<![CDATA[Miren Manias | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 23 Feb 2019 20:03:37 +0100 hourly 1 <![CDATA[Miren Manias | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Gaur irekiko ditu ateak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/002/2019-02-22/gaur_irekiko_ditu_ateak.htm Fri, 22 Feb 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/002/2019-02-22/gaur_irekiko_ditu_ateak.htm Gaur irekiko ditu ateak dokumentalari. Zaila egiten zait ikustea Hego Euskal Herriko prime time-an (edo premi time-an) ematen diren telebista saio gehienak. Eskoziako erlojua ordu bat atzeratua daukagu eta. Hala ere, lortu nituen harrapatzea Eriz Zapirainek zuzendutako lanaren azken 45 minutuak. Lehenengo euskarazko egunkariaren sorrera pozgarri eta itxaropentsua dauka hizpide. Hain zuzen ere, hamahiru urte geroago, Espainiako Gobernuaren aginduz itxi ziguten Euskaldunon Egunkaria —bertako langileetako batzuk atxilotu eta torturatu zituzten—. Herenegun, itxieraren hamaseigarren urteurrena izan zen.

Zapirainen dokumentala 2013an estreinatu zuten, eta Interneten dago ikusgai. Gorka Arrese, Luistxo Fernandez, Imanol Murua, Alberto Barandiaran, Beatriz Zabalondo, Andres Gostin, Lorea Agirre, Koldo Izagirre, Pilar Mendibil, Iñaki Uria, Pablo Zuñiga, Hasier Etxeberria... Egunkaria sortzeko aukera zoragarria izan zuten protagonista askoren adierazpenak biltzen ditu dokumentalak. Idazkera elementu asko Euskaltzaindiak oraindik finkatuak ez zituenean, Egunkaria-k eraiki zuen hizkera informatibo estandarra. Estilo liburua, ildo editoriala, nazioarteko izendegi bat, lurraldetasunaren kontzeptua... Kazetaritza eredu propioa. Merezi du ikustea.

Kazetaren lehen zenbakia 1990eko abenduaren 6an argitaratu zuten, Durangoko Azokaren barruan. Euskal kulturaren plazaren parte izateko asmoz. Azaleko goiburuan: «Gaur irekiko ditu ateak Durangoko 25. Azokak». Aurreko eguna «bizia», «zoroa», «lasterra», «estua», «dardartia», «tentsio askokoa», «kaotikoa»... bezala gogoratzen dute gehienek. Baina «ilusioarekin, dena egiteko prest». Korrika alde batetik bestera, pizza zatiak lurrean, ogitartekoak jaten gaueko hamaiketan... eta behin lana amaituta honako hau pentsatu zuen inork: «Arraioa, horrela egunero?». Luzien Etxezaharretaren arabera, ondoko eguna izango zen arazoa. Andres Gostin sailen koordinazio arduraduna ere bigarren eta hirugarren aleek kezkatzen zuten gehiago. «Jendearen motibazioarekin aurrera ateratzea errazagoa da». Bada, eutsi egin zioten, itxi egin ziguten arte. ]]>
<![CDATA[Bazterretako gidoigileak eta ETB]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2019-02-20/bazterretako_gidoigileak_eta_etb.htm Wed, 20 Feb 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2019-02-20/bazterretako_gidoigileak_eta_etb.htm Sombras en la caverna artikulua (Ikusgaiak, 1997). Sortzaile nekaezina izan zen. 2004tik, ez zuen bi urte baino gehiago pasatu filmerik egin gabe. Gehienak, dokumentalak. «Fikzioa errentagarriagoa da dokumentala baino; horregatik du prestigioa eta hedapena. Mendebaldeko zibilizazio ultrakapitalista honen ondorioa da. Badu logika aferak, baina horrek ez du esan nahi moral bat duenik». esan zuen Gutierrezek 2012ko elkarrizketa batean, BERRIAn.

Bat nator Joxean Fernandez Euskadiko Filmategiko zuzendariak esandakoekin: «Haren ardatz nagusia ez zen zinema komertziala. Bera gustura zegoen bazterretan». Baliabide gutxirekin, hain agerian ez zeuden gaiei argia eman zien bere lanetan. Atzoko Ekografiak zutabean Lander Arretxeak nabarmendu zuen «negozio» gurpil zorotik kanpo aritu zen, alegia.

Zaila da egungo gazteentzat hortik kanpo aritzea. Besteak beste, haien lan aukerak eta baldintzak hobetzeko daude Eusko Jaurlaritzaren dirulaguntzak. Gidoien idazketa laguntzeko deialdia, kasurako. Bi urtez jarraian, aurreratu egin dute deialdia. Eta horrek oztopatu egiten du gidoilarien prestakuntza lana. Bestalde, euskaraz eta gazteleraz idatzitako testuen desoreka bultzatzen du: lau proiektu lagunduko dira batean zein bestean. Hori nahiko kafkarra da. Egoera gutxituan dagoenari laguntza gehiago ematea baita logikoena. Bestela, desoreka da ondorio zuzena. Kultura departamentuaren logikan, beraz, euskararen premiak bigarren mailakoak dira.

Zer egin dezake ETBk gidoigintzaren garapenean? Bazterretakoak erdigunera ekarri. Asko dira merkatura sartu nahian dabiltzan gidoilariak, baina haientzako baliabideak urriak dira. Azken urteetan, agerian geratu da zinemagintzaren baldintzak hobetuta emaitzak berehalakoak izan direla. Egiaz, ETBren parte hartzea ezinbestekoa izan da.]]>
<![CDATA[Galesaren hutsuneak betez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2019-02-15/galesaren_hutsuneak_betez.htm Fri, 15 Feb 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2019-02-15/galesaren_hutsuneak_betez.htm
Euskal Herriaren eta Galesen artean, baina, antzekotasun gehiago daude. 1980ko hamarkadan, biek sortu zuten jatorrizko hizkuntzan emititzeko telebista propioa: ETB eta S4C —Sianel Pedwar Cymru (Galesko Laugarren Katea)—, hurrenez hurren. ETB ez bezala, S4C modu elebidunean hasi zen emititzen; galesez eta ingelesez. Egun, ordea, programazio osoa da gales hutsez. Caerdydd hiriburuan dago telebistaren egoitza nagusia, eta orain dela sei hilabete, sorkuntza kreatiborako espazio berria eraiki zuten Caerfyrddinen: Canolfan S4C Yr Egin izenekoa. Galeseko Trinity Saint David Unibertsitatearen aldamenean dago, hain zuzen ere, lankidetzan aritzeko. Carys Ifan zuzendariaren arabera, S4C hirigunetik ateratzeko helburua da landa eremuko hizkuntza komunitatea eta ekonomia indartzea. Dioenez, hasiera batean, herritarrek ez zuten begi onez ikusi aldaketa. Orain, aldiz, jarrera positiboa dago, «hutsune bat bete dutelako».

