<![CDATA[Nagore Arin | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 28 Sep 2020 16:41:19 +0200 hourly 1 <![CDATA[Nagore Arin | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Arbizu herri txikia bada ere, libreago sentitzeko txoko bat da Ferdai»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2020-08-22/arbizu_herri_txikia_bada_ere_libreago_sentitzeko_txoko_bat_da_ferdai.htm Sat, 22 Aug 2020 00:00:00 +0200 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2020-08-22/arbizu_herri_txikia_bada_ere_libreago_sentitzeko_txoko_bat_da_ferdai.htm
Zer da Ferdai?

Arbizuko dermio [eremu] bat da. Hori baino gehiago, gure aitonaren txokoa: hemen izan zuen bere baratzea, eguneroko lana eta bizitza.

Zergatik duzu hain kutuna?

Ordu asko pasatu ditut: bizikletaz etortzen nintzen oso gazte nintzela. Herritik erabat independentea da. Hemen, bada bestelako askatasun eta jarduera batzuetarako bidea. Arbizu herri txiki bat bada ere, are libreago sentitzeko txokoa da.

Oso harreman estua zenuen zure aitonarekin...

Bai... Aitona gurekin bizi izan zen urte askoz. Gertutik bizi izan nuen haren bizitza, baita Ferdaiko jarduera ere. Askotan etortzen zen, eta ni ere etortzen nintzen. Ardiak, baratzea, dena: gizon euskaldun eta arbizuar baten lana gertutik ezagutu nuen.

Jardun zinen baratzean?

Bai, baina ez fundamentuz. Seguru lagundu baino gehiago oztopatzen nuela. Oso gaztea nintzen.

Beraz, baratzerik jartzeko asmorik ez, edo?

Oraingoz, behintzat, ez; baina ez da aukera txarra. Baratze txiki bat izan beharko luke: tomateak izateko, uda aldean. Polita izango litzateke; betiere, musikarekin uztartuz.

Baratzea eta musika: bi mundu. Bada paralelismorik bien artean?

Ez dakit zein ote den frenetikoagoa. Baratzeak ordu asko kentzen ditu, baina musikak, guztiak... Gure lan egiteko modua hori da: nire bizitza musika da, eta dauzkadan ordu guztiak eskaintzen dizkiot. Nahiko nuke hori apur bat aldatu. Musika pasioa da, eta oraintxe ezin dut neure burua kontrolatu... Zintzilik dudan eginbehar bat da lanarekin dudan harremana hobetzea: oraintxe bertan, gehiegizkoa da.

Bada leku honetan dagoen beste gauza berezi bat ere: zuhaitza.

Nire aitonak landatu zuen ni jaio nintzen egun berean. Ni baino gehiago hazi da, eta sano-sano dago. Hala jarraitzea espero dut, seinale ona baita: biak ere bizi-bizi eta zutik jarraitzen dugu.

Zuhaitz hau, toki hau... izan dira Pelloren bilakaeraren lekuko?

Egia esan, gero eta gutxiago etorri naiz urteak aurrera joan ahala: aitona jada ez dago. Geroztik, etorri izan naizen aldiro, gero eta bereziagoa izan da. Vendettarekin urte asko pasatu ditut. Zetak proiektuarekin hasiberriak gara. Iratxe Reparaz da arte zuzendaria: aitona bion aitona zen, nostalgia asko jorratzen dugu, eta hona ere etortzen gara biok... Zetak proiektuak Ferdai gehiago izango du Vendetta taldeak inoiz izan zuena baino: pertsonalagoa da.

Sarritan azaldu izan duzue Zetak kontzeptuaren esanahia: ahaztua, azkena, desberdin sentitzea... Sentitu izan zara horrela inoiz?

Bai, noski. Hortik dator diskurtso horrekin dudan lotura. Niretzat bada helduleku bat: aipatu nahiko ez nituzkeen egoera traumatiko eta sufrimendu ugari izan dut txikitan; horiek lotu naute diskurtsora. Garrantzitsutzat jo nuen sorrera prozesuan horiek presente izatea. Orain, bestelako sentsazio argiagoak ari gara jorratzen.

Arbizutik kilometro batera zaude... Ferdai, Sakana, Beriain, Urbasa... Maiz aipatzen dituzu hitzetan.

Gero eta globalizatuagoa dagoen mundu batean are interesgarriago ari da bilakatzen nortasun propio eta bakarra. Dena dago lotuta bizi izan dugunarekin, inguruarekin eta testuinguruarekin; nire musika ulertzeko, ezinbestekoa da. Hitzetan maiz azaltzen dira tokiok, bai; uste dut hortik joko duela Zetak proiektuak ere.

Ferdain bizi izandako oroitzapen asko izango dituzu. Kutunen bat?

Aitonak ur ponpa bat erabiltzen zuen baratzea ureztatzeko. Ni eta nire lehengusuak etortzen ginen: arropa kendu, eta mahukarekin botatzen zigun ura. Emozionatu egiten ginen: ikaragarria zen.]]>
<![CDATA[Plazeraren bidaietan barrena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/038/001/2020-08-21/plazeraren_bidaietan_barrena.htm Fri, 21 Aug 2020 00:00:00 +0200 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1917/038/001/2020-08-21/plazeraren_bidaietan_barrena.htm
Marzol lurrinez inguratuta bizi da. Lurrin andana usaintzen du egunero. Askotarikoak dira, baina ikasi du guztiak bereizten. Hein batean, landa lana egina duelako: «Guk asko usaindu izan dugu bizitza osoan, frikiak izan gara. Hala, memoriak usaimen artxibo bat izatea ahalbidetu digu denborarekin». Lurrin ezezagun gisa deskribatu ditu laborategian eskaintzen dituzten ia guztiak: «Marka asko eta asko dauden itsaso batean uztairik hoberena arrantzatzen saiatzen gara». Hori egiteko, balizko instrumentutzat dute sudurra, eta, era berean, usaimena: «Usainduz erabaki behar dugu zer den ona, zer ez, zer berezia... Gure lana da».

Garaizabal ere antzera bizi da: usain askoz inguratuta. Haren kasuan, ordea, usain horiek desberdinak dira, ardoarekin dute lotura. Urte asko dira ardo dastaketetan parte hartzen hasi zela: 2.000 baino gehiago egin ditu dagoeneko. Garaizabalen arabera, usaimena da dastaketa batean garrantzi handien duen zentzumena: «Ardo bat ahora eramaten dugunean, inpresioen %70 baino gehiago usaimena dira. Hotzeria dugunean, adibidez, ez dugu ezer nabaritzen, ez dugu deus ere hautematen». Marzolen antzera, memoriarekin lotu du usaimena, eta artxibategiari egin dio erreferentzia: «Datuak sartu behar ditugu disko gogorrean: garunean. Batzuek erraztasun handiagoa dute datu horiek sartu eta gordetzeko, eta, beraz, usain gehiago bereizteko gai dira».

Otaegi, bestalde, baratzeetan ibili ohi da, zaintza lanetan eta aholkularitza lanetan, bereziki. Azpeitian dute denda, baina leku batetik bestera ibili ohi da bera. «Baratzeetan landare aromatiko deritzen landareak egoten dira. Loreek baino askoz ere usain fuerteagoa izan ohi dute, eta funtzio ugari betetzen dituzte». Intsektuak uxatzeko erabiltzen dituzte normalean: «Intsektuak landare ugaritara hurbiltzen dira, baina usaina dute aldagai: ez dira lore eta landare guztietara joaten, eta baratzean ere gauza berbera gertatzen da». Adibideren bat ere jarri du: «Euli zuria azakietara joaten da. Baina inguruan landare aromatikoak jartzen badituzu, ez dute usain hori antzemango; beraz, ez dira hara hurbilduko».

Entrenatu ahala garatuz

Entrenatu ote daiteke usaimena? Marzolen aburuz, «usaimena lantzen dugun horretan, ekintza hori kontzienteago egiten dugun horretan, gure buruak askoz ere hobeto ikasten du identifikatzen: hau ezaguna egiten zait, baina ez dakit zer den... Lanketa hori zenbat eta gehiago egin, orduan eta hobeto ikasten dugu identifikatzen». Bat dator Garaizabal: «Egin behar duguna da gure burua garatu, erakutsi egin behar diogu, eta, ondoren, datu horiek sailkatu eta gorde. Entrenamendu bat da». Gaitasunean egin du azpimarra, aldiz, Otaegik, eta sudur finaren kontzeptua eraitsi du: «Gauza ez da gaitasun handiagoa izan edo ez; ezagutza kontua da. Memoria jolasa da: zenbat eta usain gehiago ezagutu, orduan eta usain gehiago bereizteko gai izango gara».

Usainduz ikasten da, beraz. Eta, batzuetan, ez da beharrezko usain horren jatorria ezagutzea. Lurringileak, adibidez, badaki nola usaintzen duen eliotropoak, nahiz inoiz usaindu ez: «Ez dut inoiz usaindu, baina ongi dakit lurrin bati zer ematen dion. Ikasi dut identifikatzen. Lanketa bat dago atzean, eta denbora pasatu ahala lortzen da». Alderantziz ere gertatzen da: jatorri jakin bat usain jakin batekin lotzea, lotura hori egiazkoa ez izanda ere. Lore askorekin gertatzen da, guztiak usaintsuak direla pentsatzea. Ez da horrela. Otaegiren hitzetan: «Arrosa guztiek ez dute usainik; are, gehienek ez dute. Dendetan, gehienbat itxurari ematen zaio garrantzia; jende gutxi etortzen da lore-sorta usaintsuen eske».

Kasuak kasu, usaimena oso presente dagoen zentzumen bat da egunerokoan, nahiz askotan jabetu ez. Marzolen ustez,«ez digute erakutsi usaimenari behar bezalako garrantzia ematen, edo, behintzat, usaimenaz gozatzen. Zentzumenetan gehien ahaztua da, eta informazio eta gozamen iturri oparo bat da». Horregatik, bere kabuz ikasi du hori egiten: «Ni orain adiago nago zer usaintzen ari naizen une oro; jende askori oharkabean pasatzen zaizkio egunerokoan topatu ditzakeen milaka eta milaka usain». Bidaia baten antzera definitu du, ostera, enologoak. «Usaimena bidaia bat da. Zergatik? Zerbait usaintzen duzunean, bidaia bat egiten duzu: zerbait gogoratzen duzu. Ardo baten usainak egokia eta atsegina izan behar du. Gaizki usaintzen badu, aldiz, bidaia katastrofe bat izan daiteke».

Erreboilaren bitartez usaintzen da: nerbio edo iragazki moduko bat da, eta horra joaten dira molekula aromatikoak. Molekula horien arabera, seinale bat igortzen zaio garunari, eta orduan hautematen da lurrina. Ardo dastaketetan, bi bide bereizten dira: «Arnastean edo usaintzean, batetik. Eta ardo hori ahora eramaten dugunean eta aroma guztiak sudurbidearen atzetik erreboilara iristean, beste aldetik». Eta, bidaia hori ahalik eta gozoena izan dadin? «Ardoak inpresionatu egin behar du», dio enologoak. «Oreka mantendu behar du ardoaren intentsitatea, konplexutasuna eta fintasuna aintzat hartuta». Jolas moduko baten bidez jakiten du ardoa ona dagoen edo ez: «Bost segundoz kopa bat ardo sudurrera eramateko eskatzen diet. Bost segundoren ostean horrela jarraitzen badute, seinale ona da».

Esplotatu gabeko plazera

Hiztegietako definizioez harago, zer da usaimena? Nola ulertzen du gizarteak? Marzolen hitzetan, «ahaztuta dugun plazer iturria» da usaimena. Ahaztuta dagoen ideia azpimarratu du, gizartearen jarrera begiz jota: «Garrantzia kentzen diogu, baina plazer iturri bat da, eta ez dugu esplotatzen». Garaizabalen iritziz, berriz, bizi gozamena da: «Batzuek esango dute dastamena dela gozamena ematen duena... Bai, baina bidaia hori arometan hasten da; aroma horiek garraiatzen eta gidatzen gaituzte». Otaegiren ustez, «plus gehigarri» bat eskaintzen du: «Ahaztuta dugun zentzumena da... Jateko orduan ez badugu usaintzen, janariak ere zapore txikiagoa izan ohi du».

Eta, horrela, usaimena zer den definitu nahian, ideia berbera errepikatu dute behin eta berriro: memoriarekin eta oroipenekin zer lotura duen. Marzolen iritziz, «polita da oroitzapenekin zer harreman duen. Zerbait sentimentala da, jendeak asko disfrutatzen du». Eta oroitzapenen inguruan solasean hasita, euren memorian bidaiatu dute hiru adituek. Nora? Haurtzarora. Izebaren lurrin bat etorri zaio Marzoli: labanda da. Amaren laranja zukuarekin eta Maria galleten usainarekin oroitu da Garaizabal. Aitona-amonen baserrian txekorrei jaten ematean erabiltzen zituzten hauts zuriez Otaegi.

