<![CDATA[Miren Manias | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 15 Oct 2019 23:24:23 +0200 hourly 1 <![CDATA[Miren Manias | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA['Top Boy']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2019-10-16/top_boy.htm Wed, 16 Oct 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2019-10-16/top_boy.htm Top Boy Erresuma Batuko Channel 4 katean eman zuten lehendabizi, 2011n. Hain zuzen ere, bi denboraldi ekoitzi zituzten; lau atalez osatutakoa bakoitza. 2013an, baina, zaleek pena handiz hartu zuten telesailaren amaiera. Lehen denboraldiaren estreinaldia, zehazki, 1,1 milioi ikuslek jarraitu zuten. Eta lau gauez datuak mantentzea lortu zuen. 2017an, aldiz, Kanadako Drake rap kantariak agertutako interesari jarraikiz, Netflixek telesail britainiarra berreskuratzeko asmoa iragarri zuen. Irailaren 13an ikusi dugu horren fruitua; halere, AEBetako bideo plataformak telesailaren jatorrizko izena (Top Boy: Summerhouse) moldatu du: Top Boy: Lehen denboraldia (2019).

Ez da aurreneko aldia Netflixek hori egiten duena. La casa de papel-en lehen bi denboraldiak, esaterako, Espainiako Antena3 telebista katean eman zituen, Netflixek produkzioaren emisio eskubideak eskuratu aurretik. 2017ko amaieran izan zen hori. Ondotik, 2018an, La casa de papel: 3. zatia bataiatu zuen Netflixek. Argi dago izen aldaketa dela telesailen aurreko denboraldiak Netflix originals markatik bereizteko saiakera. Hala eta guztiz ere, protagonista nagusiei eta istorioaren trama berari eutsi diete adibide gehienetan. Baita Top Boy krimenezko dramaren kasuan ere.

Londresko droga merkatua da testuingurua, eta Dushane (Ashley Walters) eta Sully (Kane Robinson) dira protagonistak. Bata erbestetik (Jamaika) itzuli da, eta bestea kartzelatik irten berria da. Summerhouse auzoan, aldiz, Jamiek (Michael Ward) dauka droga trafikoaren kontrola, eta ez dago boterea galtzeko prest. Top Boy-k antzekotasun ugari ditu The Wire (2000-2008) telesail amerikar mitikoarekin. Komunitate beltza edo komunitate etniko desberdinak eta droga trafikoa ardatz dituen gidoi apartekoak dira biak. Hizkuntza erabilerak testuinguruko langile klasearen hitz egiteko modua ezin hobeto islatzen du bietan ere. Telesail britainiarren kasuan, Afrikako, Jamaikako eta Turkiako jatorria duten londrestar komunitateak azaltzen dira. Horrez gain, immigrazio politikak ere salatzen dira. Besteak beste, Erresuma Batutik modu okerrean deportatutako Windrush generation auziko biktimena. Laburbilduz, Londres garaikidea ezagutzeko parada interesgarria da telesaila.]]>
<![CDATA[Dena ematea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/023/002/2019-10-11/dena_ematea.htm Fri, 11 Oct 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/023/002/2019-10-11/dena_ematea.htm 48 ordu saio berria ikusi behar duzue. Ostegunero ematen dute, 22:15ean. Atzokoa hirugarren atala izan zen. Horiek ikusi ondotik, aitortu behar dut Onintza Enbeitak gaitasun berezia duela kameraren aurrean aritzeko. Berak aurkezten du euskarazko programa, eta helburua da 48 ordu gaurkotasun handiko leku batean edo pertsona talde batekin igarotzea. Azken batean, Onintza Enbeitaren bizipen eta kontakizunetan oinarrituta dago.

Lehen atala egiteko, Donostiako Zinemaldian eman zituen bi egun. Aitorpen bat ere egin zuen: 40 urterekin, lehen aldia izan da Zinemaldia zapaldu duela. Eneko Goia hiriko alkatearen arabera, «horrek ez du barkamenik». Enbeita Muxikan (Bizkaia) bizi da, eta, nolabait, horrek erakusten du Donostiatik at bizi diren herritarren artean zinema jaialdiak ez duela esanahi edo garrantzi bera. Donostiarrak ez diren askok, ziurrenez, hiriburuan egun horietan zer gertatzen den ere ez dute jakingo. Halere, inoiz ez da berandu, Onintza, eta derrigorrean egin beharreko gauza da. Saioa Orio Produkzioak-ek ekoizten du. Ordu bateko iraupena dauka, eta, grabaketa orduak kontuan hartuta, postprodukzio lan txukuna du. Bestalde, herritarren parte hartzea bultzatzen du. Adibidez, Arantzazuko eta Zinemaldiko ataletan test moduko bat egin zieten hainbat laguni, inguruaren gaineko haien jakintza maila neurtzeko. Umore ikuspuntutik egina dago hori, parte hartzaileen (ez)jakintasuna tentsio elementua bihur ez dadin. Esango nuke saioaren erritmoa hobetzen duela tarte horrek.

Beste osagai garrantzitsua da Joseba Apaolaza euskal aktorearen eta Onintza Enbeitaren arteko jokoa. Lehenengoak beti du paper berezi bat betetzeko atal bakoitzean, eta helburua da Enbeitaren 48 orduetan behin baino gehiagotan «kasualitatez» agertzea. Apaolazak laguntzaile funtzioa du, eta, irudiek erakusten dutenez, haien arteko konplizitatea naturala da. Saioaren dinamikan laguntzen du, hain zuzen.

Aurkezlearen naturaltasuna nabarmenduko nuke bereziki saio horretan. Haren grazia. Gauzak kontatzeko, jendea ezagutzeko eta esperientzia berrietatik ikasteko gogoa. Ez dauka lotsa handirik (edo ondo ezkutatzen du) eta inbidia diot horretan. Zorionak!]]>
<![CDATA[Entzumen ariketa bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/002/2019-10-09/entzumen_ariketa_bat.htm Wed, 09 Oct 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/002/2019-10-09/entzumen_ariketa_bat.htm ooktegi.eus egitasmoak iaz estreinatu zuen Elkarrizkatea saioaren lehen denboraldia. Literaturaren gaineko tartea da, euskal idazleen arteko elkarrizketan oinarritutakoa. Programaren helburua da idazleak baino gehiago, atzean dauden pertsonak gehiago ezagutzea. Bi aulki eta pareta zuri bat besterik ez dute atrezzo gisa. Bigarren denboraldiko lehen atala eskegi dute jada webgunean —ikusgai dago Kanalduden eta Hamaika telebistan ere—. Laura Mintegi izan da elkarrizketatzailea, eta elkarrizketatuta, berriz, Uxue Alberdi.

