<![CDATA[Mikel Zumeta | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 22 Jan 2022 02:55:40 +0100 hourly 1 <![CDATA[Mikel Zumeta | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Ahots argiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1961/036/002/2022-01-16/ahots_argiak.htm Sun, 16 Jan 2022 00:00:00 +0100 Mikel Zumeta https://www.berria.eus/paperekoa/1961/036/002/2022-01-16/ahots_argiak.htm Hágase la luz saioa gidatzen du asteburuero. Larunbat eta igandero goizeko zazpietatik zortzietara egiten du saioa, argia, argitsua, argigarria.

Ahots gaztea dauka Landabasok, entzuten dugularik, haren doinuak, tonua; pertsona gazte baten irudira bideratuko gaitu. Eta astero landuko dituen gaiak jorratzeko duen moduak ere gaztea den norbaitengana zuzenduko gaitu. Duen irrikak, zabaldurak, jakinminak, hautatzen dituen gai eta elkarrizketatuei nola egiten dien aurre, eskertzekoa da.

Alaia, pausatua, eta sakona; galderak itauntzen ditu, disekzio ariketa intimoan. Halakoa da saioa, eta saioan gidariaren harridura eta jakinmina gakoa dira geu entzule bezala harekin geldi gaitezen, argigarriak diren aferez, Landabasorekin batera jabetu gaitezen, argia pizten denean, elkarrizketaren bitartez ikasteko, munduaz.

Goizalderekin duela gutxi oroitu naiz, Oier Aranzabalen Barruan gaude saioak eskaini zion atalarengatik, gozagarria eta argitsua. Eskertzekoa Oierren lana ere. Ez da nire asmoa Mashup edo Crossoverra egitea bien artean, ez kezkatu, datorrengo batean helduko diot Oierri.

Gaurkoan Goizalderen leihoa irekiko dugu, argia sar dadin. Denetariko gaiak landuko ditu saioan: historia, literatura, filosofia bezalako gaiak jorratu eta orainarekin lotuko ditu. Bizitzea tokatu zaigun gaurkotasunari kaleidoskopioarekin begiratuko balio bezala. Ohikotik kanpo geratuko diren albisteak, gonbidatu jantziekin eztabaidatuko ditu, beti informazioa argigarriki landuz.

Asteburu goizetarako ezin hobea da beraz Hagase la luz, gosariarekin edo hamaiketakoarekin lagunduta bada, are eta hobeagoa. Tartea eskaintzen digu arnas hartzeko, entzuteko eta galdetzeko: Nolakoa da euskal herriko hizkuntz errealitatea? Edo, zer-nolako lotura dauka poesiak eta filosofiak? Zertarako balio du filosofiak? Zer gertatzen ari da migrazio prozesuekin? Nolakoa izan da emakumeak historian zehar pairatu duten biolentzia? Eta, aldiro, saiatuko da argitzen gaia sakonean ezagutzen duten elkarrizketatuekin, batzuetan; dikotomiko, ilun edo lainotsua dirudien geure mundu hau. Profita dezagun, beraz, goiz eguzkitsuaz bezala, nagiak astintzeko, ideiak zirikatzeko, hausnartzeko, egin bedi asteburuetan argia.]]>
<![CDATA[Uhin arantzadunak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1965/036/002/2022-01-09/uhin_arantzadunak.htm Sun, 09 Jan 2022 00:00:00 +0100 Mikel Zumeta https://www.berria.eus/paperekoa/1965/036/002/2022-01-09/uhin_arantzadunak.htm
Halakoxea da ere Biruxa Hil podcasta, Nafarroako iparraldean errotzen den Aralar irratiaren orbitan osatutakoa. Punk musikaren inguruan hezurmamitzen da artefaktua, Frankensteina esango genuke, saioz saio eraldatzen den edukiontzi metamorfoa.

26 atal inguru daude sarean: batzuk gazteleraz, besteak euskaraz, eta beste hainbat bi hizkuntzak uztarturik. Musika, eta musika eta kultur mugimendua abiapuntu badute ere, oro har, bestelako gai mamitsuak landu dituzte saio desberdinetan.

Berebiziko Frankensteina da beraz, Biruxa Hil. Misfits talde punk-rock estatubatuarraren aurpegia lukeen hibridoa. Atal, kolaboratzaile eta gai desberdinak landuko dituena, kaosetik ernatutako munstroa balitz bezala; «Bizirik dago!», James Whalek 1931. urtean zuzendutako filmean (Frankenstein) esaten zuten legez.

Eta bai, oso bizirik dago artefaktua, dinamikoa eta gaztea, han eta hemengo kolaboratzaileekin zein elkarrizketatuekin. Ordubete irauten du saioak, eta epikoa suerta daitekeen atal baten bat ere altxortuko duela aitortuko dut.

Landutako edukien artean: Marmol edo Kaleko Urdangak taldeei egindako elkarrizketak daude, 2020ko hit musikalak biltzen dituena, krisia, COVID-19a, eta kapitalismoa edo Parisko Komunaz eztabaidatzen dutenak, besteak beste.

Umorea transbertsala da saioan, ustekabean, dena delako edukiaren aurrean arrakalak irekitzen baitituzte, eta bertatik umore jostalaria eta arantzatsua loratuko baita. Punka, feminismoa, Xabier Euzkitze eta Amaral esaldi koherente berean uztartzeko gauza dira.

Ezin galtzekoen artean,Tatxers taldeari egindako elkarrizketa eta Sexualitatean sakontzen ft Andrea izeneko saio bikoitza. Edo Bi punki eta irrati prekario bat izenekoa, zein, mugimendu marika Euskal Herrian aletzen duen.

Saio bakoitzak egitura nolabaiteko bati heltzen dio: batzuetan definitua; besteetan, kaotikoa. Baina guztietan irrika eta grina agerikoak dira, eta irriak, eta hori, mon ami, uhinak zeharkatzeko gauza da.]]>
<![CDATA[Astelehen Tonikoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1961/034/002/2022-01-02/astelehen_tonikoak.htm Sun, 02 Jan 2022 00:00:00 +0100 Mikel Zumeta https://www.berria.eus/paperekoa/1961/034/002/2022-01-02/astelehen_tonikoak.htm
Astelehenetan badago zorionez atal bat, ederra, Euskadi Irratiko Faktoria saioan. Josu Goikoetxeak astelehenero dakarkigun Astelehen Poetikoak. Asteko lehenengo egunean oasia landatzen duena, 10:30ak inguru entzun daitekeena. Bertan Goikoetxeak, astero, poeta baten lauzpabost poema jaso eta irakurriko ditu. Aurkezpena egin, idazlearen testuinguruan kokatuko gaitu, eta banan-banan poemak aletuko ditu. Hori gutxi balitz bezala, olerki bakoitzari soinu banda interesgarria jarriko dio, irakurketa egiten duen bitartean.

