<![CDATA[Nagore Arin | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 15 Dec 2019 06:06:11 +0100 hourly 1 <![CDATA[Nagore Arin | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Ikusgaitasuna ardatz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1909/035/001/2019-12-14/ikusgaitasuna_ardatz.htm Sat, 14 Dec 2019 00:00:00 +0100 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1909/035/001/2019-12-14/ikusgaitasuna_ardatz.htm
Baionako zenbait koruk, musikarik eta abarrek parte hartuko dute ekintzetan: 10:00etan egingo da lehena. Jarraian, ibilaldia egingo dute Errobi ibaitik beherantz, 12:00etan. Jende gehien biltzen duen ekintza 15:30ean izango da: Olentzero itsasontziz iritsiko da Xaho kaira, eta Mari Domingi eta gainerako ikusleak zain izango ditu.

Urtez urte egitarau antzekoa osatzen duten arren, aurten bi berrikuntza egin dituzte, Irigoienek esan duenez: «Eguberriko argia piztuko du Olentzerok Euskal Museoan, eta abenduaren 14tik urtarrilera arte egongo da piztuta; Olentzero ikusgarri egongo da hamabost egunez. Garai hauetan, gauak gaina hartzen dio egunari, gauak egunak baino luzeagoak baitira, eta hori aldatzera dator Olentzero. Argiak berriz ere iluna gaindituko du». 17:00etan izango da hori, eta bigarren berritasuna 18:00etan izango da: Txistor Gaua egingo dute. «Jarraipen bat eman nahi genion arratsaldeari, eta Txistor Gaua antolatu dute beste elkarte batzuek; Olentzero ere joango da. Lortutako diru guztia Seaskaren integrazio batzordeari emango zaio», adierazi du Irigoienek. Bi ekintza horien artean, gozokiak banatuko dituzte Olentzerok eta Mari Domingik, 17:15ean, Roland Barthes plazan. Gozokiak banatu bitartean, kantuan arituko dira haurrak eta gazteak.

Euskara, lehen lerrora

Arraroa suerta litekeen arren, badu arrazoi bat Olentzeroren Eguna abenduaren 14an antolatu izanak: «Normalean, abenduko oporretan izaten zen, oporretako azken larunbatean, baina ohartu gara asko kanpora joaten direla asteburu horretan». Hala, data aurreratzea erabaki dute, guztiek Olentzeroren Egunaz gozatzeko parada izan dezaten. «Oraindik sumatzen dut, hogei urteren ondoren ere, txoko batean geratzen dela Olentzero, eta uste dut euskal kulturaz, Euskal Herriaz... ardura dutenek gehiago baliatu beharko lituzketela Olentzero eta halako pertsonaiak, kultura irudikatzen dutelako eta euskararen erabilera ziurtatzen dutelako», esan du.

Olentzeroren Eguna

Gaur, 10:00etatik aurrera, Baionan.]]>
<![CDATA[Herritarren eta ekoizleen topagune]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/037/001/2019-12-13/herritarren_eta_ekoizleen_topagune.htm Fri, 13 Dec 2019 00:00:00 +0100 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1879/037/001/2019-12-13/herritarren_eta_ekoizleen_topagune.htm
Guztira, 393 postu egongo dira aurtengo azokan; horietatik 258 Zumarragan, eta gainerako 135 postuak Urretxun. Abeltzain eta nekazarien artean ospe ona duen azoka da: «Bertako produktuen eta lehen sektoreko produktuen aldeko apustua egiten du». Hala, topagune garrantzitsua izan ohi da ekoizleentzat eta erosleentzat. Serranoren arabera, «erreferente bat izaten da, lehen feria izanik, gustura etortzen da jendea, eta erostera etortzen direnek ere begi onez ikusten dute». Alkatearen esanetan, «giro aparta» sortzen da, eta, garai batean ez bezala, produktu guztiak bertatik bertara ikusi, ukitu, ezagutu eta dastatu egin daitezke.

Egitarau zabala antolatu dute aurtengorako ere. Horien artean daude urtez urte sona hartuz joan diren sariketa ugari: adibidez, abere azokaren sariketa; Errezil Sagar, fruta eta barazki sariketa; edota oilasko eta kapoi sariketa. Horiez gain, baina, egongo da bestelako jarduera eta ekitaldirik. Zaldi aziendari egin dio erreferentzia alkateak: «Abeltzaintza apustu garrantzitsua da azokan, batez ere, zaldien inguruan. Leiho hori indartu dugu; izan ere, beste azoka batzuek ez dute egiten abereen erakusleiho izateko horrelako apusturik. Guk sariketak egiten ditugu, eta, era horretan, balioa ematen diogu».

Arrakasta duten ekintzetako bat da zaldien erakusketa, baina artisautza postuek ere jende ugari erakartzen dutela nabarmendu du Serranok: «Plazako postuek ere arrakasta izaten dute. Horiek erlazio zuzena dute lehenengo sektorearekin, baina sariketetan egoten diren fruitu, sagar, barazki eta bestelakoek ere arrakasta izan ohi dute. Halaber, gorakada izan dute artisautza postuek».

Azoka bat baino gehiago

Lehen sektoreko produktuez, abereez eta sariketez gain, ekintza ugari antolatu dituzte egunean osoan. Zaldien ibilaldiak, adibidez, ohiko ekintza bilakatu direla esan du alkateak. Horrez gain, herri kirolak edota pilota partidak ere egingo dituzte, eta aizkolarien eta harri-jasotzaileen erakustaldiak ere ez dira faltako. 18:00etan, esaterako, idi proben finala egingo dute.

Erdi Aroan du jatorria Santa Luzia azokak, Serranok adierazi duenez: «Ezkion sortu zen, baina XVIII. mendean, azpiegitura falta zela eta, Urretxu aldera bideratu zen. XVIII. mendetik hona, bi udalen artean antolatu dugu, eta bi herrien arteko erlazio horretan mugarri garrantzitsua izan zen». Hala, «bi herriak bateratzen gaituen azoka» moduan definitu du alkateak Santa Luzia azoka: «Urretxuarra edo zumarragarra izan, egun handia da denontzat».]]>
<![CDATA[Musika urbanoa euskaraz sortuko duen proiektu batek jaso du Sormen Beka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2108/032/001/2019-12-07/musika_urbanoa_euskaraz_sortuko_duen_proiektu_batek_jaso_du_sormen_beka.htm Sat, 07 Dec 2019 00:00:00 +0100 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/2108/032/001/2019-12-07/musika_urbanoa_euskaraz_sortuko_duen_proiektu_batek_jaso_du_sormen_beka.htm
Aguilerak Jon Maia bertsolariaren hitzak baliatuz azaldu du proiektuaren muina. «Gure proiektua periferian sortzen da, euskararen periferian. Garrantzitsua da periferiako euskal nortasun eta identitate berriak proiektatzea, euskaraz eta Euskal Herri osora». Bazterreko musika estiloak garatzeko beharra nabarmendu du Aguilerak, betiere Maiaren hitzak bere eginez. «Proiektu hau bultzatzea garrantzitsua da euskararentzat, laguntzen duelako heldulekuak sortzen zein egungo belaunaldientzat erreferente diren musika eta kultura adierazpide berriak sustatzen».

Fikzioaren aldarrikapena

Atopia RPG kolektiboko kideek umorez aurkeztu dute beren rol jokoa. 400 orrialde inguruko liburu formatua du, eta, azaldu dutenez, material gutxi beharko da jokatu ahal izateko: jokalari bakoitzaren fitxen fotokopiak, orri zuriak, arkatzak, dadoak eta liburua bera. Gutxienez hiru pertsona mahai baten bueltan elkartu, eta fikzio inprobisatu bat sortu beharko dute. Batzuetan, kooperatu; besteetan, elkarren aurka aritu. Jokalari bakoitzak bere pertsonaia sortu beharko du, eta harentzako fakzioa aukeratu: Agentzia, Internazional ikusezina, marxialistak, Lur4a edo STMA. Baina jokalariek aukeratuko dute nola jokatu nahi duten.

Euskal fikzioaren aldeko aldarria ere egin dute: «Euskarak fikzioa behar du, euskal politikak fikzioa behar du, euskal gizarteak fikzioa behar du, Euskal Herriak fikzioa behar du. Edo, bestela esanda, euskara asmatu behar da, euskal politika asmatu behar da, euskal gizartea asmatu behar da, Euskal Herria asmatu behar da, bizirik irauteko».

Zuzeneko rol partida bat jokatuko dute gaur Kabi@ gunean, 16:30ean, eta harekin podcast saio bat egingo dute gero.]]>
<![CDATA[Ehun urte xarea biziberritzen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/040/001/2019-12-07/ehun_urte_xarea_biziberritzen.htm Sat, 07 Dec 2019 00:00:00 +0100 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1872/040/001/2019-12-07/ehun_urte_xarea_biziberritzen.htm
Iritsi zeneko garai hura oroitu, eta ehun urteko bidea ospatuko dute irurarrek: ekintza anitz antolatu dituzte hurrengo astean egiteko. 70 gazte ari dira xarea ikasten: 9 urterekin hasten dira, baina 11-12 urte artekoek eta 13-14 urte artekoek soilik parte hartzen dute txapelketetan. 70 ikasle dira, 50 mutil eta 20 neska. Mutilek Iparraldeko txapelketetan parte hartzen dute, Hegoaldean Irura baita xare jokalariak dituen herri bakarra. Gipuzkoako txapelketa ere egiten dute, baina irurarrak dira lehiakide guztiak. Nesken kasuan, ez dago irurarra ez den beste lehiakiderik, Iparraldean ere ez; beraz, haien artean soilik jokatzen dute. «Irailean, herriko festetan, lehen aldiz emakumeen arteko xare partida bat jokatu da, lehen aldiz munduan, eta harro gaude».

Uzkudunek esan duenez, hiru ardatz behar dira xareak bizirik jarraitzeko: «Eskola, txapelketak eta taldea. Eskola bazegoen, baina beste biak falta ziren». Azkenengo urteetan itzalpean egon da xarea herrian, baina 2017. urtetik hona berriz ere indarberritu da: «2017. urtean erretiratu nintzen ni, eta laguntza eskatu zidaten, berriz ere zerbait egiten hasteko». Irura oasi bat da, Uzkudunen arabera: txapelketak etxetik kanpo lotu behar dituzte. Ez dira guztiak joaten lehiatzera: «Teknifikazio taldea deiturikoa sortu dugu, gazte guztiek ezin baitute elkarrekin jokatu. Batzuk artaldetik aldendu behar dira, eta talde bereziak prestatzen ditugu txapelketei begira. Momentuan hiru teknifikazio talde ditugu, eta teknifikazio talde horientzat antolatzen dira txapelketak».

Hurrengo astean ospatuko dute mendeurrena:«Aldizkari bat argitaratuko dugu, eta hori izango da egitasmo nagusia», esan du. Urte horietan bizi izandako gorabeherak jasoko dituzte, historiaren parte izan diren norbanakoak presente. Horrez gain, ekintza anitz antolatuko dituzte. Egun handia larunbatean izango da. «Topaketak egingo dira goizean, baita artisau tailerrak ere. Xare erakustaldi txiki bat ere izango da, eta arratsaldean Iparraldeko ligako lehen finalerdiak egingo dira», kontatu du.

