<![CDATA[Miren Manias | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 19 Apr 2019 14:32:42 +0200 hourly 1 <![CDATA[Miren Manias | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[VAR]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/027/002/2019-04-19/var.htm Fri, 19 Apr 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1878/027/002/2019-04-19/var.htm di-alcohol) adierazi behar zuen, berez. Baina itzulpen akatsa egin dute eta «alkohola doan» (alcohol am ddim) promestu diete Galesko bezeroei. The Cwmbrân Asdaren iragarkiak oihartzun handia izan du sare sozialetan. Guto Aaronek, esaterako, Twitterreko jarraitzaileak ohartarazi ditu, aukera paregabea gal ez dezaten. «Galesez irakurtzen baduzue, eska ezazue zuen garagardoa doan!», idatzi zuen hark ateratako argazkiaren ondoan.

Dirudienez, hau ez da lehen aldia Asdak horrelako akatsa egiten duena galesera itzulitako iragarkiekin. 2012an, eskoziar gaelikoz idatzi zuten Cardiffeko Coryton supermerkatuaren aparkalekuko iragarkia. Ohartu ondotik, testua berehala aldatu zuten galesera. Ez dakit kasu horretan Googlen itzultzaile automatikoa erabiliko zuten ala ez, baina argi dago doako garagardoaren iragarkian hanka sartu dutela teknologiaren bat erabilita.

Gizonezkoen futboleko Txapeldunen Ligan, aldiz, akats gutxi egin daitezke VAR (Video Assistant Referee) sistema berriarekin. Epaile nagusiak hartutako erabakiak zuzentzen dituen teknologia, alegia. Horren froga da herenegun jokatutako Manchester Cityren eta Tottenhamen arteko partida; izan ere, VARek lehiaketatik kanpo utzi du Pep Guardiolak gidatzen duen taldea.

IFABek (Futbol Erakundeen Nazioarteko Batzordea) sartu zuen VAR sistema kirol legeetan, partida garrantzitsuen emaitzak argitzeko izandako epaiketen ondotik. Eta FIFAk 2018ko martxoan onartu zuen teknologia horren erabilpena. Hala, zalantzarik bada, epaileak edozein jokaldi ikus dezake berriro. VAR sistemak gauza onak eta ez hain onak dauzka. Herenegun jokatutako futbol partidan, zehazki, azken hogei minutuak dramaz betetakoak izan ziren. Cuneyt Çakir epaileak Manchester Cityren bosgarren gola bertan behera utzi zuen, jokaldia VAR sistema bidez berrikusi ondotik —Kun Aguero-ren jokoz kanpoko posizioarengatik—. Aurretik, Tottenhamen hirugarren gola ontzat eman zuen, Fernando Llorenteren eskuak baloia ukitu ez zuela ziurtatuta. Kasu horretan, beraz, gol bera bi aldiz ospatu zuten Tottenhameko jarraitzaileek. Baita nik ere!]]>
<![CDATA['Gure dama']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/025/002/2019-04-17/gure_dama.htm Wed, 17 Apr 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1878/025/002/2019-04-17/gure_dama.htm Gure Dama (Notre Dame) katedrala. Zehaztutako datuen arabera, eraikinaren orratz nagusia eta sabaiaren bi heren suntsitu dira. Horrekin, zoritxarrez, Frantziako kulturaren ikur zein ondare garrantzitsuenetako baten zati handi bat joan da. Bestela esanda, herritarren nortasunaren zati bat desagertu da. Horren eragina nabarmena izango da aurrerantzean. Barrura begira, baita nazioartera begira ere. Emmanuel Macron Frantziako presidenteak esan du «nazio oso bat hunkituta» dagoela. Eta badu arrazoirik.

Zer gertatuko litzateke hizkuntza bat desagertuko balitz? Wade Davis British Columbia Unibertsitateko antropologoak dio hizkuntza bat desagertzea hiztun komunitatearen «adimen basoa» moztearen parekoa dela. «Espezieen galerak biosfera ahultzen duen bezala», hain zuzen. Hiztunen eremu horri Davisek deitzen dio «etnosfera». Hau da, pertsona horien «balioak, sinesmenak eta ideiak» kokatzen diren tokia. Justuki, haida hitz egiten duen Diane Brown hizkuntza aktibistak honako hau galdetzen du: «Nola deituko genioke geure buruari haidarik gabe?». Erantzuna nahiko garbia da.

Kanadan eta Alaskan hitz egiten da haida. 2014ko datuen arabera, munduan soilik hamalau pertsonak hitz egiten dute. Biziberritzeko helburuarekin film bat ekoiztu dute: SGaawaay K'uuna (Aiztoaren ertza). Haidak ez dauka beste hizkuntza batekin zerikusirik; ondorioz, aktoreek buruz ikasi dituzte testuak. Ingelesez idatzi zuten jatorrizko gidoia eta adin nagusiko hiztunen laguntza erabili dute itzultzeko. Tokiko 70 herritarrek baino gehiagok parte hartu dute filmean, eta haida hiztunek funtzio garrantzitsuak bete dituzte.

Beste kasu batzuetan, aldiz, hizkuntza berriak sortzen dira. Game of Thrones telesailean, kasurako. Asmatutako High Valyrian hitz egiten dute pertsonaiek. Orain, gainera, hizkuntza ikasteko aplikazioa sortu du Duolingok. Erresuma Batuan ia 100.000 pertsonak sinatu dute eskaera. Eskoziako gaelikoa ulertzeko gai diren 87.056 lagunek baino gehiagok, alegia. Ondo dago Hollywoodeko telesail batek hizkuntza berri bat ikasteko hainbeste jende mugiaraztea —bereizki, ingelesa ez bada—, baina ikus-entzunezkoen kontsumo globalak gure damarekiko aldentzea ere ekar dezake.]]>
<![CDATA[Iragarkiak eta beste (II)]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/040/002/2019-04-12/iragarkiak_eta_beste_ii.htm Fri, 12 Apr 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/040/002/2019-04-12/iragarkiak_eta_beste_ii.htm Rosa itzuli da), BERRIAn. Dioenez, liburuek gizartean egiten duten bidea gero eta laburragoa da. Ondorioz, idazleei lan horrek emandako emozioak arinago dira buka. «Fikzio errealista» erabili du euskal presoen gaineko kontakizuna osatzeko; izan ere, «kontakizun ofizialetik pixka bat ateratzen bazara, beti dago epaitegien arriskua». Ezaguna da Aristiren abilezia gai deserosoez aritzeko. Egunkari honetako irakurleok, behintzat, horren froga izaten dugu maiz haren iritzi zutabeetan. Eleberria idazteko arrazoi nagusietako bat, berriz, protagonistaren gaineko «baztertze bat» izan da. Euskal borroka armatuan parte hartutako preso batzuen «estigmatizazioa», alegia. Hori da preso «askok» Aristiri adierazi diotena, hain zuzen ere. Eta erabaki zuen, literatura erabilita, komunikabide «ia guztietan baztertu» den iritzi bati ahotsa ematea. «Samurragoa» baita bide hori.