Poesia ez da izaten genero literario irakurriena, badu bai estimua edo nolabaiteko aura, baina jendearen gehiengoak poesiari ihes egiten diola esan genezake. Lana eskatzen duen zerbait balitz bezala, zaila, astuna, beti publiko orokorraz ari garela.

Goikoetxeak poesia ezagutzen du, bertsolaritza ere bai, eta kazetaritza, nola ez. Ezagutza horiek guztiak uztartuko ditu haren astelehenetan, atal arin eta gozagarria eskaintzeko. Ez delako berdina poema bati bakardadean aurre egitea, edo norbaitek testuinguru eta prestatutako klima erosoan errezitatzea. Hau da Astelehen Poetikoak duen berezitasuna. Gozoki prestatuko du bidea, erosoa izan dadin entzunaldia, gakoak argitu, kuxinak harrotu, tokia egiten digu entzuleoi, hark egiten duen bezala goza dezagun literaturaz, hain zuzen ere poesiaz.

Hamar minutu ingurukoak dira pildora bizigarriak, tonikoa astelehen goizetarako. Ahots leizetsua izango dugu bidelagun, Josurena, bisita gidatuan bageunde bezala, kobazuloan, sutargia eskuetan, poemaren hitz horien esanahia hormetan argitzeko bidean.

Eskertzekoa da egindako poema eta idazleen sailkapena: dagoeneko, Tene Mujika, Leire Bilbao, Xabier Montoia, Angel Erro eta Karmele Jaio ekarri ditu, besteak beste. Olerkiak zabaltzearen lana, testuinguruan kokatzearena eta hamar minutu inguruan norabait bahitzearena estimatzen da. Astelehenero duzue Faktorian entzuteko aukera, eta EITBPodkasten 15 bat inguru daude entzungai dagoeneko. Ez galdu uhinetan poesia entzuteko tertzioa.]]>
<![CDATA[Kultura, betiereko fenixa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1965/036/002/2021-12-26/kultura_betiereko_fenixa.htm Sun, 26 Dec 2021 00:00:00 +0100 Mikel Zumeta https://www.berria.eus/paperekoa/1965/036/002/2021-12-26/kultura_betiereko_fenixa.htm
Gaurkoan Basilikaren podcasta ekarriko dut: bertan sei saio desberdin topa ditzakegu, sei proposamen. Horien bitartez espiritu kritikoa, garaikidea eta osatua eskaintzen saiatuko zaizkigu. Pentsamendu garaikidearen inguruko hausnarketak landu, literaturaren inguruan jardun, arte garaikideaz, musikaz, soinuaz, kultur ondarea sustatuz eta zabalduz.

Basilika, Itxaro Bordak idatzitako lehenengo eleberria izan liteke, edo Loiolan topa dezakegun mausoleoa; dena dela, Basilika berria dugu geurean, podcastean zabaldutakoa, alegia. Sakona, mamitsua, gozagarria eta edukiz betea da. Kultura, hausnarketa eta iritzi kritikoaren alde egiten duen edukiontzi soinuzkoa.

Rikardo Arregi kazetaritza saria jaso du berriki taldeak, eta merezia du oso laudorioa. Sei saio, sei irizpide eta hainbat lagun saio bakoitza eraikitzen. Zeelanda Berria, Sector Conflictivo, Berdela, Phoenix Ragazza, Sakoneta eta Koro. Saio horietako gehiengoek dagoeneko bi eta hiru atal inguru jarri dituzte sarean, eta entzungai daude webgunean eta euskarri desberdinetan. Atal bakoitzak ordubeteko iraupena dauka, gutxi gorabehera. Saio desberdin eta atal desberdinen artean sare edo kosmos antzekoa eraikitzen ari dira, elkarri adieraziz eta erreferentziak saio batetik bestera eginez, elkarrizketa modukoa osatzeko.

Nik baditut nire bi kutunak saioen artean: horietako bat Phoenix Ragazza da. Jone Uriartek eta Lur Olaizolak eskainitako bidaia eskaintzen du. Dagoeneko hasia zuten ibilbidea Consonni proiektu artistikoen ekoiztetxean, baina Basilikan saioak beste dimentsio bat bereganatu duela esan daiteke.

Soinu banda desberdinak eramango gaituzte Uriartek eta Olaizolak azaltzen dizkiguten unibertsoetatik: ahots leun, lasai eta kulunkariaz, Moyra Davey eta Valie Export artisten kosmosaren kartografia eraikiko dute. Testigantzak, audioak, abestiak, filmen pasarteak txertatuz, Basilika den egitura horretako gela eta areto desberdinak esplora ditzagun.]]>
<![CDATA[Lagunarteko kiribilduran]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1965/044/002/2021-12-19/lagunarteko_kiribilduran.htm Sun, 19 Dec 2021 00:00:00 +0100 Mikel Zumeta https://www.berria.eus/paperekoa/1965/044/002/2021-12-19/lagunarteko_kiribilduran.htm otere guztia biribilguneei Urretxuko (Gipuzkoa) KKinzona irrati librean entzun daitekeen saioa dugu. Uhinen bitartez entzun ezin baduzue, podcastean hamazazpi saio aireratu dituzte dagoeneko, eta sarean dituzue eskuragarri. Hilean behin egiten dute saioa, gutxi gorabehera, lauzpabost lagun bildu eta gai baten inguruan arituko zaizkigu solasean. Gai arruntak landuko dituzte sakontasunez, akaso gai sakonak arruntasunez; hustasuna, ligatzeko gomendioak, musika, politika, lagunak...

BGB-n saioko gai bana plazaratuko dute aldiro, batzuetan gaiari helduko zaizkio, besteetan, berriz, iskin egingo diote gaiari eta azpigai ugaritan galduko dira; adartu, ugaldu, zentzua aurkitzeko, edo zentzurik ba ote duen galdetzeko. Sexuaz hitz egingo dute, baina azkenean bikote harremanez arituko zaizkigu, minaz, hausturaz, bakardadeaz, gizartean bikotea izan beharraren inposaketaz.

Talde anonimoa entzungo dugu uhinetan, eztabaidan, elkarrizketan, intimitateak partekatzen; galderak, gatazkak, bizipenak. Umore dosi altuak izango ditugu labirintoan, hitz joko, gidoi jirak izango ditugu, ziriak, jolasak. Eta egunerokotasunetik hausnarketa sakonak egingo dituzte, lagunartean egongo bagina bezala, asmo handirik gabe, egunerokotasunean ezkutatzen diren kontraesanak, beldurrak, zamak adierazteko.