Ehun urte gorabeheratsu

Ibilbide maldatsua izan du xareak Iruran. Indartsu iritsi bazen ere, gainbehera ugariak izan ditu: lehena, 1936ko gerraren ondoren. Gerora berreskuratu zuten, baina 1940. eta 1945. urteen artean galdu egin zen berriro. 1952. urtean itzuli zen, Munduko Euskal Pilota Txapelketaren harira: «Pilotari batzuek lehenengo aldiz jokatu zuten». Txapelketaren ondoren berriz ere desagertu zen, 1970era arte. «1970ean berriz ere jokatu zen Munduko Txapelketa, baina ez zuen inork parte hartu, inork ez zekielako jokatzen». Mugarri izan zen gertaera hori, eta gerora, loraldia etorri zen, «urrezko aroa». Etorkizunari begira, «baikor» dago Uzkudun: «Zaila da. Globalizazio egoera batean gaude, eta xarea modalitate murritza da. Hala ere, lana ongi egiten bada, aukera dago aurrera egiteko».]]>
<![CDATA[Iratxe Aguilera musikagileak irabazi du Durangoko 54. Azokako Sormen beka]]> https://www.berria.eus/albisteak/174757/iratxe_aguilera_musikagileak_irabazi_du_durangoko_54_azokako_sormen_beka.htm Fri, 06 Dec 2019 13:16:59 +0100 Nagore Arin https://www.berria.eus/albisteak/174757/iratxe_aguilera_musikagileak_irabazi_du_durangoko_54_azokako_sormen_beka.htm Atopia RPG proiektuak irabazi zuen, eta gaur aurkeztu dute egitasmoaren emaitza, Durangoko Azokaren (Bizkaia) bigarren egunean. Iazko proiektuaren emaitza aurkezteaz gain, aurtengo Sormen Bekaren irabazlea nor den jakinarazi dute. Literatura izan zen iazko bekaren ardatza; oraingoan, musika izan da gaia. Hain justu, Iratxe Aguilera abeslariak jaso du 15.000 euroko beka, eta euskaraz ere musika urbanoa egin daitekeela defendatu du. Hamahiru lan aurkeztu zituzten deialdira, eta horietatik hamaika lan aukeratu zituzten; besteek ez zituzten baldintza guztiak betetzen. Kantuan eta dantzan jaso du lorpena Iratxe Aguilera musikagileak, eta amets bat errealitate bihurtuko duela esan du. Agertokira igo, mikrofonoa hartu proiektuaren parte den abesti bat interpretatu du, lagunen eta ikus-entzuleen begiradapean. "Eskerrik asko ni bezalako gazteei aukera emateagatik, sari hau oso berezia da", adierazi du. Halaber, Euskal Herrian musika urbanoak duen presentzia urriaz mintzatu da: "Euskal Herrian genero hau ez dagoela oso garatuta ikusi genuen, eta interesgarria iruditu zitzaigun egitea". Jarraian, telefonoa atera eta Jon Maia bertsolariaren hitz batzuk irakurri ditu, proiektuaren nondik norakoak zein diren azaltzeko asmotan. Horrela esan du: "Gure proiektua periferian sortzen da, euskararen periferian. Garrantzitsua da periferiako euskal nortasun eta identitate berriak proiektatzea, euskaraz eta Euskal Herri osora. Halaber, garrantzitsua da Euskal Herrian ia presentziarik ez duten musika molde berriak eta kultur adierazpen berriak gehitzea. Hori periferiatik gertatzea are aberasgarriagoa da. Proiektu hau bultzatzea garrantzitsua da euskararentzat, laguntzen dutelako heldulekuak sortzen zein egungo belaunaldientzat erreferente diren musika eta kultura adierazpide berriak sustatzen". Aurtengo irabazlearen berri eman baino lehen, AtopiRPG lantaldea igo da agertokira, proiektuaren emaitza aurkeztera. Euskarazko lehen rol jokoa egin dute, eta proiektuaren tonuarekin bat eginez egin dute aurkezpena:Manifestu dodoistairakurri dute, rol jokoaren munduan barneratuta. "Dodo Beltza, gure ikurra.Dodo beltz bat banuen, kaiolan sartua, egun baten neguen hil zan gizajoa.Dodoa euskaldunen ikurra zela jaso zuen Barandiaranek, hainbat kondairaren bidez. Hankak ebaki banizkio, neuria izango zen... baina nik, dodoa nuen maite.Gipuzkoako ezker abertzaleak Dodo Elkartea izena jarri die Herriko Tabernei", adierazi dute manifestuan. "Gure ikur" gisa izendatzeaz gain, euskararen ikur gisa ere izendatu dute dodoa manifestuan: "Dodoa, euskararen ikurra. Eusko Jaurlaritzak euskararen txantxandodoa sortu zuen 2016an. Ahotan, belarritan, su epelean.Kalearen bizia, herri honen irria, euskararen txantxandodoa".
Manifestuarekin amaitzeko, desagerpenaren aurkako deia egin dute: "Manifestu dodoista fikzioa da. Fikzioa baita desagertzearen aurkako txertoa. Fikzioa baita desagertzearen aurkako txertoa. Fikzio lana da Atopia. Fikzioa baita errealitatea ordenatzeko modu bakarra. Fikzioak sinesgarria izan behar baitu, errealitateak ez bezala. Dodo Beltza fikzioa da, beste edozein ikur bezain erreala". Halaber, euskal fikzioaren aldeko aldarri ozena egin dute: "Euskarak fikzioa behar du, euskal politikak fikzioa behar du, euskal gizarteak fikzioa behar du, Euskal Herriak fikzioa behar du. Edo, bestela esanda, euskara asmatu behar da, euskal politika asmatu behar da, euskal gizartea asmatu behar da, Euskal Herria asmatu behar da, bizirauteko, dodoak izan ez gaitezen behelaino artean". Produktu bat sortu dute, 400 orrialdeko liburu bat. Material gutxi beharko da jokatu ahal izateko: jokalari fitxen fotokopiak, orri zuriak, arkatzak, dadoak eta liburua bera. Gutxienez hiru pertsona mahai baten bueltan elkartu, eta fikzio inprobisatua sortu beharko dute. Batzuetan, kooperatu; besteetan, elkarren aurka aritu. Jokalari bakoitzak bere pertsonaia sortu beharko du, eta harentzako fakzioa aukeratu: Agentzia, Internazional ikusezina, marxialistak, Lur4a edo STMA. Ondoren, jokalariek aukeratuko dute zein modutara jokatu nahi duten. Bihar, zuzeneko rol partida bat jokatuko dute Durangoko Azokako Kabi@ gunean, 16:30ean, eta harekin podcast saio bat egingo dute gero, Internetera igotzeko.]]>
<![CDATA[Ikasleak protagonista direla hasi da Durangoko Azokaren 54. aldia]]> https://www.berria.eus/albisteak/174716/ikasleak_protagonista_direla_hasi_da_durangoko_azokaren_54_aldia.htm Thu, 05 Dec 2019 22:59:38 +0100 Nagore Arin https://www.berria.eus/albisteak/174716/ikasleak_protagonista_direla_hasi_da_durangoko_azokaren_54_aldia.htm

Hasi DA Durangoko azokaren 54. aldia. Ikasleen goiza da gaurkoa, eta gazte asko bildu dira azokara. Gaurtik igandera bitartean egongo da etortzeko aukera, egunero, 10:30etik 20:00etara bitartean @berria #54DA #OsorikDA pic.twitter.com/RX71HLSMMC - Nagore Arin (@nagorearin) December 5, 2019 Azokaren gunetik kanpo, tailer parte hartzaile eta ekintza ugari antolatu dituzte. Horietako bat da Trakamatraka tailerra. Ahotsenea zuzenekoen gunea ikaslez bete da Jon Urrutiaren hitzaldia entzuteko eta ikusteko. Musika sormenari buruzkoa da tailerra, eta objektu bat oinarri hartuta musika sortu litekeela erakutsi die Urrutiak gerturatu diren gazteei. Azenario batekin eta inbutu batekin osatutako tronpeta bat egin du lehenengo; makulu bat desmuntatu, eta txirula moduko bat egin du ondoren.

«Musika aniztasuna, sormena eta irudimena, birziklatzea eta ingurumenarekiko errespetua» landu dituzte tailerrean, sormena jolaserako tresna bat dela nabarmenduta. Urrutiaren arabera: «Ideia eta kontzeptu ezagunen arteko elkarketa berriak egitea eta ideia eta kontzeptu berriak sortzea da sormena». Eguerdian eta arratsaldean ere jarduera ugari egongo dira azokaren zazpi guneetan. Igandera bitartean egongo da zabalik, eta aurtengo aldian 200 kultur ekitaldi baino gehiago eta 264 erakusmahai egongo dira, 405 nobedaderekin: 273 liburu, 91 disko, 16 aldizkari... Ahotsenean ez ezik, azokako beste plazak eta guneak ere martxan jarri dituzte gaur, eta Irudienean izan da zer ikusia, adibidez. Ekinaldi eta egitasmo berriak aurkezteko plaza ere bada Durangoko Azoka. Ostegun honetan, adibidez, 2020ko udan egingo duten EuskarAbenturako ekitaldia aurkeztu dute. BERRIA ere Landakon dago, urtero ohi duen legez. Artekaleko 36-37 zenbakietan dauka postua aurten. ]]>
<![CDATA[«Jendearen bihotzean atximur egitea da nire kontzertuen helburua»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2019-12-04/jendearen_bihotzean_atximur_egitea_da_nire_kontzertuen_helburua.htm Wed, 04 Dec 2019 00:00:00 +0100 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2019-12-04/jendearen_bihotzean_atximur_egitea_da_nire_kontzertuen_helburua.htm Orion zuzenean du izena, eta ibilbidean egin dituen hainbat kantu biltzen ditu. Gaur, Bilboko BBK aretoan emango du zuzenekoaren lehen kontzertua. Bihar, Hernanin izango da, jaioterrian.

Zuzeneko disko bat zuzenean emango duzu. Nola egingo duzu?

Zuzenean eman nuen kontzertu bat disko bihurtu eta berriz zuzenean ematean, zuzeneko kontzertu bat planteatzen duzu: diskoan entzun daitezkeen kantuak oinarri dituen kontzertu bat. Hala eta guztiz ere, baduzu diskoan agertzen ez den beste kanturen bat edo bertsioren bat egiteko askatasuna.

Modu berezi batean prestatzen duzu zuzeneko hori?

Beste edozein diskoren bira izango balitz bezala prestatzen dut hau ere. Egia esan, energia handia eskatzen du zuzeneko bat antolatzeak. Hala ere, disko hau ustekabean bezala etorri da, eta bilduma baten pare planteatzen dut.

Bilbon emango duzu lehenengo kontzertua. Gogotsu zaude?

