<![CDATA[Nora Arbelbide Lete | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 20 Apr 2019 10:29:41 +0200 hourly 1 <![CDATA[Nora Arbelbide Lete | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Zenbakien itzalean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1920/002/001/2019-04-03/zenbakien_itzalean.htm Wed, 03 Apr 2019 00:00:00 +0200 Nora Arbelbide Lete https://www.berria.eus/paperekoa/1920/002/001/2019-04-03/zenbakien_itzalean.htm
Veronique de la Deveze Zutik elkarte feministako kideak berresten duena. Eta antzera mintzo da Andree Diarte ere. Atherbeako langilea eta sexu erasoen aurka lan egiten duten egituren sarearen koordinatzailea da Diarte: «Kontzientzia politikoaren kulturak, militanteak egiten du, adibidez, Iruñean, sexu eraso bat salatu eta, ostalariek oren batez edariak zerbitzatzea ez onartzea. Hori Baionan ez du ostatu bakar batek ere eginen. Mentalitate aldaketa bat behar da hemen. Baionako bestetan ikusten dugu hori. Jendeengana goazelarik [prebentzioa egiteko], ezin sinetsia da bizi duguna. Jarrerak, komentarioak... Hor ohartzen zara gizarte mailako kontzientzia hartze horren beharraz. Gizarte mailako arazoa da».

Feminizidioak gertatu eta antolatu elkarretaratzeetan jende gutxi biltzen da, nahiz eta gero eta gehiago hurbildu. Martxoaren 8ak ere gero eta oihartzun handiagoa du, txikia izanik ere. Gaiaz ezin da lehen bezain errazki paso egin, oro har.

Baliabideak, eskas

Militanteak badira. «Ideiak baditugu baina besoak eta dirua eskas dugu», beti Diartek. Prebentzioan, argi. Frantziako Estatuak aurrekontu bat dauka horretarako, baina beti apaltzen ari da. 6.500 euro urteko. Koordinazio lana, biktimak hobeki lagundu eta prebentzioa segurtatu, hori dena 6.500 eurorekin egin behar du sareak. Orotako medikuentzako sentsibilizazio kanpaina bat eraman dute diru horrekin, besteak beste. Indarkeriak jasaten dituzten emazteak errezibitzen dituztenak baitira medikuak.

Elkarteetako militanteak joan dira atez ate. Baina erasoa jasan duen pertsonari medikuak erasoei buruz galderarik ez badio egiten, «edo galdera pausatzen badio ere, baina ez baldin badaki zer existitzen den egitura gisa, hor huts egiten da». Beste gabezia nagusietako bat polizia etxeetakoa ere bada. Salaketen inguruan izan daitekeen jarrera.

Salaketek jarraipen gutxi

Gutxiengo batek du salaketa polizia etxeraino eramaten. Usu hori izaten da leporatzen zaiona biktimari, funtsean. Salaketa ezartzeak arazoa konponduko lukeelakoan. Bada, salaketa ekartzeak ez dio segurtatzen salaketaren jarraipena. Eta gehiago dena: salaketa hartzeko unean poliziarengandik jaso harrera txarrek areagotu traumen lekukoak hor daude.

Bi lekukotasun horren adibide. Biak anonimoak. Lehena bere senarrak eraso izana salatzera joan zen Miarritzeko polizia etxera, duela hilabete inguru. Emazteak ezin izan du salaketarik jarri, Poliziaren irudiko salatu gertakariak ez zirelako aski larriak. Gertakari liburuan idatzi zuen, besterik gabe.

Bigarren lekukoa duela bi urte eta erdi joan zen Baionako polizia etxera salatzera gizon batek behin baino gehiagotan bortxatu zuela. Berriki berriz deitu du Poliziak, inkesta abiatu duela erranez. Bi urte eta erdiren ondoren. Garai hartan zortzi orenez galdezkatu zuten. Bere «praktika sexualak» zein ziren galdetu zioten, besteak beste. «Soa aski gaiztoa ez» zukeela ere leporatu zioten. Poliziak, berriz, berak so gaiztoa zuela esan zion, eta ondorioz ez ziotela nehoiz erasotzen.

Bukaeran gomendatu zion ganibeta bat atxikitzea beti bere zakuan. Polizia joan zitzaion etxera argazkiak egitera. Mihiseak eta kulota atxikiak zituela abisatu zuen biktimak. Odola bazeukana. Poliziak erantzun zion ez zituztela behar. Ez zuela ezertarako balio. Odola hilekoaren odola izan zitekeela. Bota zituen.

Orain, inkesta berriz abiatu dutela, frogarik ez duela dio Poliziak. Geroztik jakin du jantziak eta mihiseak paperezko poltsa batean atxiki behar direla, DNA kontserbatzeko. Plastikoak ez duela balio.

Baionako ospitaleko ginekologoak azterketa egin zion ere garai hartan, baina hor ere gaizki tratatu zuten. Gainera, hartu zuen medikuak, min egin zion. «Traumari trauma gehitu dit medikuak. Ez da hain zaila bost minutu gehiago hartzea esplikatzeko zer egiten duen. Erakutsi, esplikatu, denbora hartu, bihotz onekoa izan». Kexatu zitzaion ere pixa ez zuelako egin ontzian: «Baina ezin nuen». Presio gehiegi, ingurumen arranguragarriegia.

Ospelak bazituen gorputzean, baina ginekologoak ez zien kasu egin. Tematu behar izan zuen bizkarrekoei begiratzeko. Begiratu zuen doi-doietarik. Baina zangoan zituenei ez. Froga horiek ere, orain, eskas. Lekukoak galdezkatu dituzte ere orain, baina horien oroitzapenak ere lauso.

Salaketak, argi izpi

Trauma horren guztiaren erdian, argi izpi bat. Ginekologoak jasanarazi tratu txarrak ospitaleko erabiltzaileen batzordean salatu zituen, eta entzun zuten. Kalte-ordainak jasotzeaz gain, ospitalean salaketak «electroshock»bat sortu zuela erran izan diote. Baionako ospitaleak protokolo bat plantan jarria du azkenaldi honetan, eta erreferente bat badu erasoetan berezitua. Biktimen harrera ona egiteko formatua eta formatzen duena.

Horrez gain, larrialdietako medikuntza zerbitzura deitzen delarik, normalki, bortizkeria zantzu bat hauteman bezain laster, deiari kasu berezia ere egiten diote. Nork hartzen duen deia, horren arabera, halere. Baina, normalki, horren aldeko lan bat egina da. Behin baieztatu dela ez dagoela indarkeria matxista baten aztarnarik, horretan bego. Baina hala bada, begirune berezia hor dago. Horrez gain, telefono bat Baionako ministerio publikoak uzten diena lanjerrean diren emazteei. Poliziari segituan deitu ahal izateko eta deia berehala tratatua izateko gisan. Mementoko bi dituzte banatuak.

Hainbat asmo gogoan

Bada nahikeria bat urrunago joateko ere: ospitale barnean zinezko biktimologia sail bat. Biktima guztientzat, baina kasu berezi bat eginez indarkerien biktimei. Ideia bada ere gaia menperatzen eta harrera egokia duen polizia erreserbista bat egotea ospitalean, lotura egiteko gisan polizia etxearekin, eta salaketa egiteko erraztasunak jartzeko. Psikologo bat nahiko lukete ere integratu zerbitzuan, baita idazkari bat ere egun osoan, eta ez ordu gutxi batzuk orain bezala. Biktimei laguntza juridikoa eskaintzen duen ACJPBren iraunkortasuna ere indartzea da xedea. Izan ere, gaur egun hori da arazoa. Laguntza, izan, badago, baina hobe bulego ordutegietan eskatzea. Astirietan, gauaz edo asteburuetan, eskaintza berezituak eskas dira indarkeriaren biktimei erantzuteko. Eta hutsegiteak izan daitezke.

Baina hor ere, baliabideak eskas dira. Diru laguntzen eskaera egin dute ospitalean zerbitzu berezi hori abian jartzeko, baina mementoko errefusa ukana dute. Bada ere beste gertakari hau: lanjerrean diren emazteentzako etxebizitza bat eskuratzeko Frantziako Estatuaren partetik 11.000 euro eskas zituen Baionako ministerio publikoak. Bada estatuak 3.800 euro zituen eman. Eta azkenean Euskal Elkargoak du ordaintzen alokairua. Joan den otsailetik alokatzen hasi dira egoitza, eta segituan agertu da haren beharra. Familia bat bizi da orain. Egoera egonkortu arte.

Beste hainbat egoitza

Etxebizitza horri gehitu behar zaizkio beste hiru egoitza, Atherbea elkarteak kudeatzen dituenak. Epe luzeagorako bati begira, zortzi leku, hiru emazte eta haurrentzat. Baina oraino eskas dira. Adibide bat ematearren: emazte batek 3919 telefono zenbakira deituz bere larrialdi egoera ezagutarazten badu, gizarte laguntzaile batekin harremanetan jarriko dute. Baina hor ere, bulegoko ordutegietan.

Hortik kanpo 115 zenbakira deitu beharra du, ordea. Etxerik gabeko guztientzat zenbaki bera. Jakinez, halere, diru kopuru bat indarkeria jasaten duten emazteentzat atxikia dutela. Diartek segurtatu du ez dagoela eskaerarik erantzun gabe gelditzen denik. Miarritzeko Gillesen etxea dago. Hor bada lan talde bat. Leku seguru bat ere da, nahiz eta mistoa izan eta ez berezitua. Hau da, egoera guztietako jendea da elkartzen han. Eta emazte batzuentzat ez da beti egokiena.

Hotela izan daiteke beste aukera bat. Baina hotel gutxirekin lan egiten dute egiturek eta hotelaren harrera ez da «gogobetegarria», Diarteren ustez. Baina arazoa da bakar batzuk direla onartzen dituenak. «Hain turistikoa da eremu hau». Gertatzen dena da hotelean ez dagoela profesionalik berehalako laguntza ekartzen ahal dionik. Emazteak eta batzuetan haurrak bakarrik dira hotelean, laguntza izpirik gabe. «Non jan dezakeen jakiteko ere. Hiru lau egun iraun dezake hotelean, justu orduan duelarik laguntza behar».

Eta gertatzen da bikotekidearengana berriz joatea. «Bortitza den bikotekide bat uzteko prozesuak denbora eskatzen du. Hasteko, bada arazo bat berehalakotasun horretan. Lehen memento horretatik beharko luke ukan psikologo bat, profesional batzuen laguntza. Eta ez da hala gertatzen». Iaz, 407 pertsona sartu ziren harremanetan indarkeria sexisten aurkako sareko elkarte batekin.]]>
<![CDATA[«Nahiko nuke urte bat iragan hilik gabe»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1922/004/001/2019-04-03/nahiko_nuke_urte_bat_iragan_hilik_gabe.htm Wed, 03 Apr 2019 00:00:00 +0200 Nora Arbelbide Lete https://www.berria.eus/paperekoa/1922/004/001/2019-04-03/nahiko_nuke_urte_bat_iragan_hilik_gabe.htm feminizidioa, indarkeria matxista, nagusitasun maskulino edo patriarkatu kontzeptuak. Halere, gaiak kezkatzen du, eta azken urteetan egiten ari den ahalegina agertu du adibide: dela larrialdi egoeran dauden emazteentzako telefonoak banatzea -bikotekidea kondenatua bada-, dela partaidetza bereziak egitea ospitalearekin, dela lanjerean diren emazteentzako bizitokiak aurkitzearen aldeko lana.

Istanbulgo Itunak estatuei eskatzen die emazteen aurkako indarkeria arau-hauste penala izatea.

Frantzian ezinezkoa da: gure zuzenbidean, ezin da larriago izan emaztea bada biktima. Eskerrak. Kodean sartzen baduzu arau-hausteak larriagoak direla emaztea bada biktima, ez da gehiago izanen berdintasunik. Zigor kodeak gauza batzuk erraten ditu, halere: hilketak, tratu txarrak, jazarpena, sexu erasoak, bortxaketak, larriago direla biktima bikotekidea edo bikotekide ohia bada.

Eta haurdun baldin bada ere bai.

Bai. Bikotekideen arteko harremana da kontua. Familia barneko biziak nagusitasun erraz bat sor dezake; adibidez, gizonak lan egiten badu eta emazteak ez. Familia barnean, emazte bat edo gizon bat egoera ahul batean gerta daiteke; orduan da biktima berezia.

Frantziako Estatuak berretsia du Istanbulgo hitzarmena.

50 bat herri dira Europako Kontseiluaren parte; ez dute denek gizarte aitzinamendu bera, Frantziari konparatuz gero. Turkia, adibidez, Europako Kontseiluaren barne da. Arau-hauste berezitze horrek agian ukan dezake zentzua Turkian; gurean, ez.

Bada zer begiratu hemen ere. Hemeretzi hilketa Lapurdin 2003tik: Euskal Herriko hilketen %20, biztanleen %8 direlarik bizi. «Familia drama» aipatzen duzu agerraldietan. Horrela aurkezteak ez du arazoa ahultzen?

Nola deituko zenuke Angeluko hilketa? [2016an gizon batek bikotekide emaztea eta bi alabak hil zituen, eta bere buruaz beste egin] Familia guzia hila da.

Gizonak ditu hil hirurak. Inportantea izan liteke hori erakustea.

Ez dut uste hil dituenik emazteak zirelako. Alabak semeak izan balira, berdin hilen zituen. Homosexuala izan balitz, bikotekidea berdin hilen zuen. Ororen buru, bere bizia ezabatu du; bere bizia, eta besteena. Baina ongi ulertu dut zurea. Zuk nahi duzu politikaz mintzatu. Oso ongi. Emazte bat den puntutik auzigai berezi bat dela nabarmendu nahi duzu.

Zergatik ez du soilik bere buruaz beste egin? Zergatik hil ditu emaztea eta bi alabak?

Horrelako gertakari andana bat bada Frantzian, eta aspalditik. Pertsona batzuek soluzio dramatiko horren hautua egiten dute bizitza doble bat dutelarik, errealitatetik kanpo dagoen bizitza bat dutelarik, edo erakustera ematen dutenetik kanpo hertsatuak direlarik, diru mailan, sozialki. Hautatzen dute joatea beren ingurukoekin batera. Ardura, hurbilen dituzten pertsonekin.

Ardura gizonak du hiltzen, eta emaztea da hila.

Bai.

Irakurketa politikoagoa egin daiteke, beraz?

Ez, nik ez dut eginen.

Zergatik ukatu analisi globala?

Ez dut ukatzen; nik zuzenbidea aplikatzen dut. 2016ko afera horri dagokionez, aitzinekorik gabekoa zen; bikotekidearen partetik ez zegoen tratu txarren zantzurik.

Emazteak bikotekidearengandik bereizi nahi zuen.

Bereiz gaitezke bortizkeria gabe.

Ez zuen salaketa jarri. Ez du erran nahi tratu txarrik ez zegoenik.

Ez dakit; horiek zure dedukzioak dira. Nik diot ez zegoela familia barneko tratu txarrik. Hiru hilketa gertatu dira, eta suizidio bat. Hortik atera beharreko ondorio politikoak egitea zuei dagokizue. Ez ditut nik eginen.

Familia drama aipatuz ez ote duzu arazoa gutxiesten? Hego Euskal Herrian hilketak proportzioz apalagoak dira, eta badirudi kontzientzia handiagoa dela.

Espainian erran nahi duzu?

Nik Euskal Herria deitzen dut.

Frantzia ez den herri bat?

Galdera da ea ez ote dagoen han kontzientzia hartze hobea.

Ez dut uste. Alderantziz pentsatzen dut. Ez zait iruditzen kontzientzia hartze handiagoa denik Espainian Frantzian baino. Kontzientzia hartze bat bada gure herrian; aurreikuste ekintza andana bat bada. Tratu txarren kasuak ditut gogoan. Espainiak jurisdikzio berezi bat sortu du genero indarkerientzat, aspaldi, baina horrek ez ditu batere apalarazi zenbakiak: ez auzigaiak, ez hilketak.

