Hiru hamarkada geroago, Europako herrialde anitzetan errotzen ari den ideia da zerbaiten bukaera gertatzen ari dela pixkanaka; edo, agian, aurreikusi baino agudoago. Euskal Herrian bertan suma daiteke. Gasolinaren prezioa markak gainditzen ari da egunez egun, elikagaiena duela urtebete baino %10 garestiagoa da —gutxienez azken hogei urteotako igoerarik handiena—, eta, oro har, jende langilea erosahalmena galtzen ari da. Herritar anitz ari dira hezur-haragietan sentitzen azken urteetan maiz aditu den hori, datozen belaunaldiak aitzinekoak baino okerrago biziko direla. Alegia, historia bukatzen ari dela, baina batzuentzat bakarrik. Horregatik, ideia hori azkartu baino ez du egiten aditzeak herritar gehienen ongizatean erabakigarria izan den arlo bat, osasun sistema unibertsala, murrizten hasiko dela. Nahiz eta gero mezua doitu, Fukuyamak egin zuen bezala.]]>
<![CDATA[Joe Dumars]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1976/017/003/2022-05-25/joe_dumars.htm Wed, 25 May 2022 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1976/017/003/2022-05-25/joe_dumars.htm Bad Boys (mutil gaiztoak) ezizena eman ziotela taldeari, eta gainerako taldeetako jokalari eta zaleen artean gorrotatuenak bihurtu zirela. Hala ere, emaitza ezin hobeak izan zituzten, bi denboralditan jarraian titulua irabazi baitzuten, eta, horrez gain, munduko jokalari onenaren taldeari, Michael Jordanen Chicago Bullsi, garaipena oztopatu baitzioten hainbat urtez.

Baina Bad Boys horien artean bazen bertzelako bat: Joe Dumars joko antolatzaile eta eskolta. Dotorea zen bai jokatzen, bai bertze jokalariekin zuen jarreran, eta zalaparta mediatikotik at, umil portatzen zen. Hain zen eredugarria, talde zital haren parte izanda ere, kirol legez jokatzea aitortzen duen sariak gaur egun Joe Dumars Trofeoa izena du.

Felipe VI.a Espainiako erregearen komunikazio estrategia da bera Joe Dumarsen gisa agertzea herritarren aitzinean, hartara, monarkiaren irudia garbitu eta Chicago Bulls batek ez dezan tronutik bota. Baina Joe Dumars izanda ere, taldeari izaera Bad Boys horiek eman zioten, eta jendearen memorian horixe dago. Ez dio anitz lagunduko, gainera, taldeko gaiztoetan gaiztoena bizpahiru egunez zalaparta sortzen ibili izanak.]]>
<![CDATA[Afrikaren hutsunea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/016/003/2022-05-19/afrikaren_hutsunea.htm Thu, 19 May 2022 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/016/003/2022-05-19/afrikaren_hutsunea.htm
Arreta berezia izan du Girmayren garaipenak haren azalaren koloreagatik eta jatorrizko kontinentearengatik. Herenegun arte, txirrindularitzako hiru itzuli handietan etapak irabaztea lortu zuten sei gizon-emakume afrikarrak europarren ondorengo zuriak ziren. Afrikak 1.400 milioi biztanle inguru ditu, eta europar jatorriko zuriak %1a ere ez lirateke; hortaz, atentzioa emateko moduko datua da horrelako masa kirol batean zazpi garaileetatik bakarra izatea beltza.

Txirrindularitza Europa mendebaldeko kirola izan da historikoki. Hor egon dira beti lasterketarik inportanteenak, eta horkoa ez den txirrindulariak Europa mendebaldera joan behar izan du ibilbide profesionala egiteko. 1980ko hamarkadan hasi zen mundura zabaltzen, baina Girmayk garaipenaren ondoren jaso duen aitortza handiak —bai aurkarien aitortza, helmugan bertan, bai bertze ziklista eta zale anitzena, sare sozialetan eta hedabideetan— erakusten du txirrindularitza profesionalak hutsune handi bat izan duela oraintsu arte futbolaren, atletismoaren eta saskibaloiaren aldean: Afrika beltza.]]>
<![CDATA[DNA arrastoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/019/003/2022-05-07/dna_arrastoak.htm Sat, 07 May 2022 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/019/003/2022-05-07/dna_arrastoak.htm
Errepublika hura azpiatomoetaraino desegin zuena diktadura nazional-katoliko bat izan zen, eta diktadura hura erreforma batekin bukatu zen berrogei urte geroago, hausturarik eta depuraziorik gabe, eta instituzioen legitimitateari eutsita —PSOEk berak gaur egun harro aldarrikatu ohi duen prozesua—.