Ez da saio serioa, baina zenbat eta saio gehiago entzun, orduan eta serioagoa dirudi. Umoretik, naturaltasunetik, lagunartetik plazaratuko dituzte haien iritziak, bizipenak. Inork entzungo ez balitu bezala, guztioi zabalduak, lagunarte horretan emango diren aitortzak.

Euskara eta hizkera desberdinak biribilgunean topatuko dira, eta jira eta bira arituko zaizkigu absurdoaren mugetan batzuetan, transzendentzia argigarrienean besteetan, terapia taldea bailitzan. Hain da hurbila saioa, non ekarpenaren arabera geu ere entzule gisa erantzuteko keinua egiteko zorian aurkituko garen tarteka, elkarrizketan parte hartzeko asmoz.

Gomendagarria, beraz, biribilgunera hurbiltzea, beti izango duzue lehenengo irteeran ateratzeko aukera, edo gustuko baduzue bertan biraka luzaroagoan geratzeko parada. Gauza txikietan egoten omen da bizitzaren zera, bai zera, edo ez zera, baina biribilguneak badu berea. Bon appétit.]]>
<![CDATA[Hipodermiarik gabeko kinkiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2018/028/003/2021-09-26/hipodermiarik_gabeko_kinkiak.htm Sun, 26 Sep 2021 00:00:00 +0200 Mikel Zumeta https://www.berria.eus/paperekoa/2018/028/003/2021-09-26/hipodermiarik_gabeko_kinkiak.htm 'Las leyes de la frontera'

Zuzendaria: Daniel Monzon. Herrialdea: Katalunia. Iraupena: 130 minutu.

Girona, 1978 urtea, trantsizio garaia. Katalunia, burgesia katalana, txarnegoak -Espainiatik etorritako migranteak-, ijitoak eta auzo txinatarra delakoa. Aldaketa garaia da, politikoa, ekonomikoa eta soziala, irekiera garaia, txiroek eta baztertuek bere horretan jarraitzen dute, errebalean. Haientzat gauzak ez baitira gehiegi aldatu.

Daniel Monzon zuzendariaren lanak, beste askoren artean, Eloy de la Iglesia zinemagileak jorratutako kinki zinema hartuko du oinarri, haren bertsio eguneratua aurkezteko. Javier Cercas idazlearen eleberrian oinarrituta, Nacho, Tere, Zarco eta lagunei jarraituko diegu, bata bestearen atzetik sortuko dituzten anabasetan.

Teknikolorrean filmatutako film entretenigarria izango da, girotzea nahiko modu sinesgarrian irudikatzen duena, nahiz eta tarteka artifizialtasuna nabariegia den. Istorioa erraz aurresan daiteke: gazte jator eta zintzoa neska ederraz maitemintzen da, horren ondorioz jendaila eta inguru nahasi eta arriskutsuan murgiltzeko.

Penagarria da filmak nola ez dion merezi bezainbeste justizia egiten garaian De la Iglesiak edo De la Lomak egiten zuten zinemari. Film estetiko eta neutroa izango baita, politikoki zuzena. Kritika sozialik ez duena ia, eta gainazaletik pasatzen dena, sinesgarritasunik ez duen protagonistarekin. Tere (Begoña Vargas), berriz, pantailaren jabe egiten da, liluragarriak baitira guztiz haren lana eta pertsonaia; benetako harribitxia, jarraitu beharrekoa izango da bere ibilbidea datozen lanetan.]]>
<![CDATA[Jainkoak makillatuko du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/026/002/2021-09-25/jainkoak_makillatuko_du.htm Sat, 25 Sep 2021 00:00:00 +0200 Mikel Zumeta https://www.berria.eus/paperekoa/1891/026/002/2021-09-25/jainkoak_makillatuko_du.htm 'The Eyes of Tammy Faye'

Zuzendaria: Michael Showalter. Aktoreak: Jessica Chastain, Andrew Garfield. Herrialdea: AEB. Iraupena: 126 minutu.

Ameriketako Estatu Batuak, Jaungoikoaren hitza zabaldu; errua, errefusa eta mina. Mina sendatzeko, berriz, maitasuna, bedeinkatua izan bedi jauna, oh Jesus! Emaguzu egun honetako ogia, bazka, bisoizko berokiak, etxetzarra eta yatea. Aleluia! Hau Amerika da, alajaina!

Showalter zuzendaria gertakari errealetan oinarritu da Tammy Faye eta haren senar Jim Bakker telebista predikatzaileen bizitzari buruzko biopic-a ontzeko. Umetatik jarraituko dugu Tammy Faye ekoizpen aberats honetan. Txikia zela amak baztertzen zuenetik abiatuta, predikatzaile gisa jorratzen duen bidearen eta gainbeheraren ikusle izango gara.

Film gozagarria da, emozioz zipriztindua, estetikoki zuzena. Produktu oso salgarria, eta beste inguru batzuetan saritzeko modukoa, seguruenik. Tonya Hardingen tankerako AEBetako pop kultura hurbileko beste mitoetako bat irudikatzen du. Eskertuko nuke, ordea, I, Tonya-ren ausardia, tamalez, Tammy Fayerenak ez duelako hainbeste konbentzitzen. Pertsonaia guztiz maitagarriaren erretratua da, harekin sufrituko dugu, baina hain dago makillatua, ez dela istorioan behar bezainbeste murgiltzen; azaleko formula erabiltzen du, purpurina, neoiak, betile faltsuak eta ezpainetakoa. Estetikaren kontrako ezer ez dut adieraziko, baina ekoizpenaren kalitatea ez dago sortutako lanaren maila berean, eta nabaria da.

Jessica Chastainek izugarri ongi egiten du protagonistaren rola; urtez urte makillaje eta margoen azpian ezkutatzen ikusiko dugu, metamorfosi ezin hobean. Makillaje eta arropa departamenduak goraipamen berezia merezi du, estetika, estiloa eta urteen igarotzea irudikatzeko izan duen maisutasunagatik. Kitsch festa izango da, Jaungoikoak barka gaitzala.]]>
<![CDATA[Txin, txin, plataformetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1889/027/001/2021-09-25/txin_txin_plataformetan.htm Sat, 25 Sep 2021 00:00:00 +0200 Mikel Zumeta https://www.berria.eus/paperekoa/1889/027/001/2021-09-25/txin_txin_plataformetan.htm 'La Fortuna'

Zuzendaria: Alejandro Amenabar. Herrialdea: Espainia. Iraupena: 295 minutu.