Ez du deus aldatu, beraz?

Ez du arazoa mugatu. Frantses aldean ere elkarteen sektorea mobilizatzen da, bereziki Euskal Herri frantsesean. Zerbitzu publikoak ere mobilizatzen dira. Duela zenbait urte baino ikuspegi argiagoa lortzen dugu delinkuentzia horri begira. Gero eta gehiago dira salaketak jartzera etortzen direnak, eta gehiago dira kontuan hartuak. Ez da tratatu gabe uzten laguntza eskatzen duen emazte jo baten deia. Oneski, ez zait iruditzen kontzientzia hartze hobea denik Espainiako aldean. Baditugu urtero familia barneko indarkeriari lotu 200 bat auzigai.

Zenbaki hori ezin da apaldu?

Egiten dugunaren ideia hori da. Espero dut berrehundik 150era pasatzea. Eta ez gehiago horrelakorik gertatzea [prokuradorea denetik bikotekideek edo bikotekide ohiek hil emazteen zerrenda erakutsi du]. Izugarria da. Guk biktimak ikusten ditugu. Dramatikoa da. Nahi nuke urte bat iragan hilik gabe, inolako hilik gabe: ez bideetan, ez gosez, eta batez ere hauek. Jasangaitzenak dira. Biktima guztiak errugabeak dira, baina batzuk besteak baino errudunago. Hauek, aldiz, bereziki jasangaitzak dira. Berrehun auzigaietatik kentzen ahal balira zenbaki hauek, uros nintzateke. Baina ez ditut giltzak.

Fatalitate gisara ikusten duzu?

Errealitate bat da, bide istripuak bezala. Botere publikoek eragin dezakete. Bide istripuen adibidearekin segituz: mugatu, zigortu, bideetako hilen kopurua apaltzeko. Apaltzen da istripu kopurua, baina nukleo batera iristen da, eta hori baino apalago jaustea zaila da. Gizakia den bezalakoa delako, bere pultsio, eskas eta bere bizitzeko maneragatik. Eta berdin familia barnean, bortizkeria giro horretan. Ez da fatalitate bat, baina errealitate bat da.

Ez du laguntzen mekanismo sozialetik begiratzeak, nagusitasun maskulinoa kontuan izateak?

Uste dut hori huts bat dela.

Zergatik?

Militante jarrera duzulako, biktima emaztea delako eta ez gizona. Badira arrazoi historikoak, soziologikoak, jarrera kontuak... Orenak mintza gaitezke. Gizona da leku hoberenean arma bat hartu eta familia hiltzeko. Zergatik?

Ez da eredu patriarkalari lotua?

Ez dakit. Zergatik uste duzu pistolak dituena gizona dela? Renaudek biziki ongi aipatzen zuen Miss Maggie kantuan. Emazteak gizonei konparatzen ditu: gizonak gerlariak direla, hiltzaileak; emazteak, ez, Thatcher salbu... Kriminologia ikerketak hartzen badituzu, gizonek jarrera bortitzak dituzte: hilketak, arma bidezko ebasketak... Emazteek delitu intelektualagoak egiten dituzte: iruzurra, konfiantza abusuak... Hori da errealitatea. Gizonak eskopeta du erabiliko; emazteak, pozoia.

Eraikuntza sozial baten ondorio?

Nik ez dakit. Familia batean, jarrera bortitza ukan dezakeena gizona da, eta ez hainbeste emaztea. Angeluko kasuari dagokionez, familia drama bat da. Guztiek ezagutzen zituzten gizona, alabak, andrea. Juridikoki, hilketa bat da, aitzinetik pentsatua baitzuen.

Familia drama bat aipatzeak irudi du kasik fatalitate bat dela.

Ez da fatalitate bat drama esatea.

Hiltzaileen ardura gutxiesten du.

Hori zuk soilik duzu pentsatzen.

Ez, ez.

Bai, bai. BERRIAk, Mediabask-ek... Bakarrik tokiko komunikabideek.

Sud Ouest ere hasi da feminizidio hitza erabiltzen.

Irakurleak gogobete behar dituzte.

Erran nahi baita?

Sud Ouest irakurtzen dutenak hemengoak dira. Eta hemen ideia batzuk badituzue, zuenak direnak. Nik ez dut arazorik horrekin.

Feminizidio hitza egunkarietan erabiltzearen aurka zara, beraz?

Ni ez naiz deusen aurka.

Baionako bestaren amaierako agerraldian usu balorazio ona egiten duzue, bortxaketak doi-doi aipatuz. Jean Grenetek 2005ean hau erran zuen: «04:00etan neska batek bere gaina kendu eta tangetan jartzen delarik, arrisku gehiago dago gertatzeko».

Jean Grenet? 2005ean?... Ez dakit nor den ere.

Baionako auzapez ohia.

Galdegin hari zuzenki.

Kontzientzia hartzearekin nahi nuen lotu.

Grenet duela 14 urte...

Bortxaketaren kultura oraino existitzen da.

Non?

[Valerie Rey-Roberten La culture du viol à la française (Bortxaketa kultura frantses erara) liburua zakutik atera, eta prokuradoreari erakutsi dio kazetariak].

Liburu hau atera berri da.

[Laburpena irakurtzen hasi da. Ez du iruzkinik egin. Liburua pausatu du; interesatua dirudi].

Baionako bestetara itzultzeko, egia da badirela bortxaketak eta sexu erasoak. Salaketak badira. Sistema bat antolatu dut: auzi poliziak ditu gai horiek bereganatzen. Besta bakoitzeko, bospasei salaketa edo seinalatze ditugu; gehiegi. Bestak aitzin eta bestetan mobilizatzen diren elkarteen lanak fruituak ekartzen ditu. Aipatu duzu bortxaketaren kultura... Ez. Hemen bestek ez dute hala funtzionatzen. Bestak eginak dira jostatzeko. Inkestak oren batzuez lantzen dira; lehen, hilabeteak behar ziren. 24-48 orenen buruan, badakigu zer gertatu den. Bestak bukatzean, badakigu bospasei horietan bat ala bi zirela justifikatuak; besteak, faltsuak. Hori gertatu da azken bestetan.

Salaketa faltsuak diozu. Zifrek diote bortxaketa salaketen %96 egiazkoak direla. Maiz aipatzen dira salaketa faltsuak, dudan ezarriz emakumeen hitza.

Ez hemen, hasteko. Baionako bestetakoa biziki berezia da.

Sanferminetan sexu eraso bat delarik, oren erdiz musika kentzen da ostatuetan; leku batzuetan ez dute zerbitzatzen oren erdiz. Baionan ezinezkoa dirudi...

Sanferminetan nehork ez du pixa egiten karrikan. Baiona zaharrean bizi naiz, eta astapito andana bat heldu da nire atean pixa egitera. Jasanezina. Zendako Iruñean posible dena hemen ez da posible?

Kontzientzia hartzea ez ote da?

Beste faktore batzuk ere badira. Iruñean polizia batek ikusten bazaitu pixa egiten, biziki memento txarra pasatuko duzu; hemen polizia batek ohar egiten badizu, iraindua izanen da, matxinada sortuko da. Espainia aldeko segurtasun indarrak errespetatuak dira, ala beldurra sortzen dute. Haien presentzia aski da horrelako jarrerak saihesteko. Ostalariek egiten dutena biziki ona iruditzen zait. Gero, salaketa faltsuak baldin badira, hori trabagarri da.

Ikusiz zein zaila den bortxaketa salatzea, salaketa faltsuak nabarmentzeak ez du indartzen emazteak gezurtariak diren ustea?

Nork dio gezurtariak direla?

Gizartearen usteek.

Gizartea gaizki hezia dela? Bai.

Guztiek eragin dezakete horren aurka, ezta? Zuk ere bai.

Duela 30 urte kanonerik ez zuen senar bat kondenatzeak emaztea bortxatu izanagatik. Ezkondua zenez, emazteaz sexualki baliatzeko eskubidea zuen. Gaur egun, zenbait senar kondenatuak dira emaztea bortxatzeagatik. Urte hauetako bilakaera harrigarria izan da. Zentzu onera goaz. Ez dakit kontzientzia hartzea den... Hezkuntza kontua da, agian.

Polizien prestaketa behartuak ez dira eskas? Salaketa egitera datorrenaren harrera ahal bezain egokia izateko gisan?

Konpondu ezina dugun arazo bat dugularik, erraten dugu: «Prestaketak antola ditzagun». Ez da hain erraza. Formakuntzak badira denentzat. Kopurua emendatzen ahal dugu, baina horrek ez du arazoa konponduko. Gutxieneko antolaketa behar da. Gehiago sinesten dut biktimaren ibilbideari jarraitzean: salaketatik hasiz hurbiletik segitzen badugu, funtzionatuko du. Ospitalea bereizia da alde juridikotik; bien arteko bidea biktimak ez du egiten usu, eta, polizia etxera iristen delarik, batzuetan gaizki pasatzen da. Baditut adibideak non biziki ongi pasatu den. Baina egia da batzuetan baldintzak ez direla onenak.]]>
<![CDATA[Ebidentzia bat delarik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1958/023/001/2019-03-06/ebidentzia_bat_delarik.htm Wed, 06 Mar 2019 00:00:00 +0100 Nora Arbelbide Lete https://www.berria.eus/paperekoa/1958/023/001/2019-03-06/ebidentzia_bat_delarik.htm Gazte naiz gazte izenburua duen diskoa, nonbaitik ere (autoekoitzia). Bizkitartean, kantuaz, diskoaz, musikaz mintzatzen delarik, heldutasun handi bat hauteman daiteke Mattin Lerissa (Behorlegi, Baxenabarre, 1999) kantari eta musikariak erakusten duen segurtamenean. Emeki baita segurki bere bidea egiten ari da. Eta horra nola bihar Donostiako Koldo Mitxelena kulturunean ariko den, 19:00etan, Iparraldea Bertan zikloaren barruan. Bere lagun, sei musikari izanen ditu, Mixel Ducau tarteko.

Txikitatik heldu zaio kantatzearen gustua, musikarena oro har, baita soinuarena; ahotsaren, trikitiaren eta gelan soinuak manipulatzeko egokitua duen tresnaren bidez. 11 urtetan Donibane Garaziko Zitadela kolegioko koralean sartzeak indartu zion kantuarentzat zuen gutizia. Nerabe garaiak ez direlarik beti errazak, hari kantuak leku bat izateko aukera eman zion. Kolegioko kantaria zen Lerissa. Eta bada zerbait. Gehiago dena, oholtzara igotzeko aukera eman zion Denise Olagarai musika irakasleak daraman koruak. Noren ondoan ,eta Benito Lertxundiren ondoan. Lertxundi kantatuz egitasmoan parte hartu izana halako mugarri bat izan zen. 200 ikasleen artean, 12 urte zituela. Kantu batzuetan bakarlari gisa aritu zen Lerissa, bere zilarrezko ahotsarekin.

Proiektuaren motorretako bat izan zen Olagarai, eta oraino gogoan du nola garaian jada Lerissa zinez motibatua zela: «Beti hor zen koralean, biziki motibatua». Olagarai oroitzen da Lerissak nola bazuen beti holako grabagailu txiki bat. Jean-Mixel Bedaxagarrengana joan zirelarik klasearekin, adibidez. Lerissa, Bedaxagar grabatzen aritu zen, bereziki bere kantatzeko era, ondotik etxean osaba zaharrarekin entzun ahal izateko.

Grabatu izan ditu bere zuzenekoak ere, etxera sartu eta berriz entzuteko gisan. Nola hobetu entzuteko. Bista ahula badu Lerissak, baina, haatik, belarri ezin finagoa. «Betidanik belarria ukan dudala erran didate. Ene bistarengatik eta, ez ditut partizioak irakurtzen. Beti belarriz xerkatu ditut».

Adrenalina maite

Lertxundiren zuzenekotik landa, Et Incarnatus Orkestrarekin ere aritu zen zuzenekoetan. Baita Kantu Txapelketan parte hartu ere. Eta azken finean, kantuaren gustutik oholtzaren gainera igaiteko gustua ukaitera pasa da artista: «Jendeen aitzineko adrenalina hori maite dut. Lehen sentsazio hori». Lertxundirekin kantatuz, adibidez, mila jende izan zituen aitzinean, eta hark 12 urte. Baina beldurrik ez zuela sentitu dio, alderantziz. Segurtamen hori, jadanik, hor.

Arrunt beste giro batean, Baionako besten irekitze alternatiboetara gonbidatu zuten gaztetxekoek iaz. Iruñea aise ederrago jota kantatuz abiatzeko bestak. Kantua buruz ikasi, eta hor zen, a cappella, prest, Baiona Ttipiko Pyrenees ostatuko gaineko leihotik kantatzeko. Hasi bezain laster isiltasuna sorrarazi zuen behereko plazatxoan. Ahots hori nondik heldu zen ikusteko goitik begira jarri ziren bestazaleak. Gustura kantatu zuen Lerissak, nahiz eta jotak ez diren bere ohiko kantuen artean. Baina eskaerei egokitzeko gogoz ere badago artista. Ñabardura batekin, halere: «Nola gerta, gauza batzuk ez ditut onartzen. Batzuetan folklore hutsak baitira. Ez dut klixeetan erori nahi». Xalbadorren heriotzean, Txoriak txori kantatzeko galdegiten diotelarik haren kantuen ordez, adibidez, ez du onartzen. «Mikel Laboak emanik ez da klixe bat, baina otxote batzuk edo beste batzuk entzuten direlarik... Zentzua arrunt galtzen dute. Batzuetan, ez dakite zer kantatzen duten ere». Gainera, bere kasuan, kontziente da Behorlegin biziz, mendien artean, aurreiritzi errazentzat autobide bat ireki dezakeela. Mendietako txoria bezalako metaforak erabili izan dituzte haren definitzeko. Horrelakoak irakurtzean irria sortzen zaiola aitortzen du, «klixe aire» horri begira.

Nahiago ditu bere kantu propioak kantatu. Hortik dator bere bigarren diskoa. Musika guztia hark idatzi du, Mixel Ducauk moldatu dio. Hitzak, hark galdegin dizkie Daniel Landart, Pantzo Hirigoien eta Manex Pagola zenari. Gai aldetik, transmisioa eta gaztetasuna ditu nagusiak. «Gehiago landa bigarren hau». Lehena zaleek eskaturik egin zuen, besteen kantuak hartuz, bereziki ohizko kantuak dituenak. «Baina ez nintzen baitezpada prest disko baten grabatzeko, nahiz eta kontent naizen emaitzarekin. Hemen, aldiz, sorkuntza gehiago bada». Eta musikari gehiago ere. Formula hori sakondu nahian dabil orain.]]>
<![CDATA[Sei hilabetera kondena, Baionako polizia etxea andeatu izanaz akusaturik]]> https://www.berria.eus/albisteak/163280/sei_hilabetera_kondena_baionako_polizia_etxea_andeatu_izanaz_akusaturik.htm Mon, 25 Feb 2019 20:06:47 +0100 Nora Arbelbide Lete https://www.berria.eus/albisteak/163280/sei_hilabetera_kondena_baionako_polizia_etxea_andeatu_izanaz_akusaturik.htm haria Oihu eta negar artean bururatu zen auzia. Lagun eta familiarrak harrituak kondenaren disproportzioagatik. T.T.ren kontra ez zutela elementurik berretsi zuen bere aldetik ere Alice Becker-ek, T.T.renabokatuak: "Epaia ez dut ulertzen. Harrigarria da. Dosierra izugarri hutsa da. Zuzenbide ikuspegitik, forma aldetik akatsak daude, eta funtsean ere, ez dute frogarik erakusten duenik nire bezeroa andeatze horietan inplikatua izan denik. Horregatik epaileei eskatu diet zuzenbide ikuspegitik begiratzea dosierra. Irakurketa juridikoa egitea. Baina ez dute hala egin". Dei egitea erabaki zuten.

