<![CDATA[Miren Garate | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 04 Jul 2020 03:16:23 +0200 hourly 1 <![CDATA[Miren Garate | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Arimaz, psikeaz eta emozioez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1958/032/001/2019-11-19/arimaz_psikeaz_eta_emozioez.htm Tue, 19 Nov 2019 00:00:00 +0100 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1958/032/001/2019-11-19/arimaz_psikeaz_eta_emozioez.htm Arimaren etorkizuna izenekoa, Illouzek duela urte batzuk emandako hitzaldi bat jasotzen duena; eta bestetik, Estandar emozionalen sorrera izenekoa. Patricia Amigoten hitzaurre bat erantsi die horiei; itzulpena, berriz, Danele Sarriugartek egin du.

Arimaren eta psikearen arteko aldeei buruzkoa da lehen testua. «Gaur egun ez dugu arimarik, gaur egun psikeak ditugu», dio egileak hastapenean. Eta esaten du bi kontzeptuek badituztela hainbat alde, historia luzea konpartitzen duten arren. Horiek xehatzen ditu jarraian. Hain zuzen, zazpi alde identifikatzen ditu arimaren eta gaur egun arimaren tokia hartzera etorri den psikearen artean. Esate baterako, gorputzarekin duten harremana da horietako bat: kristautasunean, gorputza da gaitz guztien iturburua, eta arimak gorputzetik askatu behar du; psikeek, aldiz, askoz harreman estu eta orekatuagoa dute gorputzarekin. Medikalizazioa, norbere buruaren eraikuntza, indibidualizazioa eta abar dira aipatzen diren beste gaietako batzuk.

Baita sufrimendua ere. «Galdera bat uzten du: sufrimenduarekin zer egingo dugun. Gure garaiaren beste ezaugarrietako bat da sufrimendua ezabatzea, jotzea ahalik eta sufrimendu gutxienera; hori da ondo kudeatutako psike bat», azaldu du Sarriugartek. Sufrimenduaren kudeaketa aldatu egin dela esaten duen arren, Illouzek ez du horri buruzko epairik ematen, Sarriugartek gaineratu duenez. «Zer pentsatua ematen du bizitzaren parte den sufrimenduari etengabe bizkarra emateak; horrek ere esaten du zerbait gure gizarte antolamenduari buruz».

Lehen atal horretan, kapitulu bana eskaintzen zaio arimaren eta psikearen arteko alde bakoitzari. Laburrak dira guztiak, baina zertxobait luzeagoa zazpigarrena, zazpi alde horiek azaldu ostean harremanen eremura eramaten baititu. «Arimaren eta psikearen artean dagoen beste pasabide bat aipatzen du: aiurria. Aiurriaren eta psikearen artean maitasunari dagokionez zer alde dauden kontatzen du». Bi pertsonaia erabiltzen ditu horretarako: alde batetik, Anne Elliot, Jane Austenen pertsonaia gogokoena; eta bestetik, Catherine Millet, autore eta arte kritikari frantziarra, besteak beste ezezagunekin izandako hartu-eman sexualak bildu zituena bere memorietan. «Horrela heltzen dio Illouzek bere ohiko gai bati, maitasunari; ez maitasuna gauza abstraktu bezala ulertuta, gaiarekin zerikusia duen harreman mota bat bezala baizik».

Emozioak eta kapitalismoa

Bigarren atalean, estandar emozionalen sorrerari buruzkoan, adimen emozionalaren kontzeptua hartzen du Illouzek, eta publizitatearekin eta kapitalismoarekin duen lotura azaltzen du. Alegia, esplizituki lotzen ditu norberaren emozioen kudeaketa, errendimendu ekonomikoa eta arrakasta soziala. Sarriugarte: «Oso interesgarria iruditu zait terapiei eta antzekoei buruzko ikuspegiak egoera ekonomikoarekin eta sozialarekin lotuz irakurtzea; ez sinestea gauza guztiak indibidualak direla, baizik eta kokatzea eraldaketa horiek».

Hedoi Etxarte editorearen esanetan, gai garaikideak sakontasun handiz eta ideia sofistikatuak nahiko modu argian azaltzen dituzten autore horietako bat da Illouz. Halaber, iritzita gai jakin batzuen lanketan badagoela hutsune bat euskaraz, argitaletxeari iruditu zaio liburua sarrera on bat izan daitekeela egungo pentsalari handi baten obran murgiltzen hasteko. «Liburuko zuzenketa prozesuaren bitartean, gertuko jende oso diferenteak irakurri du, eta polita izan da, berehala lotu dutelako norberari edo ingurukoei gertatzen zaien zerbaitekin». Hala ere, nabarmendu du ez dela autolaguntza liburu bat, Illouzi ere ez litzaiokeela batere gustatuko izendapen hori jasotzea, asko landu izan baitu gai hori. «Baina ukaezina da ematen dituela gure garaian eta gure garaiko askok hartzen dituzten erabaki askoren sakoneko arrazoien azalpenak».]]>
<![CDATA[Ezagutza fase bateko poemak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/024/001/2019-11-13/ezagutza_fase_bateko_poemak.htm Wed, 13 Nov 2019 00:00:00 +0100 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1891/024/001/2019-11-13/ezagutza_fase_bateko_poemak.htm Zeldak izenburua du Elena Olaberen (Durango, Bizkaia, 1997) lehen liburuak, Loise Bourgeois artistak bezala, zeldetan egituratu duelako bere lana. Tituluaz gain, azpititulu bat ere erantsi dio: Gorputz honetatik, «sentitzen nuelako gorputz bat izateak dakarren horretatik guztitik sortu nituela zeldak». Bi urtean idatzitako poemak bildu ditu liburuan, eta Balea Zuria argitaletxeak kaleratu dio. Barne eta kanpo ezagutza prozesu baten ondorio dela esan du. Izan ere, «deseraikitze eta berreraikitze prozesu batean» ikusten du bere burua; ikasten, hausnartzen, gauzak ulertzen. «Oraindik oso gaztea naiz, eta niretzat prozesu horren lehen emaitza da liburu hau».

Artearen Historian lizentziatua da Olabe, eta unibertsitatean landu zuen Bourgeoisen lana. «Konturatu nintzen berak gauzatzen zituen zeldak niretzat ere baliagarri zirela nire poemak biltzeko; berak arkitekturaren bidez gorpuztu bezala, nik literaturaren bidez gorpuztu ahal nituela». Errealitate ikusezin bat edo egia ikusezin bat azaleratzeko helburua zuen Bourgeoisek. «Nik ere horrelako zerbait sentitzen nuen, bazegoela zerbait hitzen bidez azaleratzeko beharra nuena».

Hiru zeldatan antolatu du liburua: Existentziaren egitura izena du aurrenekoak, eta existentziari eta izateari buruzkoak dira nagusiki poemak; Logela gorria deitu dio bigarrenari, eta gorputzarekin, sentimenduekin eta giza harremanekin loturarik handiena duen zatia da; hirugarrenak, Azken goraldia-k, kontzientzia desagerpena jorratzen du. Laugarren atal bat ere badu, irekiagoa, idazleak zeldatzat hartu ez duena. Goraldiaren ostean izena jarri dio. «Espazio ireki moduan islatu nahi nuen, kontzientziarako bide moduan ikusten nuelako, irekia izan behar lukeen zerbaiten moduan».

Zelden erabilpena, besteak beste, gorputzaren «inplikazio aktiboa» eskatzen duelako iruditu zitzaion interesgarria. Hain zuzen, gerora jarri zuen Gorputz honetatik azpititulua. «Nire posizioa eta gorputzaren kokapena argi geratzea garrantzitsua iruditzen zitzaidan, batez ere poesia delako». Horri lotuta, Eider Rodriguezen Idazleen gorputzak liburuan Karmele Jaio idazleak esandakoa ekarri du gogora: poesia gorputzetik sortzen dela, gorputzetik idazten dela. Hala, testuinguru, kokapen eta posizio historiko, sozial, politiko eta kultural zehatz batetik dela sortzaile nabarmendu du Olabek, eta beste gorputz sortzaile batek beste era batera egituratuko edo sortuko lituzkeela zeldak eta azkenengo atala.

Erreferentzia ugari

Erreferentzia ugari biltzen ditu liburuak. Grezia klasikotik hasi eta gaur egunera arteko erreferente piktorikoak, eskultura erreferenteak eta abar aipatzen ditu Olabek. «Erreferentzien indarra oso handia da lan honetan, norbera ez delako ezerezetik abiatzen; erreferenteak behar dituzu», aitortu du idazleak berak. Hain zuzen, horixe izan zen Balea Zuria argitaletxeko kideei atentzioa eman zieten kontuetako bat, batik bat idazlearen adinaren berri izan zutenean: «Batzuetan aipamenak egiten dira, eta aipatze hutsa pedantea da, baina hemen oso ondo uztartuta datoz gorputzaren ildoa eta erreferenteena».

Orain bi urte sortu zuten Balea Zuria, eta haren helburua poesiari bultzada bat ematea da, batez ere ahots berriei. Horretarako, poesia lehiaketa bat antolatzen dute, Donostia Kulturarekin elkarlanean, eta finalista geratu zen Olabe. Lan hura ezerezean geratzea pena zela iritzita, liburua argitaratzeko proposamena egin zion argitaletxeak. «Deskubrimendu bat izan da Elena Olabe, uste dugu ahots berri-berri bat dela euskal poesiarako».

Hitzaurre bat ere badu liburuak, Joseba Sarrionandiak egindakoa. Irakurle moduan, idazkera berezi bat aurkitu duela nabarmendu du idazleak. Hala dio: «Idatziarekin borratua dakarrena, ondo ulertzen ez dudana oraindik eta, horregatik, berrirakurri nahi dudana».]]>
<![CDATA[Literaktum jaialdiak feminismoa jarriko du erdigunean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1948/025/002/2019-11-06/literaktum_jaialdiak_feminismoa_jarriko_du_erdigunean.htm Wed, 06 Nov 2019 00:00:00 +0100 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1948/025/002/2019-11-06/literaktum_jaialdiak_feminismoa_jarriko_du_erdigunean.htm
Literatura beste diziplina batzuekin eta eztabaidarik gaurkoenekin batera hurbiltzeko asmoz sortu zuten jaialdia, eta datorren astelehenean hasiko da aurtengoa. 50 gonbidatu baino gehiago izango dira Donostian, tartean emakume idazle hauek: Elvira Sastre, Maria Sanchez, Espido Freire, Laura Freixas, Mariasun Landa, Christina Rosenvinge, Paula Bonet, Eider Rodriguez, Kattalin Miner, Lucia Baskaran, Luisa Etxenike, Marta Sanz eta Cristina Morales. Bakoitzak identitateaz, feminismoaz eta arte sorkuntzaz duen ikuspegia azalduko du.

