<![CDATA[Miren Manias | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 07 Dec 2019 02:22:29 +0100 hourly 1 <![CDATA[Miren Manias | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Guaraniera, aro digitalean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2019-12-06/guaraniera_aro_digitalean.htm Fri, 06 Dec 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2019-12-06/guaraniera_aro_digitalean.htm Can This Indigenous Language Thrive in a Digital Age?». Hau da, iraun al dezake hizkuntza indigena honek aro digitalean? www.sapiens.org antropologia webguneak zekarren berria, eta erreferentzia egiten zion hizkuntza indigena guaraniera zen. Hego Amerikan eta modu gutxituan hitz egiten den hizkuntza da —tartean, Brasilen, Txilen eta Argentinan—; ofiziala da Paraguain eta Bolivian. Egun, zazpi milioi hiztun inguru dauzka.

Guaraniera ahozko hizkuntza da. XVII. mendean guaranieraz idatzitako liburuak existitzen dira, baina landa eremutik harago, apenas den nabaria. Paraguaiko bost milioi biztanlek baino gehiagok erabiltzen dute. 6,8 milioi lagun bizi diren herrialde batentzat, esango nuke, kopurua handia dela. Bestalde, guaraniera Ameriketako hizkuntza indigena bakarra da, jatorri indigena ez duen komunitate batek hitz egiten duena. Baina horrek bakarrik ez du hizkuntza berezia egiten. Baita mendeetako kolonialismoari eta errepresioari aurre egin izanak ere. Orain, hainbat ekintzailek guaraniera loratu nahi dute eremu digitalean; izan ere, gizartea gero eta digitalagoa da.

Hor dago zailtasunik handiena: nola loratu idatziz askorik erabiltzen ez den hizkuntza indigena bat aro digitalean? David Galeanok argi dauka: «Pentsatu behar dugu zer gertatuko litzatekeen eremu digitalean dena gazteleraz gertatuko balitz, eta ezer ez guaranieraz. Guretzat, horrek guaranieraren heriotza ekarriko luke». Horregatik, 2007an, Galeanok eta haren lagunek guaranierazko Wikipedia (Vikipetã) sortu zuten. Egun, 15.000 artikulu baino gehiago dauzka webguneak. Horrez gain, 2013an, Mozilla Firefox eta Aguaratata Interneteko nabigatzaileen guarani- erazko bertsioak sortu zituzten. Ahalegin horrek bi urte baino gehiagoko lana eman zien ekintzaileei, eta 45.000 termino inguru itzuli zituzten.

Guaranieraren kasua aro digitalean hizkuntza indigenak sustatzeko eredu gisa har liteke; eta aro digitala, berriz, hizkuntza horien kontrako errepresio eta kolonialismo prozesutzat. ]]>
<![CDATA[Bi Boliviak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1884/028/002/2019-12-04/bi_boliviak.htm Wed, 04 Dec 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1884/028/002/2019-12-04/bi_boliviak.htm Salvados saioan purian dauden gaien gaineko erreportajeak lantzen dituzte; igandero ematen dute atal bat, 21:30ean. Azken denboraldi honetan —hamalaugarrena— Fernando Gonzalez Gonzo ikusi dugu aurkezle lanetan. Igandeko atalean, Boliviara eta Mexikora bidaiatu zuen taldeak. Evo Morales Boliviako presidente ohia eta Carlos Mesa oposizioko liderra elkarrizketatzeko, hurrenez hurren. Helburua bat eta bakarra zen: bi Boliviak erakustea. Moralesen aldekoa bata; eta estatu kolpearen aldekoa bestea.

Horretarako, iritzi ezberdinak bildu zituzten. Espainiako eta nazioarteko adituenak zein Boliviako kaleetako biztanleenak ere. La Paz hiriburua, kasurako, bitan banatua dago. El Alto izeneko auzoan Moralesen aldeko komunitate indigena handia bizi da. Bertan, kaosa nabaria da. Izan ere, blokeoak antolatu dituzte hiriburura gasolina eta gasa sartu ez daitezen. Eragina nabaria da. Hiriburua Boliviako beste toki batzuekin lotzen duen puntu garrantzitsua baita El Alto. «Justizia!» oihuka ari zen indigenen talde batean sartu zen Gonzo, eta horiek txaloka hasi ziren. Nazioarteko prentsari ongietorria eman nahian, hain zuzen.

Gonzok txaloengatik galdetu zuen. Harrituta. Eta aldamenean zuen kazetariak erantzun zion etsita zeudela haien mezua ezin izan dietelako hedabideei helarazi. Azkenaldian, prentsa ez omen da bertatik pasatu. Segidan, aldarrikapen kartelak eta indigenak hartu zituen kamerak. Gehienez, bi sakelako telefono ikusi nituen. Ohituta gaudenaren kontra, ahotsa eta eskuetako kartelak ziren haien arma nagusiak. Baina nire galdera da: ez dute sakelakorik nahi ala ezin dute bat erosi? Eta Internet?

Halako irudiak ikusita konturatzen zara zein garrantzitsua den Interneteko sarbidea izatea. Kasu horretan, El Altoko biztanleen egoera kontatua izateko baldintza da. Eustaten arabera, 2018an, EAEko 15 urtetik gorako biztanleen %86,6k zuten ordainpeko Internet sarbidea etxean. Erabilerak, aldiz, langabezian zeudenen artean egin zuen gora: horien %54,5k. Areago, 2017ko datuekin alderatuta, gizarteko talde horrek izan zuen igoerarik handienekoa: +%6,6. Bestalde, erabiltzaileen %98 etxetik konektatzen da, baina beste leku batzuetatik eginiko sarrerak (%38,1) igoerarik handiena izan zuten 2018an: +%13,9. Atera kontuak.]]>
<![CDATA['MasterChef']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/034/002/2019-11-29/masterchef.htm Fri, 29 Nov 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/034/002/2019-11-29/masterchef.htm asterChef Celebrity (La1) saioak %29,5eko xerra jan zuen atzo Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Zer esan nahi du horrek? Ba, sukaldaritzak eta reality show formatuko programek kontuan hartzeko interes telebisiboa dutela. Egia esan, BBCren MasterChef: The Professionals saioaren jarraitzailea nintzen Eskozian. Orain, Euskal Herrian bueltan, telebista publikoaren sukaldaritza programa jarraitzeko modua aurkitu dut Youtuben. Izan ere, BBC ikusteko urteko lizentzia ordaindu (hori da haien telebista finantzatzeko iturri nagusietako bat) eta herrialdean bizitzen egon behar da.