Horregatik, diktaduraren DNAk bizirik segitu du, eta lau hamarkada baino gehiago igarota ere arrastoak uzten ditu. Zerbitzu sekretuek oposizio politikoa espiatzen dute, eta Defentsa ministroak Kongresuan justifikatu egiten du. Estatu terrorismoaren biktimek auzitara jotzen dute, eta, auzia galduta, tribunalek prozesuaren kostuak ordainarazten dizkiete.

Errepresio sendoa erabiltzen eta legitimitatea etengabe zalantzan ikusten duen erregimen politiko bat, alde batetik, eta arerioaren umiliazioa praktikatzen duena, bertzetik. Erdipurdiko forentse batek ere harrapatuko lituzkeen DNA arrastoak.]]>
<![CDATA[Shakespeare edo Makiavelo]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/016/003/2022-04-29/shakespeare_edo_makiavelo.htm Fri, 29 Apr 2022 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/016/003/2022-04-29/shakespeare_edo_makiavelo.htm Printzea lanaren (1532) ideietako baten sintesia gorpuzten du, hala ere. Bertze uste bat da Makiavelorentzat Fernando Katolikoa Espainiako erregea zela agintari eredugarria; bertzeak bertze, Nafarroako Erresuma inbaditu zuen monarka.

Errenazimentu aroko bertze egile unibertsal batek, berriz, William Shakespearek, fikziozko Fernando Nafarroako erregearen ahotan idatzi zuen «Nafarroa munduaren lilura izanen da». Eta munduaren lilura izanen delakoan, akaso, PSNk eta Navarra Sumak bat egin dute parlamentuan Shakespeareren hizkuntzan erakusten duen PAI programa hezkuntza eredu bihurtzeko.

Lilura baino gehiago, ordea, kanpoko ikusle neutralagoari harridura edo ulertzeko zailtasuna sortu beharko lioke erabaki horrek, ikusita Espainian halako egitasmoak hezkuntza publikotik erretiratzen hasi diren bitartean Nafarroako indar nazionalista espainolek zer-nolako kaskagogorkeriarekin hedatu nahi duten Paris-Roubaixeko ibilbideak adina zulo pedagogiko eta legal dituen sistema bat. Komenigarriagoa izanen da Makiavelo leitzea Shakespeare baino, euskara baztertzeko helburu aski makiavelikoan bitarteko guztiak justifikatuta ikusten baitituzte PSNk eta Navarra Sumak.]]>
<![CDATA[Zenbat irauten dute gerrek?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/019/003/2022-04-24/zenbat_irauten_dute_gerrek.htm Sun, 24 Apr 2022 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1951/019/003/2022-04-24/zenbat_irauten_dute_gerrek.htm
Gerrek bukatu eta urteak pasatzean perspektiba historikoa hartzen dute, eta iraupena neurgailu bat izaten da. Gerrek mundu bat suntsitu eta bertze bat sortu ohi dute. Mundu osoa aldatu zuten bi handienek, Gerra Handiak eta II. Mundu Gerrak, bortz urte inguru iraun zuten bakoitzak, baina batailetan ziren soldaduentzat, bonbapean ziren zibilentzat edo kontzentrazio esparruetan sartu zituztenentzat bukaerarik ez zuen karrika itsu bat izan ziren. Israelek eta inguruko herrialde arabiarrek 1967an izan zutenak sei egun eskas iraun zuen, baina ordutik igaro diren zazpi hamarkadak baldintzatu ditu. Errusiaren inbasioak bi hilabete beteko ditu gaur Ukrainan. Egun bakoitza igaro ahala, sufrimendua handitzen ari da, eta, horrekin batera, mundu bat suntsitzen ari da, eta bertze bat sortzen.]]>
<![CDATA[Ur errota batean harrapatuta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/017/003/2022-04-14/ur_errota_batean_harrapatuta.htm Thu, 14 Apr 2022 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/017/003/2022-04-14/ur_errota_batean_harrapatuta.htm
«Ezin dugu utzi hezkuntzan egin diren urratsak galtzen gazte horiek lan mundurako jauzia egiten dutenean», ohartarazi zuen atzo Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak. Mendeetako hiztun galera gelditzeko tresna erabakigarria izan zen XX. mendearen bigarren erdialdean euskara hezkuntzako hizkuntza gisa hedatzea, baina badira jada hamarkada batzuk euskalgintza ohartarazten hasi zenetik hori ez zela nahikoa izanen sendo eusteko, eskolatik kanpoko munduan gaztelaniak eta frantsesak hegemonia ukiezinari eusten bazioten.

Izan ere, erdara horiek lan mundua, aisia eta bertzelako espazioak hertsiki monopolizatuak dituzten artean, euskaldunen hizkuntza ur errota batean bezala harrapatuta edukiko dute: bizirik bai, mugimenduan, baina beti toki berean bueltaka, haien pare izateko ibilguetara ezin ailegatu.]]>