<![CDATA[Miren Manias | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 24 Jul 2019 02:27:06 +0200 hourly 1 <![CDATA[Miren Manias | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Guk kontatzen ez badugu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/019/002/2019-07-24/guk_kontatzen_ez_badugu.htm Wed, 24 Jul 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1878/019/002/2019-07-24/guk_kontatzen_ez_badugu.htm
Asko dira telebista tradizionalaren negozio, produkzio eta distribuzio ereduak hilda daudela adierazi duten aditu profesionalak zein akademikoak. Beraz, Mediaseten egokitzapena ez da harritzekoa. Egiaz, 2017tik ari dira lanean komunikazio formula pertsonalizatuak eta segmentatuak diseinatzeko estrategian. Harritzekoa da, ziur aski, eraldatze digitalari erantzunik ematen ez dioten telebisten egoera; nabarmenki, telebista publikoen kasuan. Hala nola, ETBrena. Hobeki esateko, kezkatzeko modukoa da. ETBko arduradunek, ordea, behin baino gehiagotan esan dute badutela estrategia digitalik. Zer da hori? Zure egoera zehaztea, ekintza plana diseinatzea eta exekutatzea, hain zuzen ere. Horretarako, audientziaren profilak zedarritu, haiekin harremanak lantzeko plataforma egokiak aukeratu (korporatiboak, sozialak, publizitarioak...), eta, azkenik, horien araberako ikus-entzunezko edukiak sortuko dira. Horiek egingo balitu, hartu beharreko norabideaz jabetuko litzateke ETB. Bien bitartean, beste batzuek guri egingo dizkigute.

Esaterako, Patria (HBO) eta La linea invisible (Movistar+) telesail espainiarrekin gertatu den bezala. Lehenengoa ETAren jarduera armatuan oinarritutako Fernando Aranbururen eleberriaren egokitzapena da; bigarrena, ETAren lehen urteei buruzko lana. Itziar Ugarte BERRIAko kazetariak kezka agertu du Jakin aldizkariko artikulu mamitsuan: «Entzundakoak entzunda, beldur naiz zer irudi emango den euskaldunoz [...] telesaila nobelari fidela bazaio. Batzuen begietara oso karikaturizableak» garelako. Hori hala da. Baina nire kezka hauxe da: zer gertatzen zaigu guri Euskal Herriaren historia guk kontatzen ez badugu?]]>
<![CDATA['La casa de papel']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/025/002/2019-07-19/la_casa_de_papel.htm Fri, 19 Jul 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/025/002/2019-07-19/la_casa_de_papel.htm La casa de papel espainiar telesail ospetsuaren hirugarren zatia -hori da Netflix plataformak erabilitako terminoa denboraldi berriari deitzeko-. Euskal Herrian, goizeko bederatzietatik aurrera ikusi ahal dira «munduko lapurreta handienaren» atal berriak. Zortzi, guztira. Iaz, ingelesez ez besteko telesail ikusiena bilakatu zen Netflixi esker -Antena3 telebista katean estreinatu baitzen lehendabizi-. Horren ondotik, Emmy saria eskuratu zuen; nazioarteko telesail dramatiko onenarena, hain zuzen ere. Eta 2018ko ekainetik badakigu Stephen King idazle ospetsua telesailaren jarraitzaile sutsua dela ere. «Berlinek ditu lerrorik onenak. Nairobik dauka ilerik onena», adierazi zuen pertsonaiei buruz, Twitterreko kontuan. Estreinaldiko lehen egunetan jasandako boikotaren ostean -Itziar Ituño euskal aktore eta telesailaren protagonistetako baten kontrako jarrerak tarteko-, edonork pentsatuko luke La casa de papel-ek ez zuela asko iraungo. Tira, kontrako emaitza gerta daitekeela argi dago: 4,9 milioi ikusle batu zituen denboraldiko lehen atalak Antena3en -Hego Euskal Herrian liderra izan zen bere ordutegian, 127.000 ikusle lortuta-.

Dirua ekoizteko lantegi baten talde lapurreta kontatzen da lehen bi denboraldietan. Beraz, istorioa amaituta dago. Kontua da taldeko kide bat atzematen duela Poliziak, eta, hura askatzeko asmoz, itzultzea erabakitzen dute gainerakoek. Baina ez gaitezen inozoak izan. Telesailaren sortzailearekin -Alex Pina- esklusibotasun kontratua sinatu zuen Netflixek 2018ko uztailean. Ordurako, La casa de papel mundu mailako ikus-entzunezko fenomenoa zen. Nola luzatu arrakasta hori? Lapurrei batzeko arrazoi sendo bat emanda. «Ez genuen itzultzeko asmorik. Baina, egoera hori ikusita, erantzuteko beharra ikusten dugu. Oraingo honetan, handia izango da», entzun daiteke hirugarren zatiaren teaser-etako batean.

Gustura hasi nintzen lehen zatia ikusten. Bigarrena, berriz, gogo gutxiagorekin. Gidoiak eta erritmoak maila altua badute ere hasieran, poliki-poliki beheraka egiten dutela iruditzen zait. Askotan, gainera, errealitatetik are urrunago dagoen fikzio kutsua hartzen du. Bereziki, txiklea balitz bezala tiratu duten istorioa baita. Eskerrak hirugarren zatia idazteko ardura ez dudan. Gidoigile gaixoa! ]]>
<![CDATA[Adeitasun diplomatikoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/019/002/2019-07-17/adeitasun_diplomatikoa.htm Wed, 17 Jul 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/019/002/2019-07-17/adeitasun_diplomatikoa.htm
Sare sozialak erabili ditu Trumpek kongresukide eta Alderdi Demokratikoaren hainbat emakume haien jatorrizko lekuetara «itzuli daitezela» eskatzeko. New Yorkeko Alexandria Ocasio-Cortez, Minnesotako Ilhan Omar, Michiganeko Rashina Tlaib eta Massachusettseko Ayanna Pressley, hurrenez hurren. The Squad (brigada) gisa ezagutzen dira, eta demokraten ezker ildoarekin lotzen dituzte; batez ere, AEBetako immigrazio politika gogor kritikatzeagatik. Trumpek hauxe idatzi du Twitterren: «Interesgarria da egoera katastrofikoa eta ustela bizi duten herrialdeetako emakume aurrerakoiak kongresuan entzutea, munduko herrialderik indartsuenari esaten gobernua nola kudeatu behar dugun. Joan daitezela haien jatorrizko lekuetara eta bertako hondamendiak konpontzen lagundu dezatela». Oso litekeena da, baina, Trumpek ez jakitea horietako hiru AEBetan jaio zirela; eta Omar, Somaliako errefuxiatu gisa, 1990eko hamarkada hasieran iritsi zela herrialdera, eta bertako herritarra dela 2000tik.