Bihar: Zentzumenak (eta V): Dastamena.]]>
<![CDATA[«Jolasteko bidea eman behar du mozorroak»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2020-08-16/jolasteko_bidea_eman_behar_du_mozorroak.htm Sun, 16 Aug 2020 00:00:00 +0200 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2020-08-16/jolasteko_bidea_eman_behar_du_mozorroak.htm
Zergatik dituzue hain preziatu?

ANTTON TELLERIA: Oso plan polita delako eta umeak ginenetik horrela erakutsi digutelako. Herriko jairik inportanteenak izanik, plazera da.

JULEN TELLERIA: Festa edo espiritu polita da urte osora esportatzeko. Inauteria bizi baldin baduzu, ez aste batez soilik, urte osoan erabilgarri izan daitekeen espiritu bat da.

Aita duzue zale amorratu, ezta?

J. T.: Inauteriak bizi izateko modu hori aitagandik jaso dugu. Baina amari ere eskertu behar diogu; hain zalea izan gabe, erraztasun eta baliabide guztiak jarri ditu festa hau bizi izan dugun moduan bizi izateko.

A. T.: Inauterizale peto horietako bat da aita. Amari ere gustatzen zaizkio, baina erakutsi du sekulako entusiasmorik gabe ere ongi pasa daitekeela. Hau da: ez dela gauza askorik behar inauterietan ongi pasatzeko.

Bada inauteriak gustuko ez dituen tolosarrik?

J. T.: Bai. Asko gustatzen zaizkizu, edo paso egiten duzu. Bada kanpora joaten denik ere.

Oroitzapen asko izango dituzue inauterien ingurumarian sortuak... Bereziren bat gogoan?

A. T.: Niretzat oso gogoangarria izan zen unibertsitateko hirugarren maila egiten ari nintzela egin nuen mozorroa. Gorputza bitan banatuta atera nintzen: erdi cani, italiar eta metrosexual, batetik; erdi hipster, cool, BERRIAlagun, bestetik. Pena da argazkirik ez izatea.

J. T.: Txikitatik gurasoekin atera izan gara konpartsan, jende askorekin. Urte batean mozorro leotardodun batekin atera ginen. Etxetik irten, eta hotza nuela esan nion aitari, eta berak: «Lasai, seme, hanketatik ez da hotzeririk harrapatzen». Oso gogoan dut, ez da edonola ahazten. Inauterietan sufritu egin behar da.

Julenen eta Anttonen bilakaeraren lekuko ere izango dira, akaso. Gaztaroa, lehen parranda, giroa...

J. T.: Egia esan, nahiko testuinguru basatia da lehen parranda egiteko. Festa lasaiagoetan egin ditugu guk lehen parranda horiek. Ume-umetatik izan gara inauterietan, eta, hain izan gara ume, ez gara oroitu ere egiten.

A. T.: Trantsizio polita dago tartean. Gurasoekin ateratzeari utzi, eta, agian, jabetzen zara gurasoen plana hobea zela. Mozorroa aukeratzeko garaian, esaterako. Gero, apurka-apurka, joaten zara moldatzen.

Hala ere, urteren batean huts egin zenuten: eskiatzera joan zineten... Orban beltz bat?

A. T.: Orban zuria, kasu honetan... Jakara joan ginen, ez da plan txarra ere. Biok batzen gaituen beste pasio bat da. Trantsizio hori hasi bitartean izan zen. Hala ere, txaranga zegoen egunerako itzuli ginen.

Inauteriek biltzen dituzten gauza guztietatik, zer duzue gustukoen?

J. T.: Espiritua; izan ere, inoiz izango ez zaren pertsona edo gauza bat izan zaitezke. Hori da politena.

A. T.: Askatasun puntu hori, bai.

Eta zer gustatzen zaizue gutxien?

J. T.: Lanarekin uztartu beharra.

A. T.: Eta biok lan bera izanda...

Garrantzitsuak dira mozorroak?

J. T.: Bai, baina ez gara diru inbertsio handirik egitekoak eta detaileak erotu beharrean zaintzekoak.

A. T.: Inportanteagoa da ideia bera, ideia horren garapena baino, eta jendearekin jolasteko bidea eman behar du mozorroak.

Mozorro on baten adibiderik?

J. T.: Batzuk zezen plazako barreraz atera ziren. Oso sinplea zen, baina, imajinazioari bidea emanez, zezena inguruan zutela irudikatzen zuten: taula baten gainera igotzen ziren, eta jendea ere zirikatzen zuten.

Zein mozorro egiteaz eta janzteaz zaudete harroen?

J. T.: Azken lau urteetan, Tolosako La Jara txarangaz mozorrotu izan gara. Elkarte extremeño bat da, ez dauka txarangarik, eta horregatik sortzen dugu guk txaranga. Elkartera ere hurbildu izan gara, eta negarra ere egin izan dute, hunkituta.

Damutu zarete inoiz?

A. T.: Egon izan dira polemika ugari: honetaz bai, honetaz ez... Niri ez zait gertatu. Damutu izan gara, akaso, klimatologia ez aintzat hartzeaz.

Mozorro bat egiteak badu bere lana: ideia pentsatu, egin... Sarri lotura handia du umorearekin. Eta umorearen inguruan ia beti dago eztabaida. Mozorrotzeko garaian, mugarik bai?

A. T.: Umorearekin dudan teoria bera dut: zuzenean inor iraintzeko asmoz egiten ez baduzu... Inori ez dagokio jendeak nola atera behar duen inposatzea. Ez dago denen neurrira eginiko gusturik.

J. T.: Inauterietan ez dago mugarik...

Txarangazaleak izango zarete...

A. T.: Inauterietako lehen maitemin puntu hori txarangari zor diot.

J. T.: Gure ametsa txaranga batean jotzea izan da txikitatik.

Datorren urtean izango dira?

J. T.: Aurtengoan salbatu diren festa inportante bakarrak izan dira. Nola ez dakigu, baina izan, izango dira. Irudimenari esker baldin bada ere...]]>
<![CDATA[«Kantu baikorra eta pesimista da aldi berean»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1888/040/001/2020-08-14/kantu_baikorra_eta_pesimista_da_aldi_berean.htm Fri, 14 Aug 2020 00:00:00 +0200 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1888/040/001/2020-08-14/kantu_baikorra_eta_pesimista_da_aldi_berean.htm Tant de bo abestiaren argi-ilunak maite ditu Algortako Jone Uria bertsolari eta matematikariak (Getxo, Bizkaia, 1990). Bere hitzetan, «alaia eta pesimista» da, eta horregatik ere gustatzen zaio. Doinuan baino gehiago, kantuaren hitzetan egin du azpimarra. Txarangoren kantu bat hautatu duzu: Tant de bo. Zergatik hori? Zaila egin zait bakarra hautatzea, baina nahiko argi nuen katalanez izan behar zuela. Kataluniako talde dezente entzuten ditut: Txarango, Antonia Font... Guztien artean bat aukeratzekotan, hau hautatu nuen: gustatzen zait erritmoz, eta hitzak ere bai. Gaztelaniazko ojalá esan nahi du. Asko erabiltzen dut: indar handia du. Euskaraz ere oxala esan dezakegu, baina ez du indar bera. Duela sei urte plazaratu zuten abestia. Orduan ezagutu zenuen edo gerora ezagutu duzu? Gerora ezagutu dut. Taldea, ordea, lehenagotik ezagutzen nuen; izan ere, Bartzelonan bizi izan nintzen urtebetez, eta orduan hasi nintzen entzuten. Ez nintzen katalanezko eskoletara joan; unibertsitatean eta lagunekin soilik hitz egiten nuen. Liburuen eta kantuen bidez ikasi dut. Kantu hau lagun baten USBan ezagutu nuen, bidaia batean. Bartzelonan egin zenuen egonaldi horrekin lotzen duzu? Kantuak baino gehiago, katalanez izateak gogorarazten dit egonaldia. Gainera, katalana bada hizkuntza bat nostalgia sortzen didana: asko preziatzen dut. Abestiaren hitzak gustatzen zaizkit: baikorra da, eta pesimista da, aldi berean. Tant de bo espresioak esperantza puntu bat adierazten du; baita oraindik bete ez den zerbait ere. Zer testuingurutan entzuten duzu bereziki? Ez naiz abestiak momentuaren arabera entzutekoa: autoan entzuten ditut normalean. Abesti asko nolanahi pasatzen dira, baina Tant de bo ez. Edozein momentutan entzun daiteke. Alai zaudenean martxan jartzen zaitu; bereziki alai ez zaudenean, berriz, animatu egiten zaitu. Ideia asko biltzen ditu abestiak... Zein gustatzen zaizu gehien? Tant de bo horren ostean datorren esaldi hori izaten da: ea pasatzen den. Beste batzuetan: oxala horrela ez balitz. Esperantza adierazten du; baina oraindik ez da gertatu. Jende gehiago ere biltzen du abestian, eta hori ere gustatzen zait: besteei ere opa die dena ongi joan dakiela. Ez da kutsu egoista duen oxala, munduari begirako oxala baizik. Badu loturarik matematikarekin edo bertsolaritzarekin? Matematikarekin ezetz esango nuke. Egia da une batean esaten duela: tant de bo dos i dos sumin quatre [bi eta bi lau izango ahal dira]. Baina hori da duen lotura estuena. Bertsolaritzari so, doinua asko gustatzen zait, baina gehiago preziatzen ditut hitzak. Gainera, abestiak asko errimatzen du une batzuetan. Katalana preziatzen duzula aipatu duzu. Noiztik datorkizu grina? Bartzelona erakargarria iruditzen zitzaidalako joan nintzen. Behin hara iritsita, eskoletara apuntatu nahi izan nuen, baina epea pasatuta zegoen. Nahi gabe ikasi nuen. Ez zen izan ikasketa prozesu kontziente bat: unibertsitatean katalanez hitz egiten genuen, lagunekin ere bai, jendeak katalanez hitz egiten zidan kaletik... Testuinguru horretan, beste gustu eta motibazio batekin ikasi nuen. Euskal Herrian askotan ezinezko dirudiena gertatu zait: hizkuntza bat ikasi eta hizkuntza horretan bizitzea eta pentsatzea. Geroztik, ahalik eta gehien entzuten saiatzen naiz, eta abestien bitartez ere egiten dut hori. Horrela dio abestiak amaierara iristean: Bizitza gudu bat ez izatea nahi nuke, eta dantzatzera atera zaitezen dantzan ari denean... Oso etsikorra da: bizitza bataila bat dela berresten du. Baina, bestalde, dantzatzera atera zaitezen esaten dizu, eta horretara animatzen zaitu. Bigarren hori errealitate bihurtzea bai dela gauza posible bat, baina zu zara dantzatzera atera behar dena. Zein da zure Tant de bo hori? Abestian agertzen diren guztiak, hasteko. Garai honetan: honetatik guztitik onik atera gaitezen gizarte bezala. Ezin da jakin nola amaituko dugun; oxala ez balitz izango amaiera ematen duten aukera horietako bat. ]]> <![CDATA[Lursail berdea sabai izartsuari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2012/028/001/2020-08-11/lursail_berdea_sabai_izartsuari.htm Tue, 11 Aug 2020 00:00:00 +0200 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/2012/028/001/2020-08-11/lursail_berdea_sabai_izartsuari.htm
Lagun talde, familia eta norbanako askok egin dituzte antzeko planak: mendira joan, eta gaua pasatzera gelditu. Aizkorri inguruan (Gipuzkoa), adibidez, jende andana dabil. Irudipen hori du, behintzat, Gaizka de Miguel Aizkorri Bizirik elkarteko kideak: «Jende asko etorri da mendira, baita hemen gaua pasatzera ere. Aterperik baldin badago, gainera, joera dago han gaua pasatzeko. Mugimendu handia nabari da azkenaldian». Orain dela lau urte berritu zuten Aizkorriko aterpea: lagun talde bat elkartu zen, eta tokia moldatzeko beharra ikusi zuten. «Jendeak erabiltzen zuen, baina gutxi: zikina zegoen, eta ez zegoen han lo egiteko erraztasunik. Berritu genuenetik, berriz, jende gehiago dabil: asteburuero dago lagun talderen bat».

Muñagorriren eta De Miguelen iritziz, ez da kasualitatea plan mota horiek pandemiaren itzalean ugaritu izana. Beldurra izan daiteke, De Miguelen ustez, horren oinarrian egon daitezkeen faktoreetako bat: «Litekeena da jendea urrutira joateko beldurrez egotea. Beraz, gertuko mendiez gozatzeko hautua egin dute». Bat dator Muñagorri ere: «Aurtengo uda berezia izanik, ez genuen oso urrutira joan nahi. Hortaz, Euskal Herriko txoko ugari ezagutzeko baliatu dugu oporraldia».