Ez zait betidanik gustatu kozinatzea. Nahiago izan dut platerak garbitu. Halere, bakarrik bizitzea tokatzen zaizunean, ez dago beste aukera osasuntsuagorik norberak kozinatzea baino. Aitortzen dut hasieran Youtubeko kanalak begiratzen nituela errezeta berriak ikasteko. Ondotik, liburuetara jo nuen. Eta, azkenik, afaltzera edota bazkaltzera gonbidatzen nauten lagunengandik jaso ditut pista berriak. Sukaldaritzako telebista saioak, bestalde, baliagarriak dira horretarako ere. Zaila da, ordea, astelehenetik ostiralera Txoriene (ETB1) zuzenean ikustea (15:00). Eta begi bistakoa da prime time ordutegian jarriz gero, eta reality show formatuaz, arrakasta bermatua izan dezakeela sukaldaritza saio batek. Zer esanik ez publizitate kanpaina txukuna gehitzen bada. El Conquistador del Fin del Mundo (ETB2) tartearekin egiten duten bezala, kasurako.

MasterChef: The Professionals ikusita ohartu naiz Euskal Herrian gastronomia kultura nahiko itxia dela. Hau da, aniztasun urrikoa. Erresuma Batuko saio horretan jatorri ezberdinetako parte hartzaileak izaten dira, oro har. Herrialdeko kultura aniztasunaren isla da, hain zuzen; baina baita nazio sukaldaritza tradizio ezarena ere. Esku batekin zenbatuko nituzke, zehazki, Eskoziako platerik ezagunenak. Alde ona badu horrek: jatetxeetako eskaintza zabala. Indiarrak, txinatarrak, mexikarrak, thailandiarrak, japoniarrak... Hego Euskal Herrian, aldiz, eskaintza nabarmen murritzagoa da. Baina alde ona ere badu horrek: sukaldaritza nazionalaren babesa.

Telebista saio bat eskatzen hasita, etxeko sukaldeburu ospetsuak jarriko nituzke lehian, beste herrialdeetako platerak prestatzen, prime time ordutegian. Aukeran, euskaraz.]]>
<![CDATA['La hora musa']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2019-11-27/la_hora_musa.htm Wed, 27 Nov 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2019-11-27/la_hora_musa.htm La hora musa (La2). Zuzeneko emanaldia astearteetan da, 23:00etan. Gainerako egun eta orduetan, TVEko nahieran zerbitzuan ikus daiteke. Aurtengoa saioaren bigarren denboraldia da. Iazko urriaren 12an estreinatu zuten lehen atala; eta azkena, berriz, 2019ko urtarrilaren 1ean. Guztira, hamabi atal. Telebista programak bigarren denboraldia izango ez zuela pentsatzen hasiak geundela, atal berriak estreinatu zituzten pasa den urriaren 1ean. Dagoeneko, bederatzi saio eman dituzte.

Ordu bateko iraupena dauka La hora musa-k, eta zuzeneko musika emanaldiak, elkarrizketak eta erreportajeak tartekatzen dituzte. Aurkezle lanak, zehazki, Maika Makovski musikari eta aktorearen esku daude. Horrek, aldi berean, kolaboratzailea du aldamenean: Ramiroquai Radio3ko kazetaria. Espainiako zein munduko musika jaialdiak bisitatu, eta horiekin erreportajeak egiten dituena, hain zuzen. Platora ere joaten da azken hori, Makovskirekin solasteko eta egindako bideoari paso emateko.

Oro har, Espainiako musika taldeak izaten dira gonbidatu nagusiak (El Niño de Elche, Hidrogenesse, Silvia Perez Cruz, Anni B Sweet, etab). Batzuetan, bi talde edo bakarlari bana ekartzen dituzte platora. Guztira, hiru astero. Halere, kanpora begira ere jartzen dira, eta munduko musikari ospetsuak ere izaten dira protagonistak (The Hives, Cat Power, Curtis Harding, Franz Ferdinand, eta abar). Platotik kanpoko lana ere badago; izan ere, musika talde berriak ezagutzera joaten dira, eta zuzeneko emanaldi laburrak ekoizten dituzte haiekin.

Saioak harrera ona jaso zuen lehen denboraldian: 182.000 eta 387.000 ikusle artean, hain zuzen. Bestela esanda, %1 eta %2 arteko ikusle kuota. Bigarren denboraldiak, gainera, ildo beretik jarraitzen du: 250.000 (%1,8) lagunek ikusi zuten lehen atala, eta azkena, aldiz, 152.000 (%1,1) ikuslek. La hora musa-k sare sozialetan ere ematen du bere berri: Twitteren, Facebooken eta Instagramen, besteak beste. Areago, bigarren denboraldi honetan, zuzeneko musika emanaldiak eta grabatutako material osagarria audientziaren eskura jarri dituzte La2eko Youtube kanalean.

Ez dakit zuek, baina nik musika saio baten hutsune handia sumatzen dut euskal telebista publikoan. Bereziki, prime time ordutegian. Halako eskaintza balitz, gustura ikusiko nuke. Aukeran, euskaraz.]]>
<![CDATA[Okerreko jarrera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2019-11-22/okerreko_jarrera.htm Fri, 22 Nov 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2019-11-22/okerreko_jarrera.htm Ekografiak zutabearen jarraitzaileek dagoeneko badakite ETBren gabezietako batzuk zeintzuk diren: Nahieran zerbitzu eskasa, euskarazko fikziorik eza, eta ETB1en eta ETB2ren arteko desoreka baliabideei dagokienez, besteak beste. Barinagaren arabera, ETB1en fikzioa sortu eta errekurtso gehiago izatea beharrezko dira, «benetan igar dadin euskarazko katea apustu sakona eta etorkizunekoa dela». Baina ez da erraza. «Errazena da esatea baliabide gehiago behar direla, apustu egin behar dela horretan... baina telebista munduan zaila da». Ez hori bakarrik: «Gizarteak ez pentsa hor oso zintzo jokatzen duenik», erantsi du. «Gauza bat eskatzen baitu, eta gero beste bat ikusten». Hau da, ETBri eskatu egiten diogula, baina eman ere egin behar zaiola. Barinagari fraide batek honako hau esaten omen zion eskolan: «Ez dago protestarik, proposamenik gabe». Horregatik, «kezkatzen» da «unibertsitateko irakasleek eta soziologoek» ETBren gaineko kritikak egiten dituztenean. «Ez dira planteamendu eraikitzaileak, ezta ondo hausnartutakoak ere; ni ez nintzateke ausartuko inoiz unibertsitateari buruz edota soziologiari buruz hitz egiten», esan du. Bestalde, Barinagaren arabera, orain arte jasotako euskarazko fikzio proiektuak ez dira «oso lehiakorrak» izan. Horregatik ez da egon fikzio eskaintzarik denbora honetan.

