<![CDATA[Mikel Yarza Artola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 30 Sep 2022 05:24:27 +0200 hourly 1 <![CDATA[Mikel Yarza Artola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Etorkizunik ez zuretzat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1882/035/001/2022-09-24/etorkizunik_ez_zuretzat.htm Sat, 24 Sep 2022 00:00:00 +0200 Mikel Yarza Artola https://www.berria.eus/paperekoa/1882/035/001/2022-09-24/etorkizunik_ez_zuretzat.htm
Danny Boyle zinemagile ingelesak urte basati horiek fikziora egokitu ditu sei ataleko telesail honetan. Boyle Trainspotting film klasikoaren zuzendari gisa egin zen ezagun munduan. Droga, sexua eta indarkeria nagusi ziren lan horretan, eta Sex Pistols taldearen inguruko drama ere tankera horretako erreferentziez josi du. «Gurea ez da musika, gurea kaosa da», adierazi zion Steve Jones gitarra jotzaileak kazetari bati, taldearen historiako lehen elkarrizketa inprobisatuan. Haren bizitza da Pistol telesailaren ardatza, eta, horretarako, Lonely Boy liburu autobiografikoa izan dute abiapuntu, Jonesen haurtzaro traumatikoak tarte berezia du lan horretan.

Musikak gidatzen du telesaila, eta pistolarien kanta ezagunen artean entzun daitezke garai hartako beste hainbat artista ikoniko, esaterako, David Bowie, Serge Gainsbourg, Kiki Dee, The Who eta Hawkwind. Ikustaldia entretenigarria da oso, Boylek banda baten egunerokoa modu dinamikoan eraman du iruditara. Hori bai, ez du arinkerian erori nahi izan, eta orduko gizarte kronika ahalik eta zehatzena osatu du, eszena bakoitza azkeneraino zainduta.

Zinemagile britainiarrak taldekideen arteko tirabirei ere merezi duten sakontasuna eman die. Johnny Rottenen sarrera proba elektrikotik hasi eta Sid Viciousen gainbeheraraino, gorrotoa zainetan zuten lagunen abentura kontatu du. Sistemari desafio egin zioten, eta musikaz harago joan ziren. Janzkerak eta itxura fisikoak berebiziko garrantzia izan zuten punkaren azpikulturan, identitate kolektibo bat eraiki zuten eta, alde horretatik, emakumeen ardura azpimarratzeko modukoa da. Game of Thrones telesailean ezagun egin zen Maisie Williams aktorea eta berak jokatu du aurten hildako Pamela Rooke punk erreginaren rola. Haren alboan agertzen da pantailan Vivienne Westwooden pertsonaia, punk iruditeria publiko orokorrari helarazi zion moda diseinatzailea eta pentsalaria.

Txanponaren beste aldean, Malcolm McLaren, Sex Pistolsen managerra. Iraultzaren eta eraldaketaren lekuan, berak negozioa eta arrakasta bistaratu zituen, eta bide horretatik gidatu zuen Londresko punk laukotea. Diskoetxe handiekin kontratuak, telebistan agerpenak, monarkia britainiarraren aurkako ekintza probokatzaileak... taldeak boterea eta bozgorailu propio bat eskuratu zituen, baina horrekin batera heldu zitzaizkien albo kateak: jazarpen mediatikoa eta soziala.

Aktore lanetan, gizonek egin dute distira gehien, batez ere, Johnny Rotten eta Sid Vicious musikarien rolak jokatu dituztenek. Harreman adierazgarriena, ordea, Steve Jones eta Chrissie Hynde maitaleen artekoa da. Suntsiketaren espiral betean egonda ere, euren ustez bazen argi izpirik, bazen etorkizunik.

'PISTOL'
Sortzailea: Craig Pearce, Danny Boyle.
Aktoreak: Toby Wallace, Anson Boon, Louis Partridge, Sydney Chandler, Maisie Williams.
Herrialdea: Erresuma Batua.
Urtea: 2022.
Non ikusi: Disney Plus.
Atal bakoitzaren iraupena: 50 minutu.
Generoa: Drama.]]>
<![CDATA[Dragoi sutan kiskalita]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1882/043/001/2022-09-17/dragoi_sutan_kiskalita.htm Sat, 17 Sep 2022 00:00:00 +0200 Mikel Yarza Artola https://www.berria.eus/paperekoa/1882/043/001/2022-09-17/dragoi_sutan_kiskalita.htm Game of Thrones telesailak mundu osoko milioika ikusle liluratu zituen joan den hamarkadan; sekulako arrakasta komertziala izan zuen. Bide horri segika, HBOk telesail berri bat plazaratu du, ia 200 urte atzera eginda: Targaryen familiaren agintaldia esploratzen duen telesail bat.

House of the Dragon nobedade bat da, baina jarraitzaile sutsuentzat aski ezagunak izan dira pantailan topaturiko pasadizoak. Erregearen kontseilu gelako batzarrak, aurrez aurreko zaldi eta ezpata borrokak, komenentziazko ezkontzak... Euskal Herriari dagokionez, oraingoan ere Gaztelugatxe presente dago, artifizialki birsorturiko Dragonstone gazteluaren forman. HBOk Donostiako Kontxan egin du telesailaren mundu mailako promozio kanpaina, eta estreinako atalean aktore donostiar bat ere ageri da, burua moztuta.

Ekoizpenaren tamainakoa izan da zaleen ikusmina; lehen atalen helburu nagusia, berriz, haiek asetzea. Gerra, sua, sexua... akzio eszena biziek erritmoa eman diote telesailari, eta ikusleak berotu dituzte sagako etorkizuneko gertakari ikonikoei erreferentzia eginda. Baina, behin abiadura geldotuta, istorioak berehala galdu du indarra. Game of Thrones elkarrizketa mamitsuek eta nortasun handiko pertsonaiek egin zuten bereizgarri, eta hori da, hain justu, House of the Dragon prekuelaren gabezia larriena.

Familia arteko traizioak eta azpijokoak hor egon arren, gidoigileek ez dute gatazka dramatikoaren sua sobera elikatu, eta telesaileko hainbat eszenak betelan itxura hartu dute, aspergarri bilakatzeraino. Are gehiago, dragoiaren etxeko gidoigileek erronka funtsezkoenean egin dute kale: ez dute ia leiho kontzeptual berririk ireki, ez dira gai izan Game of Thrones-en itzaletik aldentzeko. HBOk dagoeneko baieztatu du telesailak beste denboraldi bat izango duela, eta estreinako honetako hamar ataletatik lau ikusita, esan liteke norabide argirik eta ahots propiorik gabeko proiektu baten aurrean gaudela. Baina horiek ez dira House of the Dragon-en arazo bakarrak. The Lord of the Rings saga klasikoaren The Rings of Power prekuela ere data bertsuetan estreinatu dute, eta azken horrek aurrea hartu dio, zentzu guztietan. Bi ekoizpen erraldoi horiek telesail zale guztien ahotan daude: bien arteko konparazioak markatu du pantaila txikirako egindako lanen urte berriko aktualitatea. Targaryen familia dragoi sutan kiskalita, eraztunen boterea are handiagoa bilakatu da.

Erraldoi izaten ahalegindu dira biak, baina Tolkienen materialak txiki utzi du Martinena. Eztabaidagaiak ere asko dira. Pantailarako egokitzapen batean zenbateko fideltasuna zor zaio literatur lan bati? Zer modutan ordezkatu behar ote dira arrazak iruditan? Eta fan mugimenduek ba ote dute eraginik tamaina honetako produktu komertzialetan? Iritziak iritzi, gauza bat bistakoa da: The Rings of Power ekuaziotik ezabatuta ere, House of the Dragon-ek orain arte erakutsitako bertuteak handitu beharko ditu gudu zelaian bizirik irauteko.

'HOUSE OF THE DRAGON'
Sortzailea: George R. R. Martin, Ryan Condal.
Aktoreak: Milly Alcock, Matt Smith, Olivia Cooke, Paddy Considine, Rhys Ifans.
Herrialdea: AEBak.
Urtea: 2022.
Non ikusi: HBO Max, OCS.
Atal bakoitzaren iraupena: 60 minutu.
Generoa: drama, fantasiazkoa.]]>
<![CDATA[Jolas parkeak, androideak eta gizatasuna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1980/036/001/2022-06-25/jolas_parkeak_androideak_eta_gizatasuna.htm Sat, 25 Jun 2022 00:00:00 +0200 Mikel Yarza Artola https://www.berria.eus/paperekoa/1980/036/001/2022-06-25/jolas_parkeak_androideak_eta_gizatasuna.htm Game of Thrones berria. Gisa horretan saldu zuen HBOk Westworld telesaila 2016an, lehen denboraldia estreinatu zuenean. Jolas parke futurista batean giroturiko istorioa zen, gizaki itxura zuten androidez beteriko jolas parke teknologikoa. Bisitarien instintu ilunek eta androideen aske izateko desirak aukera dramatiko mamitsuak ireki zituen, eta hastapenetan garuneko labirinto horiek esploratzen aritu zen Jonathan Nolanek gidaturiko lantaldea.

Ordutik, ordea, sei urte igaro dira, eta HBOren promesa handientsua tokitan geratu da. Westworld laugarren denboraldira heldu da, eta, atalek aurrera egin ahala, telesailak ikusleei joko konplexu bat proposatu die, benetako eta ametsezko munduaren arteko etengabeko joko bat. Bide horretan, istorioa oso zerebrala bilakatu da, eta emozioak bazterrean geratu dira. Pertsonaien harreman eta gatazka afektiboak beti egon dira kontakizunaren erdigunean; amodioa, androideen gizatasuna, norbanako ororen sentitzeko beharra... baina, maiz, modu mekanikoegian garatu dituzte, eta jarraitzaileek pertsonaienganako interesa galdu dute.

Egiari zor, telesaila teknikoki bikaina da. Kamera angeluak, konposizioak, pertsonaien koreografia... argazki lanari loturiko kontu horiek guztiak azken xehetasuneraino findu dituzte, eta emaitza izugarri zaindua da: lehen mailako artelan paregabe bat. Hirugarren denboraldia inflexio puntu bat izan zen alor estetikoan: istorioko protagonistek jolas parkea atzean utzi eta benetako mundua ezagutu zuten. Western giroko basamortu eta tabernetatik etorkizuneko metropolietara igaro ziren. Norabide aldaketa horrek are gehiago ilundu zuen telesailaren estiloa; irudien tonuak hotzagoak bilakatu ziren, eta atal berriek ere ildo horri eutsiko diote. Hasieran, ordena eta kontrola ziren Westworld telesailaren hasierako ardatz tematikoak; ostera, kaosa nagusitu zen. Zortzi atal berri hauetan muturreko edozer gerta liteke, eta hori eskertzekoa da, ikustaldia zaildu arren adierazten duelako oraindik ere badela arriskatzeko adorerik.