Juan Manuel Serranok ere uste du mendian gero eta jende gehiago dabilela, baina ez du uste pandemiaren eragina soilik izan denik: «Azken urteetako moda edo tendentzia bat da». Tolosako (Gipuzkoa) Oargi mendi elkarteko lehendakaria da, eta, mendira joateko planak ugaritu diren arren, azaldu du elkarteekin ez dela hala gertatu: «Beldur handiagoa eman diezazuke elkartearekin joateak; izan ere, taldean joatea esan nahi du. Beraz, mendizale asko bere kontura joaten da».

Natura, bertatik bertara

Hiruren ustez, lasaitasunaren bila joan ohi da jendea mendira. Hala ere, beste hainbat faktore ere aipatu dituzte. Hona hemen Muñagorriren hiru gakoak: lasaitasuna, natura eta askatasuna. «Ibilbide jakin bat prestatuta egin dugu plana, baina inprobisazioari ere tartea utziz: nahi genuena egin dugu, leku jakin batean gelditzeko konpromisorik gabe. Azkenean, horrela joateak askatasuna ematen dizu inprobisatzeko».

Nafarroan egin du ibilbidearen zatirik handiena; izan ere, han dituzte «erraztasun handienak» kanpadendarekin edo lo zakuarekin gaua pasatzeko. Horrelako plan bat egiten duen lehen aldia da, eta esan du asko gozatu duela: «Naturaz inguraturik bizi gara herrian, baina ez da gauza bera egunsentia balkoitik ikustea edo kanpin dendatik irten eta bertatik bertara ikustea, naturaren eta animalien hotsez inguraturik».

De Miguelen esanetan, jendeari asko gustatzen zaio egunsentia eta ilunabarra ikustea: «Izugarri baloratzen dira eguzkia sartzen eta ateratzen diren momentuak; jendeak asko gozatzen du, eta horretara ere joaten dira». Hala ere, gertatzen dira ezustekoak: euri zaparrada bat, behe lainoa, ekaitza... Horrelako kasuetan, jendeak estimatu egiten du aterpe bat gertu izatea:«Edozer gauza pasatzen bada, han sartu eta babesteko aukera duzu. Finean, hori da aterpeen funtsezko lana».

Baliteke, ordea, mendira joan, eta eremu horretan aterperik ez egotea. Horregatik, komeni da jakitun egotea zer gerta daitekeen. Serranoren iritziz, eguraldi aldaketa da horietako bat: «Egia esan, hemen inguruan ez dut arrisku handirik ikusten mendian gaua igarotzeko. Baina mendira joaten direnei gomendatuko nieke kontuan hartzeko eguraldi aldaketaren faktore hori: inoiz ezin da jakin zer gertatuko den».

Ardura eta erantzukizuna

De Miguel mendizaleak Aterpe «libre» gisa definitu du Aizkorrin dagoena, «jaberik ez duelako». Edozein mendizale joan daiteke hara: bai egunez, bai gauez. Jende guztiarentzat zabalik egoteak, ordea, ez du esan nahi araurik bete behar ez denik. Bi aipatu ditu: ardura eta erantzukizuna. «Norberaren esku dago zentzuduna izan eta arduraz jokatzea. Lekua, gutxi gorabehera, hamabi lagunentzat da, baina badakigu jende gehiago ere izan dela lurrean lo egiten».

Gainera, bada koronabirusaren ondorioz pisua hartu duen beste faktore bat ere: garbitasuna. «Jende asko etortzen da aterpera, baina denek ez dute ingurumena zaintzeko mendizale kontzientzia hori. Guk sarritan garbitzen dugu, behar bezala utzi ez duen jendeari erakutsi, eta nola zaindu behar den ikas dezan».

Joera guztietan bezala, neurria hartzea da garrantzitsuena, eta, De Miguelen aburuz, kontuz ere ibili behar da, mendi inguruan ere jende ugari pilatzen ari delako: «Jende asko dagoela ikusten baduzu, kontuz ibili... Guk hor ezin dugu besterik egin; oso zaila da muga bat jartzea eta egoerari neurria hartzea». Hori dela eta, errespetuaz hitz egin du: «Mendira joatean ez duzu beldurrik izan behar... Errespetua, berriz, bai. Kontuz ibili behar da; edozer pasatu liteke».]]>
<![CDATA[Abordatze gabe, hiria abordatu ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1922/030/001/2020-08-11/abordatze_gabe_hiria_abordatu.htm Tue, 11 Aug 2020 00:00:00 +0200 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1922/030/001/2020-08-11/abordatze_gabe_hiria_abordatu.htm Txispun. Suziri bat. Txispun. Beste bat. Inguruko guztiak hurbildu dira hotsa sortu den tokira: kasu handirik egin gabe zenbait, jakin-minez beste hainbat. Eta hara non, Matti, pirata talde bat inguruan duela. Jaitsi da itsasora, igo da belaontzira, eta begiratu du ingurura. «Gora piratak!», entzun da. Haur bat da, leihoan, ama ondoan duela. «Gora piratak!», egin du oihu berriro. Badaki zer datorren; edo, behintzat, Aste Nagusia pandemiaren itzalean egingo ez balitz zer ikustear egongo litzatekeen. Abordatzea. Ohi baino umilago aurtengo aldian: kolore bizien eta zalaparta jendetsuaren hutsunean; baina helburu eta aldarri ugariren itzulian, beste behin. Eta, koronabirusa gutxi balitz bezala, gehitu zaie beste aldagai bat: marrazo bat. «Marrazo bat?», galdetu die kaian dagoen gazteak udaltzaingoei. «Hori dirudi», langileak. Mattiren eta belaontziaren inguruan daude kofradietako kideak, piraguetan. Abordatze sinboliko bat egin nahi dute: Donostia abordatu nahi dute, sinbolikoki bada ere. Baina marrazo baten presentziaren susmoak oztopatu du haien irteera. Animaliaren presentzia ziurtatu arte itxaron egin behar dutela jakinarazi diete udaltzainek. Bitartean, Matti hondartzara bidean da itsasontzian. Piraguak, esperoan. Jendea, begira. «Barkatu, zer gertatzen da?». Hurbildu zaio turista bat lagun bati. «Baduzu Donostiako Piraten berririk?», erantzun dio gazteak. «Ez, Kataluniatik nator», esan dio. Mugimendu alternatiboaren berri eman, eta tristuraz mintzatu da turista: «Gustura ikusiko nukeen... Ederra da horrelako mugimenduak eta egitarau alternatiboak izatea». Bueltan da Matti. Eskifaia kideak atzean gelditu direla eta, berriz itzuli da portura. «Guardia Zibilarekin egon gara», esan die lagunei. Algara konplize anitz. Udaltzainengana gerturatu da pirata bat: «Joan gaitezke jada itsasora?». Oraindik ez dakiela erantzun dio Udaltzaingoak, eta errezeloz begiratu diote gainerako kideek ere, itxaroteaz eta ezer ez jakiteaz gogaituta bezala. Handik bost minutura, Espainiako Guardia Zibilaren ontzi bat iritsi da. Marrazoaren arrastorik ez dutela aurkitu jakinarazi diete udaltzaingoei. Eta horrela abiatu dira piraguak, suziriak bota eta ordu erdi geroago, baina energia eta ilusio berarekin. «Piraguekin eta pankartekin atera behar genuen. Esan digute marrazo bat zebilela, eta itxaron egin behar izan dugu. Belaontzia bakarrik atera ahal izan da», azaldu du Aiora Enparantza kideak. «Txupinazoarekin eta piraguen abordatze sinbolikoarekin batera, hondartzara iristean guztiok elkarrekin bainatzeko asmoa genuen, baina, marrazoa agertu dela-eta, ezin izan dugu». Nortasunari eutsiz Ekintzaren bitartez, beren jarduna eta presentzia nabarmendu nahi izan dute. Enparantzaren hitzetan: «Kaian gaudela, hemen jarraitzen dugula, eta, nahiz eta abordatze handi bat ezin egin, hemen gaudela adierazi nahi dugu: egoera berezia izanda ere, pirata izaten jarraitzen dugula». Egoera ikusita geldirik egon ez izana goraipatu du Malen Merino piraten mugimenduko kideak ere: «Aurtengoa ez da Aste Nagusia, argi dago: ez dugu festarik egingo, baina piraten setioak ere egiten dio erreferentzia Donostiako historiari». Hain justu, Pirata Setioa izenez antolatu dute aurtengoan jai egitaraua, ekintza guztiak egun bakar baterako prestatuta. «Eskaintza txikitxo bat eman nahi izan diegu herritarrei: kontsumo eredutik at ere zerbait sortu eta eskaini nahi genuen», gehitu du. Trinitate plazara lekualdatu dute aldarri sorta: La Flamenkatik Alde Zaharrera. Plazara sartu, eta: Pirata Setioa. Apur bat eskuinerantz, eta: Oztopo adina ezpata ditugu. Aldarriak atzean dituela dator Beñat Arruti, J Martinaren kontzertua ikusi berri. Urtero etorri ohi da Donostiako Aste Nagusira: «Giro arraro samarra dago: ez gaude ohituta piraten kontzertuak horren solemne, lasai eta formal ikustera. Desberdina da, baina polita ere bai, aldi berean». Arrutiren hitzetan, «ez du zerikusirik» beste urteetako jaiekin, baina «moldatu beharra» azpimarratu du: «Horrela da, eta onartu behar dugu: ongi pasatzeko beste moduak ere badaudela ezagutzeko balio diezaguke. Herri kultura, herri mugimendua eta jaiak beste modu batera bizi daitezkeela adierazteko». Gazteengan eta helduengan bakarrik ez, haurrengan ere pentsatu dute egitaraua prestatzean. Merino: «Beti saiatzen gara adin tarte guztietako jendeari zerbait eskaintzen». Goizean izan da haurren txanda. Ikuskizuna izan dute 12:00etan: ipuin kontalariak agertokira igo, eta ordubetez girotu dute plaza. Ipuin ugari kontatu dituzte, haurren parte hartzeaz eta marrazkiez lagundurik. Balorazio positiboa egin du Ane Antxustegi pirata gazteak: «Polita izan da. Ipuin kontalariekin ere hitz egin dugu, eta asko gozatu dutela esan digute. Itxaropentsua da haurren aurpegi alaiak ikustea». Eta horrela hasi da eguna, horrela piraten setioa. Donostiako jaien mugarri bihurtu den abordatzearen itzalean, Trinitate plaza setiatu dute: taldean, komunitatean. Eta ez da edozein toki, ezta edozein txoko ere; izan ere, Trinitate plaza izan zen piraten mugimenduaren sorreraren lekuko. Antxustegi: «Beti izan da toki berezia guretzat; 2003. urtean hau izan zen gure Flamenka». Pandemiak baldintzatuta itzuli dira hara, aingura sustraietan jartzera: izatean. ]]> <![CDATA[Torrealdairen ahotsa iruditan]]> https://www.berria.eus/albisteak/185091/torrealdairen_ahotsa_iruditan.htm Sat, 01 Aug 2020 10:21:21 +0200 Nagore Arin https://www.berria.eus/albisteak/185091/torrealdairen_ahotsa_iruditan.htm Gehigarri berezia PDFn | Artikulu bilduma | Iritzi artikuluak]]> <![CDATA[«Ez dut sumatu Irlandan hizkuntzarekiko kezka handirik dagoenik»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2020-06-23/ez_dut_sumatu_irlandan_hizkuntzarekiko_kezka_handirik_dagoenik.htm Tue, 23 Jun 2020 00:00:00 +0200 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2020-06-23/ez_dut_sumatu_irlandan_hizkuntzarekiko_kezka_handirik_dagoenik.htm
Irlandan bertan egindako bidaia batek eraman zaitu berriz hara...

Bai, apirilean izan nintzen. Turismo asko zegoela ikusi nuen, eta lan bat aurkitzeko aukera ikusi nuen. Hala ere, nagusiki ingelesa ikastera etorri naiz. Advance mailatik gertu nago, baina azterketa egin baino egun bat lehenago konfinamendua ezarri zuten, eta ez dut amaitzerik izan.

Killarneyra joan zinenerako, lotua zenuen lanen bat?

Ez nuen ezer lotua; alde horretatik, zortea izan dut. Kantabriako lagun bat nuen hemen, eta ostatu batean egiten zuen lan. Horra joan nintzen, eta lehen bi asteetan bertan egon nintzen. Denbora tarte horretan, ingeleseko eskolei buruz informatu nintzen.

Zaila izan zen lana aurkitzea?

Abendu hasierarako lana aurkitu nuen: taberna, diskoteka... denetik duen toki batean. Oso gustura egon naiz: adin berdintsuko jendearekin eta bertakoekin. Eguberriak iritsi baino lehen nire logela propioa izan nahi nuela pentsatu nuen, eta orain nagoen etxera etorri nintzen. Egia esan, prezioz nahiko ondo zegoen. Hemen oso garestia da alokairua.

Zerk harritu zintuen gehien?