Barinagaren jarrera okerrekoa da. ETB zerbitzu publikoa baita, eta ez dugu bertako funtzionamendua ezagutu behar kritikatu ahal izateko. Demagun gure herriko osasun zentrora joaten garela eta ez gaudela bertako zerbitzuarekin gustura. Ezin dugu kexarik adierazi? Erizaina ala medikua izan behar dugu zerbitzu publikoa kritikatzeko? Euskal herritarron eskubidea da gure iritzia ematea gure telebistaz. Eta positiboa ez den kasuetan, telebistaren zuzendariak gure zergekin finantzatzen den erakunde publiko horren arazoei irtenbideak bilatu behar lizkioke. Telebista saioek gizartearen erantzunik izan ala ez. ETBren xedea ez baita dirua egitea. Zerbitzu bat eskaintzea baizik. Beraz, uste izan badu ez dela mailarik egon azkenaldian jasotako fikzio proiektuetan, joan zedila horien bila bere lantaldearekin. Horretarako da ETBko zuzendaria: kritikak jaso eta irtenbideak eraikitzeko.]]>
<![CDATA['Radio Gaga']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/036/002/2019-11-20/radio_gaga.htm Wed, 20 Nov 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/036/002/2019-11-20/radio_gaga.htm Ekografiak zutabea eskaintzeko. Hori da Movistar+eko Radio Gaga-rekin gertatu zaidana. Igande gauean ikusi nuen lehenbiziko aldiz, eta horrelako tarte gehiago behar ditugula aldarrikatu nahi dut. Bereziki, telebista publikoetan. Puri-purian dauden gaiei heltzen dietenak, eta horien berri emateko kaleko jendea elkarrizketatzen dutenak, hain zuzen ere. Horri dagokionez, baliteke ordainpeko plataforma horren saioak ETB1eko Ur handitan-ekin hainbat antzekotasun izatea. Halere, Radio Gaga-k estiloan eta formatuan balio erantsia duela esango nuke.

Quique Peinado kazetariak eta Manuel Burque gidoigileak aurkezten dute. Karabana hartuta, haien helburua da pertsona ezberdinez osatutako komunitateak bisitatzea, bertako aniztasuna erakusteko eta normalean ahotsa ematen ez zaienei tokia egiteko. Lekura iristean, berriz, irrati estudio bihurtzen dute karabana, eta elkarrizketa intimoak egiten. Irratsaio bat balitz bezala, alegia. Saioaren jatorrizko formatua Belgikakoa da, Flandriako komunitatearen telebista publikoan (Canvas) ematen dute izen berarekin. Laugarren denboraldia da gaztelerazko bertsioaren aurtengoa, eta Ondas saria eman zioten iaz: Espainiako Gaurkotasun programarik onena.

Peinado eta Burque Nirjan (Almeria, Espainia) izan ziren igandeko atalean, etorkinek bertako ekonomian duten garrantzia ezagutzeko; izan ere, haien eskulana beharrezkoa bilakatu da landa sektorean. Lagun gehienak, ordea, paperik gabe daude. Eta txaboletan bizi dira. Gutxi gorabehera, 5.000 pertsona. Etorkinei esker, Nirjako komunitatea aniztasun handiagokoa da orain; eta elkarbizitza benetan eredugarria da. Zoritxarrez, telebistan gutxitan erakusten zaigun horietakoa.

Benetako istorio bat kontatzeko duten pertsonei ikus-entzuteko aukera ematen dien programa bat da Radio Gaga. Gainera, ikusleak soinuan jar dezake arreta bakarrik, irratiaren kutsu intimoa duelako, eta aldi berean telebistaren ikusgarritasuna. Horrez gain, karabanatik 300 metrora daudenek ere irratsaioa entzun dezakete zuzenean. Oro har, herriko biztanleek egiten dute hori, eta kamerek haien irudiak eta erreakzioak jasotzen dituzte. Gaiak latzak dira, baina amaierako sentsazioa gozamena da.]]>
<![CDATA[Susi Caramelo]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2019-11-15/susi_caramelo.htm Fri, 15 Nov 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2019-11-15/susi_caramelo.htm Las que faltaban telebista saioaren berri. Zehazki, Movistar+ ordainpeko plataformaren eta Globomediaren (The Mediapro Studio) arteko produkzioa da, eta igandero (23:00) ematen dute, #0 katean. Emakumeek bakarrik egina da tartea —kamera aurreko lana, bederen—: Thais Villas (aurkezlea), Henar Alvarez (gidoigilea), Eva Soriano, Susi Caramelo, Nerea Perez de las Heras eta Victoria Martin. Aurtengoa saioaren bigarren denboraldia da. Sei atal eman dituzte, eta guztiak daude erabilgarri nahieran zerbitzuan. Orain arte, baina, kolaboratzaileek egindako bideoek ez zuten arreta handirik bereganatzen sare sozialetan. Susi Caramelok egindako azkena, aldiz, birala egin da Twitterren. Ez, ordea, landutako edukiagatik, kazetariak egindakoagatik baizik.

Moda diseinatzaile ohi baten perfume berriaren aurkezpen ekitaldira bidali zuten Caramelo. Eta hainbat pertsonaia famatu elkarrizketatu ondotik, titiak erakutsi zizkion kamerari. Las que faltaban-eko ikusle guztiei, hain zuzen ere. Hori baliatuta, Movistar+eko saioak Twitterreko kontuan erantsi zuen bideo laburra, eta izugarrizko oihartzuna bereganatu zuen denbora laburrean. Nola ez. Komentario baikor eta babes mezu ugari jaso ditu Caramelok, «modu naturalean» egindakoa goraipatuz.

Kontua da kazetariak Instagram plataformarekin duela borroka bat aspalditik: hainbat alditan saiatu da bere titien argazkiak igotzen, baina Instagramek zentsuratu egin ditu beti. Areago, haren kontua ixtearekin mehatxatu dute berriemailea. Honakoa esan zion kolaboratzaileak Thais Villas aurkezleari platoan: «Hau egin dut aurpegi eder bat besterik ez naizela pentsa ez dezazuen; Instagramen nahi ez badituzte, jan ditzatela Movistar+en».

Saioaren hainbat kapitulu ikusi ditut ordutik, eta, oro har, nahiko ona da. Tonu ganberroa du, eta umorea da gai guztien ardatza. Bestalde, aktualitate telebisiboari lotutako gonbidatuak eramaten dituzte, zuzeneko musika kontzertuak eskaintzen dituzte, eta protagonismo osoa emakumeek dute. Bazen garaia telebista saio feminista bat izateko. Caramelorenak, ordea, arriskua du: apustu egingo nuke laster euskaraz dakien Susi Caramelo bat ikusiko dugula ETBn.]]>
<![CDATA['Hache']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2019-11-13/hache.htm Wed, 13 Nov 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2019-11-13/hache.htm Netflix Originals markarekin estreinatu berri den Hache (Weekend Studios) telesaila ikusi ondotik. Zortzi atalez osatua dago lehen denboraldia, eta 45 minutu inguruko iraupena du bakoitzak. Thriller horren istorioa Bartzelonan kokatzen da, 1960ko hamarkadan. Helena (Hache) da protagonista nagusia, eta heroina trafikoan harrapatuta dago. Fernandez da telesailaren gidoigilea, eta horrela aurkezten da atal bakoitzaren hasieran: «Hache, Veronica Fernandezek sortua», alegia. Fernandez Netflixeko International Originals saileko eduki arduraduna da 2019ko apiriletik. Ibilbide luzeko emakumea da, urte luzez arlo akademikoan zein profesionalean aritutakoa. Oro har, gidoigile gisa egin du lan. Besteak beste, El Síndrome de Ulises, Cuéntame, Hospital Central, El Príncipe, Ciega a citas, Seis hermanas eta Velvet Colección telesailetan. Horrez gain, antzerkia eta literatura lanak ere idatzi ditu. Carlos III Unibertsitatean, bestalde, gidoigintza masterreko koordinatzailea da.