Sail Ofizialean, lehiaketaz kanpo, telesail berria aurkeztu du Alejandro Amenabarrek: La Fortuna. Sei atalez osatua da, eta ondare historiko eta kulturalaren ustiaketa kasu batez ari zaigu. Enpresa estatubatuar batek itsasoan hondoratutako XIX. mendearen hasierako altxorra lapurtuko du. Pirata modernoak, urpekontzi telegidatu eta guzti.

Aktore aukeraketa izugarria, nazioarteko antzezleak eta ekoizpen maila altua ditu telesailak, eta argi dago diru faltarik ez duela izan. Telesailak denetarik egin nahiko du: trama erromantikoa izango du; judiziala -epaitegietan pasatuko ditu atal eta ordu batzuk-; historikoa ere izango da, denboran atzera eginez iraganera garraiatuko gaituelako; trama politiko eta enpresarial ustela, errepidean auto pertsekuzioa izatera ere heltzen da.

Bueno, itxura ona hartuko diozuelakoan nago. Ba ez. Sentitzen dut. Batere ez. Ezer ez. Aharrausi erraldoia. Produktu algoritmiko ausazkoena dirudi, robotek gizakioi gustatu beharko litzaigukeenaren susmoekin eraikia.

Telesailak asmo onak dituela zalantzarik ez dut. Emaitza, ordea, inora iristen ez den arimarik gabeko gorpua dugu; Frankenstein-a gaizki atera zaie, antza. Nork diruztatu, hura eztitu, eta halakoxea da telesaila, auzo-lotsarako une franko eskaintzen dituena. Espainiaren handitasun galdua, inperioaren ondarea, AEBekiko txikitasun sentimendua, han, Ameriketan, guztia ongi egiten dutelako. Abertzaletasun dema egongo da nahi beste. Kultura eta Turismo sailek zein plataformek ekoiztutako produktua dirudi. Publiko atzerritarrarentzat pentsatuta dago, eta parte handienean ingelesez idatzita. Hain zuzen ere, hemen bikoiztua pantailaratuko dute. La casa de papel telesailaren bidean urrea ikusi dute, eta asmo horrekin egina dirudi La Fortuna-k.

Erreferentziek, diskurtsoak eta tonuak bala gurutzatuen tiroketa dirudite. Masa kultura, erraza, eramangarria, une barregarri edo politen bat jasotzen duena, baina guztiz hutsa. Eta zer nahi duzue, ezin dut burutik kendu Fortuna Juan Carlos I.a errege ohiaren yatea zela. Bon appetit.]]>
<![CDATA[Belaunaldi baten kartografia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2340/025/001/2021-09-24/belaunaldi_baten_kartografia.htm Fri, 24 Sep 2021 00:00:00 +0200 Mikel Zumeta https://www.berria.eus/paperekoa/2340/025/001/2021-09-24/belaunaldi_baten_kartografia.htm 'Quien lo impide'

Zuzendaria: Jonas Trueba. Aktoreak: Candela Recio, Pablo Hoyos, Silvio Aguilar, Pablo Gavira, Claudia Navarro, Marta Casado, Rony-Michelle Pinzaru, Javier Sanchez. Herrialdea: Espainia. Iraupena: 220 minutu.

Jonas Tuebak lan hunkigarria ekarri du Donostiako Zinemaldira. Zintzoa, itxaropentsua eta freskoa da zuzendariak zentenial belaunaldiaren inguruan metodikoki eta setati egin duen biltze lana. 220 minutuko hautua, hiru ataletan zatitua. Zuzendariak gazte talde baten bizipenak, irrikak, asmoak eta sentipenak jaso eta bildu ditu bost urtez, eta Rubiken kaxatxoan eskaini dizkigu. Puzzle ezin ederragoan, nerabe horien irrikaz bustiko gara, eta haien hausnarketa gaitasunak, adiskidetasunak eta hitz-jario jantziak harrituko gaitu. Gazteak gaitasun horien guztien jabe izateko gauza direla aldarrikatzeko. Gu geu gazte izan garela oroitarazteko. Finean, berdinak garela maitasunez plazaratzeko.

Truebak, pasarte koloretsuetan azalduko digun erretratuan, beste hainbat film ekartzen dizkigu gogora berearekin: Canteten Entre les murs, Linklaterren Boyhood, eta Dardenne anaienak, besteak beste.

Hitza emango die gazteei zuzendariak: entzun, proposatu, hezurmamitu, eta buelta berriz hastera. Sormena espresio bide eta gauzatze bide bezala erabiltzearen beharraz arituko zaigu. Haiekin eta haien bitartez, filma eraldatzen joango da, modu zainduan, dokumentalaren, errealitatearen eta fikzioaren arteko ameskerian.

Truebak zerbait ederra egin du, benetakoa. Dokumentu bizia da, momentuaren adierazgarria dena, eta, era berean, denborarik gabekoa, partekatua, guztiona. Ez zaitezte iraupenarekin kikildu, hasi bezain pronto konturatuko baikara orduak pasatu ahalko genituzkeela gazte horiekin batera filmean. Aitortu behar dut pixka bat laburtu izan balu borobilagoa izango zela filma, eta hura ikusi edo ez daudenen zalantzak argituko lituzkeela. Hala eta guztiz ere, goraipagarria da Truebak egin duen lana, ez galtzekoa.]]>
<![CDATA[Amona itsustua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2458/025/002/2021-09-24/amona_itsustua.htm Fri, 24 Sep 2021 00:00:00 +0200 Mikel Zumeta https://www.berria.eus/paperekoa/2458/025/002/2021-09-24/amona_itsustua.htm 'La abuela'

Zuzendaria: Paco Plaza. Herrialdea: Espainia-Frantzia. Iraupena: 100 minutu.

Paco Plazaren azken pelikularekin % 100ean murgilduko gara beldurrezko generoan. Film honetan ez zaio keinu huts bat egingo generoari; beldurrezkoa da, eta kito! -barkaidazue, ondorengo lerroetan hitza jango dut eta-.

Oraingoan Carlos Vermut zuzendari eta gidoilariaren testuan oinarritutako istorioarekin heldu dio Plazak bere film berriari. Amona-biloba batzuen istorio iluna azalduko digu. Bertan, Rose Mary's Baby-ren (Roman Polanski), Nicolas Winding Refnen filmen eta Jordan Peelen lehenengo pelikularen ideiak, kontzeptuak eta hari argumentala nabariak dira. Zer atera liteke gaizki? Esango nuke Ari Aster (Hereditary) zuzendariaren keinuak ere badituela. Berriz galdetuko dut. Zer atera daiteke gaizki? Bada, guztia.