Bilbotik abiatuko da nire ibilbidea: diskoa aurkeztu ondoren emango dudan lehen kontzertua izango da. Urduritasun apur bat dago; izan ere, dena ongi ateratzea nahi dut.

Bihar Hernanin arituko zara, zure jaioterrian. Berezia izango da?

Pozik joango naiz, baina espero dut aurreko kontzertuan baino lasaiago egotea, deskantsatuago joatea. Joan den aldian kontzertu sorta baten azkenengoa izan zen, neke apur bat nuen, eta tristura sentitu nuen, ez nuelako behar bezala dastatzeko aukerarik izan. Jendeak oso ongi egin duzula esaten dizu, baina, egia esan, kontzertua dastatzeko gogoz gelditu nintzen. Oraingo honetan, bigarren aldia izango da Hernanin, eta horrela izatea espero dut.

Familiaren, lagunen, ezagunen... aurrean kantatuko duzu. Zer esan nahi du horrek zuretzat?

Giro autentiko bat sortuko dela uste dut: berezko giro bat. Urduritasuna ematen du ezagutzen zaituztenen aurrean egoteak; izan ere, etxekoen aurrean zaudenean, are handiagoa da urduritasuna. Benetakotasun handiagoa du zuzenekoak, eta hori transmititu behar duzu.

Abeslari gisa, zer espero duzu kontzertu horietatik?

Jendea desberdin ateratzea nahiko nuke. Era batean sar litezke, agian, nirekiko aurreiritzi askorekin, edo ez. Guztiek esaten didate ez zutela espero ikusi eta entzun dutena. Hain justu, jendearen bihotzean atximur egitea da nire kontzertuen helburua.

Lehen zuzeneko diskoa plazaratu duzu. Zein da estudioko lan baten eta zuzeneko lan baten arteko aldea?

Berezkotasun plus bat ematen dio; batez ere, ez nekielako grabatzen ari zirenik ere. Zuzeneko horretan kontzentratuta nengoen. Aldiz, grabatzen ari direla jakiten baduzu, estudioko atmosfera hori du; tekla gorriari ematen diogunean ez da berdin izaten. Beste freskotasun eta naturaltasun bat du. Orain arte egin dudan diskorik naturalena eta freskoena dela esango nuke, eta, hein batean, egiazkoena ere bai.

Kantuak soilik ez, kantu horien aurkezpenak ere sartu dituzu diskoan. Zergatik?

Nik zalantza nuen, baina Benitok [Lertxundi] egin du produkzio lana, eta hark proposatu zuen sartzea. Ikusten denez, hark zerbait bizi izan zuen aurkezpen horiekin ere, eta kantuak kokatzeko balio dute. Hala ere, beste pista batean sartu ditugu, jendeak pasatu nahi izanez pasa ditzan. Bertsio digitalean ez daude.

Zer irizpideren arabera hautatu zenituen kantuak?

Normalean, oso praktikoa izaten naiz kasu horietan. Zein ateratzen zaizu ongien zuzenean? Zeintzuk dute esanahi berezia? Horietatik, zein dira zuzenean ondoen egiten dituzunak baliabideak kontuan hartuta? Galdera horien inguruan egiten dugu lanketa. Ongi ateratzea eta publikoarengana iristea izaten da garrantzitsuena. Kontzertuetan, baina, sorpresaren bat egon liteke: diskoan ez dagoen zerbait, alegia.

Hainbat musikariren laguntza izan duzu; besteak beste, alabarena. Nolako esperientzia izan da elkarlan hori?

Ongi joan da. Ander Ederrarekin hasieratik egin dut lan, ibilbidean batu zitzaidan lehena da. Amaiur Cajaraville eta Ander Zulaika batu ziren gero. Gratxinaren [Lertxundi] kasuan, bigarren ahots bat behar nuen, eta proposamena egin nion; izan ere, arlo musikal ugari lantzen ditu. Esan liteke, ama-alaba moduan musikaren esparruan konektatzen dugula ondoen.

Zuzenekoak ematen segitzeko asmoa duzu?

2015ean erabaki nuen zuzenekoak egiten hastea. Lasaitasun batekin jarri naiz honetara, eta, oraingoz, ez dut epemugarik.]]>
<![CDATA[«Ezin ninteke arterik gabe bizi: nire parte da sorkuntza»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/048/001/2019-12-03/ezin_ninteke_arterik_gabe_bizi_nire_parte_da_sorkuntza.htm Tue, 03 Dec 2019 00:00:00 +0100 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1891/048/001/2019-12-03/ezin_ninteke_arterik_gabe_bizi_nire_parte_da_sorkuntza.htm
Artista garaikide gisa definitzen zaituzte, baita horma irudigile gisa ere. Nola definituko zinateke zu?

Gaur egungo artista naiz; beraz, artista garaikidea naizela esango genuke. Hala ere, gauzak egitea gustuko duen pertsona bat naiz, sortzea gustuko duen artista bat: diziplina anitzetan lan egiten dut, eta esploratzea gustatzen zait.

Aktibista kultural gisa izendatu izan zaitu inork. Bat zatoz definizio horrekin?

Egin ditut aldarrikapen argia duten zenbait lan: horien artean SOS Krea eta 6.000 zapata. Gustatzen zait artelanetan zerbaiti buruz hitz egitea edo zerbaiti kritika egitea. Artelan bat egitean gai baten jiran lan egiten duzu beti, eta gai horiek egunerokoaren ispilu dira, hainbat kezkaren eta zalantzaren isla. Hori islatzen da artelanetan: sentitzen eta bizitzen duzuna. Egiten dudan guztiak du kritika puntu bat edo pentsatzera gonbidatzen zaituen zerbait.

Emakumeen presentzia ere arlo garrantzitsu bat da, ezta?

Emakumea naiz, eta ikasketetan, lanean... sentitu izan ditut zenbait desberdintasun, batez ere beste artista gizonengandik. Abiapuntua besterik ez da hori: egunerokoan bizitzen ditugun jarrera guztiak hartzen ditut aintzat.

Zer da artea zuretzat?

Zerbait adierazteko tresna da artea: ez da beharrezkoa zerbait esate hori, baina niretzat garrantzitsua da. Niretzat, ez da hain inportantea estetika, zerbait esatea baizik.

Gai pertsonalak lantzen dituzu?

Unibertsitateko gradua amaitu eta masterra egiten ari nintzenean, sentimenduak islatzeko metodo desberdinak ezagutu nituen. Egun, aukera dudanean lantzen ditut, Zure barnetik ateratzean hobeto iristen da: perspektiba sakona du, bizipen baten atzetik datorrelako.

Nekeza da artearen mundutik bizitzea?

Zaila da, batez ere, lan egonkorra izatea; publikoki kudeatzen den leku batean lan egiten baduzu, ez, baina, oro har, zaila da. Ez dakizu noiz arte iraungo duen lan batek, beti duzu zalantza hori.

Nola ikusten duzu euskal artearen egoera?

Oso aberatsa dela esango nuke: hazten ari da, eta gauzak aldatzen ari dira. Orain arte harreman estua izan dugu XX. mendeko artearekin, eta uste dut azkenaldian badagoela berrikuntzarako prestasun bat.

Etorkizunean, artearen munduan irudikatzen duzu zeure burua?

Bai, noski. Ezin ninteke arterik gabe bizi: nire parte da sorkuntza. Lan egiteko lekuak alda litezkeen arren, sorkuntzaren esparruan jarraituko dut lanean.]]>
<![CDATA[Ikerketa beltz eta maldatsu baten jazoera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/028/001/2019-11-30/ikerketa_beltz_eta_maldatsu_baten_jazoera.htm Sat, 30 Nov 2019 00:00:00 +0100 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1887/028/001/2019-11-30/ikerketa_beltz_eta_maldatsu_baten_jazoera.htm Itsu kolpeka, baina ez literaturarekin duen lehenengo kontaktua: ibilbide luzea egin du irakurle moduan. «Nire lehen eleberria da; orain arte irakurlea baino ez naiz izan, eta, hasiera batean, saiakera irakurle soila», adierazi du. Euskaraz irakurtzeko joera falta, eta horrek sortzen zion ezinegona abiapuntu, Alberto Ladron Arana idazlearen liburu bat hartu zuen. Hala, saiakera ugari irakurtzetik eleberri euskaldun eta beltz bat irakurtzeko hautua egin zuen; baita gustatu ere. «Saiakera albo batera utzi nuen, eleberri beltzen irakurle sutsua bihurtu arte», aitortu du. Orduan otu zitzaion liburu bat idazteko ideia: «Egun batean, eleberri bat irakurtzen bukatu berri, ideia batek zeharkatu zuen nire burua: Zergatik ez zuk zerbait idatzi?».

Pentsatu bezain laster baztertu zuen ideia hori: «Argi nuen hori noizbait gertatzekotan istorio bat esku artean izatean soilik egingo nuela». Pausa hartzea erabaki zuen, ordu hartan hutsetik idazten hasteko burutazioa zokoratuta. «Lehenik, nire gabeziak orekatu nahi nituen; ni ez nintzen idazlea, irakurlea nintzen, eta, hain justu, irakurri ahala konturatu nintzen idazteak ofizioa duela atzetik, eta artea ere bai», nabarmendu du.

Mugarri izan zen sentimendu hori, horren ostean dena aldatu baitzen: «Irakurtzen nuen oro, entzuten, ikusten eta bizitzen nituen gauza oro, eleberrirako osagai posibletzat ikusten nituen, hala balizko pertsonaiak, nola balizko egoerak, detaileak eta testuinguruak, batzuetan nahita eta besteetan oharkabean». Jolas bat bilakatu zen idazlearentzat, egoera horiek guztiak elkarren artean konbinatzeko eta trama ugariak osatzeko jolas moduko bat. «Horrela, egun batean ideia batekin esnatu nintzen, niretzat baliozkoa eta ona izan zitekeen ideia batekin, hots: hilketa bat, protagonista bat, eta horiek biak harilkatu zitzakeen trama bat».

Hala dio liburuaren sinopsiak: «Iruñeko kale aberatsetan eta aldiri ez hain dotoreetan, astebeteko tartean, Urkori egindako enkargu bereziak eragingo duen xake partida tragiko bat jokatuko da, eta biak, Urko eta Nadia, izanen dira, aldi berean, jokalari eta pieza. Eta, xakean, bizitzan bezala, ezinbestekoa da aukera egitea». Urko eta Nadia, Nadia eta Urko; horiek dira eleberriaren pertsonaia nagusiak. «Gazte harro bat» balitz bezala definitu du idazleak Urko Etxeberria: «Ez da galtzaile peto bat, baina ozta-ozta gogoratzen da noiz gozatu zuen azken garaipena. Ikerlari izan nahi luke, baina gazte garaiko aurrekari penalek bidea ixten diote. Nola edo hala aurrera ateratzen du bizimodua, ikertzaile azpikontratatu baten morroi gisa, aitak maiz leporatzen dizkionak saihesten saiatzen den bitartean». Nadia, bestalde, Urkoren bidean gurutzatuko da, bi pertsonaien istorioak harilkatu arte: «Nadiari gaztaroa lapurtu zioten, bere jaioterrian bertan aurrenik, bizitza berri baten bila ihesbide zuen urruneko lurralde batean gero. Partida pobrea jokatzeko karta eskasak banatu dizkio bizitzak, eta, jakina denez, zaila da karta eskasekin jokaldi onik egitea».