Dioenez, Helena sinbolo bat da. Ez besterik. Hau da, gangster nagusiaren emakumea izan nahi ez duen andrean jarri du fokua, hark defendatzen dituen balioak nabarmentzeko. Hachek bizirik irauteko forma bakarra du droga trafikoan murgiltzea; hain zuzen, bere bizitza arriskuan jarriz. Beraz, kontraesan ugariz betetako pertsonaia da. Eta horrek egiten du indartsu. Gainerako osagaiak istoriorako gehigarriak dira. Gangsterrarekin bizi duen amodiozko istorio bizia, espetxetik atera behar duen senarra, lagun batekin bizi den alabaren zaintza...

Neurri batean, intentsitate horren isla da kolore ilunen presentzia handia. Une askotan, telesailak Sin city (2005) filma ekarri dit gogora. Bereziki, lehen denboraldiko azken atalaren amaieran; Hache autoaren barruan dagoenean, kanpoaldeko suteari begira. Justuki, garai hartako giroa emateko, auto zaharren gehiegizko erabilera dago. Esango nuke beste elementu batzuk gehiago tartekatu edo erakutsi zitezkeela. Adibidez, orduko tabako paketeak, telebista zein musika gailuak eta egunkariak. Bestalde, bigarren mailako pertsonaien garapen txikia dago. Ondorioz, bigarren denboraldia egongo dela pentsa liteke. Bereziki, ikusleak espero ez duen amaiera azkarra eman diolako Fernandezek.]]>
<![CDATA[Arnasa luzekoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2019-11-08/arnasa_luzekoak.htm Fri, 08 Nov 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2019-11-08/arnasa_luzekoak.htm Artefaktua saioaren hirugarren denboraldia da aurtengoa. Ez du inoiz ordutegi oso onik eduki, ezta aurten ere: larunbata, 15:00etan. Ez behintzat literatura gustuko dutenentzat. «Idazleen mundua ahalik eta hobekien erakustea eta ezagutzea» dira saioaren helburu nagusiak. Horregatik, ezin izan dut saihestu Booktegiren ElkarrizKatea-rekin alderatzea. Artefaktua baliabide tekniko eta ekonomiko gehiagorekin ekoizten den tartea dela esango nuke. Baliabide horiei esker, aire librean grabatzeko aukera dute. Horrek, neurri handi batean, telebista saioaren dinamika eta erritmoa arintzen ditu. Eta biziagoa egiten du ikus-entzunezko pieza. ElkarrizKatea, aldiz, dena grabatzen dute barrualdean. Ondorioz, astun samarra irudi dakioke ikusle askori; ia ordu bat leku berean ematen baita. Kasu horretan, agian, berritasun bat izan liteke elkarrizketatzailearekin zein elkarrizketatuarekin kanpoaldean aurrez (edo gero) grabatutako irudiak tartekatzea postprodukzioan. Halere, elementu on bat nabarmenduko nuke haren alde: kanpora ez irteteak elkarrizketari arreta osoa ematea ekartzen du; arnasa luzeko telebista sortuz eta arreta jarri duen ikuslea gogoeta egitera bultzatuz.

Pako Aristi idazlea gonbidatu zuten pasa den larunbateko Artefaktua saiora. Eguraldi onak inspiratu egiten duela esan zuen Aristik. Bereziki, Getariara (Gipuzkoa) joaten denean paseatzera sentitzen da horrela. Itsasoaren aldamenean. Hogei urte kostatu zaio, ordea, eleberri bati heltzea: Rosa itzuli da. Zergatik? «Behar delako gai bat benetan motibatzen zaituena». Nobela bat idaztea ez da gauza erraza. «Gaiak heldu egin behar zaitu. Atera nahi hori sentitu behar duzu. Idatzi behar duzula sentitu arte», esan du Aristik. Lan berria idazteko, hedabideak izan ditu dokumentazio iturri nagusi. Egunkari asko irakurtzen ditu. «Luparekin» begiratzen dituela aitortu du. Horrez gain, pertsona errealak ere baliatu ditu. Kartzelan egondakoak, kasurako.

Yolanda Mendiola aurkezlea ez zitzaidan bereziki gustatu atal horretan. Nahiko motela da haren estiloa. Ez zen oso hurbileko agertu, adibidez. Iruditzen zait, oro har, elkarrizketatuarekin hartu-eman gehiago izan behar lukeela. Baita galdera-erantzun soilean oinarritzen den gidoitik atera behar litzatekeela ere. 30 minutuko saioa aberastuko luke.]]>
<![CDATA['Debatea']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2019-11-06/debatea.htm Wed, 06 Nov 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2019-11-06/debatea.htm
Bestalde, alderdi politikoen aniztasuna urria izan zen. Hau da, ez zuten Kataluniako, Hego Euskal Herriko eta Galiziako ordezkaririk gonbidatu. Bitxia, gutxienez, bada. Izan ere, Kataluniako auziak eztabaidaren minutu gehienak hartu zituen. Pedro Sanchez PSOEko buruak proposamen zehatza egin zuen horren harira: TV3 Kataluniako kate publikoaren administrazio kontseilua aukeratzeko, Parlamentuaren bi herenak behar izatea. Kontua da formula hori urriaren 23tik dagoela onartua. Kultura eta zientzia gaiez, bestalde, eztabaidarik ez zen egon. Ohi legez.

Pablo Iglesias Unidas Podemoseko hautagaia normalean baino motelago antzeman nuen. Gainerako parte hartzaileak oihuka eta elkarri mokoka aritu ziren etengabe, eta horri haien eskuinaldeko diskurtsoak erasten badizkiegu, haserre jarrera indartsuagoa espero nuen Iglesiasengandik. Diotenez, emakumeen botoak erakartzeko estrategia da. Gizonezkoek nahiago izaten baitute oihuak entzutea telebistan. Nork ikusi zuen debatea? Kantar Mediaren arabera, guztira, 8,6 milioi ikusle batu zituen. Gehienak Madrilgo erkidegoan (%64,7) eta Gaztela-Mantxan (%61,1) izan ziren. Aitzitik, Galizian (%47,5), Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan (% 44,5) eta Katalunian (%42,1) jarraipen txikiagoa izan zuen. Sexuaren arabera, berriz, gizonezkoen (%56,8) artean arreta handiagoa bereganatu zuen, emakumezkoekin alderatuta (%48,8).]]>
<![CDATA['Kolpez kolpe']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/025/002/2019-11-01/kolpez_kolpe.htm Fri, 01 Nov 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/025/002/2019-11-01/kolpez_kolpe.htm Kolpez kolpe. Urriaren 16an estreinatu zuten, eta asteazkenero ematen dute, 22:00etan. Ordubeteko saio berria gaurkotasunari «ukitu azidoa emateko» helburuarekin sortu dute. Horretarako, «kaleko lau ahots» gonbidatzen dituzte platora, eta Interneteko beste hainbaten iritziekin osatzen dituzte bideo pilulak. Lantalde teknikoa, berriz, gehiengo emakumez osatua dago: erredakzioan Andrea Lopetegi, errealizazioan Lara Iturain, ekoizpen lanetan Maddi Mochales eta grafismoan Nagore Sarasola. Saioaren gaineko pista batzuk ematen dituen sintonia indartsua Kaki Arkarazok sortua da, berriz. Eta aurkezle lanetan, azkenik, aspaldiko aurpegi ezaguna berreskuratu du Hamaikak: Naroa Iturri kazetaria.