Telebistaren eta galeseko ikus-entzunezko sektorearen beste hutsuneetako bat Hansh (kosk egin) egitasmoari esker bete dute. Interneterako eta audientzia gaztearentzat zuzendutako bideo laburren saioa da. Aled Evans eta Sam Rhys ekoizleekin bildu nintzen atzo. «Bazegoen behar bat 16 urtetik gorakoei eduki berriak eskaintzeko galesez», azaldu dute. Zehazki, audientzia hori Interneten harrapatzeko. 2015ean hasitako Pump saioaren jarraipena da Hansh, non modu informalean herritarrek egindako bideoak emititzen zituzten. Saio haren arrakasta ikusita, S4Ck segida ematea erabaki zuen. Egun, Interneterako sortu dute Hansh. Baina oso ospetsua egin da eta aurrekontu handiagoa du orain. Gainera, telebistaz ere emititzen hasi dira. ]]>
<![CDATA[Kornubiera normalizatzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/036/002/2019-02-13/kornubiera_normalizatzeko.htm Wed, 13 Feb 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/036/002/2019-02-13/kornubiera_normalizatzeko.htm
Ekimen horien artean, kornubiera ikasteko lehen aplikazio digitala dago: Go Cornish (https://gocornish.org). Alegia, Internet bidez hizkuntza ikasteko sortu berri duten tresna —sakelakoan erabiltzeko ere egokitua dago—. Golden Tree Productions erakundeak zuzendu du proiektua, Kornuallesko kontseiluarekin elkarlanean. Helburua da kornubiera hitz egiten ez duen demografia berria erakartzea, hizkuntza modu eskuragarrian ikasteko tresna bat jarrita. Horrekin batera, tailerrak eta saio interaktiboak antolatu dituzte konderriko hainbat eskolatan, tabernatan eta gune sozialetan.

Gazteen erakunde gero eta gehiago ari dira parte hartzen hizkuntza biziberritzeko egitasmoetan. Kornubiera ikasten ari diren lagunen kopurua ere gora doa. Iaz, 77 lagunek egin zituzten hizkuntza azterketak; bestela esanda, aurreko urtean baino %15 gehiagok. Hiztunak, gainera, kornubiera erabiltzeko bide berriak bilatzen ari dira. 2017an, idatzizko testu iragarle aplikazioa sortu zuten; eta 2018an, PlayStationeko joko baten edizioa sortu zuten kornubieraz lehen aldiz: Smash Hit Plunder.

Birtualki bada ere, hizkuntza gutxituak telebista eremura egin du saltoa. Sarean estreinatu berri dute kornubierazko lehen elkarrizketa saioa: Jaqi ha Jerry show. Erresuma Batuko Arteen kontseiluak eta Kornuallesko kontseiluak finantzatu dute. Momentuz, 20-30 minutuko bi programa pilotu grabatu dituzte, eta Youtubeko Pellwolok an Gernewegva kanalean daude ikusgai. Askotariko protagonistak gonbidatzen dituzte platora, gai ezberdinez hitz egiteko. Horrez gain, zuzeneko musika emanaldia ere badago. «Proiektua aitzindaria da guretzat; izan ere, aurretik ez dugu inoiz halakorik egin», azaldu du saioaren errealizadoreak. Jaqi ha Jerry telebista kate bat martxan jartzeko lehen saiakera da. Saioarekin, kornubiera «normalizatu» nahi dute.]]>
<![CDATA[Iruzur birtualak, amerikar erara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/002/2019-02-08/iruzur_birtualak_amerikar_erara.htm Fri, 08 Feb 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/002/2019-02-08/iruzur_birtualak_amerikar_erara.htm Fyre fraud (Fyre engainua) eta The Greatest Party That Never Happened (Inoiz gertatu ez zen festarik onena), hurrenez hurren. Hedabide bien arteko lehia bizia da; izan ere, batek estreinatu eta egun gutxira egin du besteak.

Fyre Festival festa handia izango zen, baldin eta antolatzaileek musika jaialdira joan zirenak birtualki engainatu izan ez balituzte. Sare sozialetan gehien komentatutako 2017ko ekitaldien top zerrendan sartu zen, baina Fyre Festival jaialdian ez zuen inork ondo pasatu. Gezur hutsa izan zen. Netflixek ekoiztutako eta Chris Smithek zuzendutako 90 minutuko lana ikusi dut. Aukera baldin baduzue, ez galdu. Bi asteburuko programazioa erakargarria zen: talde ezagunak —Blink 182 eta Mayor Lazer, horien artean—, izen handiko emakumezko modeloak —Kendall Jenner, Bella Hadid eta Hailey Baldwin—, luxu handiko ostatua, jakiak, edariak... jenderik gabeko uharte batean (Bahametan). Sarrera, gainera, nahiko merkea zen: 88 eurotik hasita. Bertaratu zirenek, ordea, bestelako egoera topatu zuten. Lo egiteko koltxoi bustiak karpa handien azpian, esate baterako; eta, jateko, gazta-xerra ogiarekin.

Billy McFarland (New Jersey, AEB, 1991) enpresa sortzaileari bururatu zitzaion ideia. Hurbileko lagun taldea osatu eta sare sozialak erabiltzea erabaki zuten jaialdiaren berri emateko. Bideo korporatibo bizia ekoiztu ondotik, Instagram, Youtube, Facebook eta Twitter kanaletan eragin handiko pertsonak kontratatu zituzten. Helburua: jaialdiari ahalik eta oihartzun handiena ematea. Esklusibotasun kutsua eman zioten ekitaldiari, baita horrekin asmatu ere. «Mundu guztiak pentsatu zuen bertan bilduko zirela arrakasta handiko gazte dirudunak», azaldu du Seth Crossno blogariak eta podcast egileak. Crossnok eta hiru lagunek 40.000 euro gastatu zituzten fikziozko luxuzko zerbitzuetan.

Guztira, 23 milioi euroko zuloa eragin zuen McFarlendek. Bahametako bizilagun ugariri, esate baterako, ez zien ondainsaririk eman egindako lanagatik. Egun, kartzelan dago —ez iruzur horregatik bakarrik— eta 88 milioi euroko auzi-eske kolektiboa dauka zain. Dokumental osoan ez dago haren adierazpenik. Bere denboragatik dirua eskatu zuen.]]>
<![CDATA[Europa, xake partidaren peoia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1924/014/001/2019-02-07/europa_xake_partidaren_peoia.htm Thu, 07 Feb 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1924/014/001/2019-02-07/europa_xake_partidaren_peoia.htm Common Space (Territorio komuna) hedabide digitaleko kazetariaren arabera, eskoziar askok Ingalaterrako gizartean errotutako fenomeno politiko gisa ikusten dute brexit-a. Nazionalista gehienek uste dute Eskozia EB Europako Batasunetik kanporatuko dutela biztanleen borondatearen aurka, eta Erresuma Batuan brexit-aren alde egin zuten boto emaileak gogobetetzeko. Ondorioz, areagotu egin da nazionalisten eta independentzia mugimenduaren haserrea. Baina ez hainbeste Europarekin harremana moztuko duelako Eskoziak, «demokrazia eskasiagatik» eta «eskoziarren iritzia alde batera uzteagatik» baizik, Jamiesonen ustez. Oro har, EB ez da ospe handiko instituzioa Eskozian, eta auzi nazionala da oraindik eztabaida konstituzionalaren elementu nagusia. Hala, aurrerantzean ere EBko kide izan ala ez «xake partidaren peoi» bihurtu da Eskoziako independentziarentzat.