Plazak elementu guztiak bilduko ditu. Estetikoki ezin hobea da, aktore lan aparta du, argiztapena eta planoen enkoadraketa egokia da, kamera mugimendu neurtu eta esanguratsuak ditu... Badirudi prestatu egin nahi gaituela, zirrara tenkatuan mantendu nahi bagintu bezala, amaiera arranditsura arte. Ez du lortuko, baina.

Filmak ematen dituen argudioak segituan argitzeko gauza izango gara. Beldurrezko generoaren ikusle amorratua bazara, pelikulak ez du sekreturik gordeko, guztia bistakoa izango da. Eta ondoriozta daiteke egoera tenkatua lortzearekin eta amaiera bortitzarekin lortuko lukeela film interesgarria egitea. Baina ezta ere. Hariak ikusten zaizkio, asmoak, tranpak, maindireekin egindako mamuen saiakerak balira bezala. Amona gaiztoak biloba gazte lerdenari bizitza zapuztu nahi dio. Nolako berekoia amona zimurtua, itsustua, bere zahartasunean beldurgarria. Amona honek ez du beldurrik ematen; maitasuna eta konpainia behar ditu, besterik ez. Beste kontu bat da horrek askori beldurra sor diezaiokeela.]]>
<![CDATA[Etika atakan, Itakan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1995/026/002/2021-09-23/etika_atakan_itakan.htm Thu, 23 Sep 2021 00:00:00 +0200 Mikel Zumeta https://www.berria.eus/paperekoa/1995/026/002/2021-09-23/etika_atakan_itakan.htm 'Enquête sur un scandale d'etat'

Zuzendaria: Thierry de Peretti. Aktoreak: Roschdy Zem, Pio Marmai, Vincent Lindon, Julie Moulier, Alexis Manenti, Mylene Jampanoi. Herrialdea: Frantzia. Iraupena: 120 minutu.

Gertakari errealetara mugatuko gara. Kazetaritza egin dezagun, benetako kazetaritza, gaur egun horren ezinbestekoa dena. Liberation egunkari frantsesak azaleratu zuen estatu eskandaluaren afera dugu esku artean. Ustelkeria trama politiko eta poliziala, drogaren estatu mafia, barne politika eta estolderia kirasdunen sare ezkutua. Hari horretatik egiten du tira Liberation-ek; bertako kazetariek, eta, hedaduraz, baita zuzendariak ere.

Thierry de Perettik lan zuzena egin du filmean. Liburuan jasotako gertakaria modu fidagarrian pantailaratuz, literalegian behar bada. Hau da, hitzetatik irudietara egin duen itzulpena lauegia suerta daiteke. Istorioa ikuslearen arreta bereganatzeko adina sendoa izango da, baina, tamalez, zinemak eta zinemagintzak eskaintzen dituzten tresna eta baliabideei ez die behar bezainbeste etekin aterako. Argazkia, soinu-banda eta aktoreen aukeraketa zainduak eta zuzenak dira, maila honetako ekoizpen bati eska diezaiokegun gutxiengoa. Pio Marmaik, Valeria Bruni Tedeschik eta Vincent Lindonek lan txukuna egin dute. Filmak ez du hutsegite nabarmenegirik osotara.

Aitortu beharra dago, dena den, ondutako filmaren nolakotasuna dokumentalgintzak hobeki probestuko lukeela. Zuzendariak istorioa azaltzeko erabili duen formulak ez dio kontakizunari mesede berezirik egiten, kontakizun hutsean geratuko baita. Alferrik galduko du gaiak bere barruan gordetzen duen potentzial filmiko guztia. Intriga hotz eta zuzen batekin konformatu beharko gara.]]>
<![CDATA[Gurasotasunaren biolentzia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2026/027/001/2021-09-23/gurasotasunaren_biolentzia.htm Thu, 23 Sep 2021 00:00:00 +0200 Mikel Zumeta https://www.berria.eus/paperekoa/2026/027/001/2021-09-23/gurasotasunaren_biolentzia.htm 'La hija'

Zuzendaria: Manuel Martin Cuenca. Aktoreak: Javier Gutierrez, Patricia Lopez Arnaiz, Irene Virguez. Herrialdea: Espainia. Iraupena: 122 minutu.

Manuel Martin Cuencak zirrara eragiten duen filma pantailaratu du oraingoan ere. Giro tenkatu eta itogarriak garatzeko gaitasuna duen zuzendaria dugu, aurretiaz dagoeneko erakutsi duen bezala. Oraingoan, Jaengo mendi aldera eramango gaitu. Bertan, istorio krudel bezain mamitsua landatuko du; eta hasiko da hazia ernatzen, suspense hazkorrean, zuzenki, etengabe, goraka doan ezinegon etsigarrian.

Zuzendariak milimetrikoki neurtuko ditu argazkia, planoak eta kamera mugimenduak, aldiro zerbait esateko asmoz; hala, guztiak du zentzua eta zergatia. Errefentziak ere irakur daitezke, westernetik hasi, eta Hitchcocken Psycho-ra, amaieran Beatrix Kiddo suerteko bat ernatzeko. Haizeak gogor bihurtzen duelako bat Jaengo mendilerroan, harkaitzez jositako orografia malkartsuan. Oztopoak balira bezala, hor daude hesiak eta etxe bat. Eta bertan, Javier eta Adela, isolaturik. Bitartean, krudeltasuna ikusiko dugu arku ezin dramatikoago batean. Haizeak, uluka, arriskuaz ohartarazi nahi izango gaitu, beranduegi akaso.

Filmak amatasun subrogatuaren auzia mahaigaineratuko du. Nor da ama? Nahi duena, ala ahal duena? Biologia, baliabide ekonomikoak edo maitasuna, zer da erabakigarriena? Jaiotza tasaren jaitsiera, migrazioa, gazteriaren prekarizazioa, amatasunaren berandutzea... Ugariak izango dira hausnartzeko gaiak filma ikusi ostean.

Aktoreen lanari dagokionez, sinesgarritasuna eskertuko zaie, sotila, gatazkatsua eta zalantzatia izango baita. Apartekoa, batez ere, Javier Gutierrez eta Patricia Lopez Arnaizen zirkuitulaburra, gizatasun matxuratuan.

