<![CDATA[Miren Garate | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 22 Oct 2019 10:41:56 +0200 hourly 1 <![CDATA[Miren Garate | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Etxeko tronua jokoan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/033/001/2019-10-22/etxeko_tronua_jokoan.htm Tue, 22 Oct 2019 00:00:00 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1893/033/001/2019-10-22/etxeko_tronua_jokoan.htm Leo, sabanako errege (Elkar) album ilustratuko marrazkiak.

Aurkezpenean aipatu duenez, familiako bazkarietan-eta, arrebari esku artean zer lan dituen galdetzeko ohitura du Mikel Gurrutxagak. Eta hala sortu zen elkarrekin ondu duten azken proiektua ere. Tailer batzuetan parte hartzeko, sekuentzia txiki bat zuen prestatuta hark. «Haur bat marraztu behar nuen, eta egin nuen haur bat katu batekin; katua bere pototik edaten ari da lasai asko, eta haur bat biberoitik; azkenean, katuaren terrenoan sartzen da haurra, eta haren pototik edaten du. Oso gauza sinplea zen, baina gorde egin nuen, pentsatuz eman zezakeela jokoa».

Aldizkari batean irakurritakoak ere eman zion zer pentsatua Maite Gurrutxagari. Katuak eta txakurrak elkarrengandik oso ezberdinak direla jartzen zuen, txakurrek oso ondo bereizten dutelako gizaki batekin edo beste txakur batekin ari diren jolasean, eta katuen kasuan ez dagoelako hain argi bereizketa hori egiten duten, gizakiekin ere beste katuekin bezala harremantzen direlako batzuetan. «Grazia egiten zidan katu batek, akaso, gu ere katu handi batzuk garela pentsatzeak, eta jolas horri tiraka hasi ginen».

Katuak etxekotu zirenetik denbora asko igaro den arren oraindik ere piztia izaera badutela iritzita, testuen eta irudien bidez bi izaera horiek uztartzen saiatu direla azaldu dute. «Album ilustratu baten izaera izatea» izan da beren buruhauste nagusia,«testua leku batetik eta irudia bestetik baldin badatoz, ondo lotzea biak, eta bien artean istorio bakar bat sortzea».

«Hitz gutxitan, gauza asko»

Liburuaren ezaugarri horixe bera nabarmendu du Antxiñe Mendizabal Elkarreko editoreak. «Lotura oso polita dago testuaren eta ilustrazioaren artean». Haren esanetan, «hitz gutxitan gauza asko» esaten dituen liburu bat da. Eta zenbat eta gehiagotan irakurri, eta zenbat eta gehiago begiratu irudiei, orduan eta xehetasun berri gehiago deskubritzen dira.

Formatu txikia du, hamabost zentimetro inguru alderik alde. «Ohituta gaude tamaina handiko album eta liburu ilustratuak egitera, eta formatu originala iruditu zitzaigun hau». Mendizabalen esanetan, ohikoa da albumak haurrentzat nahiz helduentzat direla esatea ere, eta Leo, sabanako errege ere hala dela aipatu du. «Txikiek era batera hartuko dute liburua, eta helduek beste irakurketa bat egingo dute, eta katuzaleek, akaso, beste begirada batekin begiratuko diote».]]>
<![CDATA[Hamalau bikote ariko dira Seguran, Euskal Herriko 43. dantza solte txapelketan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1840/032/001/2019-10-16/hamalau_bikote_ariko_dira_seguran_euskal_herriko_43_dantza_solte_txapelketan.htm Wed, 16 Oct 2019 00:00:00 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1840/032/001/2019-10-16/hamalau_bikote_ariko_dira_seguran_euskal_herriko_43_dantza_solte_txapelketan.htm
Josu Ibarra, Karlos Sarriegi, Nerea Vesga, Gabriel Alonso eta Ane Anza izango dira epaileak. Estibalitz Iturria Gipuzkoako Euskal Dantzarien Biltzarreko koordinatzaileak atzo prentsaurrekoan azaldu zuenez, lau alderdiri erreparatuko diete: dantzariek pausoak egiteko duten trebezia eta kalitate teknikoari; gorputz enborraren, besoen, buruaren eta eskuen erabilera teknikoari; dantzaldiak osotasunean eskaintzen duen alderdi artistikoari edo bikoteak dantzatzen duenean transmititzen duenari; eta, azkenik, erritmoari. Beste bi epaile ere egongo dira, Ainhoa Mendiburu eta German Nestares, jantziak epaitzeko.

Aitor Ruiz de Eginoren obra

Sariarena izango da aurtengo berrikuntza nagusietako bat. Oinarrien arabera, udalerri bat ordezkatzen duen bikote berak hiru aldiz irabazten badu txapelketa —bost urteren buruan—, udalerri horrentzat izango da behin betiko garaikur moduan ematen duten eskultura. Xabier Artolak eta Idoia Besadak iaz lortu zuten hori, eta Irurako Udalarentzat (Gipuzkoa) izan zen Nestor Basterretxeak egindako artelana. Aurtengo irabazleek Aitor Ruiz de Egino artistak egindako eskultura jasoko dute, eta ordezkatzen duten udalerrian egongo da datorren urtera arte. Horrez gain, 800 euro, txapela, lepokoa eta beste zenbait sari ere jasoko dituzte.

Hain zuzen, 2016ko, 2017ko eta 2018ko txapelketak irabazi zituzten Artolak eta Besadak. Aurten, ordea, ez dute parte hartuko. «Deskantsu bat behar genuela erabaki genuen. Intentsitate handiz egiten genituen entseguak, eta gorputzarentzat dezenteko karga da», adierazi zuen atzoko agerraldian Artolak. Hala ere, aipatu zuen jarraitzen dutela tarteka elkarrekin entseatzen, eta ez zuen baztertu etorkizunean berriro Segurako txapelketan parte hartzea.

Euskal Herriko Dantza Txapelketarekin batera, Dantza Eguna ere izango da larunbatean Seguran. 11:30ean polka erraldoia egingo dute, eta, eguerdira bitartean, plaza dantza gidatuak izango dira, Gau Argi taldearekin. Herri bazkaria egingo dute ondoren, Errebote plazako karpan, eta, bazkalostean, dantza gidatuen beste saio txiki bat, txapelketa hasi arte. Txapelketarako sarrerak dagoeneko amaituta daude, baina ETBk emango du jaialdia, larunbatean, 21:00etan.]]>
<![CDATA[Euskal Herriko Dantza Txapelketan hamalau bikotek parte hartuko dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/172459/euskal_herriko_dantza_txapelketan_hamalau_bikotek_parte_hartuko_dute.htm Tue, 15 Oct 2019 14:50:29 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/albisteak/172459/euskal_herriko_dantza_txapelketan_hamalau_bikotek_parte_hartuko_dute.htm <![CDATA[Hauxe zuen gaia: gai jartzailetza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/030/001/2019-10-13/hauxe_zuen_gaia_gai_jartzailetza.htm Sun, 13 Oct 2019 00:00:00 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1881/030/001/2019-10-13/hauxe_zuen_gaia_gai_jartzailetza.htm
Elkarrizketa batean irakurritakoa: «Gai jartzaile on baten gakoa da bertso saioaren ondoren inor ez ohartu izana gai jartzailea oholtzan egon denik ere». Bai?

IKER IRIARTE: Iruditzen zait gai jartzaileak garrantzi handia duela bertso saio batean. Azkenean, haren esku dago saioaren ildo editoriala: zer gai plazaratu nahi dituen, zeini zer kantarazi nahi dion... Hori hala izanda ere, saioaren ondoren jendeak gai jartzailea protagonista izan dela esatea ere ez zait oso seinale ona iruditzen.

INAXIO USARRALDE: Betiko eztabaida izan da: gai jartzaileak protagonista izan behar du? Izan dira beren firma ondo puztu duten gai jartzaileak, baina ni horiengandik urrun sentitzen naiz; bertsolarien bidelagun moduan gehiago ikusten dut neure burua.

Gai jartzaileak, edo behintzat hark jarritako gaiek, erabat baldintzatzen dute saioa. Alabaina, ez al zaio garrantzi gutxiegi ematen haren lanari?

MAITE BERRIOZABAL: Gai jartzaileen lana ez baloratzeko joera, nire kasuan behintzat, neugandik hedatu den kontu bat izan dela uste dut, erantzukizunen beldur edo. Uste dut ahalduntzeko ahalegin gutxi egin dugula. Hala ere, iruditzen zait azkenengo sasoian badagoela gai jartzaileon lana aitortzeko prozesu bat, bertsolarien, bertsozaleen eta Bertsozale Elkartearen aldetik.

I. I.: Urte askoan, gai jartzaileen figura utzita egon da; herriko edozeini esaten zitzaion. Orain, entzulea, bertsolariak eta gu geu konturatu gara sekulako lana dela gai jartzaileena, bai etxean egiten dena, bai eguneko bertako lana ere. Garrantzi hori aitortuta ere, garrantzitsu izatetik protagonista izatera dagoen tarte hori bereizi egingo nuke. Ez zait iruditzen sintoma oso ona gai jartzaileaz gehiegi hitz egitea: zenbat esperimentu, zenbat pantaila... Beste aitortza mota bat behar da.

Saio askotan izaten da oraindik ere herriko norbait gai jartzaile. Sustatu behar litzateke plazaz plaza dabiltzan gai jartzaileen figura?

M. B.: Nik, azken urtebetean, ohituta nagoenerako, saio asko egin ditut. Eta batzuetan zalantza ere izan dut larregi ez ote ziren, nire lana dudalako eta, gustuz egiten dudan arren, batzuetan orekatzen zaila delako: saioa ondo irteten bada, sentsazio gozoa da, baina, aldi berean, aurreko egunetako lana eta tentsioa ere hor daude.

Uste dut sozializatu egin behar genukeela gure lana, eta hortik aurrera bidea eman ibili gura duenari. Bakoitzak esan dezala zenbat ibili gura duen, eta gehiago ibili gura duenari horretarako aukera eman. Uste dut bertso plazak ematen duela hainbesterako.