Euskal Herrira egingo dudan hurrengo bidaian, Aristiren eleberria irakurtzeko parada hartuko dut, baina, bitartean, «deseraiki» egin den mugimendu soziopolitikoaren eta hedabideen arteko loturaz gogoeta egin nahi dut. Asteazkeneko zutabean aipatu nuen bezala, Txapeldunen Ligako gizonezkoen futbol lehia jarraitzen ari naiz Interneten. Erresuma Batuko iragarki ugari ikusi ditut, eta ohartu naiz kirol apustuen enpresenak direla gehienak. Iruditzen zait, telebista kate publikoan zein pribatuan, halako iragarkiak debekatuta egon beharko liratekeela. Neurri handi batean, adin txikiko eta gizarteko behe klaseko ikusleak daudelako pantaila txikiaren aurrean, eta kirol apustuekiko adikzio maila nabarmenki altua da.

Pertsona horien egoera, gainera, Aristik aipatzen duen «kartzela»-rekin aldera daiteke. Hau da, «ezin duzu errealitatea atxiki, eta fidatu behar duzu kontatzen dizutenaz». Beraz, «prekaritatea» elikatzeko indarkeria tresna lirateke iragarkiak. Areago, ahulak babesteko neurriak hartu ezean, estatuen «indarkeria estrukturaleko» mekanismoak ere izango dira. Ondo dio Aristik hemen: «Prekaritateak berak dakar konformismoa eta desideologizazioa». Agian, hortik ere «deseraiki» egin da (gure) mugimendu soziopolitikoen zati handi bat?]]>
<![CDATA[Iragarkiak eta beste]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/036/002/2019-04-10/iragarkiak_eta_beste.htm Wed, 10 Apr 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/036/002/2019-04-10/iragarkiak_eta_beste.htm Regió7 egunkariko zuzendariari egindakoa, hain zuzen ere. Haren hitzetan, «ordainpeko edukiak izango dira etorkizuna». Alegia, neurri handi batean, iragarkiak ahalik eta gehien saihesteko kontsumo eredua. Beraz, konpainiek gero eta zailago izango dute ikus-entzuleengana iristea. Bederen, bide tradizionalak erabilita. Hala, bistakoa da iragarkien eraginkortasunari eusteko estrategia berriak aztertu behar dituztela. Egunkarietan, baita telebista kateetan ere.

Errazago izango dute, akaso, tokiko edo gertuko informazioa lantzen duten hedabideek. Audientziak errazen konektatzen duelako lehen identitate geruzako edukiekin. Areago, edukien eta audientziaren arteko lotura indartsuagoa da jatorrizko hizkuntzan. Halere, globalizazioaren eraginak txikienen kontra joka dezake. Marcek esan zuenez, «pertsonen buruko mapa gaur egun ez da soilik bizi den lurraldekoa. Jendea lurraldez gaindiko munduetan bizi da, sareetan. Horrek berekin ekar dezake tokiko prentsak interesa galtzea».

Iragarkiek, bestalde, testuinguruaren gaineko informazioa ematen dute. Esango nuke horien bidez herrialdeko argazkia ere jaso daitekeela. Azken egunotan, Txapeldunen Ligako gizonezkoen futbol partidak jarraitu ditut modu ilegalean, eta Erresuma Batuko iragarkiak ikustea tokatu zait. Hau da, hemengo jendearen pentsatzeko, jokatzeko, sentitzeko... moduak. Iragarkiek, hain justu ere, xede taldearen emozioetan eta balioetan eragitea baitute helburu. Zutabe honetako gaira etorrita, telebistako edukiekin gertatzen den bezala.

Baina merkatu hobi bakoitzaren balioak eta emozioak ezberdinak dira. Horregatik, ikusleen adinaren arabera, telebistako edukiak aldatu egingo dira. Orduan, ETB1eko ikusleak 64 urte baditu batez beste —eta ETB2koak 61—, zerbait gaizki egiten ari gara. Eta kasu horretan arazoa ez da hizkuntza, eskaintzen diren edukiak baizik.]]>
<![CDATA[Klase politikoaren drama]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/036/003/2019-04-05/klase_politikoaren_drama.htm Fri, 05 Apr 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1879/036/003/2019-04-05/klase_politikoaren_drama.htm he Brexit Storm: Laura Kuenssberg's Inside Story (Brexit-aren ekaitza: Laura Kuenssbergen barne istorioa) ordu bateko dokumentala ikusi nuen herenegun. BBCk ekoiztu du eta Youtuben dago ikusgai, ingelesezko azpidatziekin. Telebista publikoaren editore politikoa da Kuenssberg, eta kazetaria bederatzi hilabetez aritu da brexit-ari jarraipena egiten. Kamera batek atzetik segitu dio, brexit-aren nondik norakoak klase politikoaren ikuspuntutik kontatzeko. Euskadi Irratiko berriemaile Mikel Rotaetxek ondo jaso zuen Twitterren: «Westminsterreko labirintoan barrena. Brexit-aren B aldea, kaos honetako protagonisten begietatik». Arrazoirik ez zaio falta Rotaetxeri, izan ere, Kuenssbergen lana dokumentalaren oinarria den arren, Komunen Ganberako politikarien adierazpenak dira istorioaren mamia.

2018ko udan du hasiera lan horrek, brexit-a indarrean sartzeko 38 aste falta zirenean, hain zuzen ere. BBCko kazetariak Theresa May lehen ministroaren ahulgune politikoetan sakontzen du batik bat. Besteak beste, Londresek Europako Batasunarekin adostu nahi duen akordioaren joan-etorrien, alderdi kontserbadoreko barne zatiketaren, oposizioaren presioaren, etxeko hedabideen eraginaren eta Bruselarekin izandako tirabiren bitartez. Kontakizuna 2019ko martxoaren 29an amaitzen da; brexit-a indarrean sartu beharko litzatekeen egunean, alegia.

Zazpi egun igaro dira ordutik eta, gaur-gaurkoz, herrialdean bizi garenok ez dakigu zer gertatuko den brexit-arekin. Ezta gure egoerarekin ere. Hitz bitan, surrealista da. Dokumentalak Dalia Grybauskait? Lituaniako presidentearen adierazpenak jasotzen ditu, eta ondo laburtzen dute Rotaetxek azpimarratzen duen «kaosa»: «Europako Batasunak ez daki Erresuma Batuak zer nahi duen, baina herrialdeak ere ez daki zer nahi duen». Dokumentalean, halere, bestelako ikuspegien hutsunea sumatu dut. Esaterako, kaleko jendearen edota Londresen finkatuta ez dauden alderdi politikoetako kideen iritziak. Horregatik, brexit-aren korapiloa edo eztabaida hainbeste baldintzatu dute medioek non ia inork ez dakien benetan zer gertatzen den. Kuenssbergek hala dio dokumentalaren amaieran: «Drama honetako aktore orok du erantzukizuna». Klase politikora murriztutako drama bilakatu da brexit-a.]]>
<![CDATA[Ziurgabetasunak jota]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1921/018/001/2019-04-04/ziurgabetasunak_jota.htm Thu, 04 Apr 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1921/018/001/2019-04-04/ziurgabetasunak_jota.htm rexit-aren atarian, Eskozian bizi diren euskaldunek ez dute kezka bakarra azpimarratzen; izan ere, bakoitzak egoera desberdina dauka. Mikel Bastarrika (Urretxu, Gipuzkoa, 1975) 1998an etorri zen. Energia berriztagarrien alorrean lan egiten du, haize errotak jartzen dituen enpresekin elkarlanean, «haizearen baliabidea» aztertzen. Urteen poderioz «bertakotu» egin da, eta orain «lagun minak» ditu Glasgown. Brexit-ak, ordea, zalantzaz bete du; «horrek dakarren ardurarekin». Ez dago seguru jendeari kalte psikologikoak eragin ote dizkion brexit-ak. «Baina azken bi urteotan frogatu dugu ez dagoela jakiterik Erresuma Batuan bizi garen europarrei zuzenki nola eragingo digun». Eta zalantza horiek areagotu besterik ez dira egin azkenaldian, Theresa May lehen ministroaren eta Londresko parlamentuaren arteko desadostasunak tarteko.