30 minutu inguruko iraupena zuen saioak. Aurten, aldiz, ordubetera luzatu dute. Zuzendari eta gidoilari lanetan ere bada berritasunik. Aritz Branton eta Ana Galarraga batu dira, hurrenez hurren. Alderdi teknikoei dagokienez, oro har, berritasun gutxi sumatu dut. Esango nuke kameren lekua aldatu egin dutela, plano zabalak gehiago erabili dituztela eta ez direla hainbeste gerturatzen protagonistengana. Azken hori eskertzen da. Lander Garro zinemagileari jarraituz, halere, elkarrizketatzaileak eta kamerak itsatsirik egon beharko lukete, elkarrizketatuaren begiradari ahalik eta zuzenen so egin diezaion. Aurtengo grabaketa guztiak eginak dituzte, baina, booktegitarrek esan dutenez, 2020rako saiatuko dira hori hobetzen. Bestalde, esango nuke soinua eta irudien fokuratzea ere hobetu daitezkeela.

Uxue Alberdi bertsolaria eta idazlea da. Bereziki gozatzen du elkarrizketak egiten; izan ere, gustatzen zaio «giza kondizioa aztertzea». Pertsonen «ikuspuntu ezberdinei begiratzea», alegia; eta elkarrizketak horretarako aukera ematen dio. «Genero literario» bat da. Esentzian zentratzen den generoa da, esango nuke. Horretarako, ordea, galdera onak egitea beharrezkoa da. Mintegik, alde horretatik, bikain egin du lehen atal horretan. Halere, iruditzen zait haren entzuteko gaitasunaren isla ere badela. Hau da, elkarrizketan aurreikus ezin daitezkeen gauza ugari gerta litezke, eta elkarrizketatzaileak egoera horretara egokitzeko prest egon behar du. Beraz, entzutea ezinbesteko ariketa da saioan. Elkarrizkatea-ren audientziari ere antzeko ariketa eskatzen zaio, eta ikuslea saioaren zati egiten duen elementua bihurtzen da, hain zuzen ere. Horregatik —eta lehen atal honetako elkarrizketa mamitsua dela eta, denbora konturatu gabe pasatzen da.]]>
<![CDATA['The politician']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/033/002/2019-10-04/the_politician.htm Fri, 04 Oct 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/033/002/2019-10-04/the_politician.htm Arte[faktua] literatura saioaren denboraldi berria itzuli da ETB1era. Joan den larunbatean eman zuten lehen atala; bihar, 15:00etan, bigarrena ikusgai izango da kate berean. Beste aukera bat da Onintza Enbeitaren 48 ordu izeneko saio berria. «Euskal Herrian pil-pilean dauden gaiak ikuspegi original, irudimentsu eta entretenigarri batetik» lantzen dituena. Atzo eman zuten bigarren saioa, ETB1en, 22:15ean. Halere, dagoeneko Nahieran-en duzue ikusgai aurreko atala. Nahiago baduzue literatura eta Arte[faktua] tartearekin nahikoa ez baduzue, Booktegi.eus atari digitaleko Elkarrizkatea saioa ikustea gomendatzen dizuet. Bigarren urtez, euskal idazleen arteko elkarrizketa saio berritzailea da. Noiznahi eta nonahi ikusteko aukeraz. Alabaina, nire aholku partikularra da Zurriolako butaka-ren playlist-ari begiratu bat ematea; izan ere, astebururako plan hoberik ez baduzue, telesail bat balitz bezala kontsumi daiteke arratsalde batean.

Euskarazko eskaintzak albo batera utzita, aitortu behar dizuet Netflixeko Mindhunter (2017) telesaila ikusteari utzi diodala. Halaxe da. Aspertu egin nau. Arrazoi nagusia: ezin izan dut pertsonaiekin konektatu. Aldiz, Top boy (2019) Londresko droga trafikatzaile talde baten gaineko telesaila ikusten hasi naiz, plataforma berean. Bikaina da, baina hori beste zutabe baterako utziko dut. Gaurkoan, mundu guztia hitz egiten ari den —sare sozialetan, gutxienez— The politician (2019) telesailaz hitz egin nahi dizuet.

Irailaren 27an estreinatu zuen Netflixek. Benjamin Schiff Platt aktorea da protagonista nagusia, eta, tartean, Gwyneth Paltrow eta Jessica Lange aktore ospetsuak daude. Telesaila Ryan Murphy zinemagileak sortu du (Nip/Tuck, American Horror Story), Brad Falchuk eta Ian Brennan gidoigileen laguntzaz. Lehen atala besterik ez dut ikusi, eta honela dio hasierako testuak: «The politician komedia bat da. Ausardiari, handinahiari eta helburuak kostarik kosta lortzeari buruzkoa. Buruko gaitzak dituztenentzat, hainbat elementu asaldagarriak izan litezke». Payton Hobart (Schiff Platt) institutuko ikaslearen asmo politikoa da premisa: AEBetako presidente izan nahi du. Eta lehia horretan dena da faltsua. Kasik, bizitza bera bezala.]]>
<![CDATA[Auzolana vs elkarlana]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/003/2019-10-02/auzolana_vs_elkarlana.htm Wed, 02 Oct 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/003/2019-10-02/auzolana_vs_elkarlana.htm Zurriolako butaka telebista saioan egiten dena. Hainbat hedabideren artean elkarlanean aritzearen fruitua. Hasieran, bi hedabideren artean hasi zen egitasmoa —BERRIA eta Hamaika telebista—. Egun, lau hedabide batu zaizkie: Irutxuloko Hitza, Gaztezulo, Zinea.eus atari digitala eta Kanaldude. Harritzekoa bada ere, zortzigarren urtez jarraian, zinemaren gaineko euskarazko telebista saio bakarra da. Han izan ez garenontzat, Donostiako Zinemaldiaren jarraipenaz gozatzeko aukera paregabea eskaini digu saioak. Sektoreko profesionalei eta aditu ugariri egindako elkarrizketak, film sinopsiak, aldarrikapenak eta pasadizoak ekarri dizkigute Kursaaletik bertatik gure etxeetara —Eskoziara, kasurako—. Bereziki gustatu zaizkit Jon Garaño, Aitor Arregi eta Joxe Mari Goenaga zinemagileei proposatutako autoelkarrizketa, Ramon Agirre aktorearen aldarrikapenak eta Anabel Arraizaren aurkezle lana. Noski, ez ditut aipatu gabe utzi nahi Urtzi Urkizu kazetariaren (kamera gehiegi zurrupatu duzu aurten) eta gainerako talde teknikoaren ekarpenak. Zorionak!