Alokairuaren gaiak, adibidez, asko harritu ninduen. Bestalde, osasun publikoak gutxienekoari erantzuten dio. Jaiotzetik arazoren bat baduzu, laguntzak jasotzeko aukera duzu. Oro har, ordaindu egin behar duzu medikuarengana joateko. Ohitura asko dute aurrez prestatutako janaria erosteko, eta, elikadura aldetik, gazteek ez dute oso ongi jaten. Halaber, irlandarrak oso irekiak dira, baina zaila da talde edo lagunarte batean onartua izatea.

Nola definituko zenuke Killarney ingurua?

16.000 biztanle dituen herri bat da. Parke nazional bat du, lakuak ditu, belazeak, eta Irlandako mendirik altuena ere hor dago: 1.000 metro inguru ditu. Herri turistiko bat da; turismo nazionala inportantea da. Hotel asko daude: 50 baino gehiago. Kerryko Eraztuna izeneko eremu bat ere badago; kostako bide bat du.

Egin duzu bide hori?

Apirilean egin nuen, autoz: polita da. Landa eremua barnealdearekin lotzen dugu guk. Hemen, lasai asko ikus dezakezu artalde bat kostatik hurbil. Kostaldea ustiatu gabe dago: oso natural ikusten da.

Herrialde gisa, zer nabarmenduko zenuke?

Zuzeneko musika oso errotuta daukate taberna guztietan. Politikoki ez dago kontzientzia handirik. Lagun baten arabera, lanpostu bakoitza oso markatuta dago, eta oso zaila da postu batetik bestera pasatzea. Ez dago langileen arteko elkartasunik, batez ere ostalaritzaren esparruan. Nire esperientziari dagokionez, ez dut hori ikusi: nire lantokian asko laguntzen genion elkarri.

Baditu antzekotasunak Euskal Herriarekin?

Berreskuratzen ari diren hizkuntza bat du: gaelera. Antza, hoberantz doaz datuak, baina gutxi hitz egiten da: Irlandako mendebaldean eta ipar-mendebaldean hitz egiten da gehienbat. Nik hemen ez dut joera hori antzeman. 4 urte dituztenetik 18 urte dituzten arte ikasten dute. Ikusi dudana da, oro har, ez dietela garrantzi asko ematen hizkuntzei: hizkuntzarekiko kezkarik ez dut sumatu. Hori bai, ez iezaiezu esan ingelesak direnik...

Hilabeteotan, faltan sumatu duzu Euskal Herria?

Ez hainbeste; hasieran nahiko kontzentratuta nengoen hemengo bizi erritmoan. Konfinamendu garaian, berriz, gehiago: eguneroko martxa, errutina... Zortea izan genuen; izan ere, bi kilometroko eremuan kirola egiteko aukera genuen. Bideo deiak egiten hasi ginen, eta une horietan nostalgia gehiago izaten duzu.

Laster itzuliko zara etxera...

Hemen ez dago lan aukera askorik. Hirugarren sektorera bideratutako herri bat da Killarney. Hain justu, zerbitzuen sektorea izan da krisiak gehien jo dituen arloetako bat. Gainera, hasierako asmoa ekainean itzultzea zen.

Maleta fisikoak bai, baina maleta emozional bat egiteko kasuan, zer ekarriko duzu bueltan?

Izugarri preziatzen dut hizkuntza eskolan munduko toki askotako jendearekin egon izana. Txileko, Argentinako, Brasilgo, Mongoliako, Taiwango, Japoniako, Dubaiko, Kataluniako, Euskal Herriko jende asko ezagutu dut. Desberdintasunen, aniztasunaren eta komunean ditugun gauzen inguruan gogoeta egiteko balio izan dit. Bertako jendearekin tratua izatea ere ezinbestean lortu nahi nuen zerbait zen, eta hori ere lortu dut. Ez nintzen etorri eroso sentitzera: deserosotasun horiek gainditzea aberasgarria izan da.]]>
<![CDATA[«Herbehereetan lehen hitza nederlanderaz egiten dute beti»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/048/001/2020-06-14/herbehereetan_lehen_hitza_nederlanderaz_egiten_dute_beti.htm Sun, 14 Jun 2020 00:00:00 +0200 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1887/048/001/2020-06-14/herbehereetan_lehen_hitza_nederlanderaz_egiten_dute_beti.htm
Erasmus programa dela-eta bizi zara Utrechten, ezta?

Bai. Urtarrilaren amaieran etorri nintzen, eta apur bat arraroa izan da: lehen hilabetean unibertsitatera joan nintzen, eta, hortik aurrera, online jarraitu dugu. Erasmus kontzeptua erabat aldatu da.

Beraz, bi aldiz egokitu behar izan duzu beste testuinguru batera...

Hasieran hemengo bizimodura egokitu behar izan nuen. Gerora, koronabirusaren krisia lehertu eta hankaz gora jarri zen guztia, baina hori guztioi gertatu zaigu.

Zuk aukeratu zenuen hara joatea?

Arraroa izan zen; izan ere, Kanada eta Erresuma Batua nituen lehen eta bigarren aukera gisa. Erresuma Batura joateko aukera lortu nuen, baina azkenean ez nintzen joan, brexit garaiarekin bat egingo zuela medio. Hala, Utrechtera etortzeko aukera sortu zen, baina hasieratik nuen hirien zerrenda horretan.

Zerk harritu zintuen gehien?

Ez direla sozialki horren irekiak. Herrialdeari buruzko irudi irekia dugu: inklusiboak direla, guztiaren alde daudela, guztia legezkoa dela... Horrela da, bai, baina pertsonalki indibidualistagoak direla esango nuke. Han ikuspegi sozialagoa dugu: komunitate izaera handiagoa dugu. Uste baino konformistagoak dira: zalantzan jarri gabe jarraitzen diete ideia eta lege guztiei.

Lakuntzaren antza du bizimodu eta erritmo aldetik?

Badaude nahiko antzekoak diren hainbat gauza, batez ere erritmoari dagokionez. Lakuntzatik Bilbora joan nintzen gradua ikastera, eta Lakuntza eta Bilbo ez dira, inola ere, antzekoak. Lakuntza eta Utrecht, aldiz, parekatu daitezke: lasaiagoak dira. Desberdintasunei begira, bakoitza bere gisara joaten dela nabarmenduko nuke.

Aisia ardatz, aukera zabala dago?

Antzoki ikusgarri bat dago hiriaren erdigunean, baina ezin izan gara joan... Kulturalki eskaintza zabala dago hor. Bestalde, parke eta gune berde ugari daude, eta hondartza faltsu bat ere bai. Aukera asko dago: aurkituko duzu gustuko zerbait.

Izan duzu bidaiatzeko astirik?

Bai, Belgikara joan ginen, Bruselara eta Gantera. Pisukide batekin joan nintzen. Halaber, oso erraza da Herbehereetan bidaiatzea; izan ere, txikia da dena. Unibertsitateko lan guztiak amaitzean Herbehereetan bidaiatu nahiko nuke: barregarria izango litzateke hona etorri eta ia Utrecht soilik ikusita itzultzea.

Zer moduz hizkuntzarekin?

Ingelesarekin ongi moldatzen naiz, baina nederlanderarekin, gaizki. Lehenengo hitza nederlanderaz egiten dute beti; ez dute sumatzen atzerritarra zaren edo ez. Aniztasun handiko tokia da, eta hori oso alde ona da. Ulertzen ez duzula ohartzen badira, ingelesera pasatuko dira. Hitzarmen akademikoan ezin izan nuen nederlandera hizkuntza gisa hautatu; beraz, ez dut ikasi.

Nola eragin dizu itxialdiak?

Klase asko online jaso ditugunez, bigarren zatiko ikaskideak ez ditut ezagutu ere egin: faltan sumatu dut jendearekin hurbiltasuna izatea. Orain dena da posta elektronikoz, eta azalpen bat aurrez aurre edo posta elektroniko bidez jasotzea ez da gauza bera. Euskal Herrian baino hobeto egon naiz: ez da erabateko konfinamendua ezarri. Hala ere, erronka izan da psikologikoki ongi eta osasuntsu mantentzea.

Une honetan, zein da egoera?

Egonkortu da egoera; neurriak arindu egin dituzte. Lehen binaka atera gintezkeen kalera, baina orain gehiago ere atera gaitezke.

Formakuntza da zu Utrechten egotearen arrazoia. Etorkizunean, egingo zenuke antzeko zeozer?

Neure buruari askotan galdetu diot ea pikutara joan ote den aukera hau: ez da nik espero nuen bezala izan. Lehen hilabetea ongi joan zen, eta, egoera arraroa izan bada ere, asko ikasi dut; izan ere, ideia batzuekin etorri eta beste batzuekin itzuliko naiz. Herrialdea ezagutu dut, baita jendea ere... Egingo nuke berriz ere, baina beste leku batean.]]>
<![CDATA[«Kulturalki herrialde indartsua da Txina»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/048/001/2020-06-07/kulturalki_herrialde_indartsua_da_txina.htm Sun, 07 Jun 2020 00:00:00 +0200 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1886/048/001/2020-06-07/kulturalki_herrialde_indartsua_da_txina.htm
Zer dela-eta joan zinen Txinara?

Orkli kooperatibarekin egin nuen gradu amaierako lana. Gerora, ikasten eta lanean jarraitu nuen masterraren lehenengo urtean. Esan nien ea aukera zegoen master bukaerako proiektua Kurshango lantokian egiteko. Sei hilabeterako etorri nintzen, eta dagoeneko urte eta erdi daramat.

Hilabete batzuetarako joan eta urte eta erdi igaro da... Nolatan?

Proiektua egitera etorri nintzen, eta, gerora, lan kontratu bat lortu nuen. Lan aukera ona zen, eta eskaintza onartzea erabaki nuen. Shanghain bertan oso ongi bizi gara: euskaldun dezente dago, eta harremana dugu gure artean. Han uzten nuen guztiaren jakitun, abenturarekin jarraitzea hautatu nuen.

Zaila izan zen hango bizimodura egokitzea?

Txinatar kultura oso urrun dago euskal kulturatik. Hasiera batean harridura sor diezazuke: bizitzeko beste modu bat dute. Lanean ere moldatu egin behar izan dut: lan egiteko era desberdina dute, zer esan, nola esan... Azkenean, zu zara hona etortzen dena, eta aurretiaz ere badakizu zu zarela bizimodu horretara egokitu beharko dena.

Zerk harritu zintuen gehien?

Hirugarren munduko herrialde bat irudikatzen nuen: antzeko zeozer. Sistema politikoaren inguruan ere zalantza asko nituen. Txinari buruz nituen albisteak nahiko txundigarriak ziren, baina ikusi dut ez dela horrela. Desberdina da dena, guztia kameraz beteta dago... Bizimoduari dagokionez, beste ikuspegi bat nuen: uste nuen txiroagoa zela. Bidaiatzeko aukera izan dut, eta badira eremu txiroak, baina, orokorrean, ez da hainbesterako.

Hiriburuan bizi zara, ekonomikoki indar handia duen hiri populatu batean... Nabaritzen da?

Bai, eta herritarren bizimoduan ere bai. Azken urteotan arlo ekonomikoan hainbeste hazi dira, ezen dirua baita gauza inportanteenetako bat. Shanghain bertan, jatetxe txiki-txiki baten aurretik oinez zoazela, erraz asko ikus dezakezu ferrari bat alboan. Hala ere, ez dute gaizki ikusten, naturaltasunez baizik: ez dago errespetu faltarik.

Ordizia eta Shanghai, herri bat eta hiri bat... Badute antzekotasunik?

Ez dakit beste hiriburuetan gauza bera gertatuko den, baina, egia esan, etxe ondoan izan dezakezun nukleo hori bai aurki dezakezula hemen. Nire kasuan, guztia nire inguruan egiteko aukera dut, eta hori bada antzekotasun bat. Bestela, guztiz desberdina da.

Hiri plurala da?

Bai, baina ez nik pentsatzen nuen bezainbeste: kalean zoazela ez da nabaritzen multikulturaltasun hori. Atzerritarren profila ez da oso ugaria: herrialde dirudunetakoak dira asko, eta lan egitera etorri dira. Hegoaldean gehiago nabaritzen da lurralde aniztasuna.

Euskaldunik topatu duzu?

Bai, kuadrilla asko ditugu. Bakoitza bere kuadrillarekin ibiltzen da, eta Euskal Etxean elkartu ohi gara: hor egiten ditugu afariak, ekitaldiak eta bestelakoak.

Nola definituko zenuke herrialde gisa?

Kulturalki oso herrialde indartsua da Txina. Printzipioz ateoak dira, baina bakoitzak sinesmen propioak ditu: konfuzianismoa, budismoa, kristautasuna... Herrialde boteretsu bat da: merkatarien seme-alaba gisa irudikatzen ditut.

Izan duzu bidaiatzeko astirik?

