<![CDATA[Pilar Kaltzada | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 27 May 2022 04:29:50 +0200 hourly 1 <![CDATA[Pilar Kaltzada | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Urrutiegi]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/001/2022-05-19/urrutiegi.htm Thu, 19 May 2022 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/001/2022-05-19/urrutiegi.htm egunonak» eta «zermoduzak» elkarri esan eta berehala, hileko mingarria izaten ote dudan galdetu dit, kafea azukrearekin edo gabe hartzen dudan galdetuko zukeen modu aseptiko berberaz. Garai baten bai, baina azken bolada luzean ezetz. Hilekoaren mina adinarekin aldatzen ote den galdetu du ondoren, eta ez duela zertan erantzun diot nik. Hirugarren galderaren bat mihi-puntan zuela igarri diodanean, gaiaz aldatu dut. Ohartu da, eta desenkusatzeko edo, Espainian legez arautu nahi den hileko mingarrien kontu hori ulertu nahi duela esan dit, horregatik ari omen dela inguruko emakume guztiei galdetzen.

Batere balio estatistikorik ez duen sasi-ikerketa dela jakin arren, bi ondorio nagusirekin amaitu dut kafea: hilekoa erabat arrotza zaio gizonari, eta uste du hori gure errua dela, gure hutsa, maitekiro eta modu didaktiko batez ez diogula orain arte kontatu izan gure intimitatearen berri.

Zalaparta handia eragin du hileko mingarriaren kasu medikoetan gaixoaldi-baimena eskuratzeko kontu horrek, eta ni harrituta nauka, zeharo, eztabaida horren kariaz berriro nabarmen geratu delako zein urruti bizi garen gizon eta emakumeak, itxuraz batera bizi garen arren. Zein urruti dagoen gure aita, anaia, lankide, lagun edo maitalea hilean behin munduko emakume guztion (baita haien alaba, arreba, lankide, lagun eta maitaleen) errealitatetik. Urruti gaude, eta neure buruari galdetzen diot nola den posible. Emakumeok batez beste 520 ziklo inguru izaten ditugu gure bizitzan zehar, berrogei bat urtez. Urtero 100.000 milioi tanpoi eta konpresa erabiltzen dira mundu osoan. Munduko populazioaren erdiak behintzat hortik pasatuko dira bere bizitzan zehar, hilero-hilero, hutsik egin gabe, edo ia-ia, eta hala ere, oharkabean pasatu zaio askori.

Bagenekien. Gizonen bizitzak unibertsalak dira, emakumeenak kategoria zehatz baten kokatuta eta zokoratuta geratu diren bitartean. Emakumeei berariaz eragiten digutenak halaxe izendatzen dira: emakumeen osasuna, emakumeen futbola, edo emakumeen txirrindularitza (ia-ia behartuta antolatu behar den dena delako hori, badakizue). Bereizketa egiten ez den kasuetan, bada, unibertsala omen da kontua, baina ez, gizonen osasunaz, gizonen futbolaz edo gizonen txirrindularitzaz hitz egiten ari garela ulertu behar dugu, nahiz eta hori ez den esan ere egin behar.

Emakumeak obszenoak gara eztabaida publikoan, gai unibertsalen auzietan: hau da, eszenatik kanpo jarraitzen dugu, eta erdigunera pausoa egiten dugun aldiro, bistara ageri da desberdinkeria.

Bagenekien. Emakumeak bortxaz kimaturiko zuhaitz meharrak gara eta halaxe izan gara Historiaren basoan. Irudi lezake mundu paralelo baten bizi garela, zeinean hilean behin batzuek, ohetik jaiki ezinda, amarruak asmatu behar izan dituzten ondoezik daudela ezkutatzeko, gizonen neurrira eraikitako munduan eguneroko bizitza egiten jarraitu ahal izateko. Irudi lezake ez dugula arterik egin, ez dugula ganorazko libururik idatzi, ez garela musikan nabarmendu, ezta zientzietan, edo kiroletan, edo burura letorkizukeen prestigiozko esparruetako bakar baten ere.

