<![CDATA[Mikel Rodriguez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 22 May 2022 08:48:28 +0200 hourly 1 <![CDATA[Mikel Rodriguez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Afrikaren hutsunea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/016/003/2022-05-19/afrikaren_hutsunea.htm Thu, 19 May 2022 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/016/003/2022-05-19/afrikaren_hutsunea.htm
Arreta berezia izan du Girmayren garaipenak haren azalaren koloreagatik eta jatorrizko kontinentearengatik. Herenegun arte, txirrindularitzako hiru itzuli handietan etapak irabaztea lortu zuten sei gizon-emakume afrikarrak europarren ondorengo zuriak ziren. Afrikak 1.400 milioi biztanle inguru ditu, eta europar jatorriko zuriak %1a ere ez lirateke; hortaz, atentzioa emateko moduko datua da horrelako masa kirol batean zazpi garaileetatik bakarra izatea beltza.

Txirrindularitza Europa mendebaldeko kirola izan da historikoki. Hor egon dira beti lasterketarik inportanteenak, eta horkoa ez den txirrindulariak Europa mendebaldera joan behar izan du ibilbide profesionala egiteko. 1980ko hamarkadan hasi zen mundura zabaltzen, baina Girmayk garaipenaren ondoren jaso duen aitortza handiak —bai aurkarien aitortza, helmugan bertan, bai bertze ziklista eta zale anitzena, sare sozialetan eta hedabideetan— erakusten du txirrindularitza profesionalak hutsune handi bat izan duela oraintsu arte futbolaren, atletismoaren eta saskibaloiaren aldean: Afrika beltza.]]>
<![CDATA[DNA arrastoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/019/003/2022-05-07/dna_arrastoak.htm Sat, 07 May 2022 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/019/003/2022-05-07/dna_arrastoak.htm
Errepublika hura azpiatomoetaraino desegin zuena diktadura nazional-katoliko bat izan zen, eta diktadura hura erreforma batekin bukatu zen berrogei urte geroago, hausturarik eta depuraziorik gabe, eta instituzioen legitimitateari eutsita —PSOEk berak gaur egun harro aldarrikatu ohi duen prozesua—.

Horregatik, diktaduraren DNAk bizirik segitu du, eta lau hamarkada baino gehiago igarota ere arrastoak uzten ditu. Zerbitzu sekretuek oposizio politikoa espiatzen dute, eta Defentsa ministroak Kongresuan justifikatu egiten du. Estatu terrorismoaren biktimek auzitara jotzen dute, eta, auzia galduta, tribunalek prozesuaren kostuak ordainarazten dizkiete.

Errepresio sendoa erabiltzen eta legitimitatea etengabe zalantzan ikusten duen erregimen politiko bat, alde batetik, eta arerioaren umiliazioa praktikatzen duena, bertzetik. Erdipurdiko forentse batek ere harrapatuko lituzkeen DNA arrastoak.]]>
<![CDATA[Shakespeare edo Makiavelo]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/016/003/2022-04-29/shakespeare_edo_makiavelo.htm Fri, 29 Apr 2022 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/016/003/2022-04-29/shakespeare_edo_makiavelo.htm Printzea lanaren (1532) ideietako baten sintesia gorpuzten du, hala ere. Bertze uste bat da Makiavelorentzat Fernando Katolikoa Espainiako erregea zela agintari eredugarria; bertzeak bertze, Nafarroako Erresuma inbaditu zuen monarka.

Errenazimentu aroko bertze egile unibertsal batek, berriz, William Shakespearek, fikziozko Fernando Nafarroako erregearen ahotan idatzi zuen «Nafarroa munduaren lilura izanen da». Eta munduaren lilura izanen delakoan, akaso, PSNk eta Navarra Sumak bat egin dute parlamentuan Shakespeareren hizkuntzan erakusten duen PAI programa hezkuntza eredu bihurtzeko.

