<![CDATA[Miren Manias | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 21 Nov 2018 08:54:15 +0100 hourly 1 <![CDATA[Miren Manias | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Kontraesanen erregea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1884/036/002/2018-11-21/kontraesanen_erregea.htm Wed, 21 Nov 2018 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1884/036/002/2018-11-21/kontraesanen_erregea.htm arraroak bizi ditu. «Filmak egitea negoziazio prozesua da», irakurri diet berriki Ethan Coen eta Joel Coen zinemagileei. «Denak du bilakaera, plataforma berriek bestelako motibazioak dituztelako filmak banatzeko garaian».

Netflixek ere kontraesan ugari izan ditu. Hasieran soilik streaming zerbitzua izango zuela adierazi bazuen ere, filmen produkziotik pasatu da, eta zinema aretoetara egin du saltoa orain. Estrategia berria zinema jaialdietan aurkeztutako filmekin izandako arrakastaren ondotik dator. Horren adibidea da Veneziako jaialdian erakutsitako Coen anaien azken lana: The Ballad of Buster Scruggs. Lehendabizi areto kopuru mugatuan estreinatu dute astebetez —aretoen jabeak mugimendu horren kontra azaldu direlako—, eta dagoeneko sarean dago ikusgai munduko 190 herrialdetan. Telesaila balitz moduan, sei ataletan banatuta dago filma. Alfonso Cuaronen Roma-k Urrezko Lehoia eskuratu zuen Venezian, eta gaurtik dago zinema aretoetan; abenduaren 14an iritsiko da Netflixera.

Kontraesanei jarraiki, Outlaw King filmarekin bestelako saiakera egin dute lehen aldiz: aldibereko estreinaldia sarean eta aretoetan, hain zuzen ere. Robert de Bruce Eskoziako azken erregearen istorioa kontatzen du filmak, Eskozia Britainia Handitik askatzeko XIV. mendeko gatazka historikoa. David Mackenzie zinemagile eskoziarrak zuzendu du, eta Netflixek ekoitzi —105 milioi euroko aurrekontua erabili du plataformak—. Nire gusturako, kontraesan edo bilakaera handirik gabeko pertsonaiez josita dago. Ikuslearekiko enpatia handiagoa espero nuen kontraesanen erregearen aldetik. ]]>
<![CDATA[Gure(?) kasa II]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2018-11-16/gure_kasa_ii.htm Fri, 16 Nov 2018 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2018-11-16/gure_kasa_ii.htm Gure kasa-z zutabe bat, eta ordutik hobekuntza nabariak egin ditu.

Pertsonaiek —aktore lana ere egiten dutelako— bilakaera polita izan dute. Julenek eta Anttonek aurkezle bikote xelebrea osatzen dute. Biak moldatu dira oso ongi kameraren aurrean hasieratik, begiradekin eta gorputzarekin horiek jarraituta, errealizazio gelan daudenen lan erritmo bizia erraztuz ziurrenera; baina bereziki nabaritzen zaio Anttoni gero eta erosoago funtzio horretan. Anaiaren aldean —konparazioa egitea saihetsezina da—, estilo propioa sortzeko gai izan da. Ez naiz zutaz ahaztu, Zuriñe! Zuk ere izan duzu bilakaera. Mahai inguruko jarrera, parte hartzea eta irudi fisikoa eztitu dituzu.

Irudiaz ari naizela, mutilen eta nesken arteko aldeaz honakoa galdetuko nuke: pertsonaiek erabakitzen al dute zer jantzi eta nola margotu behar duten? Ez dakit, baina Anttonen, Julenen eta Iban Garciaren irudia nahiko informala da, Nerea Aliasen edota Ainhoa Gagoren aldean. Alegia, neskena askoz ere landuagoa da orrazkeran, jantzietan, makillajean… Bost minutuan gertu egoteko modukoa!

Gaiek, bestalde, hasierako saioetan baino gaurkotasun handiagoa dute orain. Hain zuzen, hedabideetan dauden gaiak pantaila handira ekartzen dituzte. Adibidez, Donostiako zinemaldia egin zen bitartean, Oreina (2018) filmeko kideak gonbidatu zituzten. Platoan, berriz, zinemari lotutako lehiaketa bat jarri zieten eta erabilitako erreferentziak tokikoak izan ziren (euskarazko filmak). Nola bestela? Bati baino gehiagori iruditu dakioke tontakeria bat, baina aski da ETB2ko Atrapame si puedes jartzea nabarmendu nahi dudanaz jabetzeko. Hau da, ez da gauza bera galdetzea nor den Monika Naranjo ala Anari; edo Elvira Lindo ala Jasone Osoro. Izatez, telebista tresna paregabea da euskarazko kultura ezagutzen ez dutenak gurera erakartzeko. Gustura ikusi genuen ere Fernando Velazquez euskaraz hitz egiten; ezta, ama?]]>
<![CDATA[«Ametsak ditut maite»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/036/002/2018-11-14/ametsak_ditut_maite.htm Wed, 14 Nov 2018 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1879/036/002/2018-11-14/ametsak_ditut_maite.htm
El techo (2017) Patricia Ramosen lehen fikziozko luzea da, eta Habanako hiru gazteren egunerokoa kontatzen du. «Ametsak egia bihurtzeko Kuban ditugun zailtasunak erakutsi nahi izan ditut, bereziki gazteenak», adierazi zuen zuzendariak filmaren osteko solasaldian. Horregatik jartzen ditu protagonistak Habanako eraikinetako teilatuetan: «Lurretik bereizita, itxaropena irudikatuz». Hor ematen dituzte ordurik gehienak Habanako gazteek, etorkizuneko proiektu handirik gabe. El techo ez da neguko igande iluntzean ikusteko istorioa, baina eskerrak Ramosek umorea baliatzen duen. Amonak Vitori esan dio Italiakoa zela haren aitona eta senideak izan ditzakeela Sizilian; beraz, hara joateko plana hasi du. Anitak, baina, esan dio Italian ez duela inork sinistuko bere azalaren kolorea beltza delako. Azken hau, bestalde, haurdun dago, eta ez daki haurraren aita nor den. Yasmani, azkenik, aitarekin bizi da, zeinak ez duen etxetik atera nahi, dirua gastatzea besterik ekartzen ez duelako. Hala, hiru lagunek pizza saltokia zabalduko dute teilatuetako batean. Habanako kale zaratatsuak ezagunak dira, eta berehala hedatzen da berria. Teilatuz teilatu, pizzak erraz salduko dituzte. Baina bizilagun ugarirekin arazoa izango dute.