Hamar eguneko istorioa

Urkoren motibazio aldakorrek eta jarduera kaotikoek inspiratu zuten eleberriaren izenburua: Itsu kolpeka. Lan prozesuari dagokionez, hasiera eta amaiera erraz egin zituela adierazi du Gartziandiak: «Hasiera egina nuen, eta amaiera ere bururatu zitzaidan, eta idatzi egin nuen. Hala, hasiera eta amaiera idatzirik, haiek ezin uztartu eman nuen denbora bat, haiek ezin bildu, modu egokia bilatu nahian». Hori gaindituta, hamar eguneko istorio bat josi zuen, idazlearen arabera, asetzeko moduko istorio bat: «Bederatzi egun dira elkarren jarraian, larunbatean dei bat jaso eta hurrengo larunbatera arte, eta haien ostean, egun solte bat. Hamar egun, Urkoren bizitza xurga zezakeen zurrunbilo bat sortzeko».

Pluraltasuna islatzen ere saiatu da liburuan: «Agertzen diren pertsonak jatorri ugarikoak dira, jatorri sozial desberdina dute, eta horrek errealitate asko azaltzeko balio izan dit. Paisaia ere askotarikoa da; adibidez, Urkoren pertsonaia Etxabakoitz auzoan bizi da, Iruñean dagoen auzo baztertu batean, hain zuzen».

Gartziandiaren lehen eleberria genero beltzekoa izatea goraipatu du Jorge Gimenez Bech Alberdania argitaletxeko editoreak. Haren esanetan, «erronka bat jarri zion bere buruari, erronka gogor samar bat: ez du aukeratu idazle berri batek normalean aukeratzen dituen gaiak, alegia, egunerokotasunarekin loturiko gaiak. Genero literatura egitea aukeratu du, genero literatura markatu bat, eredu beltza edo eredu kriminala, hain zuzen». Genero horretara makurtu ez dela ere azpimarratu du: «Ez da generoaren legeak hartu eta horiek betetzera mugatu, lepoa bihurritu dio nahi zuen puntura arte». Azkenik, Urko pertsonaia nagusiak egin dezakeen bideari egin dio erreferentzia editoreak: «Ez dakit ez ote gauden euskal literatura beltzean bidea egingo duen pertsonaia baten jaiotzan».]]>
<![CDATA[Sagarra, jaki baliotsua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1909/035/001/2019-11-30/sagarra_jaki_baliotsua.htm Sat, 30 Nov 2019 00:00:00 +0100 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1909/035/001/2019-11-30/sagarra_jaki_baliotsua.htm
Jarduera andana antolatu dute biharko: «10:00etan hasiko da azoka, eta sagarrez eta sagastiz osaturiko postuak egongo dira». 14:00etara artean, errezil sagarra izango da osagai nagusia. Irulegiren arabera, errezil sagarra egongo da salgai, baita errezil sagarrekin eginiko gozoak ere: «Marmelada, irasagarra, sagar errea eta abar». Sagarraz gain, baina, egongo da bestelakorik: baserriko elikagai ugari, babarrunak, intxaurrak, porruak, gaztain erreak eta abar. «Sagar muztioa ere egingo da, herritarrek egin dituzten artisau produktuak jarriko ditugu, eta sagar dultze lehiaketa eta ardi gazta lehiaketa herrikoia ere egingo dira», azaldu du Irulegik.

Sagarraren ibilbidea

Jateaz eta erosteaz batera, izango da sagarraren historia ezagutzeko aukerarik. 11:00etan, sagarraren ibilbidea egingo dute, bisita baten formatuan. «Errezilen sagasti asko daude, bai zaharrak baita berriak ere; sagasti asko dauden bailara bat da. Pentsatu genuen polita izan zitekeela sagastiak bertatik bertara ikusteko ibilbide bat egitea». Ordubete pasatxo iraungo du bisita gidatuak, eta ibilbidean panel informatiboak egongo dira: «Errezilgo historia eta sagarraren historia azaltzen da panel horietan, baita herriko kondaira batzuk ere. Gainera, eguraldiak apur bat laguntzen badu, Hernioko bista ikusgarriak ikusteko aukera ere izango da».

Errezil sagarra ezagutzera ematea eta produktuarekin egin litezkeen gauza ugariak jendeari erakustea da astearen helburua. «Urteak daramatzagu azoka hau antolatzen, hogei urte baino gehiago. Guretzat inportantea da. Hemengo jendea azoka askotan ibiltzen da sagarrak saltzen, baina jendeak badu ohitura Errezilera etorri eta errezil sagarra bertan erosteko. Polita izaten da», esan du antolatzaileak.

Herriaren izen berbera du sagar mota horrek, baina Irulegik esan duenez, errezildarrek beste modu batean deitzen diote: «Herrian ibarbi sagarra izenez deitzen zaio. Herritik kanpo, bestalde, errezil sagarra izenarekin ezagutzen dute». Errezilgo bailara baten izena da Ibarbi, eta hortik dator izendapena. Sagasti asko dituen bailara izanik, modu «berezian» bizi dute herritarrek sagarraren astea: «Guretzat pozgarria izaten da 10:00etan azoka ireki eta 10:30ean jendea biltzen ikustea: saskia eskuetan dutela, erosteko prest».

Errezil Sagarraren Eguna



Bihar, 10:00etatik 14:00etara, Errezilen (Gipuzkoa).]]>
<![CDATA[Nekazaritza produktuei balioa emanez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/037/001/2019-11-29/nekazaritza_produktuei_balioa_emanez.htm Fri, 29 Nov 2019 00:00:00 +0100 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1879/037/001/2019-11-29/nekazaritza_produktuei_balioa_emanez.htm
«72 ekoizleren eta baserritarren postuak jarriko dira aldi honetan: Nafarroako lau postu, Arabako 11, Gipuzkoako 24, eta Bizkaiko 34», azaldu du Lejardik. Hark nabarmendu duenez, zero kilometro filosofia sustatzea da azokaren helburua, tokian tokiko produktuei balioa emateko: «Kontzientzia piztea, kalitateaz jabetzea edota tokiko produktuen salmenta bultzatzea dira helburuak». Tokian tokiko produktu horietako batzuk dira gazta, ogia eta barazkiak; kultura zinegotziak dioenez, «arrakasta handien duten produktuak». Hori dela eta, 72 postuetatik gehienek produktu horiek edukiko dituzte salgai: ogiz betetako 21 postu, askotariko gaztaz betetako 19 eta barazkiz betetako 17 postu egongo dira. Elikagai horiez gain, bestelako produktuak dituzten postu andana izango da.

«Ekoizleek eta baserritarrek esaten dutenez, San Andres azoka liderra da, 11:30erako guztia salduta izaten dute ekoizle batzuek, eta 10:00etarako jendez lepo egoten da azoka», kontatu du Lejardik. Bat dator Loizola baserriko ekoizlea ere. Urtero bezala, postu bat jarriko du San Andres azokan, eta, azaldu duenez, «erostera etortzen da jendea, eta oso ongi saltzen da». Barazkiak dira Loizola postuko osagai nagusia; azaren familiako barazkiak, batez ere. Horiez gain, hiru sagar mota, intxaurrak eta babarrun gorri eta beltzak jarriko dituzte. «Guretzat berezia da norberaren herrian produktuak erakustea eta saltzea», aitortu du ekoizleak. Goizean goiz abiatuko dira etxetik, 06:00etan, jendea biltzen denerako prest egoteko.

Egun osoko jaia

Ekoizle eta baserritarrentzat ez ezik, inportantea izan ohi da herritarrentzat ere. «Urte osoan espero duten egun berezi bat da», adierazi du Lejardik. Egun osoko jaia denez, goizetik dute giro bizia herritarrek. Urtero egitarau antzekoa osatzen dute: goizean goiz hasten da jaia, 09:30 aldera, eta azokara joan ondoren ere egon ohi da zer ikusi eta zer entzun. Bertsolariak eta trikitilariak entzuteko aukera izango da 12:00etan; eta, jarraian, kalejira egingo dute Juan Bautista Gisasola Musika Eskolako kideek. Gauean, EH Sukarra taldeak kontzertua emango du Untzaga plazan, 23:00etan. Eibartarrak dira taldeko kideak, eta aurten 30 urte bete dituzte musikaren munduan.]]>
<![CDATA[Kukairen sormenik intimo eta ilunena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/027/001/2019-11-28/kukairen_sormenik_intimo_eta_ilunena.htm Thu, 28 Nov 2019 00:00:00 +0100 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1877/027/001/2019-11-28/kukairen_sormenik_intimo_eta_ilunena.htm Gauekoak izena du koreografoaren proiektu berriak. Kukai dantza taldeko zuzendaria da Maia, eta, hain justu, zuzendari lanetan ibili da azken urteotan: «Azken produkzioetan ez naiz dantzari aritu, zuzendaritzan eta abarretan egon naizelako. Iristen da momentu bat non ohartzen zaren gero eta dantza gutxiago egiten duzula, eta planteatzen duzu irits daitekeela momentu bat non ez duzun dantza gehiago egingo». Gogoeta horien jiran, galdera andana egin zion Maiak bere buruari: «Horrela utziko dut? Ez? Egingo banu, zer egin beharko genuke?».

Mireia Gabilondorekin hitz egin zuen orduan, eta proiektuari forma ematen hasi ziren. «Asko animatu ninduen», adierazi du Maiak. Gabilondoren iritzia jasota, bidea marrazteari ekin zion: «Iruditu zitzaidan polita izan zitekeela aurretiaz harremana izan dudan hainbat sortzailerekin eta koreograforekin lan egitea, harremana sakontzeko, baina, kasu honetan, dantzari gisa». Horrela batu ziren proiektura Xabi Bandini abeslaria eta Arkaitz Miner musikaria. Maiak dioenez, «konbinazio polita» osatu dute hiru interpreteek, dantza, kantua eta musika gurutzatzen diren ikuskizuna gorpuztuta. Igande honetan egingo dute lehen aldiz emanaldia, Hondarribiko Itsas Etxea auditoriumean (Gipuzkoa).