Bestalde, ez da ahaztu behar eskoziarren %38k bozkatu zutela Europatik ateratzearen alde. Common Space-ko kazetariaren aburuz, «forma zehatzik gabeko taldea» da hori. «Batzuek, arrantza komunitateak esate baterako, Europako Batasuneko politikaren arlo jakin batekin lotzen dute brexit-a. Beste batzuk unionistak dira, zeinak Europatik ateratzeko nahia agertu zuten britainiar nazionalismoarekin edo eskuin politikarekin loturarik izan gabe». Egia da, halaber, brexit-aren aldeko boto horietan «ezkerrekoa zein eskoziar nazionalismo ideologiadunak» egon zirela. Bestela esanda, euroeszeptizismoa legoke bi joera horien atzean ere.

Brexit-aren gurpiletik ateratzeko irtenbidea independentzia izan daiteke Eskoziarentzat? 2014ko erreferendumean ezezkoa izan zen emaitza. Egun, aldeko boto kopurua «zer edo zer» handiagoa dela dio Jamiesonek, baina antzeko sostengua izango luke galdeketak. «Zaila da esatea». Hala ere, Jamiesonen ustez, oraintxeko arazorik handiena da Erresuma Batuko Gobernuaren krisia nola konponduko den jakitea; izan ere, aukerak eskain diezazkioke Eskoziari. «Theresa Mayren gobernua nahaspila hutsa da, eta gizarteak lidergo falta du. Unionisten alderdia banatuta dago oso, eta, gaur-gaurkoz, ezin du gobernatu».

Krisiaren eragina, ordea, bikoitza da. Batetik, brexit-a abian jartzeko orduan kaosa erakutsi du Londresek; eta, bestetik, kontserbadoreek ezkerraren mehatxua ikusten dute —Jeremy Corbyn laboristen alderdia, nagusiki—. Ondorioz, kontserbadoreek hirugarren fronte bat saihestu nahi dute, eta nekez egingo lukete beste erreferendumik Eskozian. Horrez gain, lidergo ausartaren falta sumatzen da independentziaren aldeko mugimenduan. «Ezin dugu parlamentuko estrategia estu batean oinarritu prozesua. Mugimendu zabalagoa behar dugu; estatuari aurre egingo dion estrategia politikoa, hain zuzen ere. Kataluniak egin duen bezala», azaldu du Jamiesonek.

Eskoziaren etorkizun politiko hurbila aurreikustea zaila da, orain. Alex Salmond SNP Eskoziako Alderdi Nazionaleko buruzagi ohi eta Eskoziako lehen ministro ohia atxilotu zuten duela bi aste, bortxaketa saiakera eta sexu erasoak egitea egotzita. Horren eragina ere aintzat hartu beharko da; izan ere, Salmond 2014ko independentzia kanpainaren burua izan zen, eta Eskoziako politika zein nazionalismo modernoaren figura garrantzitsua da oraindik. Areago, egungo Eskoziako lehen ministroa eta SNPko liderra, Nicola Sturgeon, Salmonden begikoa zen.

EBko immigrazioa

Eskozian bizi diren EBko biztanleei aldaketa ugari eragingo die brexit-ak. Oro har, jendea nahiko urduri dago. Oraindik zenbaki ofizialak falta direla, EBko herritarren aldeko elkarteek kezka agertu dute. Ellen Hoefer Alemaniakoa da, eta hamabi urte daramatza Eskozian; EU Citizens for an Independent Scotland (Independentziaren aldeko EBko herritarrak) erakundeko zuzendari kreatiboa da. Dioenez, lagun asko dira Erresuma Batua utzi behar izan dutenak. «Herrialdean gure kontrako giroa bene-benetan sumatzen da, jada; segurtasun falta dago alor askotan: gizarte ongizatean, etxebizitzan, osasun zerbitzuan, banku kredituetan eta enpleguan, besteak beste».

Londresek ahalegin txikia egin du EBko biztanleen eta enpresen egoera brexit-erako prestatzeko, eta «diskriminazio» sentimendua nabaria da. Hoeferren kezkarik handiena da, ordea, arrisku handia dagoela ziurgabetasun egoerak pertsonengan gaitz mentalak eragin ditzakeela. Brexit-aren gaineko informazio gutxi dago, jendeak ezin du planik egin, eta eragina du beren familian, lagun sareetan zein bizimoduan. Hala ere, Eskoziako egoera pixka bat desberdina dela dio Hoeferrek. «Hemen bizi garenok badakigu ongi etorriak garela; esango nuke 2016ko Europako erreferendumaren ostean areagotu egin dela sentimendu hori». Dena den, Eskoziako Gobernuak ez dauka immigrazioaren gaineko eskumenik, eta ezin ditu EBko herritarrak babestu «Londresko politika gaiztotik».

2014ko Eskoziako independentzia erreferendumean EBko biztanleen %50 soilik erregistratu zen boza emateko. Eta gehienak kontra azaldu ziren (%60). Brexit-aren aurrean, berriz, independentzia izan liteke haien egoera hobetzeko irtenbideetako bat. «Ezin dugu ziurtatu, baina nahiz eta EBko biztanle askok alde egin duten, esango nuke hemen geratzea erabaki dutenek independentziaren alde bozkatuko luketela orain», uste du Hoeferrek. Erronka nagusia, agian, jende hori bozkalekuetara eramatea izango da.

Irlandako korapiloa

Glasgown (Eskozia) bizi den Peter Geoghegan kazetari irlandarrak dioenez, Theresa May Erresuma Batuko lehen ministroak irtenbidea eman nahi dio Irlandako auziaria, parlamentuko tory-ak eta Irlandako DUP Alderdi Demokratiko Unionistak gogobeteko dituen akordioa lortuta. «Arazoa Europan eta Londresko parlamentuan dago. Mayk babesa izan dezakeelako parlamentuan backstop-a berriro negoziatzeko Bruselarekin, baina Europak ez du hori onartuko». Ezta Irlandako Errepublikak ere. Iaz Mayrekin sinatu zutena baita brexit-erako akordio «bakarra».