Adibidez, ez zegoen lekukorik ezagutu zuenik T.T. , ez irudirik non ikusten zenik, ez aztarnarik, ez aitortzarik. Bere aurka zuten elementu bakarra, bi arkatz markatzaile bere sakelan aurkituak. Bereziki Acab (All cops are bastards (polizia guztiak kabroiak dira)) idatzi izana leporatu zioten. Ezinezkoa zitekeela esplikatu nahi izan zien akusatuak. Saiakera bat egitea ere eskatu zien. Acab hori esprai berde batekin zela idatzia izan, bere markatzailea anitzez finagoa dela. Poliziei ere gauza bera propopsatu ziela atxiloaldian, markatzailea hartzea eta murru bat margotzea. Baina markatzaileen azterketarik ez zuten egin. Eta dena den beste tindaketa eta kaltetzeak ere leporatu zizkieten. Dela horiz idatzi zirenak edo arrosez. Dela kamarak andeatu izana, agertu tintaketa guztiak egin izana, berinak hautsi izana. Kaltetze kolektiboak izan zirenak. Eta arau-hausteak, indibidualak izan behar direla azpimarratu zien abokatuak. Funtsean, tintaketa eta kamera baten kasuan jadanik beste batzuk kondenatu zituen Baionako epaitegiak. Baina kontra esan hori ez zuten zehaztu epaileek. Izan ere, auzi hau otsailaren 5ko auziaren jarraipen bat da. Egun horretan zuten epaitzekoa T.T. beste hiru akusatuekin, berehalako auzi batean. T.T.ren abokatuak denbora eskatu zuen auziaren prestatzeko. Onartu zioten denbora. Baina bitartean T.T. preso sartzea erabaki zuten, beren irudiko ez baitzuten garantiarik berriz agertzea auzitegira, italiarra baita. Beste hiruen kasuan, jadanik abisu arranguragarriak izan zirela azpimarratu zuten abokatuek. Tarbeseko gizonari zortzi hilabete presondegi jarri zizkioten, lau gibelapenarekin. Gersekoari sei hilabete, lau gibelapenarekin; eta baionarrari sei hilabete gibelapenarekin. 5.000 euroko kalte-ordainak pagatu beharko dizkiote salaketa jarri zuen poliziari. Hiru hauek zenbait ekintza aitortu zituzten. Dela tindaketa bat, harri bat jaurti izana, ala kamara bat bota izana. Egun berean zuten bozkatu Frantziako diputatuek bazter-nahasleen aurkako legea, eta zentzu beretik doazela azpimarratu zuten, funtsean, orduan ere, abokatuek.


Prokuradoreak leporatu zion jantzi ilunez jantzia izatea, gau hartako kaltetzaileak bezala. T.T.k ezetz, gain zuri bat zuela. Prokuradoreak erantzun zion argazkitan hartua izatea ez zuenetz onartu, hori frogatu ezina dela. Orduan, abokatuak ihardetsi zion prokuradoreari atxiloaldiko argazkia aurpegiarena dela, eta ez zukeela balioko, ondorioz jantziak zein diren ikusteko. Orohar auzia horrela iragan zen. Frogarik ez zutela eta, testuingurua hauspotzen, bereziki prokuradorea. Leporatu zion sostengu komite bat izatea, bai interneten agiri bat argiratu zuena eta baita aitzineko auzian kantatu izana ukabila altsatuz. Funtsean akusatuari ere leporatu zion kantatu izana, baita ukabila altsatu izana. Akusatuak, erantzun zion ezinezkoa zitekeela esku burdinekin lotua baitzen. Ideia politikoak leporatzen zizkion ororen buru prokuradoreak. Argi agertu zen, baita epaileentzat ere, beste zerbait zegoela hor jokoan. Funtsean, prokuradoreak gogoratu zuen G7a hurbiltzen ari dela, aitzineko auzian bezala.

Akusatuari dagokionez, manifestaldira joan eta gero, polizia etxean gelditu zela esplikatu zuen, begira bakarrik zela gelditu, ez zuela deus egin. Gertatu izan zaiola Poloniara ere joatea, manifestaldiak segitzera. "Manifestaldi guztiak interesgarriak dira ulertzeko zer gertatzen ari den gizarte batean". Soziologian doktore da emaztea. Euskal Herria ezagutzera etorria zela esplikatu zuen. Beren hizkuntza dela eta, Euskal Herriko berezitasunak hobeki ezagutzeko. Bere erru bakarra izan zela ez lekuak hustu izana, baina besterik ez. "Nahi nuen begiratu. Arrisku hori hartu dut eta orain hemen nago" adierazi zuen auzi denboran, bere lekukotasuna ematea eskatu ziolarik epaileak, epaia aitzin.]]>
<![CDATA[«Soinu bat egiten dudalarik, errabia dago nire baitan»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/032/001/2019-02-17/soinu_bat_egiten_dudalarik_errabia_dago_nire_baitan.htm Sun, 17 Feb 2019 00:00:00 +0100 Nora Arbelbide Lete https://www.berria.eus/paperekoa/1928/032/001/2019-02-17/soinu_bat_egiten_dudalarik_errabia_dago_nire_baitan.htm Ke arteko egunak filmaren musika idatzi zuen. Berrikiago, Errobiko festibaleko gonbidatu berezia izan zen. Iaz, berriz, Donostiako Jazzaldia saria eman zioten. Asteburuan, hiru kontzertu berezi eman ditu Baionan, hiriak antolatu omenaldian.

Aipatu izan duzu ez duzula gustuko tapiz gorriaren gainean ibiltzea; sarien bila ere ez zinen joaten garai batez. Eta horra nola asteburu honetan zer eta zure sorterriko antzokiari zure izena eman dioten. Nola bizi duzu hori?

Bi gauza daude hor. Nola erran... Usu iruditzen zaigu ohiz kanpoak garela. Inportanteak bagina bezala. Baina lan honetan, beste lan guztietan bezala, beti aurkitzen duzu zu baino hobea den maisu bat. Eta nik beti ikasi dut egoten ni baino anitzez hobeak direnekin. Hori garrantzitsua zait. Itxura kontu hori, irabazi nahi izate hori, lehena izateko gogo hori, hori dena ez naiz ni. Sari bat ukan, eta beti pentsatu izan dut sari bat besterik ez dela. Horregatik ez naiz joan sarien bila. 15 urte nituela, jadanik banituen sariak. Baina nik nirea egina dut. Nire lana egin behar dut, besterik gabe.

Antzoki bat izatea berezia da halere, ez? Sorterrikoa, gainera.

Baionan biziki gutxi egon naiz ororen buru. Beste gauza batzuek nindutelako interesatzen garai hartan. Beste zerbait nahi nuen. Hamar urte nituelarik, musikaren pasioa zuten jende gutxi aurkitzen nituen nire inguruan. Kanpora joan nahi nuen. Mozart eta Beethovenen musika jotzeko gaitasuna zutenak nahi nituen ondoan. Eta ez betiko fandangoak. Ez dut musiken arteko gerrarik egin nahi. Baina sentitzen nuen kanpora joan behar nuela bestelakotzeko... Orduan, Baionako antzokiaren kontu hori... Baionan eman zidaten aitzineko saria makila izan zen. Sari banaketan euskal abesbatza entzun nuenean kantatzen, negarrez hasi nintzen. Luzaz egin nuen negar. Nire gaztaroak harrapatu ninduen. Musikan dudan sentsibilitate bat da. Orduan ohartu naiz sustraien garrantziaz. Aita euskaraz mintzo zen; amatxi, gazteleraz.

Erronkarikoa zenuen amatxi.

Bai, hala da. Segitu duena nihaurren baitan. Sustraiak hor gelditu dira. Eta abesbatza hura entzun nuenean, hori dena zartatu zitzaidan. Baina ez dut behin ere nahi izan alde hori den baino handiago egin. Beti saiatu naiz kasu egiten ez izateko «Yo soy!» [Ni naiz!] dioen norbait. Hori bost axola. Errebelde bat naiz. Gustukoa dut gauzak garbi uztea, gehiegi trafikatua. Aratza izatea nahi dut. Ona. Sinplea izatea. Mozart bat jotzen dugularik bezain sinple. Ederra den musika bat jotzen dugularik bezain sinple. Traditu gabe. Lasai. Horra. Ongi gaude. Bestelako musika jotzen dudalarik ere, saiatzen naiz ez gehiegi traditzen. Eta gainerako guztiak ez nau interesatzen. Itxuraren gizarte batean gaude. Eta horrek ni ez nau interesatzen.

Aitatxi Baionako harmonia baten burua izan zenuen, eta, hamar urtetan, aitak Kanbora eraman zintuen, han baitzegoen eri argentinar bandoneon jotzaile bat, eta harekin ikas zenezan bandoneona. Ez da familia guztietan horrelako harremana musikarekin, ez?

Aitak anitz bultzatu ninduen, bai. Bazen, bai, halako pasio bitxi bat. Musika hor zen, bai. Aita musika munduan murgildua zen, Baionako harmoniarekin eta. Beharbada, batzuk ohartu ziren banuela zerbait errateko. Baina horrek bereziki erran nahi duena da behar nuela landu. Etenik gabe lan egin. Besterik ez. Ez nuen hautu handirik. San Izpiritu auzoa... Baiona... neguan hain da... buuuu... tristea... Musikatik zerbait atera nahi nuen. Bidaiatu nahi nuen nire buruan. Musikari esker Amerikara joan nahi nuen. Chicagora joatea aurreikusten nuen. Argentinara ere joan nahi nuen. Fantasmen bidez bidaiatzen nuen.

Ondotik egiazki duzu bidaiatu.

Bai, bai, gero bidaiatu dut, bai.

Mutxikoak jotzen zenituen garaia aipatu zenuen antzokian eman zenuen kontzertuan. Kantatu zenituen pixka bat, jo gabe.

Nirekin nuen Bojan Z lagun pianistak ez dituelako ezagutzen. Baina ez nizkion irakatsi, ez nuelako nahi. Beste esfera batzuetan gaudelako. Bizkitartean, mutxikoak beste musikari batzuekin behar dira jo. Beti bada akordeoi bat edo. Harmonia bat. Nik, aldiz, aldian nota bera jotzen ahal dut bakarrik. Ondorioz, ezinezkoa da. Horregatik nuen soilik begi keinu bat egin, pixka bat aipatuz eta kantatuz. Banuen beste kantu bat ere jo nahi nuena baina azkenean ez duguna jo, hori ere pianistak ez duelako ezagutzen, hau da, Balderrama. Che Guevarak etengabe bere buruan zuen kantua zen. Niretzat izugarria da kantua. Herria ordezkatzen du. Euskal Herria eta horrelakoak. Jatorria. Aspalditik gogoan iltzatua dut kantua. Aspaldi Boliviara joan nintzen. Mintzo zait kantu hori.

Zer adierazten dizu?

Borroka bat irudikatzen du. Zerbaiten alde borrokatzen ari diren jendeez mintzo da. Polita izatea, txintxoa izatea ongi da, baina eguneroko bizian murgildua izan behar da. Zer leku hartzen dut musika munduan? Musika nota kontu soil bat da? Ala ez?

Zer erran nahi duzu horrekin?

Niretzat zer den engaiamendua. Musikan inportantea izan daiteke. Jotzen dudan soinuak zuretzat zerbait islatzea, hori da kontua. Berdin dio zer musika den. Baina instrumentuaren espresioak zerbait adierazten badizu, orduan, zeure buruari galdera hau pausatu behar diozu: «Zertan ari da musikari hori? Zeren bila dabil?». Galdera horiek pausarazteak nau interesatzen. Nik soinu bat egiten dudalarik, errabia dago nire baitan [bere jokatzeko manera deskribatzen hasi da, inarrosiz, erritmo ozen bat markatuz bere eskuekin]. Nik hau egiten dudalarik... aski bortitza da, nonbait, musika jotzeko nire era. Ez naiz lila zuhaitz batzuen gainean lokartzen ari. Ez naiz horrelakoa.

Bigarren Mundu Gerrak zeharkatu du zure haurtzaroa. Horrek eragina izan du?

Gerla denboran ez zen gauza handirik gertatzen. Hamar urte nituen. Gorde behar zen. Ez zen fitsik. Ez genuen musika anitz jotzen ahal. Debekatua zen. Aldiz, askatasuna iritsi zelarik, horrek eragina izan zuen... Guztiak berriz hasi ziren musika orotarik jotzen. Libre izatearen zoriona sentitzen. Horrek eragina izan du nire baitan, bai.

Laster, haatik, Aljeriako gerlara bidali zintuzten. 19 urte zenituen gerla hasi zelarik; 30 hilabetez atxiki zintuzten han. Horrek ere markatu zintuen segur aski, ez?

Aljeriako gerla... da... Irudika dezazun... Armadan engaiatu nintzen armada ez egiteko... Parisko kontserbatorioan nintzen, eta ez nuen jakin nahi zer zen eskopeta bat, ez metrailadore bat, ez tanke bat. Ondorioz, musikari gisa enplega nintzatela eskatu nuen. Horrela ez nuen frontera joaterik, ez eta arma bat hunkitzerik. Horren ordaina izan zen bi urterako kontratua izenpetu behar izatea. Baina halako batean, lan goxoa zutenak ere deitu zituzten frontera, djebele-ra [mendira]. Hara joatera behartu ninduten. 30 hilabete pasatu nituen afruskeriak ikusten. Baina, aldi berean, ez nuen etsi nahi. Klarinetea, flauta, bandoneona eta saxofoia nirekin eraman nituen. Gogoan dut oraino nola hurbiltzen zitzaizkidan besteak nire bandoneona hartzen nuelarik: «Michel, jo zerbait. Ezin dugu gehiago». Eta gauerdian, goizeko oren batean... gelditu gabe, segitzen nuen jotzen haientzat. Gutxienez hori egin nezakeela bizi honetan, hori pentsatzen nuen. Nik hori deitzen dut lorea eskopetan izatea. Gehienek bezala, ez nuen gerla egin nahi, baina behartu gintuzten. Arras galduak ginen han. Egunero beldur genuen. Bitxia zen. Pianista baten adibidea emanen dizut. Kontserbatorioan ezagutu nuen. 24 urte zituen. Djebele-ra joatea eskatu zigutela ere, bere beldurra azaldu zidan: «Ez ditzatela nire behatzak andea...». Halako batean, eraso bat. Tiroak alde guztietatik. Lagun pianista lurrera erori zen, baina egoera nahasia zen, eta ez nintzen segidan jabetu zehazki non zen eta zer gertatu zitzaion. Erasoa lasaitu zenean, zutitu eta niregana etorri zen. Begiratu zidan, bere eskua erakutsiz: «Pianoa bukatua da niretzat». Eskuko behatz txikiena dilindan zuen.

Bigarren Mundu Gerran bizitakoak eta Aljeriakoan jasandakoek eragina ukan dute inprobisaziorako ukan duzun zaletasunean? Askatasun gose horretan?

Aljeriaz zerbait erranen dizut. Aljeriatik sartzerakoan, Parisko geltokira iristerakoan, hauxe adostu genuen adiskideen artean: «Lagunak: Aljeria, fini. Ez dezagun gehiago aipa kaka hau. Ez gaitezen auhenka ari: 'Aljeriako gerla egin dut' eta horrelakoak erranez». Horregatik ez dut nahi luzaz mintzatu horretaz. Badakit zertaratu daitekeen gizona. Urde zikin bat. Salbai. Zuhaitz batean zintzilikaturik ikusten duzularik soldadu bat bere barrabilak ahoan sarturik... Ez genuen horrelakorik aipatu nahi. Hain okaztatuak ginen.

Musikan eraginik ez?