Kubak baliabide mugatuak ditu gazteek ametsak egia bihur ditzaten. Beraz, sormena erabiltzea behar bat da. Ramosen gazte garaiko lagun guztiak atzerrian daude, «haien ametsak atzean utzita». Zinema zuzendariak, aldiz, geratzeko hautua egin du: «Ez dago emakumezkorik fikziozko bigarren lana duenik, eta nik ametsak ditut maite».]]>
<![CDATA[Irakurtzeko bekak]]> https://www.berria.eus/albisteak/159092/irakurtzeko_bekak.htm Fri, 09 Nov 2018 08:15:52 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/albisteak/159092/irakurtzeko_bekak.htm <![CDATA[Irakurtzeko bekak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/003/2018-11-09/irakurtzeko_bekak.htm Fri, 09 Nov 2018 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/003/2018-11-09/irakurtzeko_bekak.htm Booktegi-ren saioko hurrengo ataleko idazleari helarazteko. Ez nekien, ordea, Katixa Agirre izango zenik protagonista, eta interesa nuen jakiteko zer pentsatzen duen. Laguna eta lankidea da Agirre, eta nobela bakarrik irakurri diot. Gogoan dut aireportuko hizketaldi batean agindu zidala Atertu arte, itxaron lanaren kopia bat, baldin eta nik beste lagun bati bere liburua oparitzen banion. Egun batean, Euskal Herriko Unibertsitateko korridorean, eleberria eman zidan eskura. Ordutik, ez dut aukerarik baliatu haren lana gustatu zitzaidan ala ez esateko -barka iezadazu, Katixa-. Aitortuko dut, baina, autorea bera gehiago ezagutzeko interesa piztu zidala irakurketak. Hain zuzen ere, Booktegi-ren -ez dakit zergatik aukeratu duten book, eta ez pukapuka (liburua, maorieraz), adibidez- telebista saioak horretarako aukera ematen du.

Agirrek uste du euskal literaturari gauza dezente falta zaizkiola. «Baina bidean gaude; jende gehiago inguratzeko, irakurle eta idazle gisa». Haren azken nobela (Amek ez dute) argitaratu aurretik egin zion elkarrizketa Canok. Finean, sortzaileei tokatzen zaielako ere liburuei aurpegi bat jartzea. Agirreri ez zaio deserosoa suertatzen promozioa -«egin behar den gauza bat da; ez bakarrik Euskal Herrian, orokorrean»-. Konpetentzia handia da eta merkatu logikan murgilduta daude idazleak. «Jada, amaitu da liburua idatzi eta bertan goxo geratzea».

Zeintzuk dira Euskal Herriko biztanleen irakurtzeko ohiturak? Siadecok egindako eta Elkarrek argitaratutako txostenaren arabera, euskaraz idatzitako produkzioaren merkatua 150.000 lagun ingurukoa da -16 urtetik gorakoen artean-. Liburu irakurleak dira hamar euskal herritarretik zazpi, baina soilik %11k irakurtzen dituzte euskaraz. Hizkuntza horretan ez irakurtzeko arrazoi nagusien artean, erraztasunik eza da (%42). Alegia, oztopoa izan daitekeena merkatua eta erabilera handitu nahi badira. Zentzu horretan edo ez, Agirrek eta Canok proposamen bat egiten dute: irakurtzeko bekak sortzea. «Idazteko ematen badira, beharbada bekak eman beharko lizkigukete irakurtzeko», dio Canok. «Bai, irakurri, eta gero etorriko da idazteko tenorea», erantzun Agirrek.

Ez zait ideia txarra iruditzen.]]>
<![CDATA[Hiztun berriak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/002/2018-11-07/hiztun_berriak.htm Wed, 07 Nov 2018 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/002/2018-11-07/hiztun_berriak.htm
Lehen saiakera 1990eko hamarkadan egin zuten, Chambers kaleko eraikin batean. Ez zuten proiektu zehatzik diseinatu, ezta bideragarritasun planik ere. Baina bai eskatu zioten diru laguntza bat Big Lottery Fund erakunde publikoari; horrek «asmo oneko ekintzak» finantzatzeko poltsa du. Eskoziako sorkuntza artistikoak sustatzeko erakundeak ez zuen eskaera babestu, hizkuntza plana eta artearen gaineko estrategia indarrean egon arren.

Glasgown, aldiz, Partick auzoan dago Eskoziako gaelikoari lotutako espazioa: An Leanag Bookshop. Berez, hizkuntzaren eta kulturaren gaineko liburu denda da, baina argitalpen zerbitzua eta hiztun komunitatearentzako bulegoa ere badituzte bertan. Aurten, gainera, Glasgowko Arte Eskolako Raheela Khan-Fitzgerald ikasleak The Triquetra Seòmar izeneko proiektua aurkeztu du, gaelikoa kultura garaikidean txertatzeko eraikin berria.

Zailena dirudi hiriburu handietan halako espazio bat sortzea, non gaelikoa hitz egiten duten lagun kopurua txikia den; izan ere, hiztun ugari bizi diren Inverness eta South Uist herrietan kultura zentroak dituzte aspalditik. Kanpoko adibideei erreparatuta, Belfasteko (Ipar Irlanda) Cultúrlann McAdam Ó Fiaich eta Galesko hizkuntza zentroen ereduak azpimarratu dituzte. Bietan lortu dute kultura espazio berean biltzea hiztun berriak eta trebeak.