Lilura baino gehiago, ordea, kanpoko ikusle neutralagoari harridura edo ulertzeko zailtasuna sortu beharko lioke erabaki horrek, ikusita Espainian halako egitasmoak hezkuntza publikotik erretiratzen hasi diren bitartean Nafarroako indar nazionalista espainolek zer-nolako kaskagogorkeriarekin hedatu nahi duten Paris-Roubaixeko ibilbideak adina zulo pedagogiko eta legal dituen sistema bat. Komenigarriagoa izanen da Makiavelo leitzea Shakespeare baino, euskara baztertzeko helburu aski makiavelikoan bitarteko guztiak justifikatuta ikusten baitituzte PSNk eta Navarra Sumak.]]>
<![CDATA[Zenbat irauten dute gerrek?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/019/003/2022-04-24/zenbat_irauten_dute_gerrek.htm Sun, 24 Apr 2022 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1951/019/003/2022-04-24/zenbat_irauten_dute_gerrek.htm
Gerrek bukatu eta urteak pasatzean perspektiba historikoa hartzen dute, eta iraupena neurgailu bat izaten da. Gerrek mundu bat suntsitu eta bertze bat sortu ohi dute. Mundu osoa aldatu zuten bi handienek, Gerra Handiak eta II. Mundu Gerrak, bortz urte inguru iraun zuten bakoitzak, baina batailetan ziren soldaduentzat, bonbapean ziren zibilentzat edo kontzentrazio esparruetan sartu zituztenentzat bukaerarik ez zuen karrika itsu bat izan ziren. Israelek eta inguruko herrialde arabiarrek 1967an izan zutenak sei egun eskas iraun zuen, baina ordutik igaro diren zazpi hamarkadak baldintzatu ditu. Errusiaren inbasioak bi hilabete beteko ditu gaur Ukrainan. Egun bakoitza igaro ahala, sufrimendua handitzen ari da, eta, horrekin batera, mundu bat suntsitzen ari da, eta bertze bat sortzen.]]>
<![CDATA[Ur errota batean harrapatuta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/017/003/2022-04-14/ur_errota_batean_harrapatuta.htm Thu, 14 Apr 2022 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/017/003/2022-04-14/ur_errota_batean_harrapatuta.htm
«Ezin dugu utzi hezkuntzan egin diren urratsak galtzen gazte horiek lan mundurako jauzia egiten dutenean», ohartarazi zuen atzo Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak. Mendeetako hiztun galera gelditzeko tresna erabakigarria izan zen XX. mendearen bigarren erdialdean euskara hezkuntzako hizkuntza gisa hedatzea, baina badira jada hamarkada batzuk euskalgintza ohartarazten hasi zenetik hori ez zela nahikoa izanen sendo eusteko, eskolatik kanpoko munduan gaztelaniak eta frantsesak hegemonia ukiezinari eusten bazioten.

Izan ere, erdara horiek lan mundua, aisia eta bertzelako espazioak hertsiki monopolizatuak dituzten artean, euskaldunen hizkuntza ur errota batean bezala harrapatuta edukiko dute: bizirik bai, mugimenduan, baina beti toki berean bueltaka, haien pare izateko ibilguetara ezin ailegatu.]]>
<![CDATA[Kontrastea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/022/003/2022-04-07/kontrastea.htm Thu, 07 Apr 2022 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/022/003/2022-04-07/kontrastea.htm
Birusaren transmisioa eragozteko tresna ez ezik, pandemiako salbuespen aldiaren sinboloa ere bihurtu da maskara; hortaz, pandemia gibelean uztea irudikatuko du toki publiko gehien-gehienetatik desagertzeak. Europako lehengoratze horrekin kontraste handia sortzen dute azken egunetan Txinatik ailegatu diren irudiek. Shanghai hiri erraldoian milioika biztanle konfinamendu hertsi batean ditu gobernuak joan den hilaren bukaeratik. SARS-CoV-2 birusaren 3.000 kasu topatu dituzte ia 25 milioi biztanleko hiri horretan. Xi Jingping presidenteak duela egun batzuk erran zuen ez zutela berrikusiko zero COVID politika. Europak kontuan hartzen ez duen zerbaitek kezkatzen du Txina, edo, bertzerik gabe, kontuan hartuta zer hildako eta infekzio gutxi izan dituen proportzioan, beldur da Europak jasan duena pasatzeko?]]>
<![CDATA[Erlojua arerio euskal bideetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1894/028/001/2022-04-02/erlojua_arerio_euskal_bideetan.htm Sat, 02 Apr 2022 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1894/028/001/2022-04-02/erlojua_arerio_euskal_bideetan.htm




HASIERAN EDO BUKAERAN?