Ez. Zero.

Nondik, beraz, inprobisaziorako gustu hori? Irakurri dut erran izan duzula jazza egiten zenuela klasikotik sendatzeko?

[Irriak] Horrelako gauzak erran ditzaket, bai... Posible da. Baina ez da hori. Free jazzaren garaiak lotuago dira 1968ko maiatzari. Ekintzan nintzen garai haietan. Afroamerikarrekin, arrazakeriaren aurka. Betidanik izan naiz istorio horretatik biziki hurbil. Dozena bat urte nituelarik, Miarritzeko Kasinora joan nintzen. Han, musikari zuriz osatu orkestra bat ari zen. Eta erdian beltz bat. Hori zoragarria iruditu zitzaidan. Erdian beltz bat! Jende batzuei jasanezina zaie beltz bat ikustea hor erdian. Nik, aldiz, betidanik nahi izan dut guztiok guztiekin musika jotzea. Horregatik naiz beti nahasi jatorri ezberdinetako musikariekin. Horregatik ditut jotzen munduko musikak. Argentina, Brasil, Ipar Afrika eta beste. Beti horretan naiz. Eta, gero, Mozart, Debussy.

Eta free jazza?

Engaiamendu bat. Ez beti usaiakoa jotzeko. Beste bide batzuk aurkitzeko. Iraultza txiki bat egiteko. Ez egiteko hoteletan pasatzen den musika bezalakoa... Joan den egunean, hoteleko harreran zegoen neskari begira gelditu nintzaion. Horrelako lekuetan jartzen diren musika apaingarriak entzuten ditudalarik... orduak dira, gainera... Ez trabatzeko egina den musika... baina neuronentzat akigarriak dira... egun osoan... supermerkatuetan bezala. Eritzen gaituzte. Azukrea bezala. Zergatik egoera horietara behartu? Hori gabe ezin biziko balitz bezala.

Antxon Ezeizaren Ke arteko egunak filmeko musika zurea da. Nola ezagutu zenuen Ezeiza?

Pentsatzen dut jakin zuela euskal jatorrikoa nintzela. Kasualitaterik ez da. Beti norbaitek gomendaturik gertatzen dira horrelakoak. Norbaitek gomendatuko zion ni deitzeko.

Nola gogoratzen duzu filma?

Nire lehen euskal filma izan zela. Antxon Ezeiza euskal herritarra zela, eta nahi nuela musika hori egin. Ahantzia dut filmaren trama, baina gogoan atxiki dudana da biziki film berezia zela, arranguragarria. Aski zaila izan zitzaidala musika asmatzea. Pixka bat beltza zen filma. Gogoratzen dut Pasaiara joan izana. Euria ari zuen. Hiri hartan itzalak ikusi nituen. Horietan barna bilatu nuen musika. Argiaren eta itzalaren artean, erraten den bezala. Ke arte horietan. Senarekin ari naiz ni beti. Pasaian nintzela, ur bazterrean, ilunpean... musika hori bururatu zitzaidan. Senak gidaturik.

Leo Ferre, Jacques Brel, Barbara... horiek dira beste artistetako batzuk zeintzuekin lan egin duzun.

Garai hartan ez zegoen sakelako telefonorik eta. Ahotik belarrira ari ginen. Ez zegoen nehon idatzirik Michel Portalek sariak irabazi zituela. Nola egiten genuen? Adibidez, Barbararekin. Phillips diskoetxeko zuzendari artistikoak zion erran ezagutzen zuela norbait laguntzen ahal zuena. Kantu jakin batean parte hartzeko. Ezagun hura Michel Portal zela. Barbarak ez ninduen ezagutzen. Normala. Besterik gabe, grabazio gunera iritsi nintzen. Tipoak erraten zidan: «Begira, kantu honetan saxofoi altua joko duzu». Barbarak, berriz: «Michel, urte askotarako. Begira, badakit inprobisatzen duzula. Jar zaitez hemen, eta entzuten duzunaren arabera jo zurea». Nik, lehenengo aldian, deus jo gabe bere musika entzun nuen. Eta bigarrenean hasi nintzen jotzen. Grabaketa bat edo bi, eta bukatua zen. Inprobisatzailea bainintzen. Betidanik izan naiz inprobisatzailea. Txikitatik. Horrela da.

83 urte dituzu orain, eta oraindik indarrez beterik agertzen zara. Ageri da bizi duzula afera. Musika barnetik biziz, beti.

Musikarekiko dudan maitasuna dut motor. Instrumentua hartu, eta hasi. Hasieran, emeki. 10 urte banitu bezala. Eta musika jo. Eta neure buruari mintzatu: «Emeki, Michel. Behatza gaizki emana duzu hor». Eginen dut nerabe bat banintz bezala. 10 urte banitu bezala segitzen dut.]]>
<![CDATA[Dena egitekoa zenekoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1965/006/001/2019-02-10/dena_egitekoa_zenekoa.htm Sun, 10 Feb 2019 00:00:00 +0100 Nora Arbelbide Lete https://www.berria.eus/paperekoa/1965/006/001/2019-02-10/dena_egitekoa_zenekoa.htm
EUSKARA

«Ez genuen kalkulatzen, ez genuen dudatzen: euskara salbatu behar zen. Bihotzez ari ginen lanean, hori da dena», gogoratu zuen aurreneko ikastola hartako lehen gurasoetako batek, Jokin Etxebarriak, Seaska 40 urte euskararen alde (Elkar) liburuan. Maialen Garatek eta Xan Airek idatzia da. Euskara Seaskaren izatearen arrazoia da, hatsarretik.

ORDUKO GIROAK

Euskara «heriotza naturalez hiltzera utzia» zela diote garai hartako hainbat lekukok. Kolonizatuen sindromeek jana zen gizartea. Eta nor zegoen ikastola horietan? Zenbait aurreiritzi eta kritika zabaldu ziren, zurrumurru andana bat: «Errefuxiatu batzuk». «Espainolak». «Errepublikanoak, ETAkoak, Enbata zikinak». «Katiximarik ez, gainera, eskola horietan». «Komunistak». Baina parean bazen beste giro bat ere. Deskolonizazioaren aldeko haizea ere bazebilen. Baserri mundura ere iritsia, Larzaceko borroka horren lekuko -desobedientzia zibila eta indarkeriarik eza aktiboaren mugimendu handi bat izan zen, Okzitanian-. Beste bide batzuen aldeko gogoetak ari ziren garatzen. Kooperatiben sorkuntza ere garai hartakoa da. 68ko maiatzak emandako giroa hor zegoen. Ororen buru, nahi bat: «Euskal jendea bere hizkuntzaz eta bere kulturaz berriz jabetzen lagundu behar da; bere baitan konfiantza berriz hartzen, bere eskubideak berriz aldarrikatzen... Ez da errekako ur lasterraren kontra joatea, baizik eta erreka bere jatorriko ohantzera bideratzea, bertatik baztertua izana baitzen». Garatek hala laburtu zuen 40. urtemugako liburuan.

PEDAGOGIA

Euskaraz gain, pedagogia du bigarren zangoa Seaskak. Bata bestea gabe maingu gelditzen dela, hori ere aski argi gelditu zen hasieratik. Dena egitekoa zela, hasian-hasi, zerbait berritzailea egiteko baliatu nahi zuten.

Eredu ziren Hego Euskal Herriko ikastoletan ere pedagogia aitzindari bat plantan jartzen ari zirela, Frantziako Estatuan Hezkuntza Berria deitzen den horrek gero eta jende gehiago erakartzen zuen. Celestin eta Elise Freinet eta orduko beste pedagogo batzuen liburuak irakurriak ziren, baita beste andana batenak ere. «Jules Ferryren III. Errepublikako irakasleek ezarri ohidurak inarrosi» beharrak zirela laburbiltzen du Garatek Seaskari buruzko lanean.

Haurra ahal bezain «aske» izatea zen ideia, Gexan Alfarok dioenez. 1974an sartu zen Seaskan, haurra ikastolan sartzearekin batera: «Euskarazko irakaskuntza zen puntutik, haurrari eman behar zitzaion euskaldun nortasuna. Haurraren izatea, nortasuna errespetatu behar zen. Behar zen hazi eta hezi». Zer ote euskaldun nortasuna? «Hori finkatzen zen hizkuntzan, baita ideien irekitasunean ere, talde lanaren inportantzian, elkarrekilako biziaren inportantzian». Seaskaren funtzionamenduan ere gurasoak eragile zuzen izan ziren hasieratik; pedagogia taldeetan, irakasleen ondoan. Eta horrek ere badu garrantzia. «Herriaren baitatik» sortu mugimendu batetik jalgi zela nabarmendu du Alfarok: «Ez ministerioak gainetik beheiti inposatua. Hor bazen askatasun hori».

ESKOLA GALESAK ADIBIDE

Ama eskolan euskara baldin bada ere mintzo bakarra, Lehen Mailaren sortzeko unea heltzean hizkuntzen oreka trenkatu beharra izan zuten. Hizkuntza nola irakatsi funtsezko galderetako bat izan zuten hasieratik. Auzoetara joan ziren eredu bila, eta 1961ean Galesen egin ikerketa izan zuten oinarrietako bat. Bi eredu ikertu zituzten: batean, ingelesei galesa irakasten zitzaien, pixkanaka gehituz; bestean, galesei galesez egiten zitzaien, ingelesa pixkanaka gehituz. Gales haurrak elebidunak bilakatzen ziren; ingelesak, ez. Horrek baieztatu zien oinarrizko ikasketarako hizkuntza euskara izan behar zela, eta horren aldeko hautua egin zuten. Frantses orduak emeki sartzea erabaki zuten. Bi irakasle beharrezkoak zirela ere ikusi zuten, nahasmena saihesteko.

ALDAKETEN MIRAILA

Gizartea aldatu ahala, ikasle kopuruak handitu ahala, nola egokitu? Nola segitu beste hezkuntza mota horrekin? Zalantza eta kezka anitz sortu dituzte galdera horiek. Adibide bat ematearren: nola egin hezkuntza behar bereziak dituzten haurrekin? Aurkitu erantzunen artean, Integrazio Batzordea dago, 1999an sortua. Bada euskararen bilakaera hor ere. Jeanine Urrutik irakasle gisa bizi izan du. 1976an hasi zen irakasle, eta erretreta berriki hartua du. «Euskaldunok gai izan gara borrokatzeko molde biziki seriosean ikastolen lortzeko, gure euskalduntasunaren aldarrikatzeko. Lortu ditugu gauza batzuk, eta orain ez gara lortu dugunaren heinean». Kanpo tenorean haurrak frantsesez entzun ditu usu. «Ez gara ikasgelan», ihardesten zioten. Ohartarazi du egoera «larria» dela. Halere, azken urteotan aldaketak sumatu ditu zentzu onean; euskaldunak jabetzen ikusi ditu gizarte mailako arazoa dela, Euskaraldiarekin eta.

HERRI ESKOLA

Ikastola herri eskola, hasieratik zuen lelo hori Seaskak. Egun oraino ez da gauzatu, baina beti egon da hor. Jean-Louis Maitia Seaskako presidentea zenak honela esplikatu zuen 1982an, Frantziako telebistarentzat mintzo zela: «Ez dugu eskola pribatu bat izan nahi. Euskal eskola publikoa izatea nahi dugu».

FINANTZAKETA

Laster agertu zen diru beharra. Urrutik gogoan ditu «hilabete sari berantak», udako langabezia garaiak. Orain erretretan nabaritzen ditu, nahiz eta argi utzi nahi duen ez dela kexatzekoa. Finantzaketa Seaskaren betiko sugea izan da. Hasieratik, gurasoek sakelatik atera behar izan dute sosa. Beti ibili behar izan dute dirua biltzen. 1983an heldu ziren lehen diru laguntza publikoak. Oraino ari dira etengabeko negoziazioetan arlo horretan.

ETENGABEKO BORROKA

Lehen mobilizazio handia 1977an egin zuten: Donapaleuko ikastolaren (Nafarroa Beherea) irekitzeko debekua salatzeko, 3.500 lagun batu zituzten manifestazio batean. Antolatzaileak ere harritu ziren kopuruarekin. Ez zen azken protesta izanen, ordea. Manifestaldiak, okupazioak eta mobilizazioak ikastolen errealitate dira gaur egun ere.

EZTABAIDA ETENGABEAK

Hatsarretik ezaugarri izan dira eztabaidak ere. Belaunaldiz belaunaldi, zenbat bilkura, zenbat desadostasun, zenbat tentsio. Belaunaldi bakoitzean izan dira sua pizteko gisako eztabaidak, baina beti zutik irauten jakin du egiturak. Hasierako haietan, sakon hautematen zen ikastolak hesteko arriskua; orain, joana da.]]>
<![CDATA[Michel Portal Baionak omendua]]> https://www.berria.eus/albisteak/162557/michel_portal_baionak_omendua.htm Thu, 07 Feb 2019 16:05:57 +0100 Nora Arbelbide Lete https://www.berria.eus/albisteak/162557/michel_portal_baionak_omendua.htm Bojan Z piano jotzailearekin, 20:30ean antzokian. Larunbateko kontzertuan Paul Meyer klarineta jolea eta Jerome Ducros pianistarekin partekatzekoa du Henri Grenet auditoriumeko oholtza Portalek, 19:00etan. Eta igandean Vincent Peirani eta Emile Parisien belaunaldi gazteko bi musikariekin. Hitzordu hau ere auditoriumean da, 19:00etan. Hitzorduak Confluences jaialdiaren karietara antolatzen ditu udalak. Hiru kontzertuak urririk dira eta jadanik beteak dira. Lekuak izateko hobe Herriko Etxera deitzea lehenago. ]]> <![CDATA[Putinen botere hartzeaz egin dokumentala saritu du Fipadocek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1950/040/001/2019-01-27/putinen_botere_hartzeaz_egin_dokumentala_saritu_du_fipadocek.htm Sun, 27 Jan 2019 00:00:00 +0100 Nora Arbelbide Lete https://www.berria.eus/paperekoa/1950/040/001/2019-01-27/putinen_botere_hartzeaz_egin_dokumentala_saritu_du_fipadocek.htm Putin's Witnesses (Putinen lekukoak) dokumentala du emaitza. Miarritzeko (Lapurdi) Fipadoc jaialdiak nazioarteko dokumental sari nagusia eman zion barda, sari banaketa ekitaldian. Shola Lynch, Leena Pasanen eta Charles Hembert izan zituen epaimahaian.

Vitali Manskiren kamera bakarra zen leku anitzetan. Metro bakarrera. Adibide bat emateko. Jeltsin ageri da halako batean, iloba txikia altzoan. Ilobari galdezka, nori bozkatu behar den. Hark kasik ez daki mintzatzen, baina Putin erran behar duela ulertua du, eta «Putin!» oihukatzen du.

Intimitate berezia, kasik hogei urte berantago beste begi batzuekin begiratzera ematen ahalegintzen dena Manski. Putin eta Jeltsinen lekukotasunez gain, Gorbatxov ere agertzen da mintzo. Lerroen artean, gaur egungo Putinen mundua ulertzeko zenbait gako ekarri nahi ditu dokumentalak.

Bere lehen sari banaketa izan zuen Fipadoc nazioarteko dokumentalen jaialdiak atzo. Orotara 159 dokumental ditu aurkeztu aste osoan. Telebistarako, sarerako edo zinemarako ekoitziak, eta gai aldetik, gai bereziturik gabe. Orotariko jaialdia izateko asmoz.

Jaialdiak gaur du azken eguna. Film sarituak 10:00etan proiektatuko ditu Gare du Midi aretoan. Lehen saria eskuratzearekin batera, Akitania Berria eskualdetik 5.000 euro jaso ditu film egileak. Orotara hamahiru sari banatu zituzten. Horien artean oraindik bururatzekoak diren hiru proiektu saritu zituzten. Bat, Jaime Murciego eta Pablo Irabururen Cholitas dokumentala izan zen.