Zer egin dezake telebista publikoak? Laster ikusiko da zer prestatu duen ETBk belarriprest eta ahobizi guztien jarrera aktiboa sustatzeko. Badator Euskaraldia.]]>
<![CDATA[Kontinentea eta kontenidoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/025/002/2018-11-02/kontinentea_eta_kontenidoa.htm Fri, 02 Nov 2018 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/025/002/2018-11-02/kontinentea_eta_kontenidoa.htm
Euskal Irrati Telebista euskararen normalizazioa lortzeko helburuarekin sortu zen 1982an. Agian, uler daiteke hasierako urteetan hizkuntza minorizatu batean jardungo duen telebista batek osotasunez euskaraz ez egitea. Bereziki, hiztun kopuru oso txikia duten kasuetan. Eskoziako BBC Albak —2008an sortua—, adibidez, gaelikora e(ra)karri nahi izan ditu hiztun komunitatetik urrun dauden ikusleak, eta saioak derrigorrez ingelesezko azpitituluekin emateko politika dute (zalantzagarria, nire ustez) —gaur, aukerakoa izateko modua eztabaidatzen ari dira—. Gurean, berriz, gaztelaniazko kate bat sortu zuten hiru urte beranduago: ETB2. Eta zein da horren helburua? Nagusiki, eduki ia guztiak birritan egin daitezela.

Gizarte osoak partekatzen duen tresna da telebista. Teorian eta praktikan ikusleak erakarri beharko lituzkeena, irizpide batzuen arabera. ETBn, lehendabiziko irizpidea izan beharko litzateke «gure egoera ezberdina da» aintzat hartzen duen kontzientzia. Euskal hezkuntza sistema teoria hori praktikan jarri izanaren adibide garbia da. Halere, adituek errepikatzen dute hezkuntza sistema ez dela nahikoa norbanakoa euskalduntzeko. Horren adibidea ere bada euskararen kasua. Eskoziarrei esaten diet uste genuela Euskal Herria euskaldunduko zela norbanakoa euskalduntzen bazen. Ez da horrela gertatu. Norbanakoak beharrezko ditu hizkuntza erabiltzeko tresnak eta espazioak. ETBn, bigarren irizpidea izan beharko litzateke hizkuntzaren funtzionalitatea erdigunean jartzea, kontinentean eta kontenidoan. Defizitarioa bada, defizitarioa da. Helburua normalizazioa da. ]]>
<![CDATA[Diplomatikoegi]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2018-10-31/diplomatikoegi.htm Wed, 31 Oct 2018 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2018-10-31/diplomatikoegi.htm
Dioenez, «muturreko eskuin politika normalizatzeko eta legitimatzeko arriskua» zabalduko litzateke, «ikuspegi arrazistak» askatasunez adierazteko aukera ematen bazaio. Bannonek 2017ko abuztuan utzi zuen Etxe Zuria, eta ordutik Europako eskuineko alderdi politikoekin kolaboratu du. BBCren jokaera gogor kritikatu du Sturgeonek, «xenofobia» bultzatzen duen pertsona baten parte hartzea ontzat emateagatik. «Adierazpen askatasuna babesten dut, baina, Eskoziako lehen ministro naizen aldetik, erabaki zuzenak hartu behar ditut. Negargarria da BBCk gonbidatuak egoera honetan jarri izana». Halako kasuetan, ohituak gaude jarrera diplomatikoetara. Besteak beste, ekonomia eta kultura gaietako harremanak —politikoak, zer bestela?— elkarrizketa bidez negoziatzera. Salbuespenak daude batzuetan, eta Eskoziako lehen ministroaren erabakia horren adibidea da.

Aurtengo Rikardo Arregi kazetaritza sarietan, aldiz, diplomazia hobetsi dute. Euskarazko kazetaritzaren historia garaikidea zedarritzeko garrantzitsuak izan diren hamar eragile saritu dituzte. «Bidegileak eta bide erakusleak». Tartean, nire harridurarako, EITB.

Xabier Lasak hala esan zuen igandean, BERRIAn: «EITB generikoki aipatzeak etxe hori bere osotasunean aitortzea dakar». 1980ko hamarkadan euskararen normalizaziorako sortutako telebistaren gaztelaniazko kateak, ETB2k, zein ekarpen egin dio euskarazko kazetaritzari? Areago, hizkuntzaren aldeko zer-nolako atxikimendua bultzatu die euskarari lotuak egon ez daitezkeenei? Diplomatikoegi. ]]>
<![CDATA[Zenbatu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/033/002/2018-10-26/zenbatu.htm Fri, 26 Oct 2018 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1879/033/002/2018-10-26/zenbatu.htm
Txapeldunen Ligako futbol partidak, telesail berrien zerrenda, Veneziako eta Donostiako Zinemaldietan kritika onak jasotako filmen izenburuak, lagunekin afariak... halako gauzak. Gehientsuenak, egia esan, barrualdean egitekoak. Eta, tira, pentsatzen hasita, txatxi plan horrekin kasik 65 urtetik gorako pertsona bat ematen dut.

Adin tarte ezberdinetan oinarritutako telebista programazioa 1990eko hamarkadan hasi zen garatzen, telebista kate pribatuen agerpenarekin batera. Audientzia hobeak eta horiei zuzendutako eduki espezifikoak sortu zituzten. Tartean, adinekoentzat egindako programak. Kirola indartsu sartu zen, zuzeneko emisioen eskubideak merke samarrak zirelako. Ondotik, familia giroko hogei minutuko sitcom-ak etorri ziren. Eta, azkenik, fikzioa edo drama. Egun, albistegiekin batera, reality show-ak eta gaueko solasaldiak dira ikusle gehien batzen dutenak.