Itzuliak gehien erabili duen formatua izan da erlojupekoarekin bukatzea lasterketa -1975etik 2017ra arte urtero izan zen horrela-, baina, egiazki, denetarik probatu du: 1969tik 1974ra tarteko etapetan jokatu zuten -baita 2018an ere-, eta 1975-1977 arteko hiru aldietan bat ez, bi erlojupeko egin zituzten itzuli bakoitzean. 1976an lasterketa hasteko proba izan zen lehenbiziko aldiz, eta, ordutik, hiru bider baino ez da erlojupeko batekin hasi: 1977an, 2019an eta 2021ean -eta aurten, bortzgarrenez-.

Azken bi Itzuliak, erlojupekoa sarreran eginda, hagitz ikusgarriak izan dira, baina ezin da erran azken buruan egiteak emozioa kendu izan dionik lasterketari. Datu bat: hamarretik lautan Itzuliko irabazleak azken erlojupekoan lortu du maillot horia. Joan den hamarkadan bertan bortz aldiz gertatu zen hori: Joaquim Rodriguezek birritan (2011n eta 2012an) eta Sergio Henaok hiru aldiz (2013an, 2015ean eta 2016an) galdu zuten Itzulia horrela. Rodriguezek, behintzat, 2015ean arantza atera ahal izan zuen -Henaoren kontura, hain zuzen-.

Eta herio batean bukatutako Itzuliak ere eman ditu azken erlojupekoak. Guzietan estuena, 1989an, Stephen Roche irlandarrak etapa eta Itzulia segundo hamarren batzuen aldearekin irabazi zizkion Fede Etxabe kortezubitarrari.

NOLAKO ETAPAK?

Hasi zirenetik (1969) 2005era arte erlojupekoak beti bi sektoretan banatutako etapetan jokatu zituzten, baita bi erlojupeko egin ziren urteetan ere. 2006an UCI Txirrindularitzaren Nazioarteko Batasunak debekatu egin zuen bi sektoreko etapak antolatzea, eta, horren ondorioz, Itzulia egun batez luzatu zuten.

Itzuliko lehenbiziko erlojupekoak 43 kilometro izan zituen, Gernika eta Bilbo artean, 4. etapako bigarren sektorean, eta ezin garaile ospetsuagoa izan zuen: Raymond Poulidor frantziarra. Gaur egun pentsaezina litzateke luzera horretako bakarkako proba bat ikustea, itzuli handietan ere ez baita batere ohikoa 40 kilometrotik goitiko erlojupekoak egitea. 1975era arte ez zuten antolatu 30 kilometro baino gutxiagoko bakarkako proba bat -azken etapako bigarren sektorea, 8 kilometrokoa-. Ordutik egin den luzeena 2017koa izan da, 27,7 kilometro, Eibarren hasi eta bukatuta -Primoz Roglicek irabazi zuen-. 1975 eta 2005 artean normalena erlojupeko motzak egitea izan zen, hamar kilometro baino gutxiagokoak, edo normalki hamabortzetik pasatzen ez zirenak. 2006tik aitzinera, ez da arraroa izan erlojupekoak hogei kilometro baino luzeagoak izatea, eta aurten hamar kilometrotik beheitiko langara itzuliko da (7,5).

NORK IRABAZI DITU?

Ondorio ia matematiko bat betetzen da: Itzuliaren dominatzaile handiak nagusi izan dira erlojuaren aurkakoan ere. Sean Kelly irlandarra eta Alberto Contador espainiarra dira erlojupeko gehien irabazi dituzten ziklistak: lau bakoitzak. Kellyk 1984tik 1987rako erlojupeko denak irabazi zituen, eta horietako hiru alditan eraman zuen Itzulia (1985ean ez bertze guzietan). Contadorrek itzuliak adina erlojupeko irabazi zituen, eta horietako hirutan lortu zuen biak bateratzea (2005ean ez bertze hiruretan: 2008an, 2009an eta 2016an).