Adierazpide hiru izan arren, badute ezaugarri komun bat hiru sortzaileek: sortzaile izan eta sormen prozesuak ezagutzea. Hain justu, horri buruz hitz egiten du emanaldiak: sormenari buruz. Gauaren testuinguruan landu du Maiak sormenaren gaia, «gaua, beti bere misterio, bakardade, isiltasun... horretatik abiatuta». Hala, gauak eta sormenak batzen ditu hiru interpreteak, baina hiru izanik ere, «bakoitzak bere barne prozesu propioa bizi du, baina baita hirurok batzen gaituena ere». Galdera ugari biltzen du emanaldiak: «Zer zaren, nola den, zergatik, zein den zure jatorrizko dantza... Naturalizatzera jo dugu», azaldu du Maiak, «egiara, esentziara». Bakarrik egiten du dantza, eta aitortu du iraganeko sentsazio asko berritu dituela: «Sarritan tokatu zait bakarrik entseatzera etortzea, eta horrek duela hogei urte txapelketetan aritzen nintzeneko garaiak gogorarazi dizkit, baita Kukairen lehen urteetan guztia prestatzera etortzen nintzeneko uneak ere: etorri, estudioan bakarrik egon, ispiluaren aurrean jarri... Berriz ere berreskuratu dut hori».

Orain arteko «intimoena»

Intimoena. Horrela definitu du Maiak Gauekoak. «Kukairen lanak nagusiki beti izan dira oso konpainiako lanak: zazpi dantzari, kantari bat, eta ez dakit zenbat musikari. Orain bizirik ditugun proiektu horiek, Oskara eta Erritu, hain zuzen, konpainia indartsu bat eskatzen duten emanaldiak dira, eta, kasu honetan, geruza pila bat jaitsi eta bakarrik dantza egitera igaro gara».

Bere burua berriz topatzeko ere balio izan dio berriz ere oholtzara igo eta dantza egiteak. Gabilondo da ikuskizunaren eszena zuzendari, eta hark ere lagundu dio konexio hori lortzen: «Mireiak ariketa polit bat proposatu zidan. Esan zidan zerrenda bat idazteko, niri gertaturiko gauzez osatutako zerrenda bat. Lehen aldiz dantza egitera joan nintzen eguna oroitu dut, lehen emanaldia... hunkitu egiten naiz gogoratze hutsarekin. Ariketa polita izan da, oroitzapen asko paperera iraultzeko balio izan didalako eta oholtzan ere presente izan ditudalako».

Cesc Gelabert, Sharon Fridman eta Israel Galvan koreografoekin elkarlanean osatu ditu dantzak. Maiaren arabera, «euren artean oso desberdinak dira piezak», baina harremana dute: «Jatorri batetik norabide baterantz». Esan duenez, dantzari bakoitzak «berezko» duen hori edo ikasi duen hori jaso, mantendu, eta, aldi berean, besteenarekin elikatzeko eta konpartitzeko gogoz landu ditu koreografiak: «Ispilu bat izan dira niretzat, eta haien bitartez begiratu diot nire ispiluari». Hala, emanaldiak bidaia bat proposatzen du, bidaia maldatsu eta gorabeheratsu bat: «Egoera ugarietatik pasatzen naiz; une eroak, kontzentrazioz beteriko momentuak, amets bat ematen duten horiek, folk uneak...».

Pixkanaka-pixkanaka egin dute prozesua, eta, orain, lehen emanaldia egiteko garaia iritsi zaie. Igandean izango da, eta, Maiak dioenez, «urduritasuna baino gehiago, jakin-mina» sentitzen du. Hondarribiko emanaldiaren ostean, Bilboko Arriaga Antzokira joango dira, eta jarraian etorriko dira beste hamaika ikuskizun: Hernanin, Sopelan, Donostian, Errenterian, Basaurin, Arrasaten, Gasteizen, Zarautzen, Elorrion, Barakaldon eta Altsasun izango dira, datorren urteko martxoaren 21era artean. «Gerorako ere ikusten da interesa dagoela. Lehenik, hau egingo dugu, baina inportantea zen bira hastapen bat izatea eta burua horretan jartzea. Denbora eduki nahi dugu pentsatzeko, nola joan den eta nola sentitzen garen ikusteko, baloratzeko eta etorkizunari begira jartzeko», azaldu du. Ibilbide luzea opa dio lanari: «Iruditzen zait badela emateko moduko lan bat, gustura egin litekeena eta bere bidea izan dezakeena».]]>
<![CDATA[Trazurik abstraktuena ardatz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/025/001/2019-11-27/trazurik_abstraktuena_ardatz.htm Wed, 27 Nov 2019 00:00:00 +0100 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1891/025/001/2019-11-27/trazurik_abstraktuena_ardatz.htm Amable Arias, trazua du izena, eta artistaren hamabi margolan biltzen ditu. Urtarrilaren 20ra arte egongo da ikusgai.

Ariasen obrez osatuta egiten duten laugarren erakusketa da; izan ere, arte galeriak hamar urte baino gehiago dihardu Maru Rizo Ariasen emazte izan zenarekin elkarlanean. «Artistaren legatu guztia Rizoren esku dago. Egiten dugun erakusketa egiten dugula, beti harritzen gaitu», adierazi du Unzurrunzagak. Erabiltzen zituen teknikengatik eta askotariko materialak baliatzeko zuen joeragatik goraipatu du haren jarduna. «Abstrakzioari loturiko bilduma da», azaldu du, eta gehitu abstrakziotik harago badela bildumari oreka ematen dion beste ezaugarri bat: trazua. Unzurrunzagaren esanetan, «nabaria da trazuaren araberako ariketa ugari egiten dituela artelanetan».

Ikusgai dauden obra guztiak 1960ko hamarkadakoak dira, hiru artelan izan ezik; beste hiru horiek 1980ko hamarkadan egin zituen. Formatu txikitik handira antolatu dituzte margolanak. Handiena El más y el menos izenekoa da, eta 1966tik 1967ra egin zuen, olioz: 195 zentimetro luze eta 130 zentimetro zabal da. Olioaz gain, tintaz eta akuarelaz ere lan ugari egin zituen; hiru motatakoak daude ikusgai.

«Mihiseak prestatu egiten ditu, eta, ostean, ariketaren arabera, trazua lantzen du», azaldu du Unzurrunzagak. Hala, artelan bakoitzean pintzelaz aritzeko era bat ikusten da, sarri desberdina: «Zirriborro handiak egiten ditu olioa tratatzeko; diluitu, eta izaera berezia ematen dio artelanari». Bestalde, margoen pigmentazioarekin eta kolorearekin ere jolasten zuela azaldu du; baita bertikalki eta horizontalki egin ohi zituen marrekin ere.

Ikerketa arlo garrantzitsua izan zen Ariasentzat; batez ere, sortze prozesuan: «Asko lantzen zuen ikerketa, eta inguruneak ez zuen baldintzatzen: estudioan sartu eta bere kabuz dokumentatzen zen, gehienbat liburuekin». Halaber, artelanen gaurkotasuna goratu du galeriako arduradunak: «Gu oraindik jaio ez ginenean eginiko lanak dira, baina gaurkotasuna dute oraindik, baliagarriak dira: aurrerakoia zen». Gainera, obra batzuk lehenengo aldiz ikusi ahal izango direla nabarmendu du.

Leongo Bembibre de El Bierzon (Espainia) jaio zen Arias, 1927an. 9 urterekin istripu larri bat izan zuen; geroztik, bizitza osoan makuluak erabili behar izan zituen. 1940an izan zuen lehen harremana pinturarekin: kalean margotzen ari zen artista baten paletak liluratu egin zuen. Handik bi urtera, Donostiara joan zen bizitzera.

1951n idazten hasi zen, eta idaztearekin batera, bere burua aurkitzen. Aldi berean, pixkanaka-pixkanaka, artearen munduan murgilduz joan zen, eta 1958an bere lehen erakusketa egin zuen, Donostiako Aranaz Darras galerian. Abstrakzioari jarraika egin zituen lehen urteak, eta handik gutxira iritsi ziren beste erakusketa batzuk ere: Hamarrak 1960an, eta Leku hutsak 1963an.

Ondorengo urteetan hara eta hona ibili zen, beti arteari eta pinturari lotuta. 1970ean, Maru Rizo ezagutu zuen, bikotekidea izan zuena. Urte haietan izan zuen garairik emankorrena: jarduera publikotik urrundu, eta bere obran zentratu zen, buruan atzera eta aurrera zituen ideiak mihisean marraztuz. 1984. urtean hil zen, 56 urte zituela.]]>
<![CDATA[Gazteentzat, euskaraz eta bertikalean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1859/028/001/2019-11-22/gazteentzat_euskaraz_eta_bertikalean.htm Fri, 22 Nov 2019 00:00:00 +0100 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1859/028/001/2019-11-22/gazteentzat_euskaraz_eta_bertikalean.htm Ixa serie aplikazioaren sortzaileak. Biak aurkeztu zituzten Donostiako Tabakalera zentroko 2deo ikus-entzunezkoen laborategiaren deialdira. Proiektu berritzaile bat garatzeko ideia bidali zuten, hori gauzatzeko diru laguntza zein aholkularitza jasotzeko asmotan; bi proiektuek lortu zuten baietza.

Ikus-entzunezkoa oinarri duen produktu multimedia bat da Zut aplikazioa, eta jende gaztearentzat da. Elkarlanean egin dute Gaztezulo aldizkariaren eta ADM hedabide taldearen artean. Ttap aldizkari digitala eta etorkizuneko antzeko komunikazio proiektuak argitaratzeko sortu zen talde hori: Goiena, Anboto, Baleike, Tokikom, Esguard eta Euskalerria Irratia hedabideek osatzen dute. Atzo aurkeztu zuten aplikazioa, Tabakaleran, Ixa proiektuaren sortzaileekin batera. Gaztezulo aldizkariko zuzendaria da Gaizka Izagirre, baita Zut aplikazioaren sortzaileetako bat ere. Adierazi duenez, «herren sentitzen ginen ikus-entzunezkoen aldetik, eta, batik bat, teknologia aldetik». Hutsune hori betetzeko asmoz otu zitzaien Zut sortzea: gazteak protagonistatzat dituen aplikazioa, eta edukiak atalez atal aurkeztuko dituena.

«Ikus-entzunezkoen aldeko hautua egin dugu, testurik apenas egongo den, behar dena soilik: bideoa izango da nagusi», esan du. Gainera, eduki horiek guztiak bertikalki egingo dituzte.

Zortzi atal izango ditu. Lehena, Ixa serie aplikazioa izango da; izan ere, elkarlana izan da nagusi Zut aplikazioaren sortzaileen eta haien artean; Izagirreren arabera, «bakoitzaren gabeziak bestearen alderdi sendoena bilakatu dira». Bertikaltasunak batu ditu, baita euskarazko ikus-entzunezkoak sortzeko nahiak ere.

Unai Portillak, Egoitz Diaz de Ibargoitiak eta Gorka Alvarez de Arkaiak sortu dute Ixa. Ikus-entzunezko komunikazio gradua ikasten ari zirela sortu zitzaien seriea egiteko ideia, beste bi ikaslerekin batera. Unai Portillaren esanetan, «etorkizuneko ikus-entzunezko zein teknologia berrien erronken inguruan» gogoeta egin ostean sortu zen Ixa sortzeko asmoa. «Denboraren gaia abiapuntu hartuta, gogoeta sakona egin, eta pentsatu genuen serie interaktibo bat sortu behar genuela; eta hori egiteko, egokia izan zitekeela aplikazio bat sortzea ».