I. U.: Guri gaur egun deitu egiten digute, baina, horretarako, bide bat egin behar duzu aurrez. Nik uste dut gai jartzaileak bertsoaren ekosistematik sortu behar duela, bertso eskolatik, bertso jaialdia sustatzen duen taldetik eta abar. Herrialdeko txapelketak ere baditugu. Gipuzkoakora, aurten, bost berri etorri dira. Lankuk jarri behar ditu horiek bere agendan. Ezagutarazi egin behar dira pertsona horiek. Eta, gero, antolatzaileak erabaki dezala zein nahi duen, baina behintzat jakin dezala zein dituen aukeran.

Txapelketetan, modu kolektiboan lan egiten duzue gai jartzaileok. Bestelako saioak, ordea, bakar-bakarrik prestatzen dituzue, ezta?

I. U.: Nik baditut bizpahiru kontaktu, eta haien kontrasterik gabe ez naiz joaten plazara.

M. B.: Nik ez dut hori, igual ez dudalako sortu. Zortzi orduko soldatapeko lana egitea niri dagokidala sentitzen dudan bezala, sentitu izan dut asteburuan gutxi edo asko ordainduta egingo dudan lan hori ere nik egin behar dudala, lana eta ardura niri dagozkidala, eta norbaitekin partekatzea aurpegi gogorra izatea dela, nahiz eta ez lukeen hala izan behar.

I. I.: Norbaitekin komentatzeko aukera izatea oso aberasgarria da; ez da behar beste egiten, hala ere. Ez da erraza, bakoitzak bere bizimodua eta abar dituelako, baina sustatu behar genuke.

Gai jartzaileak bertso eskolara joan ohi zarete zeuen probak eta egitera?

I. I.: Ni bai, joaten naiz bertso eskolara, baina kantatzera. Zortea dut bertso eskolan baditugulako pare bat bertsolari asteburuero plazan dabiltzanak. Gaur egungo bertsolaritzan gauzak nondik nora dabiltzan jakiteko, asko laguntzen dit haiekin hitz egiteak.

M. B.: Nik txapelketako lana eta bakarkako lana bi polo balira bezala bizi izan ditut, eta uste dut oraindik ere ikuspegi horrekin jarraitzen dudala, nahiz eta ez izan zuzenena. Niri tokatu izan zait plazan egindako ibilbide guztia bakarrik egitea, igual neuk ez dudalako laguntzarik eskatu edo ez dudalako inguru bat eduki. Behar horren harira, Ahalduntze Bertso Eskolan hastera animatu naiz aurten, gura nuelako beste gai jartzaile batzuekin egoteko aukera eduki, plazako ikuspegiarekin, eta bertsolariekin batzeko foro bat ere eduki.

I. U.: Ni bertso eskolatik atera nintzen, gero irratian ibili nintzen, eta abar. Garai hartan, asko lagundu zidan Egin irratirako saioak jarraitu behar izateak; kuadrilla genuen, Laxaro Azkune eta abar. Horrek bertsolariekin kontaktu gehiago izatea zekarren. Orain, horren falta sumatzen dut, zeren bertsolariekin hitzik gurutzatu gabe joaten naiz batzuetan saiora, eta gero eta bertigo handiagoa ematen dit bertsolarien ezaupiderik ez izateak.

BERTSOLARIEN ETA GAI JARTZAILEEN HARREMANAZ

Bertsolarien eta gai jartzaileen arteko komunikazio falta aipatu izan dute gai jartzaile batzuek. Nola ikusten duzue kontua?

M. B.: Bertso saio musikatuetan, adibidez, soinu probengatik, tarte bat lehenago geratu behar izaten dugu beti, eta, niretzat, hor egoten den komunikazioak gero ikaragarri laguntzen du saioaren arrakastan, nahiz eta saioari buruz ez hitz egin. Uste dut horrek erakusten duela hori gehiago sustatu beharko litzatekeela. Ahalduntze Bertso Eskolan ere lehen aldiz sartuko gara gai jartzaileak, eta hori ere izango da foro bat entzun, partekatu, ikasi eta elkar ezagutzeko. Askotan, foroak eskatu izan ditugu, eta, horretarako, geuk ere prest egon behar dugu denbora eta dedikazioa jartzeko.

I. I.: Plaza gehiago egin ditudan boladetan sentitu izan naiz ni ondoen eta askeen. Bertsolariekin zenbat eta auto ordu gehiago eta zenbat eta saio ondorengo trago gehiago konpartitu, zure ausardia, jakintza edo dena delakoa ere handitu egiten da, eta bertsolari horrek zeri kantatu nahiko liokeen, zerekin kezkatuta dagoen eta nondik nora dabilen baldin badakizu, askoz errazagoa da gaiak jartzea edo gutxienez gustura kantatuko dituen gaietara hurbiltzea.

Bertsolariek ausardia handiagoa izan beharko lukete zuengana jotzeko?

M. B.: Oraindik ere sentitzen dut nire eta bertsolari askoren arteko distantzia, eta uste dut niretik eurenera eta eurenetik nirera eraikita dagoela. Hala ere, ez dut uste bertsolarien edo gure muga bat denik; uste dut errealitatearen muga bat dela: saioaren aurretik ez dugu denbora asko izaten elkarrekin egoteko, bertsolariek nahikoa lan izaten dute beren kontzentrazioan, autoexijentzian, esposizioan eta abarrean, eta ez dira egoten gurekiko zubi hori eraikitzen hasteko moduan. Hala ere, uste dut plazan asko dabiltzan bertsolariek, beren artean harreman estua badute, egin dezaketela ahalegin bat. Inportantea da gai jartzaileok ere honi buruz berba egitea, ze batzuetan ematen du harrizko izaki pentsalari batzuk garela, gure paperarekin seguru goazenak, baina barrenak janda joaten gara, eta ez dugu inorekin konpartitzen.

Zer informazio eskertuko zeniekete bertsolariei?

I. U.: Zer tenplerekin dabilen. Nik bakarkako gai sakon bat jartzeko asmoa badut, heltzeko moduan dagoen edo faena bat egingo diodan, horrelako dudak izaten ditut gehienbat. Haien grinak ere gustura jakingo nituzke: «Azkenaldian bakarkakoekin gustura nabil, eta egingo nuke bat zure saioan», eta horrelako ekinaldi batzuk. Saioaren aurretik elkartzen garenean, nik beti esaten diet zer eskema eta plan dakarkidan, eta inork gutxik esan izan dit zerbait. Zerbait proposatu, eta inork ez dit ezetz esan izan.

M. B.: Ezagutza falta horrek sortzen duen antsietatetik. Niri batzuetan pasatu izan zait nire aurreirizi eta irudikapenetatik proiektatu dudanaren arabera ipini diodala gai bat edo beste bat bertsolari jakin bati, eta askotan sentsazioa izan da seguru asko pentsatu duela «ehungarren bider gai jartzaile honi okurritu zaio niri txatxukeria hau jartzea»; edo pentsatu duela «badakit pertsona estrabertitu bat ematen dudala, baina ez nauzu beti ipini behar lotsagabe rolean»... Azkenaldian, horren beldur handia hartuta nabil. Uste dut falta zaigula adierazten hastea, geugandik hasita, eta eskertuko nuke bertsolariek esatea: gai hau askotan jarri didate edo hau asko gustatu zait, modu onean noski.

I. U.: Bertsolarien eta gai jartzaileen arteko komunikazioaz ari gara, baina gai jartzaileen arteko beste komunikazio modu batzuk ere praktikatu behar genituzke. Oraintxe bururatu zait, baina agenda atzeraka irakurtzea izan daiteke aukera bat: zu aurreko astean bertsolari batekin aritu bazara eta nik asteburu honetan badut harekin saioa, zurekin komentatzea nola ikusi zenuen eta zer iruditzen zaizun prestatu dudan gaia.

Gai jartzaileok zenbateraino markatzen duzue bertsolari baten profila edo estereotipoa?

M. B.: Uste dut asko laguntzen dugula, laguntzaren alde negatiboan ere bai. Saioaren egituraketak berebiziko garrantzia dauka niretzat: zenbat aldiz kantatuko duen bakoitzak orekatu arren, zer ariketa nori, zer rol, zer protagonismo, hausnarketarako zer aukera... Gai denak ez dira berdin onak, berdin sakonak, berdin originalak. Batzuetan gai guretzat kuttunak arrakastarako gordetzen ditugu, eta bertsolari jakinei jartzen dizkiegu, eta distira egiteko aukera askotan berberei ematen diegu. Erantzukizun handia daukagu horretan, eta bertsolariek ere sentitu beharko lukete askatasuna esateko: «Hurrengo batean, nahiko nuke bakarka egin, ze ez nabil egiten»; edo «eskertzen dizut babesa, baina ez dut behar»; edo «hurrengoan eskertuko nizuke gehiago babestea».

I. I.: Saioetara joan aurretik, gehiegizko babes sentsazio bat sartzen zait niri, alde guztietatik. Esan nahi dut: neure buruarekin leiala izan, entzulea ez dadila ezerosoegi sentitu, bertsolaria ez dadila ezerosoegi sentitu... Eta, azkenean, esaten duzu: «Abuztuko arratsalde batean, jendea tarte atsegin bat pasatzera doa herri horretara; nik ez dut mundua aldatuko, baina barregarri ere ez dut geratu nahi...», eta, azkenean, errazkeriara jotzen duzu.

I. U.: Hainbeste ertz dira orekatu beharrekoak.

ZEUEK GAI JARTZAILE

Bertsolariek marka propioa izaten dute; hau da, bertsokera jakin bat izaten du bakoitzak, jakinekoa da gai batzuk interesatzen zaizkiela, eta abar. Gai jartzaileei baimentzen al zaie halakorik? Edo segituan esaten da «hau orain ere betikoarekin», edo leporatzen zaio protagonismo gehiegi hartu nahi izatea?

I. I.: Nik uste dut bakoitzak bere marka daukala, baina nahi gabe ere bai: esaten duzunak, espresio korporalak, ahotsak, horrek berak estilo bat derrigor sorrarazten dizu. Hortik aurrera, bakoitzak eduki ditzakegu gai kuttunagoak, gustatzen ez zaizkigunak, eta abar, eta estiloa gehiago hortik ikusten dut, lehen esandako ildo editorial horretatik. Batek bere estilo bihurtzen baditu pantailak, jolasak eta arrarokeriak, ez dakit estiloa den, baina ez da behintzat nire gustuko estiloa.