Zuzendariak lan txukuna aurkeztu du, indarkeriaren alde desberdinak dado batean marraztuz, biziraute jokaldi krudel honetan. Salbatzeko gaitasuna patuak soilik izango balu bezala.]]>
<![CDATA[Lan harreman desorekatuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2340/025/001/2021-09-22/lan_harreman_desorekatuak.htm Wed, 22 Sep 2021 00:00:00 +0200 Mikel Zumeta https://www.berria.eus/paperekoa/2340/025/001/2021-09-22/lan_harreman_desorekatuak.htm 'El buen patron'

Zuzendaria: Fernando Leon de Aranoa. Aktoreak: Javier Bardem, Manolo Solo, Almudena Amor, Oscar de la Fuente, Sonia Almarcha, Fernando Albizu, Tarik Rmili, Rafa Castejon, Celso Bugallo. Herrialdea: Espainia. Iraupena: 120 minutu.

Zortekoa zu, bederen lana duzulako. Halakoak eta bestelakoak entzuten ditugu egunerokoan. Fernando Leon Aranoak bere azken filmean lan mundua, enpresa, klientelismoa, kazikismoa eta botere ekonomikoak baimentzen duen ahalguztiduntasunaren isla irrigarria irudikatuko du.

Javier Bardem enpresari ahalguztidun, nartzisista eta moralgabea buru dela eta aktore eskifaia ezin hobearekin, balantza enpresa familiarraren mekanika ikusiko dugu. Itxuraz orekatua dirudien harreman osasuntsu eta arduratsua, botere bertikal eta mugarik gabea erakutsiko du filmak. Zuzendariak parodia muturrekoa idatzi eta zuzendu du oraingoan, umorez eta zorroztasunez idatzitako elkarrizketa bakoitzean besaulkian lotsagorritu gaitezen, barreari eutsi ezinik.

Lan fina Leon Aranoarena -bizkorra, edukiz landua, kritikoa eta ezin barregarriagoa-, aktoreen koreografia inauterizkoan, maskaradan. Bardemen lana ere itzela, Blanco enpresaren zuzendari liluratzaile higuingarriaren rolean.

Botereak beti aldatuko du gertakarien kontaketa bere mesedetan, gezurra esan behar badu ere: guztiak gaude ontzi berean, balantza bera da guztiontzat, baina zure hobe beharrez eta guztion mesedetan, alde hemendik. Seme bat zara niretzat, alaba, laguna... larrua joko dugu?

Norabide bakarreko botere aseezina da, orekaz mozorrotua. Karbono dioxidoa bezala, gau eta egun nonahi zabaltzen dena. Ikusezina, baina hilkorra.

Aranoak kritika sozialez betetako umore bonba aktibatu du. Espainiako lan mundu baldar, handinahi eta zatarraren familia argazkia atera du. Askok noizbait bizi izango zuten halakorik. Pantailak, behintzat, distantzia eskainiko digu negar egiteko, irri algaraz.]]>
<![CDATA[Bihotz elbarrituaren errautsa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2371/025/002/2021-09-22/bihotz_elbarrituaren_errautsa.htm Wed, 22 Sep 2021 00:00:00 +0200 Mikel Zumeta https://www.berria.eus/paperekoa/2371/025/002/2021-09-22/bihotz_elbarrituaren_errautsa.htm 'Ping yuan shang de mo xi / Fire on the Plain'

Zuzendaria: Zhang Ji. Aktoreak: Zhou Dongyu, Liu Haoran. Herrialdea: Txina. Iraupena: 113 min.

Txinako probintzia industrial baten eraisketa, eta horrekin batera, langabezia, etsipena eta galera. Zhang Jiren lehenengo film luzeak, neo-noir edo zinema beltz txinatarraren itxurapean, Bong Joon-Horen Memories of Murder filma ekarriko digu gogora tarteka. Zhangen filmean, zenbait taxi gidari hilko dituzte, eta trama poliziako horrek hari baten gisan lotuko ditu istorioko beste gertakariak ere. Lotu edo sortu, ondorioztatu eta argudiatu.

Langabezian dagoen fabrikako langile fina eta haren alaba, zintzoa eta bertutetsua, biak ala biak pobre. Fabrikako ugazaba ustela, haren emazte mututua eta haien seme frustratua, kaleetan egindako ankerkeriekin bere ezinak kitatzen.

Bitartean mutazioan dabilen Txina, nortasuna non duen ezin asmatu duena; su, errauts eta ibai artean, metal, estrata mehe eta kale-merkatu mukuruetan. Inkomunikazioa nonahi dago, fede txarra handia da. Gehienek alde egin nahi dute, baina ezingo diote patuari ihes egin; diruak badaki nori dagokion eta beti egingo du itzulera, behar duenari eskuetatik ihes eginez, patroiaren patrikara. Justizia bezala, txiroek ezagutuko ez dutena.

Maitasun printza piztuko da Txinako bazter honetan, bazter elbarrituan, itxaropen zirta. Akaso nahikoa izango ote da horrekin aurrera egiteko?

Zuzendariak lehenengo film interesgarria proposatu digu. Bortxatuegia agian, istorio gehiegi jaso nahi izaterakoan bidean hariak askatu baititu. Gidoilariaren eskua nabariegia dela esango nuke; nolanahi ere, bere iluntasun guztian, zeru metalezko goibelean, gozagarria suertatzen den film bat da.]]>
<![CDATA[Tortura erromantikoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2083/024/001/2021-09-21/tortura_erromantikoa.htm Tue, 21 Sep 2021 00:00:00 +0200 Mikel Zumeta https://www.berria.eus/paperekoa/2083/024/001/2021-09-21/tortura_erromantikoa.htm 'Vous ne desirez que moi'

Zuzendaria: Claire Simon. Herrialdea: Frantzia. Iraupena: 95 minutu.

Ez zaitezte nahastu izenburuarekin, Claire Simonek zuzendu duen azken lana ez delako pastiche erromantikoa, kontrakoa baizik. Zinemagileak dokumentala, dokufikzioa eta cinema verite-aren mugetan dabiltzan lanak proposatu izan ditu. Oraingoan, Marguerite Duras idazle frantsesaren maitale izan zen Yann Andreari bere garaian egindako eta kaseteetan gordetako elkarrizketetan oinarritu da, eta elkarrizketa horien eszenaratzea eskainiko digu.

Simonek zineman bahituko gaitu, eta protagonistak -Yann Andreak- bere bizipenak azaltzen dituen bitartean, adreiluzko horma erraldoiak eraikiko dizkigu pantailaren hiru alboetara, alde egin ez dezagun. Libre geratuko den alde bakarra pantaila izango da, beraz, eta bertan, Andrearen aitortza. Filmetik mentalki ihes egitea izango da ihesbide bakarra. Protagonista, bitartean, bere bizipenez ariko zaigu etenik gabe, ia denbora guztian egongela geldi batean. Ordu eta erdi iraungo duen testigantza izugarria.