Hutsune bat antzeman dut, ordea: sektoreko arduradunen presentzia. Jaurlaritzako Kultura sailekoak, gobernuaren eskutik doan ETBkoak, Zinemaldikoak, eta abar. Auzotarrak, herritarrak, lagunak eta bizikideak, alegia. Ez dakit izan den Zurriolako butaka-koek ez dituztelako gonbidatu; halere, haiek badute sektorearen egungo egoeraren gaineko arduraren zati bat, eta esango nuke han egoteko aukera eskatzerik bazutela. Gauza bitxia da, adibidez, Maialen Beloki Zinemaldiko zuzendariordeari butaka Tabakalerako bulego kanpoaldera eraman behar izatea saioan parte hartzeko. Xelebrea ere bada Joxean Muñoz Kultura sailburuordeak EZAE euskal zinema aretoek emandako sari emanaldian esandakoa: «Euskal zinema ospatu behar dugu, auzolanean ari garela, eta Zinemaldiak hori erakusteko bozgorailua ematen digula». Nahiago elkarlana.]]>
<![CDATA['Gakoak']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/037/002/2019-09-27/gakoak.htm Fri, 27 Sep 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1878/037/002/2019-09-27/gakoak.htm Musika Zuzenean saioari buruz idatzi banuen, gaurkoan telebista kate bereko Gakoak izango dut hizpide. Saioa berria da, irailaren 2an estreinatu zuten, eta astelehenetik ostegunera ematen dute, 21:30ean. Aktualitateko gaiak lantzen dituzte, eguneko albiste nagusiei «testuingurua» emateko. Egia esan, ordu horretan analisi politikorako ez da beste eskaintzarik. Gainera, ordurako afaldu eta ETB1eko albistegia ikusia dutenentzat proposamen interesgarria da.

Oihan Larrañagak aurkezten du. Zutik. Zuzen. Hamaika telebistako erredakzioa da plato nagusia. Mahai zuria, atzealdeko pantaila handia, ordenagailu eramangarria, gidoi orriak eta sakelakoa dira eszenaratze elementuak. Ez da oso originala, izan ere, La Sextako albistegi bat dirudi, euskaragatik izango ez balitz. Halere, tartearen helburuarentzat —eta Hamaikaren baliabide ekonomiko mugatuak kontuan hartuta— balio du. Euskal medioetan argitaratutako berriak dira gakoak, aurkezlearen atzealdeko pantaila jartzen dituztenak; BERRIAn, Naiz-en edota Noticias taldean agertutakoak. Nazioarteko hedabideei ere egiten diete erreferentzia. VilaWeb atari digitalari, kasurako. Baina, akaso, erabilitako euskal hedabideen artean aniztasun falta sumatu dut. Argia, EITB eta Kanaldude, esaterako; edo tokiko informazioa ematen duten Hitza eta Goiena. Inguruko albisteei testuingurua emateaz gain, nazioartera begira ere jartzen dira. Asteartean, Britainia Handiko Auzitegi Gorenak legez kanpokotzat jo zuela Parlamentua ixteko Johnsonen erabakiari. Informazio aniztasuna are gehiago indartzeko, Britainia Handiko iturriak eranstea ondo legoke. Tartean, BBC edota The Guardian.

Gustatzen zait 30 minutuko iraupena, euskarazko azpitituluen erabilera, gaztelerazko txio askoren itzulpena euskarara, aurkezlearen sarrera laburra eta bideo pilulak gakoak laburtzeko. Balio erantsia da adituen analisiak sartzea. Audio ahotsez bada ere. Beharbada, emakume gutxi ikusi ditut rol horretan. Pribilegioa da, ordu horretan, euskaraz informazioa hamabi minutu baino gehiagoz (Gaur Egun-en batez besteko iraupena?) telebistan kontsumitzeko aukera.]]>
<![CDATA[Sinpletasunaren esentzia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1880/036/002/2019-09-25/sinpletasunaren_esentzia.htm Wed, 25 Sep 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1880/036/002/2019-09-25/sinpletasunaren_esentzia.htm Musika Zuzenean saioa egiteko beharrezkoak diren baliabide tekniko nagusiak. Horrez gain, nola ez, ezinbesteko baliabide artistikoak ere behar dira: gidoi landua eta gonbidatu egokiak, besteak beste. Musikaren gaineko Hamaikaren tarteak indartsu hasi du denboraldi berria. Irailaren 19an estreinatu zuten, ostegunean, 21:00etan. Halere, lehen atala ikusgai duzue dagoeneko Facebook-en, Youtube-ko kanalean eta Hamaika.eus atarian.

Telebista saioak ez du aurkezle fisikorik. Hau da, ez da inor kameraren aurrean agertzen. Protagonismo guztia elkarrizketatuei ematen zaie. Hain zuzen ere, haiek kontatzeko dutena helaraztea baita helburua. Hori bai, gizonezko kazetari baten off-eko ahotsak gidatzen du ikuslea. Hitz kopuru neurtuaz. Betelanik gabe. Lehen atal honetan, Donibane Garaziko Diabolo Kiwi musika taldea eta J. A. Areta Goñi Juxe Errenteriako argazkilaria ezagutu daitezke. Aukera baduzue, har ezazue 30 minutuko tartea saioaz gozatzeko.

Leire Iribarne (teklatua eta ahotsa), Julen Etxeberri (bateria), Allande Etxeberri (baxua) eta Amaiur Epher (gitarra) dira Donibaneko taldeko kideak. Udarako biran Mutrikuko txiringitoan emandako zuzenekoa baliatuta, Hamaikako programarekin egin dute hitzordua. Funka da haien oinarria, baina pop-etik eta rock-and-rolletik ere edaten dute. «Garaziko poperoak eta rockero frustratuak» elkartu omen dira Diabolo Kiwin. Hori dio, behintzat, haien Facebook orriko biografiak. Kideek, aldiz, irribarrez diote ez dakitela nork idatzi duen hori. Musika «jostagarria eta freskarria» da haientzat; horregatik jarri zioten taldeari Diabolo Kiwi izena. Antza, Ipar Euskal Herriko edari ezaguna da: gaseosa eta kiwi zukua nahastuta.

Saioaren azken hamar minutuak, berriz, Donostiako Egiako Kultur Etxean ikusgai dagoen Zu barik eztau argazki erakusketari eskaintzen dizkiote. Juxe da bildumaren egilea, eta musika kontzertuetatik kanpo musikariei ateratako erretratuak ditu oinarri. Zuri-beltzeko 59, guztira. Orain dela 25 urte hasi zen argazkiak ateratzen, eta dioenez koloreak «beti eramaten zaitu distrakzio batera» eta zuri beltzak, aldiz, «esentziara». Esango nuke, sinpletasunean dagoela esentzia. Saio honetan bezala.]]>
<![CDATA[Oztopo motak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1884/028/002/2019-09-20/oztopo_motak.htm Fri, 20 Sep 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1884/028/002/2019-09-20/oztopo_motak.htm Restaurante sin barreras saioa (Mugarik gabeko jatetxea) eta itxura ona du. Irailaren 12an estreinatu zuten programa berria, eta bigarren atala eman zuten atzo gauean, 22:30ean. Nahieran ikusi dut nik lehendabizikoa, eta, Ekografiak zutabearen entrega ordua bazkalostean dugunez, horren kritika egingo dut bakarrik. Iñaki Urrutiak aurkezten duen reality show-a da, eta protagonistak desgaitasun intelektuala duten zortzi lagun dira. Lau emakume eta lau gizon. Oro har, nahiko gazteak dira parte hartzaileak, nagusienak 28 urte izango ditu, eta Hego Euskal Herriko toki ezberdinetatik datoz. Sei astez sukaldaritzan trebatuko dira, benetako jatetxe bateko profesionalak bilakatzeko. Helburua da protagonistek dituzten oztopoak gainditzea, eta sukaldari baten «balioak eta trebetasunak» ikastea.