Ikus-entzunezkoen kontsumo ohiturak aldatzen ari diren honetan, adinez hain gazteak ez diren telebista ikusleak alboratzen dira. Ez zaie ematen merezi duten arreta. Egia da, nerabeen bizi estilo aktiboak eta edukiak kontsumitzeko gailu ezberdinek eraginda, telebista gutxien ikusten dutenak direla. Baina helduek oraindik astean 32 ordu pasatzen dituzte kaxa argiaren aurrean; 65 urtetik gorakoek, 48 ordu.

Erakunde publikoak eta iragarleak, beharbada, audientzia horren potentziala gutxiesten ari dira. Hori diot, izan ere, unibertsitatetik etxerako bidean noala, adineko pertsonak ikusten ditut gehienbat jatetxeen barrualdean. Hau da, haiek dute erosketa ahalmen handiena ziurrenik. Okerra da pentsatzea ikusle hobi hori ohitura zaharretan geldirik eta tinko dagoela; iragarki soil bat haien aztura aldatzeko gai ez balitz bezala. Zenbatu, bestela, emisioan dauden haientzako telebista programak.]]>
<![CDATA[Izana, deserrian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/036/002/2018-10-24/izana_deserrian.htm Wed, 24 Oct 2018 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/036/002/2018-10-24/izana_deserrian.htm European voices in Edinburgh (Europako ahotsak Edinburgon) dokumentala ikusi dut, bertan bizi diren lau emakumeren bizitza kontatzen duen lana. Kasualitatez ala kausalitatez, Justyna (Polonia), Amaia (Espainia), Kostanze (Alemania) eta Laila (Suedia) Eskoziara etorri ziren epe labur baterako. Guztiak ere, lanera. Izatez, joan-etorriko bidaia izan da hirurentzat; arrazoi batek ala besteak bultzatuta, hirira itzuli dira.

Justynak ez du egin Edinburgon geratzeko erabaki kontzienterik. «Jaioterrira itzultzeko erabakia atzeratu» du, besterik ez. Egun, ordea, etxera bueltatzeko gogoa adierazi du, baina noiz eta nora egingo duen zehaztu gabe. Ez daki zer esan nahi duen etxeak zehazki; «bizitza ez da soilik leku batean egoteko, ezagutzeko toki asko daude». Haren ustez, garrantzitsuena da «aldi bakoitzean zure bizi estilora egokitzen den tokia aurkitzea». Ez zaio britainiar herritartasuna interesatzen eta brexit-ak ez du beldurtzen.

Protagonistek beren txoko kutunena dute hirian, eta, hain justu, toki horretara eramaten gaituzte beren esperientziak kontatzeko. Bakoitzak bere jatorrizko hizkuntza erabilita. Gazte iritsi ziren Edinburgora eta horrek eragin handia izan du nortasun eraikuntzan. Deserrian, inolako presiorik gabe, etorkizunaz gogoeta egin eta erabakiak hartzeko askatasuna azpimarratu dute.

Kostanze semearekin ageri da parkean. Azaldu duenez, ez zuen aukerarik izan identitate pertsonala lantzeko eskolan. «Ikuspuntu inozoa duzu orduan eta gainerako herrialde sozialistak babestea zen joera, jatorri etnikoak edo elementu nazionalak pisu gutxi zuten». Horregatik sentitzen da Eskoziari atxikia: «Bizirik dago». Uste du pertsona oro posizionatu beharko litzatekeela termino politikoetan, «horrek emango dizkizu zure komunitateko balioak». Soilik Eskoziak independentzia lortuko balu eskatuko luke herritartasuna.

Esperientzia pertsonaletan oinarritutako istorioek errazago piztu ohi dute ikuslearen arreta, baina dokumental honen amuetako bat da jatorrizko hizkuntzan adierazteko aukera eskaini izana protagonistei. Alegia, nekez galduko den pentsatzeko, ulertzeko eta izateko modu partikularra.]]>
<![CDATA[Telebista, bai ala ez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/036/002/2018-10-19/telebista_bai_ala_ez.htm Fri, 19 Oct 2018 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1878/036/002/2018-10-19/telebista_bai_ala_ez.htm iPlayer-a erabiliz, eta ordenagailu eramangarrian ikusi ditut. Gailu tradizionalik gabe bizi naiz eta hori da telebista edukiak ikusteko erabiltzen dudan bide bakarra. Garai berriekin batera, ofizio berriak ere agertzen dira, lagunok, gailurik gabeko telebista kritikaria bainaiz. Telesail horien artean Press, Wanderlust eta Bodyguard daude. Lehenengoak ikuspuntu kontrajarriak dituzten bi egunkaritan lan egiten duten protagonisten egunerokoa du ardatz. Batak kalitatezko edukien eta salmenten artean oreka bilatzen duen bitartean, besteak kazetaritzaren balio moralak baztertzen ditu edozein istorio salgarriren truke. Azaleko gidoia du eta bi aldiz geratu naiz lo betaurrekoak kentzeko astirik izan gabe. Bigarrenak, aldiz, xarma handiagoa du: bikote harreman irekia izan nahi duten bi lagunen istorioa. Hori ere ez zait askorik gustatu. Imajinatuko duzuen bezala, negarretan amaitzen dute guztiek, eta nahiko alferra naiz jendea negarrez ikusteko. Azken telesaila, berriz, thriller bizi bat da. Buruko gaitzak dituen eta gerratik itzuli den soldaduak Erresuma Batuko politikari bat babestu behar du, eraso terrorista izateko arriskuan baita. Mundu guztia ari da telesail horretaz hitz egiten Eskozian; diotenez, protagonista nagusiak hurrengo James Bond izateko aukera asko ditu.