«Etengabeko esperimentua» izan da lan prozesua, baina pozik daude emaitzarekin, argitara eman eta proiektuaren harrera zein den jakiteko «gogotsu». Portillak iragarri duenez, «gaur-gaurko gaien inguruan hitz egiten du serieak, eta gazteon ikuspegi batetik landu ditugu». Hala ere, publiko guztiarentzat da. Sei atal ditu, bost eta hamar minutu artean dituzte, eta guztiek denbora dute gogoetagai. Istorio independenteak dira, horiek ere bertikalki grabatuak, eta atal bakoitzak elementu multimedia esklusibo bat izango du: «Atal arruntez aparte, atal multimedia bat egin dugu istorio bakoitzeko: ikusleek edukiarekin interakzioa izateko eta baliabide bisualetatik harago bestelako erreferentziak izateko».

Elkarlana, ezinbesteko

«Elkarlanaren garrantzia» nabarmendu du Izagirrek: «Uste dut Euskal Herrian ikasi beharko genukeela elkarlanen aldeko apustu gehiago egiten». Elkarlan horren erakusle da bi taldeek izan duten harreman estua. Fikzioaz gain, baina, atal gehiago izango ditu Zut aplikazioak: elkarrizketa nagusia, euskal abestien bertsio eta kantu zerrendak proposatuko dituen musika atala, gogoetagai ugariren inguruko youtuberren txokoa, telesailen gomendioak, modari loturiko atala, sexologia esketx formatuan landuko duen gunea, eta, azkenik, lehiaketa zein erronken atala.

Aplikazioaren erabilera ardatz dute, eta Izagirrek esan du «telefonoak eskaintzen dituen tresna guztiak garrantzitsuak» izango direla. Kontsumitzeko ere «erraza» izango da funtzionamendua, hots: «Intuitiboa izango da, botoi moduko batzuk egongo dira: handiak, ikusteko errazak».

Bi formatuen kasuan, «zaila eta luzea» izan da lan prozesua, baina «aberasgarria». Portillak adierazi duenez, ikasi egin dute bidean, eta hasieran ezarri zituzten xedeak betetzen hasteko gogoz daude: euskara sustatzea eta gazteak erakartzea. Bide horretan, beste erronka zenbait ere jarri dituzte: «Ateak ireki nahiko genizkioke euskal fikzioari, Ixa-ren moduko proiektu txoro eta berritzaile gehiagori».]]>
<![CDATA[Amildegi bat, historiaren erakusleiho]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/026/001/2019-11-16/amildegi_bat_historiaren_erakusleiho.htm Sat, 16 Nov 2019 00:00:00 +0100 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1873/026/001/2019-11-16/amildegi_bat_historiaren_erakusleiho.htm Kiputz, amildegia historiaurrean.

Gaurtik aurrera egongo da ikusgai, Donostiako San Telmo museoan: 2020ko otsailaren 9ra arte. Gero, Altamira museoan (Santillana del Mar, Kantabria, Espainia) egongo da ikusgai: bi museoen artean antolatu dute erakusketa, Gordailuarekin eta Aranzadi zientzia elkartearekin elkarlanean. Atzo aurkeztu zuten eginiko lana, Donostian, eta hor izan ziren Pedro Castaños eta Xabier Murelaga erakusketaren komisarioak ere. 2004tik 2007ra egin zituzten, hain zuzen, hezur horiek ateratzeko eta aztertzeko indusketa lan guztiak. Aranzadi, Munibe eta EHUk osatutako talde batek egin zituen lan horiek, eta, historiaurreko animalien milaka hezur aurkitzeaz gain, azken glaziazioan nagusi izan zen klimaren nondik norakoak ezagutzeko datuak lortu zituzten.

Guztira, 18.000 hezur puska baino gehiago aurkitu dituzte amildegian; horietatik gehienak, orain 20.000 urtekoak. Iberiar penintsula osoko elur oreinen, oreinen eta bisonteen multzo paleontologikorik «oparoenak» bildu dituzte, eta, kasu askotan, hezurdura horiek «ia osorik» berreskuratu. Posizio anatomikoan zeudelako, hots, hil baino lehen hartu zuten jarrera berean. Gizakiaren interferentziarik eza ere izan da hezurrik gehienak osorik kontserbatu izanaren beste arrazoietako bat: ez zen inor leizean bizi izan, eta inork ez zituen animalia horiek jan.

Kiputz amildegiaren hiru ezaugarri azpimarratu nahi izan ditu Castaños paleontologoak: «Lehenik eta behin, aztarnategi oso aberatsa dela esango nuke, ikaragarri aberatsa». 18.000 hezur eta hondarrei egin die erreferentzia aberastasun hori aipatzean. Gaineratu duenez, lan ona egin dute aztarnekin; izan ere, aurkitutako hezur guztien %70 identifikatu dituzte, atal bakoitza zein animalia edo espezierena den zehaztuta.

Erakusgarritasuna aipatu du Castañosek bigarren ezaugarri gisa: «Leize hau erakusgarria da garai hartan animalia espezie horiek bizi izan zuten garaiari eta testuinguruari dagokionez». Nabarmendu du «leize hertsiki paleontologikoa» dela, eta gizakiaren hartu-emana hutsala izan dela.

Kronologiaren interesari ere egin dio erreferentzia, azkenik. Esan duenez, aurkikuntza hau oso baliagarria izan da garai hartako klimaren datuak ezagutzeko. «Klima aldaketa garrantzitsuak izan dira azken 20.000 urteetan, eta leize honetan aldaketa horiek guztiak biltzen dira», azaldu du. Zehazki, «azken glaziazioa» gisa sailkatutako aldia azpimarratu du: «Esan genezake erakusketa honetan ikus daitekeen fauna bat datorrela 'azken negu handia' gisa ezaguturiko aldi horrekin».

Hezurdurez harago

Erakusketaren pieza berezien artean dago estepako bisonte baten burezur ia oso bat: Iberiar penintsulan bakarra eta Europa mendebalean espezie horretatik «ondoen» kontserbatzen den aleen artean dagoen kaskezurra. Gutxi gorabehera, 900 kiloko pisua eta metro batetik gorako adar luzera zituen bisonteak. Azken glaziazioaren amaieran desagertu zen espezie hori, eta, burezurraz gain, gorputz osoko hezurrak ere ikus daitezke San Telmo museoko erakusketan. Hala ere, hezur guztiak ez dira bisonte berberarenak. Bisonteaz gain, elur orein baten hezurdura eta orein batena ere erakusketaren parte dira.

Bizkaiko itsasoko ertza estepa handia zen duela 20.000 urte, eta gaur egun jada desagertu diren animalia askoren bazkaleku zen. Gizakiekin batera bizi baziren ere, klima epeldu ahala, desagertu egin ziren, eta hori hezurren aztarnen esker jakin dute. «Garai hartan, itsasoa egun baino 18 kilometro urrunago zegoen kostaldetik», azaldu du Castañosek. Gaur egungo itsas plataforma kontinentala dagoen tokian zegoen estepa hartan, elurra ugari eta landarea urri zirela erantsi du.

Aurkikuntza horien harira atera daitezkeen ondorioak aletzeko eta egin daitezkeen askotariko gogoetak egiteko bide ematen saiatu dira erakusketaren arduradunak. Hala, hezurdurez harago, garaiko datu eta informazio andana biltzen duten azalpenak jarri dituzte hormetan. Hain justu, gogoeta egitearen beharraz hitz egin du Jon Insausti Donostiako Kultura zinegotziak: «Gure kostaldea garai hartan nolakoa zen, gure klima nolakoa zen eta biodibertsitatea nolakoa zen ezagutzeko aukera ematen du». Gainera, iraganeko hezur eta hondar horietatik abiatuta gaurkotasuna duen erakusketa bat antolatzea goraipatu du Insaustik, «galderak planteatu eta etorkizunari begira gogoeta egiteko».]]>
<![CDATA[Barazkiak, neguko izar]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1909/035/001/2019-11-16/barazkiak_neguko_izar.htm Sat, 16 Nov 2019 00:00:00 +0100 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1909/035/001/2019-11-16/barazkiak_neguko_izar.htm
Egitasmoaren zortzigarren aldia izango da, eta aurten ere eskaintza zabala antolatu dute: besteak beste, sukaldaritzari buruzko tailerrak, hitzaldiak, bisita gidatuak hirian barna, erraldoien konpartsekin irteerak, eta omenaldiak. Helduentzat soilik ezik, haurrei bideratuta ere prestatu dituzte hainbat jarduera.

Egitasmoaren xedea da neguko barazkiak ezagutaraztea, herritarrak ere produktu izar horien garrantziaz jabetzeko. Horretarako, gastronomiak, turismoak eta jaiak bat egingo dute egitasmoak irauten duen hiru asteetan. Tuterako 15 jatetxek parte hartuko dute: sasoiko barazkiz osaturiko menu eta errezetak emango dituzte. Gainera, Erriberako hiriburuko elkarte gastronomikoek ere parte hartuko dute: barazkiz eginiko pintxoak eskainiko dituzte.

Gastronomia eta musika

Atzo hasi zen, eta hiru aste iraungo du, baina gaur ere askotariko eskaintza izango da herrian. 11:30ean hasiko da eguna, herrian barna egingo duten ibilaldi historiko batekin. Hiru jauregi bisitatuko dituzte ibilbide horretan: prezioa hiru eurokoa izango da. Arratsean ere egingo dute bisita: 17:00etan. Iluntzean amaituko da eguna, 20:30ean: Intxaur-hauskailua antzerki obra egingo dute, Gaztanbide aretoan.

Bihar ere izango da zer egin: 10:00etatik 14:00etara Amimet lasterketa egingo dute. Izena momentuan bertan eman ahal izango dute lasterkariek: 4 urtetik gora izatea da parte hartu ahal izateko baldintza bakarra. Bost euroko kostua izango du izena emateak. Goizean, 11:30ean, larunbatean eginiko bisita egingo dute berriz ere.

Horrela, egunez egun egongo da zer egin Tuteran, abenduaren 8ra bitartean. Lehenengo astean, gainera, Erriberako pintxoaren lehen jardunaldiak ere antolatu dituzte: atzo hasi zen, eta hilaren 24ra arte iraungo du. Lehiaketa bat da, eta hamar tabernak parte hartuko dute.

Aurtengo berezitasuna gastronomia eta musika uztartuko dituen ekintza bat izango da: pintxoak jateko aukera izango dute hara biltzen direnek, baita zuzeneko musikaz gozatzeko parada ere. Pintxo horiek guztiak barazkiz eginik egongo dira, eta zazpi jatetxe eta tabernak egingo dituzte. Ekintza hori Abastos merkatuan izango da

Inverdura egitasmoa



Abenduaren 8ra bitartean,

Tuteran (Nafarroan).]]>
<![CDATA[Begiradarik intimoena Gaudiri]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/028/001/2019-11-15/begiradarik_intimoena_gaudiri.htm Fri, 15 Nov 2019 00:00:00 +0100 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1877/028/001/2019-11-15/begiradarik_intimoena_gaudiri.htm Inpresio intimoak erakusketaren mamia dira arkitektoak egin zituen lan horiek guztiak. Gaudiren lanei eginiko 120 argazkiz osatu du erakusketa, eta, argazkilariaren esanetan, erakusketak aurretiaz arkitektoaren obrari buruz eman gabeko ikuspegi bat biltzen du.