Arrate Gomez (Bilbo, 1984) 2012an iritsi zen Eskoziara. Ia sei urte daramatza ingeniari mekaniko gisa lanean, eraikinen diseinuan espezializatutako Glasgowko aholkularitza enpresa txiki batean. Gomezek ez du brexit-aren eragin handirik sumatu, «momentuz». Zerbait nabarmentzekotan, liberaren jaitsiera aipatu du. «Hemengo monetaren balioa lehen egunetik murriztu da; %15-20 txikiagoa da orain». Gainerakoan, dena nahiko antzeko dabilela dio. «Lantokian suertatzen diren eztabaidak izan ezik». Horregatik, ez da «gehiegi» kezkatzen. «Gertatzen denean egingo dut, hala bada azkenean...».

Itxaso Moreno (Barakaldo, Bizkaia, 1976) 1999an etorri zen Eskoziara. Aktorea da, eta mutil lagun eskoziarra dauka. «Hogei urtez harreman pertsonalak eta profesionalak hemen garatu ondotik, oso errotuta sentitzen naiz Eskozian». Morenok onartu du «antsietate arazoak» dituela Erresuma Batuko ziurgabetasun politikoa dela eta. «Emozionalki, era askotan nabaritzen dut brexit-aren eragina. Gogorik gabe, haserre eta mesfidatiago nago, beste gauza askoren artean». Javi Lopez (Amurrio, Araba, 1983), berriz, euskara eta gaztelania irakaslea da Edinburgoko Unibertsitatean. 2012an etorri zen Eskoziara. Dioenez, etorkina izatea ez da gauza erraza «inoiz», baina brexit-arekin «are zailagoa» bihurtu da. «Eguneroko bizitzan, paranoia egoeran bizi zara askotan. Esaterako, ospitaleko itxarongelan zure izen-abizen arrotzak ozen aditzen direnean, ez dakizu ondoan dagoena zer pentsatzen ari den. Alegia, brexit-aren aldekoa den ala ez. Atzerritarrok gizarte segurantza zerbitzua ustiatzen ari garelakoan dago? Horrek mesfidantza areagotzen du, eta ez da batere ona elkarbizitzarako».

Ustekabeko emaitza

Eskozian bizi diren euskaldun gehienentzat «ustekabea» izan zen brexit-aren emaitza. Gomez erraz mintzatzen da brexit-aren emaitza jakin zuen egunaz. «Gogoan dut Bilbon nengoela, asteburu pasa. Ustekabez harrapatu ninduen baiezkoak, egia esan, bereziki 2014ko Eskoziako independentzia erreferenduma galdu eta gero. Nire inguruko jendeari entzun nion Europako Batasunean geratzeko botoa emango zuela». Morenok, berriz, «erabateko» sorpresa hartu zuela azaldu du. Lopezek ere ez zuen halako emaitzarik espero. «Halere, giro nahasia zegoen brexit-aren aldekoek egindako kanpaina xenofoboagatik. Alde batetik, immigrazioaren aurkako botoak, eta beste aldetik Europako burokraten kontrako indarrek ahalbidetu zuten brexit-a», azaldu du.

Brexit-aren aldeko erantzuna eta emaitza sorpresa izan ziren Bastarrikarentzat ere. «Erreferendumaren atarian bi aldeak oso orekatuak zeudela zioten komunikabideek, baina brexit-aren aldekoak isiletik ibili ziren, Eskozian behintzat, eta hortik ustekabea». Gogoratzen du biharamunean brexit-aren aurka zegoen agintari bat baino gehiago goibelduta eta harrituta ikusi zuela, baita brexit-aren aldeko kanpaina egin zuen bat baino gehiago ere.

«Arazoa», Ingalaterran

Lopezek uste du kalean ez zela eztabaida handirik. «Nahiz eta jende asko inoiz ez den europarra sentitu, ez dut uste haientzako lehentasuna zenik. UKIP [Erresuma Batuaren Independentziaren Alderdia] agertuta, David Cameron Erresuma Batuko orduko lehen ministroak eskuin muturreko eskari bat sartu zuen programan hauteskundeak ez galtzeko: brexit-a. Eta hortik, gaur egungo anabasara». Horregatik, uste du brexit-aren erreferendumetik herrialdea bitan banatuta dagoela.

Agerikoa da Erresuma Batuko Gobernua krisi larrian dagoela. Baina «arazo nagusia Ingalaterran dago, herrialde gisa oso banatuta baitago», adierazi du Morenok. «Alde batetik, Ingalaterrako nostalgia inperiala dago, eta, beste alde batetik, Ingalaterra modernoa; pentsatzeko modu nostalgikoa atzean utzi eta aurrera egin nahi duen gizartea, hain zuzen ere». Herritarrak nekatzen hasi dira, halaber. Gomezek uste du, esaterako, brexit-ari buruz beste erreferendum bat egingo balitz ezezkoak irabaziko lukeela. «Soilik brexit-ari buruz ezer gehiagorik ez entzuteko». Dioenez, gaiarekin sortu den nekeak ere eragin du Eskoziako industriako zenbait lantegik ixteko erabakia hartzea.

Bastarrikak «beltz» ikusten du Erresuma Batuko egoera politikoa. Brexit-a «guda baten gisan» ikusten du; baina ez EBren eta Erresuma Batuaren artekoa, «agintarien eta boteredunek elkarlanean» sortutako guda ekonomiko gisa baizik. «Norgehiagokan zein nagusituko, ahalik eta etekin handiena atera nahian, horrek herriarentzat eta gizartearentzat ekar ditzakeen ondorioak kontuan hartu gabe». Gipuzkoarraren aburuz, Londresek «ustezko gozokia saldu zion bati baino gehiagori, baina brexit-aren alde egin zuten asko ez dira iritzi berdinekoak orain, argiago baitauzkate brexit-aren zailtasuna eta etorkizuneko zalantza».

Eskoziako gizartea

Eskoziarren gehiengoak brexit-aren aurkako jarrera erakutsi zuen 2016an. Ordutik, herrialdean bizi diren euskaldunen arabera, gizartea ez da aldatu. Lopezen arabera, esanguratsua da bizi den hirian (Edinburgo) %75 brexit-aren aurka egotea. «Horrek lasaitzen nau, baina Erresuma Batuaren parte izanik ondorio guztiak jasango ditugu».

Bastarrikak dio eskoziarren gehiengoak brexit-aren kontra bozkatu izanak ez duela aparteko eraginik izan haren Eskoziarekiko sentimenduan edo tratamenduan. «Eskoziarrak orokorrean abegikorrak dira, eta ongietorria eman diete atzerritar askori. Onartua eta lagundua izan naiz Eskozian orain artean; hitz onak besterik ez ditut onartu nauen herri honentzat». Morenok ere hitz onak besterik ez ditu Eskoziako gizartearentzat. «Eskozian bizitzearekin lortu dut nire zentzutasunari eustea! Halere, badakit nire bizitza Westminsterren eta Ingalaterraren esku dagoela; hortaz, ez naiz batere babestuta sentitzen».