Neketsua izan daiteke adeitasun diplomatikoa. Bestela, galde diezaiotela Serena Williams tenis jokalariari. Ez dakit Wimbledoneko emakumezkoen finala ikusi duzuen ala ez. Hala ez bada, sekulako partida galdu zenuten larunbatean. Simona Halep erraz nagusitu zitzaion Williamsi. Bizi jokatu zuen Halepek, eroso eta konfiantza osoz. Finalaren osteko prentsaurrekoan, tenisarekiko duen konpromisoa zalantzan jarri duten kritiken gainean galdetu zioten Williamsi. Zehazki, Billie Jean King tenislari ospetsuak esandakoez; berdintasunaren aldeko aktibismotik atseden hartu beharko lukeela adierazi du. Williamsen erantzuna mirestekoa izan zen: «Berdintasunaren aldeko borroka uzten dudan eguna hilobian nagoena izango da».]]>
<![CDATA[Ezagutzearen kaltetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1880/021/002/2019-07-12/ezagutzearen_kaltetan.htm Fri, 12 Jul 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1880/021/002/2019-07-12/ezagutzearen_kaltetan.htm Chiloé, lasterka munduan, eta hirugarren denboraldia ematen ari dira ETB1en. Zigor Iturrietaren udako bigarren saioa da hori, Karabana-rekin ari baita Euskal Herriko txokoak bisitatzen. Eta horiez gain, urtean zehar, Txoriene sukaldaritza saioa aurkezten du kate berean. Ez al dago langabezian dagoen lagunik? Udako saioek, gainera, aurpegi berriak bereziki behar dituztelakoan nago. Batek baino gehiagok galdetuko du zer elementu berri eskain ditzakeen saioak gastronomiaren eta bidaien gaineko euskarazko programak ETBko udako eskaintzan badaudenean: Karabana eta Euskalonski. Gauza gutxi.

Aurreko denboraldia Bavarian (Alemania) amaitu zuen Iturrietak. Parte hartutako lasterketan deskalifikatu egin zuten, ordea; nahigabe bost kilometro gutxiago egin zituelako. Itxiera triste samarra izan zuen, zazpi orduko korrikaldi gogorraren ondotik, hirugarren postuari agur esan behar izan ziolako. Halere, energiaz beteta hasi du saioaren denboraldi berria. Japoniara bidaiatu dute lehen atalean, eta Ninja Trail Run imendi lasterketan zortzigarren lekua eskuratu du aurkezleak. Ondo sufrituta, gainera.

Konparazioak ez dira onak, baina nahitaezkoa zait Euskalonski hartzea erreferentzia bat izateko. Gidoi aldetik, Chiloé-k ez du berrikuntza handirik. Izatez, nahiko aspergarria da. Minutu gehienak tokiko irudiez eta aurkezlearen off-eko ahotsaz betetzen dituzte. Atal batzuetako musikak, bestalde, ez du askorik laguntzen —geldoegia da, nire gusturako—. Eta edizioan ez dago lan handirik. Akaso, horri tiraka bizitasun gehiago lor zezaketen.

Diotenez, bidaiatuz ezagutzen da norberaren herria hobekien. Beraz, halako euskarazko saio batek horretarako aukera eman beharko luke. Kasu honetan, baina, Euskal Herriaren erreferentzia gutxi daude. Hau da, Iturrietak bisitatzen dituen lekuetan ez dituzte jatorrizko eremu geografikoaren ezberdintasunak zein antzekotasunak nabarmentzen. Aurkezteko hizkuntza euskara izango ez balitz, saio bera beste lurralde batean ekoitzi dela pentsa liteke. Esaterako, Euskalonski-n ez bezala, aurkezleak ezin du euskararik erabili ezagutzen dituen pertsonekin; eta emaitzak gure imajinarioan dauka eragina, norberaren herria hobeki ezagutzearen kaltetan.]]>
<![CDATA[Haiena ere futbola da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/023/002/2019-07-10/haiena_ere_futbola_da.htm Wed, 10 Jul 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/023/002/2019-07-10/haiena_ere_futbola_da.htm
Hainbat hedabidek argitaratu dutenez, 2019ko kopak telebistako audientzia markak hautsi ditu. «Emakumeen garai berrian sartzen ari gara», esan du BBCk. 200 telebista baino gehiago aritu dira Bretainiatik Munduko Kopa jarraitzen eta horietako askok prime time ordutegiak gorde dituzte partidak emititzeko. FIFAren arabera, aurtengo emakumezkoen txapelketak mila milioi ikusle batu ditu pantaila txikiaren aurrean. Frantziaren eta Brasilen arteko lehiak, esaterako, 59 milioi ikusle izan zituen gutxienez. Eta, finala, nederlandar ikusleen %89k jarraitu zuten.

Fenomenoa ez da gertatu besterik gabe. Emakumezkoen Munduko Koparen aurtengo aurrekontua bikoiztu egin du FIFAk: 15 milioi dolarretik 30 milioira. Hurrengo urtekoa, gainera, 60 milioi dolarrera handitu nahi du. Baina oraindik ez da nahikoa. Gizonezkoenak 400 milioiko aurrekontua izan zuen; eta horri erantsi behar zaio babesleek jarritako dirutza. Izatez, emakumeen txapelketak sare sozialetan izandako oihartzuna dela eta, Adidasek ordainsari bera emango die biei hemendik aurrera.

Finala jokatu zen egun berean, gizonezkoen Amerikako Kopa eta Urrezko Kopa jokatu ziren. Horregatik, Megan Rapinoe haserre agertu da FIFArekin: «Nonbait entzun dut ez zutela horretan pentsatu. Horixe da arazoa». Arazoa ez da arreta handiagoa behar dutela, baizik eta FIFAk haiena ere futbola dela ulertzea.]]>
<![CDATA[Nahia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/021/002/2019-07-05/nahia.htm Fri, 05 Jul 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1878/021/002/2019-07-05/nahia.htm Euskalonski ETB1era. Pello Reparaz musikariak (Zetak) aurkezten duen telebista programa da. Euskara hitz egiten duten lagunak elkarrizketatzen dituzte munduko hainbat herrialdetan. Bigarren denboraldi honetan, besteak beste, Sydney (Australia), Santiago (Txile), Mexiko Hiria, Bartzelona, Dublin (Irlanda), Praga (Txekiar Errepublika), Erroma (Italia) eta Helsinki (Finlandia) bisitatuko dituzte. Astearteko atalean (22:20an), Sydneyko euskaradunak ezagutu genituen.