Aurkezpenena izaten da jaialdiko ataletako bat, eta Bernardo Atxagak (Etxeak eta hilobiak), Ibon Martinek (La danza de los tulipanes) eta Karmele Jaiok (Aitaren etxea) beren nobela berriak aurkeztuko dituzte. Adam Zagajewski ere, 2017an Princesa de Asturias saria jaso zuena, Donostian izango da, El fulgor de la poesía gaztelerazko lana aurkezteko.

Urteurrenak gogoan

Protagonismo berezia izango du euskal idazle batek: Ramon Saizarbitoriak. Mende erdia bete da Egunero hasten delako argitaratu zuenetik, eta zenbait jardueraren bidez oroituko dute urteurrena. Batetik, Ibilbide literarioa: Saizarbitoriaren Donostian barna egitasmoa antolatu dute, Inazio Mujikaren gidaritzapean; bestetik, Iratxe Retolazak, Lourdes Oñederrak eta Itxaro Bordak Egunero hasten delako gaur egundik mahai inguruan parte hartuko dute. Halaber, Lur, kultura herriarentzat Lur argitaletxeari buruzko erakusketa ere jarriko dute Ernest Lluch kultur etxean.

Saizarbitoriaz gain, Joxean Artze ere —iaz hil zen— omenduko du Literaktumek, haren poesia eta musika ibilbideak berrikusiz.

Diziplinarteko proposamenei dagokienez, Teatro del Temple eta Tanttaka Teatroaren arteko Abre la puerta eta Harkaitz Cano, Maite Larburu eta Ion Olanoren Bestaldearen bestaldean dira aurtengo proposamenetako batzuk. Book Friday da beste berrikuntzetako bat, liburuzale eta literaturazale izateko grina pizteko egitasmo bat. Beste zenbait jarduera ere izango dira jaialdian parte hartuko duten hamahiru liburu dendetan, baina antolatzaileek aurrerago emango dituzte horiei buruzko xehetasunak.]]>
<![CDATA['Extra Ordinary' filmarentzat ikusleen sari nagusia]]> https://www.berria.eus/albisteak/173200/039extra_ordinary039_filmarentzat_ikusleen_sari_nagusia.htm Fri, 01 Nov 2019 15:31:58 +0100 Miren Garate https://www.berria.eus/albisteak/173200/039extra_ordinary039_filmarentzat_ikusleen_sari_nagusia.htm <![CDATA[«'Panpina' honek nire esentzia osoa du»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1874/022/001/2019-10-31/panpina_honek_nire_esentzia_osoa_du.htm Thu, 31 Oct 2019 00:00:00 +0100 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1874/022/001/2019-10-31/panpina_honek_nire_esentzia_osoa_du.htm Käffka lanarekin herriz herri dabil Erika Olaizola (Azpeitia, Gipuzkoa, 1989), bai eta Lur antzezlanarekin ere. Kartzela websaileko aktoreetako bat da, eta Zinemaldian aurkeztu berri duten Los tontos y los estupidos pelikulan eta Oreina-n pertsonaia bana antzezten du. Kamikaz kolektiboa sortu zuen 2014an, Amancay Gaztañaga eta Miren Gaztañagarekin batera. Kolektibo horren barruan, oso-oso berea duen lan bat estreinatuko du gaur: Panpina. Azpeitiko Soreasu antzokian izango da emanaldia, 20:00etan, eta antzezlan horrekin hasiko dira 37. Euskal Antzerki Topaketak.

Erika Rooibos izango zara antzezlanean, eta, laburpenean jartzen duenez, lehen aldiz maitasuna egingo duzu zure itzalarekin. Zer kontatzen du Panpina lanak?

Panpina proiektu oso pertsonal bat da, 2014tik datorrena. Orduan ere eduki nuen zerbait egiten hasteko bulkada, baina ez zen posible izan. Gerora, esaldi bat irakurri nuen: «Haz el amor con tu sombra» [Egin ezazu maitasuna zure itzalarekin], eta bat-batean konexio zuzena egin zuen 2014ko Panpina harekin. Esaldi horrek sortu zidan inspirazioa, eta horretaz doa: gure alderdi ilunez, atsegin ez ditugun alderdi horiek ateratzeaz, ikusteaz, jolasteaz, onartzeaz edo ez onartzeaz, eta abar. Erika Rooibos da sortu dugun pertsonaia, eta antzezlanak oso argi biltzen ditu pertsona, aktorea eta pertsonaia; une oro batetik bestera ibiltzen da.

Nolakoa izan da sorkuntza prozesua?

Panpina izenburua hasiera-hasieratik nuen, 2014tik, baina ez neukan istorio bat: esaldiak neuzkan, argazki batzuk gordeta, intuizio batzuk, irudi batzuk buruan... Modu horretan neukan bilduta materiala, neure barruan, baina oraindik kanpora eraman gabe. Oso argi neukan oholtzan ni bakarrik egongo nintzela, baina ez nuen nahi prozesu osoa bakarrik egitea; sormen kolektiboa nahi nuen, «ni» hori «gu» bilakatzea. Oier Guillanekin eta Leire Arenasekin elkartu nintzen, eta esan nien: «Iruditeria hau dena daukat, baina deskubritu nahi dut zein den Panpina-ren unibertsoa, zein den haren istorioa».

Hortik aurrera zer bide egin du antzezlanak?

Nik mahai gainean jarri nituen giltza horiek jaso zituen Oierrek, eta etxeko lan batzuk planteatu zizkigun. Leire eta biok, berriz, une oro inprobisatzen egon gara; hau da, kanpo begirada izan da Oier, guk emandako materiala jasotzen egon dena eta material hori hitzetara eraman duena. Momentu batetik aurrera, Leire ere kanpo begiradara pasatu da, eta ni bakarrik geratu naiz sorkuntzan. Erabakiak denon artean hartu ditugu, eta, azken txanpan, Javier Barandiaran eta Idoia Beratarbide ere sartu dira sorkuntzan: Javier, kanpo begiradan, eta Idoia, aholkularitza estetikoan. Haien ekarpena oso garrantzitsua izan da.

Hasierako ideia haiek forma hartu dute dagoeneko. Zer esango zenuke emaitzaz?

Antzezlanak forma hartu duen honetan, atzera begiratu, eta ikusten dut nik aspalditik nituen intuizio horiek islatuta daudela, Panpina honek nire esentzia osoa daukala.

«Noiz bilakatzen da norbera panpina eguneroko bizitzan? Noiz behar dugu begiratu gaitzaten? Emakume oro da panpina? Besteen begiradak egiten gaitu panpin?». Halako galderak proposatzen ditu lanak. Zer tonu hartu du?

Denetik dago. Erika Rooibos izen horrekin aurkeztuta, umorearentzako lekua badagoela uste dut, nahiz eta ez garen propio horren bila joan. Dena modu oso naturalean joan da, eta, publikoarekin egiaztatu beharko badugu ere, baditu momentu intimoak, probokatzaileak, ganberroak... Koktel interesgarria da.

Bakarrik egongo zara oholtzan, eta alde horretatik erronka handia izango da zuretzat, ezta? Zenbateko iraupena du?

50 minutu inguruko iraupena izango du, baina alde horretatik ez neukan helburu jakinik; 20 minutukoa izan behar bazuen, bada, 20 minutukoa. Nik nahi nuena zen hainbeste denboran nire barruan zegoena ateratzea. Sentitzen nuen oholtzan bakarrik lan egiteko gogoz nengoela eta horretarako indarra eta intuizioa nituela. Askatasun horrekin iraupena berak hartu du.

Azpeitiko Soreasu antzokian izango da estreinaldia. Antzokietan egin beharreko lana da, edo egokitzen da beste espazio batzuetara ere?

Formatu ertaineko lana da, oso erraz egokitzen dena. Gutxieneko baldintza batzuk behar ditu, noski, baina ez da antzokietarako bakarrik sortutako zerbait.]]>
<![CDATA[30 antzezlaneko egitaraua Azpeitiko topaketetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/022/001/2019-10-31/30_antzezlaneko_egitaraua_azpeitiko_topaketetan.htm Thu, 31 Oct 2019 00:00:00 +0100 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1893/022/001/2019-10-31/30_antzezlaneko_egitaraua_azpeitiko_topaketetan.htm
Gaur hasiko dira topaketak, eta, azaroaren 23ra bitartean, 30 antzezlan ikusteko aukera izango da. Besteak beste, Artedramak zuzendutako Zaldi Urdina (bihar), Tanttakaren Izoztutako haizea bezala (larunbatean) eta Rubik konpainiaren Babesleku arrotzak eta animalia bakartien hotsak (azaroak 8) lanak daude egitarauan.

Lau estreinaldi

Azpeitiko Udalak eta Kultur Mahaiak elkarlanean ematen dituzten sorkuntza beken laguntzarekin egindako hiru obra estreinatuko dira topaketetan: Erika Olaizolaren Panpina (gaur), Xanti Agirrezabalaren Satiro (azaroak 7) eta Maite Aizpuruaren umm...mmu (azaroak 14). Beka hori jaso ez duen arren, Esti Curielek ere sortzaile berrien ziklo horren barruan aurkeztuko du 35 huts lana (azaroak 21). Ostegunetan izango dira saioak, 20:00etan, eta, ondoren, sortzaileekin hitz egiteko aukera egongo da, mokadu baten bueltan. Tartean teatroak, berriz, Bilboko Arriagan egingo du Simplicissimus Kabaret lanaren estreinaldia, azaroaren 26an, baina aurrez Azpeitian erakutsiko du, azaroaren 16an.

Ohi bezala, igandeetan haur eta helduentzako emankizunak izango dira, eta aurten indartu egingo dute atal hori, antzezlanak gehiago egokitzeko haurren adinetara. Azaroaren 11tik 13ra, eskoletako haurrentzako emanaldiak izango dira, eta egunero 300-400 lagun elkartuko dira Soreasu antzokian. Era berean, Corrado Masacciren txotxongiloen erakusketa antolatu dute, eta tailerrak egingo dituzte eskoletako haurrek. Lapur minak lanarekin amaituko dira topaketak, azaroaren 23an.]]>
<![CDATA[Hiru belaunaldi nahasita, gerra eta maitasuna lokarri dituztela]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1834/023/001/2019-10-24/hiru_belaunaldi_nahasita_gerra_eta_maitasuna_lokarri_dituztela.htm Thu, 24 Oct 2019 00:00:00 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1834/023/001/2019-10-24/hiru_belaunaldi_nahasita_gerra_eta_maitasuna_lokarri_dituztela.htm Bidaiak (Pamiela) argitaratu zuen arte. Osabaren gaixotasunak eta heriotzak baldintzatutako poema sorta bat zen, baina bazeuden gerrarekin harremana zuten zertzelada batzuk ere. Argitaratu berri duen Pertsonaiak (Pamiela) liburuak aurrekoarekin lotura handia duela esan du idazleak.