M. B.: Niri gustatuko litzaidake estilo ezberdinak egotea, batzuk espektakularragoak, besteak minimalistagoak, eta abar. Sortu beharko genuke publiko bat gai jartzailea ere aukeratzera heziko duguna. Niretzat ondo legoke hau: asko ez dabilen gai jartzaileari edo ibili gura duenari plazak ematea, hau da, oraindik autoestimu edo ahalduntze hori garatu ez duenari plazak ematea, baina, beste alde batetik, dabilenak marka bat edo estilo bat izatea, egiteko modu bat, gaiak aukeratzeko modu bat, harremantzeko modu bat. Aitortza maila horretara heltzea, eta esatea: «Ba, nik hau nahi dut». Behintzat, jendea apur bat izenetik ezagutzea.

Bertsolariak ere askotan aritzen dira gai jartzaile. Halakoetan bermatuago egoten da saioaren arrakasta?

I. U.: Ez. Niri ez zait gaizki iruditzen bertsolariak gai jartzaile aritzea, baina saio baten arrakasta bermatuago dagoenik ez dut uste. Deigarri ere bada txapelketetan hainbeste gai jartzaile egotea eta aldi berean bertsolari batzuek jaialdi gehiago izatea gai jartzaile kantari baino.

I. I.: Deigarria da, eta ez dakit oso sintoma ona den. Normala da antolatzaileek bertsolariak bezala gai jartzailea ere aukeratu nahi izatea. Galdera da zer irizpidek eraman duten antolatzailea gai jartzaile hori aukeratzera, eta uste dut hor badugula etxe barrurako eztabaidarako gai sendo bat: zer egin dugu ikusgarri, eta zer ez? Zer ari gara bultzatzen?

Gerta daiteke etorkizunean gai jartzailearen arabera erabakitzea publikoak saio batera joan edo ez?

M. B.: Nik uste dut helduko dela eta ez dagoela oso urrun gai jartzailea ere entzuleek eta antolatzaileek erabakiko duten eguna, eta uste dut horrek lehiatik asko duela, baina aitortzatik ere bai.

Saio bat prestatzen hasten zaretenean, nondik nora joaten dira zuen ahaleginak?

I. U.: Ni deia jasotzen dudan unetik hasten naiz lanean; ez naiz konpromiso gabe gaia jartzen duten horietakoa. Antolatzaileekin egotea eskatzen dut beti, haien espektatibak-eta ezagutzeko, eta horrekin gauzak biltzen hasten naiz. Gero niretik zenbat joaten den? Ez dakit. Sentsazioa daukat behar baino saio serioxeagoak ateratzen ote zaizkidan, baina, aldi berean, badakit publikoak ezin duela algaraka egon saio osoa. Gehiago naiz irribarrea sorraraziko dizuten gaien aldekoa, zer pentsa jarriko zaituzten gaien aldekoa, eta horien bila joaten naiz, popurri horrekin egiten dut gidoia.

M. B.: Nik, urte askoan, asko ematen zidan zerbaiten moduan bizi izan dut gai jartzailetza, baina, era berean, ardura handia eragiten zidan zerbaiten moduan, eta, neure buruari nire mugak aitortu dizkiodanean, askoz lasaiago sentitu naiz. Esan nahi dut: batzuetan, neure buruaren gainetik pasatu izan naizen sentsazioa eduki izan dut, niri aparteko ezer esaten ez zidaten gaiak ipini izan ditudalako edo ariketa mota batek funtzionatzen zuela ikusten banuen nik ere jarri egiten nuelako. Konturatu naiz detaileetan, eguneroko gauza txikietan eta abarretan sentitzen naizela eroso, eta, neure buruari baimena eman diodanetik zenbait gai bigarren mailan ipintzeko, ardura sentitzeari utzi barik, baina beste askatasun batekin sentitzen naiz. Orain arte asko disfrutatu izan dut, baina besteen pozarekin: bertsolariak pozik, ni pozik; publikoa pozik, ni pozik. Eta, orain, nire pozari ere gehiago begiratzen diot.

I. I.: Eta zenbat kostatu zaizun puntu horretara iristea, ezta? Nik ere zuk eduki duzun sentsazio hori askotan edukitzen dut, eta uste dut ausardia faltarekin duela zerikusia. Mundu osoak espero badu hau bakarka jartzea eta besteak atzekoei modu arinagoan kantatzea, nola ez ditut, ba, horretan jarriko? Eta, gainera, publikoa eta bertsozalea ere ezeroso sentiaraziko dituen gai bat jarriko dut? Nik, azkenaldian, saio batera joan aurretik, bertsolari horrekin egindako azken saioak begiratzen ditut ordenagailuan, eta lanketa bat egiten dut: «Zergatik azken sei urteetan bertsolari hau beti jarri dut garaileen rolean eta bestea beti erresistentzian? Zergatik honi beti luzitzeko gaiak eta hari arinagoak?». Behintzat kontziente izan, eta, hurrengoan ere gauza bera egiten badut, oraingoz beste baliabiderik ez dudalako izan dadila.

Saio baten ostean, noiz geratzen zarete pozik?

M. B.: Guztiz, inoiz ez, baina, orokorrean, bertsolariak gustura sentitu direla jakinda. Beti edukitzen dut saioaren arrakastaren alde bertsolariak saldu izanaren beldurra.

I. I.: Eta, halakoetan, entzulea gustura geratu arren, zure sentsazioa ez da ona.

Eta noiz ez dizue balio gai batek?

I. I.: Gaiak betikoak dira: gai berririk ez dago. Ikuspegiak, zertzeladak eta halakoak dira berriak, eta horiek lantzen ditugu.

I. U.: Hori da, gaiairi eman beharreko ukitua da landu beharrekoa, eta bertsolariei ekarpen berri bat egiteko aukera eman behar dio. Norbere kode etikoak ere hor daude; ni gaur egun ez naiz sartzen fisikoarekin eta halako kontuekin, baina garai batean asko izaten ziren halakoak.

Asko aldatu dira gaiak azken urteotan?

I. U.: Gizartea adina; eta, hainbat kasutan, uste dut pixka bat aurrerago ere badoala bertsolaritza. Tematikak izugarri aldatu dira; orain ez dago baserriko gairik.

M. B.: Orain dela hamar urte, ausartagoak ginen. Funtzionatzen zuena zen gai ona. Uste dut aldatu egin dugula gaiaren kalitatearekiko ikuspegia, zer den gai on bat, zer ez. Ez gara heldu formula magikora, baina uste dut eboluzio bat badagoela.]]>
<![CDATA[«Hizkuntzei buruz azterketa sakona egiten dugu»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1903/026/001/2019-10-12/hizkuntzei_buruz_azterketa_sakona_egiten_dugu.htm Sat, 12 Oct 2019 00:00:00 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1903/026/001/2019-10-12/hizkuntzei_buruz_azterketa_sakona_egiten_dugu.htm Ghero antzezlana, Euskaltzaindiaren mendeurrena ospatzeko ekitaldien barruan. Patxo Telleriak azaldu du publikoari «harridura» ari zaiola eragiten, besteak beste, obraren tonuagatik, emozioek duten presentziagatik nahiz estetikagatik. 3000. urtean kokatu dute istorioa, eta euskara desagertzear dago, azken euskalduna hilzorian dagoelako. Hortik abiatuta, umorez, hizkuntzei buruz, hizkuntza aniztasunari buruz eta irauteko grinari buruz ari dira. Gidoilaria izateaz gain, aktoreetako bat ere bada Telleria, Mikel Martinez, Olatz Ganboa, Iñaki Maruri eta Ane Pikazarekin batera. Zuzendaria, berriz, Jokin Oregi da. Donostian ez ezik, Getxon, Durangon eta Eibarren ere izango dira urrian, eta hurrengo hilabeteetan ere emankizun ugari dituzte.

Azaroan beteko da urtebete antzezlana estreinatu zenutenetik. Nolako harrera izan du?

Harridura nabaritu izan dugu. Tartean taldearen ibilbidea eta Mikel Martinezek eta biok egiten dugun Ez dok hiru-ren ibilbidea ezagutzen dutenei bitxia egiten zaie, komedia baztertu gabe tonu ezberdina erabiltzen dugulako, eta, komediaz harago joanez, hizkuntzei buruz, hizkuntzen aniztasunari buruz eta hizkuntza gutxituei buruz azterketa sakon bat egiten dugulako. Arrazionamenduaz eta barreez gain, emozioak ere ageri dira; oso antzezlan emozionala da arlo askotan, eta deigarria egiten zaio hori publikoari. 3000. urtean dago girotuta, eta horrek estetika baldintzatzen du, hizkuntzak erabiltzen ditugun moduak ere harridura sortzen du...

Enkarguz idatzitako obra da Ghero. Asko kosta zitzaizun?

Ideia ona harrapatzea izaten da zailena; hortik aurrerakoa ez da hain gogorra. Eskertu behar diogu Euskaltzaindiari erabateko askatasuna eman izana, irizpide artistikoetan ez direlako sartu. Eta Euskaltzaindiak egindako enkargua egon arren sorburuan, guri dagoeneko ahaztu zaigu haren ordezkari edo gutxienez bazkide lana egiten dugula, eta, azkenean, antzezlan bat egitera joaten gara.

Mikel Martinezekin batera behin baino gehiagotan egin izan dituzu euskarari buruzko antzezlanak. Oraingoan, ordea, bost aktore zaudete oholtza gainean.

Gaur egun, eta are gehiago euskarazko antzerkian, bost aktoreko antzezlana proiektu handizalea da, eta arriskutsua. Hala ere, ezin gara beti formatu txikiko ikuskizunekin konformatu. Instituzioek ere lagundu behar dute, eta guk, gure aldetik, apustu handizaleak egin behar ditugu.

Hamabi hizkuntza erabiltzen dituzue antzezlanean. Hasieran azpidatziak jartzeko asmoa zenuten, baina azkenean ez zela beharrezkoa iruditu zitzaizuen. Erabaki ona izan zen?