Atzo aurkeztu zuen erakusketa, Donostiako Tabakalera zentroan, eta 2020ko otsailaren 16ra arte ikusi ahal izango da. Erakusketa bi soila dituen areto batean dago, eta Gaudiren ibilbide profesionalean zehar eginiko bidaia bat proposatzen du: identifikagarria, baina ezohiko begirada batetik eraikia.

Konbentzimendu handirik gabeko proposamen bat izan zen proiektuaren abiapuntua. 2013. urtean, Frantziako editore baten eskari bat jaso zuen: Gaudiren eraikinei argazkiak atera eta beste lan batzuekin batera bilduma bat osatzeko. Hasieran, argazkilariak pentsatu zuen proposamena bere ibilbide profesionaletik aldentzen zela; izan ere, arkitekturaren argazkilaritza landu izan du, baina iruditu zitzaion bera ohituta zegoen bidetik urruntzen zela Gaudiren arkitektura. Hala, eta aurretiaz espero gabe, Gaudiren diseinuei eta eraikinei buruzko lan hura onartu zuen; argazkilariaren esanetan, «Gaudiren obrarekiko sentsazio eta pertzepzio ez-orokortua» zuen, eta eraikuntzarik gabeko begirada garbi horri eusteko asmoz onetsi zuen proposamena.

Planteamendu horretatik abiatutako proiektu bat erronka pertsonal bihurtu zitzaion Ortizi: proposamena bertan behera gelditu zen, Ortizekin loturatik ez duten arrazoiak medio. Hala eta guztiz ere, Gaudiren ondareari buruzko lan bat egiteko asmoarekin jarraitu zuen.

Berraurkitzea xede

Argazkietan identifikatzen da Gaudiren nortasuna, baina batzuetan kosta egiten da jakitea zein eraikini dagokion pieza bakoitza. Ortizen helburuetako bat izan da hori: ez da izan bere asmoa argazkia ikusi orduko eraikina identifikatzea, baina ezta ezkutatzea ere. Argazkilariaren aburuz, «hain da handia eta zabala Gaudiren obraren inguruan egin den irudikapen eta errepresentazio guztia, berezitasuna eta zehaztasuna galdu baitu». Horregatik, arkitektoaren jardunean «sakondu» nahi izan du: ezkutukoak argira emanez, xehetasun txikienetan arreta jartzen. «Gaudi anitz daude Gaudiren barnean», azpimarratu du.

Gaudiren obra berraurkitzea. Horixe da Ortizen xedea: «Arkitektoaren gaineko irudi eraikitik aldentzea». Horretarako, zuzeneko begiradaren inportantzia nabarmendu du argazkilariak, argazki horiek guztiak begirada propio eta pertsonaletik ikusteko. Zuri-beltzez aurkeztu ditu guztiak, ohi baino tamaina txikiago batean, eta aluminio gainean inprimatuta. Soiltasuna da nagusi erakusketa aretoan, Ortizen objektiboak harrapatutako xehetasun eta forma guztiak, argiarekin eta itzalarekin jolasean, bakar-bakarrik, alboan inolako azalpen eta informazio seinaleztapenik gabe: argazki bakoitza zein eraikini dagokion jakin gabe.

«Bitxia da, historian gehien fotografiatutako arkitekto bat izanik, haren obraren gaineko interpretazioak proportzionalki ugariak ez izatea», aitortu du argazkilariak. Bat dator Javier Gonzalez de Durana komisarioa ere. Horren hitzetan, Ortizen lengoaia profesionala alde batera utzi gabe egin du lan artistak. Gainera, «modu berri eta ezezagun» batean lan egin duela nabarmendu du komisarioak, «arkitektoaren gaineko topikoetan jausi gabe». Baina topikoetatik ihes eginda ere, Gaudiren esentzia biltzen duen erakusketa dela azaldu du.

Erakusketaren harira, izen berbera duen liburu bat ere egin dute: hilaren 21ean aurkeztuko dute. Hala ere, bestelako jarduera anitz ere antolatu dituzte: horien artean, bisita gidatuak, tailerrak eta hitzaldiak. Erakusketa hiru hilabetez egongo da ikusgai, Gaudiren gaineko begiradarik intimoena ardatz.]]>
<![CDATA[Gaudiren alderik ezkutuena argitara eman du Aitor Ortiz argazkilariak]]> https://www.berria.eus/albisteak/173752/gaudiren_alderik_ezkutuena_argitara_eman_du_aitor_ortiz_argazkilariak.htm Thu, 14 Nov 2019 17:54:48 +0100 Nagore Arin https://www.berria.eus/albisteak/173752/gaudiren_alderik_ezkutuena_argitara_eman_du_aitor_ortiz_argazkilariak.htm <![CDATA[Kantua, transmisiorako bide]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1885/046/001/2019-11-12/kantua_transmisiorako_bide.htm Tue, 12 Nov 2019 00:00:00 +0100 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1885/046/001/2019-11-12/kantua_transmisiorako_bide.htm Watson, Imanol Elizasu eta Ana Salaberria: kantari egin zituzten lehen pausoak, eta kantuaren irakaskuntzan dihardute egun. Hirurek nabarmendu dute Euskal Herriaren historian bereziki garrantzitsua izan dela kantua. Elizasuren hitzetan: «Euskal Herria herri kantari bat izan da, ez dakit izateari utziko dion, baina izan, izan da».

Errenteriako Zaria koru eskolako (Gipuzkoa) zuzendaria da Elizasu, koru zuzendaria, piano jotzailea eta irakaslea. Txikitatik egon izan da musikari lotua, eta, gaur egun, ahots emisioko saioak ematen ditu. Adin askotako ikasleak ditu, eta bakarkako eskolak ematen dizkie. Antzera dabil Dumora, baina beste era batera: txikitatik egon izan da kantuari lotuta, talde askotako ahotsa izan da; besteak beste, Akelarre taldean. Gaur egun, erretiratuta dago. Hala ere, noiz edo noiz bakarkako eskolak ematen dizkie zenbaiti, musikarekiko duen lotura horri jarraika. Ana Salaberria, berriz, Donostiako Orfeoiko partaidea da, baina, orfeoiko kide izateaz gain, Musika Tailerra ikastaroko irakaslea ere bada: 4 eta 5 urteko haurrei ematen die formakuntza.

Bakarkako saioak, gora

Hiru esparru bereizitan lan eginik ere, hirurek igarri dute bakarkako kantu eskolen goraldia. Dumorak antzeman du gehien: «Jendeak gero eta gehiago hartzen ditu bakarkako saioak. Kantari asko daude; duela gutxi izan zen fenomeno bat, eta telebistan ere badira kantuari loturiko emankizunak, Go!azen eta Bago!az, esaterako; badira gauza asko kantuari lotuta, eta horrek eragina izan dezake bakarkako saioen goraldian». Elizasuren iritziz, berriz: «Joera bat dago ahotsa bakarka lantzeko, baina taldean egoteko interesa ere handia da nire inguruan. Komunikabideen eragina izugarria da, eta horregatik izan daiteke, baina faktore asko egon litezke erabaki horren atzean».

Kantuari buruzko emankizun ugari daude egun, hala Go!azen-en gisako fikzio lanak nola Bago!az-en moduko telebista saioak. Dumoraren esanetan, euskal kantugintzaren ondarea ezagutarazteko ona izan liteke Go!azen: «Egia da guztiak ez direla kantari onak, baina dezente ongi egiten dute. Duela gutxi entzun diet nire alabei Hertzainak taldearen kantu bat, eta, Go!azen saioak ez balu kantu hori egin, nire alabek ez zuten ezagutuko; beraz, euskal errepertorioa ezagutarazteko ona izan litekeela esango nuke». Oasi moduko bat izan daiteke Go!azen, baina, Elizasuren esanetan, nazioarteko erreferentziak izan ohi dituzte nerabeek: «Nire ikasleei galdetzen diet ea zer entzuten duten, batez ere haur eta gazteei: %95ek ingelesezko kantuak entzuten dituzte. Euskal musikari dagokionez, gehienek gaur egungo taldeak entzuten dituzte; euskal folklorea guztiz galduta dago. Saiatzen gara berreskuratzen, baina ezin gara komunikabideekin lehiatu; gure apurra jartzen saiatzen gara, baina eragiteko tartea txikia da».

Transmisioa, ezinbesteko

Horregatik, euskal kantugintza zutabe garrantzitsua da haien saioetan. Hirurek egiten dute euskal ondarearen transmisioa bermatzeko ahalegina. «Euskal errepertorioa lantzea oso garrantzitsua da», nabarmendu du Akelarreko kantari ohiak. Bat dator Elizasu ere, eta kantatzean lantzen diren esparruak kulturatik harago doazela azpimarratu du: «Abesten duen herri batek eta abesten duen pertsona batek lantzen dituen eta indartzen dituen balioak ez dira kulturalak bakarrik, ez eta hezkuntza edota formakuntzakoak bakarrik; jokoan daude aberastasuna, ezagutza eta transmisioa ere». Gainera, Euskal Herrian kantua «berezia» dela uste dute. Dumoraren esanetan, «Euskal Herrian zerbait berezia dago: badira kantuak borrokari buruzkoak, lanari buruzkoak, maitasunari buruzkoak... Atzo sorturiko kantu bat ere izan liteke kantu tradizionala, Mikel Markezen Konplize ditut eta, esaterako. Jendeak kantu zaharrekin lotzen du kantu tradizionala, baina edozer izan liteke kantu tradizionala. Kantugintza bizirik dago Euskal Herrian».

Iritzi bera du Salaberriak, eta norberaren ama hizkuntzan kantatzearen garrantziari egin dio erreferentzia: «Hizkuntza guztietan kantatzen dugu, euskaraz, gazteleraz eta baita italieraz ere, baina, batez ere, euskaraz. Oso garrantzitsua da musika eta kantua ama hizkuntzan lantzea; lagungarria da», esan du. Horregatik, garrantzitsua iruditzen zaio kantu tradizionalak ikastea eta lantzea: «Gure tradizioaren eta musika historiaren ondare direlako; eta haurrei erakustea ondare hori kontserbatzeko modu bat delako».