Contadorrekin batera haren herrikide Jose Antonio Gonzalez Linares da Itzuli gehien irabazi dituen ziklista, eta horien erdietan lortu zuen erlojupekoa ere zakuratzea (lehenbiziko bi tituluetan, 1972an eta 1975ean).

Kellyk gainditu arte, Jose Enrique Cima espainiarrak zuen marka, 1976 eta 1978 artean hiru jarraian irabazi baitzituen. Kellyren markara Tony Rominger suitzarra hurbildu zen: 1992 eta 1994 arteko hiru itzuliak irabazi zituen, eta, haiekin batera, bakarkako etapak. Gaur egun, lauko langa berdintzea eskura du Roglicek. Esloveniarrak bi itzuli irabazi ditu (2018koa eta iazkoa), eta hiru bider nagusitu da erlojupekoan.

Itzuliko erlojupekoen garaile handienen artean, Tony Martinena aparteko kasua da. Alemaniarra espezialista purua zen, eta hiru bider irabazi zuen Euskal Herriko Itzulian, sailkapen nagusiko lehiatik kanpo bazegoen ere (2011n, 2013an eta 2014an).

EUSKAL ZIKLISTAK, ZER GISA?

Euskal txirrindulariek 55 erlojupekotatik zazpi irabazi dituzte. Carlos Etxeberria nafarrak irabazi zuen lehenbizikoa, 1970ean. Javier Elorriaga eta Julian Gorospe izan dira hobekien aritu direnak, bina irabazita. Elorriagak Itzulia hasteko egin ziren lehenbiziko bi erlojupekoak irabazi zituen, 1976an eta 1977an. 1976an hirugarren etapan galdu zuen lidergoa, eta bigarren tokian bukatu zuen lasterketa. Gorospe, berriz, Itzuli gehien irabazi dituen euskal ziklista da: bi (1983an eta 1990ean). 1982an Lazkaomendirako kronoigoera irabazi zuen, baina maillot horitik lau segundora gelditu zen. Hurrengo urtean, ordea, Azpeititik Errezilerako hamabortz kilometroetan erakustaldi bat eman zuen, eta etaparekin batera eraman zuen Itzulia.

Euskal ziklistek irabazitako azken biak 2002koak eta 2003koak dira. Biak, Euskaltel-Euskadi taldeko txirrindulariek: David Etxebarriak 2002an eta Iban Mayok hurrengo urtean. Eta bien kasuan, gainera, goizeko sektoreko proba ere irabazi zuten -Mayok, baita Itzulia ere-. Bi euskal herritarren aitzinetik, soilik bi txirrindularik lortua zuten egun bereko bi sektoreak irabaztea: Kellyk 1986an, eta Erik Breukink herbeheretarrak 1988an. 2005az geroztik errepikatu ezin den marka.]]>
<![CDATA[Mehatxua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/017/003/2022-03-25/mehatxua.htm Fri, 25 Mar 2022 00:00:00 +0100 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/017/003/2022-03-25/mehatxua.htm
Bertze auzi batean, berriz, Le Monde-k jakinarazi du jendarmeek duela egun batzuk 37 urteko neonazi bat atxiki eta epaile batek kontrol judizialpean paratu zuela Frantzia hegoaldean, Ukrainatik bueltatu berria zela.

Ukrainako gerrak arruntean polarizatu ditu narratibak, eta, polarizazio horretan, arrisku handia dago Vladimir Putin Errusiako presidenteak inbasioa justifikatzeko erabili duen «desnazifikazioaren» propagandaren zuhaitzek tapatzea Mendebaldeko eskuin muturraren mehatxuaren basoa.