Gerra oso presente egon arren, liburuko bizkarrezurra maitasuna edo maitasuna adierazteko modua dela zehaztu du. Hiru belaunaldi nahasi ditu poemaz poema. Batetik, «gure gerrako» eta Bigarren Mundu Gerrako pertsonaiak daude, edo, zehatzago esanda, gerran parte hartu zuten haurrek nola bizi izan zuten garai hura aipatu du. «Zeren ikusiz gero sasoi hartako kanposantuak, hildako gehienek 17-18 urte zituzten». Gerraostea bizi izan zuten gazteena da bigarren multzoa. Eta azkenik, «aurredemokrazian» bizi diren pertsonaiak daude. «Hori da gure sasoia, nirea behintzat. Ez da amaitzen inoiz. Gure gaztaroko gauza batzuk ere sartu ditut».

Belaunaldiak ez ezik, euskaren moldeak ere nahasi ditu, batzuetan istoriotik aldentzeko, beste batzuetan hurreratzeko. Aitona hitza jarri du adibidetzat: «Aitona hitza niretzat ez da ezer, ze sekula ez dut aitonarik izan, amuma, aitxitxe, attitte izan ditut. Horiek afektiboki lotu egiten naute egoera eta bizipen batzuetara, pertsona batzuengana, aitonak ez bezala». Zuberotarraren antza izan dezakeen euskalkia ere erabili du poemetako batean. «Euskara hori oso exotikoa iruditzen zait, baina ez dit ezer esaten, da nire lehen poemetan erabiltzen nuen euskararen antzeko zerbait. Ulergaitza? Bai, baina ariketa batzuk egiten ari nintzelako, hizkuntza ikasi eta garatu nahi nuelako».

Nola eman bukaera liburuari. Hori izan da idazlearen buruhausteetako bat. Gai horiei buruz idazten hasi, eta urteetan jarraitzeko arriskua ikusten baitzuen,«baina ez nuen nahi, ze niri gauza hauetaz hitz egitea ez zait gehiegi gustatzen». Familia askotan entzun izan diren istorioak dira Lasak aipatzen dituenak. «Gure etxeetan gauza batzuk kontatu izan dira, baina beste asko ez, beste asko sumatu egin ditugu, iradoki egin dira, baina ez da argi hitz egin gauza horiei buruz». Idazleak berak ere nahasketa bat egin du sumatutakoekin, entzundakoekin eta asmatutakoekin.

Izenbururik gabe ageri dira poemak, baina, Lasaren esanetan, erraz identifikatzen da bakoitza zein garaitakoa den. Esplizitatu ere egin ditu batzuk. «Adibidez bada gure aitonari gertatutako zerbait. Zazpi heriotza zigor jarri zizkioten, eta gero bakarra nahikoa zela esan zioten. Azkenean libratu egin zen, eta nire aita 5 urte zituenean ezagutu zuen». Horrelako historia batzuk badaudela kontatu du, baina zeharka, intuitu egin behar direla. Horregatik, aholku bat eman die irakurleei: ez saiatzeko den-dena ulertzen. «Ez dago dena ulertu beharrik; kontua da zerbait esaten dizun edo ez; ez badizu ezer esaten, itxi liburua, ez da ezer gertatzen».

Argibideen atala

Horren haritik, kontatu du normalean gauzak gehiegi argitzea ez zaiola gustatzen. «Batzuetan, oso sakoneko gauzak dira, eta, beste batzuetan, poema sortzen da tontakeria handi batetik». Pertsonaiak liburuan zenbait joko ere egin ditu idazleak, adibidez, poema bakoitzaren amaieran laburdura bat ageri da, baina ez du argitu haien esanahia. Hala ere, irakurleei pista batzuk emateko, argibideen atala gaineratu du amaieran, «hasieran jarriz gero, misterio batzuk misterio gabe uzten dituzulako». Amaieran jarriz gero, akaso, irakurlea liburua berriz irakurtzera bultza daitekeela uste du.

Leonard Cohenen testu baten eta Olga Lengyelen beste testu baten moldaketa ere sartu du Lasak liburuan, baita Nikolas Alzola Tontorreko-k argitaratutako testu bat ere. «Oso gustuko dut betidanik testu arrotzak integratzea, bildumetan kantariek egiten duten bezala».

Izenburuak ere badu bere istorioa. Gaztelaniazko -aje atzizkiei erreparatu die, eta hiru salbuespen ekarri ditu gogora: bidaia, pertsonaia eta paisaia, hau da, euskaraz -aje atzizkia hartzen ez duten hiru hitzak. «Ez dakit Paisaiak-era helduko naizen. Osabak ere hiru poesia liburu idatzi nahi zituen: Eskaintzak, Eskenak, antzerkiarekin lotura handia zuelako, eta Azkenak. Idatzi zituen Eskaintzak eta Azkenak, eta Eskenak hor geratu zen».]]>
<![CDATA[Sacamantecas bat Pasaian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/032/001/2019-10-23/sacamantecas_bat_pasaian.htm Wed, 23 Oct 2019 00:00:00 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1876/032/001/2019-10-23/sacamantecas_bat_pasaian.htm
Argi zuen Pasaian (Gipuzkoa) kokatu behar zuela Isiltasunaren itsargia (Elkar), herri zoragarria iruditzen zaiolako, haren paisaiagatik, arraunaren harira auzoen artean dituzten tirabirengatik, herri bizitza handia izateagatik, eta abar. Baita herritik oso hurbil itsasargi bat izateagatik ere. «Horrek ematen dio bizitza Leire protagonistari, eta hori behar nuen: jaistea herrira ogia erostera, kafea hartzera eta abar, baina, aldi berean, oso isolatuta egotea itsasargian». Gaztelaniaz kaleratu zuen eleberria, 2014an, eta euskaraz argitaratu du orain, Aiora Jakaren itzulpenarekin.

Thriller bat da. Pasaiako itsasargiaren oinetan emakume bat agertuko da, sabeleko gantzak erauzita. Faroan bizi den Leire Altuna idazleak aurkituko du hilotza, eta ikusiko du Ertzaintzak susmagarri nagusitzat duela. Lehen gorpu horren ondoren, gainera, beste batzuk azalduko dira. «Erabat obsesionatuta nengoen Sacamantecasekin. Beti Jack tripa-urratzaileaz hitz egiten da, baina Sacamantecasek, hiltzaile euskaldun horrek, emakume gehiago hil zituen». Isiltasunaren itsasargia-n haren hilketak imitatzen dituen pertsonaia bat dago, baina ehun egunetan egiten ditu hilketak.

Bi garai ditu nobelak: bat, 2013. urtea, eta bestea, hogeita hamar urte lehenagoko garaia, heroinak eragindako arazoak kontatzeko. 1980ko hamarkadan, umea zen artean Martin, eta, dokumentatu beharra izan duen arren, bizipen propioetatik ere abiatu da. «Izebaren etxera joateko Jai Alaiko aldapatik pasatu behar izaten nuen, eta Jareño zegoen hor. Drogazalez betetako fabrika bat zen, eta liburuan ikusten diren eszenak ikusten ziren». Beldurraren beldurrez, korrika igaro behar izaten zuela azaldu du. «Uste dut Pasaiari buruz hitz egitea eta bolada horri buruz ez hitz egitea zaila dela».

Liburua idatzi zuenean, bolo-bolo zebilen herrian kanpo portu bat egiteko proiektua ere. «Eleberriak dira jendeak ondo pasatzeko, baina azkenean nik ere badauzkat nire ideiak, eta gustatzen zait pertsonaien bidez eta gaien bidez gauzak salatzea». Liburua amaitu ostean jakin zuen azkenean proiektu hura baztertu egin zutela, eta, horregatik, ohar bat erantsi zuen amaieran, «zorionez», Jaizkibelgo itsaslabarrek irabazi zutela esanez. Istorioa Pasaian kokatuta, ia ezinbestean, Pasai San Pedro eta Pasai Donibane batzen dituen txalupa ere ageri da. «Orduak eman ditut txalupan alde batetik bestera, jendeari entzuten zertaz hitz egiten duten, zerk kezkatzen dituen...».

Sorta bateko lehena

El faro del silencio ez zen izan Martinen lehen liburua, baina bai ordura arte gehien saldu zena. Edizio ugari atera dituzte dagoeneko gaztelaniaz. «Ilusio handia egiten zidan liburu hau euskaraz ikusteak, baina ez nintzen ausartzen; beldur nintzen nolakoa izango zen itzulpena». Aiora Jakak egin zizkion haur literaturako idatzi dituen Onin protagonistaren saileko itzulpenak, eta ezagutu zuenean, El faro del silencio itzultzea proposatu zion. «Baietz esan zidan, eta, lehen atalak pasatu zizkidanean, erabat harrituta geratu nintzen: nire idazkera ikusi nuen, baina euskaraz». Itzulpenaren maila ona goraipatu du Xabier Mendiguren Elkarreko editoreak ere: «Jatorrizkoak duen jario eta funtzionalitate horri eutsiz eman du; liburua hasi eta buka irakurtzen da, trabarik gabe».

Isiltasunaren itsasargia argitaratu izana «amets bat betetzea» dela azaldu du Martinek. Frantsesez, alemanez, polonieraz, nederlanderaz, italieraz eta serbieraz ere kaleratzekoak dira, eta bidean daude beste hizkuntza batzuetara itzultzeko proiektuak ere. «Lehenengoa euskaraz izatea niretzat oso garrantzitsua zen. Lehenengo liburua, eta lehenengo hizkuntza, euskara».

Sorta bateko lehen lana da El faro del silencio, haren atzetik La fábrica de la sombras, El último Akelarre eta La jaula de sal idatzi baitzituen Martinek. Lehenaren itzulpenaren harrera ikusi beharko dela esan du Mendigurenek, baina ez du baztertu gainerakoak ere itzultzea.]]>
<![CDATA[Etxeko tronua jokoan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/033/001/2019-10-22/etxeko_tronua_jokoan.htm Tue, 22 Oct 2019 00:00:00 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1893/033/001/2019-10-22/etxeko_tronua_jokoan.htm Leo, sabanako errege (Elkar) album ilustratuko marrazkiak.