Hollywooden talaiatik begiratuta, Westworld izar handientzako geltoki bilakatu da. Anthony Hopkins, Ed Harris, Vincent Cassel, Aaron Paul... denak dira izen handiak eta denak gizonezkoak. Horregatik, azpimarratzeko modukoa da telesailak bigarren lerroan zeuden emakumezko bi aktoreri eman dien sona. Izarrak izar, Evan Rachel Wood eta Thandiwe Newton dira drama honetako bi protagonista nagusiak, eta proiektu honetan parte hartzeak sekulako hazkunde profesionala ekarri die. Alde horretatik, gidoiak emakumeen ahalduntzeari buruzko ildo narratibo garrantzitsu bat jorratu du, feminismoaren prismatik. Michael Crichton nobelagilearen 1973ko jatorrizko filmean ez zen halakorik existitzen.

Westworld oraindik ere telesail sendo bat izan arren, galdera nagusia hau da: noiz arte luzatuko dute? Zenbat iraun dezake HBOren nobedadeen katalogoan geroz eta interes komertzial txikiagoa sortzen duen proiektu batek? Telesailaren antzera, epaia ere konplexuegia da esaldi bakarrean laburtzeko.

'WESTWORLD'
Sortzailea: Jonathan Nolan.
Aktoreak: Evan Rachel Wood, Thandiwe Newton, Jeffrey Wright, Tessa Thompson, Ed Harris.
Herrialdea: AEB.
Urtea: 2022.
Non ikusi: HBO Max.
Atal bakoitzaren iraupena: 60 minutu.
Generoa: Drama. Thrillerra.]]>
<![CDATA[Shelbytarren azken guda dantza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2089/035/001/2022-06-18/shelbytarren_azken_guda_dantza.htm Sat, 18 Jun 2022 00:00:00 +0200 Mikel Yarza Artola https://www.berria.eus/paperekoa/2089/035/001/2022-06-18/shelbytarren_azken_guda_dantza.htm Peaky Blinders telesaila amaitu berri da, eta haren protagonistak erredentzioa eta barkamena bilatu ditu azken ataletan, heriotzaren hatsa inoiz baino gertuago sentitzean. Tragedia da jaun eta jabe. Giro eta tonu hotzekin abiatu da seigarren denboraldia, inoizko ilunena. Iraganeko mamuek eta egungo delirioek nahasten dute pertsonaia nagusien arrazoimena, eta ikusleek hezur haragitan senti dezakete «inor ez da salbu» mantraren oihartzuna. The Sopranos, Boardwalk Empire, Sons of Anarchy... krimenaren unibertsoari loturiko klasiko garaikideen enbor berekoa bilakatu da Peaky Blinders telesailaren agurra. Antiheroiek ezin izaten diote beren patuari ihes egin, eta transzendentzia horrek zipriztindu du Birminghameko gangsterren akabera. Dena den, gidoitik kanpoko bi faktore kontakizunaren baldintzatzaile bilakatu dira. Batetik, Helen McCrory aktore beteranoaren heriotza. 2021eko udaberrian zendu zen Polly Gray matriarkaren rola jokatu zuen emakumea, eta haren hutsuneak ezinbestean baldintzatu du azken denboraldiaren norabidea. Bestetik, Anya Taylor-Joy izar estatubatuar gaztearen bat-bateko arrakasta. The Queen's Gambit telesailak sekulako hauspoa eman dio, eta horren ondorioz pisu handiagoko pertsonaia bat bilakatu da Peaky Blinders-en unibertsoan ere. Are gehiago, sortzaileek haren aurpegia promozio tresna gisa erabili dute, atal berrien atariko. Rock musikaren erabilera izan da telesailaren beste ikur bereizgarrietako bat. Nick Cave & The Bad Seeds, Radiohead, Johnny Cash, Black Sabbath... soinu bandako izen handien zerrenda izugarri luzea da. Azken denboraldian, ordea, inoiz baino doinu makur eta geldoagoak erabili dituzte. Iritsi da kontuak garbitzeko eguna, iritsi da gizon gogorrek menderaturiko antiheroien mundua deuseztatzeko garaia. Amaierako korapiloa are gehiago estutzen aritu dira nazi britainiarrak, IRAko kideak eta Komunen Ganberako politikariak. Hain justu, ordezkari publikoen eta jardunbide kriminalen arteko konplizitatea da telesailak azken atal hauetan esploratu duen beste ildo nagusi bat. Formalki oso agur sendoa izan da,: eszena batzuek western kutsua hartu dute; beste batzuek noir generoa maisutasunez omendu eta ikusleen oroimenean iltzatuta geratuko diren une andana marraztu. Agur faxista, protagonista seinalatuen heriotzak, eraikin ikonikoak eraistea... eta, nola ez, sinbolismoz beteriko Tommy Shelbyren azken unea. Isildu dira kaleak, amaitu da zalaparta. Baina urrunetik entzun daitezke biseradun kapeletako gizonen labankadak eta tiro hotsak. Konturatzerako, heriotzaren erreinutik berpiztuta itzuliko dira Peaky Blinders eta haren protagonistak. Steven Knight sortzaileak dagoeneko aitortu du: film bat prestatzen ari da, eta, akaso, etorkizun hurbilean, telesail paralelo batek ere elikatuko du Shelbytarren unibertsoa. 'PEAKY BLINDERS'
Sortzailea: Steven Knight.
Aktoreak: Cilian Murphy, Paul Anderson, Sophie Rundle, Natasha O'Keeffe, Anya Taylor-Joy.
Herrialdea: Erresuma Batua.
Urtea: 2022.
Non ikusi: Netflix.
Atal bakoitzaren iraupena: 55 minutu.
Generoa: Drama. Thrillerra. ]]>
<![CDATA[Zeluloideko banpiroaren berpizkundea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1882/043/001/2022-06-11/zeluloideko_banpiroaren_berpizkundea.htm Sat, 11 Jun 2022 00:00:00 +0200 Mikel Yarza Artola https://www.berria.eus/paperekoa/1882/043/001/2022-06-11/zeluloideko_banpiroaren_berpizkundea.htm Les Vampires film frantziarra. Musidora aktorea izan zen protagonista. Sei urte geroago, Pour Don Carlos filma zuzendu eta plazaratu zuen, Euskal Herrian filmaturiko lehena. Zortzi hamarkada geroago, eta banpiroei buruzko lehen istorio hori oroitzapenen kutxatik atera nahian, Olivier Assayas zinemagile frantziarrak Irma Vep filma plazaratu zuen. Irma Vep edo banpiro.

Assayasen 1996ko proiektuan, filmaketa lantalde bat zen protagonista, Musidoraren lan klasiko hori birsortzeko ahaleginean hamaika oztopo topatzen dituen lantaldea. Zuzendari frantziarrak omenaldi bat egin nahi izan zien zinema mutuari eta zinemagintzako profesionalei. Iruditan, aktoreak entseatzen agertzen dira, kamerariak xehetasun teknikoak atontzen, eta ekoizpen arduradunak modu sutsuan negoziatzen.

Assayasek zinema glamourretik urrundu, eta eguneroko arruntean ezarri zuen. Bada, ildo beretik eguneratu du proiektua, hamasei urte geroago. Telesaileko lehen eszenetan, aktore protagonista hedabideekin solasean ageri da, eta elkarrizketako gaien artean daude genero berdintasuna eta Europako demokraziaren osasuna. Filmaketan ere, ez da gorabeherarik falta. Bikote ohien arteko tirabirak, bulegoetako bilera arantzatsuak, polemikaz blaituriko proiekzio pribatuak... telesailak tankera honetako zinema pasadizoak eguneratu ditu, XXI. mendeko betaurrekoak jantzita.

Forma kontuetan ere bada zer aipatua. 1996an ordu eta erdiko filma zena zortzi orduko telesail luze bilakatu da orain. Bidean, behintzat, proiektuak nortasun zatikatua berreskuratu du, izan ere, 1915eko Les Vampires filma hamar ataletan banatua zegoen. Metanarratiba da nagusi. Moldaketa baten moldaketa, haren filmaketa uneak eta kameren atzean gertatzen diren kontuak.

Zer dela-eta osatu du Assayasek tankera honetako lan bat 2022an? Egarri artistikoak bultzatuta, ala streaming bidezko plataforma handiekin etorkizuneko itun komertzialen bat mamitzeko? Canneseko jaialditik igaro ostean, telesaila soilik zinemazale amorratuen bazterreko zirkuluetan mugituko da, ala HBOren garroei esker oihartzun handiagoa izango du mundu zabalean?

Galderak galdera, bada Irma Vep eraberritua ikusteko arrazoi erakargarri bat: Alicia Vikander aktore protagonista. Artista suediarrak taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar saria eskuratu zuen 2016an, The Danish Girl filmean egindako lanagatik, eta oraingo honetan ere interpretazio gogoangarria ondu du, mendez gaindiko istorioa duen emakumezko banpiro ikonikoaren larruazalean.

Hollywoodeko izarra zaleekin argazkiak ateratzen eta autografoak sinatzen ageri da. Hasieran, telesailak erraz jarraitzeko modukoa dirudi, baina bidean ikusleek hainbat ezusteko esperimental topatuko dituzte. Animaziozko forma abstraktuekin eta soinuaren muturreko erabilerarekin dute zerikusia. Arrazoiak soberan, beraz, argi-ilunez beteriko mundu paregabe hau ezagutzen ez dutenei gonbita egin, misteriozko atea zeharkatu, eta zeluloideko banpiroaren berpizkundean murgiltzeko.