Reparazek, baita berarekin doan lan talde osoak ere, telebistako ogibiderik onena dute. Nork ez du inoiz amestu bidaiatzeko, jaki ezberdinak dastatzeko, kultura anitz ezagutzeko eta hizkuntzak ikasteko lan batekin? Berdin dio zenbat ordaintzen dizuten hori egiteagatik; izan ere, diruak nekez erosiko luke esperientzia bikain hori. Bereziki Reparazen gaztetasuna izanik. Euskalonski, bestalde, nabarmen hobetu da lehen denboraldiarekin alderatuta. Errealizazio landuagoa dauka,; irudi eta erritmo aldetik, batez ere. Aurkezleak ere dezente hobetu du kamera aurreko lana. Bigarren denboraldi honetan askoz ere erlaxatuago azaltzen da, eta horrek naturalago egiten du emaitza. Munduko hirietan bizi diren euskaldunak zein euskaldundu direnak pausatuago elkarrizketatzen dituela esango nuke. Orain, aurkezle batek baino, taldeak (kamerariak, produkzio laguntzaileak, gonbidatuak, etab.) egindako telebista programa dela islatzen da gehiago. Esaterako, lehenengo denboraldian bezala, Reparazek bere gitarra eta beste tramankuluak daramatzala ikusten da; baina bigarren plano batean geratzen dira, emaitzaren onerako. Off-eko ahotsean entzuten den testua, bestalde, askoz mamitsuagoa da. Erritmo egokiagoa dauka, eta irudiak gehiago janzten ditu.

Eta zeintzuk dira atzerritarren motiboak euskara ikasteko? Batzuen kasuan, maitasuna dago. Bikotea euskalduna edukita, euskara ikasi nahi izan dute. Beste batzuen kasuan, aldiz, lan arrazoiak daude. Hizkuntzekin lotutako ofizioa izanda, euskararekin topo egin eta ikasi nahi izan dute. Maila ezberdinak ikus-entzun daitezke saioan, eta, Lander Garro Euskalonski saioko gidoilariaren eta zuzendariaren adierazpenei jarraikiz, «bultzada ederra da euskaldunon autoestimuarentzat».]]>
<![CDATA[Karabana]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1880/021/002/2019-07-03/karabana.htm Wed, 03 Jul 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1880/021/002/2019-07-03/karabana.htm Karabana. Ordubete inguruko saioa da, Zigor Iturrieta sukaldariak (Txoriene, ETB1) eta Itxaso Gonzalez aktoreak aurkeztuta. Sukalde ibiltariaz, euskal herriz herri dabiltza, «tokian tokiko» errezetak prestatzen. Astelehen gaueko atalean (21:15ean, Gure Kasa-ren ordutegian), denboraldiko lehendabizikoan, Zumarraga —eta Urretxu— (Gipuzkoa) bisitatu zituzten. Iturrietaren eta Gonzalezen saioan herritarrak dira sukaldariak. Hori argi geratu da, eta eskertzen da. Udako saio batek elementu berritzaileak izan behar dituelakoan nago eta horretan asmatu dute. Kasu honetan, Iturrietak egunero ETB1en prestatzen dituen plater osasuntsuez haragoko eskaintza baita.

Gustatu zait emakumezko baten figura erantsi izana (Gonzalez). Gainera, Gonzalezek saioari udako freskotasuna ematen diola esango nuke. Oso jatorra da, trebetasun berezia dauka gonbidatuekin aritzeko, eta kamera aurrean ederki moldatzen da. Saioaren dekoratua dotorea da; sinplea eta aldi berean betea. Errealizazioari dagokionez, lan txukuna egin dute. Erritmo bizia eta atsegina dauka saioak. Emaitza hori, nagusiki, Karabana-ko kolaboratzaileen bideo laburrekin lortzen da. Maialen Goirizelaia eta Izaskun Moyano erreportariek graziaz betetako pilula txikiak osatzen dituzte herritarrekin. Esaterako, kalejiran eta Zumardi elkartean afaltzen, Zumarragako musika bandaren 150. urteurrenean; edo Idiazabalgo gazta egiten ikasten, Gabiriako Baztarrika gaztandegian (Gipuzkoa). Bejondeizuela!

Hobetzeko elementu batzuk ere badaude. Denborarekin lortuko direnak, ziurrenez. Aurkezleek eta gonbidatuek beroari —edo klima aldaketaren ondorioei— aurre egin ahal izateko modu eraginkorragoa bilatu beharko luke saioaren produkzio taldeak. Hainbat momentutan, Iturrieta eta Gonzalez gaixoek azalean sufritu zuten Zumarragako bero handia. Zer esanik ez gonbidatuez. Ez litzateke gaizki egongo estalki bat jartzea platoan itzal pixka bat izateko. Bestalde, sukaldarien artean, genero parekidetasuna bermatu beharko lukete. Emakumezkoak ere badaudelako ondo baino hobeto aritzen direnak sukaldean. Tira, karabana Oñatira etorriz gero, ni parte hartzeko prest!]]>
<![CDATA[Maradonak irentsi zuen Diego]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/030/002/2019-06-28/maradonak_irentsi_zuen_diego.htm Fri, 28 Jun 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1878/030/002/2019-06-28/maradonak_irentsi_zuen_diego.htm Argia-ko artikulu batera eramandako titulua da; Jaione Irazu, Oskarbi Sein eta Beñat Iturrioz Napardeath (Ataun of the dead trilogiaren azkena) filmaren egileei egindako elkarrizketan oinarrituta, hain zuzen ere. Aipua, zehazki, Iturriozena da. Dioenez, mitoak sortzen ditugu «horiekin gure herria elikatzeko». Ez ditut bi spoiler egin nahi zutabe berean; beraz, mitoaren eta errealitatearen arteko bereizketa erabiliko dut Erresuma Batuan estreinatu berri den Diego Maradona dokumentalaz hitz egiteko —Hego Euskal Herrian ikusgai egongo da uztailaren 19tik—. Zergatik? Maradona mitoak irentsi zuelako Diego.

Villa Fiorito (Argentina) izeneko hiri ezin txiroagoan jaio zen Diego Armando Maradona, 1960an. Bost seme-alabetatik gazteena izan zen, baita mutil bakarra ere. 4 urte zituela hasi zen futbolean. «Ez zitzaizkidan gainerako mutikoen jolasak gustatzen, pilota maite nuen. Nire salbamena izan zen». 9 urterekin, berriz, lehen kontratua sinatu zuen Argentinos Juniors taldearekin. Zazpi urte geroago, 1976an, lehen mailan egin zuen debuta. Argentinako futbol elkarteak Buenos Aires hiriburuan jarri zion etxebizitza bat. Maradonak, orduan, familia guztia eraman zuen hara. Une horretan, familiaren sostengu ekonomiko nagusi bilakatu zen. 15 urte besterik ez zituela, alegia.