Europa mendebaldeko herrialdeetan eskuin muturreko taldeen jarraipena egiten duten aditu, erakunde eta kazetariek ohartarazi dute militante eta jarraitzaile anitzek joan nahi dutela Ukrainara borrokara, eta beldurra agertu dute gatazka horrek mugimendu horientzat izan ote dezakeen muturreko islamista sunitentzat Siriak izan zuenaren pareko eragina; hau da, gerratik etxera itzultzea atentatuak egiteko trebakuntza eta determinazioa duten militanteak. ]]>
<![CDATA[Zirkulu gaizto bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/023/003/2022-03-17/zirkulu_gaizto_bat.htm Thu, 17 Mar 2022 00:00:00 +0100 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/023/003/2022-03-17/zirkulu_gaizto_bat.htm
«Nik uste dut atzera goazela», adierazi dio Mikel Oteiza Atarrabiako alkateak Euskalerria Irratiari. Oteizaren ustez, auzitegiak Sinboloen Legearen «irakurketa zorrotz bat» egin du. Aste honetan bete dira 40 urte Nafarroako Parlamentuak Foru Hobekuntza onartu zuenetik. Ordutik, alderdi abertzaleek 2015-2019ko legegintzaldian izan zuten botere instituzional handiena, baina ez zuten ekinaldirik hasi alderdi nazionalista espainiarrek euskara mugatzeko eta euskal nortasuna adierazten duen sinbologia espazio publikotik debekatzeko eratu duten sare legalaren funtsa desegite aldera.

UPN da euskal nortasuna bazterkerian mantentzeko sarearen egituratzaile eta berme nagusia, eta oposizioan dago gaur egun. Horrek zirkulu gaizto batean barneratu ditu alderdi abertzaleak: beldur dira diskriminazioaren erroa bukatzeko ekinaldi bat hasiz gero UPNren mehatxua handituko den, eztabaida identitarioaren lohian eroso mugitzeko esparrua eraikia baitu. Baina, aldi berean, euskaldunen eskubideen alde eta euskal sinbologiaren debekuaren aurka neurri erabakigarriak sustatu gabe, sare legala bere bidea urratzen ari da oraindik, eta ondorio kaltegarriak handitu egiten dira euskal nortasuna adierazi nahi duten nafarrentzat.]]>
<![CDATA[Errealitate soziolinguistikoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/016/003/2022-03-11/errealitate_soziolinguistikoa.htm Fri, 11 Mar 2022 00:00:00 +0100 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/016/003/2022-03-11/errealitate_soziolinguistikoa.htm
«Sektore batzuetan ezinegona eragitea uler dezaket», adierazi zuen Maria Txibite Nafarroako lehendakariak ETB2ko Navarra Hoy saioan, duela astebete. «Baina ondorengo gogoeta egiten dut: eremu ez-euskalduneko zein udalerrik eskatu du eremu mistora pasatzea? Egin baitezake, arauak uzten baitio. Bakar batek ere ez. Hortaz, nik erkidego honek duen errealitate soziolinguistikoarekiko errespetua da betetzen dudana». Ulertu beharko da Txibite bere agintaldiaz ari zela, 2010ean hiru udalerri aldatu baitziren mistora, eta, 2017an, Nafarroako Parlamentuak araua aldatu zuen bertze 44 ere alda zitezen. «Errealitate soziolinguistikoa» aldatu egin daiteke, helburua ez bada, bederen, «errealitate» hori betikotzea.]]>
<![CDATA[Imajinazio diplomatikoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/022/003/2022-03-06/imajinazio_diplomatikoa.htm Sun, 06 Mar 2022 00:00:00 +0100 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1951/022/003/2022-03-06/imajinazio_diplomatikoa.htm
Barack Obamari gertatu zitzaion 2013an, AEBetako presidente zenean. Presiopean zegoen Sirian gobernuaren aurka esku har zezan. Begi bistakoa zen ez zuela hori egin nahi, Irakeko inbasioak (2003) utzitako zama handia baitzen. «Marra gorri bat» ezarri zuen: eraso kimiko bat gertatzea. Hilabeteak eman zituen erraten hori zela marra gorria, presioa arintzeko. Baina 2013ko abuztuan eraso kimiko bat gertatu zen, eta bere solasen preso gelditu zen Obama. Erasoaldiak saihetsezina zirudienean, Etxe Zuriak eta Kremlinek elkarlanean atondutako ezusteko jokaldi diplomatiko batek, Siriak armagabetze kimikoa bere kabuz egiteak, «marra gorria» gurutzatu behar izatea eragotzi zion Obamari.