Bai. Siberiarekin muga egiten duen hiriburura joan gineneko bidaia izan da, agian, bereziena: Harbinera joan ginen. Zero azpitik 20 gradura egon nintzen lehen aldiz; sentsazio arraroa izan zen. Ikusgarria da; izan ere, Txinaren eta Errusiaren artean talka handia sortzen duen hiri bat da. Errusiar asko dabil, eta kalean txineraz eta errusieraz idatzitako iragarkiak ikus ditzakezu.

Faltan sumatzen duzu etxea?

Bai. Etxezalea naiz, betiere Euskal Herria etxe gisa ulertuta. Izugarria da hondartza 30 minutura edota mendia bost minutura izatea: asko baloratu beharreko zerbait da hori. Faltan sumatzen ditut gertukoak, asko; eta herria bera ere bai.

Zein plan duzu etorkizunean?

Printzipioz, hemen geldituko naiz abendura arte. Ordiziara itzultzeko asmoa dut, baina hemen baino are gutxiago dakit zer gertatuko den Euskal Herrian. Ez da garairik egokiena itzultzeko, lan arloari dagokionez batez ere. Ikusi egin behar ea zein aukera sortzen diren bai Euskal Herrian eta bai Txinan.

Nola bizi duzu koronabirusaren krisiaren hasiera?

Gai bakarra bihurtu da. Oporretan geunden lehen kasuen berri eman zutenean, Kanbodian. Adi jarraitu genion garapenari. Shanghaira itzultzea arriskutsua zela ikusita, Euskal Herrira joan ginen handik. Martxoan itzuli ginen, eta, ordutik, lasaitu egin da egoera.]]>
<![CDATA[«Naturarekin harreman handia duen herrialdea da Australia»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2020-06-02/naturarekin_harreman_handia_duen_herrialdea_da_australia.htm Tue, 02 Jun 2020 00:00:00 +0200 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2020-06-02/naturarekin_harreman_handia_duen_herrialdea_da_australia.htm
Zerk eraman zintuen Australiara?

Ez zen aldez aurretik prestatutako bidaia bat izan. 2018ko uda ostean, unibertsitateko gradua amaituta, Indonesiara joatea erabaki nuen. Hilabete egon nintzen, eta bertan nengoela erabaki nuen Sydneyra etortzea. Euskal Herrian ez nuen plan finkorik...

Zergatik Australia?

Atentzioa eman izan dit betidanik: beti buruan izan dudan herrialde bat da. Thailandiara egindako bidaian hona zetorren mutil bat ezagutu nuen. Kontaktuan jarraitu genuen gerora ere, eta horrek asko erraztu zuen erabakia hartzea.

Zerk harritu zintuen gehien?

Naturak harritu ninduen gehien. Sydneytik hamar bat kilometrora bizi naiz. Hiritik ordu erdira egon arren, naturari oso lotuta bizi naiz: itsasoa, milaka hondartza, basoak, askotariko animaliak...

Zer diozu australiarrei buruz?

Herria asko maite dutela esango nuke. Jaiak ere oso garrantzitsuak dira haientzat. Oso langileak dira, aste barruan oso goiz esnatzen dira: herrialdea goiz-goizetik jartzen da martxan. Normalean ez dute planik egiten aste barruan.

Eta herrialdeari buruz?

Naturarekin harreman handia duen herrialdea da Australia. Asko zaintzen dute, eta hori igartzen da hondartzara edo basora joatean.

Toki askotako jendea ezagutuko zenuen, ezta?

Jende asko ezagutu dut, batez ere iritsi nintzenean. Indonesiara egin nuen bidaia horretan ezagutu nuen mutil kataluniar baten bidez etorri nintzen, eta, iritsi nintzenean, bera zen nire kontaktu bakarra. Etxe handi batean bizi zen, beste 11 pertsonarekin batera. Gela bat hutsik gelditu zen, eta hara joan nintzen. Jende asko ezagutu nuen bertan.

Ingelesa ikasteko balio izan dizu egonaldiak?

Bai. Nire kontura ikasi dut, lanean eta jendearekin hitz egiten batez ere. Ingelesa banekien aurrez ere, baina hasiera batean gogorra izan zen. Umeak ere zaindu izan ditut, eta haiekin hitz egitea nahiko zaila da. Advance titulua ere atera dut.

Bidaiatzeko astia izan duzu?

Hemengo bizitza oso garestia da; beraz, ez da horren erraza, batez ere lanean hastean. Egin ditut bidaiak ahal izan dudan aldietan. Datorren astean, adibidez, orain arte eginiko bereziena egingo dut: Byron Bayra joango naiz. Furgoneta bat alokatu, eta astebetez egongo gara han.

Zein izan da egon zaren lekurik politena?

Zaila egiten zait bakarra hautatzea; hegoalderantz egin genuen bat izan liteke. Bidaia hori ere furgonetaz egin genuen, eta hondartza guztiak bisitatu genituen. Australian oso erraza da furgonetaz bidaiatzea: leku askotan lo egin dezakezu. Asko gustatzen zaizkit horrelako bidaiak: ez da hainbeste tokia, bidaia mota baizik.

Irakasletza ikasi zenuen, aurkitu duzu lanik arlo horretan?

Ez, baina ez naiz saiatu ere egin. Gure bisarekin zaila da nahi dugun lana lortzea. Aukera ugariei irekita etorri behar dugu: nahi dugun lana aurkituko dugula pentsatzen dugu, baina ez da horrela. Irakasletzaren arloan lan egin ahal izatea ametsa izango litzateke, baina, horretarako, epe luzerako etorri behar duzu: ez da erraza, ezta merkea ere.

Faltan sumatzen duzu etxea?

Bai, eta urrun egonda oraindik eta gehiago. Batzuetan gogorra egiten da, eta, lagunekin eta familiarekin maiz hitz egiten dudan arren, ez da gauza bera. Nire bikotekidearekin bizi naiz: Australian ezagutu nuen, eta, alde horretatik, zortea dut.

Zeren falta sumatzen duzu?

Agian uda datorrelako izango da, baina herriko jaiak sumatzen ditut faltan: udako herriko jaiak.

Zein plan duzu aurrera begira?

Euskal Herrira itzultzea da asmoa: hemendik hilabetera Bilbora goaz bueltan. Koronabirusaren egoera egonkortu den arren, lan arloan ez dugu egonkortasunik lortu. Lehen Hezkuntza ikasi nuen, eta irakasle izan nahi dut. Hemen hori lortzea zaila ikusten dut. Euskal Herrian irudikatzen dut nire bizitza; beraz, etapa hau ixtear gaude.

Munduko txoko guztiak jo ditu koronabirusaren krisiak. Zein da egoera han?

Egoera ez da horren txarra izan, baina, ni, adibidez, lan gabe gelditu nintzen. Guztiok konfinatu ginen boluntarioki; jendeak serio hartu zuen hasieratik. Kasuak ez ziren asko ugaritu, eta orain normaltasunera itzultzen ari garela dirudi.]]>
<![CDATA[«Langile klasearen tradizio handia duen hiri bat da Chicago»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2020-05-28/langile_klasearen_tradizio_handia_duen_hiri_bat_da_chicago.htm Thu, 28 May 2020 00:00:00 +0200 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2020-05-28/langile_klasearen_tradizio_handia_duen_hiri_bat_da_chicago.htm
Zergatik Chicagora eta ez beste edozein tokira?

Bilboko Ingeniaritza Eskolan ikasi nuen. Unibertsitateak akordio bat zuen Chicagoko Illinois Institute of Technology unibertsitatearekin, eta akordio horri esker oso erraza izan zen sartzeko prozesua. Bisarako eta lege kontuetarako ere laguntza izan nuen.

Iritsi berritan, zerk harritu zintuen gehien?

Hiri gisa zein bereizita zegoen ikusteak harritu ninduen gehien. Iparraldean gehiengoa zuria da, eta hegoaldean, beltza. Ni iparraldean bizi nintzen, baina unibertsitatea hegoaldean genuen. Hara joateko metroa hartzen nuen, eta geltoki batetik aurrera oso nabarmena zen ni nintzela treneko zuri bakarra.

Geroztik, zertan aldatu da zure ikuspegia?

Beti pentsatu izan dut Chicago oso hiri aberatsa dela, baina gerora ikasi dut langile klasearen tradizio handiko hiria dela. Sindikatuek indar handia dute, eta langile mugimenduek ere garrantzi handia izan dute historia errepasatuz gero.

Hiri gisa, nola definituko zenuke?

Chicago bizia eta plurala dela esango nuke.

Ba al du antzekotasunik Euskal Herriarekin?

Inola ere ez. Oso laua da orografia aldetik; ez du euri askorik egiten, baina kristoren hotza egiten du.

Zer moduz ingelesarekin? Izan duzu hobetzeko aukerarik?

Bai, nahitaez erabili behar denez, apurka-apurka gero eta erosoago komunikatzen naiz ingelesez.

Lan orduetatik kanpo, zer egiten duzu? Aisialdiari begira, nolako eskaintza dago?

Aisialdirako aukerak oso ugariak dira. Uda iristean etxetik kanpo egoten ahalegintzen gara denbora gehiena; izan ere, gutxi irauten du eguraldi onak. Hondartzan egoten gara, parkeetan... Baina neguan ere aukera kulturalen aniztasun oso handia dago. Bakoitzaren gustuaren arabera giro ugari topa daitezke.

Izan duzu batere denborarik ezagutzen ez zenituen tokiak bisitatzeko?

Bai; etxetik urrun bizi izanda, astia nuen bakoitzean ihesaldi txikiak egiten saiatu naiz lagunen batekin.

Zein izan da orain artean zure inguruan bisitatu ahal izan duzun lekurik bereziena?

Beharbada Yellowstone parkea izango litzateke, hemen inguruan egon naizen lekurik ikusgarriena. Ez dago Chicagotik hain hurbil; Wyoming eta Hego-Dakota artean dago.

Toki ikusgarriak bisitatu arren, faltan sumatuko duzu Euskal Herria, ezta? Herriminik izaten duzu, edo ez bereziki?

Zalantzarik gabe, herrimin handiko boladak izaten ditut. Gaur egun ez da hain gogorra egiten, etxekoekin etengabe konektatuta gaudelako, baina hala ere nostalgia puntu bat sentitzea saihetsezina da.

Zeren falta sumatzen duzu?

Lagunak, familia, jaiak, janaria...

Aurrera begira, bertan gelditzeko asmoa duzu?

Ez, uda honetan Euskal Herrira bueltatuko naiz. Hemen denboraldi luzea pasatu dut, baina etapa hori amaitu delakoan nago.

Koronabirusa ere iritsi da horra... Zein da egoera? Zer interpretazio egiten duzu?

Hemen oso gogor jo du birusak, eta gobernuaren erantzuna traketsa izan da. Osasun sistema publiko baten faltak arazoa asko larriagotu du. Jende askok ez dauka inolako asegururik, ezta gastu medikoak ordaintzeko dirurik ere. Gainera, Chicago bezalako hiri batean oso handia da etxegabeen kopurua, eta horientzat oso zaila izaten ari da konfinamendu neurriak hartu eta bete ahal izatea.

Une honetan, etxetik egiten duzu lan?

Bai. Martxoaren 13tik ari naiz etxetik lanean.

Zer moduz daramazu?

Batzuetan gogorra egiten da, orain bakarrik bizi bainaiz, baina oso kontziente naiz posizio pribilegiatu batetik hitz egiten dudala. Egoera honetan lanpostua eta soldata mantentzea, eta inolako arriskurik gabe etxetik lan egiteko aukera hori izatea sekulako pribilegioak dira.

Zer moduz daramazu pandemia garaian familia eta lagunak urrun izatea?

Ironikoki, lehen baino askoz ere gehiago hitz egiten dut orain lagun eta senide batzuekin. Baina, aldi berean, egia da urrunketa sozial horrek bakardade sentsazio hori nolabait areagotzen duela.]]>
<![CDATA[«Polita izango litzateke Brasilgo egonaldia luzatu ahal izatea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2020-05-24/polita_izango_litzateke_brasilgo_egonaldia_luzatu_ahal_izatea.htm Sun, 24 May 2020 00:00:00 +0200 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2020-05-24/polita_izango_litzateke_brasilgo_egonaldia_luzatu_ahal_izatea.htm
Zerk eraman zaitu Brasilera?

Mundukiderekin batera lan egiteko aukera suertatu zen: proiektu bat zegoen Brasilgo hegoaldean. Iazko martxoan etorri ginen, eta Curitiban bizi gara. Ez da Hego Amerikan bizi izan garen lehenengo aldia: Argentinan, Txilen eta Uruguain ere izan gara.

Zein da proiektu hori?

Bi urteko iraupena duen proiektu bat da, Brasilgo Lurrik Gabeko Langileen Mugimenduarekin ari gara lanean. Aurrez ezagutzen nuen mugimendu hori; interesgarria zela pentsatu nuen.

Zein da zuen eginkizuna?