1982an, Bartzelonak fitxatu zuen. Baina lesio bat eta osasun arazoak tarteko, ez zuen arrakasta handirik lortu. «Ezin nuen Fioritora itzuli» esaldia grabatua zeukan buruan. Hala, 1984an, Italiako Napoli taldera transferitu zuten. Diru guztia xahutu zuen Bartzelonan. «Ferraria eskatu, eta Fiat bat jarri zidaten; etxe bat eskatu, eta apartamentu bat eman zidaten». Denak okerrera egingo zuela zirudien arren, haren teknika taldean kostata egokitu ondotik, historiako markarik onenak eskuratu zituen Napolirentzat. Istorioaren amaiera, esango nuke, ezaguna dela.

Pertsona horren atzean, ordea, baziren Diego eta Maradona. Dena ondo egiteko presioa zuen gazteak drogen munduan bilatu zuen bizitzeko modu artifiziala. Diegok elikatu zuen Maradona, baina baita alderantziz ere. «Ezin izan zuen besterik egin», adierazi zuen Fernando Signorini haren entrenatzaile pertsonalak.]]>
<![CDATA[Tortura ikusi, amai dadin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/034/002/2019-06-26/tortura_ikusi_amai_dadin.htm Wed, 26 Jun 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1879/034/002/2019-06-26/tortura_ikusi_amai_dadin.htm Sautrela telebista saioko aurkezle ohiaren heriotzaz pozten dela iradokitzeagatik—, edota Mexikoko 43 ikasleren desagertzearen gaineko bertsio ofizialaren sinesgarritasun falta. Azken horretan, zehazki, sare sozialetan zabaldutako tortura bideo batek areagotu ditu zalantzak. Irudietan ikus daitekeenez, torturatua izaten ari den atxilotuak poliziari leporatzen dio hainbat gazte berekin eramatea, ikasle mexikarrak desagertutako egunean. 2014ko irailaren 26an, hain zuzen ere.

Tortura ez da kontu berria. 1989ko apirilaren 19an, korrika egiten ari zen emakumezko bat bortxatu egin zuten Central Parken (New York, AEB). Eta gau berean, parkean liskarretan zenbiltzalako, hainbat gazte beltz atxilotu zituen Poliziak. Fiskaltzak, baina, sexu erasoarekin lotu zituen bost gazte, tortura baliatuta. Galdeketak egiteko, bi taldetan banatu zituzten. Guzti-guztiak defentsa abokaturik gabe egin ziren, eta horietako gehienak gazteen senideen presentziarik gabe. Adingabeak ziren gehientsuenak. Film baterako gidoi perfektua dirudi, baina ez da fikzioa, lagunok. Benetan gertatutako istorioa da. Ava DuVernay zinemagileak bildu du orain lau ataletako ikus-entzunezko batean, hain justu, When they see us (Ikusten gaituztenean) izeneko websailean (telebistak Interneterako ekoiztutako edukia). Netflix plataforman dago ikusgai, maiatzaren 31tik.

Ez nuen The Central Park five (Central Parkeko boskotea) istorioaren berri. Izatez, DuVernayren lana sare sozialetan era masiboan zabaldutakoan jakin dut. 30 urte geroago, istorioaren protagonistak elkarrizketatu ditu Oprah Winfrey telebistako aurkezle afro-amerikarrak; ordubeteko saio berezia Netflixen ikus daiteke (Oprah Winfrey Presents When They See Us Now). Honako hau dio elkarrizketatuetako batek: «Hemen gaude 30 urte geroago. Ez da gauza handirik aldatu. Oso pozgarria da niretzat gaiari buruz hitz egiteko aukera izatea, berriro halakorik ez gertatzeko. Eta hau ikustea mingarria bada guretzat, beharrezkoa da arrazismoa eta injustizia kasuak amaitzea».]]>
<![CDATA[Traola]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2019-06-21/traola.htm Fri, 21 Jun 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2019-06-21/traola.htm # ikurraren euskal izena da traola. «Forma bera duen arrantza tresnatik datorkio izena». Hitz bera ematen zaio ikur hori hartzen duen metadatuen etiketari ere. Hitz bitan, ingelesezko hashtag-a. Twitter sare sozialean, esaterako, gaiak, lekuak, komentarioak... etiketatzeko jartzen da traola, karaktere segidaren hasieran: #BERRIA, adibidez. Hala, klik eginez, traol hori duten mezuak berreskuratu daitezke. Normalean, gai zehatzak aurkitzeko erabiltzen da. Eta zer motatako informazioa eman dezake traol batek telebistako saio bati buruz?

Astearte gauean —nahiz eta orain 23:00etan iluntzen duen Eskozian—, Erresuma Batuko lehen ministro izateko hautagaien zuzeneko eztabaida jarraitu nuen BBCn. Gaiak interes handia du barrura zein kanpora begira; izan ere, alderdi kontserbadoreko boto gehien lortzen duen hautagaiaren profilak markatuko du brexit-aren norabidea. Eta herrialdean bizi garen europarrok, besteak beste, jakin nahi dugu —behingoz— zein izango den gure egoera.

Emakumezko hautagaien faltan, aurkezle lanetan emakume bat jarri zuten. Emily Maitlis kazetariak gidatu zuen programa. Eztabaida nahiko aspergarria iruditu bazitzaidan ere, formatuak atentzioa eman zidan. Hautagaiak platoaren erdian jarri zituzten, eta kazetaria albo batean. Galderak, berriz, Erresuma Batuko hainbat puntutatik egin zituzten herritarrek, zuzeneko konexio bidez. Esango nuke, denbora oso neurtua duen telebista saio baterako, tresna egokia dela azken hori. Gonbidatuak platotik kanpo izanik, errazagoa baita egoera kontrolatzea aurkezlearentzat. Baina distantziak politikarien alde jokatzen du, guztiek baliatu zutelako hutsune fisikoa hala moduz erantzuteko.

