<![CDATA[Mikel Rodriguez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 15 Oct 2019 20:52:31 +0200 hourly 1 <![CDATA[Mikel Rodriguez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Sturgeonek "urtea bukatu baino lehen" eskatuko du independentziari buruzko erreferenduma egiteko baimena]]> https://www.berria.eus/albisteak/172464/sturgeonek_urtea_bukatu_baino_lehen_eskatuko_du_independentziari_buruzko_erreferenduma_egiteko_baimena.htm Tue, 15 Oct 2019 18:05:23 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/albisteak/172464/sturgeonek_urtea_bukatu_baino_lehen_eskatuko_du_independentziari_buruzko_erreferenduma_egiteko_baimena.htm <![CDATA[Siriako Kurdistanen 100.000 lagunek egin dute ihes erasoalditik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/012/001/2019-10-12/siriako_kurdistanen_100000_lagunek_egin_dute_ihes_erasoalditik.htm Sat, 12 Oct 2019 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1893/012/001/2019-10-12/siriako_kurdistanen_100000_lagunek_egin_dute_ihes_erasoalditik.htm
«Egoera aldakorra da, eta jendea borroketatik urrundu nahian ari da, gehienbat hegoalderantz», adierazi zuen atzo Andrej Mahecic UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren ordezkariak, Genevan (Suitza) eman zuen prentsaurrekoan. Mahecicek erran zuen Turkiak Siriako Kurdistango «funtsezko azpiegituretan» kalte handiak eragin dituela bonbardaketekin; 400.000 pertsonari ur hornidura bermatzeko instalazio batean egindakoak nabarmendu zituen.

Kino Gabriel SDFren bozeramailearen arabera, Turkiak «dozenaka» zibil hil ditu bonbardaketetan, Firat agentziak atzo argitaratu zuen ohar batean dioenez. Siriako Giza Eskubideen Behatokiak dio hamazazpi zibil hil dituztela asteazkenaz geroztik. Turkiako iturrien arabera, berriz, SDFk hamazazpi zibil hil ditu mugaren bertzaldeko hirietara artilleriarekin tiro eginda; Anadolu agentziaren arabera, horietako zortzi atzo hil zituzten, Nusaybinen. Gabrielek, ordea, erran zuen hilketa horiek ez direla gertatu. «Turkiaren gezurrak dira, Qamixli hirian egiten ari diren sarraskiak estaltzeko».

Nusaybini itsatsita dago Qamixli, mugaren bertzaldean, eta inguruko hiririk populatuena da. Bonbardaketak egin dizkiote, eta, horrez gain, SDFk jakinarazi zuen atzo bonba auto batekin atentatu bat egin zutela han. Gutxienez lau zibil hil zirela erran zuten, eta «Estatu Islamikoko mertzenarioei» egotzi zien erasoa. Turkiako armadak atzo argitaratu zuen parte militarraren arabera, SDFko 342 miliziano «neutralizatu» dituzte hiru egunetan —hil, zauritu edo gatibu hartu—, eta aitortu zuen bi soldadu hil direla; lehenbizikoak inbasioa hasi zuenetik.

AEBen zigor ekonomikoak

AEBek mugan zituen soldaduak erretiratu ondoren hasi zuen Turkiak inbasioa, joan den asteazkenean. Bada, Steve Mnuchin AEBetako Altxorraren idazkariak atzo jakinarazi zuen Turkiaren aurkako zigor ekonomikoak prestatu dituztela. Erran zuen ez dituztela «berehala» sartuko indarrean, baina ziurtatu zuen «Turkiako ekonomia geldiarazi» dezaketela. Nazioartean gaitzespen zabala jaso du Turkiak, baina, oraingoz, Norvegia eta Finlandia baino ez dira izan neurri zehatzen bat hartu dutenak —arma esportazioak eten dituzte—. Europako Kontseiluak heldu den astean eztabaidatuko du zigorrei buruz.

Turkiako agintariak hagitz haserre daude kritikekin, eta hori agerian gelditu zen atzo Mevlut Çavusoglu Atzerri ministroak eta Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusiak Istanbulen elkarrekin eman zuten prentsaurrekoan. «Segurtasuna eztabaidaezina dela dioen printzipioari jarraituz, gure uste natural eta legitimoa da gure aliatuek elkartasuna ematea. Ez da nahikoa erratea 'ulertzen ditugu Turkiaren kezka legitimoak'. Elkartasun hori modu argi eta zehatzean ikusi nahi dugu». Stoltenbergek erran zuen NATO «kezkatuta» dagoela erasoaldiak eragin dezakeen «ezegonkortasunarengatik».

Kezka horien artean nabarmendu zuen SDFk preso dauzkan EIko milaka kidek ihes egiteko arriskua. Firat agentziak argitaratu zuen bideo baten arabera, hainbatek ihes egin zuten atzo, haien presondegiak Turkiaren bonbardaketa bat jasan ondoren. Vladimir Putin Errusiako presidenteak zalantzan paratu du Ankarak inbasioarekin segituz gero EIko presoak kontrolatuko dituenik. «Turkiako armadak aitzinera egin ahala, kurduak erretiratzen ari dira. Terroristek ihes egin lezakete», erran zuen Estatu Burujabeen Erkidegoak Turkmenistanen egin zuen bilkuran.]]>
<![CDATA[Erdoganek, kritikak gaitzetsi, eta Siriako kurduen aurkako erasoak gogortu ditu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1932/002/001/2019-10-11/perdoganek_kritikak_gaitzetsi_eta_siriako_kurduen_aurkako_erasoak_gogortu_ditup.htm Fri, 11 Oct 2019 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1932/002/001/2019-10-11/perdoganek_kritikak_gaitzetsi_eta_siriako_kurduen_aurkako_erasoak_gogortu_ditup.htm okupazio erraten badiozu, eginen duguna sinplea da: ateak ireki eta zuri bidaliko dizkizugu 3,5 milioi siriar».

3,5 milioi siriar horiek errefuxiatuak dira Turkian, eta Erdoganen planaren helburuetako bat da Siriako Kurdistanen inbaditu nahi duen eremura bidaltzea horiek. Horrek aldaketa demografiko bat eraginen luke, errefuxiatu horietako gehien-gehienak arabiarrak baitira. 2015eko errefuxiatu uholdearen ondoren, EBk akordio bat egin zuen Turkiarekin, Ankarak migratzaileei Europarako bidea oztopa ziezaien. Orain, Erdoganek mehatxu egin dio errefuxiatuei Europara joaten utziko diela inbasioa kritikatuz gero.

EBko kideen artean Frantzia izan da inbasioa ozenen kritikatu duena. Erresuma Batuarekin batera, Sirian presentzia militar handiena izan duen kidea da. EBko 28 estatuetako Atzerri ministroak etzi elkartuko dira Bruselan, egoera aztertzeko. Sirian Eufrates ibaitik ekialdera agintzen duen SDC Siriako Kontseilu Demokratikoak ordezkaritza bat bidali zuen atzo Bruselara, EBko ordezkariekin elkartzeko -kurduen alderdiak dira SDCko indar nagusiak-. «Premiazko esku hartze bat nahi dugu krisian, eta erasoak berehala gelditu beharko lirateke», adierazi zuen Ilhan Ahmed SDCko ordezkariak. «Aire eremua itxi beharko liekete Turkiaren hegaldiei, aire erasoak geldi daitezen».

Ahalegin diplomatikoek, ordea, oraingoz ez dute fruiturik eman. NBE Nazio Batuen Erakundearen Segurtasun Kontseiluak ez zuen EBko herrialdeek aurkeztu zuten gaitzespen adierazpen bat onartu, atzo, AEBak eta Errusia ez zirelako ados paratu.

AEBek Siriako Kurdistanen zituzten tropak erretiratu ondoren hasi zuen Turkiak inbasioa. SDF Siriako Indar Demokratikoak koalizio militarrak -kurduen miliziak dira indar nagusia- traizio egitea egotzi die AEBei, EI Estatu Islamikoaren aurkako gerran aliatu izan baitira. Donald Trump presidenteak kritikak jaso ditu, baina Trumpek inbasioaren erantzule dela ukatu du, eta Turkiari zigorrekin mehatxu egin zion atzo ere. Lindsey Graham senatari errepublikanoak eta Chris Van Hollen demokratak zigor ekonomikoak eta diplomatikoak ezartzeko ekinbide bat aurkeztu dute Kongresuan. Mevlut Çavusoglu Turkiako Atzerri ministroak erantzun du haiek ere neurriak hartuko dituztela AEBen aurka, zigorrak jasoz gero.

Errusiak, berriz, elkarrizketarako bide bat ireki nahi du Turkiako eta Siriako gobernuen artean. Ria agentziaren arabera, hori da Sergei Lavrov Atzerri ministroaren asmoa. Lavrovek lehenago errana zuen Damaskoren eta SDFren arteko elkarrizketa bultzatuko zuela, baina, atzo, Faisal Mikdad Siriako Atzerri ministrordeak baztertu egin zuen, eta «traizioa» leporatu zion SDFri.

Halaber, elkarren aurkako akusazioak egin dituzte Ekialde Hurbileko herrialde nagusiek eta Ankarak. Saudi Arabiak, Israelek eta Iranek, hirurek kritikatu dute Turkia -Irango Parlamentuko presidenteak asteburuan Istanbulera egitekoa zuen bidaia bertan behera utzi du-. Oraingoz, Turkiaren aurkako neurriak hartu dituzten herrialde bakarrak Finlandia eta Norvegia dira, arma esportazioak etenda -Norvegia eta Turkia NATOko kide dira-.

Turkiaren helburua da 480 kilometro luze den mugan 30 kilometro hegoaldera hedatuko den eremu bat inbaditzea. Ankarak laguntzen duen Siriako Armada Nazionala talde islamistak atzo erran zuen Ras al-Ain (Serekaniye, kurdueraz) eta Tel Abyad (Gire Spi, kurdueraz) hiriak inguratzea lortu zuela, mugatik hegoaldera zortzi kilometro barneratuz. Ilargi Gorriaren arabera, bi hiri horietako ospitaleak ez zeuden zerbitzuak emateko moduan.

Desplazatuak eta hildakoak

Erasoaldiak eragindako biktimen inguruan, hainbat datu eman zituzten atzo hainbat eragilek. Errate baterako, Siriako Giza Eskubideen Behatokiaren arabera, bi egunetan 60.000 herritarrek alde egin dute etxetik. Zibilen heriotzei dagokienez, Ilargi Gorriak jakinarazi zuen Tel Tamer herriko ospitalean hamar gorpu jaso zituztela, eta SDFk erran zuen bederatzi zibil hil zirela bonbardaketen ondorioz. Turkiako agintarien arabera, berriz, miliziano kurduek sei zibil hil zituzten mugaren bertzaldetik artilleriarekin tiro eginda. Akçakalen, eta Turkiako Kurdistango Ceylanpinar eta Nusaybin hirietan gertatu ziren bonbardaketa horiek, iturri horren arabera.