Hizkuntza pila bat erabili nahi nituen ikuskizunean, eta ez nuen beste modurik ikusten. Baina, era berean, nagia ere ematen zidan. Alde batetik, nagi teknologikoa, eta, horrez gain, beste kultura batzuetan oso ohituta dago jendea bai zinema bai antzerkia azpidatziekin ikustera, adibidez Frantzian, baina gurean ez dago ohiturarik, eta gainera aurreiritziak daude horren kontra. Jokin Oregi zuzendariak proposatu zuen azpidatziak kentzea, eta ikusi nuen merezi zuela saiatzea. Testua pixka bat birmoldatu egin nuen, eta nahiz eta hizkuntza ezezagunak erabili, kontatzen zena erraz ulertarazteko erronka hartu nuen. Jakina, hitz batzuk ez dira ulertzen, baina ulertzen da zer ari den gertatzen, mila trikimailu ditugu horretarako. Salbuespen bat dago, nahita egindakoa: hasierako eszenan inkomunikazio linguistikoa islatzea nahi genuen, ikuslea hizkuntza arrotz baten aurrean aurkitzea, baina hortik aurrera erraz jarraitzen zaio istorioari.

Hausnarketa ugari ageri dira antzezlanean: zertarako balio duten hizkuntzek eta hizkuntza aniztasunak, irauteko grinari buruzko istorio bat ere bada...

Istorioan planteatzen da 3000. urtean hizkuntza bakarra dagoela munduan, hizkuntza globala, eta protagonista dela beste hizkuntza bat dakien bakarra. Baina perfektutzat dute egoera linguistiko hori: «Hizkuntza bakarra daukagu, apurtu dira mugak eta harresiak, eta oso ondo ulertzen dugu elkar guztiok», pentsatzen dute, positibotzat dute. Guk uste dugu hizkuntza bakarra egotea basoetan zuhaitz mota bakarra egotea bezala dela, akaso oso praktikoa fumigatzeko-eta, baina izugarri tristea.]]>
<![CDATA['Agur, Etxebeste!' filmak 22.000 ikusle izan ditu lehen hamar egunetan]]> https://www.berria.eus/albisteak/172214/039agur_etxebeste039_filmak_22000_ikusle_izan_ditu_lehen_hamar_egunetan.htm Wed, 09 Oct 2019 13:44:20 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/albisteak/172214/039agur_etxebeste039_filmak_22000_ikusle_izan_ditu_lehen_hamar_egunetan.htm <![CDATA[Yannick Bellonen lana ezagutzera emango du Euskadiko Filmategiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/032/001/2019-10-04/yannick_bellonen_lana_ezagutzera_emango_du_euskadiko_filmategiak.htm Fri, 04 Oct 2019 00:00:00 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1892/032/001/2019-10-04/yannick_bellonen_lana_ezagutzera_emango_du_euskadiko_filmategiak.htm
Forma aldetik egiten zuen ahalegina da haren beste ezaugarrietako bat, erabiltzen zuen elementu eta baliabide bakoitzak bere arrazoia izatea, errealizadore gisa ez ezik, muntaketan ere esperientzia handia baitzuen. 1948an egin zuen aurreneko filma, eta 2018an azkenengoa. Zazpi hamarkada eman zituen, beraz, zinemagintzan. Eta haren filmografiaren garrantziaren eta ezagutza faltaren arteko «kontraste mingarria» dagoela ikusita, urtero udazkenean antolatu ohi duen atzera begirakoa Belloni eskaintzea erabaki du Euskadiko Filmategiak.

Haren obrari buruz inoiz egin den atzera begirakorik zabalena izango dela esan du Joxean Fernandezek, Filmategiko zuzendariak. Gaur hasi eta abenduaren 21era bitarte, zinemagileak egindako hamabost filmak emango dituzte Donostiako Tabakaleran eta Bilboko Arte Ederren museoan. Horrez gain, Belloni buruzko lehen liburu monografikoa ere argitaratu dute: La mirada de frente. Eric Le Royk idatzi du, Bellonen lana gehien ezagutzen duen adituak, eta frantsesetik gaztelaniara Luisa Etxenikek itzuli du. Zinemagilearen biografiaz gain, hari egindako elkarrizketak ere biltzen ditu liburuak, eta egindako lanen nahiz amaitu gabe utzitakoen zerrenda bat ere ageri da bertan. Zikloa hasteko, mahai inguru bat egingo dute gaur Donostian, eta bihar Bilbon, eta liburua idatzi eta itzuli duten Le Royk eta Etxenikek parte hartuko dute.

Zilarrezko Maskorra

Aurkezpenean Fernandezek aitortu duenez, pena apur bat ere badute, beranduegi datorrelako atzera begirakoa —aurtengo ekainean hil zen Bellon—, eta zinemagileak ez duelako aukerarik izan jaio zen herrialdean bere lana ikusteko. Hain zuzen, umetan eta gaztetan Euskal Herriarekin lotura estua izan zuela nabarmendu du Le Royk. Aitaren osasun arazoek ekarri zuten familia Miarritzera, eta han jaio ziren bi alabak, Yannick eta Loleh. 10 urte bete arte bizi izan zen han, eta Parisera joan ziren gero, nahiz eta gazte garaian berriro itzuli zen.

Denise Bellon zuen ama, joan den mendeko Frantziako argazkilaririk esanguratsuenetako bat; osaba, berriz, Jacques Brunius zinemagilea. «Bere garaiko mugarri artistikoetatik oso gertu egon zen beti, bere familia kontaktuan zegoelako zineman, artean, literaturan eta abar gertatzen zenarekin. XX. mendeko mugarri artistiko, kultural eta sozialetara gerturatzeko modu bat da liburua irakurtzea», esan du Etxenikek.

Royren esanetan, beren burua berreraiki behar izaten zuten protagonistak interesatzen zitzaizkion gehienbat. 24 urterekin egin zuen aurreneko film laburra: Goémons (1948), eta Sari Nagusia jaso zuen Veneziako Biurtekoan. Haren film ezagunena, berriz, L'amour violé (1978) da. «Orain ikusiz gero, pentsa daiteke Iruñeko bortxaketari buruzkoa-edo dela».

Halaber, Donostiako Zinemaldian Zilarrezko Maskorra irabazi zuen lehen euskal zuzendaria ere izan zen Bellon. Le Royrekin izandako elkarlana medio, maskor hori Euskadiko Filmategiaren esku geratu da, bai eta beste material batzuk ere.]]>
<![CDATA[Yannick Bellonen lana ezagutzeko aukera emango du Euskadiko Filmategiak]]> https://www.berria.eus/albisteak/171985/yannick_bellonen_lana_ezagutzeko_aukera_emango_du_euskadiko_filmategiak.htm Thu, 03 Oct 2019 14:29:25 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/albisteak/171985/yannick_bellonen_lana_ezagutzeko_aukera_emango_du_euskadiko_filmategiak.htm <![CDATA[Bertsoen erritmoan dantzan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/032/001/2019-09-26/bertsoen_erritmoan_dantzan.htm Thu, 26 Sep 2019 00:00:00 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1879/032/001/2019-09-26/bertsoen_erritmoan_dantzan.htm Errimak oinetan ikuskizunak, baina bertsolarien ordez dantzariak jarrita; alegia, bozgorailuetatik entzuten zituzten bertsoak dantzatuz entzuleengana iristeko erronka zuten dantzariek. Badira zazpi urte Haatikek ikuskizun hura estreinatu zuela. «Emanaldiak asko markatu gintuen», dio Aiert Beobidek, zuzendarietako batek (Unai Elizasu da bestea). Eta, «ziklo bat ixteko gogoak bultzatuta», bigarren emanaldia prestatu dute. Bihar estreinatuko dute Errimak bi oinetan, Hondarribiko (Gipuzkoa) Itsas Etxean, 20:00etan.

Haatiken aurrenekoa izan zen dantza eta bertsoa uztartzen zituen lan hura, dantza konpainia artean sortu berria baitzen. «Berehala konturatu ginen asmatu genuela formatu sinple horrekin edo egiteko moduarekin. Kaleko arteak asko indartu dira, eta proposamen asko daude orain, baina orduan ez zeuden jai giroan edo formatu ezberdinetan egin zitezkeen hainbeste lan». Herriz herri asko ibili ziren lehen bi urteetan, eta gerora ere denbora askoan jarraitu zuten tantaka-tantaka eskaerak jasotzen. Ordea, konpainiak bere bideari jarraitu dio; adibidez, dantza garaikidera jo du, kanpoko koreografoekin lan egin du, eta kalean ere aritu da. «Bageneukan hasierara itzultzeko gogoa. Denbora generaman berriz egin behar genuela esaten eta esaten, eta, azkenean, momentua iritsi da».

Aurrekoaren formatu bera du, baina gai, bertso eta dantza berriek erabat ezberdin egiten dute Errimak bi oinetan. Ikusleak sentituko du bertso saio batera joan dela. «Aurrekoan zen gehiago bertso saio bat, festetako bertso saio bat edo antzeko formatu bat; oraingoan, berriz, bertso saioak egiteko dauden modu ezberdinetara ere joan gara, eta txapelketan gertatzen diren gauzak, bertso afari batean gertatzen direnak, koplak eta abar ere erakutsiko ditugu».

Gai jartzaileak izango duen rola da beste berrikuntzetako bat. Irudikatu egin zuten aurrekoan, off-eko ahots baten bidez. «Saroi Jauregik jarri zuen ahotsa, eta oso errealista geratu zen, jendeak berehala identifikatzen zuelako». Unai Elizasu ikuskizunaren zuzendaria eta gai jartzailea bera egongo da saio guztietan oraingoan. «Horrek bestelako freskura eta mugikortasuna emango dizkio emanaldiari». Beobideren esanetan, interesgarria da saioetan guztia itxita ez egotea, eta uste du gai jartzailea oholtzan egoteak jokoa emango duela, dantzariak pixka bat xaxatzeko joera ere izango duelako.