BBCk pantailaren goialdean jarri zuen saioari lotutako traola: #OurNextPrimeMinister. Twitterren klik egiten baduzue, irakurriko duzue Maitlis ezaguna dela europazalea izateagatik. Beraz, komentarioak daude haren aurka. Saioaren formatua ere kritikatu dute batzuek. Eta, oro har, politikarien gaineko memeak dira zabalduenak. Informazio interesgarria eman dezake traolak, baina telebista saio baten azterketa egiteko tresna osagarriak baliatu beharko lirateke. Denbora zehatz eta espazio oso aldakorrean hartutako banakako adierazpena baita traola.]]>
<![CDATA[Gabezia bati irtenbide]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/028/002/2019-06-19/gabezia_bati_irtenbide.htm Wed, 19 Jun 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1878/028/002/2019-06-19/gabezia_bati_irtenbide.htm Puntu Koma websailren gainean, joan den ostiralean, egunkari honetan argitaratutako nire Ekografiak zutabearen harira. Next Station euskarazko websailen lehiaketaren sortzailea da Etxeberria. Zutabearen jarraitzaileek jakingo dutenez, Puntu Koma Eitb.eus atarian eman zuten lehenengo, eta ETB1en ondoren. Beraz, zalantza sortu zitzaidan lantaldearen soldatak telebistako lan-hitzarmenaren arabera adostu diren. Nire iturrien arabera, ETB1en eman ondoren ordaindu zaie aldea. Etxeberriaren arabera, aldiz, hori ez da zuzena. «Profesional artistikoak eta teknikoak hasieratik daude telebistako konbenio barruko kontrataziopean». Alegia, websaila ETB1en emango zela zekiten hasieratik. Hori horrela, eta webserieko lan-taldeko norbaitek beste ezer gehitzen ez duen bitartean, bakoitzak pentsa dezala nahi duena. Nik ostiraleko zutabean plazaratutako galdera berberak dauzkat; eta euskarazko websailek gabezia bati irtenbide emateko egindako ekarpen baikorra azpimarratzen dut.

Euskal telebista publikoak ardura asko ditu zeregin horretan. Batez ere, euskarazko ikus-entzunezkoen ekoizpena eta kontsumoa bultzatu, eta hizkuntzaren normalizazioari dagokienez. Sektoreak bizi duen eraldaketa prozesuan, instituzio publikoen beharra baitu. Adibide argi bat jartzearren: euskarazko zinemaren berreskuratzea ezin daiteke azaldu ETBren laguntzarik gabe. Edukien kontsumoak eta hizkuntzaren normalizazioak, bestalde, harreman estua dute. ETBk euskaraz sortutako eta bikoiztutako edukiekin hazi nintzen. Euskaraz jaso nituen «ametsak eta gauza politak eragiten dituztenak» (Marian Galarraga Tinko elkarteko lehendakariaren aipua). Alegia, euskarak eskolan bakarrik hitz egiteko balio ez zuela barneratu nuen. Hortik datorkit erabileraren zati bat.

Egun, errealitate objektiboa da garrantzi txikiagoa ematen zaiola euskarari ETBn. Ez da hain beharrezkoa, adibidez, fikzioa egiteko orduan. Urtzi Urkizuren arabera, Go!azen-en atal berrietako zuzendarietako batek ez du euskararik, eta gaztelaniaz ematen dizkie aginduak aktore gazteei. Zer pentsatuko dute horiek? Hizkuntza gutxituen gabeziari irtenbide ematea da hori? Zenbatekoa da ETBren eragina ezagutza-erabilera binomioan?]]>
<![CDATA[Enpatia (eta II)]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2019-06-14/enpatia_eta_ii.htm Fri, 14 Jun 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2019-06-14/enpatia_eta_ii.htm Puntu koma websailean soldatak lan hitzarmenaren arabera ordaindu diren?». Horixe galdetu du lagun batek Whatsappeko talde batean. «Ideiarik ez», erantzun du beste batek.

Websailak, dirudienez, ez daude hitzarmenaren barruan oraingoz. «Sarean emateko edukiak direnez, salbuespen bihurtzen ditu», azaldu du ekoizle batek Whatsappeko talde berean. Puntu koma bezalakoetan, esan duenez, aktoreen eta lantaldearen lana ordaintzen da, baina ez hitzarmenak zehaztu bezala. «Horregatik, ez nien utzi gurea ETBn emititzen. Ez zelako bidezkoa», gehitu du ekoizleak. «Ondo egina, aizu», erantzun du emakumezko euskal aktore batek.

Nik ere gauza bera pentsatzen dut. Hau da, websailak ez dira telebistan emateko edukiak, printzipioz; eta telebistan ematen diren kasuetan, telebistako ordainsariak erabili beharko lirateke profesionalen lana ordaintzeko. Egia da gaia delikatu samarra dela. Une honetan arautu nahian dabiltzan esparru bat baita. Ildo horretan, esaterako, interesgarria litzateke Euskal Aktoreen Batasunak (EAB) zer dioen jakitea. Egun, ez da gauza erraza websail bat sortzea. Gutxieneko baliabide ekonomikoak, teknikoak eta artistikoak izatea beharrezkoa da. Horri gehitu behar zaio Interneteko plataforma indartsu batekin kontratua lortzeko konplexutasuna. Behin hori duzunean, audientzia datuen faltan, bigarren denboraldia ziurtatzea kasik amets bat da. Bestela, galde diezaiotela Puntu koma-ko ekoizleei. Beraz, nola arautu edo negoziatu websail baten ordainsariak telebistan? Horrek ere ez dirudi gauza erraza.

Esango nuke azpikontratazioaren antzeko sistema bat bultzatu dezaketela telebistek. Alegia, websailak arautu gabeko esparru baterako ekoizten baitira, baina gero arautua dagoen medio batean emiti daitezke. Whatsappeko talde horretako lagun batek esan duenez, Puntu komaren kasuan, zehazki, soldaten arteko aldea negoziatzen ari dira orain. Hau da, EITBko Interneteko atarian emateaz gain, ETB1en emititzeagatik ere lantaldeari gehiago ordaintzeko helburuaz.

Prozesu horretan, izango du EITBk enpatiarik? Jarriko al da bestearen tokian? Alegia, pantailaren beste aldean dagoenarekin? Zer jende klase izango du haren bueltan? Ez hori bakarrik, websailaren lantaldea neoliberalismoaren tranpan eroriko al da?]]>
<![CDATA[Gobernua ala BBC?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/036/002/2019-06-12/gobernua_ala_bbc.htm Wed, 12 Jun 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/036/002/2019-06-12/gobernua_ala_bbc.htm telebista lizentzia bat eduki behar du. Hori da herrialdeko irrati, telebista eta Interneteko zerbitzu publikoak finantzatzeko eredua: BBCko ikus-entzunezko eduki guztiak finantzatzeko erabiltzen da lizentziatik jasotakoa. Urtean 173 euroko kostua du, telebista koloretan ikusi nahi bada —zuri-beltzean, aldiz, 58 euro—. Badaude tarifa txikiagoak ere zaintza egoitzentzat, itsuentzat eta 74 urtetik gorakoentzat. Azken horiek, hain zuzen ere, doan kontsumi dezakete BBC. Baina erakunde publikoak murrizketak izan ditu azken urteetan, eta 2020ko uztailetik aurrera horiei ere lizentzia ordaintzea eskatuko zaie. Herenegun izan nuen horren berri, BBC Two-ko Newsnight saioari esker.