Ofizialki, Erresuma Batuko Gobernuak akordioa nahi du Irlandarekin. Mayk halaxe errepikatu du aste honetan bertan. Baina Geogheganek oroitarazi duenez, aldez aurretik ere esan zuen «akordiorik ez izatea akordio txarra baino hobea dela, eta argi dago kabineteko zenbait ministro oso pozik leudekeela horrekin». Kazetari irlandarrak horien artean aipatu ditu Liam Fox Merkataritza ministroa eta Andrea Leadsom Komunen Ganberako tory-en liderra. Hala ere, parlamentuan ez dago gehiengorik horretarako, baina ez da «nahitaez» lortu beharrekoa, «akordiorik eza martxoaren 29tik aurrerako egoera izango litzatekeelako defektuz». Gauzak hala, beste aukera batzuk aztertu beharko dituzte; nagusiki, «Irlandako parlamentuak akordioa nahi duelako, kosta ahala kosta».]]>
<![CDATA[Galtzen ari dira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2019-02-06/galtzen_ari_dira.htm Wed, 06 Feb 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2019-02-06/galtzen_ari_dira.htm En jake saioa —ez dakigu Xabier Lapitz aurkezlea edo solaskidea den (espero dut horregatik bi soldata ez jasotzea!)—, adibide bat aipatzearren. Esango nuke azken egunotan gutxi eztabaidatu dutela Bikoiztaile Euskaldunen Elkarteko kideek hasitako grebaz. Horregatik, besteak beste, ez nator bat Lander Arretxeak atzoko Ekografiak zutabean esandakoarekin: «Alferrikakoa azpidatziak vs bikoizketa eztabaida». Hain zuzen ere, eztabaidarik ez dagoelako. Bai, azken egunetan, dezente eztabaidatu da sare sozialetan auzi horretaz; baina izan gaitezen zintzoak: «Interesa ez du kalitateak pizten, indar mediatikoak baizik, boteretsuak galbanizatzen ditu kultura azpiratuak, eta definitzen ditu, bazterreko, periferiako, erregional, txiki, hura gabe ezdeus direla sinetsaraziz». Pako Aristiren hitzak dira BERRIAn, igandeko iritzi artikuluan.

Zer geratzen zaigu? Nik ez nuke esperantza galduko, Lander. Sinetsi nahi dut Bingen Zupiriak noiz edo noiz irakurtzen dituela gure gogoetak. Maite Iturbe Ekografiak zutabearen jarraitzaile amorratua dela. Eta Edu Barinagak ETBren fikzio arduradunarentzat, besteak beste, enkargu berezia duela. Hala ez bada, euskal komunitatearentzat kalitateko telebista publikoa zergatik ez diren egiten ari ulertzeko aukeretako bat berariaz galtzen ari dira. ]]>
<![CDATA[Antzerkia Komunen Ganberan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/002/2019-02-01/antzerkia_komunen_ganberan.htm Fri, 01 Feb 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/002/2019-02-01/antzerkia_komunen_ganberan.htm Ekografiak zutabean Lander Arretxeak nabarmendu zuen bezala, lan aukera gehiago ere beharko dituzte. Beraz, aukera gehiago sortu beharko genituzke haientzat. Esate baterako, ETBn.

Eskozian bizi ditugun negu gorriko egunotan —atzo ez zen zero azpiko bi graduren langa gainditu—, inoiz baino hobeto datorkigu antzerki pixka bat. Berotan sartzeko, hain zuzen ere. Erresuma Batuko telebistan aktore politikoak betetzen ari dira ordurik gehienak. Zehazki, Komunen Ganberatik iristen zaizkigun irudiak. Londresek munduko antzerki politikorik onena eskaintzen du: txikia, intimoa eta oso bizia. Aurretik jada ezaguna zen bertako giro sustagarria, baina brexit-aren prozesu zoroak osagai berriak erantsi dizkio ikustea ohituak geunden giro horri. Protagonistei ezinezko egin zaie antzerki politikoari ihes egitea.

Benetako giza harremanekin parekatuz gero, aldea handia da. Ingeles kultura, oro har, manera onak izategatik da ezaguna. Baina Komunen Ganberak, justuki, horren kontrakoa islatzen du. Please (mesedez) edota Excuse me (barkatu) bezalako adierazpenak nekez ikus-entzuten dira egunotan. Garrasien, irainen eta barre-karkaren trukea, aldiz, politikarien bazkari eta afari dira. Bertako espazioa, gainera, mugatua da. Mintzatzen ari zaion laguna aurrez aurre izan arren, hizlariak hirugarren pertsona erabiltzea arrunta da. Fikzio hutsa. Suposatzen dut ETBko fikzio arduraduna oso lanpetuta egongo dela. Bestela, Euskal Telebistako zuzendariak iaz agindu zigun euskarazko telesail berria programazioan ikusiko genuke honezkero. Agian ez. Beste arrazoi batek bultzatuko zuen proiektua atzeratzea. Demagun, ETB2ko El conquistador del Pacífico egiteko uste baino diru gehiago erabili dutela. Promozioan, adibidez? Momentuz hori ezin dugu jakin —kontuak Interneten argitaratzen dituztenean baizik—. Bitartean, Erresuma Batuko Komunen Ganberako antzerki politiko biziaz gozatzea ez dago hain gaizki.]]>
<![CDATA[Zenbat gara?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1880/028/002/2019-01-30/zenbat_gara.htm Wed, 30 Jan 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1880/028/002/2019-01-30/zenbat_gara.htm Dantza (2018) Larraitz Zeberio kazetariak eta bat nator harekin-, Goienako Hemen Debagoiena saioan. Lehen galdera, berriz, honako hau: zenbat lagunek ikusi dute pelikula? Hori balitz bezala elementurik garrantzitsuena. Baina ez hartu gaizki, azalduko dut eta.

Platora gonbidatu zuten Esnal, eta elkarrizketaren bideo laburra ikus daiteke sarean. Zuzendariaren arabera, 30.000 pertsona inguruk ikusi dute Dantza. Aitortzen du zein izaten den, film bat egiteko orduan, zuzendariaren helburua: «Beti da jendea zinema aretoetara joatea». Beraz, orain arteko emaitzarekin «pozik» dago. Hala ere, proiektuan lanean zazpi urtez ibili ondotik, zinemekin izandako negoziazio zailtasunak azpimarratu zituen. «Hasieran ez zuten apustu handirik egin, baina ikusleak bere egin du pelikula, eta horrek asko asebetetzen zaitu». Bejondeizula.

Donostiako kasuan, Truebako gela txikian hasi ziren ematen; ondotik, gela handira pasatu zuten. Principe aretoan, berriz, gela batean ematen hasi ziren, eta, orain, bi aretotan dago. «Ikusmin handia zegoen. Kontuan hartuta San Tomas egunean estreinatu zela, nahiko harrigarria izan zen aretoa betetzea». Lagun asko geratu ziren pelikula ikusi ezinik; ondorioz, gela handiago batera pasatu zuten. Gasteizen, egun, bi zinematan ikusgai dago; eta Bilbon eta Iruñean ere jarraitzen du Dantza-k.

Hemen Debagoiena-ko elkarrizketan, Zeberiok Esnali galdetu zion ea hitzik gabeko euskal dantzen film bat ez den zaila azaltzeko. Alegia, ulertzeko eta saltzeko. Elementu sinbolikoek, dantzen esanahiak, filmaren gaineko genero eztabaidak eta abarrek «asko atzeratu zuten prozesu guztia», esan zuen zuzendariak. Bereziki, dirua lortzeko garaian.