'IRMA VEP'
Sortzailea: Olivier Assayas.
Aktoreak: Alicia Vikander, Adria Arjona, Fala Chen, Carrie Brownstein, Lars Erdinger.
Herrialdea: AEB.
Urtea: 2022.
Non ikusi: HBO Max.
Atal bakoitzaren iraupena: 60 minutu.
Generoa: drama.]]>
<![CDATA[Erreinua, boterea eta loria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1882/035/001/2022-06-04/erreinua_boterea_eta_loria.htm Sat, 04 Jun 2022 00:00:00 +0200 Mikel Yarza Artola https://www.berria.eus/paperekoa/1882/035/001/2022-06-04/erreinua_boterea_eta_loria.htm Borgen telesaileko pasarte bat izan liteke, baina ez da fikzioa, errealitatea baizik. Europan gerra berpiztu den honetan heldu dira herrialdearen erabakia eta Danimarkako telesail seinalatuaren itzulera, hortzak zorroztuta.

Ikusi gehiago: Prime Videok eta RTVEk 'Sin limites' telesaila estreinatuko dute hilaren 10ean, Elkanoren mundu birari buruzkoa

Borgen telesailak erreferentzia esplizituak egin dizkio koronabirusari, NATOko estrategia militarrari eta Errusiaren Ukrainako erasoari. Are gehiago, itzulerako denboraldi honetako ildo narratibo nagusiak lotura ezin zuzenagoa du aktualitatearekin: gasa eta subiranotasun energetiko, ekonomiko eta politikoa.

Istorioa hau da: enpresa batek petrolioa topatuko du Groenlandian, eta horrek botere lehia piztuko du, nazioartean eta etxean bertan. Birgitte Nyborg protagonista, orain Danimarkako atzerri gaietarako ministro karguan, lokatzetan sartu, eta energia berriztagarrien inguruko diskurtsoa hauspotzen hasiko da, gobernuan barne zatiketa eragiteraino. Telesaileko protagonista berriak norgehiagoka horren inguruan biraka dabiltza. Politikan eragin nahi duten enpresari espekulatzaileak, animalien askapenerako borrokatzen duten aktibistak, Artikoko biztanle indigenak... kontakizunari hamaika aukera irekitzen dizkioten pertsonaia interesgarriak dira denak.

Esfera politiko eta mediatikoaren funtzionamendua ere beti bezain zorrotz marraztu du Borgen-ek. Nagusien eta langileen arteko botere harremanak, kazetarien eguneroko gatazka etikoak, emakumeek aginte postuetara heltzean topatu ohi dituzten trabak... ildo narratibo horiek dira telesailaren indargune nagusiak, eta sortzaileek fintasunez eguneratu dituzte.

Mundu errealean bezala, sare sozialak komunikazio politikoan modu erabakigarrian eragiten hasi dira, eta telesailaren erdigunean kokatu. Eztabaida publikorako euskarriak eta kodeak goitik behera aldatu dira bederatzi urteotan, eta Borgen ahalegindu da iraultza horren ispilu izaten.

Zorionez, itzulera hau ez da nostalgia ariketa soil bat izan. Telesaileko sortzaileek une autentikoz josi dute gidoia, eta sekulako erraztasuna erakutsi dute eguneroko une arruntetan gizatasunez beteriko jokamolde unibertsalak islatzeko. Gainera, jatorrizko hiru denboraldiei tiraka, adimenez freskatu dute Borgen-en zaleek berehala identifikatzeko moduko elementu andana.

Pertsonaia ezagunak pantailan agertzerakoan, berehala datoz burura parlamentuko itun sekretuak, telebistako elkarrizketa arantzatsuak eta esfera pribatuko errusiar mendi emozionalak. Tamalez, tartean bada hutsune sonatu bat ere. Pillou Asbaek aktoreak ez du laugarren denboraldian parte hartu. Asbaekek Kasper Juul aholkulari politikoaren rola jokatu zuen Borgen-eko lehen hiru denboraldietan, eta telesaileko pertsonaia gogoangarrienetako bat bilakatu zen.

«Gizakia da desirak, elikatu ahala, areagotu egiten dituen animalia bakarra». Horixe dio itzulerako lehen ataleko sarrerako esaldiak. Henry George ekonomialari estatubatuarraren aipu bat da, Borgen definitu eta esanahiz betetzen duten urrezko aipu horietako bat. Askoz gehiago izan bitez.

'BORGEN'
Sortzailea: Adam Price.
Aktoreak: Sidse Babett Knudsen, Birgitte Hjort Sorensen, Lucas Lynggaard, Mikel Folsgaard, Soren Malling.
Herrialdea: Danimarka.
Urtea: 2022
Non ikusi: Netflix
Atal bakoitzaren iraupena: 60 minutu.
Generoa: Drama. Thrillerra.]]>
<![CDATA[Dinosauroen erreinurako itzulera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1882/035/001/2022-05-28/dinosauroen_erreinurako_itzulera.htm Sat, 28 May 2022 00:00:00 +0200 Mikel Yarza Artola https://www.berria.eus/paperekoa/1882/035/001/2022-05-28/dinosauroen_erreinurako_itzulera.htm Prehistoric Planet telesail dokumentaleko bost atalak. David Attenboroughen proiektu berria da; 96 urteko gizon britainiarrak bizi osoa eman du biologia eta animalien unibertsoa ikertzen. 1950eko hamarkadan osatu zuen BBCrentzat naturari loturiko lehen saioa, eta, ordutik, historiako narratzailerik bikainenetako bat bilakatu da.

Adinean gora egin ahala, Attenboroughek inoiz baino atzerago begiratu du: 66 milioi urte atzera, dinosauroen arora. Bost ataletan, bost natur ingurune esploratu ditu: kostak, basamortuak, ur gozoak, izotzezko munduak eta basoak. Dinosauro espezie ezberdinak toki horietan guztietan bizi izan ziren, eta haien mundua gerturatu die XXI. mendeko ikus-entzuleei.

Baina nola pantailaratu du duela horrenbeste denbora gertatu zena? Ikerketa paleontologiko eguneratuak oinarri hartuta, Attenboroughen lantaldeak hamar urte eman ditu telesaila fintzen. Iruditan, dinosauroak eta kontinenteen antzinako ekosistemak CGI teknologiaren bidez birsortu dituzte. Testuinguru horretan, ikusleen begirada ere aldatu da ezinbestean. Attenborough proiektuek aparteko ikusmina sorrarazi izan dute mundu zabalean, animalien erreinuko irudi paregabeak filmatu izan dituelako. Borroka, ehiza, migrazioa, maitasuna... animalien benetako pasadizoak erregistratu izan ditu kamera eskuan, haiengandik metro gutxira. Oraingoan, ordea, jada existitzen ez den mundu baten fikziozko birsortzea osatu du, eta hori distrazio bilaka liteke pantaila txikiari begira ari diren askorentzat.

Dena den, telesaila xehetasunez josita dago, eta, egiazki, hau da dinosauroen munduaren inguruan inoiz osatu den entretenimenduzko lanik zorrotzena. Gainera, errealizazioa ikusgarria da, narrazioa zirraraz beterikoa, eta soinuaren erabilera ezin dramatikoagoa. Hans Zimmer da musikaren egilea, Dune filmarekin soinu banda onenaren Oscar saria irabazi berri duen artista laudatua.

Berrehun minutuz gaindiko proiektu honek osaturiko erretratua izugarri ederra da, eta, nolabait, gizakion unibertsoaren ispilu ere bai. Attenborough gure instinturik oinarrizkoenen inguruan ari da hizketan, bizirik irauteko ahaleginaren inguruan. Abentura eternal horretan, dibulgatzaile britainiarrak geroaren haziak hezten jarraitu nahi du, bere ekarpen erraldoia aberasten, heriotzak ez dezan haren arrastoa ezabatu.

Telesaila BBCk eta Apple TV Plusek ekoitzi dute, elkarlanean, eta indar metatze hori ere adierazgarria da. Izan ere, sagarraren erraldoiak aurrea hartu die streaming bidezko gainerako plataformei. Hollywoodeko zuzendari eta aktore ezagunenak erakarri zituen lehenik, eta orain lehen mailako dokumentalgileak ere bereganatzen ari da. Prehistoric Planet errealitate nola bilakatu den ezagutu nahi dutenek aukera paregabe bat dute Apple TV Plusen webgunean.

'PREHISTORIC PLANET'
Sortzailea: Jon Favreau, David Attenborough.
Herrialdea: Erresuma Batua.
Urtea: 2022.
Non ikusi: Apple TV Plus.
Atal bakoitzaren iraupena: 40 minutu.
Generoa: dokumentala.]]>
<![CDATA[Krimenaren agertokian, despistean jolasean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1882/036/001/2022-05-21/krimenaren_agertokian_despistean_jolasean.htm Sat, 21 May 2022 00:00:00 +0200 Mikel Yarza Artola https://www.berria.eus/paperekoa/1882/036/001/2022-05-21/krimenaren_agertokian_despistean_jolasean.htm Rapa telesailak, kostaldeko gune umel, hotz eta ilunetan giroturiko thriller espainiarrak.

Pandemia aurreko telesail izarretako bat izan zen Hierro. Kanaria Uharteetan, platanoen gerizpean ezkutaturiko azpijoko kriminalen inguruko istorioak sona handia izan zuen, eta haien sortzaileen lan berria da Rapa. Oraingoan ere hilketa bat dute abiapuntu, herriko alkatearen hilketa, hain justu. Gertakari hori aitzakia ezin hobea bilakatuko da komunitateko trapu zikinak eta administrazio publikoaren ustelkeria aireztatzeko.

Telesailak ageriko keinuak egin dizkio PPk Galizian duen botereari eta La Voz de Galicia egunkariaren ardurari. Galizieraz, ordea, hitz bakar bat ere ez da entzuten telesaileko lehen ataletan, eta hori ezin harrigarriagoa da, are gehiago kontuan izanik pantailan ageri diren kartel askotan seinaleak galizieraz idatzita daudela.

Protagonista Javier Camara da. Aktore errioxarra komedia giroan ibili da azken urteetan, hiru aldaera izan dituen Vota Juan satira politikoan murgilduta. Orain, rol dramatiko batera itzuli da, eta mugimendu hori gozagarria izango da ikusle askorentzat. Izan ere, Camara zeinen aktore ona den gogoratzeko balio izan du. Berea pertsonaia xelebre bat da, despistatua, satelite modukoa. Herriko alkatea hilzorian topatu du mendian, bakardadean. Baina ez daki nor den, ez da alkatea berehalakoan identifikatzeko gai. Gainera, herriko agintari nagusiak belarrira esan dizkion azken hitzek trama ilun baten parte dirudite, baina, tentuz ibili eta aitormenak neurtu ordez, polizia agenteei eta iruzurgile itxurako alkatearen senideei kontatuko dizkie. Hautu horien bitartez, pixkanaka, protagonista lokatzetan barneratuko da, eta bere itxurazko axolagabekeriak ondorio larriak izango ditu.