Emanaldirako propio prestatutakoak dira dantzariek dantzatu beharreko bertsoetako gehienak; beste batzuk, berriz, aurrez ere musikatuta zeuden. «Iruditzen zitzaigun bertso horiek berrerabiltzeko modu polita zela, eta guri ere dantzatzeko eta bidaia ezberdinak egiteko aukera ematen zigutela». Besteak beste, Aitor Sarriegi, Aitor Mendiluze, Sustrai Colina, Uxue Alberdi eta Odei Barrosoren bertsoak entzungo dira. «Koadernoan idatzita genuen beste gauzetako bat zen garai bateko bertsolarien bertso ezagun eta indartsu horiek ere ekarri behar genituela, eta gehitu ditugu emanaldira. Modu maitekorrean gerturatuko gara bertsolari historiko horiengana». Bixente Martinezek musikatu ditu bertsoak emanaldirako, eta Maddalen Arzallusek, Thierry Biscaryk eta Aitor Mendiluzek kantatu dituzte.

Bost dantzari egongo dira oholtzan emanaldi guztietan, eta elkarlanean ondu dute koreografia. «Talde osoa egon da inplikatuta; izan ere, garrantzitsua iruditzen zitzaigun sorkuntzarako gaitasun hori erakustea, bakoitzak gai bakoitza bakoitzaren estilora eramateko».

Tokira egokitzen den lana

Zuzendariak nabarmendu du Errimak bi oinetan erraz egokitzen dela edozein espaziora. Areto batean izango da estreinaldia, baina frontoi batean edo kaleko agertoki batean ere berdin-berdin egin daiteke. Ikusleak oholtza sinple bat ikusiko du: bost aulki, mahai bat —bertso afaria irudikatu behar denean—, mikrofono bat eta gauza askoz gehiagorik ez. «Horrek ez du esan nahi ez dagoela zainduta».

Sinpletasun horren bidez, bertso, doinu eta mugimendu bakoitzak protagonismo handiagoa hartzea nahi dute. Halaber, sinpletasun zaindu bat izango dute jantziek. «Bertsolari bakoitzak bere estilo dauka, eta gu ere gure estiloan joango gara, kaletar oinarria duen estilo batean. Gure taldearen izaera markatzen du estilo horrek. Gaur egun, garrantzitsua da irudia, eta osagai garrantzitsuenetako bat dira jantziak».

Lehenaren arrakastak bigarrenarena ere bermatzen ez duen arren, orduan baino lasaiago daude, Beobidek kontatu duenez. «Gure eskemetatik ateratzen ziren gauza asko egiten genituen, baina jendeak berehala ulertu zuen zer ari zen ikusten eta gertatzen, bertsozalea ez izanda ere, jendeak ezagutzen duelako bertso saioen formatua». Euskaraz ez zekien jendea ere izan dute emanaldietan. «Bertsoari beste lengoaia bat gehitzen zaio, gorputzaren lengoaia unibertsala, eta musikari, mugimenduari eta antzerkiari lotutako proposamena ere bada. Protagonistarekin enpatia izatea oso erraza da».]]>
<![CDATA[Laudorio artean hartu dute 'La trinchera infinita']]> https://www.berria.eus/albisteak/171459/laudorio_artean_hartu_dute_039la_trinchera_infinita039.htm Sun, 22 Sep 2019 16:45:27 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/albisteak/171459/laudorio_artean_hartu_dute_039la_trinchera_infinita039.htm <![CDATA[Erritualaz gozatzeko deia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/026/001/2019-09-21/erritualaz_gozatzeko_deia.htm Sat, 21 Sep 2019 00:00:00 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1877/026/001/2019-09-21/erritualaz_gozatzeko_deia.htm
Zinema kontsumitzeko modu berriei egindako kritika horren ostean, Zinema Kritikarien Nazioarteko Federazioaren (Fipresci) saria banatu zuten. Eta aurtengoan, aurkezleen hitzen ostean paradoxikoa ere eman zezakeen arren, Netflixen estreinatu den pelikula bat aukeratu dute urteko filmik onena: Alfonso Cuaron zuzendari mexikarraren Roma. 618 kritikarik parte hartu dute bozketan, eta Marta Armengou kritikari kataluniarra igo zen oholtzara Gabriela Rodriguez filmeko ekoizleari saria ematera. Eskerrak eman zituen hark Cuaron zuzendariaren eta gainerako lantaldearen izenean. «Izugarrizko filma izan da, publikoarekin eta gizarte mugimenduekin konektatu eta mugak gainditu ditu. Zinema aretoetatik haratago eramatea lortu dugu».

Iragarrita zegoen bezala, zinemako genero guztiei egindako omenaldiak hartu zuen protagonismoa handik aurrera. Komedia, thriller eta fantasia generoetan Euskal Herrian eta Espainian ekoitzi diren pelikularik gogoangarrienetako batzuen pasarteak proiektatu zituzten, hainbat gonbidaturen laguntzarekin eta Paco Roca, Koldo Serra, Mamen Moreu eta beste zenbait marrazkilariren marrazkiekin egindako sarrerekin. «Sinpleak dira itxuraz, baina pasarte ahaztezinak uzten dituzte. Badirudi oso erraza dela irri eginaraztea, baina ez da hala», esan zuten Javier Calvok eta Javier Ambrossik (Los Javis bikotea) komediako pelikulez. Leticia Dolera zuzendari eta aktoreak thrillerrak izan zituen hizpide. «Ez gaitezen engaina, ez dituzte misterioak bakarrik argitzen, gure gizartean eta ariman ikusi nahi ez ditugun gauzak ere agerian jartzen dituzte». Paul Urkijo zuzendariak, berriz, Jason y los argonautas izan zela umetan ikusi zuen lehen filma kontatu zuen. «Da genero bat egoera surrealistak modu librean eraikitzeko aukera ematen duena», esan zuen fantasiazko zinemaz.

Epaimahaiei komedia eta thrillerak saritzea asko kostatzen zaiela gogoratu ostean, aurkezleek banan bana deitu zituzten aurtengo sail ofizialeko epaileak: Barbara Lennie aktorea, Pablo Cruz ekoizlea, Mercedes Moran aktorea, Katriel Schori ekoizlea, Lisabi Fridell argazki zuzendaria eta Neil Jordan zuzendaria. Azken hori da epaimahaiko burua, eta berak hartu zuen hitza: «Hurrengo hamar egunetan hamabost pelikula ikusiko ditugu, eta zinema denari buruz hitz egingo dugu. Niretzat da eserita egotea sala batean, ilunpean, ezezagunekin, palomitak jaten, eta beste batek amestu duen zerbait ikusten. Ez dugu berdin sentitzen liburu bat irakurtzen ari bagara», esan zuen hark ere aretoerara joateko eskatuz.

'BlacKbird' filmeko taldea

Roger Michell zinemagile hego afrikarraren (Pretoria, 1956) azkeneko filmari (Blackbird) egokitu zaio aurten Zinemaldiko Sail Ofiziala irekitzea, eta zuzendariak berak, Sam Neil aktoreak eta David Bernardi ekoizleak aurkeztu zuten filma Kursaaleko auditoriumean bildutako jendearen aurrean. Donostiako zinemaldia munduko zinemaldi garrantzitsuenetako bat dela esan zutenean, txalo jo zuten ikusleek, bai eta Bernardik testua euskaraz irakurri zuenean ere.

Borja Crespo zinemagile bilbotarrak idatzi eta zuzendu du hasierako ekitaldia, eta Susana Fernandezekin eta Borja Etxebarriarekin batera, hark prestatuko ditu aurtengo Zinemaldiko gainerako galak ere: Donostia sariena, euskal zinemarena eta amaierako gala, hain zuzen. Ekitaldiaren hasieran, bideo baten bidez, gogoan izan zituzten duela gutxi hil diren Diego Galan Zinemaldiko zuzendaria izandakoa, Luis Kalparsoro delegatu nagusia, Mariano Ferrer prentsa arduraduna eta Juanmi Gutierrez zinemagilea.]]>
<![CDATA[Lursaguen transgresioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1871/029/001/2019-09-21/lursaguen_transgresioa.htm Sat, 21 Sep 2019 00:00:00 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1871/029/001/2019-09-21/lursaguen_transgresioa.htm Lursaguak. Escenas de vida film laburraren sinopsian: «Bizi garen garai honetan, inoiz ezagutu ez dugun espezie bateko milioika lursagu ditugu, milaka urteko kulturaren oinarri kontzeptuala suntsitzen». La risa de la medusa liburukoa da, eta Oñederrak ez du oso ondo gogoratzen nola heldu zen bere eskuetara. «Tesia egiten ari nintzenean izango zen». Pentsalariaren idazketak harrapatu zuen lehenik eta behin. «Modu zatikatuan idazten du, pentsamenduak alderdi ezberdinetatik batuz bezala, eta horrekin sortzen du bere pentsamenduaren diskurtsoa, zatien bidez». Hain zuzen, horixe da zinemagileari gehien interesatzen zaion gauzetako bat ere: narrazio konbentzionalak alde batera utzi eta narratzeko beste modu batzuk bilatzea. Indar handikoa iruditu zitzaion esaldiaren edukia bera ere. Orainaldiarekin eta lursaguekin edo satorrekin egiten du lotura, lurrari lotutako animalia itsu batzuekin. «Espezie ezberdineko milaka sator egotea gure lurra birrintzen, hau da, denbora osoan zapaltzen ari garen sistema kulturala-edo, oso indartsua iruditzen zait irudi bezala. Uste dut aipuak modu oso finean laburbiltzen duela filmaren muina».

Mikroistorioekin eta transgresio bat egiten ari diren figura femeninoekin osatu du laburra. Bat baino gehiago dira transgresio horiek egiteko moduak. Tokikoagoak batzuk, intelektualagoak besteak. Giro konkretuetan gertatzen dira. Badago bat, esate baterako, baserri mundukoa, eta lursaguekin zerikusi zuzena duena. «Umetako oroitzapen bat da, gure amak egindako transgresio txiki bat, broma moduan izanda ere, botere banaketa hausten zuena baserri giroan».