Borrokaren parte direnei, dagokienez, alde bakoitzak bertzeari eragin dizkion galeren inguruan solas egin du, baina bertze aldeak ez du datu hori berretsi. Erdoganek atzo goizean erran zuenez, «174 terrorista neutralizatu» zituzten; kurduen miliziek, berriz, «22 jihadista baino gehiago» hil zituztela adierazi zuten.

Turkian bertan, gobernuak eta justizia sistemak operazio militarraren kritikak isilarazi nahi dituzte. 21 pertsona atxilotu dituzte sare sozialetan «propaganda» eta «gezurrak» idazteagatik, eta Fiskaltza HDP Herriaren Alderdi Demokratikoa ezkerreko koalizioko bi buruzagiak, Sezai Temelli eta Pervin Buldan, ikertzen hasi da gerraren aurka egin dituzten adierazpenengatik.

Gerrak jaialdia eten du

Meryem Kobane: «Atzo arte heroiak zirenak gaur ezin dira ikusezinak izan»]]>
<![CDATA[«Lopez Obrador aitzinekoen berdina dela uste dugu»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1953/016/001/2019-10-10/lopez_obrador_aitzinekoen_berdina_dela_uste_dugu.htm Thu, 10 Oct 2019 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1953/016/001/2019-10-10/lopez_obrador_aitzinekoen_berdina_dela_uste_dugu.htm Marichuy-k erran duenez (Tuxpan, Mexiko, 1963). Nahua herriko indigena da Marichuy, eta CNIk Mexikoko presidentetzarako hauteskundeetan aurkeztu duen lehenbiziko hautagaia izan zen, iaz. Euskal Herrira gonbidatu du Lumaltik gobernuz kanpoko erakundeak, indigenen egoeraren berri emateko.

Zergatik erabaki zuen Batzar Nazional Indigenak presidentegai bat aurkeztea?

Hogei urteren ondoren, V. Kongresuan egin zen proposamen hori, 2016an. Gure batzarretan eta aitzineko kongresuetan adierazpen bat onartu ohi genuen, egunkarietan ateratzen zena edo dena delako tokitan, baina ikusten genuen herrien egoera okertzen ari zela. Zerbait egin behar zela pentsatu genuen, bertzela ez gintuztela ikusiko, dena ongi dagoela pentsatuko zutela, eta hori ez da egia. Gure kide zapatistek planteatu zuten modu horretara parte hartu behar zela, arreta emateko. Anitz harritu egin ziren, eta erraten zuten inoiz urratu ez genuen bide bat zela, antolatzeko bertze modu batzuk bilatu behar genituela... Bi egun eman genituen hori eztabaidatzen, eta ondorioztatu genuen beharrezkoa zela parte hartzea. 523 komunitateei galdetu genien ondoren, eta erantzunarekin itzuli ginen. Gehienek baietz erran zuten.

Zer helburu zenituzten hauteskundeetarako?

Gure herrien arazoak ikusarazteko motibo bat zen. Herrialdea gurutzatu genuen hitza emateko eta gure ahotsa entzun zedin. Beheititik antolatu behar ginela aldarrikatzeko baliatu genuen, herriaren gobernu bat modu ezberdin batean antolatzeko, ez betiko alderdien bidez, bertze modu batzuk badaudela erakusteko baizik. Obedituz agindu erraten dioguna da. 29 estatutan ibili ginen, eta, nahiz eta ez genituen [hautagaitza onartzeko beharrezkoak ziren] 900.000 sinadurak lortu -280.000tan gelditu ginen-, esperientzia positiboa izan zela baloratu genuen. Gure helburuak lortu genituen, herri gehiagotara ailegatzea lortu genuen, erakunde indigena gehiago hurbildu ziren, landa eremuko eta hiriko langile gehiago... Guretzat garaipen bat izan zen hori dena lortzea.

Egiazko helburua, beraz, ez zen hauteskundeetakoa?

Gobernuak dituen tresnak erabiltzea zen, eta ohartu ginen taldetxo txiki batek duela lekua bakarrik, eta boterea eskuz esku aldatzen dutela. Ez diote inoiz utziko agintzen herriak gabetuz sortu dituzten interesen aurka dagoen inori.

Nola aukeratu zintuzten presidentegai?

Erabaki zen gobernatzeko kontseilu indigena bat sortzea, herri indigenetako batzarrek aukeratutako pertsonek osatua. Emakumeek eta gizonek osatu behar zutela erabaki zen. Nahiz eta emakume gutxik parte hartu, haien parte hartzea bultzatu nahi zen. 157 ordezkari aukeratzea lortu genuen, baina, Mexikoko Hauteskunde Institutu Nazionalak ez duenez uzten kolektibo gisa izena ematen, erabaki zen ordezkari bat izendatzea. Emakume batek izan behar zuela erabaki zen, herrien arazoak ezagutzen zituen norbaitek. Bertze batzar bat egin zen ordezkari hori izendatzeko, eta niri egokitu zitzaidan.

Hauteskundeak Andres Manuel Lopez Obradorrek irabazi zituen, eta hori aldaketa politiko handi bat izan zen Mexikon. Zuek, ordea, ez duzue iritzi onik haren agintaldiaz.

Sistema hau zein ustela dagoen ikusteko aukera izan dugunez, ikusi ahal izan dugu edonor egonda ere berdina izanen dela, goiko eliteko taldetxo bat baitago, dirua eta boterea dutenak, eta erabakitzen dutenak zeini utzi ahal zaion [agintzen], haren kolorea edozein dela ere, alderdi batekoa izan edo bertze batekoa. Guk ikusi genuen hori etorriko zela, erraten baikenuen ezinezkoa zela berria den norbait etorri eta aitzinetik zeuden akordioak bertan behera uztea. Hala nahiko genuke, baina praktikan ikusi dugu jarraipen bat dagoela, eta, gainera, gure herrien egoera okerrera egiten ari dela, hilketak, desagerrarazteak eta espetxeratzeak gertatu direlako gure herrien lurrak suntsitzen ari diren enpresa eta proiektu erraldoi horien aurka eginagatik.

Beraz, diozuenez, Lopez Obradorrek ez ditu aitzineko politikak aldatu. Baina berak bere kabuz zerbait sustatu du?

Boterea eta dirua dituen jendearen eskakizunak betetzen ari da. Hauteskundeetan zin egin zuen armada karriketatik aterako zuela eta kuarteletara eramanen zuela. Zergatik ez du egin? Ba, kanpainan konpromiso batzuk izanen zituen agian. Guardia Nazionala sortu du, eta egin duena da pertsona horiei gaitasuna eman proiektu erraldoien aurka dauden manifestazioak zapaltzeko. Jendeak esperantza zuen egiazko aldaketa bat gertatuko zela, baina uste dut 30 milioi boto horiek [Lopez Obradorrek jaso zituenak] aitzineko presidentearekin zegoen haserrearen ondorio izan zirela. Espero zuten gatazka sozial handi bat sortuko zela Mexikon aldaketarik ez bazegoen, eta uste dugu akordio batzuk egin zituztela eta horregatik utzi ziotela leunki irabazten. Baina egiaz ez da herrien beharrei erantzuten ari; alderantziz, errepresiorako prest dago. Sentitzen dugu gerra deklaratu diela lurraldea defendatzeko borroka egiten duten eta antolatzen diren herriei, eta horregatik enpresa horiek ezarri behar diren tokietan militarizazio handia ezarri du.

Baduzue harreman zuzenik presidentearekin edo gobernuarekin? Eskatu duzue halakorik?

Hark ez du bilatu, eta guk ez dugu eskatu. Batzar Nazional Indigenak erabili dituen solas eta leloak bereganatu ditu, obedituz agindu horren gisakoak, eta hori egin du dena ongi doala irudikatu nahi duelako, harreman eta komunikazio ona dagoela, eta gaizto bakarrak garela matxinatu nahi dugunak. Aitzinekoen berdina dela uste dugu, gabetze politikekin jarraitu nahi duelako, basoak, lurra eta ura diru gehien emateko prest dagoenari salduz, eta kontra dagoen edonor paretik kenduz.

San Andresko Akordioak sinatu zirenetik Batzar Nazional Indigenako 117 kide hil dituztela salatu duzue. Nork hil ditu?

Proiektu erraldoi horiek inposatzeko krimen antolatuko taldeen laguntza dute. Laguntza eskaini ohi dute enpresa horiek ezartzeko. Nola egiten duten? Ba, jendea beldurtuz ez daitezen antolatu, ez dezaten borrokatu, eta ez dezaten deus erran eta besoak gurutzatuta gelditu daitezen. Hainbertze desagertu, hainbertze hilketa, hainbertze espetxeratu, feminizidioak... Gabetzea gauzatzeko erabiltzen dituzten moduak dira.

Egoera hori ikusirik, baduzue defentsa mekanismorik?

Komunitate batzuetan guardia komunal propioak sortzen ari dira. Komunitate bakoitzeko batzarretan ados paratzen dira, eta komunitatearen zerbitzura lan egiten dute. Biztanleak babesteko modu bakarra da, ez baita deus espero Polizia, armada edo itsas armadarengandik. Hain justu, horiek dira fidatu ezin gaitezkeenen artean lehenak.

San Andresko Akordioak sinatu zirenetik 23 urte pasatu dira, eta hemezortzi, berriz, Mexiko hiriburura indigenek martxa historiko hura egin zenutenetik. Errealitatea oraindik larria dela esan duzu, baina zerbaitetan hobetu da indigenen egoera? Zein dira mugimenduaren lorpenak?

Ahal den neurrian komunitate bakoitzaren prozesu autonomoak azkartu dira, eta eskualde bakoitzak bere antolatzeko era eta erresistentziarako modua dauzka. Azkarrena, berriz, gure kide zapatistek duten antolamendua da. Berriki agiri bat argitaratu dute, eta jakinarazi dute caracol [eskualde autonomo] gehiago sortu dituztela, udalerri autonomo gehiago, lur gehiago...

Joan den udan gertatu zen hori, ezta?

Bai, hala da. Azkartzen jarraitu dute. Erran zuten autonomia indartuko zutela, eta hitza bete dute. Eredu dira Mexikoko herri indigena guztientzat, erakusten baitute posible dela gobernuaren baliabiderik gabe bizitzea eta garatzea, eurek beren borroka baliabide propioekin landu baitute. Motortxo bat dira bertze herriak motibatzeko, borroka hori beheititik eta ezkerretik antolatzeko.

Nazioartean oihartzuna duen Mexikoko arazo handi bat arestian aipatu duzunetako bat da, feminizidioena. Nola egiten dio aurre zuen mugimenduak horri eta, oro har, emakumearen aurkako diskriminazio arazoei?