Nazioarteko dokumental hoberenaren ondoan, Frantziako dokumental hoberenaren saria ere banatu zuten barda, Scam izenekoa eta 5.000 eurokoa. Hori Diego Governatoriren Quelle folie (Zein eroa) dokumentalari eman zion Jean-Marie Durand, Dominique Gros eta Mehran Tamadonek osatu epaimahaiak. Egilearen lehen edo bigarren filma den dokumental bat saritzen duen Mitrani saria ere eman zioten film horri, 3.000 eurokoa.

Asperger sindromea duen Aurelien du filmak protagonista. Film egilearen adiskide mina da txikitatik. Aurelienen pentsamenduaren korapiloen indarrak parez pare ezagutzeko aukera ematen du filmak. Sanferminetan filmatu dira. Hiri barna, labirinto bat bezala filmatua da, jende masa itogarria eta zezen plaza, gizartea suntsitzailearen pare. Film egileak honela esplikatu izan du une eta gune berezi horren hautua Mediparten: «Aurelienek usu aipatu du sozialak egunero hilko balu bezala sentitzen dela. Kasik ezinezkoa zaiola leku bat atxikitzea besteen erdian. Zezen plaza bat gupidagabearen parea, animalia inguratua da, ezin da gehiago atera».

Musika, trauma gainditzeko

Musika dokumentalaren saria du jaialdiak bere hirugarren sari nagusi. Ben Nilesen The 5 Browns: digging through the darkness (5 Browns senideak: iluntasuna zeharkatzeko ahaleginetan) du saritu Pascale Cuenot eta Valli Budestschu eta Reinhardt Wagnerek osatu epaimahaiak. Bost protagonistak anai-arrebak dira, eta bostak, pianistak. Musika nola izan daitekeen traumak gainditzeko bide erakusten du filmak. Izan ere, aitak hiru neskei urteetan jasanarazi zizkien sexu erasoak. Eta musikak salbatu ditu.

Azken sari bat aipatzearrearen, Denis Parroten Coming Out izan daiteke. Ez du dirurik, baina bai Frantziako zinema sorkuntzarako sustatzaile den CNC egituraren katalogoan sartzeko eskubidea. Interneten aurkitu bideoetan oinarritzen da filma. Protagonistek beren coming out-a filmatu dute. Eta horren erreakzioak gaur egungo gizartearen ispilu bilakatzen dira.]]>
<![CDATA[Pantailetara iritsi aitzin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1996/024/001/2019-01-25/pantailetara_iritsi_aitzin.htm Fri, 25 Jan 2019 00:00:00 +0100 Nora Arbelbide Lete https://www.berria.eus/paperekoa/1996/024/001/2019-01-25/pantailetara_iritsi_aitzin.htm
Sri Lankan sortu zen, eta Landetan (Okzitania) handitu, bertako familia batek adoptatu ondoren. 2013an, Sri Lankara bidaia bat egin zuen, kamera eskuan. Orduan aurkitu zuen bere ama biologikoa. Geroztik, argi du horri buruz dokumental bat egin nahi duela. Bere lehen film luzea litzateke. Baina, mementoko, idazketa fasean dago. Atzo, beste zazpi egile gazte izan zituen ondoan, bakoitza bere proiektua aurkezten. Akitania Berriko liburu, zinema eta ikus-entzunezko agentziak (Alca) zituen hautatuak guztiak. Izan ere, agentzia hori egileentzako lehen atea izan daiteke proiektua gauzatzeko zer egin daitekeen jakiteko.

Hori baitu xedeen artean jaialdiak: profesionalak elkarren artean harremanetan jartzeko aukerak eskaintzea. Hori zuen xedeetako bat lehengo FIPAk ere, denborarekin profesionalen kopurua txikituz joan bazen ere. Orain, dokumentaletan zentraturik, beste garapen bat espero dute jaialdiaren antolatzaileek. Aurtengo bere lehen aldirako, profesionalen aldetik, bereziki Frantziako estatuko egiturak dira presente.

Bizkitartean, profesionalen artean egotean, pantailara iritsi aitzin film batek zein bide luze daukan egitekoa jabetu daitezke sortzaileak. Dartigueren istorioak publikoan zirenak hunkitu zituen. Aski nabarmengarria da, bide batez, gazteek aurkeztu proiektu guztiek argitara ekarri nahi duten intimitatea. Dartiguerenaren haritik, gazteek aurkeztu beste pare bat dokumental proiektutan ere egileen gurasoak dira protagonistak. Beste proiektu batzuetan, aldiz, lanaren bidez ezagutuak, denborarekin adiskide bilakatuak. Hori duke dokumentalak. Intimoa argitara ekartzeko bide berezi bat, horrek dakartzan zailtasunekin. Indar bilakatu daitezkeenak, baldin eta nola egin asmatuz gero. Adierazgarria da nola pertsona erreal horiek, egileen ahotan, filmatu beharreko «pertsonaiak» bilakatu ziren atzoko aurkezpenetan. Eta, gero, «nola» filmatu. Hori lantzen ere saiatu ziren. Errealitatearen eta irudiaren arteko amildegiaren sakontasuna agerian utziz.

Han zen Loic Legrand, Kanalduderen izenean, hedatzaile gisa. Dartigueren proiektua interesgarria izan daitekeela zeritzon, nortasun bikoitz horri buruzko lanak zerbait ekar dezakeela. Baina distantzia eskasa hauteman zion egileari; dokumentala bere burua berriz osatzeko erabili nahi zuela, eta hori besteentzat zein heinetan izan daitekeen interesgarri, horretan zituen dudak Legrandek. Gehiegizko inplikazioa lerrakorra izan daitekeela ikasi baitu esperientziarekin. Hitzordua hartzekoa zen, hain zuzen, Dartiguerekin egunean berean, galdera zuzenagoak egiteko.

Kanalduderen asmoak

2018tik, Kanaldudek hitzarmen bat du Akitania Berriarekin, katea garatzeko diru laguntzaren parte bat ekoizpen independentera berriz bideratzeko aukera ematen diona. Euskaldunak ez diren egile gazteen idazketa lanak laguntzea ere badu betekizun. Nahiz eta xedea izan euskal autoreak azaleratzea. Aurki euskal proiektu batentzako deialdi bat zabalduko du, justuki, Kanaldudek. Kateak egitura txikia izanik, azkenean administrazio kontuak direla eta, diru laguntza bereziak lortzeko bideak ireki daitezkeela ikusten du Legrandek, «zubi lanei» esker nazioarteko proiektuak gauzatu baitaitezke.

Bide berdintsuetatik dabil Gastibeltza. Hor zegoen Katti Poxelu. Hori ere batarekin eta bestearekin mintzo, harremanak sakontzen. Beti interesgarria zaio halako lekuetan egotea. «Zineman biziki inportantea da sarea», borobildu zuen. Festibalek balio dute erakunde publikoekin harremanetan jartzeko ere. Zinema sorkuntza sostengatzeko CNC egitura bezala; Fipadoc-en zuzenki harremanetan jar daiteke horiekin.

Hor zeuden Creativa-Mediakoak ere. Horiek ere sorkuntza laguntzen dute, Europa mailan. Euskal Herriko eta Frantziako Estatuko adarrek elkarrekin antolatu zituzten produktoreen arteko atzoko topaketak.

Adierazgarria da antolaketa. Mahaiaren alde batean, Hego Euskal Herrikoak, eta, beste aldean, berriz, Frantziako Estatukoak. Proiektuak ere araberan hautatu zituztela azaldu zuen Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Mediako Ainhoa Gonzalez Sanchizek, «horiek Frantziarekin koproduzitzeko daukaten potentzialaren arabera», hain zuzen. Hemen ere bi aldeen arteko koprodukzioak bilatzea baitute xedeetako bat horiek ere: «Mediarentzat, ez da beharrezkoa koprodukzioak izatea, baina bada gehigarri bat».]]>
<![CDATA[CADEk pausotzat hartu du Bordele eta Hendaia artean AHT linearik ez lehenestea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/011/001/2019-01-24/cadek_pausotzat_hartu_du_bordele_eta_hendaia_artean_aht_linearik_ez_lehenestea.htm Thu, 24 Jan 2019 00:00:00 +0100 Nora Arbelbide Lete https://www.berria.eus/paperekoa/1867/011/001/2019-01-24/cadek_pausotzat_hartu_du_bordele_eta_hendaia_artean_aht_linearik_ez_lehenestea.htm
Horren argitzeko, Emmanuelle Wargon Trantsizio Ekologikorako Ministerioko estatu idazkariari bilkura eskatu diote. Florence Lasserre diputatuak (Modem) sostengatu du bilkura eskaera. Mementoko, ez du erantzunik elkarteak. Baina, bitartean, AHTaren gaiaz puntu baten egiteko asmoz, ostiraleko elkarretaratzean parte hartzera deitu dituzte herritarrak; Uztaritzeko Lapurdi gelan finkatua dute, 20:00etan.

Abendu erdialdera Emmanuelle Wargonek egin adierazpenak dira CADEk duen informazio nagusia. Frantziako Asanblea Nazionalean David Habib diputatu sozialista bearnotarrak zuzenki egin zion galdera, AHTaren bide berriaren proiektua zertan zen jakiteko. Hitzartzean ez zuen zehazki erran trenbide berri baten proiektua baztertu dutenik, baina argiki adierazi zuen Bordele eta Hendaia (Lapurdi) arteko bidea «modernizatzeko» xedea dutela. SNCF sarearen 490 milioi euroko inbertsioa ere aipatu zuen idazkariak, Baiona eta Hendaiaren arteko abiadura hobetzeko, baita Paue eta Hendaiaren arteko bidaia laburtzeko ere.

Baionako geltokia berritzeko eta bertako trenbideak egokitzeko Frantziako Estatuak Akitania Berria eskualdearekin izenpetu itunaren bidez 45 milioi euro jartzeko asmoa dutela ere gogoratu zuen idazkariak. Eta, horrez gain, 75 milioi euro bideratuko dituztela Hendaia eta Irun (Gipuzkoa) arteko trenbideak egokitzera.

Bertan behera ezin utziz

Hala, Victor Pachonek berretsi du Bordele eta Tolosa (Okzitania) arteko bide berriaren proiektuagatik direla AHTaren egitasmoa proiektua ezin utziz. Hiru inkesta publiko egin dituzte orain arte. Bat, Bordeleko ateratzearena; aldeko iritzia ukan du, eta onura publikoaren izendapena jaso. Bi, Tolosako sarbidearen azterketa; kontrako iritzia ukan du, baina onura publikoaren ezagutza eman diote, halere. Hirugarren inkesta da zabalena: barne daude, aldi berean, Bordele-Akize arteko bide berria eta Bordele-Tolosa artekoa. Kontrako iritzia ukan du, baina horri ere onura publikoaren ezagutza eman diote. Eta Akizetik Lapurdiren eta Gipuzkoaren arteko mugara doan bidearentzat ez dute inkesta publikorik egin ere.

Proiektua abandonatzen badute, Bordele-Akize eta Bordele-Tolosa dituzte aldi berean bertan behera utzi behar. CADEren iritziz, Bordele-Tolosa zatirako beste proiektu bat eginen dute, eta beste inkesta bat. Eta orduan lukete Bordele-Akize abandonatuko. Horregatik du luze joko kontuak, Pachonen iritziz. ]]>
<![CDATA[Ikergaztek gomita Baionara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/010/001/2019-01-18/ikergaztek_gomita_baionara.htm Fri, 18 Jan 2019 00:00:00 +0100 Nora Arbelbide Lete https://www.berria.eus/paperekoa/1879/010/001/2019-01-18/ikergaztek_gomita_baionara.htm
Diziplina ezberdinetako ikertzaileei zuzentzen diete xedea: giza zientziak, zientzia zehatzak, teknologiak, arkitektura, osasuna edo beste. Jakinez hori ez dela hain ohikoa kongresuetan, usu biziki espezifikoak izaten direlako. Euskaraz eta Baionan, horrek badu garrantzi berezia. «Iparraldeko konfigurazio berri honetan benetan da interesgarria eta garrantzitsua», azpimarratu zuen Urtzi Etxeberria Baionako Iker zentroko zuzendariak. Ipar Euskal Herria «toki magiko» baten gisan aurkeztu zuen Kepa Sarasola UEUko zuzendariak. UEUren lehen jardunaldiak Donibane Lohizunen iragan ziren, 1973an. Sarasolak nabarmendu zuen garai hartan pentsatzen zela kasik ezinezkoa zela euskaraz ikertzea, eta horra nola, 46 urte berantago, ikertzaile euskaldunak nehoiz baino gehiago diren.

UEUk eta Iker zentroak hitzarmena izenpetu zuten atzo bertan, hain zuzen, egitasmoaren aurkezpenaren haritik: «Lehena da, eta ez da azkena izanen», poztu zen Etxeberria. Philippe Zavoli Baionako campuseko zuzendariak Nazioarteko eta Europako Ikerketen sailaren barnean sartzen du Ikergazte. Helburu berak dituela goraipatu zuen, euskal ikerketen hitzordu horren nazioartekotasuna eta ikerketen aniztasunagatik.

Parte hartzera deitzearekin batera, bere esperientziaren berri eman zuen Pauline Guelle gazteak. Baionan lan egiten eta ikertzen ari da Guelle, zuzenbidean. Duela bi urte, Iruñeko kongresuan parte hartu zuen. Baionan bakarrik euskal ikasketak direla euskaraz egiten damuturik: «Beste arloetan ezin dugu euskaraz lan egin. Horregatik, bikaina izan zen gure lana euskaraz zabaltzeko aukera izatea. Ikergazteren eta UEUren bidez nire lana euskaraz dibulgatu ahal izan dut». Beste batzuk ere gai bera baina beste ikuspegi batekin lantzen ari zirela ohartzeko aukera ere eman zion kongresuak. «Eta horrek zabaltzen dizkizu zure ikerketako ateak ere».

Ikerlari gazte horiei eta haien unibertsitateei «sareak eraikitzea» ahalbidetzen die Ikergaztek, Etxeberriaren iritziz: «Elkar ezagutu, elkarrekin trukatu eta ikerlarien artean elkarlanak sortu ahal izateko». «Euskal komunitate zientifiko intelektuala sortu behar dela beti argi eduki dugu», gaineratu zuen. «Elkarren berri izatea giltzarri da jakintza eta ezagutza zabaldu ahal izateko. Batez ere, euskarazko ikerlariak sakabanatuta gauden honetan. Askotan, ikerketa talde batean, euskaraz aritzen den pertsona bakarra dago».