Oñederrak garrantzi handia eman dio hasierako faseari, eta marrazkiak egiten pasatu zuen aurreneko hilabetea. Animatzeko nahiko konplikatuak ziren marrazkiak egin zituen, geruza askoz osatutako konposizioak zirelako, baina behar bezain konplikatuak izaten utzi zien. «Hasieratik gidoi itxi bat egin beharrean, saiatu naiz marrazkiak ez izaten funtzionalak, haien potentzialitatea ez galtzeko eta narrazioaren mendeko ez bihurtzeko». Gidoi kontrolatu baten bidez izan beharrean, irudien bidez joan zen eraikiz filma, senaren bidez eginez eraikitako irudien arteko loturak, buruan zuena adierazgarri egiteko modua bilatzeko. Storyboard bat osatu zuen gero marrazkiekin. «Orduan hasten da pelikula egiten? Ba, seguru asko ez, aurretik ari zara zeure buruan loturak sortzen, badaukazu intuizio bat zerbaiti buruz hitz egin nahi duzula, nahiz eta gaia ez izan oso argi».

Film labur mutua

Eszena bakoitza banan-banan animatu ostean, pintura lanari ekin zion, eta postprodukzio fasea etorri zen gero. Tartean, soinuarena. Alots Arregi izan du ondoan pintaketaren prozesuan, Edu Elosegi postprodukzioan eta Javier Ucarrek egin du soinua. Hezurbeltzak eta Hotzanak film laburretan bezala, oraingoan ere elkarrizketarik ez sartzea erabaki du. «Hezurbeltzak egin nuenean, jendeari galdezka ibili nintzen ea beharrezko ikusten zuten off-eko ahots batek filmaren kontakizuna argitzea, baina oraingoan elkarrizketa arrazionalak egoteko aukerarik ez nuen ikusten». Badaude soinuak, barruraino sartzen direnak, gainera. «Soinua elementu oso garrantzitsua da, hainbeste istorio txiki egonda, osotasunak izan behar duelako sendotasun bat, istorio bakoitzean soinu ezberdinak egon arren».

Atzo izan zen filmaren estreinaldia, eta astelehenera bitartean beste lau aldiz ere izango da ikusteko aukera. «Pelikula bat egin eta gero, pelikulak irautea da inportantea, eta halako jaialdi batean hasteak ematen du bizitza luzea izateko itxaropena». Zinemaldirako ez ezik, Kimuak katalogorako ere hautatu dute Lursaguak, eta horrek ere indar handia eman diola kontatu du Oñederrak. «Esan nahi du babestuta dihoala nazioarteko jaialdietara».

Zinemaldian, Zabaltegi-Tabakalera sailerako aukeratu dute filma. «Nire ustez, dago egon daitekeen tokirik onenean. Narratiba konbentzional batetik aldenduta egoteak esan nahi du arriskua hartu duen film bat dela, amorfoa, irregularra, ez bakarrik gaiarengatik, baita hizkuntza zinematografikoan esploratzeagatik ere». Horri lotuta, uste du film laburraren formatuak laguntzen duela ohikoak ez diren narratiben arloan esploratzen. «Gero eta gogo gehiago dut gero eta zorrotzagoa izateko esplorazio horretan. Inportantzia eman behar zaio kontatzeko modu berriak bilatzeari, ez kontatzen denari bakarrik. Hanka sartu behar da, eta uste dut laburrek ematen dutela hanka sartzeko aukera».]]>
<![CDATA[Kultur arloko genero arrakalak, agerian]]> https://www.berria.eus/albisteak/171212/kultur_arloko_genero_arrakalak_agerian.htm Tue, 17 Sep 2019 07:23:40 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/albisteak/171212/kultur_arloko_genero_arrakalak_agerian.htm <![CDATA[Lehen pausoak Illunberantz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/031/001/2019-09-14/lehen_pausoak_illunberantz.htm Sat, 14 Sep 2019 00:00:00 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1891/031/001/2019-09-14/lehen_pausoak_illunberantz.htm

ASTEBURUKO SAIOAK

Oñatin egingo du lehen urratsa txapelketak, gaur, lehen final-zortzirenarekin. Honako hauek ariko dira kantuan: Felix Zubia, Aratz Igartzabal, Haritz Mujika, Andoni Mujika, Amaia Iturriotz eta Maider Arregi. Santa Ana aretoan izango da, 17:00etan, eta Iban Narbaizak egingo ditu aurkezle lanak. Biharko saioa Amasa-Villabonan izango da, eta bertsolari hauek igoko dira oholtzara: Beñat Iguaran, Oier Etxeberria, Iban Urdangarin, Iñigo Mantzisidor, Odei Lopez eta Maialen Akizu. Gurea antzokian izango da, eta Eresti Oiarbide ariko da gaiak jartzen. Fase honetan kantatuko duten bertsolarietako batzuek udaberrian jokatutako Gipuzkoa Bertsotan egitasmoan lortu zuten sailkatzea; beste batzuek, berriz, 2015eko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketan eskuratu zuten txartela, finalaurrekoetarako sailkatu baitziren.

FASE HONETAKO LANAK

Bertsolariek hamalauna bertso kantatuko dituzte final-zortzirenetan: binaka, gaia emanda, zortziko handian hiruna bertso; binaka, gaia emanda, zortziko txikian hiruna bertso; bakarka, lehen puntua emanda, zortziko txikian bina bertso; binaka, gaia emanda, hamarreko txikian hiruna bertso; eta kartzelako ariketan, bakarka, gaia emanda, hiruna bertso, nahi den doinu eta neurrian. Fasez fase, aldatu egingo dira bertsolariek egin beharreko lanak.

GALBAHEA ESTUTZEN

Final-zortzirenetan ariko diren 42 bertsolarietatik 24k egingo dute aurrera: saioa irabazten duten zazpiek eta puntuaziorik handiena lortzen duten hamazazpiek. Guztira, ordea, 30 bertsolari ariko dira final-laurdenetan, orain lau urteko txapelketako finalean kantatu zuten sei bertsolari ere fase horretan sartuko baitira: Alaia Martin, Oihana Iguaran, Agin Laburu, Iñaki Apalategi, Jon Maia eta Beñat Gaztelumendi —2015eko finalean izan ziren Arkaitz Oiartzabal eta Unai Agirre ere, baina horiek ez dute izenik eman aurten—. Saioak irabazten dituzten bost bertsolariak eta puntuaziorik altuena lortzen duten hamahiruak sailkatuko dira final-laurdenetatik finalerdietara; guztira, hemezortzi.

FINALA, ILLUNBEN

Finalaurrekoetatik sailkatuko diren bertsolariekin jokatuko da finala: saioak irabazten dituzten hirurak eta puntuaziorik handiena lortzen duten bostak sartuko dira; alegia, zortzi bertsolari ariko dira, eta inor ez dago zuzenean sailkatuta, aurreko finalistak ere final-laurdenetatik ariko baitira lehian. Zortzi bertsolarirekin emango zaio hasiera jardunari, baina, ohikoa bihurtu den bezala, puntu gehien biltzen dituzten bi bertsolarien arteko buruz burukoarekin amaituko da. Larunbatez izango da finala, abenduaren 14an, Donostiako Illunben.

SARRERAK NON EROSI

Saio guztietarako sarrerak www.bertsosarrerak.eus atarian daude salgai, eta, aurrez agortzen ez badira, txarteldegian ere eskuratu ahal izango dira, 16:00etatik aurrera. Halaber, finaleko sarrerak, Interneten ez ezik, saio guztietan ere egongo dira salgai. Bonu bat ere atera dute Bertsozale Elkarteko bazkideentzat —finalerako ez beste saio guztietarako balio du—. Don Inorrez taldeak egin du txapelketako sintonia, eta Errotaren martxa izena jarri dio, Pello Errotari eta Mikaela Elizegiri erreferentzia eginez.]]>
<![CDATA[«Nire irudipena da zineklubok irauten egon garela»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/031/001/2019-09-12/nire_irudipena_da_zineklubok_irauten_egon_garela.htm Thu, 12 Sep 2019 00:00:00 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1857/031/001/2019-09-12/nire_irudipena_da_zineklubok_irauten_egon_garela.htm
Lehen aldiz antolatu duzue zinekluben arteko topaketa, zineklubok antzeko arazoak izan ditzakezuela iritzita.

Ez dakit arazo deitzeko modukoak diren, baina zinemara gero eta jende gutxiago joaten da, eta zinema ikusteko modua ere asko aldatu da, eskaera bidezko zerbitzuekin aukerak asko zabaldu baitira. Zinema programatzen dugun guztiok partekatzen dugu diagnosi hori, eta ez dakigu zer egin daitekeen horren aurka, eta topaketan ere horrentzako formula magikorik ez dugu aurkituko seguru asko. Alabaina, ikusten genuen zineklubok ez dugula elkar ezagutzen, ez dakigula lan egiteko zer modu duten besteek, zer arazo dituzten...

Sinergiak sortzen laguntzea da topaketaren helburua?

Aurtengoa lehen pausoa da, eta helburu nagusia da elkar ezagutzea, ikustea bakoitzak zer egiten duen eta komunikaziorako bideak zabaltzea. Apirilean, adibidez, Kresalak, Bilboko Fas zineklubarekin batera, Anxos Fananz zuzendari galiziarra ekarri zuen bere pelikula aurkeztera. Horrelako gauzak egin daitezke, baina ez daukagu ohiturarik. Oso garrantzitsua iruditzen zaigu elkar ezagutzea, bakoitzak zer egiten duen jakitea eta elkarri nola lagundu ikustea, batez ere lan egiteko modu oso ezberdinak ditugula uste dugulako. Azkoitikoek [Gipuzkoa], adibidez, ez dute banatzailearekin harremanik izaten pelikula ekartzeko, udalaren edo aretoko enpresaren bidez egiten dute eskaera, eta galdetzen ziguten nola egiten genuen guk. Errenteriakoek [Gipuzkoa] aipatu ziguten arazoak izaten zituztela pelikula aurkezteko gonbidatuak lortzeko. Beste modu batera egin daitezkeen gauza asko egon daitezke, baina, horretarako, jakin egin behar dugu nola egiten dugun bakoitzak.

Badakizue zenbat zineklub dauden Euskal Herrian?