Elkarrizketatuek adierazi dute ez dutela laguntzarik jaso Eusko Jaurlaritzatik, ezta informaziorik ere.]]>
<![CDATA[Yanisi galdetu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/036/002/2019-04-03/yanisi_galdetu.htm Wed, 03 Apr 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/036/002/2019-04-03/yanisi_galdetu.htm uestion Time (galderen tartea) BBC One kateko eztabaida saioa da. Ordu bateko iraupena du, lantzen duten arlo nagusia politika da, eta oso arrakastatsua da Erresuma Batuan. Baita Eskozian ere. BBC Radio4eko Any question? (galderarik?) irratsaioan oinarrituta, telebista programaren lehen emankizuna 1979an egin zuten. Egun, ostegunetan ematen dute, 22:30ean. Formatua erakargarria da. Mahai ingurua edo platoa herriz herri eramaten dute, eta, normalean, politikari ezagunak gonbidatzen dituzte iritziak emateko -ia beti, gobernuko eta oposizioko ordezkari politiko bana-. Horiez gain, kazetari eta idazle ezagunak izaten dira. Galderak, ordea, herritarrenak dira. Besteak beste, adinaren, sexuaren, boto asmoaren, ogibidearen... arabera, saioak aurrez aukeratutako pertsonak izaten dira mahai inguruaren aurrealdean. Bakoitzak bi galdera egingo dituela suposatzen da.

Azkenaldian, brexit-a bilakatu da saio ororen fokua. Kontuan hartuta Erresuma Batuak bizi duen egoera politiko korapilatsua, ez da harritzekoa. Baina horrek badu arrisku bat: bestelako gizarte edo politika arazoak alde batera uztea, hain zuzen ere. Bestalde, esango nuke telebistako tertulia edota eztabaida politikoek nekez eskaintzen dutela ezer berririk jada. Aurpegi berdinak, keinu antzekoak eta iritzi errepikakorrak ikus-entzutera ohituta gaude. Areago, Question Time saioan ez bezala, kaleko jendeak gutxitan egiten dizkie politikariei galdera zuzenak telebistako platoan. Horrek esan nahi du benetako galderentzat aukera gutxiago dagoela. Eta gertatzen denean, irudipena daukat hauteskunde garaiko saio laburrak izaten direla. Hau da, zintzotasun gutxikoak gonbidatuen aldetik.

Pasa den osteguneko BBC Oneko saiora, Greziako Yanis Varufakis ekonomialari eta politikari ohia gonbidatu zuten. Haren jatorrizko herrialdean asko maite ez duten arren, indartsuak eta beharrezkoak iruditu zitzaizkidan haren hitzak. Konplexurik gabe aritu zen. Zein den bere iritzia brexit-ari buruz? «Gerran garaitua izan ondoren nazio batek sinatzen duen akordioa da hau», esan zuen Varufakisek, herritar baten galderari erantzunez. Horrelako pertsonak entzun ondotik, buruzagi politikoen diskurtsoak etortzen zaizkizu berehala. Konparaziorik ez. Galdetu Yanisi, garbi erantzungo dizu. ]]>
<![CDATA[Burbuilak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/028/003/2019-03-29/burbuilak.htm Fri, 29 Mar 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1879/028/003/2019-03-29/burbuilak.htm
Garazi Goia Sky telebistako estrategia zuzendariak honakoa adierazi berri du Ttap aldizkariko elkarrizketan: «BBC bezalako etxe batean jendeak markarekiko sentitzen duen identifikazioa, pasioa, indarra lortzea marka horri buruz oso zaila da. Nik ez dut ikusi beste inon. Horrek atentzioa eman zidan hasieratik. Marka horrekin jaio dira, hezi dira eta ikasi dute, eta euren bizitzaren parte bat ere bada. Horrela sentitzen dute erantzukizun hori. Hori, adibidez, ez dut hemen [Euskal Herrian] ikusi».

Eskozian, zehazki, BBC ez dute askorik maite. Garbi dute, esate baterako, Erresuma Batuko telebista publikoak bereziki mezu negatiboak zabaldu zituela 2014ko independentzia erreferendumean, eta eskoziarren erabakian eragin nabarmena izan zuela. Egun, brexit-aren korapiloa jarraitu besterik ez dago BBC bidez, ohartzeko erakundearen ildo editoriala Londresek agintzen duela oraindik. Baita herrialdearen eskualdeetako eta nazioetako (Ipar Irlanda, Gales eta Eskozia) BBC kateetan ere. Beraz, nolabait esateko, Londres «burbuila» da.

Ni ETBrekin jaio nintzen, 1980ko hamarkadan. Euskarazko telebistarekin hezi nintzen eta asko ikasi nuen. Areago, «marka» batekiko identifikazioa sentitzen nuen —Super Bat klubeko txartela eta Dragoi bola-ko kromo bilduma urrea balira bezala gordeak dauzkat, pentsa—. Garai hartan ikaskide gehienok genuen pasioa euskal telebistarekiko. Beraz, ETB gure bizitzaren parte garrantzitsua izan da «hemen». Orain, beharbada, ETB2 «burbuila» bilakatu da eta gazteek beste istorio bat kontatuko dute.]]>
<![CDATA[Esaten ez dena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/002/2019-03-27/esaten_ez_dena.htm Wed, 27 Mar 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/002/2019-03-27/esaten_ez_dena.htm
Horiek guztiak garbi zerrendatu zituen Iturbek, baina nekez aurkitu daiteke lerroburuen haragoko zehaztasunik. Zuzendari orokorraren arabera, ildo estrategikoak «EITBren nortasuna eta xedea»-rekin bat datoz. Zeintzuk dira horiek, ordea? Bereziki ETBk audientziarekin duen urruntasunaz jabeturik, esango nuke berebiziko garrantzia duela bi elementuak zehazteak. Bestela, arrunta izaten jarraituko du Iturberentzat esatea EITB «oso erakunde sendoa» dela.

«EITB gabe, ez genuke gaur egun daukagun Euskal Herririk. Gaztelaniaz izango litzateke entretenimendu eskaintza ia osoa». Hori ere esan zuen zuzendariak. Baina zergatik ez zuen daturik eman hori frogatzeko? Telebistan, nahikoa izango litzateke euskaraz zein gaztelaniaz ekoizten diren ordu kopurua zenbatzea. Iturbek hori egingo balu, esango luke ETB1 —eta audientzia osoa— bigarren mailakoa dela?

Bai esan zuen «ETB1erako gehiago produzitu behar» dutela. «Baina baliabideak behar ditugu horretarako. 30 milioi euro gutxiago ditugu duela hamar urte baino». Nire galdera da: zuzendaritzako kideen soldatak igo ala murriztu egin dira ordutik? Eta ETB2n inbertitutako dirua? Horiei buruz, irakurri dudaneraino, ez zuen ezer esan Iturbek.