Horretarako, Iñaki Andradas Baserriberriko sukaldariburua eta Luisa Lopez Arzak jatetxeko jangelaburu ohi eta Basque Culinary Center-eko irakaslea dituzte lagun. Ordu bat eta hogei minutu irauten du saioak, eta, egia esateko, konturatu gabe pasatu zitzaidan denbora. Programaren dinamika ondo dago. Izatez, garbigailuko programa amaitu zen saioaren erdialdean, eta esekitokira ekarri nuen ordenagailu eramangarria. Sekula ez bezala! Neurri egokiko umore tonuaz egindako reality-a da, baita parte hartzaileekiko begirune osoarekin ekoiztutakoa ere. Bertan lan egitea gustatuko litzaidakeen horietakoa.

Protagonisten izaera, sentimenduak, familiarekiko atxikimendua, lagunekiko maitasuna, izaera lehiakorra, negarrak, beldurrak... Topiko itxura har dezakeen arren, haiengandik asko ikasteko dugu. Adibidez, egindako akatsak onartu eta barkamena eskatzeko duten gaitasuna. Hori bertute garrantzitsua da. Sormen maila altua ere badute protagonistek. Egindako platerei emandako izenetan ikus daiteke hori.

Kontua da askok euskaraz hitz egiten dutela —edo hala ematen du behintzat— , eta pena da ETBk saio bera hizkuntza horretan ekoiztu ez izana. Euskara bai erabiltzen dute une batzuetan, baina soilik «bat, bi eta hiru, listo», edo «hiru, bi, bat, amaitu da» esateko. Lastima. Nolabait, horrek islatzen du ETBren oztopoa euskara bera izan daitekeela. Noiz gaindituko dute hori?]]>
<![CDATA[Euskarazko kate txikiagoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/028/002/2019-09-18/euskarazko_kate_txikiagoa.htm Wed, 18 Sep 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1878/028/002/2019-09-18/euskarazko_kate_txikiagoa.htm
Emaitzek erakutsi dituzte, bestalde, hainbat hutsune. Horietako bat komunikazioan egon da. Ez dira iritsi sektore guztietara, eta askok ez dute ondo ulertu ariketa. Beste hutsuneetako bat da erakundeek «urrats gutxi» egin dituztela. Alegia, herritarren eta erakundeen parte-hartze maila desorekatua izan da. Eta Euskaraldiaren izaera, izatez, elkarlanezkoa da. Logikoa ere bada hori. BERRIAk argitaratu duenez, «gero eta indartsuagoa sumatzen da euskaraz bizitzeko herri gogoa». Hala adierazi du Alizia Iribarren AEK-ko koordinatzaile nagusiak.

Gure ama, adibidez, euskara ikasten hasi zen erretiroa hartu zuenean. Erakundeak erabiltzen ditu euskara praktikan jartzeko. Azken errenta aitorpena egin zuen euskaraz, kasurako. Euskal Telebista ere erabiltzen du euskara maila hobetzeko. Gustuko dituen saioen artean dago ETB1eko Gure Kasa. ETB2 gehiago ikusten du, ordea, eskaintza aldetik programazio hobea duelako. Printzipioz, beraz, hizkuntza ez da oztopo. Arazoa, esango nuke, euskarazko kateari garrantzi txikiagoa ematen diotela da.

ETBri buruz, Iker Galartza aktoreak egindako gogoeta ekarri nahi dut hona: «Diru gutxi dago, baina zergatik gastatu behar dugu Conquis bat egiten ez dakit nongo puntan? Eta gero, zer dago ETB1en, euskarazko produkzioan? Zergatik ematen zaio euskarazkoari hain garrantzi txikia? ETB1 da izan beharko lukeena baino askoz txikiagoa». Bertan lanean egondako gutxik hitz egin ohi dute hain argi ETBri buruz.

Datu objektiboa honako hau da: irailaren 14an eta 15ean, gaueko Gaur Egun-ek hamabi minutuko iraupena izan zuten. Nahieran ikusgai dituzue. Ez da lehen aldia hori egiten dutena, halere. Jakina da ETBko gaztelaniazko albistegiek 13,9 puntu gehiago lortzen dituztela euskarazkoek baino. Baina euskarazko telebistari garrantzi txikiagoa ematea euskal hiztunak gutxiestea da. Euskaraz bizitzeko baldintza egokiak ez sortzea, alegia.]]>
<![CDATA[Euskal Filmin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/034/003/2019-09-13/euskal_filmin.htm Fri, 13 Sep 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1879/034/003/2019-09-13/euskal_filmin.htm El corazón de Sergio Ramos, eztabaida handiko dokumentala. Ez duzuela hori ikusi nahi? Netflixen Mindhunters (2017-) telesail interesgarria dago. Bereziki, aktore nagusien arteko elkarrizketa mamitsuengatik merezi du ikustea thriller amerikar hori.

Eta ez al dago inguruko herrialdeetan plataforma digitalik? Filmin aipatuko nuke. Ezagutzen ez dutenentzat, Filmin zinema eta telesail independenteak eskaintzen dituen plataforma digital katalana da (eduki komertzialak ere aurki daitezke). Horrez gain, datu base aberatsa ere biltzen du Filminek. 2007an sortu zuten diru laguntza europarrarekin, baina ez zuen benetako oihartzuna eskuratu 2010era arte. Egun, 10.000 izenburutik gora aurki daitezke bertan, eta ia zortzi euro balio du hileko harpidetzak —banaka ere eros daitezke pelikulak—. Gainera, aldi berean bi gailutan erabil daiteke, eta aplikazioetan edukiak lineaz kanpo ikusteko aukera ere badago. Plataforma katalanak Filmin.cat izeneko zerbitzua ere eskaintzen du: telesailak, film laburrak eta filmak katalan hutsez ikus-entzuteko. Filmin, baina, ez da horrekin guztiarekin konformatzen; 2017tik akordio bat du Vodafone Españarekin, konpainiaren telebista plataforman Filminen zerbitzuak eskaintzeko. Noizko Euskal Filmin bat, bada?