Ez, oso zaila da jakitea. Bilaketa bat egin genuen elkarteen erregistroan eta sare sozialetan, zinema, zinea, zineklub jarrita, eta zinemaren erreferentziaren bat duten 30 atera zitzaizkigun Jaurlaritzaren erregistroan. Nafarroan hiru aurkitu genituen, eta Iparraldean ere hiru. Azkenean helbide elektronikoa, telefono zenbakia edo Twitterreko kontu bat duten 35i bidali genien mezua, eta batzuek ez digute erantzun; orduan, ez dakigu benetan zenbatek funtzionatzen duten. Beste elkarte bateko parte diren zineklub eta elkarte pila bat ere badago, sare sozialik eta halakorik ez dutenak: bizilagunen elkarteetan, gaztetxeetan, unibertsitatean... Jende horrengana ere heldu nahi dugu. Esango nuke herri guztietan egon izan dela zinekluben bat, batik bat 1970-1980ko hamarkadan, eta gaur egun ere nik uste dut 60-100 talde egongo direla zinemaz hitz egiteko elkartzen direnak, baina zaila da jakitea.

Aipatu duzu filmak ikusteko aukerak asko ugaritu direla. Zer funtzio betetzen dute zineklubek gaur egun?

Gero, pelikulaz hitz egiteko aukera ematen dute, eta ikusle oso leiala izan ohi dituzte. Kresalak, behintzat, urteen poderioz, komunitate edo familia handi bat egin du.

Gazteengana iristeko zailtasunak dituztela aipatzen dute askok.

Aretoetako joera ere hori da, eta ez dugu horri buelta emateko formularik, baina, adibidez, gauza bereziak eskaintzen direnean, jendeak erantzuten du. Hala ere, uste dut gazte askok ez dakitela zer diren zineklubak, ez dakitela beren herrian badagoen ere. Nire irudipena da irauten egon garela, funtzionatzen zuen formula bat geneukalako, baina ez dela egin gazteei proiektua aurkezteko ahaleginik. Eta jendeak ez badu ezagutzen, ezin da etorri.

Larunbateko topaketan, lehen zatian, lau zineklubetako kideek mahai ingurua egingo dute.

Elkarren artean ezberdinak diren zineklubak dira: Fas Bilbokoa da, hiri handi batekoa, eta 50 urte daramatza astero pelikula bat jartzen; Iruñeko Lehen Saioa iaz sortu zen, eta berezia da, nerabeentzako saioak antolatzen dituelako; Errenteriako Ozzinemak programazio iraunkorra du, eta Udalarekin akordioa zinema herrian zabaltzeko; Azkoitiko zinekluba, berriz, zineklub txikiagoa da. Mahai inguru horren erdira lau adibide eramango ditugu, baina nahi dugu publikoan daudenek ere beren bizipenak kontatzea, zerbait irekia izatea.

Eguerdian, berriz, Julio Lamaña nazioarteko zineklub eta zinema elkarteen federazioko idazkariaren hitzaldia izango da. Zeri buruz ariko da?

Hau antolatzeko ideiarekin hasi ginenean, pentsatu genuen zinekluben sareek egon behar zutela, nahiz eta guk ez izan. Eta ikusi genuen nazioarteko zinekluben federazioa bazegoela, eta kontakturako helbide elektroniko bat zutela. Eta idatzi egin genien, elkartzeko ideia genuela eta topaketa horretan zer konta genezakeen galdetuz. Julio Lamañak erantzun zigun, idazkari nagusiak, oso ideia ona zela eta edozertarako laguntzeko prest zegoela esanez. Katalana da, baina Hego Amerikan bizi da, eta kasualitatez irailaren 14an Katalunian egongo zela esan zigun, eta etorriko zela parte hartzera. Izugarrizko zortea izan dugu. Nahi zuena kontatzeko esan genion.

Arratsalderako, berriz, banatzaileak gonbidatu dituzue topaketara.

Zinekluben beharretako bat pelikulak lortzea da. Telefonoz eta posta elektronikoz asko ezagutzen dugu elkar, baina aurrez aurre gutxi, eta iruditzen zitzaigun banatzaileentzat ere interesgarria izan zitekeela, sare bat sortzen badugu, bezero potentzialak izango garelako. Hauek etorriko dira: Bartzelonako Noucinemart, eta horiek, zinema banatzeaz gain, D'A izeneko festibala ere badute; El Sur Filmsekoak ere Bartzelonakoak dira, eta pelikula oso izkinetakoak banatzen dituzte, oso interesgarriak, zirkulu komertzialetatik oso kanpora geratzen direnak; Surtseykoak Madrilgoak dira, eta batez ere film europarrak eta bikoiztu gabeak banatzen dituzte. Euskal Herriko bi banatzaile ere izango dira: Banatu Filmak eta Atera Films.]]>
<![CDATA[Irati Goikoetxeak lortu du Igartza saria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/028/001/2019-09-11/irati_goikoetxeak_lortu_du_igartza_saria.htm Wed, 11 Sep 2019 00:00:00 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1872/028/001/2019-09-11/irati_goikoetxeak_lortu_du_igartza_saria.htm Baina-rik gabeko minaz ariko dela kontatu du, alderaketarik eta justifikaziorik gabeaz, biktimen bakardadeaz eta isolamenduaz. Oihana izango da protagonista nagusia. ETAk aita hil zion 22 urte lehenago, garondora tiro bat jaurtita. «5 urteko Katti alabak egiten dizkion galderak tarteko, min hori berridentifikatzen hasi da, eta konturatuko da zerbait egin nahi duela hain suntsigarria den min horrekin».

Abiapuntua Oihana izan arren, inguruan pertsonaia gehiago izango ditu: ama, 5 urteko alaba, 14 urteko semea, bikotekidea, anaia, aita hil ziotenean zuen mutil laguna eta abar. Era berean, pertsonaiaren bueltan beste zirkulu bat osatuko duela azaldu du Goikoetxeak: «Pertsonaia horiek, gizarteko herritar orok bezalaxe, mina beren erara bizi dute, beren mamuekin, kontraesanekin eta aurreiritziekin». Elkarri entzuten jarri nahi dituela iragarri du. «Baina hori nire borondatea izango da; gero ikusiko dugu elkarrengana hurbiltzen ote diren, nola, nola ematen dituzten pausoak eta abar».

Gaiari dagokionez, betiko kezka pertsonala izan duela azaldu du, eta literaturaren bidez egin nahi izan duela ezberdinen arteko bizikidetza osasuntsuago bat lortzeko bere ekarpena. «Jabetzen naiz erronka handi bat dela bai liburua idaztea, bai propio gai horri heltzea, baina uste dut gizartean, norbanakoan nahiz kolektiboan ausartak izan behar dugula». Bizikidetzaren arloan lan egiten du Goikoetxeak, eta azaldu du horrek ere eman diola gaiaz gehiago hausnartzeko eta min horretara iristeko aukera. «Bi aukera ditugu: modu pasiboan denborari pasatzen utzi, eta hori arriskutsua iruditzen zait, edo gutariko bakoitzak, dakigun horretatik, ekarpenak egin».

Euskal literaturan gaiari askotariko ertzetatik heldu izan zaiola uste du. «Saiatuko naiz zerbait berria egiten. Propio-propio kontakizuna minean zentratu nahi dut, eta uste dut izan daitekeela min horren bueltan ahots ezberdinak bilduko dituen lehen pausoetako bat. Saiakera horretara jo nahi dut». Xabier Mendiguren Elkarreko editorearen esanetan, proiektuak alderdi politiko bat baduen arren, samurtasuna ere oso nabarmena da laginean. «Ez da izango politikaren gogortasunaren korapilo bat; mina bera izango da erdigunea, minaren erabilera hori da gainditu nahi dudana», esan du Goikoetxeak.

Aurkeztutako proiektuari Herriak ez du barkatuko izena jarri dio. Aurreko saridunetako batzuek mantendu egin izan dute hasierako izenburua; beste batzuek, aldiz, aldatu egin dute liburuan. «Gaur-gaurkoz heldu nahi nioke izenburuari, aurkeztutako laginaren amaierak barkamenari egiten diolako keinua». Hortik sortu zitzaion esaldi horrekin jokoa egiteko ideia. «Gure herriko kaleetan irakurri izan dugu esaldi hori, eta niri herriaren eta barkamenaren erabilera horrek ezinegona sortu izan dit, haserrea». Buelta txiki bat eman, eta «herria» modu suntsitzailean erabili beharrean, modu eraikitzailean erabili nahi duela azaldu du, uste baitu etorkizuneko herriak, belaunaldi berriek, ez dutela onartuko gizarteko agente aktibo gisa eta modu kolektiboan bizikidetzaren alde ezer egin ez izana eta pisu hori denboraren joanean haiei utzi izana.

Idazlearen bigarren liburua

Igartza bekaren bidez argitaratuko duena ez da Goikoetxearen lehen liburua izango, 2014an Andraizea (Erein) ipuin liburua kaleratu baitzuen. «Idazteko modu bat deskubritu nuen lanketa hartan, eta, gerora ere, ipuin laburretan eta, gutxi gorabehera mantendu izan dut». Esaldi laburrak, elkarrizketa zuzenak, bigarren pentsamendu batzuk bilatu nahi dituzten jokoak eta abar dira estilo horren ezaugarrietako batzuk. «Inkontzienteki ere eskuak, buruak eta sormenak horra joko dit».

35 urtetik beherako idazle gazteei zuzendutako sariketa da Igartza, eta adin hori betetzear du Goikoetxeak. «Banituen zer kontatuak, eta zer kontatu horiek ez dute askotan epe mugarik izaten, baina jabetzen nintzen hau zela azken aukera, eta kontatu nahi nituen horiek Igartza bekaren bidez kontatzeko saiakera egin nezakeela».