Dantza-ren haritik, 25 minutuko dokumentalak egiten ari dira ETBrentzat. Zehazki, filmaren elementuak aztertzen dituztenak. Pentsatu nahi dut ETBrekin eztabaida handirik ez zela egon horren negoziazioan, hain zuzen ere, zenbat garen axola ez duelako.]]>
<![CDATA[Adin guztiak, batera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2019-01-25/adin_guztiak_batera.htm Fri, 25 Jan 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2019-01-25/adin_guztiak_batera.htm Loreak (2014) filmaren emanaldira gonbidatu ninduten Leeds Cineforumeko lagunek (Leeds, Erresuma Batua); Jon Garañok eta Joxe Mari Goenagak zuzendutako lana aurkezteko eta euskal zinemaz hitz egiteko. Hogeita bost lagun inguru bildu ginen The Brunswick taberna «independenteko» hirugarren solairuan. Espero baino interes handiagoa piztu zuen euskarazko pelikulak. Ez dut nik esaten, Rachel Johnson eta Maddalena Moretti zineforumeko antolatzaileek baizik. Haien esanetan, ohi baino jende gehiago geratu zen amaierako solasaldian ere.

Gustura hartu nuen harrera ona. Kontuan hartuta neguko astegun batean eta arratsaldeko zazpietan zela saioa, bereziki estimatu nuen modu independentean antolatutako kultura ekitaldi batek hainbat adin tarteko jendea elkartzeko gaitasuna. Filmaren osteko eztabaidan, gutxienez, lau lagun baziren 45 urtetik gorakoak. Entzun, ikusi eta eztabaidatu da Leedseko zineforumaren leloa. Hein handi batean, areto komertzialetan jartzen ez dituzten filmak erakusten dituzte.

Hurrengo goizean, hotelean gosaltzen ari nintzela, mututurik baina piztua zegoen telebistako irudiek hartu zuten nire arreta. BBC One kateak, hain zuzen ere. Emisioan Rip Off Britain saioa zegoen: iruzurrak erakustea eta bezeroak laguntzea xede duen telebista programa. 2009tik ari dira ematen, eta adin nagusiko hiru emakumezko zein kazetari ohiek aurkezten dute. Berrogeita bost minutu irauten du saio bakoitzak, eta hainbat gaiei heltzen diete; elikadura eta bidaia kontuak, tartean.

Ikusleen benetako gertakizunetan oinarritzen dituzte gidoiak. Protagonistak BBCko lantaldearekin harremanetan jartzen dira lehendabizi, izandako arazoa azaldu, eta telebista publikoak haiei egindako elkarrizketekin eta adituen aholkuekin bideo laburrak osatzen dituzte. Herenegun goizean, hegazkinez bidaiatzean sor daitezkeen arazoen gainean hitz egiten ari ziren. Atzerapenak, bertan behera utzitako hegaldiak, ekipaje murrizketak... Nork ez du inoiz halakorik bizi izan? Eta zeintzuk dira bezeroon eskubideak?

Pena da mututua zutela telebista; bestela, gosaltzen ari ginen adin guztietako lagunak pantailari begira harrapatuko gintuzten, seguru.]]>
<![CDATA[Desberdintasunen telebista]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/028/002/2019-01-23/desberdintasunen_telebista.htm Wed, 23 Jan 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1886/028/002/2019-01-23/desberdintasunen_telebista.htm
Ba al zenekien behe klaseko haur batek zazpi aldiz txantxar gehiago dituela klase ertaineko haur batek baino? Sergi Picazo Critic-eko kazetariari irakurri diot: «Biztanleriaren ahoa eta hortzak klase sozialaren adierazle dira. Sarri, kode genetikoa baino garrantzitsuagoa da posta kodea», erantsi zuen Twitterren. Oxfam erakundeak ere herenegun argitaratu zuen mundu pobreziaren gaineko txostena: «Biztanleen erdiek adina ondasun dute 26 pertsona aberatsenek». Are gehiago, 3.800 milioi pertsona txiroenak iaz baino %11 pobreago dira gaur. Ezin hobeto laburtu zuen Irune Lasak atzoko albistean, BERRIAn: «Dirua izatea baino ezer hoberik ez dago diru gehiago izateko». Hori guztia gehiago esan beharra dago telebistan.

Gizarte klaseen arteko desberdintasunei aurre egiteko modu eraginkorra da mailaz mailako zergak ezartzea. Hala azaltzen du Oxfamek. Bestalde, hezkuntzarako berdintasunezko sarbidea bermatzea litzateke biztanleriaren erdi horren diru sarrerak hobetzeko beste modu bat. Desberdintasuna murriztu nahi bada, diru gehiago jarri beharko litzateke hezkuntzan, osasunean eta ingurumenaren babesean. Eta komunikabide publikoetan? Txostenak dioenez, lehen baino baliabide mugatuagoak daude. Pribatizazio eta xurgatze prozesuak areagotu egin dira, eta, ondorioz, esparru publikoa pobretu da. Telebista ez da horren kalteez libratu: jada bada desberdintasunak areagotzen dituen tresna.]]>
<![CDATA[Nahi ez dutelako da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/032/002/2019-01-18/nahi_ez_dutelako_da.htm Fri, 18 Jan 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/032/002/2019-01-18/nahi_ez_dutelako_da.htm
Ikerketen arabera, gainera, belaunaldien arteko transmisioa nabarmen gutxitu da azken urteetan. Neurri handi batean, adineko jendea da hizkuntza gehien menperatzen duena, baina gutxien erabiltzen duena. Egiaz, populazio gaztea da bretoiera egunero erabiltzeko ohitura duen belaunaldi nagusia: 15-25 urte bitarteko galdetutakoen %25ak adierazi du hori, hain zuzen ere. Hala, bretoiera ikasteko moduak asko aldatu dira. Gazte jendeak, jada, ez du bretoiera gurasoen bidez ikasten. Esate baterako, 15-25 urte artekoen artean soilik %10ak jaso du bretoiera etxean.

Gogoan izan behar da, era berean, Frantzian bretoierak ez duela estatus ofizialik. Ondorioz, espazio publikoetan —administrazioan, osasun zerbitzuetan, kaleko seinaleztapenean...— hizkuntzaren presentzia bermatzeko obligaziorik ez dago; eta, horrekin, bretoiera erabiltzeko aukerak are gehiago murrizten dira. Frantziako telebista publikoan programazio ordu gutxi daude hizkuntza horretan. Zehazki, astean bi edo hiru orduko eskaintza; oro har, albisteez, kultura gaiez eta haurrentzako programez osatzen da. Aurten, bretoieraz emitituko duen irrati bat jarriko dute martxan: Radio Naoned. Modu horretan, lehen aldiz entzungo da bretoiera Naoneden.