Komunitateetan ikusten genuen emakume gutxik parte hartzen zutela batzarretan. 2018ko hauteskundeetan parte hartzeko proposamena emakumeak animatzeko modu bat izan da, komunitateen erabakitzeko esparruetan parte hartu behar dugula erakusteko, eta gizonei errateko kontuan hartu behar dutela emakumeek rol inportantea dutela eremu horretan. Eta hori gure anai-arreba zapatistek erakutsi digute bertze behin. Haiek eratu duten erakunde autonomoak gizonak eta emakumeak berdin tratatu ditu, eta ez dizkie emakumeei lan batzuk eman emakume izateagatik, eta gizonei bertze batzuk gizon izateagatik. Horrek eragin du herri indigena anitzek haien eredua jarraitzea. Matxismoa badago oraindik, baina uste dugu sistema kapitalista eta patriarkalaren ondorio dela, boterea gizonei emateko diseinatua baitago.

Mexikoren bertze arazo handietako bat migrazioari buruz AEBekin sortu den krisia da, Washingtonek exijitzen baitio Erdialdeko Amerikako migratzaileei bidea oztopatzea. Arazo horrek eraginik izan du komunitate indigenentzat?

Guk anai-arreba gisa ikusten ditugu migratzaile horiek. Badituzte haien arrazoiak haien komunitateetatik ateratzeko, Mexikon ere pertsona anitz ateratzen diren bezala haien komunitateek indarkeria jasaten dutelako. Nire herritik ez dira [migratzaile] anitz pasatu, eta ez dut inorengandik haien aurkako deus aditu; desplazatuta dauden komunitate bezala ikusten ditugu, haien seme-alaben egoera hobetzeko migratu behar dutenak.

Urriaren 12an, larunbatean, Madrilera joatekoa zara, Espainian festa nazionala ospatzen duten egunean. Joan den martxoan, Lopez Obradorrek eskutitz bat idatzi zion Espainiako erregeari, eskatzeko Espainiako Estatuak barkamena eska diezazuela Mexikoko indigenei zuen arbasoek jasan zuten konkistarengatik. Zer iritzi duzu horri buruz?

Guk Mexikon diogu bertze norbaiti erran aitzinetik barkamena eskatzeko, hark gelditu egin beharko lukeela gure herriek jasaten duten gabetzea, kolonizatzaileek egin zutena -hondamendia eta heriotza ekarri- bukatzea bezala baita. Urte horietan hasi zen hondamendia bururatu nahi da orain.

]]>
<![CDATA[AEBak Ukrainako bake mahaian egon daitezela eskatu du Bielorrusiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/013/001/2019-10-09/aebak_ukrainako_bake_mahaian_egon_daitezela_eskatu_du_bielorrusiak.htm Wed, 09 Oct 2019 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1891/013/001/2019-10-09/aebak_ukrainako_bake_mahaian_egon_daitezela_eskatu_du_bielorrusiak.htm
«Ez da posible izanen Ukrainako gatazka konpontzea Estatu Batuen parte hartzerik gabe», adierazi zuen Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiako presidenteak Minskeko Elkarrizketaren Foroan. AEBek eta Europako Batasunak «Europako azken diktadura» erran izan diote Bielorrusiari, eta zigor ekonomikoak eta diplomatikoak ezarri izan dizkiote. Nahiko bakartuta egon da Lukaxenko boterean dagoenetik —1994tik—, eta Errusiari estu lotuta.

Duela hilabete, ordea, John Bolton AEBetako orduko segurtasun nazionalerako aholkulariak Minskera bidaiatu zuen, eta Lukaxenkorekin elkartu zen. Ukrainako gatazka piztu zenean (2014), Lukaxenkok ez zuen babestu Krimeak Errusiarekin bat egitea, eta hego-ekialdeko independentistak ere ez zituen onartu; hala, pixkanaka, hobera egin du Mendebaldearekin zuen harremanak.

Betiko aliatuak, ordea, ez ditu ongi hartu Lukaxenkoren solasak. «AEBek formatu honekin [Errusiaren, Ukrainaren, Alemaniaren eta Frantziaren taldearekin] bat egiteko iritziak ez dauka babesik», adierazi zuen Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak. «AEBek Kieven duten eragina erabil lezakete bermatzeko Ukrainak Minskeko akordioa [2015eko meniarena] beteko duela berehala».

Autonomia, hitzartuta

Kievek eta miliziek, duela astebete, konpromisoa hartu zuten tropak bien arteko banaketa lerrotik erretiratzeko, baina oraindik ez dute bete. Zelenskik hitzartu zuen hego-ekialdeko Donbassi autonomia ematea, eta, erabaki horren kontra, milaka lagunek manifestazio bat egin zuten joan den asteburuan, Kieven.]]>
<![CDATA[Bizilagunen krisi politikoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1851/020/001/2019-10-06/bizilagunen_krisi_politikoa.htm Sun, 06 Oct 2019 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1851/020/001/2019-10-06/bizilagunen_krisi_politikoa.htm
Izatez, Peruko eta Ekuadorko krisiek ere ez dute elkarren antzik. Perukoa estatuko erakundeen arteko legimitate gatazka batek eragin du, eta Ekuadorkoa, berriz, gatazka sozioekonomiko klasiko bat da. Perun joan den astean piztu zen krisia, Auzitegi Konstituzionalaren inguruko eztabaida baten ondorioz. Oposizioak, FP Herri Indarra alderdi fujimorizalea buru zuela, prozedura bat abiarazi zuen Auzitegi Konstituzionalean aldeko epaileak izendatzeko. Gobernuak konfiantza mozio bat aurkeztu zuen gobernua babestu ala ez bozkatzeko, eta, horrekin, oposizioaren prozedura geldiarazteko.

Pedro Olaechea Kongresuko presidenteak, ordea, Auzitegi Konstituzionaleko presidentea aukeratzeko bozketa egitea baimendu zuen joan den astelehen goizean. Gainera, egoera gaiztoaren adierazgarri, Salvador del Solar lehen ministroari Kongresuko ateak itxi zizkioten, egiatan. Olaecheak arratsaldean deitu zuen konfiantza mozioaren osoko bilkurara; gobernuak bozketa irabazi zuen, baina Manuel Vizcarra presidenteak ondorioztatu zuen aitzineko gertaerengatik Kongresuak konfiantza kendu ziola gobernuari, eta ganbera desegin, eta hauteskundeetara deitu zuen.

Horren guztiaren ondorioz, herrialdean agintzeko legitimitatea nork duen zalantzan paratu da, Venezuelan bezala. Oposizioak gehiengoa du Kongresuan, eta Vizcarrak ganbera desegin ondoren, ez zuen erabaki hori onartu, eta oposizioko ordezkariak eraikinean gelditu ziren. Kongresuak jardunean segitzeko legitimitatea duela aldarrikatu zuten, eta erabaki bat hartu: Vizcarrari presidentetza etetea, eta Mercedes Araoz presidenteordea izendatzea behin-behineko estatuburu.

Araozek karguaren zina egin zuen astelehenean bertan, baina 24 orduren buruan dimisioa eman zuen. Tartean, armada mintzatu zen, eta babes osoa eman zion Vizcarrari. Karrikan, egunotako mobilizazio bakarrak Vizcarraren aldekoak izan dira. «Azken aste honetan nahiko erabaki garrantzitsuak hartu ditugu, eta berresten dugu denak hartu ditugula gure demokrazia eta gure konstituzioa zorrozki errespetatuta», erran zuen Vizcarrak herenegun, Pucallpa hiriko ekitaldi batean.

Vizcarrak botereari eutsi

Kongresurako bozak urtarrilaren 26rako deitu dituzte, eta FP buru duen oposizioak onartzen ez badu ere, errealitatea da Vizcarrak botereari eustea lortu duela. Auzitegi Konstituzionala heldu den ortzegunean elkartzekoa da presidenteak hartu zuen erabakia legezkoa den ala ez erabakitzeko.

Alberto Fujimorik 1992an Kongresua baliogabetu eta estatuko botere osoak lortu zituenetik Peruk izan duen legitimitate krisirik larriena izan da, nahiz eta egoera hagitz ezberdina den orain —errepresio eta indarkeria politiko handiko giroan gertatu zen 1992koa—.

Ekuadorren, berriz, gobernuaren eta karrikaren artekoa da gatazka, eta Lenin Moreno presidenteak salbuespen egoera ezarria du joan den ortzegunaz geroztik. Protesten arrazoia izan dira Morenok NDF Nazioarteko Diru Funtsaren kreditu bat eskuratzeko ezarri dituen neurri ekonomikoak. Bertzeak bertze, erregaiaren subsidioa kendu du, eta lan erreforma bat egin du —langile publikoei opor egunak murriztea, gehieneko soldata jaistea eta kaleratze sorta bat egitea onartu du, eta arlo pribatuan 40 orduko lan astea enpresei nahieran antolatzeko ahalmena eman die, baita kontratazioa «malgutzeko» neurriak hartu ere—. Zerga sisteman ere aldaketak egin ditu, bertzeak bertze, gai teknologikoen inportazioei zergak murrizteko.

Mobilizazio «mugagabea»

Morenoren neurrien kontra mobilizatu dira sindikatuak —garraioaren arlokoak bereziki—, ikasle taldeak eta Conaie Ekuadorko Nazionalitate Indigenen Konfederazioa. Grebak egin dituzte, errepideak itxi, eta gobernuak berak eskolak itxi zituen joan den ortzegunean. Quito hiriburuan eta herrialdeko bertze eremu anitzetan liskar gogorrak izan dira manifestarien eta estatuko indarren artean. Herenegun 350 ziren atxilotuak, Maria Paula Romo Barne ministroaren arabera —horietako 159 Guayaquilen, eta 118 Quiton—. Manifestazioak ez dira eten, baina Ekuadorko hedabideen arabera, herenegun eta atzo jada txikiagoa izan zen horien eragina. Garraio arloko greba bertan behera utzi zuten, baina bai Quiton, bai bertze hirietan atzo zerbitzu publikoak ez zuen normal jardun. Jaime Vargas Conaieko presidenteak garraiolariek greba bertan behera utzi izana kritikatu zuen atzo, eta iragarri zuen Conaiek «mobilizazio nazional mugagabea» eginen duela gobernuaren neurrien aurka. Morenok, ordea, herenegun Guayaquilen egin zuen agerraldi batean erran zuen ez duela gibelera eginen. «Garbi gera dadila subsidioa kendu dela, bukatu dela alferkeria, eta hemendik aitzinera guztiok desio dugun Ekuador berria eraikiko dugula».]]>
<![CDATA[Muga fisikorik gabeko aduana bat proposatu du Johnsonek Irlandarako]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2019-10-03/muga_fisikorik_gabeko_aduana_bat_proposatu_du_johnsonek_irlandarako.htm Thu, 03 Oct 2019 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2019-10-03/muga_fisikorik_gabeko_aduana_bat_proposatu_du_johnsonek_irlandarako.htm brexit-aren korapiloa askatzeko egitekoa zuen proposamena. «Gauzatu dezagun brexit-a urriaren 31n», erran zuen Johnsonek konferentzia bukatzeko eman zuen hitzaldian. Horretarako, legez behartuta dago EB Europako Batasunarekin akordio bat egitera, eta bi aldeek desadostasun handiena Irlanda banatzen duen mugan ezarri beharreko erregimenean dute. Honako hau proposatu dio Bruselari: Ipar Irlanda EBko aduana batasunetik ateratzea, baina hori bermatzeko muga fisikorik ezarri gabe; eta Ipar Irlandak EBren merkatu komunean jarraitzea, gutxienez 2025era arte.