Lehen atala Bartzelonako istiluen gaineko irudi bortitzekin hasi zuten. Euronews telebista katearen No comment albistegiaren estiloan: hitzik gabe. Platoan, aldiz, Kataluniarekin izandako harremanaz hitz egiteko zain zeuden lau lagun: Unai Apaolaza filosofoa, Miren Legorburu administraria, Ainara Maia filologoa eta Asier Errasti Hamaikako kazetaria. Pantailaren eskuinaldeko mahaian, berriz, Iturri zegoen -David Broncanoren (La Resistencia) estiloan, esango nuke—. Tertulia goxoa antolatu zuten Donostiako platoan. Dekoratu sinplea eta aldi berean beroa, gustatu zitzaidan. Gonbidatuak zein kazetariak eroso sentiarazteko aproposa, hain zuzen.

Hamaika telebistaren baliabide tekniko eta ekonomiko mugatuak kontuan hartuta, errealizazio txukuna du Kolpez kolpe-k. Erritmo aldetik, egokia iruditu zait. Kazetarien kamera aurreko lana (Iturrirena eta Errastirena) nabarmenduko nuke. Lehen atala izanda, aski ongi aritu zirelako platoan. Dena kontrolpean zutela zirudien. Bestalde, patxadaz ikusteko programa dela esango nuke. Etxeko sofan edo ohean botata, esaterako. Hau da, ez da janaria prestatu bitartean ikus daitekeen horietakoa; izan ere, begiradaren arreta ezinbestekoa da haria jarraitzeko. Ildo horretan, saioaren zuzeneko ordutegia aproposa da. Agian, platoa saioaren oinarria izanik, ordubeteko iraupena pixka bat luzea egin zait lehen atalean.]]>
<![CDATA['Teknopolis']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/036/002/2019-10-30/teknopolis.htm Wed, 30 Oct 2019 00:00:00 +0100 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/036/002/2019-10-30/teknopolis.htm Teknopolis saioak, irailaren 28an. Ordutik, bost atal ekoiztu dituzte euskaraz zein gazteleraz, ETB1en (larunbata, 13:30) eta ETB2n (igandean, 13:30) emateko. Zientziaren eta teknologiaren gaineko edukiei eutsi diete; besteak beste, garagardoaren mundua eta biharko garraiobideak izan dituzte hizpide atal berrietan. Denboraldi honen helburu berritzailetako bat da emakumezko ikerlarien eta zientzialarien ikusgarritasun bultzatzea. Oraingoz, baina, gizonezko gehiegi ikusi ditut Nahieran zerbitzuan ikusgarri dauden ataletan.

Iñaki Leturia da Teknopolis-en aurkezlea eta zuzendarietako bat. Beti irribarretsu egoten da, eta euskara maila jasoan eta zainduan hitz egiten du. Agian izen-abizenez ez da hain ezaguna, baina haren aurpegia aski familiarra da ETBko jarraitzaileentzat; izan ere, Bertatik Bertara-ko garaitik dabil bertan lanean; bederatzi urtez ibili zen saio horretan, hain zuzen. Produkzioa, aldiz, EITBren eta Elhuyar-en artekoa da. Euskal telebistak jartzen ditu programaren ordutegia, emisioa eta kamera.

Etorkizunean nola teleportatuko garen jakiteko saioa izan zen azken-aurrekoa. Tecnalia euskal enpresa bisitatu zuten horretarako; haiek egindako aerotaxiaren gaineko xehetasunak jasotzeko, zehazki. Ustekabe atsegina izan zen bertan lanean dabilen Joseba Lasa oñatiarra azalpen nagusiak ematen ikustea —aspaldian ikusi ez dudan laguna da—. Kontatu zuenez, 2006an antzeman zuten propultsioen elektrifikazioan sektore eta merkatu berri bat irekitzen ari zirela. «Aeronautika berria» deitzen diote horri. Logistika eta mantentze lanetarako droneei, alegia. Orduan, abentura berri batean murgildu ziren. Bi urteko lanaren ondotik, berriz, lehen prototipoa etorri zen: airez ibiliko den taxia.

Diotenez, 2020ko hamarkadan posible izango da taxi bat airean ikustea munduko bost hiritan, tartean Los Angeles (AEB), Dubai (Arabiar Emirerri Batuak) eta Dallas (AEB). Tecnaliaren helburua da Bilbon haien taxia martxan ikustea etorkizunean. Ea Teknopolis-ek horren berri emateko aukera duen orduan; izan ere, iruditzen zait saioaren balio erantsietako bat dela, euskaraz, zientziari eta teknologiari lotutako hiztegi berria sortzeko gaitasuna. Hain zuzen, hizkuntza gutxituak indartzeko elementu garrantzitsua..]]>
<![CDATA['Arimaren margolariak']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/033/002/2019-10-25/arimaren_margolariak.htm Fri, 25 Oct 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1877/033/002/2019-10-25/arimaren_margolariak.htm Arimaren margolariak. Margotzearen artearen gaineko saioa da, non zortzi lagun lehiatzen diren «Euskal Herriko» (Iparraldekorik ez zen) margolari onena izateko. Ordubeteko iraupena du eta Jorge Malkorra artista eta psikologoak aurkezten du. Hark jartzen du saioa gidatzen duen off-eko ahotsa ere. Tonu eta dinamika mantsoegiak ditu. Halere, artearen gaineko aurreneko euskarazko reality-a izateko, ez dago gaizki.

Programa ez dut zuzenean ikusi, ETBko nahieran zerbitzuan baizik. Arimaren margolariak aurkitzea hiru minutu pasatxo kostatu zitzaidan; bertan sakatu ondotik, beste lau-bost minutu igaro behar izan nituen ikus-entzunezkoa kargatu arte. Are gehiago, behin bideoa martxan jarrita, gutxienez hiru aldiz eten egin zen. Ez zen konexio arazorik, Internet bideratzailearen aldamenean bainengoen (ez dakit horrek eragina ote duen, dena den); ezta arakatzaile arazorik ere. Zerbitzua hobetzeko ETBren axolagabekeria da arazoa.