Horiek eta beste batzuk azaldu zizkigun Metig Jakez-Vargas kazetariak (Karaez, Bretainia, 1993) Oihaneder etxean bildu ginen guztioi. Ez hori bakarrik, Jakez-Vargas euskara hutsean aritu zen bi orduz jarraian. Mirestekoa eta eskertzekoa izan zen hizlariak egindako ahalegina. Lezio bikaina eman zidan gaurko zutaberako: euskarazko telebista txukunik ez badugu, nahi ez dutelako da. ]]>
<![CDATA[Nor da Rosalia?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2019-01-16/nor_da_rosalia.htm Wed, 16 Jan 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2019-01-16/nor_da_rosalia.htm
Astelehen iluntzean, gurasoen etxera iristean, soinurik gabe zegoen piztuta telebista. Unibertsitate garaiak etorri zitzaizkidan burura, piper egiten genuen goizetan Maria Teresa Campos aurkezlea nahita mututzen genuenean, hain zuzen ere. TVEko 24H katea zuten piztuta gurasoek, eta eskerrak mututurik zutela —horregatik egin bainion kasu—. Une hartan ez nekien nor zen Katelyn Ohashi, baina haren gimnastika artistikoak txundituta utzi ninduen. Bideoa oso azkar zabaldu da sare sozialetan —eta ez da gutxiagorako—. Baina nor da Ohashi? Ez nuen motxila kendu, ezta berokia ere. Sakelakoa hartu eta Wikipedian begiratu nuen.

Katelyn Michelle Ohashi Seattlen (AEB) jaio zen, 1997an. Hiru urterekin gimnastika artistikoa praktikatzen hasi zen. 2009an, Texasera (AEB) mugitu eta Valeri Liukin egungo hautatzaile nazionalarekin entrenatu zen. 2013an, American Cup eliteko lehen lehiaketa irabazi zuen; talde bereko Simone Biles gimnasta ospetsuaren aurretik geratuz. 2014an, zoritxarrez, bizkarreko lesioa izan zuen Ohashik, eta urte osoan ez zen berriro lehiatu. 2015etik, berriz, Kaliforniako Unibertsitateko (AEB) taldean «pozik» dabil; nahiago duelako «eliteko lehiaketek emakumezkoei eskatzen dizkiete neurri irrealen» presiorik ez izan. Ohashik elikadura arazoak izan zituela aitortu zuen 2018an.

Ez dakit nor den Rosalia, baina orain badakit nor den Ohashi.]]>
<![CDATA[Topikoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1880/028/002/2019-01-11/topikoak.htm Fri, 11 Jan 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1880/028/002/2019-01-11/topikoak.htm a Sexta Noticias-en, herenegun gauean, sare sozialetan agertutako hamar urteko neska baten bideoak eman zituzten. Egunero hormonak hartzen eta 20 kiloko pisuak jasotzen ikus daiteke neskatoa; haren entrenamendu gogorrak ikusteko kanal propioa omen dago Youtuben. «Gaixoa», esan nuen ahots gora. Sukaldean zegoen beste pertsonak, berriz, LaSexta ez jartzeko behin baino gehiagotan errepikatu diola telebista piztu zuenari.

La1ko albistegiko edizio berean antzeko zerbait egin zuten. Sare sozialetatik maileguan hartutako irudiekin, Hernio mendian (Gipuzkoa) herenegun izandako hegazkin istripuaren albistea ilustratu, alegia. Eta jarraian landu zuten albistearekin berdin; Frantziako Alpeetan zauritutako eskiatzaile batzuen erreskateko irudi ikusgarriekin, hain zuzen ere.

Etxeko albistegietara etorrita, ez pentsa gauzak asko aldatzen direnik. Sare sozialetako bideoak maiz ikusten dira ETBn, Goiena Telebistan edota Hamaikan, besteak beste. Batzuetan, hedabideetako kazetariek sakelakoekin egindakoak izaten dira; eta, beste batzuetan, aldiz, herritarrei maileguan hartutakoak. Iruñeko Maravillas gaztetxearen hustuketa eta itxiera kasuan, zehazki, Mercaderes kalean eta Nabarreria plaza inguruetan izandako karga polizialen irudi bortitzak ikusgai izan dira sarean. Latzenak Nafarroako Legebiltzarraren kanpoaldean jaso ziren. Ahotsa.info agerkari digitalak erakutsi duenez, hainbat zauritu eragin zituzten. Gazteen protestak eta eltzeak jotzen erakutsi ditu Berria TBk, esate baterako. Ez hori bakarrik, protestan ari zirenen aurkako poliziaren pilotakadak eta borren kolpeak kazetariengana ere iritsi ziren; zuzenean eman zuen BERRIAko Ion Orzaizek sakelakoa erabilita. Nahiko arrunta da telebistako albistegiak sare sozialetako bideo ikusgarriekin zabaltzea. Baina informazio elementu osagarriak diren arren, sarri, entretenimendu kutsua eman diezaiekete albistegiei —LaSextan emandako neskatoaren bideoak, kasurako—. Gaur Egun eta Teleberri albistegiek badituzte sare sozialetan berariazko kontuak, herritarrek egindako bideoak eskatzeko. Tamalez, herenegun gauean, Maravillas gaztetxearekin ez zuten aukera paregabe hori erabili; ez zizkiguten erakutsi karga polizialak utzitako zauritakoak. Topikoa da telebista kontrolatuta dagoela?]]>
<![CDATA[Erronka berririk zailena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/002/2019-01-09/erronka_berririk_zailena.htm Wed, 09 Jan 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/002/2019-01-09/erronka_berririk_zailena.htm Gutuberrak euskarazko websailaren azken atala eman zuten igandean. Erronka Berriak taldearen —Nomofobikak dirurik gabe egin zuen— azken fikziozko lana, eta EITBko webgunearen barne estreinatu duten lehen websaila, hain zuzen ere. Euskarri zein plataforma batean baino gehiagotan kontsumitzeko produktu transmedia da; sarean erabilgarri jartzeaz gain, Whatsapp, Instagram eta Facebook sare sozialetan ere zabaldu dute. Astean lau atal, bakoitza bi-hiru minutuko iraupenaz, eta igandero guztiak batera ikusteko aukerarekin.

Ez dakit zer nolako promozioa egin duten euskarazko websailarekin, baina esango nuke ETB2ko El conquistador del Pacífico-ren bestekoa ezetz. Nekez izango da inor Hego Euskal Herrian, herenegun ETB1eko Euskalonski-rekin batera estreinatutako El conquis-en denboraldi berriaren bonbardaketa komertziala pairatu ez zuenik. Irratian, telebistan, sare sozialetan, egunkarietan, EAEko kale nagusietan... —non ez?— izan dira dozenaka iragarki egunero. Baina hala ez bada, aizue, zorionak; deskonektatzeko gaitasun hori erosiko nuke orain.

Gutuberrak-en gaia ez zen erraza: etxegabetze baten mehatxuari aurre nola egin. Youtuberra bihurtzea baino ideia hoberik? Hori bururatu zitzaien websailaren protagonistei; «zuk zer egiten dakizu»-tik abiatuta, elkarri laguntzea. Alegia, elkartasun balioak azpimarratuz. Lasai, ez dut spoilerrik egingo —websaila ikusgai dago gutuberrak.eus-en—, eta jarraitu dezakezue lerro hauek irakurtzen. Lan txukuna iruditu zait; batez ere, gidoi, audio, irudi eta edizio aldetik. Baita erritmo biziko produktua ere; elkarrizketa askokoa, websailen beharrezko ezaugarria. Bestalde, istorioak modu egokian egiten du aurrera, atalen arteko lotura argia eginez, eta ikuslearen arreta harrapatuz. Iragarkirik gabe, sofan botata, neguko arratsalde euritsu batean (noizko?) osorik ikusteko modukoa da.