Beste adibide bat: «EITB ondo posizionatuta dago Interneten, baina lan asko daukagu egiteko. Erronka izugarria da. Lantalde bat daukagu aldaketa digitalerako». Ados. Baina zergatik dago ondo posizionatua Interneten EITB? Eta zein da egiteko duten hori? Zeintzuk dira lantaldeko kideak? Eta haien estrategia? Hain zuzen ere, digitala baldin bada erakunde publikoaren «benetako erronka», aurre nola egingo dioten esatea da logikoena. Baina jakina da esaten ez dena egingo ez dena bilaka daitekeela. Adibidez, zergatik ez den egin oraindik euskarazko telesailik, Go!azen albo batera utzita.]]>
<![CDATA[Sukaldetik platerera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/002/2019-03-22/sukaldetik_platerera.htm Fri, 22 Mar 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/002/2019-03-22/sukaldetik_platerera.htm Chef's table (2015) dokumental saila. Jatorriz, Netflix-ek ekoiztutako bigarren dokumental saila da, hain zuzen ere. Munduko edozein txokotako sukaldari ospetsu batean oinarritzen da 50 minutuko atal bakoitza, eta David Gelb zinemagileak zuzendu du. Izatez, ideia nagusia hark ekoiztutako Jiro Dreams of Sushi (2011) filmetik datorrela azaldu du autoreak. Japonieraz errodatutako dokumental amerikarra da hori, 85 urteko Jiro Ono sushi adituaren bizitzan girotua. Onok hiru Michelin izar lortu ditu haren jatetxeari esker: Sukiyabashi Jiro; hamar pertsonarentzako lekua du bakarrik, eta Tokioko metro geltoki batean dago. 237 euroren truke, hogei platerez osatutako dastatzeko menua eskura daiteke bertan.

Chef's table-k sukaldarien gaineko begirada berezia eskaintzen du. Bakoitzaren talentua eta sukaldaritzarekiko duten pasioa erakusteaz gain, ametsak egia bihurtzeko protagonistek egindako ibilbidea azaltzen ditu. Sukaldarien hitzak eta haren gertuko pertsonen adierazpenak erabiltzen dira horretarako.

Seigarren denboraldiko lau atalak ikusiz, bi emakumezko eta bi gizonezko sukaldariren misterioak ezagutu ditut: Mashama Bailey, Dario Cecchini, Asma Khan eta Sean Brock. Besteak beste, oraindik lortu gabeko ametsak, jasandako desbideratze profesionalak, sekretu pertsonalak, damuak, ezbehar familiarrak... Hots, bakoitzaren estiloa markatu duten arrazoiak.

Sean Brock sukaldari amerikarra da —Virginia, AEB— eta «hegoaldeko sukaldaritza» lantzen du. Gaztetatik erakutsi zuen interes handia jakiekiko. Hala, 2000. urtean, Johnson & Wales Unibertsitateko (Providence, AEB) sukaldaritza eskolan lizentziatu zen. Lana, ordea, haren etsairik handiena bilakatu zitzaion. Aitaren pausoei jarraituz, apenas hartzen zuen atsedenerako tarterik —bihotzekoak emanda hil zen aita, Brockek 9 urte zituela—. 2016an, myasthenia gravis (gaixotasun neuromuskular kronikoa) diagnostikatu zioten sukaldari gazteari: hezur-muskuluen ahultasuna begietan. Ezbehar horrek nabarmen markatu zuen Virginiakoaren bizitza. Egun, indarberrituta dago, eta jatetxe bat baino gehiagoren jabea da. Baina haren sukaldetik bezeroen plateretarako bidea misterioz betetakoa izaten jarraitzen du.]]>
<![CDATA[Beheko aldeko jendea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1875/028/002/2019-03-20/beheko_aldeko_jendea.htm Wed, 20 Mar 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1875/028/002/2019-03-20/beheko_aldeko_jendea.htm spoiler-a dauka. Beraz, Narcos: Mexico telesaila ikusten ari bazara, hobe duzu irakurtzen ez jarraitu. Netflix plataformak denboraldi bakarra ekoitzi du oraindik, baina nago ni jarraipen luzea izango duela telesail horrek —bigarren denboraldirako kontratua jada sinatu zuten 2018ko abenduan—. 1980ko hamarkadan Mexikon sortutako droga-trafikatzaile talderik handiena du hizpide: Cartel de Guadalajara, hain zuzen ere. Miguel Angel Felix Gallardo aitabitxia izan zen horren burua. Ibilbide profesionalari polizia moduan ekin bazion ere, laster ohartu zen herrialdeko ustelkeriaren tamaina handiaz. Areago, lanean egindako kontaktuak baliatzea eta ikasitakoa praktikan jartzea erabaki zuen. Zehazki, Mexiko eta AEBak artean marihuana trafikatzen hasi, eta kokainaren negoziora salto egin zuen segidan.

Netflixen telesailak gidoi bikaina dauka, berehala harrapatzen zaituzten horietakoa baita. Drama ugari dago, baina ikusleak badu arnasa hartzeko tarterik ere. Gallardoren negozio ilunez gain, haren familiaren eta gertukoen pasarteak tartekatzen dira. Alegia, droga trafikoaren erritmo bizia eta pertsonaia nagusiaren bizitza pertsonaleko kontakizun lasaiagoak orekatuz. Esango nuke, era berean, atal bat galduz gero erraz jarraitu daitekeela istorioaren haria. Baina detaile txikiek garrantzi handia dute. Adibidez, taldearen informazio konfidentziala zabaltzea traizioa da; halere, epe luzean iraun dezake horrek gordeta. Inork haren kontra egitea erabaki arte, alegia. Horregatik, droga trafikatzaileen arteko harremanek jarraipen zorrotza eska diezaiokete ikusleari.

Narcos: Mexiko-k beste telesail bat ekarri dit gogora. 2000ko hamarkadan HBOk ekoitzitako The Wire (entzuketa). Bien arteko antzekotasunak asko dira. Arreta nagusia droga trafikoan jartzeaz gain, pertsonaien istorio landuek ikusleari ahalbidetzen diote haien jarrerak eta ametsak ulertzea. Ondorio naturala da narkoarekin enpatia izatea. Baina narkotrafikatzaileen munduan dena ez da arrosaren kolorekoa. Hori da haien arteko ezberdintasun nagusia. Izan ere, Netflixeko telesailean ez dago ikuslearen iritzi kritikoa lantzen duen alderdirik. Esate baterako, gutxitan ageri dira narkobandaren behealdeko lagunen arazoak. Agian, bigarren denboraldirako utzi dituzte horiek.]]>
<![CDATA[Sakelako 'pilulak']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/036/002/2019-03-15/sakelako_pilulak.htm Fri, 15 Mar 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1878/036/002/2019-03-15/sakelako_pilulak.htm Ekografiak-en kasuan, zehazki, esango nuke zailagoa izan daitekeela, beti idatzi behar dugulako telebistari lotutako gai bati buruz. Eta beti ez dago modurik tarte nahikoa ateratzeko eta etxeko lanak behar den moduan egiteko. Alegia, telebista patxadaz ikusteko eta aztertzeko. Hori bera gertatu zait gaurkoan. Horrenbestez, sakelakora iristen zaizkidan bideo pilulak dira nire irtenbideak. Suposatzen dut hedabideen estrategietako bat ere badela bide horiek erabiltzea —sare sozialak, hain zuzen ere— audientziarengana iristeko. Behinik behin, funtzionatzen du.