Umore beltza da nagusi, telesailak une surrealista mordoa ditu, eta tokiko nortasunari ere egin dio erreferentzia, pasarte absurdo batzuen bitartez. Hein batean, nazioartean erreferente bilakatu diren telesail jakinen oinordeko da. Esaterako, Broadchurch britainiarra eta Ofaerd islandiarra. Dena den, bi horiengandik urrun dago alor teknikoan: gidoia eta muntaketa askoz konbentzionalagoak dira. Rapa telesailaren gertukoagoa da Felix, Cesc Gay zuzendari katalanak 2018an Movistar Plusen bertan plazaraturiko lana.

Herriko alkatea hil ostean, gorpu ustelaren soberakinez elikatuko dira putreak. Haren senide, aliatu eta etsai zirenek agintea eskuratu nahian libratuko dute botere gerra. Sortzaileak eroso aritu dira generoaren kodeetan, thrillerraren gakoak ezin hobe menperatzen dituzte, eta sekulako zukua atera diete pertsonaien arteko norgehiagoka horiei. Garapen narratibo paraleloak indartu dituzte, une berean leku ezberdinetan jazotzen ari diren gertakari giltzarriak pantailan islatu eta drama tentsioz betetzeko. Polizia agenteen hanka sartze larriak, enpresaburuen itun ezkutuak... eta horren guztiaren erdian Javier Camararen pertsonaia, bat-batean krimenaren agertokian azaltzen den protagonista. Dirudien bezain despistatua ote?

'RAPA'
Sortzailea: Jorge Coira, Fran Araujo.
Aktoreak: Javier Camara, Monica Lopez, Lucia Veiga, Eva Fernandez, Toni Salgado.
Herrialdea: Espainia.
Urtea: 2022.
Non ikusi: Movistar Plus.
Atal bakoitzaren iraupena: 50 minutu.
Generoa: Thrillerra.]]>
<![CDATA[Itsasoz garraiaturiko misterioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2218/044/001/2022-05-14/itsasoz_garraiaturiko_misterioa.htm Sat, 14 May 2022 00:00:00 +0200 Mikel Yarza Artola https://www.berria.eus/paperekoa/2218/044/001/2022-05-14/itsasoz_garraiaturiko_misterioa.htm
Hori da The Essex Serpent telesailaren abiapuntua. Sarah Perry idazle britainiarraren izen bereko nobelan inspiratuta dago, eta, gezurra badirudi ere, ez da antzinako istorio bat. Perryk 2016an argitaratu zuen eleberri hori, eta haren berritasuna nabarmentzeko moduko elementu bat da; izan ere, Ness aintzirako mitoaren modura, gaurdaino heldu diren estilo honetako kontakizun gehientsuenak aspaldi sorturikoak dira.

Abesti malenkoniatsu baten erritmora, ikuslea Ingalaterra viktoriarreko landa eremuan murgilduko da, ingurune gris eta euritsuan. Jantzitegia, eraikinak, altzariak... sortzaileek artearen lanketa azken xehetasuneraino zaindu dute, garai historiko hura ahalik eta modu fidelenean islatu nahian. Clio Barnard zinemagile beteranoa aritu da telesaileko sei atalen zuzendari lanetan. Barnardek 45 urte zituela plazaratu zuen bere lehen filma, eta industriak harrera beroa egin zion, eta azken urteetan leku propio bat topatu du zinema jaialdi europarretan. Formalki eta komertzialki, Barnardek Julian Fellowesen The Gilded Age nobedadea du aurten lehiakide. Essexeko herensugearen istorioa ilunagoa da, baina biak XIX. mendearen amaieran giroturiko kontakizunak dira, eta aurtengo streaming bidezko bi plataforma nagusien arteko lehiaren erakusle ere bai: HBO vs Apple.

Aktoreen atalean, Hollywoodeko bi izarrek eman diote bultzada proiektuari. Claire Danes eta Tom Hiddleston dira protagonistak. Hiddlestonek mundu osoko sona lortu du azken hamarkadan, Marvel sagako film eta telesailetan parte hartuz. Danesek, berriz, hiru Emmy sari eskuratu ditu, horietako bi nazioarteko espioitzari buruzko Homeland telesailari esker. Danesek zortzi denboraldi eman zituen proiektu horri lotuta, eta The Essex Serpent da ordutik plazaratu duen bakarra.

«Naturaren historia nire pasioa da», dio emakume protagonistak, eta, giro horretan, haren deiturak are kutsu profetikoagoa du. Seaborne izena du, «itsasoz garraiatua» euskaraz. Danesen pertsonaia gizatasun handikoa da, misterioak argitzea du helburu, eta bere ahulezia eta zalantza pertsonalak ez ditu ezkutuan gordeko.

Narratiboki, telesailak badu lotura fantasiazko Penny Dreadful-ekin eta mediku giroko The Knick-ekin. Azken horretan ere publikoan egindako ebakuntza eszenak ageri dira, baina ezin uka Barnard urruti dagoela Steven Soderberghen artisautza paregabetik. The Essex Serpent adreiluz adreilu, geldo baina sendo eraikitako etxe arrunt batekin pareka liteke. Minutuek aurrera egin ahala, ez dago aparteko ezustekorik, ezta drama iraultzeko moduko gertakari giltzarririk ere. Hori bai, tantaz tanta, aintzira misteriotsuko ura geroz eta lodiagoa bilakatzen da ezinbestean.

'THE ESSEX SERPENT'
Sortzaileak: Clio Barnard, Anna Symon.
Aktoreak: Claire Danes, Tom Hiddleston, Clemence Poesy, Frank Dillane, Hayley Squires.
Herrialdea: Erresuma Batua.
Urtea: 2022.
Non ikusi: Apple TV Plus.
Atal bakoitzaren iraupena: 50 minutu.
Generoa: Thrillerra.]]>
<![CDATA[Eskaileretan behera amildutako bizitza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1882/035/001/2022-05-07/eskaileretan_behera_amildutako_bizitza.htm Sat, 07 May 2022 00:00:00 +0200 Mikel Yarza Artola https://www.berria.eus/paperekoa/1882/035/001/2022-05-07/eskaileretan_behera_amildutako_bizitza.htm The Staircase telesailaren ardatz nagusia. Antonio Camposek sortu, idatzi eta zuzendu du proiektua; itzalean baina etengabeko lanean, Hollywooden bi hamarkadako ibilbidea jorratu du zinemagile estatubatuar horrek. Peterson auziak izugarri erakarri zuen Campos, eta benetako gertakariak xehe-xehe aztertu ditu, hainbat epai saiotara joanda.

Michael Petersoni, errealitateko senarrari, bizi osoko kartzela zigorra ezarri zioten Kathleen Hunt emaztea hiltzea leporatuta. Hogei urte geroago, ordea, gizonak bera errugabea dela dio oraindik. Aurrez, bi dokumental egin dira Peterson auziaren inguruan, baina Camposek gehiago garatu nahi izan du kontzeptua: istorioa fikziora egokitu du, eta protagonisten bizitzetako esparrurik intimoenean barneratu da.

Senar-emazteen rola jokatzen, interpretazioaren arloko bi maisu beterano: Colin Firth Oscar sariduna eta Toni Collette. Hollywoodeko izarren erakargarritasun komertziala bistakoa da, baina, zorionez, telesail hau bi aurpegi ezagun baino askoz gehiago da. Sortzaileek aparteko lana egin dute pertsonaiak, kokalekuak eta giro jakinak berreraikitzen, eta modu horretan lortu dute AEBetan sekulako sona izan zuen kasu bortitz honen barne istorioa kontatzea. Flashbacken erabilpen zorrotzaren bidez, testuinguru psikologikoa eta emozionala eman diote kontakizunari, gizatasuna erantsi askorentzat ulertezina zirudien basakeriari, eta freskotasuna eman hamaika modutan zukuturiko true crime generoari.

Baina... nola kontatu gezur bat familiako senideei aurrez aurre? Nola iraun presio sozial, mediatiko eta judiziala? Modu batean, telesail honek gogora ekar lezake 2020ko The Undoing. Nicole Kidman eta Hugh Grant izan ziren hartako protagonista, hilketa misteriotsu baten eta sekretu ilunen giroan harrapaturiko bikote baten rolean. Bi telesail horien protagonistak goi klaseko bikoteak dira, bizitza helburu eta hutsune erraldoiz bete duten bikoteak. Dena den, ez dira zeru goibelduko izar bakarrak: haien alboan daude, esaterako, Juliette Binoche aktore frantziar seinalatua eta Sophie Turner gaztea, zeina ezagun egin baitzen Game of Thrones telesailean Sansa Starken rola jokatu zuelako.

Gorputz mugimenduak, begiradak, keinuak... telesaileko pertsonaien erreakzio txiki orok izan dezake esanahia, eta, fikziozko inspektoreen antzera, ematen du The Staircase-n gidoigileak ere detektibe lanetan jardun dutela, nolabait.

Kathleen Hunt 2001ean topatu zuten etxeko eskaileretan odolusturik, modu beldurgarrian hilik. Urte hartan bertan, Michael senarra nobela arrakastatsu bat publikatzeko zorian zegoen, eta kargu publiko bat eskuratzeko hauteskunde kanpaina prestatzen hasia zen. Zer gertatu ote zen haien artean, bien bizitza eskaileretan behera amildu eta mila puskatan hausteko? The Staircase telesailak ez dauka erantzunik galdera horrentzat, baina lortu du hipotesi lainotsuen artean argi izpientzako zirrikitu bat irekitzea.

'THE STAIRCASE'
Sortzailea: Antonio Campos.
Aktoreak: Colin Firth, Toni Collette, Parker Posey, Sophie Turner, Juliette Binoche.
Herrialdea: AEB.
Urtea: 2022.
Non ikusi: HBO Max.
Atal bakoitzaren iraupena: 60 minutu.
Generoa: Drama. Thrillerra.]]>
<![CDATA[Polizia indarkeriaren ondorio ilunak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1882/036/001/2022-04-30/polizia_indarkeriaren_ondorio_ilunak.htm Sat, 30 Apr 2022 00:00:00 +0200 Mikel Yarza Artola https://www.berria.eus/paperekoa/1882/036/001/2022-04-30/polizia_indarkeriaren_ondorio_ilunak.htm The Wire klasiko garaikidearen lehen atala estreinatu zuenetik. Telesaila emanaldian egon zen bitartean, ustekabean igaro zen, ez zuen ia saririk jaso, eta gerora bilakatu zen telebistaren historiako fikziorik estimatuenetako bat. Bada, bi hamarkada geroago, David Simon eta George Pelecanos sortzaileak Baltimorera itzuli dira. Kale izkineko droga saltzaileak, polizia sarekadak eta politikarien negozio ezkutuak eguneratu dituzte, 2020ko hamarkadako prismatik.