Aurkezpenean aipatu duenez, familiako bazkarietan-eta, arrebari esku artean zer lan dituen galdetzeko ohitura du Mikel Gurrutxagak. Eta hala sortu zen elkarrekin ondu duten azken proiektua ere. Tailer batzuetan parte hartzeko, sekuentzia txiki bat zuen prestatuta hark. «Haur bat marraztu behar nuen, eta egin nuen haur bat katu batekin; katua bere pototik edaten ari da lasai asko, eta haur bat biberoitik; azkenean, katuaren terrenoan sartzen da haurra, eta haren pototik edaten du. Oso gauza sinplea zen, baina gorde egin nuen, pentsatuz eman zezakeela jokoa».

Aldizkari batean irakurritakoak ere eman zion zer pentsatua Maite Gurrutxagari. Katuak eta txakurrak elkarrengandik oso ezberdinak direla jartzen zuen, txakurrek oso ondo bereizten dutelako gizaki batekin edo beste txakur batekin ari diren jolasean, eta katuen kasuan ez dagoelako hain argi bereizketa hori egiten duten, gizakiekin ere beste katuekin bezala harremantzen direlako batzuetan. «Grazia egiten zidan katu batek, akaso, gu ere katu handi batzuk garela pentsatzeak, eta jolas horri tiraka hasi ginen».

Katuak etxekotu zirenetik denbora asko igaro den arren oraindik ere piztia izaera badutela iritzita, testuen eta irudien bidez bi izaera horiek uztartzen saiatu direla azaldu dute. «Album ilustratu baten izaera izatea» izan da beren buruhauste nagusia,«testua leku batetik eta irudia bestetik baldin badatoz, ondo lotzea biak, eta bien artean istorio bakar bat sortzea».

«Hitz gutxitan, gauza asko»

Liburuaren ezaugarri horixe bera nabarmendu du Antxiñe Mendizabal Elkarreko editoreak. «Lotura oso polita dago testuaren eta ilustrazioaren artean». Haren esanetan, «hitz gutxitan gauza asko» esaten dituen liburu bat da. Eta zenbat eta gehiagotan irakurri, eta zenbat eta gehiago begiratu irudiei, orduan eta xehetasun berri gehiago deskubritzen dira.

Formatu txikia du, hamabost zentimetro inguru alderik alde. «Ohituta gaude tamaina handiko album eta liburu ilustratuak egitera, eta formatu originala iruditu zitzaigun hau». Mendizabalen esanetan, ohikoa da albumak haurrentzat nahiz helduentzat direla esatea ere, eta Leo, sabanako errege ere hala dela aipatu du. «Txikiek era batera hartuko dute liburua, eta helduek beste irakurketa bat egingo dute, eta katuzaleek, akaso, beste begirada batekin begiratuko diote».]]>
<![CDATA[Hamalau bikote ariko dira Seguran, Euskal Herriko 43. dantza solte txapelketan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1840/032/001/2019-10-16/hamalau_bikote_ariko_dira_seguran_euskal_herriko_43_dantza_solte_txapelketan.htm Wed, 16 Oct 2019 00:00:00 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1840/032/001/2019-10-16/hamalau_bikote_ariko_dira_seguran_euskal_herriko_43_dantza_solte_txapelketan.htm
Josu Ibarra, Karlos Sarriegi, Nerea Vesga, Gabriel Alonso eta Ane Anza izango dira epaileak. Estibalitz Iturria Gipuzkoako Euskal Dantzarien Biltzarreko koordinatzaileak atzo prentsaurrekoan azaldu zuenez, lau alderdiri erreparatuko diete: dantzariek pausoak egiteko duten trebezia eta kalitate teknikoari; gorputz enborraren, besoen, buruaren eta eskuen erabilera teknikoari; dantzaldiak osotasunean eskaintzen duen alderdi artistikoari edo bikoteak dantzatzen duenean transmititzen duenari; eta, azkenik, erritmoari. Beste bi epaile ere egongo dira, Ainhoa Mendiburu eta German Nestares, jantziak epaitzeko.

Aitor Ruiz de Eginoren obra

Sariarena izango da aurtengo berrikuntza nagusietako bat. Oinarrien arabera, udalerri bat ordezkatzen duen bikote berak hiru aldiz irabazten badu txapelketa —bost urteren buruan—, udalerri horrentzat izango da behin betiko garaikur moduan ematen duten eskultura. Xabier Artolak eta Idoia Besadak iaz lortu zuten hori, eta Irurako Udalarentzat (Gipuzkoa) izan zen Nestor Basterretxeak egindako artelana. Aurtengo irabazleek Aitor Ruiz de Egino artistak egindako eskultura jasoko dute, eta ordezkatzen duten udalerrian egongo da datorren urtera arte. Horrez gain, 800 euro, txapela, lepokoa eta beste zenbait sari ere jasoko dituzte.

Hain zuzen, 2016ko, 2017ko eta 2018ko txapelketak irabazi zituzten Artolak eta Besadak. Aurten, ordea, ez dute parte hartuko. «Deskantsu bat behar genuela erabaki genuen. Intentsitate handiz egiten genituen entseguak, eta gorputzarentzat dezenteko karga da», adierazi zuen atzoko agerraldian Artolak. Hala ere, aipatu zuen jarraitzen dutela tarteka elkarrekin entseatzen, eta ez zuen baztertu etorkizunean berriro Segurako txapelketan parte hartzea.

Euskal Herriko Dantza Txapelketarekin batera, Dantza Eguna ere izango da larunbatean Seguran. 11:30ean polka erraldoia egingo dute, eta, eguerdira bitartean, plaza dantza gidatuak izango dira, Gau Argi taldearekin. Herri bazkaria egingo dute ondoren, Errebote plazako karpan, eta, bazkalostean, dantza gidatuen beste saio txiki bat, txapelketa hasi arte. Txapelketarako sarrerak dagoeneko amaituta daude, baina ETBk emango du jaialdia, larunbatean, 21:00etan.]]>
<![CDATA[Euskal Herriko Dantza Txapelketan hamalau bikotek parte hartuko dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/172459/euskal_herriko_dantza_txapelketan_hamalau_bikotek_parte_hartuko_dute.htm Tue, 15 Oct 2019 14:50:29 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/albisteak/172459/euskal_herriko_dantza_txapelketan_hamalau_bikotek_parte_hartuko_dute.htm <![CDATA[Hauxe zuen gaia: gai jartzailetza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/030/001/2019-10-13/hauxe_zuen_gaia_gai_jartzailetza.htm Sun, 13 Oct 2019 00:00:00 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1881/030/001/2019-10-13/hauxe_zuen_gaia_gai_jartzailetza.htm
Elkarrizketa batean irakurritakoa: «Gai jartzaile on baten gakoa da bertso saioaren ondoren inor ez ohartu izana gai jartzailea oholtzan egon denik ere». Bai?

IKER IRIARTE: Iruditzen zait gai jartzaileak garrantzi handia duela bertso saio batean. Azkenean, haren esku dago saioaren ildo editoriala: zer gai plazaratu nahi dituen, zeini zer kantarazi nahi dion... Hori hala izanda ere, saioaren ondoren jendeak gai jartzailea protagonista izan dela esatea ere ez zait oso seinale ona iruditzen.

INAXIO USARRALDE: Betiko eztabaida izan da: gai jartzaileak protagonista izan behar du? Izan dira beren firma ondo puztu duten gai jartzaileak, baina ni horiengandik urrun sentitzen naiz; bertsolarien bidelagun moduan gehiago ikusten dut neure burua.

Gai jartzaileak, edo behintzat hark jarritako gaiek, erabat baldintzatzen dute saioa. Alabaina, ez al zaio garrantzi gutxiegi ematen haren lanari?

MAITE BERRIOZABAL: Gai jartzaileen lana ez baloratzeko joera, nire kasuan behintzat, neugandik hedatu den kontu bat izan dela uste dut, erantzukizunen beldur edo. Uste dut ahalduntzeko ahalegin gutxi egin dugula. Hala ere, iruditzen zait azkenengo sasoian badagoela gai jartzaileon lana aitortzeko prozesu bat, bertsolarien, bertsozaleen eta Bertsozale Elkartearen aldetik.

I. I.: Urte askoan, gai jartzaileen figura utzita egon da; herriko edozeini esaten zitzaion. Orain, entzulea, bertsolariak eta gu geu konturatu gara sekulako lana dela gai jartzaileena, bai etxean egiten dena, bai eguneko bertako lana ere. Garrantzi hori aitortuta ere, garrantzitsu izatetik protagonista izatera dagoen tarte hori bereizi egingo nuke. Ez zait iruditzen sintoma oso ona gai jartzaileaz gehiegi hitz egitea: zenbat esperimentu, zenbat pantaila... Beste aitortza mota bat behar da.

Saio askotan izaten da oraindik ere herriko norbait gai jartzaile. Sustatu behar litzateke plazaz plaza dabiltzan gai jartzaileen figura?

M. B.: Nik, azken urtebetean, ohituta nagoenerako, saio asko egin ditut. Eta batzuetan zalantza ere izan dut larregi ez ote ziren, nire lana dudalako eta, gustuz egiten dudan arren, batzuetan orekatzen zaila delako: saioa ondo irteten bada, sentsazio gozoa da, baina, aldi berean, aurreko egunetako lana eta tentsioa ere hor daude.

Uste dut sozializatu egin behar genukeela gure lana, eta hortik aurrera bidea eman ibili gura duenari. Bakoitzak esan dezala zenbat ibili gura duen, eta gehiago ibili gura duenari horretarako aukera eman. Uste dut bertso plazak ematen duela hainbesterako.

I. U.: Guri gaur egun deitu egiten digute, baina, horretarako, bide bat egin behar duzu aurrez. Nik uste dut gai jartzaileak bertsoaren ekosistematik sortu behar duela, bertso eskolatik, bertso jaialdia sustatzen duen taldetik eta abar. Herrialdeko txapelketak ere baditugu. Gipuzkoakora, aurten, bost berri etorri dira. Lankuk jarri behar ditu horiek bere agendan. Ezagutarazi egin behar dira pertsona horiek. Eta, gero, antolatzaileak erabaki dezala zein nahi duen, baina behintzat jakin dezala zein dituen aukeran.

Txapelketetan, modu kolektiboan lan egiten duzue gai jartzaileok. Bestelako saioak, ordea, bakar-bakarrik prestatzen dituzue, ezta?

I. U.: Nik baditut bizpahiru kontaktu, eta haien kontrasterik gabe ez naiz joaten plazara.

M. B.: Nik ez dut hori, igual ez dudalako sortu. Zortzi orduko soldatapeko lana egitea niri dagokidala sentitzen dudan bezala, sentitu izan dut asteburuan gutxi edo asko ordainduta egingo dudan lan hori ere nik egin behar dudala, lana eta ardura niri dagozkidala, eta norbaitekin partekatzea aurpegi gogorra izatea dela, nahiz eta ez lukeen hala izan behar.