Maiatza iritsi baino lehen, oraindanik ikerlari gazteek artikuluak bidatzeko epea zabaldu dute. Otsailaren 22ra arte dute beren ikerketa gaiaz artikulua bidaltzeko epea. Ordurako lanak aurkeztera animatzen direnei, martxoaren 15ean iragarriko diete zeintzuk izan diren hautatutako artikuluak. Horiek argitalpen digital batean biltzeaz gain, paperera ekarriko dituzte, Euskal Herriko argitaletxe zenbaitzuekin elkarlanean.]]>
<![CDATA[EHZren proiektu berriaren alde egin dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/161471/ehzren_proiektu_berriaren_alde_egin_dute.htm Sat, 12 Jan 2019 12:30:49 +0100 Nora Arbelbide Lete https://www.berria.eus/albisteak/161471/ehzren_proiektu_berriaren_alde_egin_dute.htm lan talde berriak, -60 bat lagunek- Baionako Zizpa gaztetxean. Eta horren alde egin du gehiego nagusiak. Hortaz, orain, bost hilabete gelditzen zaizkie paperean dagoen hori konkretuki gauzatzeko. Gidaritza taldeak aurkeztu proiektuak dioenez, EHZk "borroka eremua indartuko duen tresna izan behar du eragile eta elkarte ezberdinetan ari diren gazteentzat". EHZren "eskaintza politikoa gazte eta herri mugimenduen beharren araberakoa" ikusten du. Argi utziz, "EHZk ez du zama izan behar". "Hegemonikoa den kulturaz besteko" proposamenak EHZk bultzatu beharreko kultur ereduari dagokionez, "hegemonikoa den kulturaz besteko proposamenak aintzat hartu eta bultzada" emateko asmoekin daude. "Bertako kultura herrikoaren aldeko apustua" egin nahi dute gazteek bereziki, "gure proiektuaren baloreekin bat egiten duten artistak lehenetsiz". EHZko kultur eskaintza "proiektuaren parte izan nahi duten artistekin elkarlanean osatuko da". Kultur eskaintza eta eduki politikoaren artean "zubiak" eraikitzen saiatuko direla esplikatu dute. Kontzertuak, publikoa "eduki politikora eta kultur-eskaintza alternatibora hurbiltzeko pizgarri bezala" ikusten dituzte. Oraino badela zer zehaztu, hori ere nabarmendu da goizeko bilkuran. Eta funtsean, bilkuran berean hasi dira lan taldeak antolatzen, gaiak eta egituraketa zehazten joateko. Aurrekontua ez da oraino arras definitua, ez eta lekua atzemana. Halere, proiektu berria herri batera ekartzeko parioa egin nahi dute. Herriak eskaintzen ahal lituzkeen gune ezberdinak erabiliz. Horiek erranik, jadanik finkatua dutena jaialdiaren egutegia da. Ekainaren 28, 29 eta 30a. Lehen egunean, "ilusioa transmititu" eta kontzertuak antolatzea aurreikusten dute. Bigarren egunean, larunbatarekin, goizetik tailerrak, "eduki politikoa lantzeko" eta kultur eskaintzak. Gauean, berriz, ekitaldia eta berriz ere kontzertuak. Eta iganderako herri bazkaria pentsatua dute, familiak erakartzeko asmoz, belaunaldien arteko nahasketa bultzatuz.]]> <![CDATA[«Biktimek ez dute erabakitzerik non atxiki presoak»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/006/001/2019-01-12/biktimek_ez_dute_erabakitzerik_non_atxiki_presoak.htm Sat, 12 Jan 2019 00:00:00 +0100 Nora Arbelbide Lete https://www.berria.eus/paperekoa/1857/006/001/2019-01-12/biktimek_ez_dute_erabakitzerik_non_atxiki_presoak.htm
Nicole Belloubet Frantziako Justizia ministroak berretsi du bere «atea irekia» dela, elkarrizketa ez dela «hautsia». Zer diozu zuk?

Egoera ez da blokeatua, ez. Kontua da pixka bat zaila dela aitzinatzea. Pixka bat dorpeak diren kasu batzuk hunkitzen ditugulako. Gainera, hasieratik abisatu gintuen Helene Davok [Frantziako Justizia Ministerioko kabineteko arduradunak] kasu horiek agertuko zirelarik gauzak konplikatuko zirela. Baina erran gabe ezinezkoa izanen zela.

Zer diozu egoeraz?

Guk, orain, ez dugu aterabiderik ikusten. Ez baitigu deus proposatzen. Alabaina, ezin da erran egoera blokeatua dela, bere atea ez baita hetsia. Baina, halere, ez dugu ikusten harekin berehala biltzeko interesik. Kontua ez da hark ez duela gurekin bildu nahi, baizik ez dugula galdegin harekin biltzea azken alditik, ez baitugu ikusten zer aitzinamendu lor dezakegun orain.

Kasu dorpeak diozularik, zer erran nahi duzu?

Kondena dorpeak, batzuen kasuan, odol krimenak.

Ministroak dio, alde batetik, egoera normalizatua dela, baina, bestetik, aipatzen du dosier batzuetan «sentsibilitate politiko handia» dagoela, «partikularki terrorismoaren biktimen elkarteei begira», eta, horren ondorioz, ezin dituela denak maila berean tratatu. Ez ote dago hor kontraesanik?

Ez, dosierrak kasuan kasukoa lantzen direlako. Denak ez dira egoera berean eta ez dira gertakizun berentzat kondenatuak.

Orduan, egoera ez da normalizatua: zenbait presok ez dituzte eskubide berak.

Ez da horrela. Deus ez baita automatikoa. Garrantzitsua da onartzea gauzak mailakatuak direla.

Helene Davok erran izan du espetxe politikarako garrantzitsua dela ETAren biktimen elkarteen iritzia.

Bada zerbait ez dudana ulertzen nik: biktimen eskubideak aipatzea. Batetik, denak joan gara biktimen elkarteen ikustera. Nihaur Donostiara joan nintzen Max Brissonekin [LRko senataria]. Coviteko bi arduradun nagusiekin elkartu ginen udaberrian. Bigarrenik, puntu garrantzitsu bat dago: presoen hurbiltzea ez da biktimei egiten zaien ofentsa bat. Biktimek ez dute erabakitzerik zer presondegitan atxiki presoak. Hori ez da existitzen Frantziako zuzenbidean. Horretan ez naiz ados Davok egiten duen analisiarekin.

Grande-Marlaskak lortu du Davok presorik ez hurbiltzea aitzinetik kontsultatu gabe biktima elkarte nagusiei.

Guri ez digu nehoiz hori horrela erran. Ondorioz, ez naiz hain fermuki mintzatuko. Erran bezala, pentsatzen dut atea ez dela hetsia.

Joan den asteburuko adibide bat: Roanneko presondegirako bisita. Bilbotik familia bat. Haur bat hamazazpi hilabetekoa ,eta beste bat lau urtekoa. Bi aldiz 900 kilometro, eta hiru gau hoteletan. Mintzategiak, gainberotuak. Bi haurrekin. Hori ere bada oraintxe batzuentzat bake prozesuak erran nahi duena.

Onartzen dut batzuentzat zaila dela, baina beste batzuentzat egoerak hobera egin du. Ez da karikaturarik egin behar. 25 preso hurbildu dituzte. Eta hau berria da, aitzineko egoerarekin konparatuz geroz. Gobernuak, lehen aldiz, eskaera hori kontuan hartu du. Baikorrak diren erabakien hartzen hasi da. Lehendakaritzarako hauteskundeak aitzin, bakar bat ere ez zuten hurbildu. DPS estatutua ere kendu die gehiengoari. Gero, gelditzen direnetan, emazte presoen arazo berezia dago. Zuk hartu bisita adibidea horri lotua da. Egia da Loire ibaitik behera ez dagoela emazte presondegirik. Ez dugu egitura egokiturik. Emazteen hurbiltzeko aukera errealik ez dago. Baina, halere, azpimarratu nahi nuke Justizia ministroak jarrera baikorra erakutsi duela emazte presoei begira irratiko elkarrizketa horretan.

Administrazioari dagokio aukera hori eskaintzea.

Administrazioa ez da behartua presondegi baten eraikitzea bakarrik euskal presoentzat.

Familientzat.

Pertsona aski guti hunkitzen du.

Gutxiengoan direnez, bi aldiz diskriminatzen dira.

Ez dut uste. Uste dut negoziatu behar dela preso emazteekin. Egina izan da partez, funtsean. Haiek hauta dezaten leku eskuragarriena zein izan daitekeen. Ez da erraza esatea, adibidez, Rennesera joatea Parisera joatea baino errazago den. Nahiz eta Rennesen ongi hornitutako zentro bat baden.

Mont-de-Marsanen solairu bat antolatzen ahal dela esan izan zen garai batez.

Baina horrek behar ditu azpiegitura aski konplikatuak. Ezin baitira gurutzarazi gizonak eta emazteak, bereziki ikusirik zein diren presoak, usu sexuari lotu aferengatik baitira preso. Beraz, biziki delikatua da. Horrek esan nahi du dena gainetik beherera berriz antolatzea, zirkulazio bideak eta. Obra inportanteak. Eta bizkitartean, neurri horiek ez lukete zigortu behar Mont-de-Marsaneko presoen bizia. Dena den, horretarako, lehenik erabakia hartu behar dute, gero, finantzamendua aurkitu, obrak abiatu... Espero dut hemendik zenbait urtera galdera horiek kudeatzeko errazagoak izanen direla.

Eta anartean?

Emazteei proposamenak helaraztea litzateke. Haientzat, aukera txarrenetan hoberena zen izan daitekeen. Arazo bat da hori, egia da. Eta gero, beste arazo bat da bizi guzirako presoaldira kondenatu dituzten presoena. Kasik 30 urte beteak dituzte. Hiruetarik bi ikusi ditut. Presoek ez dituztelarik gehiago ekintza terrorista horiek aldarrikatzen, bake prozesuarekin bat egiten dutelarik, ulertua dutelarik ETAren historia bururatua den historia dela, nahiz eta gaur egun ondorioak dituen, biktimentzat bai eta ere presoentzat. Guk pentsatzen dugu justiziak kontutan hartu behar duela aldaketa hori eta preso horiek askatzeko asmoa izan. Beren jarrera akasgabea izanez geroz, eta engaiatzen badira ordena publikoa ez trabatzera.

Frantziako presidentearen alderdikidea zara; Miarritzera etortzekoa zela eta, ohar bat pasaraztekoa zinela aipatu zen. Emmanuel Macron ez zen etorri azkenean. Pasarazi zenion halere beste bide batetik?

Gehiengoko diputatu gisa presidenteari ohar bat pasaraziko diot, bai. Baina ulertuko duzu presidenteak izatea lehentasuna oharrak dioena jakiteko.

Eskubideak lehenesteko garaia

Salbuespenetik bizikidetzara

«Presoen gaia desblokeatu da, baina itxaropenak ez dira bete»

«Madrilek ez ditu kontuan hartzen osasun irizpideak»]]>
<![CDATA[Soilik dokumentalak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/024/001/2019-01-12/soilik_dokumentalak.htm Sat, 12 Jan 2019 00:00:00 +0100 Nora Arbelbide Lete https://www.berria.eus/paperekoa/1877/024/001/2019-01-12/soilik_dokumentalak.htm
Orain arte fikzioa, telesailak, erreportajeak eta dokumentalak biltzen zituen jaialdiak, baina erabaki dute hemendik aitzina dokumentaletan bakarrik zentratzea beren jaialdia. Profesionalei ireki festibala izanen da Fipadoc; FIPA bezala, funtsean. Eta hain segur hori du erronka nagusia: profesionalek bereganatzea jaialdia. Egia baita azken urteetan FIPAra gero eta profesional gutiago agertzen zela. Ageri zen eragina txikituz joan zela.

Anne Georget jaialdiko presidenteak segurtatu du iaztik honako trantsizioa. Hirugarren urtea du presidente. Georget bera dokumental egilea da aspalditik, eta FIPA garaian ere dokumentalaren sailari arreta berezia ematen zion. Haren ondoan, Christine Camdessus, ordezkari nagusi moduan. Harentzat lehen urtea da. Azken urteetan ekoizle lanetan aritu da. Ekoitzi dituen filmen artean, 2013ko Oscar sarietara izendatu Emad Burnat eta Guy Davidi egileen 5 Broken Cameras dago.

Fipadoc Europa mailako hedadura duen orotako dokumental jaialdia bihurtzea dute xede. Nahiz eta argitu nahi duten badakitela aurtengoa «0 urtea» dutela, Camdessusen hitzetan, «anbizioa» badute. Baina testuingurua ez dela baitezpada beren alde umorez esplikatu du. AEBetako Sundance jaialdi famatua hasten dela —«ez dakit ezagutzen duzuen», galdetu du ironikoki—, jaialdi horrentzat egile batek baino gehiagok beren filmaren esklusibotasuna atxiki duela azaldu du Camdessusek. Adibide bat emateko, Jaialdian Michael Mooreren Fahreinheit 11/9 dokumentala aurkeztuko dute. Moore Miarritzera gonbidatua dute, baina ez dakite oraino etorriko ote den. Oro har, urte honentzat «neurriz kanpoko anbizioak» zituztela adierazi, eta «barkaberatasun» pixka bat eskatu du Camdessusek.

Funtsean, Miarritzera ekarriko dituzten film bat baino gehiago jadanik ikusiak izan dira han eta hemen. Raul de la Fuente iruindarrak Damian Nenow poloniarrarekin batera zuzendutako Another Day of Life filma, adibidez, jadanik saritua du European Film Awards jaialdiak. Miarritzen, Nazioarteko Film Dokumentalen Sailean lehiatuko da. Angolara darama dokumentalak, 1975. urtera. Lehertu berri den gerra zibila Ryszard Kapuscinski kazetari poloniarraren begietatik segitzeko aukera ematen du.

Beste adibide bat ematearren, Rithy Panhek zuzendutako Les Tombeaux sans noms ere emango dute, Venezian jadanik aurkeztua dena. Khmer Gorriek hil zizkioten senideen hilobien bila, gogoeta bat proposatzen du, memoriaz. Film hau ere nazioarteko lehiaketan sartua dute.

Dokumental jaialdi bihurtu izana Frantziako Estatuaren kultura ekitaldien antolaketarekin lotu du Camdessusek: «Frantzian dokumental jaialdi bat baino gehiago bada gai baten inguruan berezitu dena. Baina ez zegoen orotariko dokumentalen jaialdirik Frantzian, Europako herrialde handi guztietan gutxienez bat dagoelarik. Hortik ondorioztatu dugu menturaz zerbait eskas zela». Sail baten inguruan espezializatzeari esker jaialdi batek baino gehiagok biziberritze bat lortu duela baloratu du. Lilleko Series Mania jaialdia eta Annecyko animazio jaialdia jarri ditu adibidetzat. Camdessusek gaineratu du partaide batzuek bat egiten zutela ideia horrekin.

Dokumentalaren interes artistikoa goraipatu du ordezkari nagusiak. «Batzuetan ez da baitezpada ulertzen zer den zuzen genero hori, baina behin ulertzen dela zer den, behin ulertzen dela egiaren historiak direla, orduan, hor ohartzen gara zein aberatsa izan daitekeen».

Fipadoc jaialdiaren aurkezpenean parte hartu du Michel Veunac Miarritzeko auzapezak ere, eta bere argudioak aitzinatu ditu. «Gauzak anitz aldatu dira azken aldi honetan. Zergatik atxiki telesailen saila, jakinez Frantzian bi telesail jaialdi daudela? Ez du zentzurik. Fikzioan, berdin».

Nazioartetik musikara

Lehiaketak izanen ditu jaialdiak. Sail nagusia nazioartekoa izanen da. Sail horretako epaimahaikideen artean dago Shola Lynch dokumental egile amerikarra —Free Angela and All Political Prisoners filma egin zuen, besteak beste—.

Alemaniako sorkuntzak leku berezi bat izanen du, halaber. Alemaniako dokumentalgintza Europako zutabe nagusietako bat baita, Fipadoc taldearen iritziz.

Frantziako sorkuntza aurkezteko ere pare bat sail pentsatuak ditu jaialdiak. Sail bat «inpaktatu» dezaketen dokumentalentzat atxikia dute. «Mundu hobe bat egiteko gaitasuna ukan dezaketen filmen sail bat daukagu». Etorkinak laguntzeko antolatzen diren elkartasun sareak, EI Estatu Islamikoaren sexu esklaboak, eta Coca-Colaren birziklatze estrategiaren kritika; horra sail horretan aurki daitezkeen gaietako batzuk. Sortzaile gazteen saila ere ukanen du jaialdiak. Esperientzia digitalari ere bere espazioa emango diote. Modu interaktiboan, dokumentalen narrazio forma berriak esperimentatzera gonbidatzen du espazioak.