Hainbeste BBC ikusita, telebista gailua erostea pentsatu dut. Erosoagoa iruditzen zaidalako etxera heldu bezain laster, urrutiko agintea hartu, eta lineako emisioa ikustea. Sofan eseri eta hortik mugitu gabe kateak gora eta behera aritzea. Inolako esfortzurik egin gabe —zer, non eta nola ikusi pentsatzeko beharrik ez— ikus-entzunezko edukiak eskuragarri izatea. Halere, gauza positiboak baino, negatiboak ikusten dizkiot gehiago. Etxekoen arteko giza harremana murriztuko luke telebistak, gure atentzioaren erdigune bilakatuta. Ordenagailu eramangarriarekin oraindik egin ditzakezu beste gauza batzuk; irakurri, idatzi, besteekin komunikatu... Eta etxeko Interneteko konexioa kentzen badut? Modu horretan gure artean hitz egingo genuke are gehiago, irakurriko nituzke liburu gehiago eta mahai jokoak erabiliko genituzke gehiagotan. Noski, oraindik sakelako telefonoa geratuko litzaiguke!]]>
<![CDATA[Erdara batuen naturalizazioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/036/002/2018-10-17/erdara_batuen_naturalizazioa.htm Wed, 17 Oct 2018 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1878/036/002/2018-10-17/erdara_batuen_naturalizazioa.htm
Zabalak esan du fikziozko ikus-entzunezkoetako ahozkotasunean dagoela euskararen hutsunerik handiena eta hortik sartzen zaigula, ondorioz, erdara batua. «Alor horretan daukaguna eta kontsumitzen duguna hutsa da erdaraz daukagunaren eta kontsumitzen dugunaren aldean». Horregatik, dauden salbuespen txikiak kenduta, ETBn euskarazko «eduki erakargarrien premia larria» dugu.

Ildo horretan, Arretxeak porno gehiago ikusi nahi du euskaraz. Atzoko zutabe honetan eskatzen zion ETBri euskara erabili dezala gaiaren gaineko tabuak zein euskaldunon aurreiritziak apurtzeko. Helburua edo estrategia, hori bai, ez luke izan behar kuota bat betetzea; ikus-entzunezkoetan euskaraz ekoizteko eta kontsumitzeko espazio berriak sortzea baizik.

Bat nator Zabalak eta Arretxeak aipatutakoekin (akaso pornoa ez da nire gogokoena). Areago, Euskal Telebistan gauzak asko aldatu beharko lirateke haren deitura gure izaeraren ezaugarri berriro izateko. ETB bera nahiko plastikozkoa da. Baina ez dut uste egungo egoera konpontzeko erantzukizun osoa dutenik katea kudeatzen dutenek, Jaurlaritzaren Kultura saileko bulegoetan ere arduraren zati bat dago.

Netflixek jada AEBetan baino harpide gehiago ditu handik kanpo: 68 milioi versus 56. Hala ere, plataformak garbi du gauza bat: telesailek, gutxienez, ingelesezko azpitituluak izango dituzte; eta beste batzuk bikoiztu egiten dira. Estrategia, beraz, bat eta bakarra: negozioa egitea —edo ingelesa ikasten duzu edo ez duzu Netflixik—. Beraz, zergatik ez dugu euskal ikus-entzunezkoen estrategia digitalik? Noizko EITB Nahieran dagoen eskaintzaren iragarki bat ETB1en eta ETB2n? Neurri politikoak hartu ezean, erdara batuen naturalizazioa izango da euskararen eta estatus bereko hizkuntza minorizatuen plastikozkotasun arazoa.]]>
<![CDATA[Esna aldiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2018-10-12/esna_aldiak.htm Fri, 12 Oct 2018 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2018-10-12/esna_aldiak.htm El Diario Vasco-k egindako elkarrizketan. Zinemaldia bukatuta honakoa adierazi zuen: «Oso pozik gaude. Edizio oso ekilibratua izan da. Inoiz ez dugu hainbeste Hollywoodetik ekarri Donostiara, hori horrela da. (…) Estres maila altua suposatzen du taldearentzat, baina gogobetetasuna handia da». Elkarrizketa horretan ere aitortu zuen badagoela aurtengoa gustatu ez zaionik. Akaso, ekilibratua zeri deitzen diogun erlatiboa delako. Horregatik, arrazoia du gauza batean: «Bakoitzak bere ikuspuntutik ikusten du Zinemaldia». Hori horrela da.

Euskal ekoizpenek —eta haien izarrek— ere inoizko presentziarik handiena izan dute aurten. Beraz, aukeran, hori (ere) azpimarra zezakeen Zinemaldiaren zuzendariak. Jakina, hautua norberari dagokio. Ramon Agirre aktore ezaguna da, antzerkian, zineman eta telebistan egindako lanagatik. Aurten, gainera, jaialdiko Zinemira saria eman diote. Oroitzapen politak ditu hasierako lan urteei buruz. Orduan ez zen ETB existitzen eta antzerkia zein zinema egiteko deitzen zioten. «Zortea» izan duela aitortzen du, badaudelako «euskal profesional on dezente kanpoan, eta horietako asko lanik gabe».

Horiexek ikus-entzun dizkiot Agirreri Naiz atariko bideo labur batean. Jada klasiko bat bihurtu den euskarazko zinemaren loraldiaz gogoeta egiten du: «Esna aldia izan liteke, loraldia ez dakit. Aste batean ikus dezakezu gure zinematografia osoa, beraz, ez dira film asko. Mugarritxo bat izan zen Aupa Etxebeste! (2005) eta azken urteetan ekoizpen maila gora doa. Kalitatea zer esanik ez. Miraria da halako emaitza hain film gutxi izanda». Orain, hori mantendu eta elikatu behar dela dio. Hori horrela da.