I. I.: Norbaitekin komentatzeko aukera izatea oso aberasgarria da; ez da behar beste egiten, hala ere. Ez da erraza, bakoitzak bere bizimodua eta abar dituelako, baina sustatu behar genuke.

Gai jartzaileak bertso eskolara joan ohi zarete zeuen probak eta egitera?

I. I.: Ni bai, joaten naiz bertso eskolara, baina kantatzera. Zortea dut bertso eskolan baditugulako pare bat bertsolari asteburuero plazan dabiltzanak. Gaur egungo bertsolaritzan gauzak nondik nora dabiltzan jakiteko, asko laguntzen dit haiekin hitz egiteak.

M. B.: Nik txapelketako lana eta bakarkako lana bi polo balira bezala bizi izan ditut, eta uste dut oraindik ere ikuspegi horrekin jarraitzen dudala, nahiz eta ez izan zuzenena. Niri tokatu izan zait plazan egindako ibilbide guztia bakarrik egitea, igual neuk ez dudalako laguntzarik eskatu edo ez dudalako inguru bat eduki. Behar horren harira, Ahalduntze Bertso Eskolan hastera animatu naiz aurten, gura nuelako beste gai jartzaile batzuekin egoteko aukera eduki, plazako ikuspegiarekin, eta bertsolariekin batzeko foro bat ere eduki.

I. U.: Ni bertso eskolatik atera nintzen, gero irratian ibili nintzen, eta abar. Garai hartan, asko lagundu zidan Egin irratirako saioak jarraitu behar izateak; kuadrilla genuen, Laxaro Azkune eta abar. Horrek bertsolariekin kontaktu gehiago izatea zekarren. Orain, horren falta sumatzen dut, zeren bertsolariekin hitzik gurutzatu gabe joaten naiz batzuetan saiora, eta gero eta bertigo handiagoa ematen dit bertsolarien ezaupiderik ez izateak.

BERTSOLARIEN ETA GAI JARTZAILEEN HARREMANAZ

Bertsolarien eta gai jartzaileen arteko komunikazio falta aipatu izan dute gai jartzaile batzuek. Nola ikusten duzue kontua?

M. B.: Bertso saio musikatuetan, adibidez, soinu probengatik, tarte bat lehenago geratu behar izaten dugu beti, eta, niretzat, hor egoten den komunikazioak gero ikaragarri laguntzen du saioaren arrakastan, nahiz eta saioari buruz ez hitz egin. Uste dut horrek erakusten duela hori gehiago sustatu beharko litzatekeela. Ahalduntze Bertso Eskolan ere lehen aldiz sartuko gara gai jartzaileak, eta hori ere izango da foro bat entzun, partekatu, ikasi eta elkar ezagutzeko. Askotan, foroak eskatu izan ditugu, eta, horretarako, geuk ere prest egon behar dugu denbora eta dedikazioa jartzeko.

I. I.: Plaza gehiago egin ditudan boladetan sentitu izan naiz ni ondoen eta askeen. Bertsolariekin zenbat eta auto ordu gehiago eta zenbat eta saio ondorengo trago gehiago konpartitu, zure ausardia, jakintza edo dena delakoa ere handitu egiten da, eta bertsolari horrek zeri kantatu nahiko liokeen, zerekin kezkatuta dagoen eta nondik nora dabilen baldin badakizu, askoz errazagoa da gaiak jartzea edo gutxienez gustura kantatuko dituen gaietara hurbiltzea.

Bertsolariek ausardia handiagoa izan beharko lukete zuengana jotzeko?

M. B.: Oraindik ere sentitzen dut nire eta bertsolari askoren arteko distantzia, eta uste dut niretik eurenera eta eurenetik nirera eraikita dagoela. Hala ere, ez dut uste bertsolarien edo gure muga bat denik; uste dut errealitatearen muga bat dela: saioaren aurretik ez dugu denbora asko izaten elkarrekin egoteko, bertsolariek nahikoa lan izaten dute beren kontzentrazioan, autoexijentzian, esposizioan eta abarrean, eta ez dira egoten gurekiko zubi hori eraikitzen hasteko moduan. Hala ere, uste dut plazan asko dabiltzan bertsolariek, beren artean harreman estua badute, egin dezaketela ahalegin bat. Inportantea da gai jartzaileok ere honi buruz berba egitea, ze batzuetan ematen du harrizko izaki pentsalari batzuk garela, gure paperarekin seguru goazenak, baina barrenak janda joaten gara, eta ez dugu inorekin konpartitzen.

Zer informazio eskertuko zeniekete bertsolariei?

I. U.: Zer tenplerekin dabilen. Nik bakarkako gai sakon bat jartzeko asmoa badut, heltzeko moduan dagoen edo faena bat egingo diodan, horrelako dudak izaten ditut gehienbat. Haien grinak ere gustura jakingo nituzke: «Azkenaldian bakarkakoekin gustura nabil, eta egingo nuke bat zure saioan», eta horrelako ekinaldi batzuk. Saioaren aurretik elkartzen garenean, nik beti esaten diet zer eskema eta plan dakarkidan, eta inork gutxik esan izan dit zerbait. Zerbait proposatu, eta inork ez dit ezetz esan izan.

M. B.: Ezagutza falta horrek sortzen duen antsietatetik. Niri batzuetan pasatu izan zait nire aurreirizi eta irudikapenetatik proiektatu dudanaren arabera ipini diodala gai bat edo beste bat bertsolari jakin bati, eta askotan sentsazioa izan da seguru asko pentsatu duela «ehungarren bider gai jartzaile honi okurritu zaio niri txatxukeria hau jartzea»; edo pentsatu duela «badakit pertsona estrabertitu bat ematen dudala, baina ez nauzu beti ipini behar lotsagabe rolean»... Azkenaldian, horren beldur handia hartuta nabil. Uste dut falta zaigula adierazten hastea, geugandik hasita, eta eskertuko nuke bertsolariek esatea: gai hau askotan jarri didate edo hau asko gustatu zait, modu onean noski.

I. U.: Bertsolarien eta gai jartzaileen arteko komunikazioaz ari gara, baina gai jartzaileen arteko beste komunikazio modu batzuk ere praktikatu behar genituzke. Oraintxe bururatu zait, baina agenda atzeraka irakurtzea izan daiteke aukera bat: zu aurreko astean bertsolari batekin aritu bazara eta nik asteburu honetan badut harekin saioa, zurekin komentatzea nola ikusi zenuen eta zer iruditzen zaizun prestatu dudan gaia.

Gai jartzaileok zenbateraino markatzen duzue bertsolari baten profila edo estereotipoa?

M. B.: Uste dut asko laguntzen dugula, laguntzaren alde negatiboan ere bai. Saioaren egituraketak berebiziko garrantzia dauka niretzat: zenbat aldiz kantatuko duen bakoitzak orekatu arren, zer ariketa nori, zer rol, zer protagonismo, hausnarketarako zer aukera... Gai denak ez dira berdin onak, berdin sakonak, berdin originalak. Batzuetan gai guretzat kuttunak arrakastarako gordetzen ditugu, eta bertsolari jakinei jartzen dizkiegu, eta distira egiteko aukera askotan berberei ematen diegu. Erantzukizun handia daukagu horretan, eta bertsolariek ere sentitu beharko lukete askatasuna esateko: «Hurrengo batean, nahiko nuke bakarka egin, ze ez nabil egiten»; edo «eskertzen dizut babesa, baina ez dut behar»; edo «hurrengoan eskertuko nizuke gehiago babestea».

I. I.: Saioetara joan aurretik, gehiegizko babes sentsazio bat sartzen zait niri, alde guztietatik. Esan nahi dut: neure buruarekin leiala izan, entzulea ez dadila ezerosoegi sentitu, bertsolaria ez dadila ezerosoegi sentitu... Eta, azkenean, esaten duzu: «Abuztuko arratsalde batean, jendea tarte atsegin bat pasatzera doa herri horretara; nik ez dut mundua aldatuko, baina barregarri ere ez dut geratu nahi...», eta, azkenean, errazkeriara jotzen duzu.

I. U.: Hainbeste ertz dira orekatu beharrekoak.

ZEUEK GAI JARTZAILE

Bertsolariek marka propioa izaten dute; hau da, bertsokera jakin bat izaten du bakoitzak, jakinekoa da gai batzuk interesatzen zaizkiela, eta abar. Gai jartzaileei baimentzen al zaie halakorik? Edo segituan esaten da «hau orain ere betikoarekin», edo leporatzen zaio protagonismo gehiegi hartu nahi izatea?

I. I.: Nik uste dut bakoitzak bere marka daukala, baina nahi gabe ere bai: esaten duzunak, espresio korporalak, ahotsak, horrek berak estilo bat derrigor sorrarazten dizu. Hortik aurrera, bakoitzak eduki ditzakegu gai kuttunagoak, gustatzen ez zaizkigunak, eta abar, eta estiloa gehiago hortik ikusten dut, lehen esandako ildo editorial horretatik. Batek bere estilo bihurtzen baditu pantailak, jolasak eta arrarokeriak, ez dakit estiloa den, baina ez da behintzat nire gustuko estiloa.

M. B.: Niri gustatuko litzaidake estilo ezberdinak egotea, batzuk espektakularragoak, besteak minimalistagoak, eta abar. Sortu beharko genuke publiko bat gai jartzailea ere aukeratzera heziko duguna. Niretzat ondo legoke hau: asko ez dabilen gai jartzaileari edo ibili gura duenari plazak ematea, hau da, oraindik autoestimu edo ahalduntze hori garatu ez duenari plazak ematea, baina, beste alde batetik, dabilenak marka bat edo estilo bat izatea, egiteko modu bat, gaiak aukeratzeko modu bat, harremantzeko modu bat. Aitortza maila horretara heltzea, eta esatea: «Ba, nik hau nahi dut». Behintzat, jendea apur bat izenetik ezagutzea.

Bertsolariak ere askotan aritzen dira gai jartzaile. Halakoetan bermatuago egoten da saioaren arrakasta?

I. U.: Ez. Niri ez zait gaizki iruditzen bertsolariak gai jartzaile aritzea, baina saio baten arrakasta bermatuago dagoenik ez dut uste. Deigarri ere bada txapelketetan hainbeste gai jartzaile egotea eta aldi berean bertsolari batzuek jaialdi gehiago izatea gai jartzaile kantari baino.