Atzo goizean, gosaltzen ari nintzela, Twitter bidez jakin nuen Katixa Agirre idazlea ETB1eko Gure kasa saioan izan dela. WhatsAppez, berriz, La Polla Records musika taldeko Evaristo Paramos #0 kateko La resistencia saioan. Haien profilak urrun samar daudela pentsa badaiteke ere, biak dira kultura sortzaileak. Bestalde, gertuko pertsonak ditut. Paramos nire jaioterrian bizi da aspalditik (Oñatin), eta Agirre, aldiz, EHUko lankidea da. Beraz, haiek esandakoak entzuteko interesaz gain, banuen pixka bat kuxkuxeatzeko gogoa ere. Justuki, bi saioen azken emaitza ere izan zen hori: haien bizitza pertsonalaz gehiago hitz egin zuten.

La Polla Records taldearen 40. urteurrena beteko da datorren abenduan. Alajaina! Nork ez ditu gogoratzen haien abestien letra ezin ezkertiarragoak? Urteurrena ospatzeko, kontzertu bira aurkeztu dute. Paramosek ibilbide profesionalean bizi izandako pasarte ugari kontatu zizkion David Broncano aurkezleari. Ikuspuntu pertsonaletik eta umore espiriturik galdu gabe. Hori bai, ez zen horien xehetasunetan sartu. Esan zuen memoria arazoak dituela eta ez dela gauza askotaz gogoratzen. Bankuan duen diruaz bai, noski: 1.700 euro inguru. Urteak ez dira alferrik pasatu euskal punkaren izar handi honentzat.

Euskal literatura, berriz, «esne mamitan» dagoela esan zioten Katixa Agirreri Gure kasa saioan. Baina horren aurka azaldu zen gonbidatu gasteiztarra. Areago, idazle batzuk «sobera» daudela dio. «Irakurleak sartu behar dira gurpilean», beti ari omen garelako idazleez hitz egiten. Egia da hori. Zer diote irakurleek? Agian, une egokia da ikerketa abiaraztea euskal literaturaren audientzia ezagutzeko. ETB1eko Artefaktua erabiliz, esaterako?]]>
<![CDATA[Zergatik ikusten dut?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/036/002/2019-03-13/zergatik_ikusten_dut.htm Wed, 13 Mar 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/036/002/2019-03-13/zergatik_ikusten_dut.htm streaming plataformak hilabetez haren edukiak doan ikusteko aukera eskaintzen du. Behar den bakarra da bankuko kontu korronte bat —probaldiaren ondotik bazkide kuota ordainduko duzula ziurtatzeko—. Horrekin batera, datu pertsonalak sartu behar dira webgunean. Kito! Hor duzue kontu pertsonalizatua. Dokumentalak, genero askotariko filmak, puntako telesailak... baita «Miren Maniasi» ikustea gustatuko litzaiokeen edukien zerrenda bat ere. Bada, asteburuan probaldia amaitu zait, eta hileko kuota ordaintzea erabaki dut.

Hasieran, fikziozko filmak begiratzen nituen, batik bat. Estreinaldiak zein klasikoak —azken horien zerrenda nahiko interesgarria da Erresuma Batuko katalogoan, bederen—. Geroago, dokumentalek hartu zuten nire arreta. Baina, azkenik, telesailak gailendu dira nire aukeren artean. Esango nuke horregatik erabaki dudala Netflixen harpidetza egitea. Une honetan, hiru telesail tartekatzen ari naiz aldi berean. Munduko sukaldaritzaz, Mexikoko droga trafikoaz eta 1920ko hamarkadan kokatutako Espainiako historiaz, hain zuzen ere. Guztiak ere AEBetako streaming plataformak ekoitzitakoak dira: Chef's Table, Narcos: Mexico eta Las chicas de cable. Gustura ikusten ari naiz lehenengo biak; azkena, ordea, ez dakit zergatik ikusten dudan.

Internet Movie Database webgunearen arabera, Las chicas del cable-k 10etik 7,8ko puntuazioa dauka. Normalean datu base hori erabiltzeko ohitura daukat erreferentzia gisa; filmen kalifikazioa subjektiboa bada ere, nire gustuekin bat dator kasu gehienetan. Harrigarria bada ere, telesail honi nekez emango nizkioke bost puntu baino gehiago. Netflixek ekoitzitako lehen telesail espainiarra da. Madrilen dago girotua, eta telefono konpainia batean lanean ari diren lau emakumeren bizitzak kontatzen ditu. Gidoia nahiko txarra da, baina dramaz beterik dago; ikusleak apenas daukan arnasa hartzeko tarterik. Aktoreen lana, oro har, ona da. Akaso, elkarrizketa gehiegi dago. Soinu bandak, bestalde, ez dauka loturarik istorioaren garaiarekin; egungo pop musika entzun daiteke nonahi. Telesailaren argazki kalitatea, berriz, zinemaren mailakoa da. Hiru denboraldiak irentsi ditut jada. Zergatik ikusten dudan? Tira, entretenimendua hori ere badelako.]]>
<![CDATA[Entretenimendu ia perfektua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2019-03-08/entretenimendu_ia_perfektua.htm Fri, 08 Mar 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2019-03-08/entretenimendu_ia_perfektua.htm
Sekulako gol festa eskaini ziguten. Real Madrilen eta Ajaxen arteko partida bigarren zatian harrapatu nuen, afaltzeko konpainia bila. Zutabe honetan aipatu izan dut gustuko dudala Espainiako taldea galtzen ikustea, eta seguru nago ez naizela bakarra. Baina txantxak alde batera utzita, egia da Cristiano Ronaldok alde egin zuenetik taldeak inoiz baino krisi handiagoa bizi duela. Halere, ez nuen espero ordenagailuko pantailaren aurrean ikusi nuen emaitza: 0-3. Santiago Bernabeun. Irri maltzurra egin nuen berehala. Horrekin batera, gogoratu nuen Sergio Ramos Real Madrileko jokalariak bigarren txartel horia behartu zuela joaneko 89. minutuan —eta horregatik ez zela zelaian—. Nonbait, Ajax erraz gaindituko zuten, eta Txapeldunen Ligako finala lasai jokatu nahi zuen hark. Usteak erdi ustel. Zuzenean, Ronaldoren aurpegia etorri zitzaidan burura. Eta segidan, bigarren irri maltzurra. 70. minutuan, Real Madrilen lehen gola iritsi zen. Errazago jarri zitzaien kanporaketa, baina bi minutu beranduago Herbehereetakoek laugarrena eskuratu zuten. «Unbelievable!» (harrigarria) esan zuen komentaristak.

Harrigarria izan zen, bestalde, PSG-Manchester United partidaren emaitza: 1-3. Joanekoan 2-0 galdu zuen Erresuma Batuko taldeak, eta konfiantza gutxi zegoen Ole Gunnar Solskjærrek gidatzen duen taldean. Gainera, hamar jokalari nagusi min hartuta zeuden. 90. minutura arte, Manchester Unitedek bi gol sartu zituen, eta PSGek, berriz, bakarra. Baina zer den futbola: bideo epaile laguntzaileaz, deabru gorrien aldeko penaltia iritsi zen. Presioari eutsiz, Marcus Rashford gazteak ez zuen huts egin; Frantziako taldearen 1.149 milioi euroko proiektu handizalea zapuztuz. Kirolaren inguruko diru kontu zikinengatik ez balitz, entretenimendu ia perfektua litzateke futbola.]]>
<![CDATA['The Nine']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/028/002/2019-03-06/the_nine.htm Wed, 06 Mar 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1886/028/002/2019-03-06/the_nine.htm The Nine albistegia da horietako bat. BBCren arabera, lehen saioak 45.000 lagun batu zituen pantaila txikiaren aurrean (%3,2ko ikusle kuota). The Nine, ordea, ez da ohiko formatua duen albistegia. Beharbada, haren definizioa ez da albistegia ere. Ordu bateko iraupena du eta gaueko bederatzietan ematen dute, astelehenetik ostiralera.