Johnsonen proposamenak backstop delako protokoloa ordezkatu nahi du, eta badaezpadako neurri bat da; hau da, indarrean sartuko litzateke adostutako brexit-a gertatu ondoren Erresuma Batuak eta EBk bi urteren buruan etorkizunerako harremana finkatuko ez balute. Johnsonek Jean-Claude Juncker Europako Batzordeko jarduneko presidenteari eskutitz bat bidali zion atzo aldaketak azaltzeko, eta Erresuma Batuko Gobernuak zazpi orrialdeko «azalpen agiria» argitaratu zuen xehetasun gehiagorekin —dokumentu ofiziala, negoziazio taldeek aztertuko dutena, ez dute argitaratu—.

Funtsean, modu batera edo bertzera, Johnsonek bi muga ezartzea proposatu du. Hau da, alde batetik, Irlandako Errepublikaren eta Ipar Irlandaren artean mugituko diren merkataritzarako gaiak kontrolatzeko; eta, bertzetik, Britainia Handitik Ipar Irlandara igaroko diren elikagai produktuek eta manufakturek EBko legea betetzen dutela ziurtatzeko. Johnsonek bermatu nahi duena da Erresuma Batu osoa aduana batasunetik aterako dela, hartara bere kabuz merkataritza itun berriak negoziatzen hasi ahal izateko —ezinen luke hori egin aduana batasunean geldituta—. Mugako erregimen hori 2021etik 2025eraino ezarriko litzateke, eta lau urtean behin berritzea erabaki ahalko lukete bi aldeek.

Puntu labainkorrena kontrolena da, baina, Erresuma Batuko Gobernuaren arabera, ez lirateke mugako zirkulazio librea oztopatuko luketen «hesi fisikoak» eta kontrolak paratu beharko Irlandan. «Aduanako prozesu guztiek Erresuma Batuko eta EBko aduanetako erregimenak betetzen dituztela elektronikoki ziurtatuko da, eta beharrezkoak izanen diren kontrol fisikoak merkatarien egoitzetan edo hornikuntza katearen bertze puntu batzuetan eginen dira», azaldu du Erresuma Batuko Gobernuak atzo argitaratu zuen agirian. Gainera, adierazi du bai Londresek berak, bai EBk adierazpen bat egin beharko luketela Irlandan berriz ere kontrol postu finkorik ez dela egonen errateko.

«Funtsean kontrolen izaerari buruzko eztabaida tekniko bat den honengatik akordio bat egiten huts eginen bagenu, teknologia etengabe hobetzen ari denean, orduan zalantzarik gabe akordiorik ez egitea litzateke alternatiba», erran zuen Johnsonek alderdiaren konferentzian.

Adierazpen horiek aditu ondoren, Leo Varadkar Irlandako Errepublikako lehen ministroak erantzun zion mugako kontrolei buruzkoa «eztabaida tekniko bat baino zerbait gehiago» dela. DUP Alderdi Demokratiko Unionistak, Ipar Irlandako Parlamentuko indar nagusiak, ontzat jo du Johnsonen proposamena. Kontserbadoreek DUPi esker dute gehiengo osoa Komunen Ganberan, eta backstop protokoloaren aurka dago DUP.

Ipar Irlandako Parlamentuko bigarren indarra, ordea, Sinn Fein errepublikanoa, guztiz kontra agertu da. Puntu batek kezkatu du bereziki, Johnsonek proposatu baitu Londresek EBrekin Irlandari buruz hitzartuko lituzkeen erabakiek Ipar Irlandako Gobernuaren eta parlamentuaren oniritzia beharko luketela. «Horrek DUPi betorako ahalmena ematen dio», salatu zuen Michelle O'Neill Sinn Feinen buruzagiordeak. O'Neillen ustez, Johnsonen proposamenak ez du Ostiral Santuko Akordioa errespetatzen, eta hilaren 31n Erresuma Batuak EB akordiorik gabe uzteko «bidea prestatzen du».

«Aitzinamendu baikorrak»

EBk, ordea, ez du hain ezkor erreakzionatu. Junckerrek adierazi zuen proposamenak «aitzinamendu baikorrak» dituela, baina baita «arazoak sortzen dituzten puntuak» ere. «Batzordeak testu legala modu objektiboan aztertuko du orain, ezagun dituen irizpideekin». EBko estatuetako agintari gorenak elkartzen dituen Europar Kontseilua bi aste barru elkartuko da brexit-ari buruz erabaki bat hartzeko. Erresuma Batuko Komunen Ganberak joan den hilean onartu zuen lege baten arabera, Johnsonek hilaren 19rako EB uzteko akordiorik egin ez badu Bruselarekin, brexit-erako data gibelatzeko eskatu beharko dio batasunari.]]>
<![CDATA[Irlandan ez dela kontrolik ezarriko erran du Johnsonek]]> https://www.berria.eus/albisteak/171941/irlandan_ez_dela_kontrolik_ezarriko_erran_du_johnsonek.htm Wed, 02 Oct 2019 16:23:44 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/albisteak/171941/irlandan_ez_dela_kontrolik_ezarriko_erran_du_johnsonek.htm <![CDATA[Milaka manifestarik debekuari desafio egin diote Hong Kongen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2019-10-02/milaka_manifestarik_debekuari_desafio_egin_diote_hong_kongen.htm Wed, 02 Oct 2019 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2019-10-02/milaka_manifestarik_debekuari_desafio_egin_diote_hong_kongen.htm
Gobernu autonomoaren eta Pekinen aurka dauden manifestariek atzoko deitutako martxak debekatu zituzten aitzineko egunetan, baina milaka pertsonak desafio egin zioten debekuari, eta liskar gogorrak piztu ziren Poliziarekin; azken lau egunetan, hirugarrenez. Stephen Lo Hong Kongeko Poliziako buruak jakinarazi zuenez, 180 manifestari baino gehiago atxilotu zituzten atzo. Aitzineko hiru egunetan 157 izan ziren atxilotuak, ekainean protestak hasi zirenetik kopururik handiena.

Horrez gain, Poliziak 18 urteko gazte bat zauritu zuen balaz atzo, protestak hasi zirenetik suzko armekin zauritu duten lehena. South China Morning Post egunkariaren arabera, bularrean jaso zuen tiroa, baina Yolanda Yu Hoi-kwan Poliziako ordezkariak egunkari horri erran zion besoan zauritu zutela. Interneten zabaldutako bideo batean metalezko barrak dituzten manifestariak eta poliziak elkarren aurka borrokan ageri dira, polizietako batek tiro egin zuen unean.

Lo Poliziako buruak tiro egin izana justifikatu zuen. «[Agenteak] Bizitza arriskuan zuela uste zuen». Egunaren bukaeran eman zuen prentsaurrekoan adierazi zuen Poliziak guztira sei aldiz tiro egin zuela suzko armekin. «Egunik kaotikoenetakoa eta biolentoenetakoa izan da Hong Kongen».

Hong Kongeko osasun iturriek jakinarazi zuten gaztea larri eraman zutela ospitalera, baina haren bizitza ez zegoela arriskuan. Guztira, 66 zauritu artatu zituzten, horietako bi «egoera larrian». Loren arabera, manifestariek 25 polizia zauritu zituzten.

Hong Kongeko Parlamentuko oposizioko 24 legelariek ohar bateratu batean Carrie Lam gobernu autonomoko presidentea egin zuten indarkeriaren erantzule, eta atzo Pekinera joan izana kritikatu zuten: «Polizia utzi du Hong Kong administratzen. Talde demokratikoko kideek Lami eskatzen diote elkarrizketa itxurak bukatzeko eta Poliziaren indarkeria ez babesteko. Arazoei aurre egin behar die, eta bortz eskakizunei erantzun». Bortz eskakizunak manifestariek udan egin zituztenak dira: Txinarako estradizio legea kentzea —duela hilabete onartu zuen hori Lamek—, Poliziaren aurkako salaketak ikertuko dituen batzorde bat sortzea, manifestariei «istilu sortzaile» ez deitzea, atxilotuei amnistia ematea eta parlamentua eta gobernu autonomoa aukeratzeko sufragio unibertsala ezartzea.

Pekinen aldeko alderdiek, ordea, bertzelako iritzi bat dute atzo gertatutakoaz. «Ospakizun nazionalerako egun bat izan beharko zukeen, baina Hong Kongeko manifestari erradikal eta biolento batzuek hondamendia eragin dute hainbat barrutitan», adierazi zuen DAB Hong Kong Hobetzeko eta Garatzeko Aliantza Demokratikoak ohar batean —parlamentuko alderdirik handiena da—. South China Morning Post egunkariaren arabera, gutxienez hamahiru tokitan piztu ziren manifestarien eta Poliziaren arteko liskarrak, eta 91 metro geltokitatik 44 itxi behar izan zituzten txikizioak eragozteko.

Xiren aipamen laburra

Hong Kongen ez bezala, Pekinen espero zen moduan egin zuten ospakizun handia. Erakutsi zuten armamentuaren artean zeuden Dongfeng 41 kontinente arteko misil nuklear estrategikoak, «herrialdearen disuasio armarik boteretsuena», Xinhua estatuko berri agentziaren arabera. Bezperako hitzaldian bezala, Xik aipamen labur bat baino ez zion egin Hong Kongi, eta Macao Portugalen kolonia ohiarekin batera aipatu zuen, «herrialde bat, bi sistema» printzipioari eutsiko diotela errateko —Erresuma Batuarekin eta Portugalekin hitzartuta kolonia ohietan ezarritako sistema politiko eta ekonomiko bereziak—.

Atzoko desfilean arlo militarraz gain, Alderdi Komunistak haren eta «herriaren arteko batasuna» irudikatu nahi izan zuen. Horregatik, 100.000 zibil inguruk desfilatu zuten, Txinako historiaren pasarteak antzeztuz, hainbat ofiziori omenaldia eginez, Mao eta gainerako agintari gorenak oroituz, eta bertzelako ekintza batzuekin.]]>
<![CDATA[Sarkozy epaitu eginen dute 'Bygmalion auziarengatik']]> https://www.berria.eus/albisteak/171887/sarkozy_epaitu_eginen_dute_039bygmalion_auziarengatik039.htm Tue, 01 Oct 2019 15:29:01 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/albisteak/171887/sarkozy_epaitu_eginen_dute_039bygmalion_auziarengatik039.htm <![CDATA[Urteurreneko argazkia jokoan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2019-10-01/urteurreneko_argazkia_jokoan.htm Tue, 01 Oct 2019 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2019-10-01/urteurreneko_argazkia_jokoan.htm
Iragan asteburuan bete ziren bortz urte Aterkien Iraultza deitu zutena hasi zenetik —Hong Kongeko hauteskunde legearen erreformaren aurkako protesta mugimendu bat—. Hori oroitzeko, milaka manifestari atera ziren karrikara joan den larunbatean eta igandean, eta duela hiru hilabete eta erdi hasi zen protesta uholde gogorragoarekin lotu zuten efemeridea. Poliziak joan den ekainaz geroztik atxiloketa gehien egin dituen egunak izan dira azkeneko hirurak: gutxienez 157 lagun. Manifestazioak liskartsuak izan ziren: manifestariek molotov koktelak eta adreiluak jaurti zizkieten poliziei, eta txikizioak eragin zituzten garraio publikoko geltokietan; poliziek, berriz, gomazko pilotak, negar gasa eta piper gasa jaurti zieten manifestariei. South China Morning Post egunkariaren arabera, gutxienez 25 pertsona artatu zituzten ospitaleetan.