I. I.: Deigarria da, eta ez dakit oso sintoma ona den. Normala da antolatzaileek bertsolariak bezala gai jartzailea ere aukeratu nahi izatea. Galdera da zer irizpidek eraman duten antolatzailea gai jartzaile hori aukeratzera, eta uste dut hor badugula etxe barrurako eztabaidarako gai sendo bat: zer egin dugu ikusgarri, eta zer ez? Zer ari gara bultzatzen?

Gerta daiteke etorkizunean gai jartzailearen arabera erabakitzea publikoak saio batera joan edo ez?

M. B.: Nik uste dut helduko dela eta ez dagoela oso urrun gai jartzailea ere entzuleek eta antolatzaileek erabakiko duten eguna, eta uste dut horrek lehiatik asko duela, baina aitortzatik ere bai.

Saio bat prestatzen hasten zaretenean, nondik nora joaten dira zuen ahaleginak?

I. U.: Ni deia jasotzen dudan unetik hasten naiz lanean; ez naiz konpromiso gabe gaia jartzen duten horietakoa. Antolatzaileekin egotea eskatzen dut beti, haien espektatibak-eta ezagutzeko, eta horrekin gauzak biltzen hasten naiz. Gero niretik zenbat joaten den? Ez dakit. Sentsazioa daukat behar baino saio serioxeagoak ateratzen ote zaizkidan, baina, aldi berean, badakit publikoak ezin duela algaraka egon saio osoa. Gehiago naiz irribarrea sorraraziko dizuten gaien aldekoa, zer pentsa jarriko zaituzten gaien aldekoa, eta horien bila joaten naiz, popurri horrekin egiten dut gidoia.

M. B.: Nik, urte askoan, asko ematen zidan zerbaiten moduan bizi izan dut gai jartzailetza, baina, era berean, ardura handia eragiten zidan zerbaiten moduan, eta, neure buruari nire mugak aitortu dizkiodanean, askoz lasaiago sentitu naiz. Esan nahi dut: batzuetan, neure buruaren gainetik pasatu izan naizen sentsazioa eduki izan dut, niri aparteko ezer esaten ez zidaten gaiak ipini izan ditudalako edo ariketa mota batek funtzionatzen zuela ikusten banuen nik ere jarri egiten nuelako. Konturatu naiz detaileetan, eguneroko gauza txikietan eta abarretan sentitzen naizela eroso, eta, neure buruari baimena eman diodanetik zenbait gai bigarren mailan ipintzeko, ardura sentitzeari utzi barik, baina beste askatasun batekin sentitzen naiz. Orain arte asko disfrutatu izan dut, baina besteen pozarekin: bertsolariak pozik, ni pozik; publikoa pozik, ni pozik. Eta, orain, nire pozari ere gehiago begiratzen diot.

I. I.: Eta zenbat kostatu zaizun puntu horretara iristea, ezta? Nik ere zuk eduki duzun sentsazio hori askotan edukitzen dut, eta uste dut ausardia faltarekin duela zerikusia. Mundu osoak espero badu hau bakarka jartzea eta besteak atzekoei modu arinagoan kantatzea, nola ez ditut, ba, horretan jarriko? Eta, gainera, publikoa eta bertsozalea ere ezeroso sentiaraziko dituen gai bat jarriko dut? Nik, azkenaldian, saio batera joan aurretik, bertsolari horrekin egindako azken saioak begiratzen ditut ordenagailuan, eta lanketa bat egiten dut: «Zergatik azken sei urteetan bertsolari hau beti jarri dut garaileen rolean eta bestea beti erresistentzian? Zergatik honi beti luzitzeko gaiak eta hari arinagoak?». Behintzat kontziente izan, eta, hurrengoan ere gauza bera egiten badut, oraingoz beste baliabiderik ez dudalako izan dadila.

Saio baten ostean, noiz geratzen zarete pozik?

M. B.: Guztiz, inoiz ez, baina, orokorrean, bertsolariak gustura sentitu direla jakinda. Beti edukitzen dut saioaren arrakastaren alde bertsolariak saldu izanaren beldurra.

I. I.: Eta, halakoetan, entzulea gustura geratu arren, zure sentsazioa ez da ona.

Eta noiz ez dizue balio gai batek?

I. I.: Gaiak betikoak dira: gai berririk ez dago. Ikuspegiak, zertzeladak eta halakoak dira berriak, eta horiek lantzen ditugu.

I. U.: Hori da, gaiairi eman beharreko ukitua da landu beharrekoa, eta bertsolariei ekarpen berri bat egiteko aukera eman behar dio. Norbere kode etikoak ere hor daude; ni gaur egun ez naiz sartzen fisikoarekin eta halako kontuekin, baina garai batean asko izaten ziren halakoak.

Asko aldatu dira gaiak azken urteotan?

I. U.: Gizartea adina; eta, hainbat kasutan, uste dut pixka bat aurrerago ere badoala bertsolaritza. Tematikak izugarri aldatu dira; orain ez dago baserriko gairik.

M. B.: Orain dela hamar urte, ausartagoak ginen. Funtzionatzen zuena zen gai ona. Uste dut aldatu egin dugula gaiaren kalitatearekiko ikuspegia, zer den gai on bat, zer ez. Ez gara heldu formula magikora, baina uste dut eboluzio bat badagoela.]]>
<![CDATA[«Hizkuntzei buruz azterketa sakona egiten dugu»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1903/026/001/2019-10-12/hizkuntzei_buruz_azterketa_sakona_egiten_dugu.htm Sat, 12 Oct 2019 00:00:00 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1903/026/001/2019-10-12/hizkuntzei_buruz_azterketa_sakona_egiten_dugu.htm Ghero antzezlana, Euskaltzaindiaren mendeurrena ospatzeko ekitaldien barruan. Patxo Telleriak azaldu du publikoari «harridura» ari zaiola eragiten, besteak beste, obraren tonuagatik, emozioek duten presentziagatik nahiz estetikagatik. 3000. urtean kokatu dute istorioa, eta euskara desagertzear dago, azken euskalduna hilzorian dagoelako. Hortik abiatuta, umorez, hizkuntzei buruz, hizkuntza aniztasunari buruz eta irauteko grinari buruz ari dira. Gidoilaria izateaz gain, aktoreetako bat ere bada Telleria, Mikel Martinez, Olatz Ganboa, Iñaki Maruri eta Ane Pikazarekin batera. Zuzendaria, berriz, Jokin Oregi da. Donostian ez ezik, Getxon, Durangon eta Eibarren ere izango dira urrian, eta hurrengo hilabeteetan ere emankizun ugari dituzte.

Azaroan beteko da urtebete antzezlana estreinatu zenutenetik. Nolako harrera izan du?

Harridura nabaritu izan dugu. Tartean taldearen ibilbidea eta Mikel Martinezek eta biok egiten dugun Ez dok hiru-ren ibilbidea ezagutzen dutenei bitxia egiten zaie, komedia baztertu gabe tonu ezberdina erabiltzen dugulako, eta, komediaz harago joanez, hizkuntzei buruz, hizkuntzen aniztasunari buruz eta hizkuntza gutxituei buruz azterketa sakon bat egiten dugulako. Arrazionamenduaz eta barreez gain, emozioak ere ageri dira; oso antzezlan emozionala da arlo askotan, eta deigarria egiten zaio hori publikoari. 3000. urtean dago girotuta, eta horrek estetika baldintzatzen du, hizkuntzak erabiltzen ditugun moduak ere harridura sortzen du...

Enkarguz idatzitako obra da Ghero. Asko kosta zitzaizun?

Ideia ona harrapatzea izaten da zailena; hortik aurrerakoa ez da hain gogorra. Eskertu behar diogu Euskaltzaindiari erabateko askatasuna eman izana, irizpide artistikoetan ez direlako sartu. Eta Euskaltzaindiak egindako enkargua egon arren sorburuan, guri dagoeneko ahaztu zaigu haren ordezkari edo gutxienez bazkide lana egiten dugula, eta, azkenean, antzezlan bat egitera joaten gara.

Mikel Martinezekin batera behin baino gehiagotan egin izan dituzu euskarari buruzko antzezlanak. Oraingoan, ordea, bost aktore zaudete oholtza gainean.

Gaur egun, eta are gehiago euskarazko antzerkian, bost aktoreko antzezlana proiektu handizalea da, eta arriskutsua. Hala ere, ezin gara beti formatu txikiko ikuskizunekin konformatu. Instituzioek ere lagundu behar dute, eta guk, gure aldetik, apustu handizaleak egin behar ditugu.

Hamabi hizkuntza erabiltzen dituzue antzezlanean. Hasieran azpidatziak jartzeko asmoa zenuten, baina azkenean ez zela beharrezkoa iruditu zitzaizuen. Erabaki ona izan zen?

Hizkuntza pila bat erabili nahi nituen ikuskizunean, eta ez nuen beste modurik ikusten. Baina, era berean, nagia ere ematen zidan. Alde batetik, nagi teknologikoa, eta, horrez gain, beste kultura batzuetan oso ohituta dago jendea bai zinema bai antzerkia azpidatziekin ikustera, adibidez Frantzian, baina gurean ez dago ohiturarik, eta gainera aurreiritziak daude horren kontra. Jokin Oregi zuzendariak proposatu zuen azpidatziak kentzea, eta ikusi nuen merezi zuela saiatzea. Testua pixka bat birmoldatu egin nuen, eta nahiz eta hizkuntza ezezagunak erabili, kontatzen zena erraz ulertarazteko erronka hartu nuen. Jakina, hitz batzuk ez dira ulertzen, baina ulertzen da zer ari den gertatzen, mila trikimailu ditugu horretarako. Salbuespen bat dago, nahita egindakoa: hasierako eszenan inkomunikazio linguistikoa islatzea nahi genuen, ikuslea hizkuntza arrotz baten aurrean aurkitzea, baina hortik aurrera erraz jarraitzen zaio istorioari.

Hausnarketa ugari ageri dira antzezlanean: zertarako balio duten hizkuntzek eta hizkuntza aniztasunak, irauteko grinari buruzko istorio bat ere bada...