Filmak arrisku asko hartzen ditu formalki. Guztiz estatikoa izango da ia, bi bloke nagusitan banatua, bi elkarrizketa, bi deklarazio itogarri. Estatikotasun izugarri hori guztia artxibo irudiekin osatuko du zuzendariak, eta esperientzia arinagoa egingo duten beste baliabide gutxi batzuk ere erabiliko ditu, guztiak interesgarriak eta ezinbestekoak etxe hartako izugarrikeriatik aldendu gaitezen, arnasa egiteko.

Simonek bortxaz eramango gaitu Durasek bere maitalearekin erabili zuen indarkeriaz jabetzera, denbora errealean entzun dezagun mututua, ezabatua eta ukatua den pertsona despertsonifikatuaren aitortza. Aitortza hori jasan dezagun. Simonen biolentziak asaldatuko gaitu, eta ihes egitearen beharra izan dezakegu, edo, akaso, liluratu egingo gaitu, maitasuna heriotza delako, betiere Durasen hitzetan.]]>
<![CDATA[Ilargiaren koloreko ubeldura]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2020/025/001/2021-09-21/ilargiaren_koloreko_ubeldura.htm Tue, 21 Sep 2021 00:00:00 +0200 Mikel Zumeta https://www.berria.eus/paperekoa/2020/025/001/2021-09-21/ilargiaren_koloreko_ubeldura.htm 'Crai Nou'

Zuzendaria: Alina Grigore. Herrialdea: Errumania. Iraupena: 84 minutu.

Aurtengo Sail Ofizialean bigarren opera prima dugu ondorengoa. Alina Grigore aktoreak zuzendaritzara egin du bidea estreinakoz, modu aski txukunean.

Irinak (Ioana Chitu) etxetik alde egin nahi du, Bukarestera ihes egin, hiriburura, unibertsitatera, han desagertzeko, bere arrastoa bidean ezabatzeko. Zuzendariak familia disfuntzional baten alaba den Irinaren erretratua irudikatuko du: protagonistarekin batera, batez ere, lehengusuaren rola (Mircea Postelnicu) -apartekoa-, eta ahizparena (Ioana Ilinca Neacsu) izango dira bizkarrezur.

Grigorek nahasmenarekin joko gaitu hasi bezain pronto; gatazkan esnatuko gara protagonistarekin batera, eta hori izango da filmaren tonua gidatuko duena. Eztabaida bortitz eta azkarrekin, eta irain zein akusazio gurutzatuekin, familia harreman labirintikoetan galduko gara. Nork zer egin duen, nori, zergatik, noiz. Beti egongo da ulertuko ez dugun zerbait, ezagutzen ez dugun norbaiten inguruko galdutako daturen bat... Baina ez pentsa, esango nuke, Irina ere nahasmen horretan galdua dagoela.

Familia barruko indarkeria fisikoaren eta psikologikoaren ondorioak biziko ditugu filmean, indarkeria matxista, patriarkal, klasistaren azalpen grafikoa izango baita erakutsitakoa. Protagonista bahituta dago, sekta batean balego bezala, presondegian, beti lehengusuaz lagunduta, borreroa balitz bezala. Horrek guztiak protagonistarengan duen eragina bi eszena klabetan laburbilduko da dramatikoki.

Batak Blue Velvet-era lotuko gaitu. Irinak, plazera edo maitasuna ulertzeko, mina ezinbesteko elementu gisa barneratu duela erakusten duenekoa, ohean bere maitalearekin. Bestea, amaierako planoan, argituko ez dudana, arrazoi ulergarriengatik, ez dizuet filma hondatu nahi eta.]]>
<![CDATA[Amatasunaren bakardadea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2185/025/002/2021-09-21/amatasunaren_bakardadea.htm Tue, 21 Sep 2021 00:00:00 +0200 Mikel Zumeta https://www.berria.eus/paperekoa/2185/025/002/2021-09-21/amatasunaren_bakardadea.htm 'Distancia de rescate'

Zuzendaria: Claudia Llosa. Herrialdea: Peru-AEB-Txile-Espainia. Iraupena: 93 minutu.

Zereal zelai luzeak, haizearen erritmoan kulunka, zuhaitz hostotsu erraldoiak. Uda, ibaia, basoa eta natura basatia, planotik at, ezkutatua, baina alboan.

La teta asustada filmaren zuzendariak, Claudia Llosak, pelikula berria aurkeztu du Donostiako Zinemaldian. Irudiak modu poetikoan filmatzeko gaitasuna aitortu behar zaio Llosari, argazki eta plano ederrez josia baitago filma. Edertasuna islatuta egongo da filmean, edertasun handia; baina baita larritasuna ere, filmak aurrera egiten duen heinean handituko dena. Edertasunak ezkutatu ezingo duen ezinegona areagotu egingo da horrela.

Amanda (Maria Valverde) alabarekin oporretan joango da uda pasatzera. Etxetzarra alokatu dute hiri inguruko landa zabalean, Argentinan. Bertan, bizilagunak, Carola (Dolores Fonzi hipnotikoa,) eta haren semea, David, ezagutuko dituzte. Horrekin batera, haien istorioaren berri izango dute, mistika, alegia, sineskeria eta alkimia bilduko dituena. Ba omen da etxe berde bat ibaian gora. Herrian guztiek ezagutzen dute, eta bertan gauzak gertatuko dira. Ez duzu sinetsiko baina.

Llosaren filmak elementu interesgarriak eta goraipagarriak ditu, alde teknikoaz aparte, denboraren pertzepzioa eraldatzeko gaitasuna baitu. Off-eko ahotsaren erabilera interesgarria egingo du, eta suspentsea, beldurrezko generoa eta alegia uztartuko ditu.

Tamalez, elementu goraipagarri horiek guztiak batzeko orduan sortzen den nahasketa ez da behar bezala lotzen, eta emaitzak ez du beharko lukeen bezain film ederra irudikatuko. Astunegia momentu batzuetan, azalduegia besteetan, oreka faltako balitzaio bezala. Hala eta guztiz ere, proposamen interesgarria da Llosarena, nondik edan badauka eta.]]>
<![CDATA[Pertsonala po(li)etikoa da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2110/026/003/2021-09-21/pertsonala_polietikoa_da.htm Tue, 21 Sep 2021 00:00:00 +0200 Mikel Zumeta https://www.berria.eus/paperekoa/2110/026/003/2021-09-21/pertsonala_polietikoa_da.htm 'Arthur Rambo'

Zuzendaria: Laurent Cantet. Herrialdea: Frantzia. Iraupena: 87 minutu..