Gizonezko beltz bat lurrean dago, eta polizia agente bat burua belaunaz blokeatzen ari zaio, inguruan hainbat pertsonak ekintza kameraz grabatzen duten bitartean. George Floyden hilketaren oihartzuna begi bistakoa da, eta Simonek polizia abusuak lehen lerrora ekarri ditu, telesailaren ardatz tematiko gisa.

The Wire Simonek Baltimoreko kaleetan egindako kazetaritza ikerketa baten fruitua izan zen. Horregatik, ez da harritzekoa We Own This City telesailean ere gidoigintzarako erakutsi duen trebezia. Elkarrizketak urrezkoak dira, eta kaleko errealitateari itsatsita daude, izan polizia agente, epaile edo droga trafikatzaile, pertsonaien kodeak eta pentsamendua fideltasunez islatu dituzte. Telesailak dokumental itxura du maiz, eta urrun dago The Shield eta True Detective kultuzko lanen tankerako testosterona ariketetatik.

The Wire-ren zaleek duela hogei urte ezagutu, sufritu eta maitatu zituzten Baltimoreko kale berberak ageri dira pantailan, eta, giro horretan, nostalgia ustiatzea ezin errazagoa litzateke Simonentzat. Haren hautua, ordea, bestelakoa izan da. Administrazioko botere harremanen erretratua fintzen eta mamitzen ahalegindu da, poliziaren eta komunitateko beltzaren arteko bizikidetza gatazkatsuari tiraka.

McNulty eta Bunk agente ikonikoen itzala luzea da, eta protagonista berriek ez dute horrenbesteko nortasunik. Dena den, bada zaharberritze seinalatu bat. Jamie Hector aktoreak Marlo Stanfield kriminalaren rola jokatu zuen The Wire telesailean, eta, orain, polizia detektibe baten larruazalean jarri da. Hectorren pertsonaiak amaiera ireki bat izan zuen duela hogei urte, eta horrek askotariko hipotesiak sorrarazi ditu orain zaleen artean. Pertsonaia berbera ote da, krimena atzean utzi eta polizia agente bilakatuta?

Telesailaren beste nobedade esanguratsuetako bat flashbacken erabilera da. David Simonek hainbat lan gogoangarri plazaratu ditu bere ibilbide oparoan, tartean Katrina urakanaren inguruko Treme, porno industriari buruzko The Deuce eta AEB faxista batean giroturiko The Plot Against America. Denen artean lehena The Corner izan zen, The Wire klasikoaren aurrekari zuzena. Bada, ordutik Simonek ez zuen flashbackik txertatu bere lanetan, eta oraingo honetan narrazioaren zutabe bilakatu dira, berriz ere.

Iraganeko pasarteak orainaldikoekin erkatuz, Simonek polizia indarkeriaren ondorio ilunak azpimarratu nahi izan ditu. Are gehiago, indar handiz nabarmendu du polizia agente beltzek zurien jokaera oker berberak errepikatzen eta elikatzen dituztela. «Gurea da hiria» entzun daiteke telesaileko elkarrizketa batean. Baina, nor ote da haren egiazko jabe?

'WE OWN THIS CITY'
Sortzailea: David Simon, George Pelecanos.
Aktoreak: Jon Bernthal, Jamie Hector, Josh Charles, Wunmi Mosaku, Domerick Lombardozzi.
Herrialdea: AEB.
Urtea: 2022.
Non ikusi: HBO Max.
Atal bakoitzaren iraupena: 60 minutu.
Generoa: Drama. Thrillerra.]]>
<![CDATA['Watergate' eskandaluaren B aldea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1980/035/001/2022-04-23/watergate_eskandaluaren_b_aldea.htm Sat, 23 Apr 2022 00:00:00 +0200 Mikel Yarza Artola https://www.berria.eus/paperekoa/1980/035/001/2022-04-23/watergate_eskandaluaren_b_aldea.htm Watergate ez zen existituko», Richard Nixonen adierazpenak dira, 1974an AEBetako presidente gisa dimisioa aurkeztu osteko lehen elkarrizketan eginak. Eskandalu politiko sonatu horrek eztanda egin zuenean, Martha Mitchell AEBetako Fiskal Nagusiaren emaztea zen, harreman estua zuen hedabideekin, eta publikoki salatu zuen drogatu eta bahitu egin zutela, Nixonen administrazioa Alderdi Demokrataren egoitzan lapurretan eta espioitzan aritu zela frogatzen zuen informazioa argitara ez zezan.

50 urte beteko dira aurten gertakari historiko hartatik, eta Gaslit telesailak fikziozko istorio bilakatu du, luxuzko bi aktoreren bultzadarekin. Julia Roberts eta Sean Penn Oscar saridunek jokatu dituzte Martha eta John Mitchell senar-emazteen rolak, hurrenez hurren. Orain arte, beste bi zinema izarrekin lotu izan da Watergate eskandaluaren inguruko fikziogintza. Robert Redford eta Dustin Hoffman izan ziren 1976ko All the President's Men filmeko protagonistak. Lan horrek Watergate eskandaluaren berri eman zuten kazetariei egin zien gorazarre; estreinatu berri den nobedadeak, berriz, botere organoak kudeatu zituzten pertsonaia publikoen gainbehera kontatu du.

Gaslit-en gidaritzan bi izen seinalatu daude: batetik Robbie Pickering, Mr. Robot telesailean gidoigile gisa trebaturikoa; eta, bestetik, Matt Ross, Captain Fantastic film independentearen zuzendaria. Emaitza bi proiektu horien arteko konbinazio bizi bat da. Gidoia thriller gogoangarrien mailakoa da; muntaketa eta argazki arduradunak, bien bitartean, protagonisten zurrunbilo emozionalean barneratu dira.

Proiektu honek film luze baten tankera du, telesail batena baino gehiago, eta formalki AEBetako administrazioari loturiko hainbat lan garaikide ekar ditzake gogora, esaterako, 2001eko irailaren 11ko atentatuei loturiko Zero Dark Thirty eta Vice. Gaslit, ordea, drama politiko soil bat baino askoz gehiago da: sexu, akzio eta umore dosirik ere ez zaio falta. Gai da narrazio elektriko baten bitartez pantailan distira eragiteko eta, aldi berean, ustelkeriaren ubide ilunenetan murgiltzeko. Hori aski ez, eta sortzaileek gogoeta egin nahi izan dute hedabideen botereaz eta joko horretan parte hartzen duten pertsonen hauskortasunaz.

Watergate eskandaluaren inguruan hamaika erreportaje eta analisi egin izan dira, eta, alde horretatik, Gaslit ahalegindu da aski ezagunak diren gertakarien B aldea kontatzen. Telesailak aparteko ahalegina egin du garai hartako testuinguruaren erretratua aberasteko: gidoian txertatu ditu Etxe Zuriko korridoreetako negoziazioak, Richard Nixonen eta Fidel Castroren arteko harremana, Washingtongo kaleetako protestak eta Martha Mitchellek hoteleko logelan bakartuta jasan zuen kalbarioa.

Garai arriskutsuak bizi izan zituzten pertsonen kronika da hau, eta eszena batzuek nolabaiteko kutsu profetikoa dute. Ikusleek ondo baino hobeto ezagutzen dituzten iraganeko gertakarien ondotik heldu zen zalaparta. Hori bai, orainaldian ere bada zer aletu; izan ere, telesailak paralelismo zuzenak ezarri ditu duela urte eta erdi amaitu zen Donald Trumpen agintaldiarekin.

'GASLIT'
Sortzaileak: Robbie Pickering, Matt Ross.
Aktoreak: Julia Roberts, Sean Penn, Dan Stevens, Hamish Linklater, Allison Tolman.
Herrialdea: AEB.
Urtea: 2022.
Non ikusi: Starz.
Atal bakoitzaren iraupena: 50 minutu.
Generoa: Drama. Thrillerra.]]>
<![CDATA[Japoniako estolden miaketa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1882/036/001/2022-04-09/japoniako_estolden_miaketa.htm Sat, 09 Apr 2022 00:00:00 +0200 Mikel Yarza Artola https://www.berria.eus/paperekoa/1882/036/001/2022-04-09/japoniako_estolden_miaketa.htm Tokyo Vice izeneko liburuan bildu zuen hamabi urtez egindako ikerketa lanaren emaitza; herrialdeko egunkari batentzat lan egin zuen lehen kazetari ez-japoniarra izan zen. Hilketak, estortsioa, ustelkeria eta giza trafikoa azaleratu zituen, eta, orain, HBOk fikziora egokitu du hori guztia, hamar ataleko telesail batean.

Michael Mann zinemagile estatubatuarrak ekoitzi du telesaila, eta baita haren lehen atala zuzendu ere. Mann ezaguna da Hollywooden, Miami Vice, Manhunter eta Heat lanak gidatu dituelako, besteak beste. Krimenaren lokatzetan trebea, irudiak iluntasunez bete ditu. Musika, kolore eta kamera angelu probokatzailez josi du metropoliko gaueko bizitza, eta askotariko erreferentziak egin dizkie 1950eko hamarkadatik Japoniako krimen antolatua pantailaratu duten yakuza estiloko filmei.

Telesaileko gidarien abilezia teknikoa lehen mailakoa da, akzio zein drama pasarteetan. Proiektua AEBen eta Japoniaren arteko koprodukzio bat da, eta lankidetza hori esparru guztietan igar daiteke. Pertsonaien arteko elkarrizketa gehienak japonieraz idatzi dituzte, eta hori nabarmentzeko modukoa da, kontuan izanik telesaila nagusiki Mendebaldeko publikoak kontsumituko duela.