ETBn izan zen esna aldi bat 1980ko eta 1990eko hamarkadetan, atzerrian aspalditik bizi diren euskal lagun horiek oraindik gogoan dutena, baina esan diet badirela urte batzuk lorerik ez direla gure lorategian. Ezta fikziozkoak ere. Hori horrela ere bada.]]>
<![CDATA[Literaturaren B aldea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1875/036/002/2018-10-10/literaturaren_b_aldea.htm Wed, 10 Oct 2018 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1875/036/002/2018-10-10/literaturaren_b_aldea.htm ElkarrizKatea da Booktegi-ren telebista saio berria, Aritz Galarragak eta Leire Palaciosek aurkeztua. Zazpi idazlek hartu dute parte edizio honetan, elkarren artean hitz egiteko. Kasu honetan, baina, idazleak elkarrizketatuen eta elkarrizketatzaileen lekuan jarri dituzte. Eta zergatik deitzen da katea? Bada, bata bestearen atzetik doazelako. Galarragak ondo azaltzen du aurkezpen bideoan: «A idazleak B idazleari elkarrizketa egingo dio, hurrengo saioan B idazleak C idazleari, eta horrela katea osatu arte zazpi euskal idazle esanguratsuenetarikoekin». Datu bat, elkarrizketak kronologiko antolatuta daude; adin nagusienekotik gazteenekora. Ikusi nahi baduzue, jo ezazue Booktegi.eus webgunera, bi asterik behin.

Saioa bide da sortzaileen erraiak ikusleei -eta irakurleei- erakusteko. Bestela esanda: orain arte ikusi -eta irakurri- gabeko euskal literaturaren B aldea ekartzeko. Sorkuntza prozesuan aurkitutako erraztasunak zein zailtasunak, edota idazketa literarioak egiteko idazleek izandako motibazioak, besteak beste. Itxaro Borda, adibidez, 15 urterekin hasi zen publikatzen eta literatura izan da kasik bigarren lan bat berarentzat -postaria baitzen ofizioz-. «Nire denbora libre guztia idazten eman dut eta gauza asko sakrifikatu behar izan ditut». Aipatu du ere lanetan sartu ohi dituela postari bezala ezagututako pertsonaiak eta bizipenak, gustatzen zaiolako «jendarte arrunta» irudikatzea.

Arantxa Iturbe, berriz, lotsatia da. Ohitua omen dago elkarrizketatzailearen lekuan egotea eta, gainera, ez zaio esposizio publikoa gustatzen. Irratian duen lanarekin alderatuta, uste du «hitzaren gaineko arreta murrizten» duela irudiak. Telebistan faktore bisualek harrapatzen dute ikuslearen atentzio handiena eta irratiak, aldiz, «ez zaitu hainbeste esklabizatzen». Aditzera ematen duenez, praktikotasuna gustatzen zaio eta horregatik idazten ditu ipuinak: «Ez dute diziplinarik eskatzen». Horrez gain, uste du «herri txikiek istorio txikiak behar dituztela, bere handitasuna eraikitzeko».

Oro har, ElkarrizKatea ideia ona da. Idazleak modu naturalean aritzen direlako eta horrek saioa entretenigarria egiten du. Halere, B aldeko hutsuneak nabariak dira. Besteak beste, nahiko baliabide eta mimo gutxirekin grabatua -zein editatua- dagoela.]]>
<![CDATA['Gure' pentsioak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/033/003/2018-10-05/gure_pentsioak.htm Fri, 05 Oct 2018 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1879/033/003/2018-10-05/gure_pentsioak.htm
Baina badut lagun bat etengabe kexatzen dena, arazo profesionalak (eta pertsonalak) dituelako. Pilates irakaslea da eta nik baino hamabost urte gehiago izango ditu. Ama izateko erabakia hartu zuen 40 urte eskas bete zituenean. Ondotik, bikotekidearekin adostu zuen haien bi semeen haurtzaroan bera arduratuko zela alboan egoteaz. Ibon eta Ander nagusitu arte, alegia. Beste hamabost urte pasatu dira ordutik eta, orain, lan egonkorra aurkitzea amesgaizto bihurtu zaio.

Eta zer zerikusi du horrek telebistarekin? Tele5ko, La Sextako, ETB1eko, ETB2ko eta Hamaikako albistegien arabera, etorkizunean ez omen da diru nahikorik egongo pentsioetarako. Horregatik, eta astelehenean Nazioarteko Pertsona Nagusien eguna zelako, indar erakustaldia izan zen Bilbon. Pentsio duinak eskatzeko, hain zuzen ere. Protestan parte hartutako askok —25.000 lagun inguru medio batzuen arabera— 700 euro baino gutxiagoko pentsioa dute, lan partzialengatik eta lan ez ordaindu guztiarengatik. Halakoak entzutean pentsakor geratzen zara telebistaren aurrean eta etorkizun beltza ikusten duzu; adibidez, 80 urterekin eta oraindik lanean irudikatzen duzu zeure burua —30 urtetik gora hasi zinelako kotizatzen, batik bat—. Baina, badago pentsakor geratu edota kexatu baino beste zerbait egiteko aukera: aste honetan —urteko astelehen guztietan egiten duten bezala, euria ala edurra ari— Bilboko kaleetara irteten diren pentsiodunei batu. Haien pentsioak, preseski, gureak (izango) direlako; bai eta pentsio duina kobratzen ari direnena ere.

Sarri dut inpresioa, azalean ez tokatuz gero, telebistako irudiak gutxitan egiten ditugula gure.]]>
<![CDATA[Aukerak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2018-10-03/aukerak.htm Wed, 03 Oct 2018 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2018-10-03/aukerak.htm
Garai berriak bizi ditugu. Badago, jada, belaunaldi oso bat kultura kontsumitzeagatik ordaindu beharrik ulertzen ez duena. Musika disko bat entzuteagatik, pelikula bat ikusteagatik edota liburu bat irakurtzeagatik. Hori, adibidez, bada gogorra. Uler dezaket, aldiz, eskolatik kanpo euskararen erabilerak behera egin izanak azken urteetan. Eremu horretatik at hizkuntza erabiltzeko aukerak, neurri handi batean, murrizten doazelako.