Erabilerarik gabe dauden lur eremuak okupatzen eta lur horiek produktibo izaten laguntzea da MST mugimenduaren helburua: nekazaritzan lan egiteko egokitzen ditu. Gero, kooperatiba bat sortzen dute, lur hori landu eta lortutako produktuak saldu ahal izateko. Mundukideren lana kooperatiba horiei laguntza ematea da, hala gizartea eraldatzeko. Kooperatiba horiei laguntzen diegu elkarlanean.

Nekazariekin egon ohi zara?

Hirian bizi den jendearekin egiten dut lan, bereziki. Aldi berean, asko bidaiatzen dut Santa Catarina eta Parana barrenera, nekazariekin egoteko. Haiek kudeatzen dituzte kooperatibak. Haiekin egoten naiz hango kokalekuetan.

Nola definituko edo laburbilduko zenuke esperientzia hori?

Oso aberasgarria da, asko ikasten duzu: beste kultura bat da, bizitza ikusteko beste era bat.

Ikasteko bidea eman al dizu?

Bai, azken finean, kalekume bat naiz. Erritmoa desberdina da, eta ni kooperatibetatik nator: erritmoa biziagoa da, estres puntu handia du. Hemen erritmoa lasaiagoa da: egiten duzun horretan pentsatzeko denbora duzu. Konturatzen zara gauzen atzetik gabiltzala, korrika, presaka, eta ez dugula disfrutatzen egunerokoaz.

Lana amaitzean, zer egiten duzu zeure denbora librean?

Oso desberdina da hemen dagoen eskaintza kulturala. Bikotekidearekin eta umearekin parkera joaten naiz, ibiltzera... Kostaldea ere ez dago oso urruti, eta hondartzara joaten gara. Brasil eguzkitsu eta tropikal baten irudia dugu, baina Curitibako klima guztiz desberdina da: antzekotasun handia du Euskal Herrikoarekin.

Kultura aipatu duzu. Horrez gain, bizimodu, ohitura... aldetik, zerk harritu zintuen gehien?

Brasildarrez dugun irudia da oso irekiak direla; Curitibako gizartea, aldiz, oso itxia da. Azkenean, euren eragina oinordekoak alemanak, italiarrak... dira, oso kultura itxia dute. Zaila da taldeetan sartzea edo kuadrillatxoak egitea. Hala ere, gure antzekoak ere badira: gustuko dute kalean eta tabernetan egotea.

Zer moduz hizkuntzarekin?

Ondo; hasieran, gehiago kosta zitzaigun. Azkenean, portugesa eta gaztelania antzekoak dira. Hala ere, bizkor hitz egiten dutenean ez da ongi ulertzen. Hitz egiteko modua oso desberdina da. Eskolak hartu genituen lehen hiru hilabeteetan. Denborarekin eta lanarekin ikasten da. Gainera, barnealdera zoazenean guztiz desberdina da: hitz indigena ugari erabiltzen dituzte.

Proiektua bukatzen denean, zein asmo dituzu gerorako?

Amaitzen denean, ikusi beharko dugu jarraitzeko aukera dagoen edo ez. Polita izango litzateke Brasilgo egonaldia luzatzea, baina aukerarik egongo ez balitz, Euskal Herrira edo Kataluniara itzuliko ginateke; izan ere, emaztea kataluniarra da. Seme bat dugu, eta oso gogorra da senideengandik urrun egotea. Aitor martxoan jaio zen: aitona-amonek ezin izan dute ezagutu.

Beraz, luzatzerik badago, bertan gelditzea da asmoa, ezta?

Bai, oso gustura gaude, jada egin gara hemengo bizitzara, lagun asko egin ditugu. Oso aberasgarria da proiektua, pertsona batentzat oso desafiatzailea da: asko ikasten da.

Zerk bultzatu zintuen Mundukideren proiektuetan parte hartzera?

Mundukide betidanik ezagutu izan dut. Helburua ez da pertsona edo pertsona talde txiki bat aberastea. Helburua da kooperatiben bidez horien atzean dauden komunitateen bizi kalitatea hobetzea, eta ez dago egiten duzun lana horretan islatzea baino gauza hobeagorik.

Koronabirusa zabaldu da Brasilen. Zein da egoera?

Brasil errepublika federal bat izaki, estatu bakoitza bere kontura ari da egoera kudeatzen. Iparraldeko estatuak bakartuta daude; hemen, hegoaldean, Santa Catarinan esate baterako, zabalik dago dena: guztia zabaldu zutenetik hirukoiztu egin da kutsatuen kopurua. Kaosa da.]]>
<![CDATA[«Gauza txikiak baloratzen ikasten duzu Danimarkan»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2020-05-19/gauza_txikiak_baloratzen_ikasten_duzu_danimarkan.htm Tue, 19 May 2020 00:00:00 +0200 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2020-05-19/gauza_txikiak_baloratzen_ikasten_duzu_danimarkan.htm
Argi zenuen Euskal Herritik kanpo egin nahi zenuela masterra?

Erabakigarria izan zen ikasketen azken urtea kanpoan egitea. Beste ikuspuntu eta irakaskuntza metodo batzuk ikusi nituen; munduko leku askotako jendea ezagutu nuen. Aukera bat izan zitekeela pentsatu nuen. Ez zen erabaki erraza izan.

Zergatik Danimarka?

Hor egin nuen Erasmus programa, eta asko gustatu zitzaidan herrialde gisa. Masterra egiteko aukeren bila, Danimarka aproposa zela ohartu nintzen; lagunak nituen han, eta unibertsitatea ere ezagutzen nuen. Nire alorreko programa asko topatu nituen: nazioarteko salerosketa eta marketina uztartzen dituen master bat, tartean.

Zer tokitan zaude orain?

Fionia uharteko hiriburuan nago: Odensen. Ipuin batetik ateratakoa dirudien hiri bat da: alde zaharreko etxe txiki eta koloretsuek paisaia ederra osatzen dute. Hiri bat da, baina herri txiki bat ematen du.

Zer esango zenuke Danimarkari eta daniarrei buruz?

Hygge gisa definituko nuke, eta gauza txikien zoriontasuna esan nahi du: gauza txikiak baloratzen ikasten duzu Danimarkan. Asko gustatzen zait dagoen askatasuna. Lagunekin erlazionatzeko moduak ere harritu egin ninduen: etxean egiten dute denbora gehiena.

Irudi hori zenuen joan aurretik?

Herrialde lasai baten irudia nuen; bizikletarekin lotura estua duena. Daniarren inguruan, lotsatiak eta lasaiak direla uste nuen, baina ondo pasatzen dakitela ikusi dut.

Ekonomikoki, nola bizi da gazte bat Danimarkan?

Bizi kalitate ona duen herrialde bat da, baina ez da berdina bertakoentzat eta kanpokoentzat. Bertakoek ekonomikoki laguntza asko dituzte ikasleak badira. Gainera, ikasketak doakoak dira. Kanpotarra izanda, zailtasun gehiago dituzu ekonomia aldetik. Bizi kalitatea ona izanda ere, Danimarkan diru asko behar da bizitzeko: oso garestia da dena.

Goiz iluntzen du han, ezta?

Neguak oso ilunak dira, eta irailetik aurrera asko nabaritzen da iristear dagoela… Eragin handia du: gauez bizi zarela esan daiteke, eta ez da erraza egiten, luzea egiten da. Oro har, lagunekin etxe barruan egiten da dena. Konstantea izan behar duzu errutinarekin, iluntasunak zure jarreran eraginik ez izateko. Udan guztiz kontrakoa da: ez dago ia gaurik. Eguzki izpi bat ateratzen denean, kalera joaten gara guztiok, eta jendea alaiago dago. Bi herrialde dirudite sasoiaren arabera.

Zer moduz danierarekin?

Idazkera nahiko erraza den arren, hitz egitea eta ulertzea oso zaila da; nahiko desberdina da idazten den hori ahoskatzeko modua.

Hartu duzu ikasteko tarterik?

Bai, nire kontura ikasten ari naiz. Asko laguntzen du bertako lagunak izateak; beren artean danieraz hitz egiten dute. Elkarrizketa orokorrak jarraitzeko eta hitz egiteko gai naiz, baina oraindik asko dut ikasteko.

Bidaiatu duzu?

Bai, asko, Danimarka barruan batez ere. Bestalde, Suedian, Norvegian eta Islandian egon naiz. Laponia izan da, agian, bereziena: izugarri gustatu zitzaidan sumien kultura.

Etxearen falta sumatzen duzu?

Sarritan izaten dut herrimina, batez ere kuadrillakoek planak Whatsapp bidez egiten dituztenean edo data berezietan familiaren falta sumatzen duzunean.

Zer plan masterraren osterako?

Ez dut argi... Ikasketak amaitzean, langabeziaren diru laguntza jaso daiteke urtebetez, lana aurkitu arte, eta ez dut baztertzen denbora batez hemen lan egitea. Azkenean, nire parte bihurtu da Danimarka.

Koronabirusa ere iritsi da horra...

Ez da asko nabaritu. Herrialdeak oso azkar hartu zituen neurriak. Kalera irten eta lagunekin egoteko askatasuna izan dugu: arauak eta prebentzio neurriak betez, betiere.]]>
<![CDATA[Kazetaritza biziberrituz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/038/001/2020-05-07/kazetaritza_biziberrituz.htm Thu, 07 May 2020 00:00:00 +0200 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1893/038/001/2020-05-07/kazetaritza_biziberrituz.htm
Koronabirusaren afera tarteko, gainerako urteetan baino bi aste geroago hasiko da kanpaina, maiatzaren 14an, ostegunarekin: «Errealitate horretara egokitu behar izan dugu. Galdera ikur bat da orain aktualitate informatiboa zein izango den elastikoen gaiei heltzeko... Hala ere, aurtengo aldiari ere eustea erabaki dugu». Uztailaren 9ra arte iraungo du egitasmoak, eta bederatzi diseinu aurkeztuko dira: Ane Pikaza, Joseba Larratxe eta Alaia Gaztelumendi izango dira sortzaileak.

Marrazkilariek bi egun izango dituzte albistea jaso eta gai hori oinarri tzat hartuta diseinua sortzeko: «Astelehenetan egiten dugu gaien hautaketa. Kontuan izaten dugu informatiboki gaiak izan duen pisua, eta, era berean, arlo edo eremuekiko ugaritasuna». Halaber, albisteak sorkuntzaren parametroetan izan dezakeen malgutasuna ere hartzen dute kontuan: «Aukeratzen ditugun gaiek izan ditzatela helduleku edo aukera ugari marrazkilariaren sormen prozesuan».

Aukeraketa egin eta berehala jakinarazten zaie ilustratzaileei gaia, eta, horretan oinarrituta, bi eguneko epea dute marrazkia egiteko: «Asteazkenerako bidali behar izaten digute diseinua, eta ostegunetan zabaldu eta salgai jartzen dugu». Behin amaituta, BERRIAdendan jartzen dituzte eskuragarri: «19,95 euro balio dute. BERRIAlagunek merkeago izango dituzte: 17,45 euroan. Kontuan izan behar da trixerten katalogoa astez aste osatzen dela eta, beraz, aurrekoak ere eros daitezkeela».

Lasaren aburuz, egitasmoaren bitartez, bide berriak esploratzeko parada izan du BERRIAK: «Hainbat sortzailerekin egin dugun bideak eta sortu ditugun harremanek arlo horretara hurbildu gaituzte. Gerturatze horrek intzidentzia bat izan du: BERRIAren eduki ugari pertsona horien marrazkiekin ilustratzen ari gara gaur egun». Hala, etorkizunean ere elkarlan horretan jarraitzeko bide gisa ikusten du: «Trixerten bideak ate bat, harreman bat, konfiantza bat, gertutasun bat, zubi bat... oso sendoa eraiki du sektorearekin, eta horrek elkarlanerako beste leiho batzuk zabaltzen ditu».

Lesakatik etxera

Egitasmoaren erritmo horretan, ezinbesteko rola jokatzen dute Oninart enpresako langileek. Haiek osatzen dute hirugarren ertza: ekoizpena. «Astean bitan edo hirutan helarazten digute erosketen zerrenda, eta astez aste elastikoen diseinuak gehitzen dira», esan du Imanol Petxorena langileak. Makina berezi batekin egiten dituzte elastikoak: inpresio zuzeneko estanpazioen bidez. «Ekoizpen txikiak egiteko lana errazten du; baita kolore erabilera mugagabea ere». Gogoz dago beste urte batez egitasmoan parte hartzeko, eta «interesgarri» gisa definitu du egitasmoa: «Historia kamiseten bidez kontatzen du».

NOLA ESKATU:
Internet bidez. www.berria.eus/ berrialaguna/denda/ helbidean.
Telefonoz. BERRIAlagunek (0034) 943-30 40 30 telefono zenbakira deituta eska dezakete.
Prezioa. BERRIAlagunek 17,45 euroan eskura dezakete. Gainerakoek, 19,95 euroan.]]>
<![CDATA[«Esperientzia berri bat bizitzeko asmoz etorri nintzen Alemaniara»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/048/001/2020-05-03/esperientzia_berri_bat_bizitzeko_asmoz_etorri_nintzen_alemaniara.htm Sun, 03 May 2020 00:00:00 +0200 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1887/048/001/2020-05-03/esperientzia_berri_bat_bizitzeko_asmoz_etorri_nintzen_alemaniara.htm
Zer dela eta joan zinen?