Elkar argitaletxeak, Beasaingo Udalak eta CAF enpresak antolatzen dute sariketa —aurten 22. aldiz—, eta urtebeteko epea ematen die irabazleei liburua idazteko. 1998an antolatu zuten lehen aldiz, eta gaur egun ezagunak diren idazle askok argitaratu dituzte eleberri nahiz ipuin liburuak beka horri esker, hala nola Unai Elorriagak, Van't Hoffen ilea; Karmele Jaiok, Amaren eskuak; Uxue Alberdik, Aulki bat elurretan; Katixa Agirrek, Habitat; Eider Rodriguezek, Katu jendea; eta Danele Sarriugartek, Erraiak. Iazko beka Erika Elizarik jaso zuen, Zendabalitz izeneko nobela proiektuarekin, eta datorren udaberrian argitaratuko du Elkarrek. Goikoetxearena 2021eko udaberrian ateratzea da asmoa.]]>
<![CDATA[Irati Goikoetxeak irabazi du Igartza saria]]> https://www.berria.eus/albisteak/170891/irati_goikoetxeak_irabazi_du_igartza_saria.htm Tue, 10 Sep 2019 09:14:23 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/albisteak/170891/irati_goikoetxeak_irabazi_du_igartza_saria.htm Andraizea (Erein) ipuin liburua kaleratu baitzuen. "Idazteko modu bat deskubritu nuen lanketa hartan, eta, gerora ere, ipuin laburretan-eta, gutxi gorabehera mantendu izan dut". Esaldi laburrak, elkarrizketa zuzenak, bigarren pentsamendu batzuk bilatu nahi dituzten jokoak eta abar dira estilo horren ezaugarrietako batzuk. "Inkontzienteki ere, eskuak, buruak eta sormenak horra joko dit". 35 urtetik beherako idazleentzako sariketa bat da Igartza, eta adin hori betetzear du Goikoetxeak. "Banituen zer kontatuak, eta zer kontatu horiek ez dute askotan epe mugarik izaten, baina jabetzen nintzen hau zela azken aukera, eta kontatatu nahi nituen horiek Igartza bekaren bidez kontatzeko saiakera egin nezakeela". Elkar argitaletxeak, Beasaingo Udalak eta CAF enpresak antolatzen dute sariketa, eta urtebeteko epea ematen die irabazleei liburua idazteko. 1998an antolatu zuten lehen aldiz, eta gaur egun ezagunak diren idazle askok argitaratu dituzte eleberri nahiz ipuin liburuak beka horri esker, hala nola Unai Elorriagak Van't Hoffen ilea, Karmele Jaiok Amaren Eskuak, Uxue Alberdik Aulki bat elurretan, Katixa Agirrek Habitat, Eider Rodriguezek Katu Jendea eta Danele Sarriugartek Erraiak. Iazko beka Erika Elizarik jaso zuen, Zendabalitz izeneko nobela proiektuarekin, eta datorren udaberrian argitaratuko du Elkarrek. Goikoetxearen 2021eko udaberrian ateratzea da asmoa.]]> <![CDATA[Ospakizun kutsuko programazioa taxutu du Donostiako Kursaalak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/033/001/2019-09-10/ospakizun_kutsuko_programazioa_taxutu_du_donostiako_kursaalak.htm Tue, 10 Sep 2019 00:00:00 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1867/033/001/2019-09-10/ospakizun_kutsuko_programazioa_taxutu_du_donostiako_kursaalak.htm
Urriaren 19an izango da horietatik aurrena; hain zuzen, Musika Familian programaren barruan, dibertsitate sexualaren gaia landuko du Aske Fundazioak prestatutako komedia musikalak. Iragarritako azkenak, aldiz, 2020ko urtarrilean izango dira, Javier Camarena abeslari lirikoaren errezitala (urtarrilak 23) eta Madrilgo Los Secretos taldearen kontzertua (urtarrilak 31), hain zuzen.

Tartean, Geneva Camerata orkestraren (urriak 27), Hanburgoko NDR Elbphilharmonieren (azaroak 12), Martha Argerichen (azaroak 23) eta Concerto Koln orkestraren (abenduak 14) kontzertuek osatuko dute musika klasikoko eskaintza. Halaber, Omara Portuondo musikaria (urriak 30), Vetusta Morla taldea (azaroak 2) eta Ludovico Einaudi pianista (azaroak 4) ere ariko dira.

Nahiz eta udazkeneko denboraldia oraindik ez den hasi, ondorengoa ere prestatzen ari da Kursaal Eszena, eta zenbait ikuskizun iragarri ditu dagoeneko: Opus Lirica konpainiak Mozarten Don Giovanni taularatuko du otsailaren 21ean eta 22an, eta Amaral taldeak kontzertua emango du martxoaren 12an, Salto al color diskoa aurkezteko. Bi ikuskizun horietarako sarrerak salgai daude dagoeneko.]]>
<![CDATA[Askotariko rol eta generoetako aktorea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/026/001/2019-08-27/askotariko_rol_eta_generoetako_aktorea.htm Tue, 27 Aug 2019 00:00:00 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/paperekoa/1873/026/001/2019-08-27/askotariko_rol_eta_generoetako_aktorea.htm
Irailaren 26an jasoko du saria Sutherlandek, Kursaalean egingo den ekitaldi batean —sarrerak salgai daude dagoeneko—, eta, gero, Giuseppe Capotondik zuzendariaren The Burnt Orange Heresy film beltza emango dute. Sutherlanden azken lanetako bat da, eta Mick Jagger, Claes Bang eta Elizabeth Debicki aktoreekin batera aritu da. Italian girotutako film bat da, eta James Figueras arte kritikaria eta Berenice Hollis Europan zehar bidaian ari den neska xaloa ditu protagonista. Maitale berriak Cassidy arte bildumariaren etxera joango dira bidaian, eta hor katramilatuko da istorioa. Hain zuzen, bihar hasiko den Veneziako zinema jaialdia itxiko du pelikula horrek.

Sutherlandek ingeniaria izateko asmoa zuen hasieran, eta ikasketa horiek ere egin zituen. Azkenean, ordea, antzezpenaren aldeko hautua egin zuen, eta Londresera joan zen hango musika eta arte dramatikoaren akademian ikasteko. Telesailetan ekin zion ibilbideari, eta The Saint eta The Avengers dira hark egindako lanetan nabarmendu daitezkeenetako batzuk. Zineman, Il castello dei morti vivi pelikulan (1964) egin zuen debuta. Lehenengo arrakasta, berriz, Robert Aldrichen The Dirty Dozen gerra film klasikoarekin lortu zuen. Genero horretan bertan, M.A.S.H. (1970), Kelly's Heroes (1970) eta Johnny Got His Gun (1971) filmetan protagonista izan zen gero. Eta 1970eko hamarkadakoak dira haren interpretazio ezagunenetarikoak ere: Novecento (1976), Casanova (1976) eta Invasion of the Body Snatchers (1978).

Genero eta rol jakin batekin identifikatu ezin den aktore bat da, ordea, Sutherland. Egokitzeko gaitasun handikoa. Draman, gerra zineman, thrillerrean, beldurrezko zineman nahiz zientzia fikzioan aritu izan da. Esate baterako, Ordinary People-n (1980) senide baten heriotzak jotako familia baten burua izatea egokitu zitzaion; eta Eye of the Needle-n (1981), nazi espioi bat izatea. Ondoren egin zituen lanetan izar handiak izan zituen alboan: Al Pacino Revolution-en (1985), Sylvester Stallone Lock Up, John Flynn pelikulan (1989) eta Marlon Brando eta Susan Sarandon A Dry White Season-en (1989).

JFK (1991) lanean, Mr. X hezurmamitu zuen, Garrison fiskalari (Kevin Costner) Kennedy presidentearen hilketari buruzko informazio konfidentziala eskaini zion pertsonaia. Piromano ohia izan zen Backdraft-en (1991); Kristy Swansonen mentorea Buffy the Vampire Slayer filmean (1992) eta Demi Mooreren babeslea Disclosure-n (1994). Ondoan aktorerik onenetakoak izan dituen bezalaxe, zinemagilerik garrantzitsuenen esanetara aritu izan da garaian-garaian.

Azkenaldian egindako elkarrizketetan askotan egin dioten galderetako bat da ea ez al duen erretiratzeko asmorik. Irmo erantzun ohi du ezetz, deitzen dioten arte jarraituko duela. 84 urte izan arren, buru-belarri segitzen du lanean. Space Cowboys filmean (2000), jantzi espaziala soinean jarri eta astronauta beterano batzuei buruzko istorio bateko protagonista izan zen. Hamarkada horretakoak dira The Italian Job (2003), Cold Mountain drama (2003) eta Pride & Prejudice (2005) ere. Azken boladan izan duen rolik ezagunenetako bat Snow presidentearena da, The Hunger Games sagan. Forsaken western filmean (2015), berriz, bere benetako seme Kiefer Sutherlanden aitarena egin zuen. Aste honetan bertan, James Gray zuzendariak Veneziako zinema jaialdian aurkeztuko du Ad Astra, aktorearen azken lanetako bat.

Telebistan ere bai

Telebistan, Nicole Kidmanekin The Undoing filmatzen ari da gaur egun, David E. Kelleyk idatzitako eta Susanne Bierrek zuzendutako sei ataleko minisail bat. Beste lan batzuen artean, nabarmentzekoak dira Crossing Lines akzioko telesaila (2013-2015) eta Ken Folleten The Pillars of the Earth nobela ezagunaren egokitzapena (2010).

Zinemaldiak atzo jakinarazi zuen Donostia sarietako bat Sutherlandentzat izango dela, baina ez da aurten aitortza hori jasoko duen bakarra izango. Antolatzaileek aurrez esana zuten Penelope Cruz aktore espainiarra (irailaren 27an) eta Costa Gavras greziar jatorriko zinemagile frantziarra ere (irailaren 21ean) sarituko dituela. Irailaren 20tik 28ra izango da aurtengo Donostiako Zinemaldia.]]>
<![CDATA[Hirugarren Donostia saria, Donald Sutherlandentzat]]> https://www.berria.eus/albisteak/170369/hirugarren_donostia_saria_donald_sutherlandentzat.htm Mon, 26 Aug 2019 07:11:54 +0200 Miren Garate https://www.berria.eus/albisteak/170369/hirugarren_donostia_saria_donald_sutherlandentzat.htm Penelope Cruz aktoreak eta Costa-Gavras zinemagileak ere emango diete Donostia sari bana.]]>