Sortzaileek ahalegin berezia egin dute Japoniako gizarte kodeak xehetasunez islatzeko, baina bidean konbentzio dramatiko batzuetan erori dira. AEBetako gizon zuria da protagonista eta kontakizunaren ardatza, Japoniako trapu zikinak aireratzeko egin zuen lana. Kazetariaren heroismoa larregi goratzea da arrisku bat, eta beste bat prostituta eder gisa agertzen diren emakumezko pertsonaiak istorioaren bazterrean zokoratzea, amodio triangeluetako baliabide soil gisa erabiltzea.

«Hemen ez dago hilketarik», esaten dio gizon japoniar trajedun batek kazetari estatubatuarrari. Hurrengo eszenan, beste japoniar batek bere burua immolatuko du Tokioko kalean. Protagonista zenbat eta gehiago murgildu herrialdeko botere zirkuluetan, telesaila orduan eta interesgarriago bilakatuko da formalki, baina alor narratiboan amilduko da. Hori nortasun propioa duen istorio bat da. Su geldoan prestatu eta gogoangarri bilakatzeko beharrezko osagai guztiak mahai gainean dituen horietakoa. Baina sortzaileek garai giltzarrian egin dute kale: platera kozinatzeko garaian.

Ansel Elgort aktore gaztea da protagonista; orain gutxi aritu da Steven Spielbergek eraberrituriko West Side Story filmean. Haren freskotasuna eta aktore japoniar beteranoen sendotasuna dira Tokyo Vice-en aldeko argudio erantsiak, telesailaren lehen atalak gozatzeko moduko aitzakia.

Gozamena, ordea, bi ahoko ezpata da. Ikusleak Japoniako estolden miaketa lanetan dibertitzen diren bitartean, kontakizun horren errealitateko egileak heriotza mehatxuak pairatu izan ditu yakuzen aldetik. Euren inguruko informazioa argitaratzeko prest zuenean, argi esan zioten: «Ezabatu ezazu, ala ezabatuko zaitugu».

'TOKYO VICE'
Sortzailea: J.T. Rogers, Michael Mann.
Aktoreak: Ansel Elgort, Ken Watanabe, Ella Rumpf, Odessa Young, Rinko Kikuchi.
Herrialdea: AEB.
Urtea: 2022.
Non ikusi: HBO Max.
Atal bakoitzaren iraupena: 55 minutu.
Generoa: thrillerra eta drama.]]>
<![CDATA[Ipar Irlandako gatazka, kontinente zaharrean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1882/043/001/2022-04-02/ipar_irlandako_gatazka_kontinente_zaharrean.htm Sat, 02 Apr 2022 00:00:00 +0200 Mikel Yarza Artola https://www.berria.eus/paperekoa/1882/043/001/2022-04-02/ipar_irlandako_gatazka_kontinente_zaharrean.htm Belfast filmak jatorrizko gidoirik onenaren Oscar saria eskuratu berri du Kenneth Brannagh zinemagile irlandarrak, AEBetako zinema akademiaren aitortza jaso du haurtzaroko kontakizun autobiografiko baten bitartez. Kasualitate ala ez, Filmin plataformak egun gutxiren buruan estreinatu du The Spectacular, Ipar Irlandako gatazkaren inguruko telesaila.

Kontakizunaren ikuspuntua da nobedadeetako bat. Sortzaileak britainiar uharteetatik urrundu dira, eta argumentua Herbehereetan girotu dute; izan ere, 1980ko hamarkada amaieran, IRAk bi atentatu gauzatu zituen herrialdeko hegoaldeko Limburg probintzian.

Telesaila fikziozkoa da, baina errealitateko gertakariek eta pertsonaiek elikatzen dute. Funtsean, honako hau bi emakumeren arteko norgehiagoka bat da. Batetik, IRAko kideak atzematen ahalegindu zen polizia detektibea eta, bestetik, sistema ezbaian jarri nahi duen erakunde armatuko lider nagusietako bat. Batzuek «heriotzaren aingeru» izendatu zuten IRAko partaide ohi hori; Europako emakumerik arriskutsuena, besteek. Nabarmentzekoa da telesailak ez duela epai moralik egiten, eta bi pertsonaia horien arteko elkarguneak eta erakarpena azpimarratu dituela.

Detektibea eta aktibista, ordea, ez dira telesaileko eragile femenino bakarrak. Margaret Thatcher Erresuma Batuko lehen ministro ohia da beste figura sonatuetako bat, eta sortzaileek haren agerpena baliatuko dute ikusleei iradokitzeko zenbateko pisua izan zuen dialektikak Irlandako gatazkaren urterik korapilatsuenetan.

Emakumeak dira telesaileko protagonistak, eta horrek gogoetarako bidea ireki dezake. Zein ahalmen izan zuten ordezkari publiko, polizia arduradun edota talde terrorista bateko kide gisa? Nola urratu zuten bidea, gizonen munduan?

Bahiketak, jazarpenak, tankeen erasoak, lehergailuen eztandak... tankera horretako gertakariak behin eta berriz ageri dira pantailan, baina iruditan islatzeko erabilitako forma teknikoa konbentzionala izan da oso. Hori bai, telesailak bizkarra eman die Hollywoodeko kodeei, eta ez du estilizazioaren aldeko apusturik egin. Are gehiago, batzuetan, koherentzia estetikoa galtzeko zorian egon da, 1980ko hamarkadan giroturiko eszenetan txertatu dituelako 2022 urtekoak diruditen arkitektura, altzari, jantzitegi eta argiztapen elementuak.

Gatazka armatuan senideak galdu zituztenen samina irudietan senti daiteke, eta telesailak lan txukuna egin du istorio hori ikusle gazteengana gerturatzeko. Hein batean, proiektu hau ETAren hastapenak fikziora egokitu zituen 2020ko La Linea Invisible telesailarekin aldera liteke. Tartean daude polizia operazioak, gose grebak, etsaien arteko negoziazioak eta itun sekretuak.

Baina Herbehereetako telesailak Movistar Plusen proiektuak baino mami politiko handiagoa du, eta gogoan izateko modukoak dira aktualitatearekin ezarri dituen paralelismoak. Telesaileko atal batean Sinn Fein alderdiko zaleak agertzen dira taberna zokoan, eztabaida sutsuan, Ipar Irlandako gehiengo politikoa eskuratzeko zorian daudela sinetsita. 34 urte geroago, alderdi nazionalista udaberri honetan bilaka liteke historian lehenengoz Ipar Irlandan boto gehien lortu duen indar politikoa.

'THE SPECTACULAR'
Sortzailea: Willem Bosch.
Aktoreak: Hadewych Minis, Aoibhinn McGinnity, Ian Beattie, Declan Conlon, Gary Crossan.
Herrialdea: Herbehereak.
Urtea: 2022.
Non ikusi: Filmin.
Atal bakoitzaren iraupena: 50 minutu.
Generoa: Drama.]]>
<![CDATA[Berdeguneari begira hildakoen oroimenez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1882/035/001/2022-03-26/berdeguneari_begira_hildakoen_oroimenez.htm Sat, 26 Mar 2022 00:00:00 +0100 Mikel Yarza Artola https://www.berria.eus/paperekoa/1882/035/001/2022-03-26/berdeguneari_begira_hildakoen_oroimenez.htm
Egun, gertakari hau da britainiarren kirolean gertaturiko tragedietan sonarik handienekoa gaur egun ere, eta Anne telesailak fikziora egokitu du lau ataletan. Zorigaitza arnastu daiteke telesailaren lehen irudian: partidarako txartela eskuan duela, ama 15 urteko semea iratzartzen ari da, xalotasunez. Ostera, irrati bidez izango du gertakarien berri, eta berehala helduko da telefono dei beldurgarria. Mutikoaren gurasoak gorputegira deitu dituzte, itxaronaldi eternal baten ondoren, bertan pilaturiko gazteetako bat euren semea ote den baieztatzeko.

Eszena hori ezin lazgarriagoa da, baita protagonistak une kritiko horretara bideratzen dituen sekuentzia ere. Telesaileko zuzendariak aktoreei itsatsita daude uneoro, kamera eskuan, euren erreakzio fisiko bakoitza ahalik eta modurik gordinenean islatu nahian. Negar malkoak, eskuen dardara, etsipen oihuak... emozioek erraietatik eratorriak dirudite, eta ikusleei barruak astinduko dizkiete.

Doluaren bost etapetan ukazioa izan ohi da lehena, amorrua bigarrena eta onarpena azkena. Sortzaileek prozesu hori ere fikzioan islatu nahi izan dute, eta senar-emazte protagonistaren figura baliatu dute horretarako. Bikotearen interpretazio itzelaren bidez iradoki dute pertsona guztien erritmoa eta formak ez direla berberak heriotzari eta galerari aurre egiteko garaian.

Sentimenen zurrunbilo ahaztezin horren ostean, telesailak esparru judizialera jo du, 27 urtez luzatu zen ikerketa publikora. Hildakoen senideek hamaika ekinbide jarri zituzten martxan istripuaren puntu beltzak argitzeko, eta beste horrenbeste oztopori egin behar izan zioten aurre. Dokumental kutsua hartu eta artxiboko irudiak baliatuta, telesailak fikziozko pasarteekin tartekatu ditu garaiko polizia arduradunen adierazpenak, ordezkari politikoen eztabaidak eta biktimen aldeko omenaldiak.

Administrazioaren labirinto burokratikoan murgiltzean, telesailak elkarrizketa esplizituak lehenetsi eta irudi iradokitzaileak alboratu ditu, dramaren kaltetan. Baina laino beltzen artean goibeldu aurretik lortu du argi izpiak topatzea. 2016an, ikerketa batek ondorioztatu zuen istripuan bizitza galdu zuten futbol zaleak, legearen kontra erailak izan zirela. Are gehiago, Erresuma Batuko gobernuko ministro ohi baten arabera, hori «britainiar poliziaren inoizko eskandalurik handiena» izan zen. Gaurdaino, ordea, inor ez da kondenatua izan gertakizun horrengatik. Joan den igandean, Nottingham Forest eta Liverpool lehen aldiz lehiatu ziren kopako partida batean, 1989ko Hillsborougheko tragediatik. Estadioan 97 eserleku utzi zituzten hutsik, berdeguneari begira hildakoen oroimenez.