Beti joan nahi izan dut atzerrira denboraldi bat pasatzera, eta tokia ez da izan inoiz inportanteena. Nekatuta nengoen lan baldintza kaskarrekin. Alemanian bizi den lagun batek esan zidan lan eskaintza handia zegoela: jende bila ari zirela. 2013ko irailean esan zidan hori, eta abendurako Alemanian nengoen.

Sei urte pasatu dira ordutik. Zer moduz igaro dituzu?

Egia esan, azken sei urteak hegan igaro dira. Denbora horretan, nire bikotekidea ezagutu dut, eta aita izan naiz. Gustura nabilela esan daiteke. Laster ohitu nintzen, bai egoerara bai lekura.

Joan zinenean, denbora luzean gelditzeko asmoa zenuen?

Ez. Esperientzia berri bat bizitzeko etorri nintzen, luzerako izango zen edo ez jakin gabe eta asmo jakinik gabe. Gustura zaudenean, denbora oharkabean pasatzen da.

Erraza izan zen eguneroko martxa hartzea eta egokitzea?

Alemaniara lan kontratu batekin heldu nintzen. Alemaniak oso leku serio eta zuzena dirudi, lan giroan bereziki, baina nire esperientziak guztiz aurkakoa erakutsi dit. Oso toki alaia aurkitu dut, eta lan giroa ere bikaina da. Enpresa berean nabil lanean; oso gustura nago.

Zertan egiten duzu lan?

Ordenagailuko birusak ikertzen hasi nintzen, baina gaur egun UX izeneko diseinuen [Erabiltzailearen Esperientzia] ikertzailea naiz. Inork ez du aplikazio konplexu eta zail bat nahi. Erabiltzaileentzat erosoagoa izateko asmoz, hainbat programa erabiltzeko erraztasunak ikertzen eta diseinatzen ditut. Nahiko berria da lana, baina oso erakargarria da: psikologia eta sormena biltzen ditu.

Arlo horretan lan egiteko aukera gehiago dago han hemen baino?

Etorkizuna duen esparru bat dela esango nuke, eta oraindik gehiago zabalduko dela uste dut. Gero eta enpresa gehiago konturatzen hasi dira Erabiltzaileen Esperientziak merkatuan duen garrantziaz, bai Alemanian, bai mundu zabalean. Baldintza hobeak bai, baina ez nuke esango lan egiteko aukera gehiago dagoenik.

Zerk harritu zintuen gehien?

Alemaniarren seriotasuna ez da hainbesterako, hegoaldean batez ere. Ni bizi naizen aldean guk uste baino alaiagoak eta irekiagoak dira. Gainera, uste nuen baino erlijiosoagoa da herrialdea. Lorategi txiki bat nuen lehengo pisuan, eta igande batean txukuntzea erabaki nuen. Txukuntzen ari nintzela, emakume bat garrasika agertu zen. Ez nuen ezer ulertu. Lankide batek azaldu zidan gertatutakoa: igandeetan ez da lanik egin behar, eta atseden eguna errespetatu egin behar da.

Zer moduz alemanarekin?

Nire ahultasunik handiena da. Apur bat ikasi dut, eta noizbehinka heltzen diot ikasten jarraitzeari. Kontua da lantokian ingelesez hitz egiten dugula, eta, etxean, batez ere gaztelaniaz. Ez dut asko erabiltzen. Hala ere, oraingoz ez dut galdu ondo hitz egiteko esperantza.

Izaten duzu herriminik?

Herrimina gero eta handiagoa da kanpoan zenbat eta denbora gehiago daramazunean. Urtean hiru aldiz joaten gara Euskal Herrira, baina oso laburrak egiten dira bisitak.

Zeren falta sumatzen duzu?

Familiarena eta lagunena ez ezik, hainbat ohituraren falta ere sumatzen dut etorri nintzenetik: kuadrillarekin portura zurito batzuk hartzera joatea eta pintxoak jatea; tabernako giroa, kaleko giroa, euskara entzutea... Baina eguraldiaren falta, adibidez, ez dut sumatzen.

Aurrera begira, hor imajinatzen duzu zeure burua?

Asmoa lehenago edo beranduago Euskal Herrira itzultzea da. Egoera apur bat hobetu beharko litzateke horretarako, lan munduari begira batez ere.

Koronabirusa ere iritsi da horra...

Bai, baina hemen ez dute indarrean jarri etxean egon beharra. Hala ere, etxean gelditzeko eskatu dute, eta jendeak eskaera errespetatu du.]]>
<![CDATA[Sormena, gozamenerako baliagarri]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2148/034/001/2020-04-18/sormena_gozamenerako_baliagarri.htm Sat, 18 Apr 2020 00:00:00 +0200 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/2148/034/001/2020-04-18/sormena_gozamenerako_baliagarri.htm hobby bat dela nabarmendu du.

Askotariko argazkiak atera ditu urteotan, hala kirol argazkilaritzari lotuak, nola arkitekturari lotuak. Beste hainbeste arlotako irudiak ere egin ditu, baina, dioenez, horiek biak dira gustukoen dituen esparruak. Hain justu, kirol argazkilaritzari lotuta egin zituen lehen pausoak: «Nire zenbait argazki ezagun egin ahala, aukera berriak sortu zitzaizkidan. Esaterako, boxeo ekitaldietara joaten hasi nintzen, eta momentu horiek kamerarekin harrapatzen. Izugarri gustatu zitzaizkien argazkiok, eta, apurka, nire bidea egiten hasi nintzen». Dioenez, kirol jardueretan «momentua harrapatzea» da inportanteena. Hala ere, sortzaile izaten ere ahalegintzen dela nabarmendu du: «Une zehatza islatu behar duzu, baina sortzaile izateari utzi gabe. Erronka moduan ikusten dut: ez da bakarrik mundu guztiak harrapa dezakeen hori atzematea, baizik sortzailea izatea eta beste zerbait eskaintzen saiatzea».

Kirolari lotutako argazkiekin hasi zen, baina arkitekturari lotutako irudiekin egin zuen jauzi nazioartera: «Arkitekturari lotutako argazkien hasi nintzen parte hartzen nazioarteko lehiaketetan; horietako zenbaitetan sariak eta aipamen bereziak jaso nituen. Sinestezina izan zen». 2016. urtea izan zen, nagusiki, sari asko jasotzen hasi zen garaia. Adibidez, Kuwaiten jaso zuen sari bat aipatu du: «Milaka eta milaka argazkiren artean nirea hautatu zuten, eta lehenengo bosten artean geratu nintzen». Argazkilariaren arabera, «ikaragarria» izan zen esperientzia hura: «Mundu osoko argazkilariekin egon nintzen. 'Zer egiten dut nik hemen?', pentsatu nuen. Bilboko itsasadarrean ateratako igerilari batzuen argazki batekin irabazi nuen; airetik aterata zegoela zirudien. Gustatu egin zitzaien, berezia iruditu zitzaien».

Sortzeko beharra

Ajuriagerraren esanetan, «sortzea» da bere irrikarik eta zirrararik handiena. «Argazki bat egin eta amaitzen duzunean, iristen da une bat non argazki horrek balioa galtzen duen; jada ez du hasieran zuen xarma berbera, dagoeneko dastatu duzulako. Horregatik gustatzen zait gehien sortzea». Sortze prozesu horretan «desberdina» izaten ahalegintzen da: «Zerbait desberdina egiten saiatzen zara, eta, dinamika horretan sartzen zarenean, sortu beharra sentitzen duzu. Ni ez nau inoiz artearen munduak erakarri, eta, orain, etengabe sentitzen dut sormen hori elikatzeko beharra».

Adierazi duenez, lehiaketa horietan parte hartzeak gauza askotarako balio izan dio: «Sariketa horiei esker, eboluzionatu egin dut argazkilari gisa; sormena garatzeko balio izan dit, eta pertsona eta argazkilari gisa hazi egin naiz. Ate asko ere ireki dizkit, eta jende asko ezagutzeko aukera izan dut». Baina, ibilbide horretan asko ikasi duen arren, hasieran kosta egin zitzaion erritmoa hartzea: «Lotsatia naiz; ez nukeen esango joan naizen leku guztietara joateko gai izango nintzenik, baina argazkiak atera ahal izateak bidaiatzea ahalbidetu dit, eta leku berriak ezagutu ditut. Duela hamar urteko Pedro ez zatekeen inoiz leku horietara joango; argazkiak ateratzeak alderdi horiek garatzeko aukera eman dit». Hala, pasioa da, haren iritziz, aurrera eginarazi diona: «Argazkilaritza bizitzeko dudan grina da, agian, nire bertuterik handiena, eta horri esker aurkitu dut nire lekua mundu horretan».]]>
<![CDATA[«Kolonbia herrialde borrokalaria da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2020-04-16/kolonbia_herrialde_borrokalaria_da.htm Thu, 16 Apr 2020 00:00:00 +0200 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2020-04-16/kolonbia_herrialde_borrokalaria_da.htm
Nola sortu zen Kolonbiara joateko aukera?

2008. urtean sartu nintzen EITBn. 2010. urtean, Etiopiara joan nintzen lagun batekin, bidaia solidario bat egitera, eta, itzultzean, Kolonbiara berriemaile gisa joatea proposatu zidaten. Dena utzita etorri nintzen. Apustu handia izan zen, eta, zorionez, ongi irten zen. Urtebete egitea zen asmoa, eta, azkenean, urtebete hori sei urteraino luzatu zen. Orain, Euskal Herrian izan naiz hiru urtez; abuztuan itzuli nintzen berriz.

Zergatik itzuli zara?

Gustura nengoen. Azken finean, urte gehiago pasatu ditut kanpoan erredakzioan baino. Gogorra ere bada zenbait kasutan; ez da soilik familiarengandik urrun egotea... Zazpi orduren aldea dago, baina Euskal Herriko ordutegian egiten dugu lan. Itzultzean, berriemaileok berriemailearen sindromea deitzen dioguna izan nuen: hemengo intentsitatearen eta adrenalinaren falta sumatzen nuen. Beste bizimodu bat da, beste kazetaritza bat, eta izugarri gustatzen zait.

Etxean bezala sentitzen zara?

Bai. Hemengo bizimodura ohitzen zara, jendearekin egotera... familia bat sortzen duzu. Bakarrik etorri nintzen, baina, denborarekin, sareak egin ditut. Hemengo bizimodua gustatzen bazaizu, ongi egokitzen baldin bazara eta lanean gustura baldin bazaude, gozamen hutsa da.

Zerk harritu zintuen gehien?

Desberdintasun sozialek harritu ninduten gehien. Bogota, adibidez, sei mailatan banatuta dago: jende txiroa bat eta bi mailako auzoetan bizi da; erdiko klasea deritzoguna, hiru eta lau mailetan; eta bost eta sei mailakoak aberatsen auzoak dira. Beti bizi izan naiz errealitate batean, eta Kolonbian errealitate erabat desberdin batekin egin dut topo.

Zer diozu herrialdeari buruz?

Kolonbia herrialde borrokalaria da. Ezer ere ez duen jende asko bizi da; biztanleriaren %60k lan informal bat du; hau da, ez du kontratu finkorik, eta egunez egun irabazten duen diruarekin bizi da. Zailtasun asko izan arren, aurrera egiteko espiritua dute. Herri baikorra da.

Izaten duzu herriminik?

Orain, ez; izan ere, duela gutxi izan naiz Euskal Herrian. Iritsi berritan, ordea, gogorra da. Herrimin hori sentitzen dudanean, euskal musika entzuten dut, eta sare sozialen bidez hitz egiteak ere asko gerturatzen du. Urteak pasatu ahala, ohitu egin naiz, baina ezingo nintzateke egon urte oso bat etxera itzuli gabe.

Mugarri izan diren albiste askoren berri eman duzu. Horietatik, zein izan da bereziena?

Zaila da bat hautatzea. Momentu gogor asko izan dira bereziak; izan ere, ikasteko baliagarriak izan dira. Iritsi eta urtebetera, espetxe bat erre zen Hondurasen: ehunka pertsona hil ziren. Ez da oroitzapen polita, baina eragina izan zuen nigan. FARCen kanpalekuan sartu ginenekoa ere oso berezia izan zen; bake akordioa sinatu baino aste bat lehenago. Garai itxaropentsuak izan ziren, eta oso gordeak ditut.

Albiste horien berri izatean, zaila da kazetariaren eta pertsonaren arteko muga bereiztea?