Oraingo egoera arrunt ezberdina da, ordea: bi potentzietako batek hasi du gerra, eta ez urruti duen erregimen bat desegiteko, bizilagun duen herrialde bat bereganatzeko baizik, bertze potentziarekin aurrez aurre paratuta. Baina gatazka bide diplomatikoetatik konponduko bada, 2013an erabilitako imajinazioa atera beharko du norbaitek, apustuak anitz ari baitira igotzen.]]>
<![CDATA[Paralelismoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/023/003/2022-02-25/paralelismoak.htm Fri, 25 Feb 2022 00:00:00 +0100 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/023/003/2022-02-25/paralelismoak.htm Gerra Hotza: Estatu Batuak eta Sobietar Batasuna, 1917-1991 lana. Boris Jeltsin zen orduan Errusiako presidentea. Zazpi urte ziren Sobietar Batasuna desegin zela, eta federazio berria barne krisi latza pairatzen ari zen. Definitzeko zuen oraindik nazioartean zer izanen zen eta, gehienbat, Mendebaldearekin zer harreman mota izanen zuen. «Jeltsin erori, eta Errusian nazionalismo erasokorragoa ezarri, eta demokrazia eta kapitalismoa gutxituz gero, Gerra Hotza berpitz liteke», idatzi zuen Powaskik.

1998an ez zen hurbileko aukeratzat hartzen Gerra Hotza berpiztea. Powaskiren ondorio batzuek, gainera, kritika anitz jaso zituzten. Georgiaren aurkako gerraz geroztik (2008), ordea, ohiko bihurtu da Gerra Hotzaren berpiztea aipatzea.

Powaski ez zen guztian okertu. Tentsio nuklearra da Gerra Hotzaren oinordekotza bat, eta nazionalismoa ere identifikatu zuen Errusia berriaren ezaugarritzat. Baina Gerra Hotzaren urtzeak egungo gatazkaren jokalekua markatu badu ere, behin paralelismoak bilatzen hasita, gatazka geopolitikoak antz handiagoa du agian XIX. mende bukaerako eta XX.aren hasierako kapitalismoaren barneko lehia inperial eta nazionalistarekin, elkarren ifrentzu diren bi eredu ideologikoren arteko borroka global batekin baino. Inperio handien mugimenduak eta erretorikak puztu eta gaiztotu ondoren, aitzakia bat erabilita egindako inbasio batekin hasi zen gerra 1914an. Nola bukatuko diren jakin gabe hasten dira gerrak.]]>
<![CDATA[«Disidentea!»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/018/003/2022-02-19/disidentea.htm Sat, 19 Feb 2022 00:00:00 +0100 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/018/003/2022-02-19/disidentea.htm
Ezkerraren eta haren zatiketen ondoan, haren inbidia: eskuinaren batzeko ahalmena. Gizarte hierarkiko bat helburu duen joera, antolaketa hierarkiko batek batua. Ordena eta obedientzia predikatzen dituena, ordenaren eta obedientziaren eredu.

Hori diote karikaturek, baina eskuina ez dago zatiketetatik salbu. Ez da inoiz egon. Frantzian, errate baterako, mende honetako lider nagusiak elkar joka eta zangotrabaka ikusi dituzte. Espainiara duela urte batzuk ailegatu zitzaien zatiketa, eta orain gerra piztu da alderdi hegemonikoaren barrenean. Espainiako ezkerra eta erresumako bertze nazioetakoak bazter batetik irriño batez begiratzen ari zaizkio patrizio erromatarren arteko labankada bestari. Pablo Casado edo Isabel Diaz Ayuso, bakarra geldituko da zutik. Alderdia nola utziko duten, berriz, auskalo. Historiak ez du zertan garapen lineala eduki. PSOEri azken sei urteotan gertatu zaiona horren lekuko.]]>
<![CDATA[Sendo lotuta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/016/003/2022-02-04/sendo_lotuta.htm Fri, 04 Feb 2022 00:00:00 +0100 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/016/003/2022-02-04/sendo_lotuta.htm
Ukrainako krisiaren asteok ikusita, badirudi ezetz, NATO eragile elkartu eta aktibo gisa agertu baita AEBen bertze lehiakide handi baten aurka. Emmanuel Macron Frantziako presidenteak AEBetako, Errusiako, Ukrainako eta Poloniako agintari nagusiekin elkarrizketa sorta bat egin zuen atzo, diplomaziaren lidergoa hartu nahi duela erakusteko, eta, bidenabar, lidergo hori europarra izanen dela agertzeko. Baina AEBek joan den astean Alemaniarekin eta Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidentearekin gas hornidura bermatzearen inguruan egin zituzten adierazpenek ongi sinbolizatzen dute EBko estatuen atzerri politikak sendo lotuta segitzen duela ardatz atlantiko eta anglosaxoiari.]]>
<![CDATA[Euskal Herriaren erakusle ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/015/003/2022-01-28/euskal_herriaren_erakusle.htm Fri, 28 Jan 2022 00:00:00 +0100 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/015/003/2022-01-28/euskal_herriaren_erakusle.htm <![CDATA[Zuloa tapatzen zuen lurra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/024/003/2022-01-23/zuloa_tapatzen_zuen_lurra.htm Sun, 23 Jan 2022 00:00:00 +0100 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1951/024/003/2022-01-23/zuloa_tapatzen_zuen_lurra.htm Game Of Thrones telesailean Petyr Baelish erregearen kontseilariak Varis gorteko kideari erraten dio hori, Varisek zehazten dionean erresumaren ongizatea bermatzen ez bada, alternatiba «kaosaren zuloa» dela. Gehiengoa hondamendira eraman dezakeen egoera bat gutxiengo batek onurak lortzeko balia dezakeela, beraz. Txineraz krisia eta aukera errateko solas bera erabiltzen dela dioen ustea testuinguru sofistikatuago eta literarioago batekin azalduta, funtsean -ustela omen den ustea, gainera-.