Ez dut akziorik erakunde horretan —hori pentsatu baduzue—. Gaurko Ekografiak, hain justu, plataforma katalanean ikusitako azkenaz idazteko ere erabili nahi dut: The Virtues (2019). Ia bost orduko telefilm bat da, lau ataletan banatutakoa, eta Shane Meadows (This is England, 2006) zinemagileak bikain zuzendutakoa. Haurrei egindako sexu abusuen gainekoa da, eta horiek eragiten duten gaitz psikologikoetan sakontzen du. Ez da gai atsegina, egia esateko. Atal bat amaitzean, ez duzu hurrengoa ikusi nahi. Baina mundu errealetik hartutako istorio indartsuak, inprobisazio kutsuek eta aktore nagusien lanak (Stephen Graham eta Helen Behan) harrapatu egiten dute. Epel ez uzteko balio dute eduki independente askok, eta Euskal Filmin bat ez litzaiguke batere gaizki etorriko.]]>
<![CDATA[Aurkezleak, kolaboratzaileak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/036/003/2019-09-11/aurkezleak_kolaboratzaileak.htm Wed, 11 Sep 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1879/036/003/2019-09-11/aurkezleak_kolaboratzaileak.htm LaSexta noche saioan, Iñaki Lopez aurkezlearen laguntzaile —haren emaztea da— Andrea Ropero kazetaria ordezkatu dute. ETB2ko El Sabor del crimen tartea gidatzen ere ikusi dugu Ropero, eta El Intermedio-n arituko da orain. Lopez, baina, ez da bakarrik geratu. Lagun berria ipini baitiote aldamenean: Veronica Sanz kazetaria. Kolaboratzaileen artean ere bada berritasunik: besteak beste, Lorena Berdun sexologoa eta Ramoncin musikaria batu dira. Seguru asko aurpegi horiek ezagun egingo zaizkie saioa jarraitzen duten askori.

Kate bereko Zapeando programak ere aldaketa ugari jasan ditu. Aurkezle nagusia eta hainbat kolaboratzaile ordezkatu baitituzte. Carmen Ferreiro Atresmediako entretenimendu arduradunak dioenez, aurpegi eta atal berriak txertatzearen helburua da «ikuslea harritzea». Baina gehiegizko aldaketek kritika andana jaso dituzte sare sozialetan eta saioaren jatorrizko dinamika berreskuratu dute. «Telebista egiten dugunok ikusleei zor diegu eskaintza. Saio batek aldaketak behar dituela uste bada, proba egiten da, eta gehiengoak gustuko ez dituela esaten badizu... atzera egin behar duzu, eta aldaketekin jarraitu».

Beste aukera bat da aurkezleak ez aldatzea. Hau da, zerbaitek ondo «funtzionatzen» badu, zertarako aldatu? Hori egin dute, hain zuzen ere, ETBko albistegien denboraldi berriarekin. Platoen itxura zerbait berritu den arren, «euskal ikus-entzuleen konfiantzari» eutsi nahi diote aurkezle nagusiak aldatu gabe. ETBko gaztelaniazko albistegiek 13,9 puntu gehiago lortzen dituzte euskarazkoek baino. Ez dago ezer aldatu beharrik, beraz?

Ikusleak kalitatea eskatzen du, nagusiki. Ondo dakite hori ETBko Ahoz aho saioan. Ia bi hilabeteko atsedenaren ondoren, ikasturte berria hasi zuen astelehenean. Berritasun gutxi daude. Gaiaren arabera, datozen egunetan kolaboratzaile berriak ikusiko ditugu, agian. Baina gaurkotasuneko gaiak dira zutabe nagusiak, oraindik ere. Eta eskerrak. ETB2ko ordu horretako eskaintzarekin alderatuta, plazera da aurkezlea zein kolaboratzaileak (gora emakumezkoen presentzia!) tonu ezin egokiagoan Hondarribiko alardeaz edo brexit-az eztabaidatzen entzutea; oihurik gabe, batak bestea zapaldu gabe. Euskaraz.]]>
<![CDATA[Hutsuneak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/025/003/2019-09-06/hutsuneak.htm Fri, 06 Sep 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1879/025/003/2019-09-06/hutsuneak.htm Gakoak ikusteko gogoa. Astelehenean estreinatu zuten, 21:30ean. Ordu horretan ez dago aktualitatearen analisirako euskarazko tarterik, eta, zentzu horretan, hutsune bat estaltzera dator. Gainera, ordu horretan dagoeneko afalduta gaudenontzat eta Gaur Egun ikusita dugunontzat, eskaintza interesgarria izan liteke. Hain justu, «albisteak kontatzera mugatu beharrean, testuingurua ematen» saiatuko dira hainbat kolaboratzailerekin. Baina pena da kate hori zuzenean segitzeko aukera edota ohitura ez dutenei saio berria Hamaikaren webgunean eta Youtubeko kanalean erabilgarri jarri ez izana. Hala balitz, gaurko kritika horren gainekoa izango zen.

Ez pentsa, dena den, EITBko Nahieran hobea denik. Edu Barinaga ETBko zuzendariak agindu zigun zerbitzua hobetuko zutela iaz, eta horretarako —besteak beste— Jaurlaritzak 4,8 milioi euro gehiago eman zizkiola EITBri. Oraindik, ordea, antzera jarraitzen du zerbitzuak. Motela da. Ez da erabiltzeko erosoa. Saioen bilaketa infernu handia da. Ezin da zuzeneko emisioa atzera eraman. Ez dago euskarazko telesail eskaintza berririk. Beraz, ETBko edukiak bertan ikusteko bi aldiz pentsatu beharra dago. Alegia, errazagoa da Netflix edo Amazon moduko plataforma bat eskuratzea; edo irekian beste kate bateko edukiak ikustea.

Ekografiak zutabea egiten dugunok, baina, ez dugu beste erremediorik. Atzo, ETB1eko beste apustu berri bat ikusi nuen, nahieran: Korrontzi dantzan. Asteazkenean estreinatu zuten, 22:00etan. Agus Barandiaran (Korrontzi) eta Itziar Iturri (Dantza) dira gidariak, eta Euskal Herriko herri desberdinetako jendearekin dantza koreografiak egitea eta herri aurrean taularatzea dute xede. Dantza saioak gutxi balira bezala euskarazko katean, hemen duzue beste bat. Oro har, entretenigarria da. Agian, ordu batetik 30 minutura murriztuko nuke. Bestela, Iturri, Barandiaran eta gainerako gonbidatuak ongi aritzen dira kamera aurrean. Produkzio lan izugarria du, postprodukzioa ez aipatzeagatik! Baina benetan halako saio baten hutsunea dago?]]>
<![CDATA[Sindromeak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/021/002/2019-09-04/sindromeak.htm Wed, 04 Sep 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1877/021/002/2019-09-04/sindromeak.htm Ekografiak zutabea. Itzuli gara telebista kritikariak. Ondo bidean, beste ikasturte batez, BERRIAko irakurleekin solastatuko gara datorren urteko abuztu bitartean. Atzo eman zion hasiera ikasturte berriari Mikel Alvarezek (ongi etorri!), Islandiako telesail batekin. Atzerriko proposamenen falta benetakoa balitz bezala, gaurkoan ETB1eko apustu berrietako bati helduko diot nik: Egunak egin du. Klaudio Landak astegunetako gauetan (23:10ean) aurkezten duen euskarazko programa da, hain zuzen ere. Joan den ekainean egin zuten lehen proba atal batekin, Iker Galartzak gidatuta. Orain, haren lekuan jarri dute Landa.