Herenegun ikusi nuen lehen aldiz. Eskoziako futbol kopako partidaren ondotik —hori ez da denborarekin aldatu den programazio estrategia, bidenabar; ikusleek kate bereko saioak lotu ditzaten amu ezin hobea izaten jarraitzen du futbolak—. Zer eskaintzen du The Nine-k? Eskoziako, Erresuma Batuko eta nazioarteko gizarte gaiak, berrikuntza teknikak, kontsumoa, kirola eta aisialdia. Guztiak ere, «ikuspegi orokorretik aztertuta, baina ahots eskoziarra mantenduz». Hamabost lagunek osatzen dute saioaren lantaldea —zazpi gizonezkok eta zortzi emakumezkok—, eta bakoitzak ardura dauka gai zehatzetako istorio desberdinak lantzeko. Informazioaren espezializazioa indartuz, hain zuzen ere. Eskozian, Londresen, AEBetan eta Europan landutako erreportajeak dira eta platora eskoziar adituak zein herritarrak gonbidatzen dituzte.

Asteleheneko saioan, esaterako, Erresuma Batuko delitu bortitzen gorakada aztertu zuten. Hain justu, pasa den asteburuan, labankadaz hil zituztelako 17 urteko bi gazte Manchesterren (Ingalaterra) eta Londresen. Eskoziak eskarmentu handia du horretan; izan ere, azken hamarkadan lan handia egin dute biolentzia kasuak murrizteko. Hala, emakumezko eskoziar aditu bat gonbidatu zuten The Nine-ko platora; ikuspuntu nazional batetik, edozein tokitan gerta daitekeen arazo bati irtenbidea emateko. Alegia, zer ikasi dezakete besteek Eskoziatik?

Interesgarria iruditu zitzaidan informazioa lantzen duen telebista saioak politikarien iritzirik ez eskaintzea, eta, horien ordez, herritarrei ematea ahotsa. Azken batean, kalean gertatzen denetik nahiko urrun daude lehenengoak, eta bigarrenek ikusgarritasun premia dute. Ikusleek, azkenik, halako saioen eskaintza falta dute. Telebista publikoan eta pribatuan.]]>
<![CDATA[BritBox]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/036/002/2019-03-01/britbox.htm Fri, 01 Mar 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/036/002/2019-03-01/britbox.htm
Erresuma Batuko telebista komertzial handiena eta arrakastatsuena da ITV. 1950eko hamarkadatik, BBC One katearekin lehiatu da herrialdeko katerik ikusiena izateko. Halere, beste kate batzuekin alderatuta, ITVren ikusle kopurua murriztu egin da. Netflixen aurrean merkatua galtzen ari direla ohartuta, beren arteko gerra leundu nahi dute proiektu komuna abiaraziz: BritBox.

Lanean hasita daude. Tony Hall BBCko zuzendariak esan du «akordioaren azken fasean» daudela, eta 2019ko bigarren seihilekoan aurkeztuko dutela egitasmo berria. Ez dute aurrekonturik zehaztu, baina «lehiakorra» izango da, Hallen aburuz. Dame Carolyn McCall ITVko zuzendari exekutiboaren arabera, BritBox izango da Erresuma Batuko «sorkuntza onenaren etxea». Informazio iturri batzuek diotenez, sei euro inguruko prezioa izango du harpidetzak. Plataformaren arrakasta, ordea, ez dago ziurtatuta.

Bi arrazoi daude ITVren eta BBCren arteko elkarlanaren atzean: audientziaren kontsumo ohituretara egokitzeko nahia, negozio estrategian asmatzeko. Baina ikusleek nahi al dute BritBox? Bi erakundeek streaming zerbitzu bera martxan dute AEBetan, 500.000 harpidedunekin. ITVko zuzendari exekutiboak BBC Radio 4n esan du Internet erabiltzen duten etxebizitzen %43k harpidetza egiteko «interesa» agertu dutela. Dena den, oraindik ez dute zehaztu zein eduki mota eskainiko duten Erresuma Batuan. Berriak ala errepikapenak?

BritBox aukera ona izan liteke BBCrentzat, telebistaren lizentzia ordaintzeari utzi diotenen diru iturria berreskuratzeko. Eztabaida, ordea, bi kateen izaera bateratzen duen teknologia bilatzean datza. Azaldu dute lizentziaren dirua ez dutela erabiliko zerbitzu berria finantzatzeko.]]>
<![CDATA[Eskoziako telebista berria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/002/2019-02-27/eskoziako_telebista_berria.htm Wed, 27 Feb 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/002/2019-02-27/eskoziako_telebista_berria.htm
BBCren kate berria guztiz digitala da. Eguneroko emisioa izango du, baina programazio ordu nagusiak arratsaldeko zapietatik gaueko hamabiak bitartean izango dira. Tartean, «Eskoziako gizartearentzako» dokumentalak, fikzioa, umorea, albisteak eta gaurkotasuneko edukiak eskainiko dituzte. Gainerako emisio orduetan, berriz, BBC Twoko programak egongo dira ikusgai; politikaz, kirolaz eta musikaz, nagusiki. Scottish First Minister's Question eta Politics Scotland saioak, esate baterako.

Donalda MacKinnon BBC Scotlandeko zuzendariak adierazi du telebista berria «arrakastatsua» izan litekeela, «denborarekin». Oraingoz, behintzat, ez dauka kezkatzeko arrazoirik: batez besteko %13ko ikusle kuotarekin, igande gauean hirugarren katea izan zen Eskozian —BBC One eta ITV1 aukeren gainetik—. Ikusle daturik altuena Still Game sitcom-ak lortu zuen, 700.000 lagun bilduta pantailaren aurrean. Areago, 21:00etatik 21:30era, Erresuma Batuko kateanitzetako telebista ikusiena izen zen BBC Scotland. MacKinnonek esan berri du, era berean, kate berria ez dela finkatuta egongo ikusle mota jakin batean. «Nire helburua da arrakasta lortzea Eskoziako audientziaren iritzia kontuan hartuta».

Eskoziako sektore komunikatiboan kezka piztu da, ordea. 2008an sortutako eskoziar gaelikozko BBC Albak 15 milioi euroko aurrekontua ohi du, eta programazio orduen %74 errepikapenez osatzen dira. BBC Scotland kate berriak, aldiz, 37,2 milioiko aurrekontua izango du, eta hasierako helburua da programazio orduen %50 errepikapenekin osatzea. Kontuan hartuta gaelikoa hitz egiten duen komunitatea elebiduna dela, kate berriak ikusleak behintzat kenduko dizkio BBC Albari. Haien arteko elkarlana beharrezkoa izango da.]]>
<![CDATA[Gaur irekiko ditu ateak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/002/2019-02-22/gaur_irekiko_ditu_ateak.htm Fri, 22 Feb 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/002/2019-02-22/gaur_irekiko_ditu_ateak.htm Gaur irekiko ditu ateak dokumentalari. Zaila egiten zait ikustea Hego Euskal Herriko prime time-an (edo premi time-an) ematen diren telebista saio gehienak. Eskoziako erlojua ordu bat atzeratua daukagu eta. Hala ere, lortu nituen harrapatzea Eriz Zapirainek zuzendutako lanaren azken 45 minutuak. Lehenengo euskarazko egunkariaren sorrera pozgarri eta itxaropentsua dauka hizpide. Hain zuzen ere, hamahiru urte geroago, Espainiako Gobernuaren aginduz itxi ziguten Euskaldunon Egunkaria —bertako langileetako batzuk atxilotu eta torturatu zituzten—. Herenegun, itxieraren hamaseigarren urteurrena izan zen.