Urtarrilaren 22ko hasiera gaualdian Michael Epsteinek zuzendutako John and Yoko: Above us only sky filma proiektatuko dute, John Lennonen Imagine diskoaren grabaketaren irudiekin.]]>
<![CDATA[Proposamen bat mahai gainean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/023/001/2019-01-10/proposamen_bat_mahai_gainean.htm Thu, 10 Jan 2019 00:00:00 +0100 Nora Arbelbide Lete https://www.berria.eus/paperekoa/1877/023/001/2019-01-10/proposamen_bat_mahai_gainean.htm
Proiektuaren alde egiten badu bertaratu gehiengoak, horrek erran nahiko luke aurten EHZk aldi bat lukeela. Aski lausoa da kontua, baldintzatua baita etzi bozkatzekoa dutenari. Halaber, larunbata aitzin ez du deus iragarri nahi lantaldeak. Horren berri, lehenik, bilkuran bilduko direnei eman nahi baitiete.

Xedea bada lantaldea, sarea joritzea ere. Azkenean, horretan datza etziko hitzorduaren gako nagusietako bat. EHZren giderrak belaunaldi berri zabal batek har ditzan bere eskuetan. Belaunaldi berriko gazte gehiago hurbilaraztea. Aste honetan berean Baionako Etxepare lizeoko ikasleengana joan dira EHZkoak, erakartzeko asmoz. Gazteria «berriz aktibatzea» garrantzitsua baitzaio talde berriari: «Iruditzen zaigu gazteek bultzada bat behar dutela, eta, beharbada, EHZ izan daiteke motibatzeko tresna bat», Fernandezek beti.

Mementoko, hamabost bat gaztek osatu dute taldea, eta motibatuak dirudite. Hendaiatik Zalgizera, Lapurdi, Baxenabarre eta Zuberoako gazteak dira denak. 20 eta 25 urte artean dituzte, eta inor ez da orain arte erabaki guneetan ibilia. Eta horrek ere badu bere garrantzia. Belaunaldi berri bat izan dadin osoki, justuki. Irailetik, ostegunero bildu dira Itsasun: «Biziki ongi pasatzen dira bilkurak, denak sartu baikinen taldean helburu batekin: EHZri segida bat ematea. Motibazio horrek bildu gaitu, eta biziki ongi moldatzen gara. Nahiz eta batzuetan badiren eztabaidak, beti lortzen dugu adostasun bat denen artean».

Badakite zer duten arriskua. EHZ hil edo bizi erabakitzeko —elkartea likidatu ala ez erabakitzeko— antolatu zuten biltzar nagusitik hasi zen elkartzen taldea. Ordu arte jadanik bazen bulta bat gogoetatik gogoetara ari zirela jaialdikoak, zer egin, zertarako... Bazen horrelako giro bat iraileko biltzar nagusi hartan ere, non jende anitz «errea», «asea» ikusi baitzuen belaunaldi berriak, biltzar nagusi horren ondoko egunetan kontatu zuten bezala. Eta aitzineko urteko ekaitzak, 2017. urtekoak, jaialdia deuseztatzera behartu zuela eta oraino gehiago indartu zela nolabaiteko presioa.

Presio hori gainetik kentzea izan zen iraileko biltzarraren xedeetako bat. «Zerotik abiatzeko» errazkiago. Osteguneko bilkura horientzat laguntzaile batek prestatzen die bere etxeko gela bat. Hor ere, gastuak murriztuz, presioa kentzeko. Funtsean, EHZk berak zorrak kitatuak ditu. Gehiago dena, diru bat ere badago jaialdiaren kutxan. Diru aski izanen den ala ez antolatu nahi duten hori antolatzeko, hori proiektuaren arabera, erabakien arabera izanen dela esplikatu du Fernandezek.

Barnealdea eta itsasaldea

Irailetik orain arte, taldearen irudiko EHZk ukan behar lituzkeen helburuak dituzte adostu. Puntu bat itsasaldeko eta barnealdeko gazteak elkartzea eta elkar ezagutzea dute. «Beti aktualitatekoa da behar hori. Horretarako, EHZ eta halako tresnak behar dira. Espazio hori behar da Zuberoako bat eta Baionako bat elkarrekin topatzeko». Bakoitza bere txokoan gero eta gehiago egoten dela deritzo Fernandezek, eta pentsatzen du EHZk egoera horri aurre egiten lagun dezakeela.

Segitu nahi dute ere EHZk «esperientzia bat eman dezan boluntariotzan eta formakuntzan». Hori ere hasieratik badu bere DNAn EHZk. «Balio aldetik ez da aldaketa handirik izanen», baieztatu du Fernandezek. Orain hori guztia nola deklinatuko duten jakiteko, ikusi beharko da ea zer ekartzen duen larunbateko bilkurak.]]>
<![CDATA[Iheslarien adina jakiteko eredua salatu du Bizik, itxialdi batekin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/009/001/2019-01-08/iheslarien_adina_jakiteko_eredua_salatu_du_bizik_itxialdi_batekin.htm Tue, 08 Jan 2019 00:00:00 +0100 Nora Arbelbide Lete https://www.berria.eus/paperekoa/1879/009/001/2019-01-08/iheslarien_adina_jakiteko_eredua_salatu_du_bizik_itxialdi_batekin.htm
Legez, migratzaile adingabeen ardura du administrazioak. Ipar Euskal Herriko haur eta gazteen kasuan, Pirinio Atlantikoetako Departamenduak ditu babestu behar. Horretarako, iheslarien kasuan, azterketa baten egitea du lehen betebeharra administrazioak, jakiteko adingabeak diren ala ez, eta zinez bakarrik dauden ala ez. Azterketa hori Paueko Isard Cos elkarteari eskatzen dio departamenduak. Eta horra zergatik Isard Cos elkartearen bulegoak okupatu zituzten Bizi mugimenduko hogei bat kidek atzo. Goiza pasatu zuten. Philippe Ellias Isard Cos elkarteko arduradunarekin telefonoz mintzatu ondotik joan ziren. Zuzendariak aitortu zien akatsa egin zutela M.K. ebaluatuta, kasua epaitegian dagoelako.

Kontua da M.K. bihar pasatuko dela Paueko dei auzitegitik. Haren adina berriz aztertuko dute. Mutikoak hasieratik erran du adingabea dela, baina administrazioak ez du onartu, eta salaketa jarri dio. Mila euroko zigorra eskatu du, adingabea zela deklaratu eta hasieran administrazioak babestu baitzuen. Azterketa egin gabe oraino, Hendaiako PAF Aire eta Mugetako Poliziak heldutzat hartu zuen, hala deklaratu zuelakoan Cadizen (Espainia).

Preso sartu zuten mutikoa. Azkenean, bi asteren buruan askatu zuen Baionako auzitegiak, iheslarien aldeko lana daramaten elkarteen mobilizazioak tarteko zirela. Baina geroztik, hor egon da zalantza. Baionako epaitegiak adierazi zuen ez duela eskumenik gai horri buruz erabakitzeko, eta adingabeen epaileak hartu zuen gaia. Azterketa egiteko eskatu zuen, eta Isard Cos elkarteak egin du bost bat hilabete berantago.

Azterketak iradoki du mutikoa ez dela babesa behar duen adingabea. Iradokitze bera egin zuen departamenduak. Departamenduko arduradunak zenbait elementu gehitu zizkion epaileari eman txostenari, Isard Cosen azterketaz gain, gaztearekin ukan azterketan ez direnak kontrastatu, eta dudazkoak direnak.

«Hutsak eta bitxikeriak»

«Hutsak, bitxikeriak, hala ez diren gauzak, zalantzak sortzen ditu txostenak. Disfuntzionamendu larriek markatzen dute afera. Txosten honen intentzioa ez ote da izan adingabe gisa ez dadin ezagutua izan? Kasu horretan departamendua leku txarrean bailitzateke», adierazi zuen Bizi taldeko kide Jean-Noel Etxeberri Txetx-ek. Adingabea ez zelakoan, presondegian sartu zuten mutikoa, eta orain ondorioztatuko balute adingabea dela, erran nahiko luke adingabe bat sartu zutela helduen kartzela batean, nork eta adingabeak babesteko betebeharra duen administrazio batek.

Mutikoaren kasuari buruz zehazki ez zuen mintzatu nahi izan Annick Trounday departamenduko hautetsiak. Aitortu zuen «hobetzekoa» badagoela: «Baina Europa mailan da landu behar gaia, gero departamenduak behar bezala lagundu ahal izateko».

Paueko zentroan egiten dituzte probak orain, baina Troundayk iragarri du Baionan bertan azterketa zentro bat irekiko dutela hemendik eta zenbait astetara.]]>
<![CDATA[Iheslarien adina jakiteko eredua salatu du Bizi-k, itxialdi batekin]]> https://www.berria.eus/albisteak/161221/iheslarien_adina_jakiteko_eredua_salatu_du_bizi_k_itxialdi_batekin.htm Mon, 07 Jan 2019 07:18:55 +0100 Nora Arbelbide Lete https://www.berria.eus/albisteak/161221/iheslarien_adina_jakiteko_eredua_salatu_du_bizi_k_itxialdi_batekin.htm <![CDATA[Marra begirada bihurtzen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/024/001/2019-01-02/marra_begirada_bihurtzen.htm Wed, 02 Jan 2019 00:00:00 +0100 Nora Arbelbide Lete https://www.berria.eus/paperekoa/1873/024/001/2019-01-02/marra_begirada_bihurtzen.htm Anti-Ramiro Arrue». Horrela deskribatzen du Pablo Tillac (1880, Angulema, Okzitania — 1969, Kanbo, Lapurdi), irriz karkailaka, Olivier Ribeton Euskal Museoko kontserbatzaileburuak. Ribetonek antolatu azken erakusketa Ramiro Arrueren obrekin izan zen, 2017an. Miarritzeko Bellevue aretoan izan zen orduan, eta uda betean. Arrue «marka» bihurtua, «mundukeriarentzat». Tillacentzat, berriz, negu betea eta Baionako Euskal Museoa. Funtsean, Tillac berak ez zituen gustuko «mundukeriak». Ez zuen nehoiz egin nahi izan «etxeetako obra apaingarririk». Erakusketa guti antolatzen zituen bizi zela ere. Hori bai, marrazkia zuen ogibidea, eta kanboar anitzek erosten zizkioten marrazkiak, bizitzeko doia ukan zezan.

Baina horrek ez du erakusketaren garrantzia txikiagoa egiten. Hasteko, udaberria ere bere ukanen du Tillacek. 1914-1945, gerla batetik bestera erakusketa zabalik atxikiko baitute maiatzaren 26a arte. Eta Ribetonek berak, erdi ahapeka, aitortzen du: «Ia ez naiz ausartzen erratera, baina kasik erran daiteke Arrue baino gorago dela. Arruek baino indar gehiago du». Eta hala agertzen da erakusketan, 300 marrazki lagun.

Preseski, ez dela hain ezaguna Tillac, haren obra hobeki ezagutzeko aukera ematen du. Jakinez, gainera, erakusketa honetan usaian ikusten ez den Tillacen obraren hautua egin duela Ribetonek: «Beti aipatzen da Tillac euskalduna. Baina Euskal Herrira iritsi baino lehen ere beste bizi bat izan zuen. Biziki abenturazalea izan zen». Lau bat urte pasatu zituen Ameriketako Estatu Batuetan, joan-jin andana batekin. Kuban beste hiru urte.

Gaztaro horrekin hasten da erakusketa. Kubako dantzariak ageri dira hor, «Toulouse-Lautrec artistaren marrazkien kalitateen heinekoak».

Erakusketaren muina gerla giroetan datza. Lehena, bigarrena eta Espainiakoa tartean. Lehen Mundu Gerlari dagokionez, Tillac erreformatu zuten osagarri arazoengatik, eta ez zuten frontera bidali, baina lanean jarri zuten gibelean. Ingelesa bazekiela, armadak interprete lanetan jarri zuen 1917an, Bordelera iritsi berri ziren AEBetako soldaduekin. Eta hura soldaduen marrazteko baliatu zen. Lehen aldiz jendaurrean erakusten dituzten potretak dira, Reimseko Arte Ederren Museoak prestatuak. Magrebtar tiratzaileak ere marraztu zituen orduan. Hauek ere zintzilikatu dituzte. Aljeriako tiratzaile baten potreta dute erabili erakusketaren afixarako. Marrazki hauen testuingurua ez da ezagutua, haatik. Artxiborik ez dute aurkitu.

Euskal Herriak badu bere lekua, halere, erakusketan. Ezin baita aipatu gabe utzi. 1921ean, 41 urte zituela, behin betiko hasi baitzen Euskal Herrian bizitzen, Kanbon. Anaia hor bizi zuen, eta osagarri arazoak sendatzeko ere gomendatu zioten herria. Badira, adibidez, Zugarramurdiko sorginez egin liburuak ilustratzeko marrazkiak. Pierre de Lancreren fantasmak irudikatzen baitituzte. Beste ezaugarri bat ere agertzen da horko marrazkietan. Beti euskaraz idazten duela: «Tillacek egina».

Ondotik, Espaniako gerla garaira eramaten du erakusketak. «Berezia da. Anarkistak eta komunistak salatzen ditu». Hor dago margotua, adibidez, legionario frankista hiltzen ari, Robert Capa anarkistaren argazki ezagunaren postura berean. Hor dago ere burges katolikoa gerlari ihesi, gibelean elizak erretzen ari direla. «Haren anaia Gasteizko artzapezpiku Mateo Mujikaren ilobarekin ezkondu zen. Anarkisten eta komunisten desbideratzeek beldurra sortu zuten hasieran, eta horrek ukan zuen bere pisua familian. Aldi berean, Mujika frankistek kanporatu zuten, eta Kanbon erbesteratu zen. Garai konplikatuak dira. Euskal nazionalistak defendatzeko mugimendu bat ere sortu zuten, eta Tillac barne zen». Frankismoaren aurkako obrarik ez du erakusketak. Ribetonek dio ez dakiela ea existitzen diren: «Jadanik ditugun horiek eskuratzea biziki zaila izan da».

Erakusketak dakarren azken gerla II. Mundu Gerla da. Gerla garaian, Kanbon eta inguruetan ikusten zituen soldadu alemanak desfilatzen marraztu zituen bereziki. Gerla bukatu eta, berriz, hor, jakin zituen «izugarrikeria guztiak zituen irudikatu. Torturak, urkatzeak, kanpamentuetako gehiegikeriak. Alemanak Hunoekin konparatzen ditu». Eta hor ere Ribetonentzat ikusten da: «Tillac indartsua, puxanta».]]>
<![CDATA[«Urrats txikien politikarekin, aitzinatzera behartuak gara»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1909/022/001/2018-12-29/urrats_txikien_politikarekin_aitzinatzera_behartuak_gara.htm Sat, 29 Dec 2018 00:00:00 +0100 Nora Arbelbide Lete https://www.berria.eus/paperekoa/1909/022/001/2018-12-29/urrats_txikien_politikarekin_aitzinatzera_behartuak_gara.htm
Bozkatu erabakiak eta egin lana dela eta, zuk zer nabarmenduko zenuke?

Oposiziorik ez agertu izana hautetsien artean Elkargo Kontseiluak martxan jarri nahi duen kultur politikaren aurka. Nehork ez du aurka bozkatu. Eta azpiegiturei dagokienez, tokiko elkargoenak ziren azpiegiturek segitzea Elkargoaren esku. Azpiegitura berriak zabaltzeko posibilitatea ere gureganatu dugu. Herriak transferituz, eraikiz edo zaharberrituz. Elkargoak behar dituen azpiegiturak zein diren definitzeko zinezko eskema bat izaten ahalko da.

Bozkatu erabakietan lerro bakarrean agertzen da euskal kultura, eta, lerro berean, Gaskoiniako kultura. Zergatik?