Zaila da kritika sendoa egitea Landaren saio bakarra ikusita. Eta Galartzak ekainean aurkeztu zuen hura erreferentzia izanik, gainera, saihetsezina da alderaketa. «Ondo pasatzeko» eta «late night ordutegian saiakera bat egiteko» abiatu zuten Egunak egin du. Eguneko albisteei eta bestelako kontuei modu erlaxatuan errepasoa egiteko. «Haurrak ohean daude, eta gauzak esan lasai», adierazi zuen ekainean Galartzak. Orduan, aurkezleak bi sofa eta bost kolaboratzaile zituen aldamenean. Joseba Usabiaga, Ainhoa Etxebarria, Gari Arroyo, Nerea Arriola eta Unai Zabaleta. Haien arteko harreman lasaia nabaria zen. Izatez, halako espazioetan gonbidatuen eta aurkezlearen hartu-emana giltzarria da emaitza ona izateko. Bereziki, ordu txikitako gai izarrez aritzeko (sexua, drogak, gezurrak eta sekretuak). Ekaineko saioan, bestalde, gidoi lan fina ikusi nuen. Elkarrizketa asko ezusteko gisa agertu ziren kolaboratzaile batzuentzat —edo bestela, aktore oso onak dira!—.

Asteleheneko saioan, berriz, ez nuen kolaboratzaileen eta aurkezlearen arteko kimika bera antzeman. Ez dakit Joseba Usabiagaren, Unai Zabaletaren eta Iker Galartzaren hutsuneagatik den; ezta haien ordez Landa —rol horretan gutxiago ikusi dugu—, Mikel Elizegi eta Aitzol Atutxa jarri dituztelako den ere —aukeran, testuinguru horretan gehiago gustatzen zaizkit lehenengoak—. Pausoka ekoiztetxeak ondo errealizatutako late night-a da. Beharbada, presio gutxiago egongo zelako edo, ekainean giro naturalagoa erakutsi zuten Miramongo platoan. Landak esan zuenez, opor osteko sindromeak (depresio egoera) bi aste iraun dezake, eta, agian, horregatik nabaritu nituen urduriago gehienak.]]>
<![CDATA[Irailera arte]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/019/002/2019-07-31/irailera_arte.htm Wed, 31 Jul 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/019/002/2019-07-31/irailera_arte.htm Ekografiak zutabea konpartitzeaz. Irailetik aurrera, badaitort, nabarmen sumatuko dut haren hutsunea. Gure jarraitzaileek, halere, lagun berri baten ekarpenak irakurtzeko parada izango dute datorren ikasturtean. Eta eskerrak. Gauza on ugari baititu iritzi zutabea beste lagun batekin partekatzeak. Bereziki, astean bitan —jaiegunak barne—, eta gai zehatz bati buruz (telebista), taxuzko ekarpenik egin nahi bada lerrootan. Zutabekideak, batetik, bakoitzak hartzen duen lan zama arintzen du —dena esan beharra dago—, eta bestetik, hark egindako gogoetei esker, mamitsuagoak izan ohi dira norberaren zutabeak. Esango nuke hori dela gauzarik garrantzitsuena niretzat. Irailetik aurrera, gainera, ETBrentzat edukiak ekoizten arituko da gure Lander; beraz, hark egindakoetan ere izango dugu zer ikusi eta ikasi. Baita zer kritikatu ere.

Irailetik aurrera, gustatuko litzaidake Arretxeak atzoko zutabean aipatzen zituen Egiteko horiei guztiei heltzea. Kritikaren ikuspegitik, alegia. «ETB ausartagoa, anitzagoa, sarera egokituagoa eta audientziez ahaztuagoa» den euskal erakunde publikoaz idaztea hemen. Eta bai, edukiak «nagusiki euskaraz» eta «baldintza duinetan» ekoitziko dituelako. Nola bestela?

Irailetik aurrera, halaber, nahiko nuke gainerako euskal telebista ereduei ere heldu. Besteak beste, gutxiegi aintzat hartzen ditugun Hamaika edo Kanaldude. Horietatik irakaspen on ugari jaso daitezkeelakoan bainago, eta onartu behar dut apenas jarri diedala arretarik zutabegile naizen azken hiru urteetan.

Iragarri dut hasieran: «Agur batzuk ez dira errazak izaten». Gaurko nirea, aldiz, gogo pixka batekin egingo dut. Irakurleen mesederako ez bada ere —gure hutsunea nabarituko dutelakoan nago—, zutabegileok behar dugu atseden hartu; astean bitan, «zorrotz» —herriko lagun batek esan berri didan moduan— kritikatzen ditugun edukietatik tartea hartzea, hain zuzen ere. Irailera arte, beraz, idazteaz ahaztu nahi dut eta besteenak irakurtzeko denbora berreskuratu. Bainujantzia eta eguzkitako krema ere hartu nahi ditut, eta bainu freskoez gozatu —hondartzan zein igerilekuan—. Horra hor telebistarik gabeko opor plan perfektua. Nola bestela? Uda ona pasa!]]>
<![CDATA[10.052 euro, batez beste]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/023/002/2019-07-26/10052_euro_batez_beste.htm Fri, 26 Jul 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1878/023/002/2019-07-26/10052_euro_batez_beste.htm The Times egunkariak zekarren albistea herenegun, baina informazioa BBCk zabaldu du aurretik, ondasun galduen eta lapurtuen gaineko herritarren informazio eskaerak tarteko. Eskaera publikoei esker jakin dugu, halaber, azkeneko bost urteetako galera ekonomikoa 3.500 telebista lizentziaren parekoa dela —britainiarrek telebista publikoa ikusi ahal izateko ordaindu behar duten tasa, hain zuzen ere—. Orain arte, BBCk ez zuen datu hori argitaratzen.

Ordenagailu eramangarriek eta sakelakoek osatzen dute ekipamendu galduaren zatirik handiena, baina telebista saioetako zein albisteetako langileen eskuetatik desagertutako materialaren artean, ibilgailuak, kamera ekipamenduak eta proiektoreak ere badaude. Iaz, balio handiko hiru kamera desagertu ziren BBCtik: 16.747, 12.281 eta 6.698 eurokoak, hurrenez hurren. 2017an, berriz, 4.465 euro eskudirutan lapurtu zizkioten langile bati atzerrian lanean. Piezarik baliotsuena, berriz, 2015ean galdu zuten: 48.913 euroko kamera-ekipamendua. Ez hori bakarrik, etxe barnean ere egin dute lapurreta. Londreseko emisio etxe nagusi berrian, 1.786 euroko kamera bat desagertu zen 2017an. The Times-en arabera, milioi erdi euro baino gehiago galdu ditu BBCk 2014tik —614.086 euro, guztira—.