François Grin ekonomialari suediarrak dioenez, hizkuntza baten erabilera hiztunen konpetentziak, aukerak eta nahiak baldintzatzen dute. Askotariko zerbitzuak erabili ahal izatea hizkuntza hori praktikatuta, hain zuzen ere. Horretarako biztanleek izan behar dute lehenik euskara erabiltzeko gaitasuna, baina horrek soilik izango du esanahia benetako aukerak eskaintzen bazaizkie hizkuntza erabiltzeko; eta, gainera, horren ondotik euskara lehenetsi beharko dute hauek. Horregatik, garrantzitsua da euskara erabiltzeko estimuluak eta espazioak sortzea gizartean. Kuantitatiboki zein kualitatiboki. Gutxienez, hizkuntza hegemonikoa eguneroko egoeretan erabiltzeko aukeren pareko. Egoera hori litzateke Tom Moring Helsinkiko Unibertsitateko irakasleak deitzen duen institutional completeness (osotasun instituzionala). Euskara dakitenen beharrak asetzeko adina aukera izatea, alegia.

ETBn euskarazko albistegiak erdarazkoak baino laburragoak izateaz (enegarren) eztabaida zabaldu da sarean. Lantalde bera izanik, nolatan den posible euskaldunen gehiengoak jotzea erdarazko katera. Agian, autokritika pixka bat egin behar da, eta aztertu Gaur egun eta Teleberri ordu berean ematearen aukera.]]>
<![CDATA[Doako esperimentuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1884/042/002/2018-09-28/doako_esperimentuak.htm Fri, 28 Sep 2018 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1884/042/002/2018-09-28/doako_esperimentuak.htm orry for Your Loss (2018). Horrela deitzen da Facebook sare sozialaren telesail berria. Ez du Mark Zuckerbergen korporazioak ekoitzi, baina pauso bat gehiago da ikus-entzunezko sektorean tokia eta ikusleen arreta bereganatzeko lehian. Esperimentua ez da berria. Iaz Facebook Watch zerbitzua mundu osoan jaurti ondotik, sare sozialak Espainiako La Liga futbol txapelketaren emisio eskubideak erosi ditu Asia hegoaldeko zortzi herrialdetan doan eskaintzeko. Facebookek ez du izango arazorik publizitatearen bitartez etekina lortzeko. 2016an, jada, konpainia pribatu batek ikertua zuen Indiako biztanleen futbolarekiko interesa. Ikasleek eta goi mailako profesionalek jarraitzen diote kirolari; gainera, horietatik %24k ordenagailu eramangarrian ikusten ditu partidak, eta %23k, sakelako telefonoan. Sare soziala heldu aurretik, Sony multinazionalak zituen futbolaren emisio eskubideak herrialdean.

Bideoen sareko kontsumoa izugarri hasi da, bereziki 2011tik aurrera. Facebookek hori badaki. Europako bost herrialde indartsuenetan produkzio mailari dagokionez—, herritar bakoitzak ia 220 minutu pasatzen zituen egunero kable ez besteko telebista edukiak ikusten 2005ean. Zazpi urte geroago, 2012an, 235etik gora kokatu zen zenbateko hori; eta 2015ean, berriz, 2005eko balioetara jaitsi da sareko kontsumoa. Alabaina, askotariko medio eta plataforma aurrean inoiz baino denbora gehiago pasatzen dugu. Guztira, lau ordutik gora egunean. Eduki horien artean, justuki, gorako bidea hartu dute formatu laburreko sareko bideoen kontsumoak eta telebisten streaming zerbitzuak.

Orain arte, Facebookek nerabeak izan ditu jomugan, eta haien arreta monopolizatzea izan liteke arriskurik handiena. BBCren arabera, Erresuma Batuko neska eta mutiko txikien %82k jotzen dute Youtubera eskaera azpiko edukien bila. Areago, bideoak partekatzeko plataforma saturaziotik gertu egon da aurten; britainiarren Internet erabiltzaileen %90k (40 milioi lagun), gutxienez, hilean behin erabiltzen du Youtube.

Egia da beste eragile bat batu zaiola lehiari. Kasu honetan, doako bikoitzaz; izan ere, Europako legeek ez dituzte eduki igorletzat hartzen Youtube edo Facebook. Baizik eta bideoak partekatzeko plataformak. Ondorioz, ezin zaie behartu araurik edo kuotarik betetzera merkatuan aritzeagatik.]]>
<![CDATA[Erdigunea eta periferia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2018-09-26/erdigunea_eta_periferia.htm Wed, 26 Sep 2018 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2018-09-26/erdigunea_eta_periferia.htm
Atzerrian egon naizen bitartean telebista gutxi ikusi dut. Han eta hemen erreparatu diet Donostiako Zinemaldiaren gaineko berriei. Egunkarien edizio digitalak, Twitterren sortutako literatura eta txiolari batzuen iritzi zutabeak begiratu ditut, besteak beste. Horien bidez jakin dut Zinemaldiak eta Espainiako Cima elkarteak (Ikus-entzunezko eta zinema alorreko emakumezko profesionalak) sinatu berri dutela sektorean parekidetasuna bultzatzeko gutuna. Itun horren helburua da emakumezko profesionalen parte hartzea eta ikusgarritasuna sustatzea. Agian azalpena izan dezake honek, baina bitxia da bederen xede berdinerako 2016an sortutako (H)emen euskal elkartea elkarlan horren erdigunetako bat ez izatea —Cimarekin batera, akaso—. Deigarria da ere EiTBren eta Zinemaldiaren arteko lan akordioa; non gure telebista publikoak hitzeman duen jaialdiaren gaineko jarraipen sakona, baina aldi berean ez duen euskara erdigunean jarri (ezta gaztelera ere, bide batez esanda) saio berezirik egiteko Donostiako Zinemaldia aprobetxatuta. Ikusi dudan arte, Gaur Egun eta Teleberri albistegietako tarte bereziak eta ETB1eko zein ETB2ko saio batzuetan zinemagileei egindako elkarrizketak lirateke hitzarmenaren emaitza, ETBren laguntzaz ekoitzitako eta Zinemaldian parte hartu duten hamabi filmez gain.