Manifestazio uholdea ekainean piztu zen, atxilotuak Txinara estraditatzeko prozesua errazteko asmoa zuen lege baten aurka. Lege hori joan den hilaren hasieran bertan behera utzi zuen Hong Kongeko Gobernuak, baina protesta mugimendua Txinako sistema politikoaren aurkako mugimendu bilakatua dago aspaldian, manifestarien ustez gobernu autonomoak eta Pekinek Hong Kongeko erregimen politiko berezia higatu nahi baitute.

Horregatik, mugimendua osatzen duten erakundeek eta ordezkariek aspaldi jakinarazi zuten gaurko egunarekin protestara ateratzeko nahia, Txinako Gobernuak egun honi eman nahi zion garrantziarengatik. Giza Eskubideen aldeko Fronte Zibila taldeak manifestaziora deitu du Ez da Egun Nazionala, Hondamendi Nazionalaren Eguna da lelopean, baina Hong Kongeko auzitegiek debekatu egin dute, Poliziaren helegiteari arrazoia emanez.

Poliziak argudiatu du liskarrak sortzeko arriskua hagitz handia dela, eta manifestaziora deitu dutenek ezin dutela «segurtasuna bermatu». John Tse komisarioak atzo adierazi zuen «muturreko manifestariak terrorismotik pauso bat hurbilago» daudela; Tsek prentsaurreko batean erran zuen «agenteak hiltzeko» asmoa dutela, baita «poliziaz mozorrotuta bertze batzuk hiltzeko ere, edo gasolindegiei su ematekoa».

Autonomiari eusteko zina

Xik nahi du arreta guztia gaur Pekinen egotea, eta atzo 70. urteurrenaren harira Herriaren Jauregi Handian eman zuen hitzaldian aipamen bat baino ez zion egin Hong Kongi. Erran zuen kolonien itzulera garaian hitzartu zen «herrialde bat, bi sistema» printzipioak indarrean segituko duela, eta Hong Kongek eta Macaok «autonomia maila handia» izaten jarraituko dutela.]]>
<![CDATA[Munduaren birikak]]> https://www.berria.eus/albisteak/171712/munduaren_birikak.htm Sun, 29 Sep 2019 08:43:56 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/albisteak/171712/munduaren_birikak.htm munduaren birika nagusia, Hego Amerikan. Afrikan (Kongoko arroan eta inguruetan), Asia hego-ekialdean, Errusian (Siberian, nagusiki) eta Ipar Amerikan (Kanadan eta Alaskan) daude gainerako handienak. Suteek, zuhaitz mozketek, meatzaritzak eta gizakiak eragindako hainbat ekintzek oso ondorio kaltegarriak utzi dituzte jadanik; gainera, tenperaturaren hazkunde globala ere mehatxu gehigarri bat bihurtu da planetaren bizi baldintzetan eragin erabakigarria duten eremu horientzat. ]]> <![CDATA[Oporren ondorengo azterketa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/016/001/2019-09-28/oporren_ondorengo_azterketa.htm Sat, 28 Sep 2019 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1877/016/001/2019-09-28/oporren_ondorengo_azterketa.htm
Inkesta gehienen arabera, botoen %35 lortuko lituzke OVPk —%31,5ekin irabazi zituen 2017ko hauteskundeak—, eta gibeletik geldituko litzateke SPO Austriako Alderdi Sozialdemokrata, %22rekin —%27, 2017an—. FPO Austriako Askatasunaren Alderdia hirugarren indarra izanen litzateke berriz ere, sozialdemokratek bezala puntu batzuk galduta —%26 2017an, %21 azken inkestetan—. Biharko emaitzek inkestetan agertutakoa berretsiko balute, erran nahiko luke Kurzen ospea handitu egin dela, nahiz eta zentsura mozioa jasan —II. Mundu Gerra bukatu zenetik (1945) arrakasta izan zuen lehenbizikoa—, eta FPOk ez duela hondamendirik jasanen, Eivissa auziaren protagonista haren aitzineko liderra bazen ere.

2017an Eivissako etxe batean ezkutuan grabatu zuten Heinz-Christian Strache, legebiltzarrerako hauteskundeak baino hiru hilabete lehenago. Bideoan ikus daiteke Strache emakume bati kontratu publikoak eskaintzen, hauteskunde kanpaina diruz laguntzearen truke. Joan den maiatzean argitaratu zuten bideoa Alemaniako bi hedabidek, eta Strachek dimisioa eman zuen kantzilerorde eta FPOko buruzagi kargutik. Norbert Hofer da oraingo liderra, eta kanpainan saiatu da Stracheren iruditik guztiz aldentzen.

Hala ere, Stracheren itzala luzea da. Duela bi egun, fiskaltzak jakinarazi zuen ikerketa bat hasi duela FPOko lehengo liderraren aurka, alderdiaren funtsak bidegabe erabili zituelakoan. Hoferrek erran du FPOk «sakonki» ikertuko duela salaketa hori.

Austria izan zen eskuin muturreko alderdi bat gobernuan izan zuen EB Europako Batasuneko lehenbiziko herrialdea, 2000. urtean. OVPk bazkidetzat hartu zuen FPO, eta 2006ra arte agindu zuten elkarrekin.

EBk bertze hamalau kide zituen orduan, eta OVPren erabakiak zalaparta handia sortu zuen. Austriari zigor diplomatikoak ezarri zizkioten, eta hilabete batzuetan EBko estatuetako buruzagiek saihestu egin zuten Austriako agintariekin topo egitea. Jorg Haider FPOren orduko buruak alderdiaren buruzagitza uztea erabaki zuen horrek giroa lasaituko zuelakoan, eta handik gutxira EBko estatuek jarrera aldatzea erabaki zuten.

Kurzen migrazio politikak

OVPk 2017an erabaki zuen 2000ko koalizio hura berriz eratzea, baina Europako testuingurua bertzelako bat zen jadanik, eskuin muturreko alderdiak sendoago baitzeuden, eta haien ideiak, diskurtsoak eta jokabideak hedatuago alderdi kontserbadore tradizionaletan. Hain zuzen, Kurz izan da horietako lider kontserbadore bat. 2015ean, Kurzek gogor kritikatu zuen Angela Merkel Alemaniako kantzilerrak errefuxiatuen krisi handia gertatu zenean mugak irekitzeko hartu zuen politika, eta, hauteskundeak irabazi ondoren, Austrian etorkinen sarrera oztopatzeko neurriak bultzatu zituen, baita asilo eskubidea onartua dutenak bertan errotu daitezen eragoztekoa ere —alemana ikasteko eskolak bertan behera uztea, eta lanerako eskubidea mugatzea—.]]>
<![CDATA[Frantziako eskuinaren berpiztailea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1911/016/001/2019-09-27/frantziako_eskuinaren_berpiztailea.htm Fri, 27 Sep 2019 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1911/016/001/2019-09-27/frantziako_eskuinaren_berpiztailea.htm
Chirac 1932an jaio zen, Parisen. Ez zuen anai-arrebarik. Gaztetan, Aljeriaren independentziaren aurka zegoen, eta armadarekin boluntario joan zen borrokara, 1956an —zauritu egin zuten aurpegian—. Itzultzean, ENA Administrazioko Eskola Nazionalean ikasi zuen, Frantziako politikari eta funtzionario anitz hartzen dituen eliteko eskolan. 1995eko hauteskundeak irabazita lortu zuen presidentetza, hirugarren ahaleginean. Estatuko buruzagitza izan aitzinetik ere kargu garrantzitsuak edukitakoa zen; bertzeak bertze, birritan lehen ministro izan zen (1974-1976 eta 1986-1988), eta Parisko alkate (1977-1995).

Chiracen garaipena Europako sozialdemokraziaren lehenbiziko galera handia izan zen Gerra Hotzaren ondorenean, Italian urtebete lehenago Silvio Berlusconirenak eman zuen abisuaren ondotik. Chirac hamabi urtez egon zen boterean. «Gizarte haustura» eragozteko mezuari esker lortu zuen presidentetza, Mitterranden agintaldi bukaeran sozialdemokraten politika ekonomikoak herritarren artean sortu zuen haserrea zela eta. Langabezia tasa jaistea lortu zuen, baina lana prekarizatzearen truke. 1997an, legebiltzarra desegitea erabaki zuen, baina haren alderdiak porrot egin zuen bozetan. Lionel Jospin sozialista izendatu zuten lehen ministro, eta Chiracek berak Mitterrandekin 1986-1988 artean eratu zuen aginte mistoaren antzeko bat sortu zen.

Sozialdemokraziaren krisi eta Chiracen ospe galera horren ondorioa izan zen Jean-Marie Le Pen FN Fronte Nazionaleko liderra 2002ko presidentetzarako hauteskundeen bigarren itzulira pasatzea. Hortaz, eskuin muturraren hazkundean ere aitzindari izan zen Frantzia. Chiracek, baina, nagusitasun osoz irabazi zuen aukeraketa horretan (botoen %82). Horrek eta 2003an Irakeko gerraren aitzinean erakutsitako jarrerak sendotu egin zuten haren lidergoa.

Irakeko inbasioak gaitzespen handia sortu zuen mundu osoan, eta Chiracek uko egin zion Azoreetako Hirukoa babesteari —George W. Bush AEBetako presidentea, Blair Erresuma Batuko lehen ministroa eta Jose Maria Aznar Espainiako presidentea—. «Gerrara bakarrik joan zaitezke, baina bakea ezin duzu bakarrik sortu», erran zien 2003ko G8an Bushi eta Blairri.

2005ean, bihotzeko arazoak izan zituen, eta, 2007an, agintaldia bukatzean, berriz ez aurkeztea erabaki zuen. Nicolas Sarkozy Barne ministro izandakoak hartu zuen ondorengotza. Erran liteke Chiracen arazo handienak orduan hasi zirela, ustelkeria auziak argitara ateratzen hasi baitziren. Kasu batean zigortu zuten, 2011n. Parisko alkate zenean fikziozko enpleguak sortuz diru publikoa desbideratzea egotzi zioten. Bi urteko espetxe zigorra ezarri zioten, baina ez zuten kartzelan sartu. Frantziako presidente ohi bat zigortu zuten lehenbiziko aldia izan zen. 2014an, haren abokatuak jakinarazi zuen Chiracek ez zuela gehiago jendaurreko ekitaldietan parte hartuko.