Kazetari gisa, ez dugu inoiz ahaztu behar nor garen, baina ez dugu ahaztu behar pertsona humanoak garela. Ez dugu dramatismoan eta sentsazionalismoan erori behar; ez dugu malko erraz hori bilatu behar. Helburua ez da hori, baina oso zaila da zure sentimenduak alde batera uztea. Ohean sartzean, larritasun hori zurekin oheratzen da. Gure lana ere bada sufritzeko lana: bidegabekeria ugari ikusten ditugu. Hori kontatu egin behar duzu, eta ezin duzu alde humanoa zokoan utzita kontatu. Neurria bilatu behar diozu.

Latinoamerikako hainbat lekutan izan zara albisteak ematen. Nola daramazu mugitzen egote hori?

Berriemaile izatearen alderdirik ederrenetako bat dela esango nuke. Erritmo bizia da, eta disfrutatu egin behar duzu. Nahiz eta garai gogor asko bizi eta ikusten duzuna oso atsegina ez izan, kontziente izan behar duzu horren lekuko izatearen eta hori kontatzearen zorteaz eta arduraz. Pasioz bizi dut batetik bestera ibiltzea.

Aurrera begira, Kolonbian bizi nahiko zenuke?

Bai. Lan hau izugarri gustatzen zait, eta hemen ikusten dut neure burua. Zortea dut urtean behin hara joateko aukera dudalako; han dut nire etxea, baina hemen ere etxe bat dut. Lanera joan eta ikastea izugarria da: gogoeta egiteko aukera ematen du.

Nola daramazue konfinamendua?

Ongi. Kazetari izanda, atera naiteke lan egitera. Jendea ongi erantzuten ari da, baina beste errealitate sozial bat ere badago: jende asko egunez egun bizi da, eta, kalera ezin badira atera, ezin dute familia mantendu. Drama sozial hori ikusten ari gara jada. Errealitatea oso gogorra da.]]>
<![CDATA[«Herbehereetan lan aukera handia dago hezkuntzaren arloan»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2020-04-10/herbehereetan_lan_aukera_handia_dago_hezkuntzaren_arloan.htm Fri, 10 Apr 2020 00:00:00 +0200 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2020-04-10/herbehereetan_lan_aukera_handia_dago_hezkuntzaren_arloan.htm
Zer dela eta joan zinen?

Nafarroako Unibertsitate Publikoak nazioartean praktikak egin ahal izateko eskaintza bat zabaldu zuen. Ni master bat egiten ari nintzen Mondragon Unibertsitatean, baina izena eman nuen. Gradu bakoitza kontuan hartuta, herrialde asko zeuden aukeren artean, tartean Utrech, orain nire bizileku dena.

Zuk hautatu zenuen nora joan?

Hiru hiri zeuden irakasletzarekin lotuta, eta nik hiru aukeretan eman nuen izena: Bratislava, Paris eta Utrech. Hiruetan hartu ninduten, baina nik Herbehereetara etortzea erabaki nuen, hemengo hezkuntza sistema nahiko desberdina zela esan zidatelako. Montessori izena duen pedagogia batean oinarrituta dago, eta niri asko interesatzen zait pedagogia hori.

Zerk harritu zaitu gehien?

Hemengo bizimoduak harritu nau gehien; egunerokoa erabat desberdina da. Tolosan, adibidez, beste erritmo bat neraman. Hemen, ordea, arratsaldeko bostetan etxera joateko ordua da; jendea etxekoia da. Janari aldetik ere harrigarria da; ez dago kultura gastronomikorik.

Praktikak egitera joan eta han geratu zinen...

Lehen sei hilabeteetan Cervantes Institutuan egon nintzen lanean, baina gero hemen gelditzea erabaki nuen: lan eskaintza bat jaso nuen irakasle gisa, eta onartu egin nuen. Lan aukera handia dago, bereziki, hezkuntzaren arloan. Ikastetxeak ixten ari dira, hain justu, irakaslerik ez dagoelako. Aukera polita iruditu zitzaidan.

Zertan zabiltza orain?

Masterra bukatzen ari naiz; online denez, hemendik ere egin dezaket. Horrez gain, gaztelania irakasten ari naiz ikastetxe batean, eta, aldi berean, Cervantes Institutuan eta Espainiako enbaxadan ere ematen ditut klaseak.

Hezkuntza sistema desberdina dutela aipatu duzu lehen. Zer dute bereizgarri?

Gustatzen zaizkidan gauza asko ikusi nituen, adibidez, Montessori pedagogiaren bidez ikasle ororen erritmoa errespetatzen dutela. Hala ere, ikusi ditut asko gustatzen ez zaizkidan kontuak ere. Haurrek 12 urte betetzean, gaitasunen arabera bereizten dituzte: hainbat ikasle unibertsitatera joateko bideratuta dauden ikastetxe berezietara joaten dira; beste zenbait maila baxuagoko ikasketa gisa definitzen dituzten graduak ikastera joateko prestatzen dituzte; eta beste batzuk, lanbide heziketa bat ikasteko. Txikitatik daude banatuta, beren etorkizuna erabakita dute. Eraginkorra dela esaten dute hemen, baina ez dakit bide horretan non gelditzen diren balio etikoak...

Zer moduz nederlanderarekin?

Zaila da, baina poliki-poliki bidea egiten ari naiz. Ikastaro batzuetan eman dut izena. Bikotekidea herbeheretarra dut, eta pisukideak ere bai; beraz, praktikatzeko aukera dut. Ikasteko zaila da: alemanaren, ingelesaren eta frantsesaren arteko koktel bat dela esango nuke.

Zergatik hasi zara ikasten?

Integratzeko asmoarekin. Gainera, irakasle izateko jakin egin behar duzu, eta etorkizunari begira ere baliagarria izan daiteke.

Gelditzeko asmoa duzu?

Bai. Irakasle izatea da nire asmoa. Nederlandera ikasi nahiko nuke, eta ikastetxe batean edo hezkuntza erakunde batean lan egin. Hala ere, oraintxe bertan beste lan aukera bat izango banu, adibidez Alemanian, hara joango nintzateke. Argi dudan gauza bat da oraingoz ez naizela Tolosara itzuliko, aukera berriak probatu eta esperientzia berriak bizi nahi ditudalako.

Esperientzia polita izaten ari da?

Aberasgarria da. Hasieran ez duzu lagunik, ez duzu ezagunik, bakarrik zaude. Zaila da, erronka bat da, baina erronka aberasgarria. Ikusten duzu gai zarela jendea ezagutzeko, beste herrialde bat zure etxe bihurtzeko... Familia berri baten pareko zerbait sortzeko.

Euskaldunik topatu duzu?

Egia esan, euskaldun dezente gaude hemen. Sarritan elkartzen gara, eta plan ugari egiten ditugu.

Zer sumatzen duzu faltan?

Familia eta lagunak. Hala ere, hiru hilabetean behin itzultzen naiz etxera. Mendiak eta paisaiak ere sumatzen ditut faltan, eta hondartza ere bai. Natura, orokorrean.

Nola ari zara kudeatzen COVID-19 gaitzaren kontua?

Nahiko ondo, egia esan. Hemen ez da han bezala; kalera irten gaitezke. Kontzientzia zibilaren esku utzi dute nola jokatu erabakitzea. Hala ere, ez dabil inor kalean.]]>
<![CDATA[Lau trikiti, lau ahots, lau ama]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1909/024/001/2020-04-02/lau_trikiti_lau_ahots_lau_ama.htm Thu, 02 Apr 2020 00:00:00 +0200 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1909/024/001/2020-04-02/lau_trikiti_lau_ahots_lau_ama.htm
Lizarribarren esanetan, gauza asko partekatzen dituzte laurek, baina bada guztien gainetik gailentzen den ezaugarri bat: «Trikitiak batzen gaitu, plazak ere bai, baina, batez ere, trikitiak». Dioenez, tresna horrek eraman ditu Euskal Herrian herriz herri; baita Euskal Herritik kanpora ere. «Gu batzeko arrazoia trikitia izan da; emakume izatea ere bai, baina lehen ardatza trikitia izan da», azpimarratu du. Musikariaren aburuz, «izugarria» da zaletasun horrek eta emakume izateak elkartu izana: «Gozagarria da bi pasio horiek talde batean bilduta edukitzea. Gauzak oso natural egin nahi ditugu, eta hala egiten saiatzen gara. Ez gara jarri pentsatzen inongo momentutan lau emakumez osatutako talde bat sortu nahi genuela: hala suertatu da».

Kantuen bertsioak, pot-pourriak eta kantu propioak jotzen dituzte kontzertuetan. Denetarik eskaintzea da taldekideen asmoa; baita kantuok berezi eta bakar egitea ere. «Bakoitzaren gustuak aztertzen ditugu, eta gurera ekartzen saiatu». Trikitilariaren esanetan, talde askoren bertsioak egin dituzte jada. «Oskorriren kanturen bat jo dugu, Izaroren bat ere bai azken emanaldietan, Zea Maysena, Imanol Larzabalena... Aukera ikusten baldin badugu kantua gure erara jotzeko, gurera ekartzeko, ahalegina egiten dugu». Hala ere, gertatu izan zaie gustuko kanturen bat lantzen saiatu eta ez duela funtzionatzen ohartzea; halakoetan, alde batera uzten dute. Bertsioetan, gainera, haiek aurretik sorturiko kantuak ere sartu dituzte, beste ukitu bat ematen saiatuz: «Horietako zenbait gure kantuen bertsioak dira, gure kantuak berrinterpretatzen ditugu, pot-pourri modukoak sortuz».

Soiltasunari leial

Trikitia, panderoa eta ahotsa dira taldearen osagai nagusiak: «Laurok jotzen dugu trikitia, laurok jotzen dugu panderoa, laurok erabiltzen ditugu peñaparda panderoak, eta laurok erabiltzen dugu ahotsa. Ez dago definituta nork zer eta noiz joko duen; guztiok jotzen dugu dena». Kantuak prestatzean, instrumentu horiekin jolastea eta soinuak konbinatzea dute gustuko. «Aldatuz joaten gara, probatzen, instrumentu bakoitzak bere lekua bilatu arte eta kantu horri zein sonoritate eman nahi diogun erabaki arte». Lizarribarren iritziz, hiru osagai horiek nahikoa dira zerbait polita sortzeko; ez dute gehiagoren beharrik. «Une honetan bete egiten gaitu trikitia, panderoa eta ahotsa soilik egoteak. Gure hasiera ere horrela izan zen, soinu eta pandero hutsean. Sonoritate berriak probatzeko gogoa dugunean, tresna berriak txertatzen ditugu. Momentuan momentukoa egiten ari gara».

Aurrez ez bezala, «eserita egoteko» kontzertuak ematen dituzte orain. Lehen, bi, hiru, lau edota bost orduko kontzertuak egiten zituzten; iluntzean, gauean eta ordu txikietan. Egungoak, ordea, ordubete inguruko saioak dira: «Jendea eserita dago gu entzuten. Esan izan digute etxeko sofan eserita moduan abesten dugula; eta hori da, beste gauza askoren artean, transmititu nahi duguna, plazerez egiten dugun gauza bat dela. Guregana etortzen den ikus-entzuleak ere ongi pasatzen badu, gainera, hobeto».

Harrera beroa izan dutela azaldu du abeslariak, eta ez zutela erantzun hori espero. Hasieran, familiako kideak eta ingurukoak joaten ziren, batez ere, kontzertuak ikustera. Orain, ordea, publiko handiagoarena heltzen dira. «Martxoaren 8ko asteburuan sarrera guztiak agortu genituen. Pena ematen dizu, jendeak kanpoan gelditu behar duelako, baina, era berean, jendeak trikitia lasai entzuteko gogoa duela ikusten duzu, zu ikusteko gogoa duela. Pozgarria da».

Lizarribarren iritziz, egun emakume gehiago ikusten da oholtza gainean. Kasurako, bera izan zen, Ixiar Orejarekin batera, trikitia eskuetan hartu eta plazaz plaza jotzen hasi ziren lehen emakumeetako bat. Garai haiek gogoratu ditu, eta oholtzarako bide horretan izan zituzten oztopoak xehatu: «Argi geneukan hori gustatzen zitzaigula eta hori egin nahi genuela. Kasu egin izan bagenie esaten zizkiguten gauzei, entzuten genituen gauzei... ez ginatekeen oholtzara igoko». Publikoak ez ezik, zenbait trikitilarik ere zuzendu zizkieten mezu iraingarriak: «'Nora zoazte horrela?'. 'Nola egingo duzue hori?', eta horrelakoak entzuten genituen. Gure inguru berberekoak ziren. Gu ez gentozen inori lekua kentzera, baina haiek sentipen hori zutela dirudi». Urteak pasatu ahala egoera hobetuz joan dela nabaritu du. Pozten da, Ixiarrekin batera plazarako bide hori «apur bat» ireki zuelako eta pauso hori beste emakume askorentzat baliagarria eta lagungarria izan zelako. Kasurako, orain Amak proiektuaren parte diren musikari eta lagunentzat.]]>