Pandemiak krisian murgildu du nazioartea bi urteotan, zuloan sartu ditu herritar anitz, eta irtenbidea noiz eta nola ikusiko den ez dago argi oraindik, baina gutxi batzuek harrapatu dute eskailera. Batzuentzat, gainera, mekanikoa da: Oxfamek duela astebete jakinarazi zuenez, munduko hamar aberatsenek pandemia hasi aitzinetik zuten dirutza bikoiztu egin dute. Txertoak egin dituzten etxe pribatuetako ugazabek, testen prezioarekin espekulatu dutenek edo osasun aseguru pribatuak eskaintzen dituztenek ez zuten zulo bat ikusiko kaosean. Osasun publikoak bizi kalitate on bat izateko aukera ematen dien herritarren gehiengoak, ordea, ez du eskailerarik harrapatuko, eta zuloa tapatzen zuen lurra du arriskuan.]]>
<![CDATA[Risk partida konplikatua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/017/003/2022-01-13/risk_partida_konplikatua.htm Thu, 13 Jan 2022 00:00:00 +0100 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/017/003/2022-01-13/risk_partida_konplikatua.htm
Ukraina da bi aldeen harremana gaiztotu duen auzia, eta badirudi mahai gainean guztiz baztertuta dagoela behinola oihartzun handiagoa izan zuen Austriako eredua. Austria militarki herrialde neutrala da, II. Mundu Gerraren ondorenean hala ezarrita. AEBek eta Sobietar Batasunak hitzartu zuten konponbide bat izan zen, lehian ziren aliantzen zabalkundean bi aldeen interesekoa izan zitekeen oreka bat bilatzeko.

Baina orduko Austriaren eta oraingo Ukrainaren testuinguruak hagitz ezberdinak dira. Ukrainak ez du bi potentzia handien aurka mundu gerra bat galdu; gainera, gatazka zibil bat du, potentzietako baten mugakide da, historikoki eta kulturalki hari estu lotuta dago, eta lurraldetasun auzi larri bat du harekin.

Ukrainako Gobernuarentzat burujabetza kontu bat da; hau da, Errusia ez dela inor erabakitzeko bertze herrialde batek zer aliantza izan behar dituen. NATOk bere egin du argudio hori, logikoa denez. Baina hori bezain logikoa da pentsatzea Errusiak ez duela bertzerik gabe onartuko etsaitzat eta mehatxutzat seinalatzen duen aliantza militar batek Europako ia muga denetan inguratzea.]]>
<![CDATA[Panda hartza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/020/003/2021-12-31/panda_hartza.htm Fri, 31 Dec 2021 00:00:00 +0100 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/020/003/2021-12-31/panda_hartza.htm
Espainiako Gobernua osatzen duten ezkerreko alderdiek eta Espainiako sindikatu handiek erreforma hura ordezkatzeko akordioa egin dute patronalarekin, eta behin-behinean indarrean dago gaurtik, Kongresuak behin betiko erabakia bozkatzeko esperoan. Lehoia koala batek ordezkatu du, alderdi eta sindikatu horien adierazpenei erreparatuz gero. Koalak ez du peluxe bezala agertu beharrik: animalia otzana, onbera eta maitagarria da. Zeinek ez ditu koalak maite?