Halere, hori ez da websailen kontsumo eredu nagusia; sare sozialen bitartez, autobusean, metroan edo trenean ikustea baizik. Nagusiki, sakelakoan. Horren haritik, fikzioa eta egunotako gertakizunak uztartzea Gutuberrak-en erronka berririk zailena iruditu zait. Interesgarria litzateke, beraz, websailaren audientzia aztertzea, euskarazko transmedia produktuen estrategia sendoagoa garatzeko.]]>
<![CDATA[Lo]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/002/2019-01-04/lo.htm Fri, 04 Jan 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/002/2019-01-04/lo.htm Errementari (2017) filma Netflixen. Euskarazko jatorrizko hizkuntzan —ingelesera, alemanera eta gaztelaniara bikoiztuta ere bai—, eta ingelesezko eta gaztelerazko azpitituluekin ikusgai dago. AEBetan egoitza duen bideo plataformak ez ditu ezagutzera ematen ikusle datuak; beraz, zaila da zehaztea Netflixen estreinatu ondotik Paul Urkijoren lanak izandako arrakasta. Halere, ordutik sare sozialetan izandako oihartzunak euskarazko filmak piztutako interesaren gaineko pistak ematen ditu —Errementari-ren Twitter kontua begiratzea besterik ez duzue—. Ez horri lotutakoak bakarrik, baita euskal filmak sustatzeko streaming zerbitzuen gaitasunez ere.

Aboutbasquecountry.eus atariaren arabera, Errementari-ren gaztelerazko artikuluak 1.600 bisitari baino gehiago izan zituen —ingelesez eta euskaraz ere argitaratzen dute—. Oro har, atariak hizkuntza horretan biltzen du irakurle gehien. Bisiten %30 Espainiatik at jasotzen dituzte, eta horien herena AEBetatik iristen zaizkie: ia %9. 2018ko urriaren 13tik aurrera, ordea, blogera egindako bisiten %22 AEBetako jatorria izan dute. Netflixen eragina ote? Haiek diote baietz; «munduko edozein txokotan pelikula eskuragarri» jarri izanak eragin zuzena duela. Areago, «lehen aldiz, guk dakigula, Googleko ingeles bertsioan gure bloga lehen orrialdean agertzen da basque hitza presente egon gabe».

Horrekin guztiarekin ez dut babestu nahi Netflixen arrakasta eredua —Universal bezalako banaketa erakunde batek batez beste urtean 30 film estreinatzen ditu, eta Netflixek 90 estreinatuko ditu 2019. urtean, telesailak kontuan izan gabe—; baizik eta azpimarratu nahi dudana da euskal telebista publikoak bizi duen loaldia, ikus-entzunezkoen kontsumo ohitura berrien aurrean. Fikzioa da produktu izarra, eta edukiak gero eta gehiago ikusten dira streaming-ean. Bien bitartean, EITBko Nahieran zerbitzua berritu gabe dago eta euskaraz ekoiztutako fikzioa inoiz baino fikziozkoagoa da. Hori bai, ETB2ko El Conquistador del Pacífico saioaren iragarki itzelak jarri dituzte Donostiako udaletxe alboan eta Bilboko Arriagaren aurrean. Zenbat kostatu den? Nahieran berritzeko beste, seguru. Laster jarriko dute informazioa Interneten, ohiko gardentasunez.]]>
<![CDATA[2019]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/028/002/2019-01-02/2019.htm Wed, 02 Jan 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1878/028/002/2019-01-02/2019.htm
Hasteko, ezin dut aipatu gabe utzi Urtezahar gauean pantaila txikiaren aurrean sentitutako frustrazioa. Telebista publikoak zuzeneko emisio bera iragarri zuen ETB1erako eta ETB2rako. Mikel Pagadi eta Zuhaitz Gurrutxaga Herri txiki, infernu handi saioaren aurkezleekin, eta Sara Gandara ETBko kirol aurkezlearekin. Guardiako (Araba) plazatik, hain zuzen ere. Nola edo hala, ez nuen emanaldi elebidunik espero. Gutxitan egin bada ere, bi kateen eskaintza pareko jarri, eta ETBk euskara dakitenen beharrak aseko zituela uste nuen. Inozoa ni. Izan ere, Pagadi eta Gurrutxaga euskara hutsez aritu ziren bitartean, Gandarak gazteleraz egin zuen maiz. Alegia, urte berria ahobizi hasteko aukera paregabea alboratuz.

Badirudi Barinagak ez dituela euskaldunak maite. 2018ko otsailean, BERRIAk egindako elkarrizketan, Nahieran zerbitzua hobetuko zuela adierazi zuen euskal telebistako zuzendariak. «Dirua jarriko da horretarako». Euskarazko telesail berri bat eta umorezko saio bat egingo zituztela ere iragarri zuen. Eusko Jaurlaritzak 4,8 milioi euro gehiago eman zizkion EITBri, 2018an —aurrekontuaren zatirik handiena inbertsio teknologikoetan egiteko—. Halere, Nahieran zerbitzuak berdin jarraitzen du, eta euskarazko telesail berriaren pistarik ez dugu oraingoz —«asko jota», 2019aren hasieran ekin behar zieten grabaketei—. «Asmatzea zaila da», adierazi zuen elkarrizketa hartan. Asmatzea are zailagoa da benetako ahaleginik gabe, erantsiko nuke.

«Euskaraldia hizkuntza gutxitu baten alde sekula egin den ariketa partehartzaileenetakoa izan da», adierazi du Arkaitz Zarraga euskara irakasleak Euskaraldiaren osteko BERRIAko serietako batean. Josu Amezaga EHUko irakasleak, bestalde, ETB1n arazoa euskara ez zela agerian utzi zuen egunkari honetan; katearen eduki eskaintza baizik.

Benetan euskara biziberritu nahi bada, balia dezagun gure telebista. Hona hemen euskarazko proposamen bi 2019rako: euskal zinemari lotutako saio bat eta iaz agindu ziguten telesaila.]]>
<![CDATA[Olentzerok euskaraz daki]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2018-12-28/olentzerok_euskaraz_daki.htm Fri, 28 Dec 2018 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2018-12-28/olentzerok_euskaraz_daki.htm First Dates; hori bakarrik ez, telebistarekin hitz egiten ere harrapatu dut neure burua, begien aurrean nituen aurreneko hitzordu tentelak kritikatzen. Saioa amaitu ondotik, aspaldiko partez, zapping pixka bat praktikatu dut —akaso, hori ere denbora luzeegiz—; beste telebista saio batek harrapatuko ninduen esperantzaz. Herenegun, hori egiten nenbilela, sekulako atsekabea hartu nuen.