Eskala soziala labirintoa da, eskailera luzea, igo ala jaisteko diseinatutako tramankulua, non igoera beti jaitsiera baino zailagoa izango den. Hau izango da Karim D-ri gertatuko zaiona Canteten azken filmean. Gertakari errealetan oinarritutako istorioa hartuko du zuzendariak abiapuntutzat oraingoan. Karim, Banlieue-aren semea, Pariseko hiri-inguruko auzo marginaletako batean jaiotakoa eta hazitakoa da. Jatorri magrebtarreko semea, Frantzia beti libre, senidetsu eta berdinzaleko seme, idazle, militante konprometitua.

Karimek eskala sozialean bakarrik gutxi batzuek lortzen duten mailara igotzea lortu du. Idazle ospetsuaren laudorioa eskuratu, eta ospea, estatusa, elitea hatz muturrekin ukitzea eskaini zaio. Karim, idazlea, pertsona arrazializatua, auzo gatazkatsuetako semea, kultua, zintzoa, eredugarria. Diskurtso batean distiratsuki eragin daitekeen harrotasun zuriaren isla.

Baina hau guztia gertatu bezain laster, sare sozialak agertuko dira. Arthur Rambo -poeta frantsesaren eta akziozko filmetako pertsonaiaren izenaz baliaturik- Karimen profil kritiko/satiriko ezkutua zabalduko da, mediatizatu. Jausialdia luzea izango da; izugarria bizkarra ematen diotenen zerrenda, igo behar izan dituen eskailera guztiak bestekoa, erorialdi erraldoia.

Zuzendariak modu bizkor eta arinean aurpegiratuko digu gaurkotasuna txioen erritmora: post-egiaren garaia, Internet garaiko ahanzturarako eskubidea, gutxiengoek duten zama eta ardura soziala, Frantziak sendatzen lanak dituen arrazakeria...

Txalogarria geruzaz geruza modu ezin sinpleagoan eta tolesturaz tolestura eskainiko digun erradiografia azal-anitza. Guztiok nahiko genuke Karim izan; tamalez, Arthur izaten amai dezakegu.]]>
<![CDATA[Iragate mingarriak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2261/026/004/2021-09-21/iragate_mingarriak.htm Tue, 21 Sep 2021 00:00:00 +0200 Mikel Zumeta https://www.berria.eus/paperekoa/2261/026/004/2021-09-21/iragate_mingarriak.htm 'Du som er i himlen / As in heaven'

Zuzendaria: Tea Lindeburg. Herrialdea: Danimarka. Iraupena: 86 minutu.

Zeruan bezala, Danimarkan ere. Tea Lindeburg zuzendariak iparraldeko tradizio zinematografikoaren oinordekotza modu trebe eta ezin dotoreagoan jaso du bere lehenengo film luzean. Dryer edo Bergman bezalako zuzendarien zantzua nabari zaio filmari bai eta Eggersena ere (The Witch), zuzendari garaikideago bat aipatzeagatik.

Lindeburgek gogor ekingo dio filmari, ume garaitik helduarorako igarobidea odol malkoak isurtzen dituen hodeiaren bidez iragartzen duenean. Lise (Flora Ofelia Hofman) neba-arreben artean nagusia da, etxetik ateratzeko zorian dagoena, kanpoan ikastekoa. Irrika, zirrara eta bizipoza dario protagonistari, XIX. mendeko landa aldeko Danimarkako herrixka bateko baserrian bizi den nerabeari.

Zuzendariak denbora ia errealera finkatuko gaitu kontakizunean, hogeita lau ordu inguru igaroko baititugu etxaldean, ama ume jaio berria erditzearen bueltan dagoela. Guztia denbora horretan gertatuko da: eraldaketa gure begien aurrean izango da: erabakiak, isiltasunak, ezintasunak. Erlijioa eta sineskeria estutuko dira, emakumea lotzen duten sokak bezala, zilbor-hesteak bezala, kate kaltetuak. Eta kamera protagonistarekin nahastuko da, bere aldartearen luzapena balitz bezala. Jostakari eta naifa hasieran, tentuzkoa eta zelataria segidan. Baserriaren ate, pertsona, korridoreak zeharkatuz, muturrean etorkizuna aieneka nozitzeko, burrunba itogarrian krudeltasuna kausitzeko.

Goraipagarria oso zuzendariaren lehen filma, beraz; teknikoki zaindua, tragedia eta beldurrezko generoen zertzeladak dituena. Eta, nola ez, aktoreen lana ikaragarri ona da; naturala, bizia, erretratu naturalistena bezalakoa.]]>
<![CDATA[Aldaketa prozesua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1956/026/002/2021-09-21/aldaketa_prozesua.htm Tue, 21 Sep 2021 00:00:00 +0200 Mikel Zumeta https://www.berria.eus/paperekoa/1956/026/002/2021-09-21/aldaketa_prozesua.htm 'Camila saldra esta noche'

Zuzendaria: Ines Barrionuevo. Herrialdea: Argentina. Iraupena: 100 minutu.

Camilak 17 urte ditu, gaztea da. Amona hilzorian dauka eta ahizpa eta amarekin Buenos Airesera mugitu berri da. Eskola berria, hiri berria, guztia berria, heldutasunera egiten ari den bide horretan bizitzen ari den guztia bezala.

Ines Barrionuevok film zaindua eskaini digu, Argentinako egungo portreta, argazki goxoaz filmatua, patxadatsua. Bere denbora hartzen du protagonistaren eta inguruaren nondik norakoa azaltzeko. Alde batetik emakume izatearena Argentinan; hiru belaunaldiren lekukotza azalduko zaigu, amona, ama eta alabarena. Bestetik, institutua, institutu erlijiosoa, konbentzioak, botere harremanak, sekretuak. Emakume izatea ez da xamurra, gizartearen akuilua aldiro ondoan, zuzena eta okerra zer den inposatuz. Zuzendaria aldaketa prozesuaz edertasunez arituko zaigu, intimitatean, ohean modu ezin ederragoan irudikatutako eszenan, neoizko argiak izerdia azalean argitzen dutenean boliche-an, eta batzuetan zelatan mantenduko gaitu, enkoadraketa arkitektonikoak baliatuz, paretak eta ateak segurtasun distantzia gisa erabiliz.

Barrionuevok film ederra egin du, freskoa, garaikidea, bizia, askatu gabeko korapiloak askatzeko garaia dela aitortzen duena. Askatasunaren aldeko hautua da zuzendariarena. Argentinako zinema berria (NCA) gazteria irudikatzeko (Euphoria telesaila kasu) korronte estetikoekin lotuko da film honetan. Begiespena eta hausnarketa landuko ditu, gaztetasunaren bizkortasunaren adierazle bilakatzeko.]]>