Erakunde publikoak esan du desagertutako material guztia ez dela bakarrik etxeko langileek erabiltzen zutena, kanpoko hornitzaileek eta azpikontratatutakoek galdutakoak ere zenbateko horretan sartu dituztela baizik. Baina, edozein kasutan, BBCk alokatutako materiala litzateke. Beraz, kostu ekonomikoa bera da komunikazio taldearentzat. Ziurrenez, kritikak etorriko zaizkio orain. Diru publikoa jasotzen duenez, egokiago kudeatu beharko lukeela zergadunen ekarpena. Besteak beste, lapurretak saihesteko neurriak ezarrita. Esango nuke, milioi erdi eurorekin hainbat telebista saio dotore egin litezkeela, baina halako berriek ere bultzatzen dute herritarren arreta gai garrantzitsuetatik desbideratzera.]]>
<![CDATA[Guk kontatzen ez badugu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/019/002/2019-07-24/guk_kontatzen_ez_badugu.htm Wed, 24 Jul 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1878/019/002/2019-07-24/guk_kontatzen_ez_badugu.htm
Asko dira telebista tradizionalaren negozio, produkzio eta distribuzio ereduak hilda daudela adierazi duten aditu profesionalak zein akademikoak. Beraz, Mediaseten egokitzapena ez da harritzekoa. Egiaz, 2017tik ari dira lanean komunikazio formula pertsonalizatuak eta segmentatuak diseinatzeko estrategian. Harritzekoa da, ziur aski, eraldatze digitalari erantzunik ematen ez dioten telebisten egoera; nabarmenki, telebista publikoen kasuan. Hala nola, ETBrena. Hobeki esateko, kezkatzeko modukoa da. ETBko arduradunek, ordea, behin baino gehiagotan esan dute badutela estrategia digitalik. Zer da hori? Zure egoera zehaztea, ekintza plana diseinatzea eta exekutatzea, hain zuzen ere. Horretarako, audientziaren profilak zedarritu, haiekin harremanak lantzeko plataforma egokiak aukeratu (korporatiboak, sozialak, publizitarioak...), eta, azkenik, horien araberako ikus-entzunezko edukiak sortuko dira. Horiek egingo balitu, hartu beharreko norabideaz jabetuko litzateke ETB. Bien bitartean, beste batzuek guri egingo dizkigute.

Esaterako, Patria (HBO) eta La linea invisible (Movistar+) telesail espainiarrekin gertatu den bezala. Lehenengoa ETAren jarduera armatuan oinarritutako Fernando Aranbururen eleberriaren egokitzapena da; bigarrena, ETAren lehen urteei buruzko lana. Itziar Ugarte BERRIAko kazetariak kezka agertu du Jakin aldizkariko artikulu mamitsuan: «Entzundakoak entzunda, beldur naiz zer irudi emango den euskaldunoz [...] telesaila nobelari fidela bazaio. Batzuen begietara oso karikaturizableak» garelako. Hori hala da. Baina nire kezka hauxe da: zer gertatzen zaigu guri Euskal Herriaren historia guk kontatzen ez badugu?]]>
<![CDATA['La casa de papel']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/025/002/2019-07-19/la_casa_de_papel.htm Fri, 19 Jul 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/025/002/2019-07-19/la_casa_de_papel.htm La casa de papel espainiar telesail ospetsuaren hirugarren zatia -hori da Netflix plataformak erabilitako terminoa denboraldi berriari deitzeko-. Euskal Herrian, goizeko bederatzietatik aurrera ikusi ahal dira «munduko lapurreta handienaren» atal berriak. Zortzi, guztira. Iaz, ingelesez ez besteko telesail ikusiena bilakatu zen Netflixi esker -Antena3 telebista katean estreinatu baitzen lehendabizi-. Horren ondotik, Emmy saria eskuratu zuen; nazioarteko telesail dramatiko onenarena, hain zuzen ere. Eta 2018ko ekainetik badakigu Stephen King idazle ospetsua telesailaren jarraitzaile sutsua dela ere. «Berlinek ditu lerrorik onenak. Nairobik dauka ilerik onena», adierazi zuen pertsonaiei buruz, Twitterreko kontuan. Estreinaldiko lehen egunetan jasandako boikotaren ostean -Itziar Ituño euskal aktore eta telesailaren protagonistetako baten kontrako jarrerak tarteko-, edonork pentsatuko luke La casa de papel-ek ez zuela asko iraungo. Tira, kontrako emaitza gerta daitekeela argi dago: 4,9 milioi ikusle batu zituen denboraldiko lehen atalak Antena3en -Hego Euskal Herrian liderra izan zen bere ordutegian, 127.000 ikusle lortuta-.

Dirua ekoizteko lantegi baten talde lapurreta kontatzen da lehen bi denboraldietan. Beraz, istorioa amaituta dago. Kontua da taldeko kide bat atzematen duela Poliziak, eta, hura askatzeko asmoz, itzultzea erabakitzen dute gainerakoek. Baina ez gaitezen inozoak izan. Telesailaren sortzailearekin -Alex Pina- esklusibotasun kontratua sinatu zuen Netflixek 2018ko uztailean. Ordurako, La casa de papel mundu mailako ikus-entzunezko fenomenoa zen. Nola luzatu arrakasta hori? Lapurrei batzeko arrazoi sendo bat emanda. «Ez genuen itzultzeko asmorik. Baina, egoera hori ikusita, erantzuteko beharra ikusten dugu. Oraingo honetan, handia izango da», entzun daiteke hirugarren zatiaren teaser-etako batean.