Alde batetik, ez dut ulertzen zergatik ari diren baztertzen ETB1eko Gabonetako programazio aukera interesgarriak (Gabonetan baztertuko balute, bederen!); eta, horrekin batera, euskarazko kate publikoaren audientzia potentzial osoa. ETB1, oro har, programazio arrunta ematen ari den bitartean, ETB2n saio berezi ugari txertatu dituzte opor egunak direla eta. Hala, euskaraz ekoiztutako Gabonetako emankizun berezi ia guztiak ETB3n bildu dituzte egunotan. Besteak beste, Hego Euskal Herrian grabatutako haurrentzako musika, antzerki eta zirku emanaldiekin. Animaziozko filmak ere ikusgai daude egunero kate berean. Bestela esanda, haurrek zein gazteek ETB1en eduki berririk ikusi nahi ez balute bezala. Emankizun berezi gehiago, aldiz, ETB2n izan dira ikusgai. Gaztelaniaz, hain zuzen ere. Dancing Laguardia eta Atrápame si Puedes Gabonetako atalak, esate baterako. Azken hori ikusten ari nintzela gertatu zen atsekabea.

Bestalde, ez dut ulertzen nola den posible ETBk haurrei zuzendutako Olentzeroren iragarkia gaztelania hutsez egitea. Hasi ninteke salatzen Patxi Alonsoren saioan erabilitako erreferentzia sozialek, geografikoek eta kulturalek lotura eskasa zutela euskal imajinario kolektiboarekin; baina iraingarriagoa iruditzen zait funtzio publikoa duen telebistak haurren espazioak erabiltzea euskarak berezko dituen arnasgune txikiak gehiago murrizteko. Olentzero existitzen ez dela aspaldi jakin nuen, baina, arren ETB, ez ezabatu nire iruditeriatik Olentzerorekin euskaraz hitz egiten nuen garaia. Iragarki horrekin egiten ari zaren gauza bakarra da haurrei zein hurrengo belaunaldiei helaraztea euskarak ez duela ezertarako balio! Urte Berri On denoi, bide batez.]]>
<![CDATA['Crowdfunding'-a hasiko dugu?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2018-12-26/crowdfunding_a_hasiko_dugu.htm Wed, 26 Dec 2018 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2018-12-26/crowdfunding_a_hasiko_dugu.htm crowdfunding kanpaina (finantzaketa kolektiboa) abian jarri eta 48 orduan finantzaketaren (4.500 euro) %50 osatu dute. Lerro hauek idazteko unerako, zehazki, 72 emari eta 2.719 euro bildu dituzte —aurrekontu osoaren %61—. «Nolakoa izan beharko luke Galesko (Erresuma Batua) komunikabide zerbitzu independente batek?». Hori da kanpainaren galdera eta horretarako eskatzen dute jendearen ekarpen ekonomikoa. Komunikabidearen negozio plana eta bideragarritasun ekonomikoa aztertzeko, hain zuzen ere. Huw Marshall-ek abiatu du egitasmoa, azken lau urteak S4C Galesko telebistaren estrategia digitala zuzentzen aritu eta gero. Galesko telebistak 1982an hasi zituen emisioak—ETBren urte berean—, ingelesez eta galesez. Gaur egun, ordea, gales hutsez emititzen du S4Ck —ETBren alderantziz, hasieran euskaraz emititzen baitzuen bakarrik—. Galesaren hiztun komunitatea, bestalde, 650.000 lagun ingurukoa da Galesen —biztanleriaren %19 —.

Medio berriaren helburua da Galesko ikuspegia duten berriak ematea. Gainera, ekarpena egiten duen orok izango du proiektuaren gaineko jabetza. Newmedia.wales.com atariak dioenez, Erresuma Batuko populazioaren %32k soilik du konfiantza komunikabideetan; britainiarren %64k, bestalde, ezin ditu egiazko eta gezurrezko berriak bereizi; %6k bakarrik aitortzen du informatuta egotea; eta, azkenik, albisteak guztiz alboratzea aitortzen du populazioaren %20k.

Proiektua martxan jarri aurretik, ikerketa egin nahi dute bildutako diruaren erdiarekin; gainerakoarekin, berriz, eztabaida zabaldu, mintegi batean. Marshallek proposamen eta «aukera guztiak» aztertu nahi ditu aurretik, eta, ondotik, medio bakoitzaren —irratia, telebista, egunkari digitala...— negozio plana ezarri. «Dagoeneko existitzen diren ereduak ez dira aukera bat izango, ez baitute funtzionatu; pentsatzeko modu berriak behar ditugu, editorialki eta komertzialki», azaldu du. Sare sozialetan, gutxienez, eztabaida piztu da. Asko dira jada erantzun diotenak kanpainaren abiatzaileari: «Galesko hedabideak galzorian daude» eta benetako informazioaren etorkizuna komunitateak egindako «paperetan» dago.

Nolakoa behar luke Euskal Herriko hedabide zerbitzu independente batek? Crowdfunding kanpaina hasiko dugu, lagunok?]]>
<![CDATA[Nori eta nola hitz egin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1884/036/002/2018-12-21/nori_eta_nola_hitz_egin.htm Fri, 21 Dec 2018 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1884/036/002/2018-12-21/nori_eta_nola_hitz_egin.htm
Herenegun kontatu zuten gertakizuna xeheki, ETB2ko Está pasando saioan. Gainerako telebista kateetan ere bolo-bolo dabil gaia; albistegietan, tertulia politikoetan, magazinetan... baita sare sozialetan ere. Ez nuen gutxiago espero. Beldurra gure eguneroko ogia baita. «Emakumeak ez gara turistak», ordea. Atzo goizean azpimarratu zuen hori Jone Martinez Palacios EHUko ikertzaileak ETB1eko Egun on Euskadi saioan. «Gizarteak gero eta onartuagoa dauka emakumeen kontrako biolentzia, eta botere harremanen arkitektura hori normalizatu dugu». Izaskun Landaida Emakundeko zuzendariak, aldiz, hala esan zuen: «Lege batzuk aldatu beharko dira, baina lege horien interpretazioa egiten dutenen aurreiritziak aldatzea ere behar-beharrezkoa da».

Luelmoren familiak «errespetua» eskatu die hedabideei, haren «memoria, duintasuna eta ohorea» gordetzeko. Batez ere, gorroto jarrerak bultzatu ditzaketen mezuak saihesteko. Baina helburua bada egungo egoera aldatzea, zenbateraino da lagungarria gaiaz ez hitz egitea? Lerro hauek idaztean, Joseba Azkarraga sailburu ohiak sare sozialetan zabaldutako gogoeta anonimoa iritsi zait sakelakora. Merezi du hona ekartzea: «Hasi zaitezte esaten zuen haurrei eta nerabeei ez ukitzeko emakumezkorik hark nahi ez badu. Azaldu iezaiezue zer den baimena ematea. Baiezko bihurtzen dituzten ezezko guztiak direla ezezko. Utz ditzatela emakumezkoak etxera lasai bueltatzen. Ez diegula haiei zor gure gorputzik. Hitz egin gizonezkoei, ez emakumezkoei. Agian, modu horretan, arazoaren fokua gizonezko erasotzaileen gainean jarriko da; eta ez emakumezko biktimetan».]]>