'ANNE'
Sortzailea: Bruce Goodison.
Aktoreak: Maxine Peake, Stephen Walters, Clare Calbraith, Bobby Schofield, Raymong Waring.
Herrialdea: Erresuma Batua.
Urtea: 2022.
Non ikusi: Filmin.
Atal bakoitzaren iraupena: 50 minutu.
Generoa: Drama.]]>
<![CDATA[Zahartzaroaren ikusmira hauskorra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1882/035/001/2022-03-19/zahartzaroaren_ikusmira_hauskorra.htm Sat, 19 Mar 2022 00:00:00 +0100 Mikel Yarza Artola https://www.berria.eus/paperekoa/1882/035/001/2022-03-19/zahartzaroaren_ikusmira_hauskorra.htm The Last Days of Ptolemy Grey. Samuel L. Jackson aktore estatubatuar beteranoa da protagonista, buru osasuna galtzen ari den 91 urteko gizon baten larruan. Bakarrik bizi da, hankaz gora eta traste zaharrez beteta dagoen etxe batean. Senideek eta lagunek aspaldi ahaztu zuten, eta nerabe umezurtz bat da gizona zaintzen duen bakarra.

Dementzia, bakardadea eta maitasun falta dira sei ataleko telesail labur honen ardatz tematiko nagusietako batzuk. Sortzaileek goitik behera biluztu dute protagonista, eta Jackson bete-betean sartu da kontakizunean: pertsonaiaz jabetu da. Gizon edadetu bat noraezean. Aktore entzutetsuak fin interpretatu du pertsonaiaren ezintasuna, eta ikusleei haren pentsamenduak eta erreakzioak modu zuzenean gerturatu dizkie, euren larruazalean senti dezaten nahasmen sentsoriala, ukimenaren, ikusmenaren, entzumenaren zein oroimenaren bitartez.

Dena den, protagonistaren begirada ez da istorio honetako bakarra. Haren inguruko pertsonaiak ere esanguratsuak dira, eta telesaileko zuzendariek ahalik eta gehien zukutu dituzte, gizarte bazterkeriari erreparatzen dion istorioa aberaste aldera. Etxe barneko eszena lasaiak dira nagusi, baina badira kaleko istilu bortitzak ere, eta pasarte horietan nabarmendu da zuzendari taldearen abilezia teknikoa.

Telesaila Ramin Bahranik gidatu du. irandar jatorriko zinemagile horrek eraberritu zuen pantaila handirako Ray Bradburyren Farenheit 451 distopia klasikoa, eta, oraingo honetan, polizia istorioetan trebaturiko Walter Mosley nobelagile goratuaren lan bat hartu du gidoirako oinarri.

Bat-batean, dementziari eta alzheimerrari aurre egiteko tratamendu berritzaileak kontakizunaren erdigunera igaroko dira, eta une horretan agertuko da pantailan Walton Goggins (The Shield, Sons of Anarchy, Justified), azken bi hamarkadetako telesailgintzan kultuzko bilakatu diren aktoreetako bat. Istorioaren erritmoa geldoa da, Jacksonek antzezten duen pertsonaiaren bihotz taupaden tankerakoa, eta The Father filma ekar lezake gogora, Anthony Hopkinsi bere ibilbideko bigarren Oscarra eman zion 2020ko proiektua. Telesailak hainbat erreferentzia egin dizkio komunitate beltzaren eta esklabotzaren iruditeria urte luzez Hollywooden eraiki duten fikzioei ere.

Telesailaren sinbologiari erreparatuz gero, nabarmentzekoa da Ptolemy izenaren oihartzun historikoa. Klaudio Ptolomeo egiptoar jatorriko geografo, astronomo eta matematikaria izan zen, jakituriaz beteriko gizona, antzinako Erroman. Haren ezagutza bezala desagertu zen telesail honetako protagonistaren oroimena, eta, nolabait, sortzaileak ondareari eta memoria kolektiboari buruzko gogoeta sustatu nahi du kontzeptu horien bitartez.

Hurrengo astean, 94. Oscar sariak banatuko dituzte, eta, alfonbra gorria zeharkatu ostean, Jacksonek ohorezko garaikurra jasoko du ibilbide osoko aitortza gisa. Sustapen ezin hobea da The Last Days of Ptolemy Grey telesail apalarentzat.

'THE LAST DAYS OF PTOLEMY GREY'
Sortzaileak: Ramin Bahrani, Walter Mosley.
Aktoreak: Samuel L. Jackson, Dominique Fishback, Omar Benson Miller, Walton Goggins, Cynthia McWilliams.
Herrialdea: AEB.
Urtea: 2022.
Non ikusi: Apple TV Plus.
Atal bakoitzaren iraupena: 50 minutu.
Generoa: drama.]]>
<![CDATA[Kriminalei jazartzen, kriminalen erara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1901/035/001/2022-03-12/kriminalei_jazartzen_kriminalen_erara.htm Sat, 12 Mar 2022 00:00:00 +0100 Mikel Yarza Artola https://www.berria.eus/paperekoa/1901/035/001/2022-03-12/kriminalei_jazartzen_kriminalen_erara.htm The Shield telesaileko lehen hitzak dira, David Aceveda polizia kapitainak prentsaurreko batean egindako adierazpenak, bere aginduetara lan egiten duten lau agentek, kalean droga trafikatzaile bati jazarri, eta hura kolpatu eta umiliatzen duten bitartean.

Strike Team talde bereziko kideak dira. Bost axola die polizia etxeko estilo liburuak, eta lanerako erabiltzen dituzten metodoak ez dira batere ortodoxoak. Hala ere, nagusiek sarritan ez ikusiarena egiten dute, badakitelako zeinen eraginkorra den agente hauen estiloa kriminalak atzemateko eta urteko helburuak betetzeko.

Vick Mackey polizia agentea da taldeko burua eta telesaileko protagonista nagusia. The Sopranos klasikoak hauspotuta, antiheroien inguruko istorioak indarra hartzen hasi ziren duela bi hamarkada, eta Mackey estilo horretako pertsonaia ikonikoetako bat da. Michael Chiklis aktorea maisutasunez aritu zen rol horretan, eta bera da telesailaren arrakastaren erantzule nagusietako bat. Izan ere, ekintzarik ankerrenak egin arren, ikusleentzat maitagarri izatea lortu zuen. Chiklisek gizonezko aktore onenaren Emmy saria eskuratu zuen 2002an, The Shield estreinatu zuten urte berean. Gerora etorri ziren ildo bereko Mad Men eta Breaking Bad, eta aurrea hartu zioten arrakasta komertzialaren alorrean. The Shield harribitxi ahantzien kutxan gordeta geratu zen, eta merezi du hortik berreskuratzea.

Zazpi denboralditan, polizia etxeko galdeketak izan ziren telesail honen ardatz nagusietako bat. Sortzaileek polizia agenteen kontraesanak eta kriminalen gizatasuna esploratu zituzten, eta fikzio garaikideko elkarrizketa onenetako batzuk osatu, xehetasun emozionalez beteriko gidoi bikain batean. Bortitz, sentikor, jostari, polemiko... telesaileko sortzaileek hamaika erregistrotan aritzeko trebezia erakutsi zuten, eta, denboraldiek aurrera egin ahala, geroz eta sakontasun handiagoa eman zieten pertsonaiei eta istorio orokorrari.

Aktore finkoez gain, nabarmentzeko modukoak izan ziren denboraldi bakarreko gonbidatuak: esaterako, Glenn Close eta Forest Whitaker Oscar sariduna. Ustelkeria, gezurrak eta traizioak polizia protagonisten patua belzten hasi ahala, telesailak pantaila txikiaren historian betiko gogoratuko diren eszena mordoa plazaratu zituen. Amaiera duin bat eskaintzea izan ohi da iraupen luzeko telesailen erronka nagusietako bat; bada, zale askorentzat azken txanpa izan zen hain justu The Shield telesailaren gailur nagusia.

Antiheroien bizitza bikoitza, familia harremanak, kaleko gatazka etnikoen soinu banda, umore beltzaren indarra, komisariako dokumental estiloko zoomak eta travelling-ak... The Shield aitzindari izan zen belaunaldi batentzat. Esaterako, Kurt Sutter bertan trebatu zen gidoigile gisa, Sons of Anarchy sortu aurretik.

'THE SHIELD'
Sortzailea: Shawn Ryan.
Aktoreak: Michael Chiklis, Walton Goggins, Catherine Dent, Michael Jace, CCH Pounder.
Herrialdea: AEB.
Urtea: 2002.
Non ikusi: Canal Plus.
Atal bakoitzaren iraupena: 45 minutu.
Generoa: Thrillerra. Drama.]]>
<![CDATA[Bikingoen zeru-lurretako itzulera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1882/043/001/2022-03-05/bikingoen_zeru_lurretako_itzulera.htm Sat, 05 Mar 2022 00:00:00 +0100 Mikel Yarza Artola https://www.berria.eus/paperekoa/1882/043/001/2022-03-05/bikingoen_zeru_lurretako_itzulera.htm Vikings telesailak agur esan zuenetik, eta, dagoeneko, Netflixek haren jarraipena plazaratu du. Valhalla izenburupean, AEBetako plataforma horrek leiho berri bat ireki du telesail ezagunaren unibertsoan. Oraingoan, Jeb Stuart zinemagile estatubatuarrak gidatu du, Die Hard akziozko film arrakastatsuaren gidoigileak. Kontakizunean ehun urteko jauzia egin, eta Bikingoen Aroaren amaieran girotu du. Pagano andana kristau bihurtu ziren ordu hartan, eta hori da telesailak aztertu dituen gai nagusietako bat: bikingoen arteko zatiketa eta bilakaera kulturala.

Valhalla telesailak askotariko keinuak egin dizkio Vikings aitzindariari. Pertsonaiek bihotzean daramatzate Ragnar Lodbrok heroia, Kattegat itsasartea eta Uppsalako tenplua. Gainera, sortzaileek bikingoen historiako figura esanguratsuak txertatu dituzte kontakizunean: tartean, Kanuto II.a Handia erregea eta Leif Erikson esploratzailea. Zale amorratuentzat ezagunak izango dira irudietan agertzen diren errituak, fiordoak, itsas bidaiak eta borroka odoltsuak.

Telesaila remake bat da, eta dena zor dio Michael Hirstek 2013an History Channel katean abiatu zuen proiektuari. Baina Valhalla ez da erreplika huts bat edo nostalgia ariketa soil bat, indar propioz sostengatzen den drama sendo bat baizik. Kontakizunaren estiloa zuzena da, entretenigarria, dinamikoa eta eraberritua. Horren adibide pertsonaia nagusietako bat: bortxatua izan dela frogatu nahian, inork sinesten ez duen emakumea.