Istorioan planteatzen da 3000. urtean hizkuntza bakarra dagoela munduan, hizkuntza globala, eta protagonista dela beste hizkuntza bat dakien bakarra. Baina perfektutzat dute egoera linguistiko hori: «Hizkuntza bakarra daukagu, apurtu dira mugak eta harresiak, eta oso ondo ulertzen dugu elkar guztiok», pentsatzen dute, positibotzat dute. Guk uste dugu hizkuntza bakarra egotea basoetan zuhaitz mota bakarra egotea bezala dela, akaso oso praktikoa fumigatzeko-eta, baina izugarri tristea.]]>
<![CDATA['Agur, Etxebeste!' filmak 22.000 ikusle izan ditu lehen hamar egunetan]]> https://www.berria.eus/albisteak/172214/039agur_etxebeste039_filmak_22000_ikusle_izan_ditu_lehen_hamar_egunetan.htm Wed, 09 Oct 2019 13:44:20 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/albisteak/172214/039agur_etxebeste039_filmak_22000_ikusle_izan_ditu_lehen_hamar_egunetan.htm <![CDATA[Yannick Bellonen lana ezagutzera emango du Euskadiko Filmategiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/032/001/2019-10-04/yannick_bellonen_lana_ezagutzera_emango_du_euskadiko_filmategiak.htm Fri, 04 Oct 2019 00:00:00 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1892/032/001/2019-10-04/yannick_bellonen_lana_ezagutzera_emango_du_euskadiko_filmategiak.htm
Forma aldetik egiten zuen ahalegina da haren beste ezaugarrietako bat, erabiltzen zuen elementu eta baliabide bakoitzak bere arrazoia izatea, errealizadore gisa ez ezik, muntaketan ere esperientzia handia baitzuen. 1948an egin zuen aurreneko filma, eta 2018an azkenengoa. Zazpi hamarkada eman zituen, beraz, zinemagintzan. Eta haren filmografiaren garrantziaren eta ezagutza faltaren arteko «kontraste mingarria» dagoela ikusita, urtero udazkenean antolatu ohi duen atzera begirakoa Belloni eskaintzea erabaki du Euskadiko Filmategiak.

Haren obrari buruz inoiz egin den atzera begirakorik zabalena izango dela esan du Joxean Fernandezek, Filmategiko zuzendariak. Gaur hasi eta abenduaren 21era bitarte, zinemagileak egindako hamabost filmak emango dituzte Donostiako Tabakaleran eta Bilboko Arte Ederren museoan. Horrez gain, Belloni buruzko lehen liburu monografikoa ere argitaratu dute: La mirada de frente. Eric Le Royk idatzi du, Bellonen lana gehien ezagutzen duen adituak, eta frantsesetik gaztelaniara Luisa Etxenikek itzuli du. Zinemagilearen biografiaz gain, hari egindako elkarrizketak ere biltzen ditu liburuak, eta egindako lanen nahiz amaitu gabe utzitakoen zerrenda bat ere ageri da bertan. Zikloa hasteko, mahai inguru bat egingo dute gaur Donostian, eta bihar Bilbon, eta liburua idatzi eta itzuli duten Le Royk eta Etxenikek parte hartuko dute.

Zilarrezko Maskorra

Aurkezpenean Fernandezek aitortu duenez, pena apur bat ere badute, beranduegi datorrelako atzera begirakoa —aurtengo ekainean hil zen Bellon—, eta zinemagileak ez duelako aukerarik izan jaio zen herrialdean bere lana ikusteko. Hain zuzen, umetan eta gaztetan Euskal Herriarekin lotura estua izan zuela nabarmendu du Le Royk. Aitaren osasun arazoek ekarri zuten familia Miarritzera, eta han jaio ziren bi alabak, Yannick eta Loleh. 10 urte bete arte bizi izan zen han, eta Parisera joan ziren gero, nahiz eta gazte garaian berriro itzuli zen.

Denise Bellon zuen ama, joan den mendeko Frantziako argazkilaririk esanguratsuenetako bat; osaba, berriz, Jacques Brunius zinemagilea. «Bere garaiko mugarri artistikoetatik oso gertu egon zen beti, bere familia kontaktuan zegoelako zineman, artean, literaturan eta abar gertatzen zenarekin. XX. mendeko mugarri artistiko, kultural eta sozialetara gerturatzeko modu bat da liburua irakurtzea», esan du Etxenikek.

Royren esanetan, beren burua berreraiki behar izaten zuten protagonistak interesatzen zitzaizkion gehienbat. 24 urterekin egin zuen aurreneko film laburra: Goémons (1948), eta Sari Nagusia jaso zuen Veneziako Biurtekoan. Haren film ezagunena, berriz, L'amour violé (1978) da. «Orain ikusiz gero, pentsa daiteke Iruñeko bortxaketari buruzkoa-edo dela».

Halaber, Donostiako Zinemaldian Zilarrezko Maskorra irabazi zuen lehen euskal zuzendaria ere izan zen Bellon. Le Royrekin izandako elkarlana medio, maskor hori Euskadiko Filmategiaren esku geratu da, bai eta beste material batzuk ere.]]>
<![CDATA[Yannick Bellonen lana ezagutzeko aukera emango du Euskadiko Filmategiak]]> https://www.berria.eus/albisteak/171985/yannick_bellonen_lana_ezagutzeko_aukera_emango_du_euskadiko_filmategiak.htm Thu, 03 Oct 2019 14:29:25 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/albisteak/171985/yannick_bellonen_lana_ezagutzeko_aukera_emango_du_euskadiko_filmategiak.htm <![CDATA[Bertsoen erritmoan dantzan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/032/001/2019-09-26/bertsoen_erritmoan_dantzan.htm Thu, 26 Sep 2019 00:00:00 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1879/032/001/2019-09-26/bertsoen_erritmoan_dantzan.htm Errimak oinetan ikuskizunak, baina bertsolarien ordez dantzariak jarrita; alegia, bozgorailuetatik entzuten zituzten bertsoak dantzatuz entzuleengana iristeko erronka zuten dantzariek. Badira zazpi urte Haatikek ikuskizun hura estreinatu zuela. «Emanaldiak asko markatu gintuen», dio Aiert Beobidek, zuzendarietako batek (Unai Elizasu da bestea). Eta, «ziklo bat ixteko gogoak bultzatuta», bigarren emanaldia prestatu dute. Bihar estreinatuko dute Errimak bi oinetan, Hondarribiko (Gipuzkoa) Itsas Etxean, 20:00etan.

Haatiken aurrenekoa izan zen dantza eta bertsoa uztartzen zituen lan hura, dantza konpainia artean sortu berria baitzen. «Berehala konturatu ginen asmatu genuela formatu sinple horrekin edo egiteko moduarekin. Kaleko arteak asko indartu dira, eta proposamen asko daude orain, baina orduan ez zeuden jai giroan edo formatu ezberdinetan egin zitezkeen hainbeste lan». Herriz herri asko ibili ziren lehen bi urteetan, eta gerora ere denbora askoan jarraitu zuten tantaka-tantaka eskaerak jasotzen. Ordea, konpainiak bere bideari jarraitu dio; adibidez, dantza garaikidera jo du, kanpoko koreografoekin lan egin du, eta kalean ere aritu da. «Bageneukan hasierara itzultzeko gogoa. Denbora generaman berriz egin behar genuela esaten eta esaten, eta, azkenean, momentua iritsi da».

Aurrekoaren formatu bera du, baina gai, bertso eta dantza berriek erabat ezberdin egiten dute Errimak bi oinetan. Ikusleak sentituko du bertso saio batera joan dela. «Aurrekoan zen gehiago bertso saio bat, festetako bertso saio bat edo antzeko formatu bat; oraingoan, berriz, bertso saioak egiteko dauden modu ezberdinetara ere joan gara, eta txapelketan gertatzen diren gauzak, bertso afari batean gertatzen direnak, koplak eta abar ere erakutsiko ditugu».

Gai jartzaileak izango duen rola da beste berrikuntzetako bat. Irudikatu egin zuten aurrekoan, off-eko ahots baten bidez. «Saroi Jauregik jarri zuen ahotsa, eta oso errealista geratu zen, jendeak berehala identifikatzen zuelako». Unai Elizasu ikuskizunaren zuzendaria eta gai jartzailea bera egongo da saio guztietan oraingoan. «Horrek bestelako freskura eta mugikortasuna emango dizkio emanaldiari». Beobideren esanetan, interesgarria da saioetan guztia itxita ez egotea, eta uste du gai jartzailea oholtzan egoteak jokoa emango duela, dantzariak pixka bat xaxatzeko joera ere izango duelako.

Emanaldirako propio prestatutakoak dira dantzariek dantzatu beharreko bertsoetako gehienak; beste batzuk, berriz, aurrez ere musikatuta zeuden. «Iruditzen zitzaigun bertso horiek berrerabiltzeko modu polita zela, eta guri ere dantzatzeko eta bidaia ezberdinak egiteko aukera ematen zigutela». Besteak beste, Aitor Sarriegi, Aitor Mendiluze, Sustrai Colina, Uxue Alberdi eta Odei Barrosoren bertsoak entzungo dira. «Koadernoan idatzita genuen beste gauzetako bat zen garai bateko bertsolarien bertso ezagun eta indartsu horiek ere ekarri behar genituela, eta gehitu ditugu emanaldira. Modu maitekorrean gerturatuko gara bertsolari historiko horiengana». Bixente Martinezek musikatu ditu bertsoak emanaldirako, eta Maddalen Arzallusek, Thierry Biscaryk eta Aitor Mendiluzek kantatu dituzte.

Bost dantzari egongo dira oholtzan emanaldi guztietan, eta elkarlanean ondu dute koreografia. «Talde osoa egon da inplikatuta; izan ere, garrantzitsua iruditzen zitzaigun sorkuntzarako gaitasun hori erakustea, bakoitzak gai bakoitza bakoitzaren estilora eramateko».

Tokira egokitzen den lana

Zuzendariak nabarmendu du Errimak bi oinetan erraz egokitzen dela edozein espaziora. Areto batean izango da estreinaldia, baina frontoi batean edo kaleko agertoki batean ere berdin-berdin egin daiteke. Ikusleak oholtza sinple bat ikusiko du: bost aulki, mahai bat —bertso afaria irudikatu behar denean—, mikrofono bat eta gauza askoz gehiagorik ez. «Horrek ez du esan nahi ez dagoela zainduta».

Sinpletasun horren bidez, bertso, doinu eta mugimendu bakoitzak protagonismo handiagoa hartzea nahi dute. Halaber, sinpletasun zaindu bat izango dute jantziek. «Bertsolari bakoitzak bere estilo dauka, eta gu ere gure estiloan joango gara, kaletar oinarria duen estilo batean. Gure taldearen izaera markatzen du estilo horrek. Gaur egun, garrantzitsua da irudia, eta osagai garrantzitsuenetako bat dira jantziak».