Euskal departamenduari, ez

Chirac agintera heldu zenean, Ipar Euskal Herrian azkar zegoen aldarrikapen bat zen soilik hiru lurraldeek osatuko luketen departamendu bat sortzea, Pirinio Atlantikoetakotik bereizita. Euskal Herriari aparteko ezagutza onartzearen aurka agertu zen Frantziako presidentea. Adierazi zuen departamendu hura eratzea Euskal Herriaren «interes ekonomikoen aurka» zihoala. Haren iritziz, ez zen «euskal kulturaren ezagutzarako biderik hoberena». Beldur zen Hegoaldeko eta Iparraldeko lurraldeak batuko lituzkeen «euroeskualderako eta independentziarako urrats gisa» erabiliko zutela abertzaleek.

Chiracek presidentetza hartu zuenean, gatazka armatu betean zen Euskal Herria. Lehendik esku hartu zuen gatazkan, lehen ministro izan zenean ezarri baitzuen Frantziako Gobernuak Hego Euskal Herriko errefuxiatuak kanporatzeko politika. Hurrengo hamarkadan, Chirac Eliseora ailegatu eta urtebetera, Aznar Moncloara ailegatu zen. Azoreetako argazkiarekin ez bezala, Euskal Herriarekiko politikan erabateko sintonia erakutsi zuten bi agintariek. Chiracek ETAren kontra jarduteko elkarlana indartu zuen Espainiarekin, eta, 2003ko azaroan, Carcassonneko batzarrean, elkarlan polizial eta judizialerako akordioa sinatu zuten bi herrialdeek. Harekin, estatu bateko zein bertzeko poliziei albokoan jarduteko aukera aitortzen zitzaien.

Chiracek ez zuen konponbide negoziaturik defendatu euskal gatazkari irtenbidea emateko. Bake prozesu bat abian jarri ordez, ezinbertzekotzat jo zuen «zapalkuntzan eta prebentzioan aitzinamenduak egitea». Presidente izan zen artean, Espainiak ezarritako irizpideak defendatu zituen ETAren kontra aritzeko, baita euskal presoen aferan ere. Muga bat ez zuen gainditu: ez zituen legez kanporatu Aznarrek Hego Euskal Herrian debekatu zituen erakundeak.]]>
<![CDATA[Herritarren iritziak du giltza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/015/001/2019-09-26/herritarren_iritziak_du_giltza.htm Thu, 26 Sep 2019 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1877/015/001/2019-09-26/herritarren_iritziak_du_giltza.htm impeachment izenez ezaguna dena. Kongresuko bi ganberen gehiengoak eman behar dio oniritzia kargugabetzeari, baina ez da espero hori gertatuko denik, errepublikanoek gehiengoa baitute Senatuan. Hauteskundeetarako urtebete baino gehiago falta dela, garrantzitsuena izanen da prozesuaren ondoren AEBetako herritarren artean zein iritzi gailenduko den: demokratek ongi jokatu dutela, eta errepublikanoek, ordea, gaizki, Trump babestuta; edo presidentea boteretik kentzeko maniobra baten biktima izan dela.

ZERK ERAGIN DU?
Eskaera «deseroso bat»

Duela bi aste piztu zen impeachment-a hastea eragin duen eskandalua. AEBetako inteligentzia zerbitzuen informatzaile anonimo bat kexatu egin zen Trumpek atzerriko agintari bati «eskaera desegoki bat» egin ziolako. Gobernuak ez zion Kongresuari jakinarazi, eta demokraten ustez Trumpek konstituzioa eta lege federala urratu ditu. Presidentea ezin dutenez auzipetu, impeachment-a da hura kargutik kentzeko bide bakarra.

Atzerriko agintari hori Volodimir Zelenski Ukrainako presidentea da, eta Trumpek eskatu zion ikerketa bat hasteko Joe Biden Alderdi Demokrataren presidentegai izateko lehiakide eta AEBetako presidenteorde ohiari eta haren seme Hunterri buruz, Ukrainan egin zituzten jardueren inguruan. Trumpek berak onartu du hori. Ukatu duena da xantaia egin zionik Zelenskiri AEBetako Kongresuak Kievi agindutako 365 milioi eurotako laguntza militarrarekin. Presidenteak blokeatuta zuen laguntza hori, eta hil honen 11n desblokeatu zuen.

TRANSKRIPZIOAK
«Ikertu ahalko bazenu...»

Eskandalua eragin duen elkarrizketa uztailaren 25ean izan zuten Trumpek eta Zelenskik, telefonoz. Trumpek erran zuen «garden» jokatuko duela, eta transkripzioa «osorik, guztiz desklasifikatuta eta moldatu gabe» argitaratuko zuela. Atzo egin zuen hori, baina ez agindutako moduan, elkarrizketari buruz hartutako oharrak baitira erakutsi dituenak.

«Solas anitz egiten da Bidenen semeaz [Hunterrez], [Joe] Bidenek auzipetzea geldiarazi zuela, eta jende anitzek jakin nahi du horri buruz, beraz, [AEBetako] fiskal nagusiarekin egin dezakezun edozer ederki legoke», erran zion Trumpek Zelenskiri, atzo argitaratu zuten bortz orritako transkripzioan ageri denez. «Biden harrotuta ibili zen auzipetzea geldiarazi zuelako, beraz, hori ikertu ahalko bazenu...». Zelenskik erantzun zion Ukrainan izendatuko zuten hurrengo fiskala «%100ean» presidentearen konfiantzakoa izanen zela. «Hark aztertuko du egoera, bereziki auzi honetan aipatu duzun konpainiarena».

Elkarrizketaren bi protagonistak New Yorken elkartu ziren atzo, Nazio Batuen Erakundearen Batzar Orokorra dela-eta Zelenskik AEBetara bidaiatu duelako. «Herrialde independente bat dugu, eta fiskal nagusi independente bat dugu», adierazi zuen Ukrainako presidenteak bileraren ondoren. «Ezin dut inor presionatu».

BIDENDARRAK ETA UKRAINA
Interes gatazka

Bidendarrek Ukrainan egin zutenaren inguruko interesa ulertzeko, Euromaidan erran zitzaion matxinadaren garaira jo behar da. 2014ko otsailean Viktor Janukovitx Ukrainako presidenteak herrialdetik alde egin zuen, errebolta batek gain hartuta. Errusiarekin sinatu zuen akordio batek eragin zuen matxinada. Joe Biden AEBetako presidenteordea zen orduan, eta 2014ko apirilaren 22an Kievera bidaiatu zuen matxinadaren ondoren ezarritako gobernuari babesa emateko.

Hurrengo egunetan jakin zenez, aitaren bisita baino lau egun lehenago Hunter Biden Ukrainako Burisma gas enpresa pribatuaren lege auzietarako arduradun izendatu zuten. Horrek hautsak harrotu zituen orduan. «Hunter Biden herritar pribatu bat eta abokatu bat da», adierazi zuen orduan Kendra Barkoffek, Joe Bidenen bozeramaileak. «Presidenteordeak ez du konpainiarik babesten, eta ez du zerikusirik konpainia horrekin».

Auzia ez zen bere horretan gelditu, ordea. Biden presidenteordea Kievera itzuli zen 2016ko martxoan, eta Ukrainako Parlamentuari ultimatum bat eman zion: Vitali Xokin fiskala kargutik kendu ezean, AEBek ez zioten emanen Ukrainari aginduta zeukaten 900 milioi eurotako laguntza. Ustelkeria kasuak estaltzea leporatu zion Xokini. Fiskalak ikertzeko zituen kasuen artean, Burisma enpresa zegoen.

Hunter Bidenek joan den apirilean utzi zion Burismarentzat lan egiteari, kontratua bukatu zitzaionean. Hain zuzen, Zelenskik hilabete horretan irabazi zituen hauteskundeak, eta haren promesa nagusia izan da ustelkeria bukatzea. Fiskaltzak berreskuratzeko asmoa zuen ikerketen artean Burismarena aipatu zuen, eta horrek bat egin zuen AEBetan Bidenek egin zuen jakinarazpenarekin, 2020ko hauteskundeetan Alderdi Demokrataren presidentegai izaten ahaleginduko zela.

PROZESUAREN GARAPENA
Hauteskundeei begira

Impeachment prozesu batek hilabeteak iraun ditzake. Hiru egin dira orain arte: motzenak 94 egun iraun zuen, eta, luzeenak, 184. Ordezkarien Ganberak bozkatzen du lehenik -235 ordezkari dituzte demokratek, eta 198 errepublikanoek-, eta Senatuak ondoren -53 errepublikanoek, 45 demokratek, eta bi independente-. Senatuan impeachment-a onartzeko gutxienez 67 ordezkariren babesa behar da, hortaz, hogei errepublikanok Trumpen aurka bozkatu beharko lukete. Nancy Pelosi Ordezkarien Ganberako buruak prozesua hasi du Trumpen aurkako bertze salaketa zaharrago batzuk ikertzen ari diren batzordeei aginduta «impeachment eskaeraren barrenean» lan egin dezatela.

2020ko azaroaren 3an eginen dituzte presidentetzarako hauteskundeak. Alderdi Demokratak uztailean aukeratuko du hautagaia, eta Alderdi Errepublikanoak, berriz, abuztuan.]]>
<![CDATA[Kanpainaurre betean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/002/001/2019-09-24/kanpainaurre_betean.htm Tue, 24 Sep 2019 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1873/002/001/2019-09-24/kanpainaurre_betean.htm
Luze joanen da hauteskunde egunera arte falta den hilabete eta erdia, gertaera politiko inportanteak espero baitira bozketaren aitzineko asteetan. Lau ardatz nagusi aurreikusten dira orain: bata, Sanchezen ospeak nola eutsiko dien azaroaren 10eko bozei; bertze bat, ezkerraren banaketaren eragina; hirugarren bat, eskuina batzeko ahalegina; eta, azkenik, Kataluniako buruzagi independentisten aurkako auziaren epaia, hainbat iturriren arabera heldu den hilaren lehenbiziko erdian ematekoa direna.

Oposizioko alderdiek hauteskundeak nahi izatea leporatu diote Sanchezi, eta hark autokritika kutsu txikiena ere ez duen diskurtso bat harilkatu du azken egunotan. UP Unidas Podemosi leporatu dio inbestidurarako negoziazioak zapuztea, PPri «estatu zentzurik» ez duelako trabak paratzea, eta Ciudadanosi, berriz, kortesiazko harreman labur baten ondoren, «eskuin muturraren lagun» deitu zion berriro. Sanchezek herritarrei eskatu diena «gehiengo argiago bat» izan da, Kataluniako alderdi independentisten beharrik izanen ez duen «gobernu aurrerakoi bat» osatzeko.