Sinesmenik sakonena, ordea, bestelakoa da. Bikingoen espiritualtasunak pisu handia du telesail honetan ere, eta sortzaileek antzinako sinbologia nordikoz jantzi dute istorioa. Baina horiek ez dira bikingoen eta britaniarren arteko norgehiagoka honetako osagai mamitsu bakarrak. Gerra, politika, botere lehia, etsaien arteko itunak... halakorik ere ez da falta. Aktoreen lana da nabarmentzeko moduko beste kontuetako bat: pertsonaiak nortasunez bete eta sinesgarri egin dituzte. Hori lorpen handia da, kontuan izanik Vikings telesailak izugarrizko arrakasta eskuratu zuela eta ikusle askok istorio hau aurpegi eta iruditeria ikoniko jakin batekin lotzen duela.

Ragnar, Lagertha, Erik Gorria... Valhalla nobedadearen asmoa da iragana omentzea, sei denboraldiko telesailaren oihartzunak biltzea, eta, aldi berean, bidezidor dramatiko berriak urratzea. Vikings telesailak drama historikoa berpiztu zuen publiko orokorrarentzat, eta, itxura guztien arabera, bikingo zaleek aldaera berri hau izugarri gozatuko dute. Primerako entretenimendua sortu zuten, eta hori ez da makala.

Baina zerk egin du remake hau horren erakargarri? Baliabideen alorrean egon liteke sekretua. Netflixen aterkipean, ekoizpen honek koska bat egin du gora, eta aldea nabarmena da, esaterako, gerra eszenetan eta argazki lan estilizatuan. Eta agurrerako, gomendio bat: Myrkur artista danimarkarrak sarrerako kredituetarako sorturiko doinu gozoak dastatzea. Horixe izan liteke paradisurako sarbidea.

'VIKINGS: VALHALLA'
Sortzailea: Jeb Stuart.
Aktoreak: Sam Corlett, Frida Gustavsson, Johaness Haukur, Laura Berlin, Leo Suter.
Herrialdea: AEB.
Urtea: 2022.
Non ikusi: Netflix.
Atal bakoitzaren iraupena: 45 minutu.
Generoa: abenturazkoa, drama.]]>
<![CDATA[Katuaren eta saguaren agurreko jolasa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1882/036/001/2022-02-26/katuaren_eta_saguaren_agurreko_jolasa.htm Sat, 26 Feb 2022 00:00:00 +0100 Mikel Yarza Artola https://www.berria.eus/paperekoa/1882/036/001/2022-02-26/katuaren_eta_saguaren_agurreko_jolasa.htm Killing Eve telesaila. Protagonistak Eve Polastri detektibea eta Villanelle soldatapeko hiltzailea dira, eta laster betiko amaituko da euren arteko amodio istorioa.

Luke Jennings nobelagileak Villaneve izeneko eleberri sorta argitaratu zuen 2014 eta 2016 bitartean, eta hori da telesailaren oinarria. Hiltzaile protagonistaren pertsonaia sortzeko, idazleak inspirazio gisa hartu zuen Idoia Lopez Riaño ETAko kide ohia, eta horrek jende andanaren arreta bereganatu zuen.

Telesaila interesgarri bihurtu duten arrazoiak, ordea, bestelakoak dira. Hasteko, aipatzeko modukoa da bikote protagonistaren indarra. Jodie Comer eta Sandra Oh aktoreek Emmy saria eta Urrezko Globoa eskuratu dituzte, hurrenez hurren, elkarren arteko obsesiozko harreman hori modu elektrikoan islatzeagatik. Detektibeen eta psikopaten arteko erakarpen istorioak aspaldiko kontua dira, eta, alde horretatik, telesailak Dexter eta Hannibal klasiko garaikideak ekar litzake gogora.

Nazioarteko dimentsioa da beste puntu sendoetako bat. Viena, Paris, Londres, Berlin, Mosku, Amsterdam, Erroma... thriller entretenigarria mundu zabaleko hainbat hiriburu seinalatutan filmatu dute, baita Bartzelonan eta Gironan ere. Azken horretan, pertsonaiek katalanez hitz egiten dute.

Hasieran, Phoebe Waller-Bridges izan zen telesailaren sortzailea, Fleabag komedia goratuaren gidaria. Killing Eve proiektuak ere asko du umore beltzetik, eta lortu du estilo estetiko propio bat eraikitzea, baina denboraldi bakoitzean, zuzendaritza berritu du, eta, ziurrenik, hori du ahulgune nagusietako bat.

Atalek aurrera egin ahala, sortzaileak ahalegindu dira protagonistak biluzten eta euren istorioak aberasten. Bien iragana, gizatasuna eta kezka pertsonalak aletu dituzte, baina, azkenerako, ohiko bizio narratiboetan erori dira. Telesailak lehen denboraldia abiada bizian gainditu zuen, gurpila zulatu zitzaion bigarrenean eta gasolinarik gabe heldu zen hirugarrenera. Eraberritzeko urrezko aukera edukita ere, ideia zaharrak birziklatu eta errepikatu, besterik ez du egin.

Game of Thrones eta The Handmaid's Tale telesail ezagunekin gertatu izan den moduan, Killing Eve amildu egin da jatorrizko liburuetarik aldentzean. Ez dira falta hilketa bortitz bezain irudimentsuak, une komikoak eta protagonisten arteko eszena gogoangarriak, baina, tamalez, kontakizuna agortutako formula baten gatibu da. Errazegi jotzen du generoaren kode konbentzionaletara, eta desoreka nabarmena da pertsonaiak garatzeko garaian; bigarren mailako batzuek ia karikatura dirudite.

Ikusteko dago sortzaileek Killing Eve telesaila zein modutan borobilduko duten, istorioa norantz bideratuko ote duten laugarren denboraldi honetan, baina dagoeneko beranduegi da bidean hartutako erabaki jakinak zuzentzeko. Beste behin ere, lehen atalak betelana badira eta azkenak su artifizialez beterikoak, agurra ahazteko modukoa izango da.

'KILLING EVE'
Sortzailea: Laura Neal.
Aktoreak: Jodie Comer, Sandra Oh, Fiona Shaw, Kim Bodnia, Owen McDonnell.
Herrialdea: AEB.
Urtea: 2022.
Non ikusi: HBO Max.
Atal bakoitzaren iraupena: 40 minutu.
Generoa: Thrillerra. Drama.]]>
<![CDATA[Lana ala bizitza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1882/036/001/2022-02-19/lana_ala_bizitza.htm Sat, 19 Feb 2022 00:00:00 +0100 Mikel Yarza Artola https://www.berria.eus/paperekoa/1882/036/001/2022-02-19/lana_ala_bizitza.htm Severance telesail distopikoak. Apple TV Plusek estreinatu du, bederatzi atal ditu, eta gogoeta existentzialez josita dago.

Mark Scout pertsonaia protagonista Lumon enpresako gidarietako bat da, eta haren lankideen antzera onartu du bizitza profesionalaren eta pertsonalaren arteko pertzepzioak bereizteko ebakuntza hori, atzera bueltarik ez duen operazio kirurgikoa. Gizarte kapitalistan, edonork desiratu izan du noizbait botoi bat sakatu eta lanaldiko kezkak uxatzeko aukera. Bada, fikziozko proposamen horrek ideia hori pauso bat harago eraman du, lanari buruz errotuta dauden konbentzioak hankaz gora jartzeraino.

Bizitzako zortzi ordu gainerako hamaseiengandik deskonektatzeko aukera balego, nolakoak izango lirateke harremanak, ametsak eta oroitzapenak? Planteamenduak itxura idilikoa izan lezake, baina hamaika pitzadura ditu, eta Stillerrek ideia bat nabarmendu du, distopia klasikoen estiloari jarraiki: pertsonaien buruan beti dago iheserako eta disidentziarako nahia.

Ziurrenik, honako hau da komediagile estatubatuar ezagunak zuzendari gisa ondu duen lanik ilunena eta estilizatuena. Stillerrek azken xehetasuneraino zaindu ditu argazkia, kolorea eta estetika orokorra, eta ikusleek begirada propio bat igarriko dute irudiei erreparatzeko garaian. Esaterako, labirinto itxura dute lantokiko korridoreek eta planoen enkoadraketek, baita pertsonaien bizitzek ere. Kontraste eta deskonexio kontuei tiraka, musikaren nortasun bikoitza nabarmentzeko modukoa da. Isiltasun itogarria da nagusi, eta, minutuek aurrera egin ahala, piano nota minimalista batzuk besterik ez dira entzuten, giroa are misteriotsuago egiten. Une jakinetan, ordea, doinu alai eta zaratatsu batzuek erabat apurtzen dute dinamika hori. Stillerrek dualismoaren kontzeptua kiribildu nahi izan du, eta haren apustu formalak, nolabait, gogora ekar lezake Jaques Tati zinemagile frantziarraren 1967ko Playtime film ikonikoa.

Telesailaren asmoen tamainakoa da aktoreen zerrenda. Adam Scott, Patricia Arquette, John Turturro, Christopher Walken... Hollywoodeko izar handiak dira, eta euren interpretazio finek are gozagarriago bilakatu dute kontakizuna. Fikzioan, Lumon enpresako lankideak dira denak, baina lantokitik kanpo ez dute elkar ezagutzen, eta, hain justu, bertan garrazten da euren bizitza bereziki, bulegotik at. Protagonista ez dago garai sentimentalik gozoenean: bikoteak gorroto du haren lanbidea, eta lagunek erreparoa diote, ea ez ote den haserretuko hortaz galdetuz gero. Gaiak tabu izaera du lagunen artean, tentsioa eragiten du, eta, euretako batek protagonistari aurpegiratzen dionez, haren lan hautua: «eztabaidagarria da etika, gizarte eta zientzia alorretan».

Kolpean, protagonista negarrez ikusten da autoan, lantokira sartu baino minutu batzuk lehenago. Etsipenak jota dago, gizarteak ez ezik, berak ere ezin dituelako ez ulertu, ez ezagutu hartu duen erabakiaren ondorio guztiak.

'SEVERANCE'
Sortzailea: Ben Stiller.
Aktoreak: Adam Scott, Patricia Arquette, John Turturro, Britt Lower, Christopher Walken.
Herrialdea: AEB.
Urtea: 2022.
Non ikusi: Apple TV Plus.
Atal bakoitzaren iraupena: 50 minutu.
Generoa: thrillerra eta drama.]]>