Zapirainen dokumentala 2013an estreinatu zuten, eta Interneten dago ikusgai. Gorka Arrese, Luistxo Fernandez, Imanol Murua, Alberto Barandiaran, Beatriz Zabalondo, Andres Gostin, Lorea Agirre, Koldo Izagirre, Pilar Mendibil, Iñaki Uria, Pablo Zuñiga, Hasier Etxeberria... Egunkaria sortzeko aukera zoragarria izan zuten protagonista askoren adierazpenak biltzen ditu dokumentalak. Idazkera elementu asko Euskaltzaindiak oraindik finkatuak ez zituenean, Egunkaria-k eraiki zuen hizkera informatibo estandarra. Estilo liburua, ildo editoriala, nazioarteko izendegi bat, lurraldetasunaren kontzeptua... Kazetaritza eredu propioa. Merezi du ikustea.

Kazetaren lehen zenbakia 1990eko abenduaren 6an argitaratu zuten, Durangoko Azokaren barruan. Euskal kulturaren plazaren parte izateko asmoz. Azaleko goiburuan: «Gaur irekiko ditu ateak Durangoko 25. Azokak». Aurreko eguna «bizia», «zoroa», «lasterra», «estua», «dardartia», «tentsio askokoa», «kaotikoa»... bezala gogoratzen dute gehienek. Baina «ilusioarekin, dena egiteko prest». Korrika alde batetik bestera, pizza zatiak lurrean, ogitartekoak jaten gaueko hamaiketan... eta behin lana amaituta honako hau pentsatu zuen inork: «Arraioa, horrela egunero?». Luzien Etxezaharretaren arabera, ondoko eguna izango zen arazoa. Andres Gostin sailen koordinazio arduraduna ere bigarren eta hirugarren aleek kezkatzen zuten gehiago. «Jendearen motibazioarekin aurrera ateratzea errazagoa da». Bada, eutsi egin zioten, itxi egin ziguten arte. ]]>
<![CDATA[Bazterretako gidoigileak eta ETB]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2019-02-20/bazterretako_gidoigileak_eta_etb.htm Wed, 20 Feb 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2019-02-20/bazterretako_gidoigileak_eta_etb.htm Sombras en la caverna artikulua (Ikusgaiak, 1997). Sortzaile nekaezina izan zen. 2004tik, ez zuen bi urte baino gehiago pasatu filmerik egin gabe. Gehienak, dokumentalak. «Fikzioa errentagarriagoa da dokumentala baino; horregatik du prestigioa eta hedapena. Mendebaldeko zibilizazio ultrakapitalista honen ondorioa da. Badu logika aferak, baina horrek ez du esan nahi moral bat duenik». esan zuen Gutierrezek 2012ko elkarrizketa batean, BERRIAn.

Bat nator Joxean Fernandez Euskadiko Filmategiko zuzendariak esandakoekin: «Haren ardatz nagusia ez zen zinema komertziala. Bera gustura zegoen bazterretan». Baliabide gutxirekin, hain agerian ez zeuden gaiei argia eman zien bere lanetan. Atzoko Ekografiak zutabean Lander Arretxeak nabarmendu zuen «negozio» gurpil zorotik kanpo aritu zen, alegia.

Zaila da egungo gazteentzat hortik kanpo aritzea. Besteak beste, haien lan aukerak eta baldintzak hobetzeko daude Eusko Jaurlaritzaren dirulaguntzak. Gidoien idazketa laguntzeko deialdia, kasurako. Bi urtez jarraian, aurreratu egin dute deialdia. Eta horrek oztopatu egiten du gidoilarien prestakuntza lana. Bestalde, euskaraz eta gazteleraz idatzitako testuen desoreka bultzatzen du: lau proiektu lagunduko dira batean zein bestean. Hori nahiko kafkarra da. Egoera gutxituan dagoenari laguntza gehiago ematea baita logikoena. Bestela, desoreka da ondorio zuzena. Kultura departamentuaren logikan, beraz, euskararen premiak bigarren mailakoak dira.

Zer egin dezake ETBk gidoigintzaren garapenean? Bazterretakoak erdigunera ekarri. Asko dira merkatura sartu nahian dabiltzan gidoilariak, baina haientzako baliabideak urriak dira. Azken urteetan, agerian geratu da zinemagintzaren baldintzak hobetuta emaitzak berehalakoak izan direla. Egiaz, ETBren parte hartzea ezinbestekoa izan da.]]>
<![CDATA[Galesaren hutsuneak betez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2019-02-15/galesaren_hutsuneak_betez.htm Fri, 15 Feb 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2019-02-15/galesaren_hutsuneak_betez.htm
Euskal Herriaren eta Galesen artean, baina, antzekotasun gehiago daude. 1980ko hamarkadan, biek sortu zuten jatorrizko hizkuntzan emititzeko telebista propioa: ETB eta S4C —Sianel Pedwar Cymru (Galesko Laugarren Katea)—, hurrenez hurren. ETB ez bezala, S4C modu elebidunean hasi zen emititzen; galesez eta ingelesez. Egun, ordea, programazio osoa da gales hutsez. Caerdydd hiriburuan dago telebistaren egoitza nagusia, eta orain dela sei hilabete, sorkuntza kreatiborako espazio berria eraiki zuten Caerfyrddinen: Canolfan S4C Yr Egin izenekoa. Galeseko Trinity Saint David Unibertsitatearen aldamenean dago, hain zuzen ere, lankidetzan aritzeko. Carys Ifan zuzendariaren arabera, S4C hirigunetik ateratzeko helburua da landa eremuko hizkuntza komunitatea eta ekonomia indartzea. Dioenez, hasiera batean, herritarrek ez zuten begi onez ikusi aldaketa. Orain, aldiz, jarrera positiboa dago, «hutsune bat bete dutelako».

Telebistaren eta galeseko ikus-entzunezko sektorearen beste hutsuneetako bat Hansh (kosk egin) egitasmoari esker bete dute. Interneterako eta audientzia gaztearentzat zuzendutako bideo laburren saioa da. Aled Evans eta Sam Rhys ekoizleekin bildu nintzen atzo. «Bazegoen behar bat 16 urtetik gorakoei eduki berriak eskaintzeko galesez», azaldu dute. Zehazki, audientzia hori Interneten harrapatzeko. 2015ean hasitako Pump saioaren jarraipena da Hansh, non modu informalean herritarrek egindako bideoak emititzen zituzten. Saio haren arrakasta ikusita, S4Ck segida ematea erabaki zuen. Egun, Interneterako sortu dute Hansh. Baina oso ospetsua egin da eta aurrekontu handiagoa du orain. Gainera, telebistaz ere emititzen hasi dira. ]]>