Emily Maitlis kazetariak gidatzen du Newsnight, eta 45 minutuko iraupena dauka. Astegun gauetan (22:30) ematen dute, eta gaurkotasuneko gaiak lantzen dituzte, elkarrizketa edota analisi sakoneko erreportajeak eskainiz. Programaren helburua da titularren atzean dauden istorioak aztertzea. Herenegun, justuki, David Clementi BBCko presidentea elkarrizketatu zuten lizentziaren auziaz; 74 urte gorakoei doako lizentzia kentzea «erabaki zaila» izan dela esan zuen Clementik. «Albiste txarra» izango da adineko pertsona «batzuentzat»; izan ere, pentsio diru laguntza jasotzen dutenei ez zaie kobratuko kate publikoa ikusteagatik.

Lizentzia kuotari esker BBCk jasotako diru sarrerak 4.300 milioi eurokoak izan ziren 2018an, eta kopuru horren %17 Erresuma Batuko gobernuaren ekarpena izan zen —74 urte gorakoen doako lizentzia estaltzeko—. 2020ko uztailetik aurrera, ordea, kostu hori bere gain gehiago ez hartzeko erabakia hartu du Londresek. Zenbateko hori 836 milioikoa izan liteke 2022an, mila milioi eurokoa 2030ean; bestela esanda, BBC Two, BBC Three, BBC Four, BBC News, CBBC eta CBeebies kateen aurrekontuen batura. Clementiren arabera, oraingo kalitate mailari eutsi eta adin tarte guztietako ikusleak zerbitzatu nahi badira, beharrezkoa da erabaki hori hartzea.

BBCren neurri berriak herritarren ongizate mailan oinarritutako politika suposatzen du; ondorioz, zerbitzu publikoaren unibertsaltasun printzipioa galduko da. Baina nori bota behar zaio errua, gobernuari ala BBCri?]]>
<![CDATA[Zaindu maite duzun hori]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/032/002/2019-06-07/zaindu_maite_duzun_hori.htm Fri, 07 Jun 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/032/002/2019-06-07/zaindu_maite_duzun_hori.htm O sabor das margaridas (2018) telesaila ikusten hasi naiz Netflixen. Plataforman estreinatutako galizierazko lehenengo telesaila da, hain zuzen ere. Martxoaren 31n estreinatu zuten, eta Erresuma Batuko lehen hamar telesail ikusienen artean kokatu da. Hori da marka. Thriller horren istorioa neska gazte baten bahiketan oinarritzen da, Murias izeneko herri txiki batean. Iragan traumatikoa izan duen emakumezko guardia zibil batek hartzen du kasua, eta hiltzailea bilatzen saiatuko da. Gidoiak Eskandinaviako telesailen kutsua dauka (nordic noir). Bron/Broen-eko (2011) Saga Noren emakumezko protagonista ekarri baitit gogora. Errealizazioari dagokionez, benetan lan txukuna egin dute. Horrez gain, aktore ia guztien lana ere nabarmenduko nuke. Beharbada, 70 minutuko atalak luzeegiak iruditu zaizkit; izan ere, istorioak motel egiten du aurrera, eta batzuetan erritmo falta dago. Laburbilduz, Netflixen ikusgai dauden beste telesailen aurrekontuekin alderatuta, O sabor das margaridas-ek meritu ikaragarria duela esango nuke.

Galiziako telebista publikoan (TVG) ere eman dute aurretik, 2018an. Netflixek ikusle datuak argitaratzen ez dituenez, ezin da jakin audientzia datu berdinak eskuratu dituen ala ez. Dena den, Galiziako lagun bati galdetu diot telesailari buruz. Dioenez, O sabor das margaridas nekez identifika daiteke Galiziarekin, apenas dagoelako lurraldearen ezaugarririk. Miguel Conde zinemagile galiziarrak zuzendu du telesaila. Ekoizpena Galiziako telebista publikoak, Comarex eta CTV produkzio etxeek egin dute. Aktoreen artean, bada galiziar aurpegi ezagunik: Nerea Barros. La isla minima (2014) filmagatik Goya sari bat eskuratu zuen, hain zuzen ere. Nire lagunak dio berri oso ona dela Netflixen moduko plataforma batean galizieraz egindako produktuak izatea, baina bi ahoko ezpata izan liteke. «Netflix ez da produktuak zaintzen dituen VoD boutique bat, bereziki». Gainera, uste du Netflixek gehiago inbertitu beharko lukeela hizkuntza gutxituetan.

Telesailaren ekoizleek bigarren denboraldia egin nahi dutela adierazi dute. Baina nola hasi dezakete telesail bat bigarren denboraldirik egongo dela jakin gabe? Ziur aski, Netflixi ez dio ardura. Beraz, norberak zaindu beharko du maite duen hori.]]>
<![CDATA[Hiruko erregela]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2019-06-05/hiruko_erregela.htm Wed, 05 Jun 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2019-06-05/hiruko_erregela.htm Autentikoak saioa gehiago ez egiteko erabakia. Bereziki, sei atal besterik ez dituztelako eman. Mikel Pagadik eta Fermin Etxegoienek lan txukuna egin dute aurkezten, baita gainerako lantaldeak ere. Ez da nire gustuko programa bat, eta soilik bi aldiz ikusi dut. Baina iruditzen zait «ikusle datu txikiak» (%1,36ko kuota) eta helburu zuten «tonura» —sei ataletan— ez iristeak ez duela justifikatzen Autentikoak euskarazko telebista publikoaren programaziotik kentzea. Bat, estreinaldian %1,8ko ikusle kuota izan zuen, eta %0,4ko aldeari eutsi ez diolako kenduko dute; eta, bi, late night formatu baten «tonua» denbora ezin laburragoan garatu ez dutelako. ETB zer da, publikoa ala pribatua? Zenbat late night egin dira azken urteetan ETBn? Eta euskaraz? Eta zuzeneko emisioarekin? Euskarazko kate publikoaren kasuan, ikusle datu txikiak saio bat programaziotik kentzeko argudio gisa erabiltzea akatsa dela esango nuke. Bestela, hiruko erregela erabilita, ETBko arduradun askok kalean egon beharko lukete jada. Ez dakit zer pentsatuko duten bertako eduki arduradunak eta zuzendariak, esaterako.