Aurkezpen bideoaren arabera, saioak kutsu bizia duela ematen du. Lehiakideen frustrazioak, ezinegonak, malkoak... modu gordinean ikus daitezke, eta, ikuslearen arreta bereganatzeko amu dira. Epaile zorrotzen komentarioak ere biltzen ditu bideoak; une askotan, akaso, zorrotzegiak direnenak. Iritzi ezkorren eta baikorren arteko oreka mantendu beharko lukete, aukeran. Parte hartzaileek ere haien iritziak eman behar dituzte beste kideen lanen gainean. Zintzotasun osoz. Askok ez dute jarrera hori gustuko; izan ere, bat baino gehiago agertu da hunkituta besteen komentarioen aurrean.

Ibilbide ezberdinekoak dira lehiakideak: unibertsitate ikasketadunak, autodidaktak edota pintura irakasleak. Saioaren puntu ona da horiei dagokienez genero parekidetasuna gorde dutela. Epaile lana Arantza Orbegozo erretratugileak, Koldobika Jauregi eskultoreak eta Jorge Malkorra aurkezleak egiten dute. Ez dakit zer iritzi duzuen, baina ez zait oso egokia iruditzen aurkezleak epaile lanak ere egitea.

«Herriak» ere bota behar du epaia lehiakideen lanen gainean. Beharbada, hori da saioaren elementu originalenetako bat; pena da, ordea, bisitatzen dituzten Euskal Herriko txoko ezberdinetako jendearekin elkarreraginik ez lantzea.]]>
<![CDATA[Indartsu itzuli da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/036/003/2019-10-23/indartsu_itzuli_da.htm Wed, 23 Oct 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1879/036/003/2019-10-23/indartsu_itzuli_da.htm Ur handitan saioaren kasua. Hain justu, atzo gauean eman zuten bosgarren denboraldiko bigarren atala: Aralarreko azken ausartak, artzaintzaren etorkizunaz.

Mikel Alvarezen astearteko Ekografiak irakurri ondotik, saioaren lehen atala ikusteko gogoa piztu zitzaidan. Zehazki, Kataluniako gatazka politikoaren gainekoa. Xabier Madariagak aurkezten duen tartearen lantaldeak prozesuaren sententzia jaso baino bost egun lehenago bidaiatu zuen Kataluniara. Xedea: bertako giroa, bizilagunen askotariko iritziak, sentimenduak, gogo-aldartea, etab. jasotzea. Besteak beste, Jordi Sanchez CDRetako kidearen eta preso politikoaren gurasoak, eta Carles Puigdemont Kataluniako presidente kargugabetuaren arreba elkarrizketatu zituzten. Gogor hitz egin zuten jasotzen ari diren «zigorraz». Baita sententziaren zain egoteak eragin dien nekeaz ere. Etorkizun laburraz galdetuta, aldiz, beldurra, etsipena eta desenkantuaren moduko hitzak ere aipatu zituzten kameren aurrean.

Baleuko ekoiztetxearen saioa indartsu itzuli da. Lehen egunean jada tentsioa nabaria zen Kataluniako kaleetan. Ildo horretan, Madariagaren baretasun irmoa azpimarratuko nuke. Ez hari dagokionez bakarrik; gaiaren konplexutasuna aintzat hartuta, lehen atalaren tonua egokia da saio osoan, amaierako istiluak iritsi arte. Bartzelonako Prat aireportuko gatazka, hain zuzen. Alvarezek astearteko zutabean aipatu bezala, musikaren aukeraketak baretasuna laguntzen du. Baina baita edizio lanak ere. Horrez gain, elkarrizketatu onak harrapatu zituzten atalerako: Aritz Galarraga unibertsitateko irakaslea, Saioa Baleztena kazetaria eta Germa Martin CDRetako kidea.

Saioaren beste elementu garrantzitsu bat da emakumezkoen presentzia handia: Usua Garin zuzendaria; Haizea Pastor argazki zuzendaria; Ainhoa Zabarte, Joana Lasheras, Bea Manzanares eta Karolina Almagia erredaktoreak; eta Irati Alkorta ekoizlea.]]>
<![CDATA[Ardura guztiona da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/036/002/2019-10-18/ardura_guztiona_da.htm Fri, 18 Oct 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1878/036/002/2019-10-18/ardura_guztiona_da.htm Hizkuntza gutxituetako hedabideak eremu digitalean lelopean. Bi eguneko mintegiaren helburua hau izan da: testuinguru digitala mugatutakoa ala mugarik gabeko eremua den aztertzea, hizkuntza gutxituen ikuspegitik. Munduko toki ezberdinetatik etorritako parte hartzaileak bildu ginen; besteak beste, Frisiako, Ghanako Errepublikako, Irlandako, Bosnia eta Herzegovinako, Galesko, Kornuallesko eta Euskal Herriko lagunak. Eztabaida biziak izan genituen, eta, laburbilduz, adostasun puntu batera iritsi ginela esango nuke. Telebistaren eredu tradizionalak jada ez du balio.

Funtsean, telebistaren gaineko definizioa zehaztea da une honetako gauzarik zailena. Zehatzago esanda, testuinguru digitalera egokitzen asmatzea. Zalantzarik gabe, are zailago dute hizkuntza gutxituetan ari diren hedabideek (idatzizko prentsa, telebista, atari digitalak...). Izan ere, horien baliabide teknikoak eta ekonomikoak mugatuak dira. Kongresuan azaldutako kasu guztietan, behintzat. Kontua da krisi ekonomikoaren ondorioz baliabide horiek gero eta murritzagoak direla. Publikoak zein pribatuak. Eta nazioarteko komunikazio talde handien aurrean, babes instituzionala hil ala bizikoa da.

Kasu horietako batzuetan elkarlana da irtenbideetako bat. Herrialde bereko hainbat erakunderen artean sortutako ekimen komunikatiboak, alegia. Frisiako lagunek aurkeztutakoa da horren adibidea: To the max izeneko proiektu transmedia. 12 eta 14 urte arteko gazteentzat ekoiztutako istorio interaktiboa da. Youtube, Instagram, Twitter eta WhatsAppen moduko aplikazioak erabiliz, fikziozko edo entretenimenduzko edukia. Horri guztiari marketin kanpaina masiboa erantsi zioten. Zertarako? Gazte komunitatearen parte hartzea sustatzeko, fikzioak azaltzen zituen arazoei modu komunean irtenbidea emateko. Proiektuak, gainera, emaitza interesgarriak bildu ditu.