Mezu bat: «egonkortasuna»

Eta kontzeptu bat errepikatu du behin eta berriz, bai Felipe VI.a erregearekin elkartu ondoren egin zuen agerraldian, bai biharamunean Kongresuan egin zuenekoan, baita Espainiako kate pribatu bati eman zion elkarrizketan ere: «egonkortasuna». Ziurrenik, Sanchezen kanpainaurreak horri helduko dio, ezkerreko erreferentzia nagusia eta eskuin muturra geldiarazteko berme bat dela baino gehiago, zentroa dela aldarrikatzeri, boto poltsa eskuinetik gizendu dezakeelakoan.

Hainbat marka egin dituen politikaria da Sanchez. 1977az geroztik PSOEk izan dituen emaitza kaskarrenak haren buruzagitzapean izan ditu —2015eko eta 2016ko Gorteetarako hauteskundeetan—; inbestidura saio bat huts egin duen hautagai bakarra izan da —birritan, gainera, 2016an eta iragan uztailean—; eta zentsura mozio baten bidez presidente hautatu duten politikari bakarra izan da 1978ko konstituzioa onartu zenetik —baita haren alderdiak hauteskundeak irabazi gabe presidentetza lortu duen bakarra ere—. Irauteko erakutsi duen abilidade horri suzko proba bat paratu dio heldu den azaroaren 10ean.

PSOEtik ezkerrera dagoen sektorearentzat ere suzko proba bat izanen da. Are gehiago, asteburu honetan ekaitza lehertu berri denean. Iñigo Errejon Podemosen sortzaileetako batek bertze hautagaitza bat aurkeztuko duela iragarri du: Mas Madrid —Madril gehiago—. Madrilgo erkidegoko eta udaletarako aurkeztu zuten alderdia da, eta orain Gorteetarako bozetara aurkeztuko dira.

UPren zuzeneko lehiakide bihurtuko da, baina Pablo Iglesias UPko idazkari nagusiak atzo lasai agertu nahi izan zuen. «Herritarrek beti izan dituzte aukera anitz; zatiketak ez dira gauza berria Espainiako politikan», erran zuen telebista publikoan egin zioten elkarrizketa batean. Eta eztenkada bat ere eman nahi izan zion Errejoni: «Errejonek erran zuen haiek babestuko zutela Ciudadanosek Gabilondorekin [PSOEren Madrilgo hautagaiarekin] egin zezakeen akordioa ordainetan deus eskatu gabe. Inor ez litzateke harritu behar Pedro Sanchezek hori nahiago balu».

Hain zuzen, hori da ezkerra haizatzen ari den beldurretako bat, PSOEk eta Ciudadanosek bat egitea hauteskundeen ondoren. Baina Ciudadanosek, eta eskuinak berak ere, ez dute dilema makala. Iaz Andaluziako Gobernuan osatu zuten hirukoaren aurrekaria eta Vox eskuin muturreko alderdia Kongresuan sartuko zela espero izatea, faktore garrantzitsu bat izan zen apirileko bozetan PSOE, UP eta nazio minorizatuetako nazionalista eta independentistak mobilizatzeko. PPren, Ciudadanosen eta Voxen baturak ez zuen gehiengorik osatu.

Eskuina batzeko ahalegina

Hortaz, eskuineko alderdiek ere eztabaidagai dute azaroari begira nola jokatu. Albert Rivera Ciudadanoseko buruak joan den astean erran zuen hauteskundeen ondoren PPrekin saiatuko zela gobernua osatzen. PPk hitza hartu zion, eta Nafarroan erabilitako formula Espainian erabiltzea proposatu zion; alegia, koalizioan aurkeztea, España Suma sortuta. Ciudadanosek, ordea, koalizio batean aurkeztearen eta hauteskundeen ondoren bat egitearen arteko aldea nabarmendu nahi du orain. «Diputatuak gehitu nahi ditugu, ez inputatuak; eta ustelkeriak, [babesa] gutxitu egiten du», adierazi zuen atzo Lorena Roldan Ciudadanoseko bozeramaileak. Andaluziako eredua defendatu zuen; Nafarroakoak, beraz, ez die balio Espainian.

Kanpainaurre betean daude, hortaz, alderdi guztiak. Estrategiak eta diskurtsoak gorpuzten, arerioekin eta aliatuekin aldeak nabarmentzen, eta, tarteka, eskaintzak egiten. Baina eztabaida guztiak astinduko dituen gertakari bat etortzear dago: Kataluniako lider independentisten aurkako auziari buruz Espainiako Auzitegi Gorenak eman behar duen epaia. Eskuinak diskurtso nazionalistenak hauspotuko ditu kanpainan, Kataluniako subiranistek distentsio keinurik txikiena ere jaso ez dezaten. Sanchezek errana du helburutzat duela Kataluniako alderdi independentistak gobernua osatzeko aritmetikan beharrezko ez izatea, eta autonomia kentzeko konstituzioaren 155. artikuluari zenbait aipamen egin dizkio azken aste honetan, egoki ikusiko balu eskuina bezain gogor jokatzeko gai dela erakusteko.

Baina emaitzak hobetu nahi baditu, Sanchezek beharrezkoa du Katalunian boto gehiago lortzea, PSOEren indargune historikoetako bat izan baita, eta zaila izanen du hori makila erakutsita bakarrik. Igande honetan joanen da Kataluniara, PSC Kataluniako Alderdi Sozialistaren Arrosaren Festan parte hartzeko. Tentuz adituko dituzte guztiek jarduneko presidentearen hitzak. Kanpainaurre betean.]]>
<![CDATA[Pekinen setio diplomatikoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1884/017/001/2019-09-21/pekinen_setio_diplomatikoa.htm Sat, 21 Sep 2019 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1884/017/001/2019-09-21/pekinen_setio_diplomatikoa.htm
Kiribatik atzo jakinarazi zuen erabakia. Tsai Ing-wen Taiwango presidenteak hori deitoratu zuen, baina hauteskundeen logika soil batekin lotu zuen; alegia, Txinak Tsairen hautagaitza boikotatu nahi duela heldu den urteko bozak Kuomintangek irabaz ditzan, alderdi nazionalista Pekinekin harremanak estutzearen alde baitago. Tsaik 2016an hartu zuen boterea, eta ordutik zazpi herrialdek utzi diote Taiwan Txinaren ordezkari legitimotzat onartzeari.

Ozeaniaren garrantzia

Herrialde horietako gehienak Latinoamerikakoak eta Ozeanikoak dira, gaur egun onarpenari eusten dioten hamabortzak bezala. Txinarentzat eremu estrategikoak dira horiek, batez ere Ozeania, AEBen eraginari aurre egiteko garrantzi handia hartu baitute artxipelagoz osatuta dauden hango errepublikek. «Txina Kiribatin infiltratu da, enpresak ezarrita eta inbertsioak erabilita», kexatu zen atzo Joseph Wu Taiwango Atzerri ministroa.]]>
<![CDATA[Olatua eragin zuen agintaria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/011/001/2019-09-20/olatua_eragin_zuen_agintaria.htm Fri, 20 Sep 2019 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/1877/011/001/2019-09-20/olatua_eragin_zuen_agintaria.htm
Haren abokatu Munir Ben Salhak jakinarazi zion heriotza Reuters agentziari, atzo. Duela astebete, Ben Salhak jakinarazi zuen Ben Ali ospitalera eraman zutela «osasun krisi baten» ondorioz. Saudi Arabian hil da, han bizi baitzen erbesteratuta ihes egin zuenetik. Riadek politika uzteko baldintza ezarri zion, eta ia ez du jendaurreko adierazpenik egin azken zortzi urteotan.

2011n, ihes egin zuen urte berean, auzitegi batek 35 urteko espetxe zigorra ezarri zion Ben Aliri, diru publikoa ebastea leporatuta. 2012an, auzitegi militar batek bertze zigor bat ezarri zion, hogei urteko espetxealdikoa, «hilketa eta arpilatzea» leporatuta. Saudi Arabiak ez zituen onartu estradizio eskaerak.

Tunisiak independentzia lortu ondoren (1956), Ben Ali Frantziara joan zen formakuntza militarra jasotzera, eta, AEBetan, ingeniari gisa trebatu zuten. 1964an, Tunisiara itzuli zen, eta, segurtasun aparatuan eta diplomaziaren arloan izan zituen karguekin, gero eta garrantzi handiagoa hartu zuen estatuko botereguneetan. Habib Burgiba presidenteak, 1987an, lehen ministro izendatu zuen Ben Ali, eta, handik hilabete eskasera, gobernuburu berriak estatu kolpe baten bidez boteretik kendu zuen Burgiba, independentziaz geroztik herrialdeak izan zuen presidente bakarra.

Boterea eta errepresioa

Ben Alik demokraziaranzko trantsizio bat gidatuko zuela agindu zuen, baina estatuko egiturak ongi segurtatu zituen. Boterea monopolizatu zuen alderdi bat sortu zuen —RCD Batzar Konstituzional Demokratikoa—, eta, ongi baino hobeki ezagutzen zuen segurtasun aparatuaren bidez, errepresio gogorra erabili zuen oposizioaren aurka. Egiaren Batzordeak aurten bukatu du biktimen inguruko ikerketa —60.000 zenbatu ditu, baina ez Ben Aliren garaikoak bakarrik, independentziaz geroztiko guztiak baizik—. AEBek eta Europa mendebaldeko estatuek aliatu estrategikotzat zeukaten Ben Ali.

2010eko abenduaren 17an, ordea, txinparta bat piztu zen, 23 urte agintean zeramatzan erregimen egonkor hura aste batzuen buruan deseginen zuena. Egun hartan, Tunisia erdiko Sidi Buzid hirian, Mohamed Buazizi izeneko 26 urteko herritarrak su eman zion bere buruari, eta hagitz larri eraman zuten ospitalera —hurrengo urtarrilaren 4an hil zen—. Karrikako saltzailea zen, eta, Poliziak egiten zion jazarpena salatzeko, bere buruaz bertze egin zuen. Gertakaria jakin bezain pronto, istilu larriak sortu ziren, eta errepresio-akzio kate bat sortu zen. Protestak hiri gehiagotara zabaldu ziren berehala, eta tamainan ez ezik, eskaeren mailan ere handitu ziren. Poliziaren jazarpena salatzen hasi ziren, bizi maila hobetzea eskatu zuten ondoren, eta, azkenik, Ben Ali eta haren erregimen osoa erortzea.