Atzo, ordenagailua piztu eta eitb.eus idatzi nuen nabigatzailean, eta titular honekin —zein protagonistaren argazkiarekin— egin nuen topo orri nagusian: Judi Denchek Donostia Saria jasoko du gaur, Euskal Zinemaren egunean. Alegia, Ramon Agirre euskal aktoreak Zinemira saria jasoko zuen egun berean. Aukera ezin hobea zen Zinemaldiaren erdigunean iragartzeko Agirre. Tira, beti geratuko zaizkigu biharko tituluak. Bitartean, euskal hedabideen artean ekoitzitako Zurriolako butaka-n eduki periferikoak noiznahi.]]>
<![CDATA[Non daude tb-ko desagertuak?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/036/002/2018-09-21/non_daude_tb_ko_desagertuak.htm Fri, 21 Sep 2018 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/036/002/2018-09-21/non_daude_tb_ko_desagertuak.htm Ekografiak zutabean gai biziki interesgarria ekarri zuen Lander Arretxea zutabekideak. Gure telebistako desagertuak, hain zuzen ere. Gutxienez bi urte dira euskarazko fikziozko telesailik gabe bizi garela. Partikularki deigarria da egoera hori; izan ere —zutabe honetan hainbatetan aipatu dugun bezala—, ikus-entzunezkoen kontsumoak gorako bidea hartu du azken urteetan. 2005ean, produkzio gaitasunik indartsuena duten Europako bost herrialdetan —Erresuma Batua, Italia, Alemania, Espainia eta Frantzia—, pertsona bakoitzak ia 220 minutu igaro zituen telebistako produktuak ikusten, sarean naiz gailu tradizionalean. Hamar urte geroago, 2015ean, 250 minututik gora jarri da zenbateko hori.

Europako ikus-entzunezkoen merkatuari dagokionez, 2011-2016 bitartean, behera egin du nabarmen bideo fisikoen eta digitalen urteko hazkundeak (%6,3). Bitartean, gora egin du harpidetza zerbitzuena (%4,3), telebista edukiak barne. Zerbitzu horien ikus-entzunezko eskaintzan, aldiz, zinema eta telebista fikzio edukiek oraindik osatzen dute zerrendako bigarren postua (23%). Beraz, ulergarria da pentsatzea telesailik gabeko edozein telebista kate noraezean dabilela. Areago, funtzio publikoa duen telebistaren kasuan, komunitateari ukatzen dion zerbitzuaz galdegin daiteke.

Bannan telesailaren ekoizle Sarah Janek uste du fikzioa telebistaren elementu garrantzitsua dela. Eskoziar gaelikoz Eskozian, 60.000 hiztun inguru dituen hizkuntza- errodatzen den bigarren telesaila da, eta berriki eskuratu dute lau urteko kontratua BBC Alba katearekin. Gaur-gaurkoz, sekulako berria izango litzateke edozein euskal produkzio etxek maila bereko hitzarmenik lortuko balu ETBrekin; baita poztekoa eta ospatzekoa ere. Pentsatu nahi dut halakorik gertatuko balitz Hego Euskal Herriko hainbat egunkariren titularrak beteko lituzkeela. Aipatu nion Janeri bi urte daramagula euskarazko fikziozko telesailik gabe gure telebistan; aldiz, 2005etik fikziozko bi film luze ekoizten ditugula urtean batez bestez —gehi dokumentalak, animazioa eta film laburrak—. «Zuek behintzat filmak ekoizten dituzue, guk ez; eta hara, agian, hor egon litezke zuen telebistako desagertuak», adierazi zuen. Astebururako galdera potoloa, lagunok.]]>
<![CDATA[Memoria historikoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/028/003/2018-09-19/memoria_historikoa.htm Wed, 19 Sep 2018 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1879/028/003/2018-09-19/memoria_historikoa.htm The Silence of others (2018) dokumentalaren protagonistetako bati. 28 urte geroago irakurri zuen bera ez zela izan gertakari hura bizi izan zuen emakume bakarra. Oker zaude haur lapurtuen auziaren gaineko lana dela uste baduzu; izan ere, Francoren diktadurak utzitako biktimak zein bizirik irtendako pertsonen istorioak ekartzen ditu dokumental honek.

Almudena Carracedo eta Robert Bahar zinemagileek zuzendutako lana da, Pedro Almodovar zinemagilearen ekoizpen laguntzarekin. Bizitza pertsonalean ere bikote dira Carracedo eta Bahar. Hain justu, dokumentala egiteko motibo izan zen elkarrekin alaba izan zutela 2010ean, hau da, haur lapurtuen auziak medioetan eztanda egin zuen urtean. Francoren diktadura garaian, bereziki Espainiako Gerra Zibilaren ondotik, ustezko «genoma gorria» zeramatela argudiatuta, haurrak kentzen zizkieten erregimenaren kontra egiten zuten familiei. Franco hil ondoren, gainera, praktika hori ez zen eten. Trantsizio garaian, arrazoi politikoetatik moraletara egin zuten salto: senarrik gabeko emakumeei edota jada haur askokoei lapurtzen zizkieten jaioberriak. Dokumental horri esker, 2.000 kasu argitu dira; baina erantzunik gabe jarraitzen dute 100.000 kasuk baino gehiagok.

Atzerrian ezaguna da Espainiak izandako jarrera memoria historikoa berreskuratu nahi dutenekiko. Hainbat herri ekimen egin dituzte Francoren diktadura garaian gizateriaren kontrako krimenak egin zituztenak epaitzeko eskatuz. Ordea, handiagoak izan dira Madrilgo gobernuak jarritako oztopoak. Halako lanak ikusita, ohartzen zara generazio horren parte zarela, zeinari eskolan ez zioten kontatu Gerra Zibila benetan nola gertatu zen. Horregatik dira beharrezkoak lan horiek, halakorik berriro gerta ez dadin.]]>