Lehenaren arrakastak bigarrenarena ere bermatzen ez duen arren, orduan baino lasaiago daude, Beobidek kontatu duenez. «Gure eskemetatik ateratzen ziren gauza asko egiten genituen, baina jendeak berehala ulertu zuen zer ari zen ikusten eta gertatzen, bertsozalea ez izanda ere, jendeak ezagutzen duelako bertso saioen formatua». Euskaraz ez zekien jendea ere izan dute emanaldietan. «Bertsoari beste lengoaia bat gehitzen zaio, gorputzaren lengoaia unibertsala, eta musikari, mugimenduari eta antzerkiari lotutako proposamena ere bada. Protagonistarekin enpatia izatea oso erraza da».]]>
<![CDATA[Laudorio artean hartu dute 'La trinchera infinita']]> https://www.berria.eus/albisteak/171459/laudorio_artean_hartu_dute_039la_trinchera_infinita039.htm Sun, 22 Sep 2019 16:45:27 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/albisteak/171459/laudorio_artean_hartu_dute_039la_trinchera_infinita039.htm <![CDATA[Erritualaz gozatzeko deia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/026/001/2019-09-21/erritualaz_gozatzeko_deia.htm Sat, 21 Sep 2019 00:00:00 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1877/026/001/2019-09-21/erritualaz_gozatzeko_deia.htm
Zinema kontsumitzeko modu berriei egindako kritika horren ostean, Zinema Kritikarien Nazioarteko Federazioaren (Fipresci) saria banatu zuten. Eta aurtengoan, aurkezleen hitzen ostean paradoxikoa ere eman zezakeen arren, Netflixen estreinatu den pelikula bat aukeratu dute urteko filmik onena: Alfonso Cuaron zuzendari mexikarraren Roma. 618 kritikarik parte hartu dute bozketan, eta Marta Armengou kritikari kataluniarra igo zen oholtzara Gabriela Rodriguez filmeko ekoizleari saria ematera. Eskerrak eman zituen hark Cuaron zuzendariaren eta gainerako lantaldearen izenean. «Izugarrizko filma izan da, publikoarekin eta gizarte mugimenduekin konektatu eta mugak gainditu ditu. Zinema aretoetatik haratago eramatea lortu dugu».

Iragarrita zegoen bezala, zinemako genero guztiei egindako omenaldiak hartu zuen protagonismoa handik aurrera. Komedia, thriller eta fantasia generoetan Euskal Herrian eta Espainian ekoitzi diren pelikularik gogoangarrienetako batzuen pasarteak proiektatu zituzten, hainbat gonbidaturen laguntzarekin eta Paco Roca, Koldo Serra, Mamen Moreu eta beste zenbait marrazkilariren marrazkiekin egindako sarrerekin. «Sinpleak dira itxuraz, baina pasarte ahaztezinak uzten dituzte. Badirudi oso erraza dela irri eginaraztea, baina ez da hala», esan zuten Javier Calvok eta Javier Ambrossik (Los Javis bikotea) komediako pelikulez. Leticia Dolera zuzendari eta aktoreak thrillerrak izan zituen hizpide. «Ez gaitezen engaina, ez dituzte misterioak bakarrik argitzen, gure gizartean eta ariman ikusi nahi ez ditugun gauzak ere agerian jartzen dituzte». Paul Urkijo zuzendariak, berriz, Jason y los argonautas izan zela umetan ikusi zuen lehen filma kontatu zuen. «Da genero bat egoera surrealistak modu librean eraikitzeko aukera ematen duena», esan zuen fantasiazko zinemaz.

Epaimahaiei komedia eta thrillerak saritzea asko kostatzen zaiela gogoratu ostean, aurkezleek banan bana deitu zituzten aurtengo sail ofizialeko epaileak: Barbara Lennie aktorea, Pablo Cruz ekoizlea, Mercedes Moran aktorea, Katriel Schori ekoizlea, Lisabi Fridell argazki zuzendaria eta Neil Jordan zuzendaria. Azken hori da epaimahaiko burua, eta berak hartu zuen hitza: «Hurrengo hamar egunetan hamabost pelikula ikusiko ditugu, eta zinema denari buruz hitz egingo dugu. Niretzat da eserita egotea sala batean, ilunpean, ezezagunekin, palomitak jaten, eta beste batek amestu duen zerbait ikusten. Ez dugu berdin sentitzen liburu bat irakurtzen ari bagara», esan zuen hark ere aretoerara joateko eskatuz.

'BlacKbird' filmeko taldea

Roger Michell zinemagile hego afrikarraren (Pretoria, 1956) azkeneko filmari (Blackbird) egokitu zaio aurten Zinemaldiko Sail Ofiziala irekitzea, eta zuzendariak berak, Sam Neil aktoreak eta David Bernardi ekoizleak aurkeztu zuten filma Kursaaleko auditoriumean bildutako jendearen aurrean. Donostiako zinemaldia munduko zinemaldi garrantzitsuenetako bat dela esan zutenean, txalo jo zuten ikusleek, bai eta Bernardik testua euskaraz irakurri zuenean ere.

Borja Crespo zinemagile bilbotarrak idatzi eta zuzendu du hasierako ekitaldia, eta Susana Fernandezekin eta Borja Etxebarriarekin batera, hark prestatuko ditu aurtengo Zinemaldiko gainerako galak ere: Donostia sariena, euskal zinemarena eta amaierako gala, hain zuzen. Ekitaldiaren hasieran, bideo baten bidez, gogoan izan zituzten duela gutxi hil diren Diego Galan Zinemaldiko zuzendaria izandakoa, Luis Kalparsoro delegatu nagusia, Mariano Ferrer prentsa arduraduna eta Juanmi Gutierrez zinemagilea.]]>
<![CDATA[Lursaguen transgresioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1871/029/001/2019-09-21/lursaguen_transgresioa.htm Sat, 21 Sep 2019 00:00:00 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1871/029/001/2019-09-21/lursaguen_transgresioa.htm Lursaguak. Escenas de vida film laburraren sinopsian: «Bizi garen garai honetan, inoiz ezagutu ez dugun espezie bateko milioika lursagu ditugu, milaka urteko kulturaren oinarri kontzeptuala suntsitzen». La risa de la medusa liburukoa da, eta Oñederrak ez du oso ondo gogoratzen nola heldu zen bere eskuetara. «Tesia egiten ari nintzenean izango zen». Pentsalariaren idazketak harrapatu zuen lehenik eta behin. «Modu zatikatuan idazten du, pentsamenduak alderdi ezberdinetatik batuz bezala, eta horrekin sortzen du bere pentsamenduaren diskurtsoa, zatien bidez». Hain zuzen, horixe da zinemagileari gehien interesatzen zaion gauzetako bat ere: narrazio konbentzionalak alde batera utzi eta narratzeko beste modu batzuk bilatzea. Indar handikoa iruditu zitzaion esaldiaren edukia bera ere. Orainaldiarekin eta lursaguekin edo satorrekin egiten du lotura, lurrari lotutako animalia itsu batzuekin. «Espezie ezberdineko milaka sator egotea gure lurra birrintzen, hau da, denbora osoan zapaltzen ari garen sistema kulturala-edo, oso indartsua iruditzen zait irudi bezala. Uste dut aipuak modu oso finean laburbiltzen duela filmaren muina».

Mikroistorioekin eta transgresio bat egiten ari diren figura femeninoekin osatu du laburra. Bat baino gehiago dira transgresio horiek egiteko moduak. Tokikoagoak batzuk, intelektualagoak besteak. Giro konkretuetan gertatzen dira. Badago bat, esate baterako, baserri mundukoa, eta lursaguekin zerikusi zuzena duena. «Umetako oroitzapen bat da, gure amak egindako transgresio txiki bat, broma moduan izanda ere, botere banaketa hausten zuena baserri giroan».

Oñederrak garrantzi handia eman dio hasierako faseari, eta marrazkiak egiten pasatu zuen aurreneko hilabetea. Animatzeko nahiko konplikatuak ziren marrazkiak egin zituen, geruza askoz osatutako konposizioak zirelako, baina behar bezain konplikatuak izaten utzi zien. «Hasieratik gidoi itxi bat egin beharrean, saiatu naiz marrazkiak ez izaten funtzionalak, haien potentzialitatea ez galtzeko eta narrazioaren mendeko ez bihurtzeko». Gidoi kontrolatu baten bidez izan beharrean, irudien bidez joan zen eraikiz filma, senaren bidez eginez eraikitako irudien arteko loturak, buruan zuena adierazgarri egiteko modua bilatzeko. Storyboard bat osatu zuen gero marrazkiekin. «Orduan hasten da pelikula egiten? Ba, seguru asko ez, aurretik ari zara zeure buruan loturak sortzen, badaukazu intuizio bat zerbaiti buruz hitz egin nahi duzula, nahiz eta gaia ez izan oso argi».

Film labur mutua

Eszena bakoitza banan-banan animatu ostean, pintura lanari ekin zion, eta postprodukzio fasea etorri zen gero. Tartean, soinuarena. Alots Arregi izan du ondoan pintaketaren prozesuan, Edu Elosegi postprodukzioan eta Javier Ucarrek egin du soinua. Hezurbeltzak eta Hotzanak film laburretan bezala, oraingoan ere elkarrizketarik ez sartzea erabaki du. «Hezurbeltzak egin nuenean, jendeari galdezka ibili nintzen ea beharrezko ikusten zuten off-eko ahots batek filmaren kontakizuna argitzea, baina oraingoan elkarrizketa arrazionalak egoteko aukerarik ez nuen ikusten». Badaude soinuak, barruraino sartzen direnak, gainera. «Soinua elementu oso garrantzitsua da, hainbeste istorio txiki egonda, osotasunak izan behar duelako sendotasun bat, istorio bakoitzean soinu ezberdinak egon arren».

Atzo izan zen filmaren estreinaldia, eta astelehenera bitartean beste lau aldiz ere izango da ikusteko aukera. «Pelikula bat egin eta gero, pelikulak irautea da inportantea, eta halako jaialdi batean hasteak ematen du bizitza luzea izateko itxaropena». Zinemaldirako ez ezik, Kimuak katalogorako ere hautatu dute Lursaguak, eta horrek ere indar handia eman diola kontatu du Oñederrak. «Esan nahi du babestuta dihoala nazioarteko jaialdietara».

Zinemaldian, Zabaltegi-Tabakalera sailerako aukeratu dute filma. «Nire ustez, dago egon daitekeen tokirik onenean. Narratiba konbentzional batetik aldenduta egoteak esan nahi du arriskua hartu duen film bat dela, amorfoa, irregularra, ez bakarrik gaiarengatik, baita hizkuntza zinematografikoan esploratzeagatik ere». Horri lotuta, uste du film laburraren formatuak laguntzen duela ohikoak ez diren narratiben arloan esploratzen. «Gero eta gogo gehiago dut gero eta zorrotzagoa izateko esplorazio horretan. Inportantzia eman behar zaio kontatzeko modu berriak bilatzeari, ez kontatzen denari bakarrik. Hanka sartu behar da, eta uste dut laburrek ematen dutela hanka sartzeko aukera».]]>