Jarduera anitz egiten dituzte beren saioetan, baina, oinarrian, guztiak dira antzekoak. Elizasuren kasuan, «ahots emisio naturala» lantzen saiatzen da, haren hitzetan, «librea, eta ez oso sofistikatua». Horretarako, baina, kontuan hartu beharrekoak dira ikasle bakoitzaren ezaugarriak: «Ongi landu behar dira, ongi jarri, baina, betiere, ahots bakoitzaren ezaugarriak kontuan hartuta: kolorea, tinbrea... mantendu egin behar dira». Dumora ere bakarka aritzen da lanean. Akelarre taldearen azken urteetan bururatu zitzaion kantu eskolak ematen hasteko ideia: «Akelarre taldearen azken urtean, Iparraldeko gizon baten deia jaso nuen: rock eskola alternatibo bat sortu nahi zuen, Baionan, eta kantu saioak emango ote nizkion galdetu zidan». Horrela egin zuen jauzi plazetan kantari aritzetik etxean (Ahurti, Lapurdi) saioak ematen hastera. Egun, bost-sei lagunei ematen dizkie eskolak, eta Dumorarentzat ezinbesteko denbora-pasa bilakatu da. «Banekien gutxi gorabehera nola irakatsi, baina, urteekin nire teknika eta nire irakasteko modua hobetu ahala, hobetuz joan dira kantu saio horiek ere», adierazi du. «Iturri guztietatik» edan du, eta ezagutza horien jiran ondu du irakasgaia.

Ikasle bat, mundu bat

Saioak bakarka ematen dituzte, eta, nabarmendu dutenez, garrantzitsua da bakoitzaren izaera kontuan hartzea; horren arabera, bide bat edo beste hartuko baita, Dumoraren esanetan: «Erantzuna eman behar zaio ikasle bakoitzari, aztertu bakoitza nola dagoen, eta, horren arabera, bide batetik edo bestetik aurrera egin». Lau motorren jiran antolatzen du saioa: arnasketa, bibrazioa, soinua eta artikulazioa. Arnasketaren bitartez, arnastearen kontzientzia hartzen laguntzen die ikasleei; bibrazioen bitartez, berriz, diafragmatik ahots kordetarainoko airea lantzen; soinuarekin, gorputzaren eta buruaren hutsuneak sentitzen, bularra-eta lantzen, eta anplifikadore gaitasuna garatzen; eta, azkenik, artikulazioa lantzen, ezpainen, mingainaren eta ahoaren irekiduraren bidez soinuari forma hartzen laguntzeko. Hala, «lau motor horiek kontzientziatzea da gakoa».

Elizasuren kasuan ere garrantzitsuak dira motor horiek: «Arnasketa gakoa da, eta gorputzaren ezagutza eta kontrola ere bai. Tentsioak saihestu behar ditugu: batez ere, lepoan edo matrailezurrean sortzen diren tentsioak». Kantu ariketa ugari ere egiten ditu: «Modu desberdinean egiten ditugu haurrekin, gazteekin eta helduekin: helburuak antzekoak dira, baina bidea pertsonaren araberakoa da». Normalean, musikarekin harremana izatetik etortzen dira ikasleak, baina, Elizasuren aburuz, ez da ezinbestekoa solfeoaren gisako aurretiko ezagutza izatea: «Ahots emisioa lantzeko, zure ahotsa sentitzeko, kontrolatzeko, lantzeko, solfeoa ez da hain garrantzitsua, ez da lehentasuna. Ahots emisioa landu dezakezu solfeoko ezagutzarik gabe, baina kantuaren munduan musika hizkuntzaren ezagutza izatea garrantzitsua da».

Kantua bakarka ikasteko joera gorantz doan arren, ohikoa da lehen pausoak taldean ematea, eta horren adibide da Donostiako Orfeoiaren Musika Tailerra. Salaberriak esan duenez, aurten 35 urte beteko ditu ikastaroak, eta txikienek ere musikarekin eta kantuarekin harremana izan zezaten sortu zen: «Tailer honetan oso garrantzitsua da kantua; guztion lehen instrumentua da, barruan daramaguna, baina ez dugu ahotsa soilik lantzen, gorputza ere garatu eta landu beharrezko atala da, gure instrumentuaren parte baita». Hala, kantatzearen zimendu anitz lantzen dituzte: «Gorputzean soinua egiten duten horiek zer diren ezagutzen dugu, soinu horiek lantzen eta isilarazten saiatzen gara, soinuaren gaineko kontrola izaten; arnasketa ere lantzen dugu; gorputzaren jarrera, keinuak. Denetarik egiten dugu».

Salaberriaren esanetan, inportantea da horiek guztiak lantzea; izan ere, kantatzea oinez ibiltzea, korri egitea edo jauzi egitea bezala da, «naturala bezain beharrezkoa». Honela definitu du kantua: «Espresiorako bide bat da, emozioak eta sentimenduak transmititzeko bide bat; arima ukitzeko bide bat, eta, gainera, unibertsala da». Dumorarentzat eta Elizasurentzat ere ezinbesteko diziplina da kantua. Dumoraren iritziz, zoriontasunaren iturria da kantua: «Denborarekin ikasi dut hitz egiten; nire lehen komunikazio bidea kantua izan zen, nire barnean dut tresna hori, eta zorion iturri bat da; bibrazioak sentitzen ditut, eta maite dut».]]>
<![CDATA[Kantuaren soiltasuna ardatz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/021/001/2019-11-09/kantuaren_soiltasuna_ardatz.htm Sat, 09 Nov 2019 00:00:00 +0100 Nagore Arin https://www.berria.eus/paperekoa/1877/021/001/2019-11-09/kantuaren_soiltasuna_ardatz.htm Irteera argiak disko berria. 2013. urtean plazaratu zuen lehen bakarkako lana, Deserriko kantak izenekoa: deserriari buruz egindako lan kontzeptual bat. Sei urte igarota etorri da bigarrena; Elkar argitaletxearekin kaleratu du, eta, abeslariak esan duenez, iluntasunetik argirako bidea da lanaren arima. Horren adierazle da diskoaren izenburua; izan ere, Elorrietaren esanetan, «beste guztiak itzaltzen direnean pizten diren argiak» dira irteera argiak, «beti hor egon arren, larrialdi egoeretan garrantzi berezi bat hartzen duten argiak».

Zaldia eta behe lainoa, Inesa Gaxen, Eguzki argitan, Hariak, Une batez, Ezbeharra, Irteera argiak diskoari izena ematen dion kantua, Ez dago ezer eta Ur gainean. Kantu horiek osatzen dute Elorrietaren lan berria. Kantariaren iritziz, kantuek bidaia multzo bat proposatzen dute, eta bidaia horien zimenduak zein diren azaldu du aurkezpenean, Donostian. Heriotzatik bizitzara arteko bidaia da aipatu duen lehena: «Disko honek badu kanpo testuinguru bat; iruditzen zait Euskal Herrian eta munduan egon direla azken urteetan ziklo aldaketak, bai politikoki, baita musikalki ere». Halaber, bere ziklo pertsonalari ere egin dio aipu: aitatasuna, inguruan izan dituen hainbat galera... «Horiek guztiek busti dute disko hau», nabarmendu du.



Kontzeptu artistikoari begira, deseraikitzetik eraikitzera igaro da: «Iruditzen zait disko honekin eraikuntzan natorrela, lehenago deseraikitako horretan guztian, esperimentazio horretan guztian, aurkitu ditudan lurralde, gune, giro horiek guztiak bildu ditudala disko honetan».

Bigarren bidaia gai sozialetatik existentzialetara artekoa izango litzateke. Orain arte egin duen lanik «pertsonalena» dela esan du,diskoan jorratu dituen gaiak askotarikoak baitira: bizitza, heriotza, maitasuna... Aurreko lanari ere egin dio erreferentzia abeslariak; erbesteaz hitz egin zuen, eta, haren hitzetan, «gai politiko bat» da hori. Oraingoan, gai existentzialagoak landu ditu, baina gai horien izaera politikoa ere nabarmendu du: «Orain arte politikotzat ez genituen gaiak ere politikoak direla jabetzeko balio izan dit ziklo aldaketak».

Hirugarren bidaiak lanaren izenburuari egiten dio keinu, hots: iluntasunetik argira arteko bideari, hain zuzen. «Hitz egiten dut gai gordinez, baina argirantz joateko nahi batekin», azaldu du. Hala, estrategia anitz erabili ditu hitzak idazterakoan. Esaterako: «Sakonkeriatik urruntzea, baina sakontasuna galdu gabe». Era horretan, emozioa bilatzea izan du helburu, betiere, «dramatik eta euforiatik pasatu gabe».

Esperimentazioari bide
Astroetatik partikuletara doana izango litzateke laugarren bidaia: «Gauza handiez hitz egin dut hitz arinak erabiliz». Elorrietaren arabera, diskoaren ezaugarri bat ere bada txikira joateko joera: «Osotasun hori txikira ekartzen eta txikian bilatzen saiatu naiz».

Bosgarren bidaian, bestalde, bakardadetik konpartitzera igaro da abeslaria; izan ere, azaldu du sorkuntza eta konposaketa prozesu guztia «bakartia» izan dela. Konposaketaren ondoren hasi zen sortutako hori ingurukoei erakusten, eta, batez ere, Uxue Alberdi eta Ruben Caballero kideekin partekatu du: haren «bi erreferentziak». Musikariekin, aldiz, estudioan konpartitu ditu kantuak lehen aldiz: «Niretzat oso berezia izan da; normalean gauzak oso lotuta eramaten ditut estudiora; oraingoan irekita joan naiz, musikari sortzaileekin elkartu naizelako». Gaurdaino egin dituen lan guztietatik «esperimentalena» dela esan du, atea irekita eduki baitu estudioko magia jaso ahal izateko.

Musikalki, abeslariak esperimentazioari bide eman dio: «Tonu baxuagotan aritu naiz orain, giro ilunagoak bilatu ditut, baina, aldi berean, lerro melodiko arinak dira». Hitzei dagokienez ere, gehiago landu nahi izan du ahots propioa: Elorrietarenak eta beste idazle batzuen hitzak uztartzen dira diskoan; Uxue Alberdi, Jose Luis Otamendi, Bernardo Atxaga eta Joseba Sarrionandia, hain zuzen. Gainera, Deserriko kantuak lanean ez bezala, baxuaren presentziaren alde egin du: «Fernando Neiraren baxuak lurra transmititzen die kantuei. Aurreko lanean hautu kontziente bat izan zen baxua ez erabiltzea; izan ere, lurraren presentziarik eza irudikatzen zuen ez egoteak».

Soinuari eta diskoaren izaerari begira, «kantuaren esentzia» izan da abeslariaren iparrorratza: «Kantuaren soiltasunaren bila joan naiz, eta hori izan da nire obsesioa». Hala, gitarrarekin eta ahotsarekin soil-soilik defenda zitzakeen kantuen alde egin du sortzaileak: «Inongo artifiziorik behar ez duten kantuen bila joan naiz; kantuen eraikuntzatik ihes egin dut etengabe». Estudioan sorturiko magia bermatzearen aldeko hautua egin du, zuzeneko izaera hori errespetatuz.

Dagoeneko iragarri ditu diskoa jendaurrean aurkezteko emango dituen lehen kontzertuak, baina gehiago ere izango dira hurrengo urtean. Oraingoz, azaroaren 22an Andoainen (Gipuzkoa) izango da, eta 24an Urruñan (Lapurdi); bestalde, abenduaren 1ean Bilbon egongo da, eta 22an, Donostian. ]]>