Protestek nazioartearen arreta bereganatu zuten, eta inguruko herrialdeetara hedatu ziren; Aljeriara lehenik —ez zuten lortu Abdelaziz Buteflikaren agintea estutzea—, eta Egiptora ondoren. Han, Hosni Mubarak presidentearen aurkako mugimenduak indarra hartu zuenean, gertakari geopolitiko handi bat gertatzen ari zelako kontzientzia hartu zuen munduak. Hamarkada hau baldintzatuko zuen olatu handi bat sortu zen, eta ondorio nagusitzat ekarri ditu luzaroan agintean zeuden buruzagiak boteretik kentzea —Tunisian, Egipton, Libian eta Yemenen—, gerrak eta ezegonkortasun politikoa —Sirian, Libian eta Yemenen—, estatu kolpeak —Egipton—, atzerriko esku hartze militarrak —Libian, Sirian eta Yemenen—, muturreko talde islamisten hazkundea, gatazka eta tentsio sektarioen gaiztotzea...

Gaur egun, matxinadak eduki zituzten herrialde arabiarren artean, Tunisia dago egonkorren. Alderdi anitzek eta gizarteko eragileek adostutako konstituzio bat sartu zen indarrean 2014an, eta alderdi anitzeko sistema parlamentarioa egonkortzeko bidean da azken urteotan. Dena den, arazo handiak ditu oraindik: krisi ekonomiko larria du, EI Estatu Islamikoak hainbat eraso handi egin ditu urteotan, hilketa politikoak gertatu dira —ezkerreko militanteen aurka nabarmenenak—, eta giro politikoa aztoratuta dago oraindik.

Hauteskundeen kanpainan

Hain zuzen, herrialdea hauteskunde kanpaina betean dagoela zendu da Ben Ali. Joan den igandean egin zuten presidentetzarako bozen lehenbiziko itzulia, eta Kais Saied legelari ultrakontserbadorea (botoen %18,8) eta Nabil Karui magnatea (%15,7) pasatu dira bigarren itzulira. Dena den, ez dago argi Karuiri parte hartzen utziko ote dioten. Kanpaina hasi baino egun batzuk lehenago espetxeratu zuten, iruzurra egotzita, eta, formalki auzipetuz gero, kolokan egon liteke haren hautagaitza. Ez dute zehaztu noiz izango den bigarren itzulia, eta parlamenturako hauteskundeak heldu den urriaren 6an egitekoak dituzte.]]>
<![CDATA[Zine El Abidine ben Ali zendu da, Tunisiako matxinadan bota zuten presidentea]]> https://www.berria.eus/albisteak/171302/zine_el_abidine_ben_ali_zendu_da_tunisiako_matxinadan_bota_zuten_presidentea.htm Thu, 19 Sep 2019 07:40:13 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/albisteak/171302/zine_el_abidine_ben_ali_zendu_da_tunisiako_matxinadan_bota_zuten_presidentea.htm Estatuaren errepresioa salatu duten 60.000 biktima baino gehiagoren salaketak ikertu ditu, independentziaz geroztik gertatutakoak, horietako anitz Ben Aliren agintepean. AEBek eta Europa mendebaldeko estatuek aliatu estrategikotzat zuten Ben Ali, gaur egun bezala, Tunisia plaza estrategikotzat baitzeukaten hainbat arrazoirengatik: migrazioa, muturreko islamismoari eusteko politikak, Mediterraneoaren kontrola, Libiarekin mugakide... Boterea hartu eta segidan, NDF Nazioarteko Diru Funtsak eta Munduko Bankuak lagunduta erreforma ekonomiko bat egin zuen. Pribatizazioak bultzatu zituen, eta agintaldiko lehenbiziko urteetan Tunisiak hazkunde ekonomiko handia lortu zuen. Matxinada 2010eko abenduaren 17an, ordea, 23 urte agintean zeramatzan erregimen egonkor hori aste batzuen buruan deseginen zuen txinparta piztu zen, eta, Ben Aliri ez ezik, Afrika iparralde eta Ekialde Hurbil osoari eraginen zion horrek. Egun horretan, Tunisia erdiko Sidi Buzid hirian Mohamed Buazizi izeneko 26 urteko herritar batek su eman zion bere buruari, eta hagitz larri eraman zuten ospitalera -hurrengo urtarrilaren 4an hil zen-. Karrikako saltzailea zen, eta, Poliziak egiten zion jazarpena salatzeko, bere buruaz bertze egin zuen. Gertakaria jakin bezain pronto, istilu larriak sortu ziren Poliziaren aurka, eta errepresio-akzio kate bat sortu zen agudo. Protestak hiri gehiagotara zabaldu ziren berehala, eta, tamainan ez ezik, eskaeretan ere handitu ziren. Poliziaren jazarpena salatzen hasi ziren, bizi maila hobetzea eskatu zuten ondoren, eta, azkenean, Ben Ali eta haren erregimen osoa erortzea eskatu zuten. Protestek nazioartearen arreta bereganatu zuten, eta inguruko herrialdeetara hedatu ziren; Aljeriara lehenik -ez zuten lortu Abdelaziz Buteflikaren agintea estutzea-, eta Egiptora ondoren. Egipton Hosni Mubarak presidentearen aurkako mugimenduak indarra hartu zuenean, gertakari geopolitiko handi bat gertatzen ari zelako kontzientzia hartu zuen munduak. Hamarkada hau baldintzatuko zuen olatu handi bat sortu zen, eta ondorio nagusitzat ekarri ditu luzaroan agintean zeuden buruzagiak boteretik kentzea -Tunisian, Egipton, Libian eta Yemenen-, gerrak eta ezegonkortasun politikoa -Sirian, Libian eta Yemenen-, estatu kolpeak -Egipton-, atzerriko esku hartze militarrak -Libian, Sirian eta Yemenen-, muturreko talde islamisten hazkundea, gatazka eta eraso sektarioen gaiztotzea... Txinparta Tunisian sortu zen, eta Ben Ali izan zen erori zen lehenbiziko agintaria. 2011ko urtarrilaren 14an, larrialdi egoera ezarri zuen, baina, ordu batzuen buruan, hegazkin batean ihes egin zuen Saudi Arabiara, egoerak gainezka egin zuelako karriketan, eta armadaren babesa galdu zuelako. Batzorde independente batek 2012an argitaratu zuen ikerketa baten arabera, 338 pertsona hil zituzten Ben Aliren aurkako matxinadan. Gaur egun, ordea, matxinadak eduki zituzten herrialde arabiarren artean egoera egonkorrena dauka Tunisiak. Alderdi anitzek eta gizarteko eragileek adostutako konstituzio bat sartu zen indarrean 2014an, eta alderdi anitzeko sistema parlamentarioa egonkortzeko bidean da azken urteotan. Dena den, arazo handiak ditu oraindik: krisi ekonomiko larria du, EI Estatu Islamikoak hainbat eraso handi egin ditu urteotan, hilketa politikoak gertatu dira -nabarmenenak, ezkerreko militanteenak-, eta giro politikoa aztoratuta dago oraindik. Hauteskunde kanpaina betean Hain zuzen, herrialdea hauteskunde kanpaina betean dagoela zendu da Ben Ali. Joan den igandean egin zuten presidentetzarako bozen lehenbiziko itzulia, eta Kais Saied legelari ultrakontserbadorea (botoen %18,8) eta Nabil Karui magnatea (%15,7) pasatu dira bigarren itzulira. Dena den, ez dago argi Karuiri parte hartzen utziko ote dioten. Kanpaina hasi baino egun batzuk lehenago espetxeratu zuten, iruzurra egotzita, eta, hura formalki auzipetuz gero, kolokan egon liteke haren hautagaitza. Ez dute zehaztu zer egunetan izango den bigarren itzulia, eta parlamenturako hauteskundeak heldu den urriaren 6an egitekoak dituzte. ]]> <![CDATA[PSOEk 155.a aipatzeak haserretu egin ditu Kataluniako independentistak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2665/003/001/2019-09-18/psoek_155a_aipatzeak_haserretu_egin_ditu_kataluniako_independentistak.htm Wed, 18 Sep 2019 00:00:00 +0200 Mikel Rodriguez https://www.berria.eus/paperekoa/2665/003/001/2019-09-18/psoek_155a_aipatzeak_haserretu_egin_ditu_kataluniako_independentistak.htm
«Badirudi 155. artikuluak ez duela bereizketarik egiten ezkerraren eta eskuinaren artean», adierazi zuen Borrasek Felipe VI.arekin elkartu ondoren. «Kataluniarekiko ezinikusia orokortuta dago». Gabriel Rufian ERCk Espainiako Kongresuan duen bozeramailea ere kezkatuta agertu zen Ciudadanosek PSOEri egin zion proposamenarekin. Rufianen ustez, «Sanchez eta Rivera bulego batean» negoziatzen aritu dira «Katalunian 155 bat ezartzeko hagitz aukera posiblea». Rufianek dei egin zion «Ciudadanosekin akordiorik nahi ez duen PSOEko sektoreari», jarduneko presidentea Albert Rivera Ciudadanoseko buruaren «besoetatik urrundu» dezaten.

PSOEk herenegun argitaratu zuen ohar bat, inbestidurari begira zuen jarrera azaltzeko. Twitter sare sozialean jarri zuen agiria, mezu aski argi batekin: «Indar independentista katalanen beharra edukiko ez duen gobernu aurrerakoi baten alde». Kataluniari buruzko paragrafoan 155. artikulua aipatzeak ezinegona eta haserrea eragin ditu independentisten artean.

Quim Torra Kataluniako presidenteak sare sozial berberean eman zuen agirian aipatutakoari buruzko iritzia: «Egiaz aurrerakoia den gobernu batek, herriaren borondatea eta herrien autodeterminazioa errespetatuko dituenak, ez luke inoiz halako agiri bat argitaratuko. Deitoragarria, tristea eta patetikoa da 155. artikulua aplikatzearekin mehatxatzea inbestidura bozkatzeko».

Hurrengo astean, Espainiako politika hauteskunde deialdi baten ondorenean egonen denean —egoera irauliko duen ezusterik ezean—, Torra protagonista bihurtuko da, hilaren 25ean hastekoa baita haren aurkako epaiketa Kataluniako Auzitegi Nagusian, Espainiako Gorteetarako azken hauteskundeen kanpainan ez zituelakoan agindutakoan kendu eraikin publikoetan zeuden xingola horiak. Hura epaituko duen bertze epaile bat errekusatzeko eskatu zuen atzo Torrak, magistratua PSC Kataluniako Alderdi Sozialistari «estu lotuta» dagoelakoan —aitzinetik bertze biren errekusazioa eskatua du—.

Epaia gibelatzeko eskaera

Espainian gobernurik osatu ez, eta hauteskundeetara deituta, litekeena da Espainiako Auzitegi Gorenak bozak baino lehen ematea Kataluniako buruzagi independentisten aurkako epaiketaren epaia. Oriol Junqueras auzipetuak Gorenari eskatu dio epaiaren jakinarazpena gibelatu dezala Europako Batasuneko Justizia Auzitegia immunitateari buruz mintzatu arte. Europarlamentari hautatu zutelako Junquerasek argudiatzen du immunitatea dagokiola, eta Espainiako Auzitegi Gorenak berak Luxenburgokoari eskatu zion kasua argitzeko. Urriaren 14an da aztertzekoa. Junqueras espetxean dute 2017ko azaroaz geroztik.]]>