Euskarazko ikus-entzunezko sektorean jende (gazte eta heldu) asko dago edukiak egiteko gaitasunarekin, ilusioarekin eta gogoarekin. Atzo EITBren webgunean estreinatutako Puntu Koma websaila da horren adibide bat. Hamar minutu inguruko sei atal ekoiztu dituzte. Lehenengoa sakelakoan ikusi dut. Istorioak gutxi egiten du aurrera, baina nahikoa informazio dago ikusleak hurrengo atala ikusteko gogoa izan dezan. Hori da websailen elementurik indartsuenetako bat, eta ondo baliatu dute. Errealizazioa eta aktore lanak txukunak dira; bereziki gustatu zait sarrerako grafismoa. Datorren astera arte itxaron beharko dut beste atal bat ikusteko —edo bost aste luze pasatu guztiak aldi batean ikusteko—. ETB1en, berriz, astelehenean emango dute lehen atala.

Hiruko erregela ez da tresna egokia kultura edukiak kudeatzeko orduan. Ezta produktuen emaitzen zenbakietan soilik oinarritzea ere. Kudeaketa publikoan eta hizkuntza gutxituen kasuan are gutxiago, esango nuke. Etengabeko aldaketa garaia bizi du telebista sistemak, eta horri ondoen egokitzen ikasteko prozesua konplexua da. Arduradunentzat, baita eragileentzat ere. ]]>
<![CDATA[Erakusleihoak eta ereduak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/028/002/2019-05-31/erakusleihoak_eta_ereduak.htm Fri, 31 May 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1879/028/002/2019-05-31/erakusleihoak_eta_ereduak.htm Desperta Clip, Mira com Som, Cataclip, Video Mania eta Clip de Nit. Simon Doble T izeneko saioa aurkezten hasi zen. 2017tik Oh Happy Day lehiaketa aurkezten du TV3n. Kate berean, saio berria estreinatu zuen kazetariak apirilean: Persona infiltrada.

Simonen tarteak ikusle datu onak eskuratu ditu. Supervivientes (Telecinco) hasi zen gau berean egin zuen debuta, eta katalanen %16,9k nahiago izan zuen Isabel Pantojaren helikoptero jausia ez ikusi. ETB1eko programazioan dagoen zein saiok eskuratuko luke halako marka Telecincoren aurrean? Persona infiltrada-ren berezitasun nagusiak bi dira: reality show formatua eta misterio kutsua. Horri erantsi behar zaio gaztelerazko telebista kate nagusietan ospetsua den aurkezlea, Anna Simon, jatorrizko lurraldean eta hizkuntzan hitz egiten ikus-entzuteko aukera dago. Hori baino gertutasun handiagoa erakusten duen saiorik ba al da?

ETB2ko El impostor (2014) saioan oinarrituta dago Simonen tarte berria —Pausokarena da formatu originala—. Pertsona bat familia batean infiltratzen da lehenbizi, eta fikziozko rol bat jokatuko du. Bizikidetza amaitu ondotik, pertsonaia ospetsu bat sartzen da jokoan, eta mozorroa kendu behar dio infiltratuari.

Thais Villas Aribau La Sextako kazetaria, berriz, aragoiarra da, eta umorezko saio bat estreinatu berri du TV3n: Control T. Teknologia berrien eta Interneten gaineko tartea da. Villasek La Sextako eta TV3eko saioak uztartuko ditu. Simonek bezala, alegia. Telebistako erakusleiho handietan egoteko aukera izan dute biek, eta orain erakargarritasun hori baliatu nahi du TV3k. ETB1ek gauza bera egin lezake entretenimenduarekin. Baina bereziki fikzioarekin. Jon Plazaola euskal aktoreari irakurri diot berriki BERRIAn: «ETBk gehiago hartu beharko luke Kataluniako TV3en eredua».]]>
<![CDATA[Nortasuna oharkabean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/028/002/2019-05-29/nortasuna_oharkabean.htm Wed, 29 May 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1878/028/002/2019-05-29/nortasuna_oharkabean.htm Undercover (2019) telesaila ikusi beharko lukete. Belgikaren eta Holandaren arteko koprodukzioa da, Netflixentzat egina. Jatorrizko hizkuntza nederlandera du; Frantziako, Belgikako eta Herbehereetako hainbat eremutan hitz egiten dena, hain zuzen. Guztira, 6,5 milioi hiztun zenbatu ziren 2016an. Telesaila ez da munduko beste ezer, baina thriller entretenigarria da. Herbehereetako eta Belgikako mugaldean bizi den estasi trafikatzaile baten benetako istorioan oinarrituta dago. Polizia sekretuko bi lagun haren bizitzan sartzen dira, droga operazio batean atxilotu ahal izateko. Telesailaren gidoilariek agente sekretu ohi batzuk elkarrizketatu zituzten, ahalik eta sinesgarritasunik handiena islatzeko.

Undercover-ekin batera, jada lau telesail izan dira nederlanderaz ikusgai Netflixen: Tabula rasa (2017), Hotel Beau Séjour (2016) eta Code 37 (2009). Azken urteetan, gero eta gehiago dira hizkuntza ez-hegemonikoetan ekoiztutako telesailen eta filmen eskaintza plataforma horretan; euskarazko Handia (2017), kasurako. Esango nuke aukera garrantzitsua dela beste hizkuntza batzuk ikasteko eta kulturak ezagutarazteko. Baina zenbateraino ezagutzen du audientziak ikusten duen edukia? Undercover-en fitxan, Netflixeko Erresuma Batuko edizioan, ez da adierazten zein hizkuntzatan grabatu zuten. Ezta zein herrialdetan ekoiztu den ere. Areago, Google-n bilaketa sinple bat egiten baduzue, kostata aurkituko duzue telesailaren jatorrizko hizkuntza. Atzo, hogei minutu behar izan nituen informazio hori egiaztatzeko.