Gustura hasi nintzen lehen zatia ikusten. Bigarrena, berriz, gogo gutxiagorekin. Gidoiak eta erritmoak maila altua badute ere hasieran, poliki-poliki beheraka egiten dutela iruditzen zait. Askotan, gainera, errealitatetik are urrunago dagoen fikzio kutsua hartzen du. Bereziki, txiklea balitz bezala tiratu duten istorioa baita. Eskerrak hirugarren zatia idazteko ardura ez dudan. Gidoigile gaixoa! ]]>
<![CDATA[Adeitasun diplomatikoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/019/002/2019-07-17/adeitasun_diplomatikoa.htm Wed, 17 Jul 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1881/019/002/2019-07-17/adeitasun_diplomatikoa.htm
Sare sozialak erabili ditu Trumpek kongresukide eta Alderdi Demokratikoaren hainbat emakume haien jatorrizko lekuetara «itzuli daitezela» eskatzeko. New Yorkeko Alexandria Ocasio-Cortez, Minnesotako Ilhan Omar, Michiganeko Rashina Tlaib eta Massachusettseko Ayanna Pressley, hurrenez hurren. The Squad (brigada) gisa ezagutzen dira, eta demokraten ezker ildoarekin lotzen dituzte; batez ere, AEBetako immigrazio politika gogor kritikatzeagatik. Trumpek hauxe idatzi du Twitterren: «Interesgarria da egoera katastrofikoa eta ustela bizi duten herrialdeetako emakume aurrerakoiak kongresuan entzutea, munduko herrialderik indartsuenari esaten gobernua nola kudeatu behar dugun. Joan daitezela haien jatorrizko lekuetara eta bertako hondamendiak konpontzen lagundu dezatela». Oso litekeena da, baina, Trumpek ez jakitea horietako hiru AEBetan jaio zirela; eta Omar, Somaliako errefuxiatu gisa, 1990eko hamarkada hasieran iritsi zela herrialdera, eta bertako herritarra dela 2000tik.

Neketsua izan daiteke adeitasun diplomatikoa. Bestela, galde diezaiotela Serena Williams tenis jokalariari. Ez dakit Wimbledoneko emakumezkoen finala ikusi duzuen ala ez. Hala ez bada, sekulako partida galdu zenuten larunbatean. Simona Halep erraz nagusitu zitzaion Williamsi. Bizi jokatu zuen Halepek, eroso eta konfiantza osoz. Finalaren osteko prentsaurrekoan, tenisarekiko duen konpromisoa zalantzan jarri duten kritiken gainean galdetu zioten Williamsi. Zehazki, Billie Jean King tenislari ospetsuak esandakoez; berdintasunaren aldeko aktibismotik atseden hartu beharko lukeela adierazi du. Williamsen erantzuna mirestekoa izan zen: «Berdintasunaren aldeko borroka uzten dudan eguna hilobian nagoena izango da».]]>
<![CDATA[Ezagutzearen kaltetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1880/021/002/2019-07-12/ezagutzearen_kaltetan.htm Fri, 12 Jul 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1880/021/002/2019-07-12/ezagutzearen_kaltetan.htm Chiloé, lasterka munduan, eta hirugarren denboraldia ematen ari dira ETB1en. Zigor Iturrietaren udako bigarren saioa da hori, Karabana-rekin ari baita Euskal Herriko txokoak bisitatzen. Eta horiez gain, urtean zehar, Txoriene sukaldaritza saioa aurkezten du kate berean. Ez al dago langabezian dagoen lagunik? Udako saioek, gainera, aurpegi berriak bereziki behar dituztelakoan nago. Batek baino gehiagok galdetuko du zer elementu berri eskain ditzakeen saioak gastronomiaren eta bidaien gaineko euskarazko programak ETBko udako eskaintzan badaudenean: Karabana eta Euskalonski. Gauza gutxi.

Aurreko denboraldia Bavarian (Alemania) amaitu zuen Iturrietak. Parte hartutako lasterketan deskalifikatu egin zuten, ordea; nahigabe bost kilometro gutxiago egin zituelako. Itxiera triste samarra izan zuen, zazpi orduko korrikaldi gogorraren ondotik, hirugarren postuari agur esan behar izan ziolako. Halere, energiaz beteta hasi du saioaren denboraldi berria. Japoniara bidaiatu dute lehen atalean, eta Ninja Trail Run imendi lasterketan zortzigarren lekua eskuratu du aurkezleak. Ondo sufrituta, gainera.

Konparazioak ez dira onak, baina nahitaezkoa zait Euskalonski hartzea erreferentzia bat izateko. Gidoi aldetik, Chiloé-k ez du berrikuntza handirik. Izatez, nahiko aspergarria da. Minutu gehienak tokiko irudiez eta aurkezlearen off-eko ahotsaz betetzen dituzte. Atal batzuetako musikak, bestalde, ez du askorik laguntzen —geldoegia da, nire gusturako—. Eta edizioan ez dago lan handirik. Akaso, horri tiraka bizitasun gehiago lor zezaketen.

Diotenez, bidaiatuz ezagutzen da norberaren herria hobekien. Beraz, halako euskarazko saio batek horretarako aukera eman beharko luke. Kasu honetan, baina, Euskal Herriaren erreferentzia gutxi daude. Hau da, Iturrietak bisitatzen dituen lekuetan ez dituzte jatorrizko eremu geografikoaren ezberdintasunak zein antzekotasunak nabarmentzen. Aurkezteko hizkuntza euskara izango ez balitz, saio bera beste lurralde batean ekoitzi dela pentsa liteke. Esaterako, Euskalonski-n ez bezala, aurkezleak ezin du euskararik erabili ezagutzen dituen pertsonekin; eta emaitzak gure imajinarioan dauka eragina, norberaren herria hobeki ezagutzearen kaltetan.]]>
<![CDATA[Haiena ere futbola da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/023/002/2019-07-10/haiena_ere_futbola_da.htm Wed, 10 Jul 2019 00:00:00 +0200 Miren Manias https://www.berria.eus/paperekoa/1876/023/002/2019-07-10/haiena_ere_futbola_da.htm
Hainbat hedabidek argitaratu dutenez, 2019ko kopak telebistako audientzia markak hautsi ditu. «Emakumeen garai berrian sartzen ari gara», esan du BBCk. 200 telebista baino gehiago aritu dira Bretainiatik Munduko Kopa jarraitzen eta horietako askok prime time ordutegiak gorde dituzte partidak emititzeko. FIFAren arabera, aurtengo emakumezkoen txapelketak mila milioi ikusle batu ditu pantaila txikiaren aurrean. Frantziaren eta Brasilen arteko lehiak, esaterako, 59 milioi ikusle izan zituen gutxienez. Eta, finala, nederlandar ikusleen %89k jarraitu zuten.

Fenomenoa ez da gertatu besterik gabe. Emakumezkoen Munduko Koparen aurtengo aurrekontua bikoiztu egin du FIFAk: 15 milioi dolarretik 30 milioira. Hurrengo urtekoa, gainera, 60 milioi dolarrera handitu nahi du. Baina oraindik ez da nahikoa. Gizonezkoenak 400 milioiko aurrekontua izan zuen; eta horri erantsi behar zaio babesleek jarritako dirutza. Izatez, emakumeen txapelketak sare sozialetan izandako oihartzuna dela eta, Adidasek ordainsari bera emango die biei hemendik aurrera.

Finala jokatu zen egun berean, gizonezkoen Amerikako Kopa eta Urrezko Kopa jokatu ziren. Horregatik, Megan Rapinoe haserre agertu da FIFArekin: «Nonbait entzun dut ez zutela horretan pentsatu. Horixe da arazoa». Arazoa ez da arreta handiagoa behar dutela, baizik eta FIFAk haiena ere futbola dela ulertzea.]]>