Eremu digitalera egokitzea, beraz, ez da soilik hizkuntza gutxituetako hedabideen ardura. Sektoreko bestelako eragileen, hiztun komunitatearen eta agintari publikoen konpromisoak ere beharrezkoak dira.]]>
<![CDATA['Top Boy']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2019-10-16/top_boy.htm Wed, 16 Oct 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2019-10-16/top_boy.htm Top Boy Erresuma Batuko Channel 4 katean eman zuten lehendabizi, 2011n. Hain zuzen ere, bi denboraldi ekoitzi zituzten; lau atalez osatutakoa bakoitza. 2013an, baina, zaleek pena handiz hartu zuten telesailaren amaiera. Lehen denboraldiaren estreinaldia, zehazki, 1,1 milioi ikuslek jarraitu zuten. Eta lau gauez datuak mantentzea lortu zuen. 2017an, aldiz, Kanadako Drake rap kantariak agertutako interesari jarraikiz, Netflixek telesail britainiarra berreskuratzeko asmoa iragarri zuen. Irailaren 13an ikusi dugu horren fruitua; halere, AEBetako bideo plataformak telesailaren jatorrizko izena (Top Boy: Summerhouse) moldatu du: Top Boy: Lehen denboraldia (2019).

Ez da aurreneko aldia Netflixek hori egiten duena. La casa de papel-en lehen bi denboraldiak, esaterako, Espainiako Antena3 telebista katean eman zituen, Netflixek produkzioaren emisio eskubideak eskuratu aurretik. 2017ko amaieran izan zen hori. Ondotik, 2018an, La casa de papel: 3. zatia bataiatu zuen Netflixek. Argi dago izen aldaketa dela telesailen aurreko denboraldiak Netflix originals markatik bereizteko saiakera. Hala eta guztiz ere, protagonista nagusiei eta istorioaren trama berari eutsi diete adibide gehienetan. Baita Top Boy krimenezko dramaren kasuan ere.

Londresko droga merkatua da testuingurua, eta Dushane (Ashley Walters) eta Sully (Kane Robinson) dira protagonistak. Bata erbestetik (Jamaika) itzuli da, eta bestea kartzelatik irten berria da. Summerhouse auzoan, aldiz, Jamiek (Michael Ward) dauka droga trafikoaren kontrola, eta ez dago boterea galtzeko prest. Top Boy-k antzekotasun ugari ditu The Wire (2000-2008) telesail amerikar mitikoarekin. Komunitate beltza edo komunitate etniko desberdinak eta droga trafikoa ardatz dituen gidoi apartekoak dira biak. Hizkuntza erabilerak testuinguruko langile klasearen hitz egiteko modua ezin hobeto islatzen du bietan ere. Telesail britainiarren kasuan, Afrikako, Jamaikako eta Turkiako jatorria duten londrestar komunitateak azaltzen dira. Horrez gain, immigrazio politikak ere salatzen dira. Besteak beste, Erresuma Batutik modu okerrean deportatutako Windrush generation auziko biktimena. Laburbilduz, Londres garaikidea ezagutzeko parada interesgarria da telesaila.]]>
<![CDATA[Dena ematea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/023/002/2019-10-11/dena_ematea.htm Fri, 11 Oct 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/023/002/2019-10-11/dena_ematea.htm 48 ordu saio berria ikusi behar duzue. Ostegunero ematen dute, 22:15ean. Atzokoa hirugarren atala izan zen. Horiek ikusi ondotik, aitortu behar dut Onintza Enbeitak gaitasun berezia duela kameraren aurrean aritzeko. Berak aurkezten du euskarazko programa, eta helburua da 48 ordu gaurkotasun handiko leku batean edo pertsona talde batekin igarotzea. Azken batean, Onintza Enbeitaren bizipen eta kontakizunetan oinarrituta dago.

Lehen atala egiteko, Donostiako Zinemaldian eman zituen bi egun. Aitorpen bat ere egin zuen: 40 urterekin, lehen aldia izan da Zinemaldia zapaldu duela. Eneko Goia hiriko alkatearen arabera, «horrek ez du barkamenik». Enbeita Muxikan (Bizkaia) bizi da, eta, nolabait, horrek erakusten du Donostiatik at bizi diren herritarren artean zinema jaialdiak ez duela esanahi edo garrantzi bera. Donostiarrak ez diren askok, ziurrenez, hiriburuan egun horietan zer gertatzen den ere ez dute jakingo. Halere, inoiz ez da berandu, Onintza, eta derrigorrean egin beharreko gauza da. Saioa Orio Produkzioak-ek ekoizten du. Ordu bateko iraupena dauka, eta, grabaketa orduak kontuan hartuta, postprodukzio lan txukuna du. Bestalde, herritarren parte hartzea bultzatzen du. Adibidez, Arantzazuko eta Zinemaldiko ataletan test moduko bat egin zieten hainbat laguni, inguruaren gaineko haien jakintza maila neurtzeko. Umore ikuspuntutik egina dago hori, parte hartzaileen (ez)jakintasuna tentsio elementua bihur ez dadin. Esango nuke saioaren erritmoa hobetzen duela tarte horrek.

Beste osagai garrantzitsua da Joseba Apaolaza euskal aktorearen eta Onintza Enbeitaren arteko jokoa. Lehenengoak beti du paper berezi bat betetzeko atal bakoitzean, eta helburua da Enbeitaren 48 orduetan behin baino gehiagotan «kasualitatez» agertzea. Apaolazak laguntzaile funtzioa du, eta, irudiek erakusten dutenez, haien arteko konplizitatea naturala da. Saioaren dinamikan laguntzen du, hain zuzen.

Aurkezlearen naturaltasuna nabarmenduko nuke bereziki saio horretan. Haren grazia. Gauzak kontatzeko, jendea ezagutzeko eta esperientzia berrietatik ikasteko gogoa. Ez dauka lotsa handirik (edo ondo ezkutatzen du) eta inbidia diot horretan. Zorionak!]]>
<![CDATA[Entzumen ariketa bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/002/2019-10-09/entzumen_ariketa_bat.htm Wed, 09 Oct 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/002/2019-10-09/entzumen_ariketa_bat.htm ooktegi.eus egitasmoak iaz estreinatu zuen Elkarrizkatea saioaren lehen denboraldia. Literaturaren gaineko tartea da, euskal idazleen arteko elkarrizketan oinarritutakoa. Programaren helburua da idazleak baino gehiago, atzean dauden pertsonak gehiago ezagutzea. Bi aulki eta pareta zuri bat besterik ez dute atrezzo gisa. Bigarren denboraldiko lehen atala eskegi dute jada webgunean —ikusgai dago Kanalduden eta Hamaika telebistan ere—. Laura Mintegi izan da elkarrizketatzailea, eta elkarrizketatuta, berriz, Uxue Alberdi.

30 minutu inguruko iraupena zuen saioak. Aurten, aldiz, ordubetera luzatu dute. Zuzendari eta gidoilari lanetan ere bada berritasunik. Aritz Branton eta Ana Galarraga batu dira, hurrenez hurren. Alderdi teknikoei dagokienez, oro har, berritasun gutxi sumatu dut. Esango nuke kameren lekua aldatu egin dutela, plano zabalak gehiago erabili dituztela eta ez direla hainbeste gerturatzen protagonistengana. Azken hori eskertzen da. Lander Garro zinemagileari jarraituz, halere, elkarrizketatzaileak eta kamerak itsatsirik egon beharko lukete, elkarrizketatuaren begiradari ahalik eta zuzenen so egin diezaion. Aurtengo grabaketa guztiak eginak dituzte, baina, booktegitarrek esan dutenez, 2020rako saiatuko dira hori hobetzen. Bestalde, esango nuke soinua eta irudien fokuratzea ere hobetu daitezkeela.