Netflixek De Mensen ekoizpen enpresa nederlandarra eta Dutch FilmWorks eta VTR banatzaileekin lan egin du telesail horretan. Zergatik jarri diote ingelesezko jatorrizko izenburua, orduan? Xabier Berzosak, Moriartiko ekoizleak, egunkari honetan honakoa adierazi zuen iaz: «Ez badugu lortzen filmei nortasun propio bat ematea, Euskal Herritik kanpoko ikusleak ez du jakingo Handia katalogoan dagoela. Hainbeste aukera dago, eta hainbeste estreinaldi egiten dituzte astero... Ez baduzu lortzen zure pelikulari nortasun bat ematea, oharkabean pasatuko zara». Netflix bezalako erraldoiek ikusgarritasun aukerak ematen dizkiete txikiei, baina, izenik eta bereizgarririk gabe, arriskuak ere egon litezke.]]>
<![CDATA[Edukiak non, ikusleak hor]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2019-05-24/edukiak_non_ikusleak_hor.htm Fri, 24 May 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2019-05-24/edukiak_non_ikusleak_hor.htm
Fikziozko telesail baten gidoia dirudi istorio horrek. Zehazki, Irlandako testuingurukoa. Baina benetako fenomenoa da. Hori da Ben O Ceallaigh Edinburgoko Unibertsitateko ikertzaileak azaldu duena Hizkuntza Gutxituen Gaineko nazioarteko kongresuan, Leeuwadernen (Frisia). Egia esan, bestelako testuinguruetan gerta daitekeen istorioa ere bada —Amama filmak erakutsi zuen hori—. Globalizazioak bultzatutako arazo globala baita.

Telebistan antzeko fenomenoa gertatzen ari da. Norberaren jatorrizko hizkuntzan gustuko dituen ikus-entzunezko edukiak eskuragarri ez dituen ikusleak bestelako bideak (kateak, euskarriak, formatuak...) bilatuko ditu gustuko duen hori kontsumitzeko. Esaterako, Netflixen. Zer egiten du AEBetako streaming plataformak? Netflixek badaki ikusleek zer kontsumitzen duten; beraz, haren estrategia da ahalik eta ikusle gehien erakartzea. Eta, horretarako, askotariko edukiak ekoizten zein erosten ditu. Ikusleak non, edukiak hor.

Hedabidearen eta kontsumitzailearen arteko harremanak norabide bikoitza dauka, ordea. Eta estrategiak ez luke soilik izan behar edukiak sortzea publikoaren lekuaren arabera. Edukiek ere ikusleak erakartzeko gaitasuna baitute. Irlandako landa eremua horren adibidea da, ezta?]]>
<![CDATA[Ez dakite euskaraz?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/036/002/2019-05-22/ez_dakite_euskaraz.htm Wed, 22 May 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1886/036/002/2019-05-22/ez_dakite_euskaraz.htm Game of Thrones telesaila —170 estatutan eman dute—, baina azken atala ezin izan dugu jarraitu gure jatorrizko hizkuntzan. Alegia, euskaraz. Horren arabera, esan liteke euskaldunok ez garela globalak. Zer da globala, ordea? Esango nuke, globala litzatekeela kultura eta hizkuntza guztiak pareko jartzen dituen fenomenoa. Beraz, Game of Thrones ez da globala.

«El País-ek edo Le Monde-k edo Die Zeit-ek ez dute erreportajerik egiten bere irakurleen hizkuntzan ez dagoen kultur produktu edo fenomeno bati buruz, eta salbuespen hori egitekotan, arrakasta handia izan duen saio edo nobela bat aipatzeko adibidez, berehala zehaztuko dute noizko egongo den aleman/frantses/espainiar itzulpena», idatzi du Urrutikoetxeak. Logikoa da: egunkarietako irakurleek beren hizkuntzan kontsumitu nahi dituztelako kultur produktuak. Baita euskaldunok ere. Lander Arretxeak eta nik El País-ek, Le Monde-k edo Die Zeit-ek egiten dutena egingo bagenu, telebistaren gaineko zutabe honetan, agian, batek edo bik (ala gehiagok?) deituko ligukete erradikalak —edo antzeko zerbait—. Baina arazoa da, une honetan, ez dagoela helduentzat jatorrizko fikziorik euskaraz. Beraz, ez da halakorik gertatuko etorkizun hurbilean behintzat. Hau da, Game of Thrones-en azken kapituluko ikusleak bezalaxe, gainerako hizkuntzatan emititzen diren telesailak ikustea baino ez zaigu geratzen. Subordinazioa, hain zuzen ere.

Ez dakit zer den erradikalagoa, irakurleen hizkuntzan ez dagoen kultur produktu edo fenomeno bati kasurik ez egitea, ala hori bera egiteko aukerarik ez izatea. Izan ere, euskarazko telebista eskaintza duina ukatzea baino gauza erradikalagorik ez dago.

Egia da Azpitituluak.eus herri ekimenari esker, Game of Thrones euskaraz kontsumitzeko aukera egongo dela laster. Baina ez da nahikoa, ordea. Ekimen indibidualek, nire ustez, ez dute aldaketa ekarriko. Ez dutelako botere nahikorik sistema aldatzeko, euskara eta Game of Thrones benetan globalak bihurtzeko. Tokian tokiko politika zein neurri publiko zehatzak ezarri behar dira. Eta horiek urteen poderioz garatu. Fenomeno globalek euskaraz ikas dezaten.]]>
<![CDATA[Hasi da Cannes]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/036/002/2019-05-17/hasi_da_cannes.htm Fri, 17 May 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1878/036/002/2019-05-17/hasi_da_cannes.htm Un Certain Regard eta Camera d'or) parekidetasuna bete dute. Frantziako zinemaldiak iazko edizioaren baitan sinatu zuen 5050 x 2020 hitzarmena, eta ez du aukera galdu nahi izan egindako hobekuntzak aurkezteko. Halere, badu zer ondu; izan ere, film laburren epaimahaian hiru gizonezko eta emakume bakarra daude aurten.

Beti dago zer hobetu, eta zineman dagoen genero parekidetasunik eza Cannestik harago ere badago. Netflix auziarekin gertatzen den bezala, hain zuzen ere. (Zinemazale) Gutxi izango dira dagoeneko jaialdiaren eta streaming plataformaren arteko harreman korapilatsua ezagutzen ez dutenak: konpainia estatubatuarrak ekoitzitako filmak ezin dira Cannesen lehiatu —momentuz, joko arauak laster aldatuko baitira. Gaiaz eztabaidatzeko, beraz, industria ekitaldia izango da maiatzaren 21ean: Meet the streamers (streamig plataformak ezagutzen). Nahi eta ezinezko amodio istorio kutsua hartzen diot. Jaialdiak plataforma independenteak gonbidatu bakarrik (Filmin, Kinoscope, MUBI, Le Cinema Club), ekoizle eta banatzaileen arteko harremanak lantzeko. Hasi da Cannesko denboraldi berria.]]>