Hego Euskal Herrian, ordea, alderdi eta sindikatu horiek ez dira nagusi; ez, behintzat, herritarren artean duten ordezkaritzari erreparatuz gero. Erreformarekin, lan harremanetan Espainiako itunak lehenetsiko dira Euskal Herrikoen gainetik, eta sindikatu nagusiek alderdi abertzaleei eskatu diete horri amore ez emateko, koala batena ez baizik panda hartza baten antza handiagoa har baitezake itunak euskal langileentzat: lehoiak ez bezala, pandak itxura otzan, onbera eta maitagarria du, baina, koalak ez bezala, ausiki eta atzapar egiten du.]]>
<![CDATA[Zhivago doktorea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/019/003/2021-12-22/zhivago_doktorea.htm Wed, 22 Dec 2021 00:00:00 +0100 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/019/003/2021-12-22/zhivago_doktorea.htm Zhivago doktorea. «Zhivago doktorea ikustera joan nahi dut», erran die gurasoei. Haiek ez dute kartela ikusi ere egin, eta haurrari besotik tira egin diote aitzinera segitzeko. «Hago isilik! Hi osasun publikora joanen haiz familia osoa bezala».

Txisterik txarrenak ere zerbait gorde ohi du gibelean. Gurasoek, Zhivago doktorearen aditzerik izan ez, eta segidan hartu diote mediku pribatu baten traza. Familiari ez dagokio halakorik, osasun publikoa baita eskura duena.

Sobietar iraultza aitzineko, momentuko eta ondoko miseriak eta zailtasunak pairatu zituen Juri Zhivagok; eta haren sortzaileak, Boris Pasternakek, zentsura jasan zuen. Bertze detaile bat: Zhivagoren garaian Sobietar Batasuna osasun arta unibertsala bermatzeko sistema bat eratzen hasi zela, eta konstituzioan jaso zuela horretarako eskubidea.

Pandemiaren eraginez, salbuespen egoeran daude osasun sistema publikoak. Beldur iturri da inork lurrikara baliatuko ote duen tsunami pribatizatzaile bat eragiteko. Zantzu kezkagarria da lehen arretarekin Hego Euskal Herrian hartu den erabakia. Seinale ona litzateke, hortaz, Zhivago doktorearen txisteak, aurrerantzean ere txarra izanik, gutxienez zentzuari eutsiko balio.]]>
<![CDATA[Macron eta Libano]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/024/003/2021-12-12/macron_eta_libano.htm Sun, 12 Dec 2021 00:00:00 +0100 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1951/024/003/2021-12-12/macron_eta_libano.htm
2018an Libanori buruzko konferentzia bat antolatu zuen Macronek Parisen, eta milioiak eta milioiak agindu zizkioten Munduko Bankuak, Berreraikuntza eta Garapenerako Europako Bankuak, Saudi Arabiak eta Frantziak berak, bertzeak bertze. «Erreformak» egiteko zen diru hori, jakinik halako emaileek ez dutela karitatez jokatzen.

Beiruteko leherketaren ondotik, Libanoko Estatuaren funtzionamenduaren miseriak mundu osoaren aitzinean agerian gelditu zirenean, Macronek bisita egin zien, atzerriko esku salbatzailea izanen zela jakinarazteko. Milioi gehiago iragarri zizkien, eta herrialdeko ordezkariei errietan egin zien. Inork ez du jakinen Libanoko herritarrek baino hobeki herrialdeko sistema politikoak zer ondorio dituen haien bizitzetan. Baina behin Europako agintari boteretsu bat bisitan joanda, galde ziezaiekeen nola moldatu ziren milioitik goiti errefuxiatu hartzeko, Europa aberatsa eginahalak eta bi ari zenean horiei ateak ixten.]]>