Uxue Alberdi bertsolaria eta idazlea da. Bereziki gozatzen du elkarrizketak egiten; izan ere, gustatzen zaio «giza kondizioa aztertzea». Pertsonen «ikuspuntu ezberdinei begiratzea», alegia; eta elkarrizketak horretarako aukera ematen dio. «Genero literario» bat da. Esentzian zentratzen den generoa da, esango nuke. Horretarako, ordea, galdera onak egitea beharrezkoa da. Mintegik, alde horretatik, bikain egin du lehen atal horretan. Halere, iruditzen zait haren entzuteko gaitasunaren isla ere badela. Hau da, elkarrizketan aurreikus ezin daitezkeen gauza ugari gerta litezke, eta elkarrizketatzaileak egoera horretara egokitzeko prest egon behar du. Beraz, entzutea ezinbesteko ariketa da saioan. Elkarrizkatea-ren audientziari ere antzeko ariketa eskatzen zaio, eta ikuslea saioaren zati egiten duen elementua bihurtzen da, hain zuzen ere. Horregatik —eta lehen atal honetako elkarrizketa mamitsua dela eta, denbora konturatu gabe pasatzen da.]]>
<![CDATA['The politician']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/033/002/2019-10-04/the_politician.htm Fri, 04 Oct 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/033/002/2019-10-04/the_politician.htm Arte[faktua] literatura saioaren denboraldi berria itzuli da ETB1era. Joan den larunbatean eman zuten lehen atala; bihar, 15:00etan, bigarrena ikusgai izango da kate berean. Beste aukera bat da Onintza Enbeitaren 48 ordu izeneko saio berria. «Euskal Herrian pil-pilean dauden gaiak ikuspegi original, irudimentsu eta entretenigarri batetik» lantzen dituena. Atzo eman zuten bigarren saioa, ETB1en, 22:15ean. Halere, dagoeneko Nahieran-en duzue ikusgai aurreko atala. Nahiago baduzue literatura eta Arte[faktua] tartearekin nahikoa ez baduzue, Booktegi.eus atari digitaleko Elkarrizkatea saioa ikustea gomendatzen dizuet. Bigarren urtez, euskal idazleen arteko elkarrizketa saio berritzailea da. Noiznahi eta nonahi ikusteko aukeraz. Alabaina, nire aholku partikularra da Zurriolako butaka-ren playlist-ari begiratu bat ematea; izan ere, astebururako plan hoberik ez baduzue, telesail bat balitz bezala kontsumi daiteke arratsalde batean.

Euskarazko eskaintzak albo batera utzita, aitortu behar dizuet Netflixeko Mindhunter (2017) telesaila ikusteari utzi diodala. Halaxe da. Aspertu egin nau. Arrazoi nagusia: ezin izan dut pertsonaiekin konektatu. Aldiz, Top boy (2019) Londresko droga trafikatzaile talde baten gaineko telesaila ikusten hasi naiz, plataforma berean. Bikaina da, baina hori beste zutabe baterako utziko dut. Gaurkoan, mundu guztia hitz egiten ari den —sare sozialetan, gutxienez— The politician (2019) telesailaz hitz egin nahi dizuet.

Irailaren 27an estreinatu zuen Netflixek. Benjamin Schiff Platt aktorea da protagonista nagusia, eta, tartean, Gwyneth Paltrow eta Jessica Lange aktore ospetsuak daude. Telesaila Ryan Murphy zinemagileak sortu du (Nip/Tuck, American Horror Story), Brad Falchuk eta Ian Brennan gidoigileen laguntzaz. Lehen atala besterik ez dut ikusi, eta honela dio hasierako testuak: «The politician komedia bat da. Ausardiari, handinahiari eta helburuak kostarik kosta lortzeari buruzkoa. Buruko gaitzak dituztenentzat, hainbat elementu asaldagarriak izan litezke». Payton Hobart (Schiff Platt) institutuko ikaslearen asmo politikoa da premisa: AEBetako presidente izan nahi du. Eta lehia horretan dena da faltsua. Kasik, bizitza bera bezala.]]>
<![CDATA[Auzolana vs elkarlana]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/003/2019-10-02/auzolana_vs_elkarlana.htm Wed, 02 Oct 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/003/2019-10-02/auzolana_vs_elkarlana.htm Zurriolako butaka telebista saioan egiten dena. Hainbat hedabideren artean elkarlanean aritzearen fruitua. Hasieran, bi hedabideren artean hasi zen egitasmoa —BERRIA eta Hamaika telebista—. Egun, lau hedabide batu zaizkie: Irutxuloko Hitza, Gaztezulo, Zinea.eus atari digitala eta Kanaldude. Harritzekoa bada ere, zortzigarren urtez jarraian, zinemaren gaineko euskarazko telebista saio bakarra da. Han izan ez garenontzat, Donostiako Zinemaldiaren jarraipenaz gozatzeko aukera paregabea eskaini digu saioak. Sektoreko profesionalei eta aditu ugariri egindako elkarrizketak, film sinopsiak, aldarrikapenak eta pasadizoak ekarri dizkigute Kursaaletik bertatik gure etxeetara —Eskoziara, kasurako—. Bereziki gustatu zaizkit Jon Garaño, Aitor Arregi eta Joxe Mari Goenaga zinemagileei proposatutako autoelkarrizketa, Ramon Agirre aktorearen aldarrikapenak eta Anabel Arraizaren aurkezle lana. Noski, ez ditut aipatu gabe utzi nahi Urtzi Urkizu kazetariaren (kamera gehiegi zurrupatu duzu aurten) eta gainerako talde teknikoaren ekarpenak. Zorionak!

Hutsune bat antzeman dut, ordea: sektoreko arduradunen presentzia. Jaurlaritzako Kultura sailekoak, gobernuaren eskutik doan ETBkoak, Zinemaldikoak, eta abar. Auzotarrak, herritarrak, lagunak eta bizikideak, alegia. Ez dakit izan den Zurriolako butaka-koek ez dituztelako gonbidatu; halere, haiek badute sektorearen egungo egoeraren gaineko arduraren zati bat, eta esango nuke han egoteko aukera eskatzerik bazutela. Gauza bitxia da, adibidez, Maialen Beloki Zinemaldiko zuzendariordeari butaka Tabakalerako bulego kanpoaldera eraman behar izatea saioan parte hartzeko. Xelebrea ere bada Joxean Muñoz Kultura sailburuordeak EZAE euskal zinema aretoek emandako sari emanaldian esandakoa: «Euskal zinema ospatu behar dugu, auzolanean ari garela, eta Zinemaldiak hori erakusteko bozgorailua ematen digula». Nahiago elkarlana.]]>