Lurraldearen berezitasunak kontuan hartu nahi ditugu. Euskal kultura eta Gaskoiniako kultura. Baina begi bistakoa da euskal kulturak tratamendu globalago bat izateko eskubidea ukanen duela, lurralde osoan baita zabaldua. Anitzez eragile gehiago dituelako, anitzez egituratuagoa delako. EKE [Euskal Kultur Erakundea] ere bada. Baina egia da Gaskoiniako kulturarentzat maila bereko anbizioa erakusten dugula, iruditzen zaigulako Gaskoiniako kulturak Elkargoak eraman politika baten eskubidea daukala. Orain arte ez zuen horrelakorik aitzineko elkargoen partetik. Gaskoiniako lurraldeak ez zuen ekintza antolaturik Gaskoiniako kulturari buruz. Guk hori zuzendu nahi dugu. Baina euskal kulturan ekintza mardulagoak izanen dira.

Erraten duzu begi bistakoa dela, baina erabakia irakurtzean, lerro bakar hori irakurtzean, begibistakotasun hori ez da baitezpada agertzen.

Erabakietan dena idatzia balitz, ez litzateke kazetaririk behar.

Elkargoaren edozein erabakitan, euskal hitza agertu bezain laster gaskoi hitza ere agertuko da.

Bai, bai, nahi dugulako hori antolatu. Hutsetik abiatzen garelako. Gero, lurraldeak berak ere bere beharrak ezagutaraziko ditu. Zer igurikatzen duen, zer behar duen. Hori eginen dugu kulturarekin, oro har, funtsean, modu orokorrean. Politikak antolatuko ditugu lurraldeak igurikatzen eta begiztatzen duenaren arabera. Eta euskal kulturarentzat igurikatzen eta eskatzen dena anitzez indartsuago eta egituratuagoa da Gaskoiniako kulturarentzat eskatzen dena baino.

Ez ote da artifiziala Gaskoiniako kultura hainbeste nabarmentzea?

Horregatik diot lurraldearen neurrikoa izanen dela.

Deliberamenduan agertzen den hitz gakoa, euskal kulturari dagokionez, tranbertsalitatea da. Elkargoak «transbertsalean» hartuko dituela euskal kulturari zuzendu ekintza bereziak. Zer erran nahi duzue horrekin?

Politikoki markatu nahi izan dugu euskal kultura eremu guztietan landuko dela modu orokorragoan. Eskaeren arabera eta definitzen ahalko ditugun politiken arabera.

Bozkatu deliberamenduetan, idatzi duzue kultura «Frantziako Ministerioak definitu eta ezagutu» bezala kontuan hartzen duzuela. Ez ote da arriskutsua menperatzaile eta hegemoniko den frantses kulturaren kalkoak menderatua den euskal kulturaren gainean pausatzea? Definitze saiakera horren zerrendaren azken lerroan, adibidez, herri artea agertzen da, parentesi baten barnean.

Existitzen den sailkapen bat berriz hartu dugu, sinpleki.

Baina sailkapenak ikuspegi baten adierazle dira, ezta?

Partekatua den eskumen batean gaude. Notre legea dela eta, kultura partekatzen da estatutik herrietaraino. Eta, ondorioz, partaide horiekin guztiekin lan egiten dugu. Eta sailkapen bat berriz hartzeak gauzak errazten ditu. Beste eragile guztiek ere badituzte arauak esku hartzeetarako, bai eta sektore bakoitzean eramanak diren politikak ere. Baina horrek ez du aitzinetik epaitzen zer eginen dugun sektore bakoitzean. Izendatze bat baizik ez da; horrek ez du erran nahi eginen dugula Estatuak egin nahi duena. Gai batzuetan, laguntza ekar dezake; beste batzuetan, gutxiago.

Adibide zehatz bat: Zuberoako dantzaren masterclass bat sortu dute duela pare bat urte. Paraleloki, zenbait dantzarik Batxilergoko azterketan Zuberoako dantzak dantzatu zituzten. Eta nota txarrak ukan.

Gaizki dantzatzen dira [umorez].

Beste prisma batetik irizpideak finkatzen direlarik, arriskua da irizpide horiek ez bete ahal izatea, ezta?

Maurice Ravel kontserbatorioa musika, dantza eta antzerki kontserbatorio bat da. Eskualde Mailako Distiradura duen label bat dauka kontserbatorioak. Label horrek estatuaren sailkapen batzuei erantzuten die. Dantzari dagokionez, hiru dantza mota dira irakatsi behar. Hiru motek ezagutza bat ukan behar dute, eta maila bat. Bada dantza klasikoa, modernoa, eta hirugarrena, usaian, estatuak onartzen duena da jazz dantza edo hip-hop dantza. Guk eskatu dugu eta lortu dugu euskal dantza izatea hirugarren dantza hori. Euskal dantzarekin ere labela izatea eskatu dugu, eta lortu dugu. Horra hor adibide tipiko bat erakusten duena estatuaren labeletan sartzen garela, baina zerbait ekarriz.

Label hori dela eta, dantzariek beharko dute frogatu dantza klasikoan eta modernoan ere biziki onak direla?

Dantzari zuberotarren kasua ez dut ezagutzen, baina dakidana da zubi sendoak eraikitzen ari direla Iparraldeko Dantzarien Biltzarraren eta kontserbatorioaren artean. Kontserbatorioak badu Zabala deitu modulu bat. Euskal dantza egiten ez duten dantzarien eta euskal dantzarien artean anitz trukatzen dute. Lehenek euskal dantza ikas dezakete. Eta euskal dantzariek formakuntza klasiko bat ukan dezakete. Guztien maila hobetzea da ideia, eta ezagutzak gurutzatzea. Inportantea da label horren bidez ezagutua izatea.

Ezagutza neutroa ez den norbaitek du ematen.

Baina hori da egoera. Ez da neutroa, baina aldi berean finantzabideak galdegiten dizkiogu estatuari. Ez da neutroa, baina aitzinatzen ari da. Aitzinatzen ahal gara. Aukerak ikusten ditut. Urrats txikien politikarekin, aitzinatzera behartuak gara, baina gauzak aitzinatzen ari dira.

Kultur politikaren koadroa idazteko bilkurak izan dituzue Frantziako Kultur Ministerioari lotua den Kultur Aferen Eskualde Zuzendaritzarekin [Drac]?

Ukan ditugu bilkurak Dracekin, departamenduarekin eta eskualdearekin. Jakinez ez genuela oraino formalki gureganatua kultur politikaren hautuzko eskumena. Orain egina da. Ideia da kultur eragile horien koordinatzailea gu izatea, udalekin batera, kultur politikaren eskumena atxikitzen baitute udalek.

Erabakia idazteko orduan, oharrak egin dituzte?

Ez pentsa. Draceko zerbitzuetan ere badira lantzen dituzten politikak aitzinatu nahian ari diren teknikari kargudun batzuk ere. Erraztasun batzuk badituzte, gainera. Adibidez, karrikako arteen fabrika den Hameka egiturarentzat label nazional bat daukagu. Aitzinatu nahi dugu, eta goi mailakoagoa den label bat lortu. Horren lortzeko, teknikariekin lan konkretu bat daramagu, molde baikorrean.

Deliberoko beste puntu bat: «Profesionalizatze bidean diren sortzaile gazteen laguntza» du xedeetako bat elkargoak. Profesionalizatzeko xede hori politika kulturaletan aspalditik agertzen den kontu bat da, eztabaidak sortu izan dituena.

Bai, egia da badela atal bat horri lotua. Kultura sailak egituratzea lortu nahi genuke. Dantza aipatzen genuen lehen. Bada, dantza munduan Bilaka konpainia bada, adibidez. Profesionalizatu nahi duen dantza talde bat da. Horri buruz bada gogoeta bat. Tipikoki, horra eraman nahiko genukeen politika transbertsalaren adierazle den kasu bat. Iparraldeko Dantzarien Biltzarra dago, batetik. Trebatzaileen trebatzeaz gain, taldeen arteko trukaketak egiten ditu. Trukaketak ere baditu kontserbatorioko dantza irakaspenaren atalarekin. Eta horretaz gain, beraz, zergatik ez talde profesional bat? Talde amateurretatik darion talde bat? Gogoeta bera daukagu euskal kantuaren arloan. Eragileen profesionalizatzeko laguntza bat, izan daitekeena sinpleki administratiboa. Jendeak ez baitaki. Amateurrek ez dakite zein eskubide dituzten, zein dituzten aukerak. Hedapenean ere laguntza beharra dute.

Profesional hitzak bi zentzu ukan ditzake, eta izan daiteke amateurra ez dena gutxiesteko bide bat. Deliberoan aipamen bereziturik ez da profesionala —lanbidearen zentzuan— ez den kultura baten alde.

Markatzen dugu, hala ere, gizarte zibilaren salbuespenezko dinamika batek duela lagundu kultura. Eta begi bistakoa da hori behar dugula bermatu. Gero, guk plantan jarri nahi dugun politika herritik ere etorri behar da, sortzaileengandik. Ez dute politikek bakarrik dena egin behar. Baina, aldi berean, politikek lagundu behar dituzte azpiegiturak. Musika eskolak, adibidez; ahal bezain eskuragarri egin behar ditugu musika eskolak. Lortu behar dugu guztia harmonizatzea. Musika eskola batzuk ongi lagunduak ziren; besteak, gutxiago. Guraso batzuek besteek baino gehiago ordaintzen dute. Prezio bakarra beharko da. Eta eskuragarritasuna bermatu.

Euskal Kultur Erakundeari (EKE) begira, nola antolatuko zarete?

Mementoko, ez dut erantzunik.

Hasteko, segurta dezakezu EKE ez dela desagertuko?

Ez da desagertuko, hori segur. Baina ohartzen gara zenbait ekintza elkartzen ahal ditugula. Solastatzen hasi gara haiekin, baita Dracekin ere. EKEkoak jadanik hasiak dira aldatzen. Digitalari lotuagoak dira gehiago. Etnopoloa ere integratua dute. Nahi dute gehiago ikusiak izan herritarrengandik. Trukaketa leku bat izan nahi dute. Horrelako kontuak aipatzen dituzte. Aukera bat izan daiteke, adibidez, Elkargoak udalak laguntzea, eta EKEk elkarteak. Baina hori definitzekoa da.

Preseski, orain arte EKE diru iturri bat ere bazen gizarte zibilarentzat. Orain diru beharretan dena Elkargoarengana joaten ahalko da? Bietara?

Hori dugu definitu behar.

2019an?

Bai, 2019an hasiko gara. Lurraldeko eragile kulturarengana joanen gara. Kultur jardunaldiak antolatuko ditugu jakiteko Elkargotik zinez zer igurikatzen duen kultur munduak. Eskumen berezi bat da, hala ere, kulturarena. Orotako gaietan eragiten duen eragile multzo handi bat bada.

Zenbateko aurrekontua du Elkargoak?

6,5 milioi euro, eta horietatik 3,5 milioi kontserbatoriora doaz. Horrek ez du kentzen sortu ditugula tokiko diru poltsak, lurraldeetako proiektuen esku utziak. Batzuetan, bizpahiru mila euro eskas dira proiektu baten muntatzeko. Hor zerbait egin daiteke. Hiriburuko pastoralak finantzabide bat eskas zuen, eta aurkitu du Elkargoaren bidez. Elkargoak egin nahi duenaren koadroaren barruan sartuz gero, sorkuntzan edo hezkuntza artistikoan, lagun ditzakegu proiektuak.

Zenbat langile ditu Elkargoko kultur zerbitzuak?

Hogei bat langile: Hamekakoak, haur eta gaztaroaz arduratzen direnak, eta Baxenabarreko mediatekakoak.]]>
<![CDATA[Bozkatu dute kultur politikaren koadroa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/039/001/2018-12-16/bozkatu_dute_kultur_politikaren_koadroa.htm Sun, 16 Dec 2018 00:00:00 +0100 Nora Arbelbide Lete https://www.berria.eus/paperekoa/1879/039/001/2018-12-16/bozkatu_dute_kultur_politikaren_koadroa.htm
Elkargo mailako interesa duten azpiegitura kulturalen eraikuntzaren, antolaketaren, mantentzearen eta kudeaketaren eskumena bereganatu zuen atzo. Eta horrekin, azken finean, behin betiko borobildu zuen azaroaren 3ko kontseiluaren bozkatu koadro nagusia.

Arte ederren eskola, musika, dantza eta antzerki kontserbatorioa, Miarritzeko Atabal, Baxenabarreko mediatekak, Gixune eta Bidaxuneko gazteluak eta beste, horiek dira atzo Elkargoan sartu azpiegiturak. Afera da kontserbatorioa kasik gelditu zela elkargotik kanpo. Azaroaren 3ko bozketan kontserbatorioa elkargo mailakoa zela zioen erabakiaren aldeko bozak ez zuen aitzinera egin ahal izan. Finantzaketa kontuak izan ziren hor eztabaidan, herri batzuek beren sakelatik gehiegi ordaintzea gaitzetsi baitzuten. Atzokoan, berriz, finantzaketa mota berri bat aurkeztu zuten, eta horri esker zen onartu kontserbatorioaren elkargo mailako interesa. Zuzenki kolektibitateak kudeatuko du kontserbatorioa, finantzabide propioa izanen duen konpainia publiko batekin.

Horiek horrela, lehen aldiz, Hendaiatik Santa Grazira euskal kultura sustatzeko politika publiko bat plantan jartzen ahal du egitura publiko batek. Halere, hautetsiek bozkatu erabakiak ikusiz, eta hautetsiekin oraindik kontrastatzeko aukerarik izan gabe ere, ez dirudi gauza handirik aldatuko denik. Ikusi behar da zein aurrekontu izanen den, baina halako jarraipen bat hauteman daiteke, erabakietan tokiko politiken «trebetasuna» goraipatzen dutela. Irakaskuntza artistikoa, sorkuntzaren aldeko laguntza, hezkuntza artistiko eta kulturala, kultur ondare immateriala, sektore kulturala laguntzea tresna eta partaide berriak garatuz, horra bere oinarriak. Adibide bat emateko, sorkuntzari dagokionez, sortzaile gazteak laguntzea du xede, «profesionalizazioaren bidean». Eta «industria sortzaileen garapena» sostengatu nahi du.

Irakurketa publikoa ere bere gain hartu du elkargoak. Baita mediatekak sare berean jartzea. Mugaz gaindiko eta nazioarteko elkarlanak ere agertzen dira. Proiektuaren perspektiba «dinamikoa» izanen dela segurtatzen dute testuan. Egokitzen ahalko dena, abisatzen du testuak. Norabide berriak segitzen ahalko dituela. Mementoko, bost helburu nagusi finkatu ditu.

Zeharkakoa

Helburu bat euskal kulturari zuzendua da. Hobeki errateko, euskal kultura eta Gaskoiniako kulturari. Lerro bakarrean, biak maila berean emanak dira. Hortaz, euskal kulturari eta Gaskoiniakoari lotu «ekintza bereziak transbertsaltasunean kontuan hartzea» du helburuetako bat.

«Eremu artistiko eta kultural guztietan eragin» nahia ere aipatu du. Baita publiko «gazteari, kultura eskuragaitza dutenei eta urrunduei» lehentasuna ematea ere. Herrien arteko proiektuen «logika» batek bultzatu politika garatzea, eta herri, hiri eta beste partaide instituzionalekin «osagarritasuna» bilatzea, horra beste helburu bat.

Kontua da, Frantziako Estatutik hiri eta herrietara, kultur eskumena eskumen partekatua dela. Departamenduak eta eskualdeak ere badute eta Euskal Kultur Erakundeak ere (EKE), non entitate horiek ere barne diren.

Interesgarria da ere ikustea eremu artistikoak aipatzean Frantziako Kultura Ministerioak «definitzen eta ezagutzen» dituenak direla zehaztea. Arte bisuala, lengoaiaren artea, espazioaren artea, soinuaren artea, ikuskizun bizidunaren artea eta egunerokoaren artea ditu bereizten. Eguneroko artean, adibide bat ematearren, parentesien artean arte herrikoia sartua dute.]]>