Bagenekien hori guztia, eta badakigu zergatik den hori: boterea dutenek eraikitzen dutelako mundua ikusteko modua; eta mundua nola ikusiko dugun erabaki dutelako boterea izaten jarraituko dute. Horregatik egon behar dugu plaza publikoan (ere): hor jokatzen delako beste mundu posible bat, zaharretik deseraiki behar duguna.]]>
<![CDATA[Demokraziaren suizidioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/001/2022-05-05/demokraziaren_suizidioa.htm Thu, 05 May 2022 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/001/2022-05-05/demokraziaren_suizidioa.htm The Whasington Post egunkari estatubatuarrak 2017. urtean goiburu edo eslogan bat ezarri zuen bere bertsio digitalean, gerora paperera ere zabaldu dena: «Demokraziak ilunpean hiltzen dira» irakur daiteke geroztik. Bob Woodward ikerketa-kazetari ospetsuari zor omen zaio esaldia, eta ongi zekien berak zein sakon izan ohi diren erakundeen barrunbeak, Watergate kasu ezaguna hark (beste askorekin batera) ekarri baitzuen argitara. Bada, hain zuzen, horrexegatik aukeratu zuen kazetak gerora bere lanaren ikur bilakatu den esaldia.

Ezagun denez, hedabideen egitekoa norbaitek ezkutuan gorde nahi duen dena delakoa argitara ekartzea dela esan ohi da, eta Trumpismoaren garaiko oldarraldiaren ingurumarian, gobernuak erorarazten eskarmentua duen egunkariak prentsaren lekua aldarrikatu nahi izan zuen. Goiburua aldatu zuten egunean adierazi zuten horixe egingo zutela «demokraziaren defentsan, berau bahituta duten botereen aurrean».

Egunkariaren esaldia iradokitzailea da, beraz, baina ez guztiz zehatza, hiltzeko edo demokraziak akabatzeko moduak askotarikoak baitira, eta azken bolada honetan, suizidio-tasa oso altuak dira. Bere buruaren kontra egiten du demokraziak, barrutik erasan egiten dio bere buruari.

Adibidez, salbuespen-egoera baten dagoela argudiatuz, oinarrizko arauak urratzea ontzat ematen dugunean, urraketa horrek eragingo duen balizko mesedearen izenean. Gaixotzen hasten da horrela eta konturatzerako salbuespena eguneroko ogia da, arau-urraketa hori arau bihurtzen da. Eskubide oinarrizkoak eten egiten dira eta ia beti esan izaten da aldi baterako etena izango dela, egoera bere onera itzuli orduko lehengoratuko dela eskubideen aitortza, baina une hori ez da sekula iristen. Eta hori ere, ontzat ematen dugu, aurkari politikoak etsai bihurtzea normaltzat jotzen dugun modu berean.

Gure inguruko demokraziak hiltzen ari dira, edo, baikortasun poxi bat uzteko, larri gaixotuta daude. Azken aste hauetan, ia egunero izan dugu gure begien aurrean gaixoaldi terminalaren antz handia duen ikuskizunaren pasarte bat edo beste. Ministro batek aurkari politikoak zelatatzea defentsa-estrategia gisa aldarrikatu du, bere oposizio politikoaren txaloen artean; botere legegilearen egoitzan gutxiegi zelatatu izanagatik penatuta ageri den herri-ordezkari bat ere gehitu dakioke lapikoari. Demokraziaren balizko defentsan, hori bai. Gaixotasunaren zein fasetan gauden ez dakit, baina diagnostikoak ez du itxura onik.

Pegasus ez da independentismo katalanaren aurkako erasoa, edo ez hori bakarrik: demokraziaren beraren eta eskubide zibilen kontrako Troiako zaldia da.

Gure iruditerian demokraziak haiei bortizkeriaz eraso eginda hiltzen dira, estatu-kolpe batez, adibidez. Militarrak altxatu egiten dira eta hiriburua mendean hartzen dute, misilez suntsitzen dituzte azpiegitura oinarrizkoak eta bandera berria paratzen dute, demagun, gobernu-egoitzaren zabaltzan. Horrela gertatzen da telebistako film eta saioetan, baina ikuspegi klasiko hori aspaldi gainditu zen. Gaur egun, atzeraldi demokratikoa hautetsontzietan bertan hasten da, eta handik zabaldu egiten da barne-organo guztietara.

Historian zehar, denetariko adibideak daude: bat-batekoak eta agonia luze baten ostean iristen direnak, ageriko sintoma argirik erakutsi gabe edo higatze nabarmenaz. Ilunpean edo denok ikusteko moduan. Demokraziaren suizidioa ikuskizun latza da, eta, egun hauetan, gure begien aurrean odolusten ari da.]]>
<![CDATA[Beste puntan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/001/2022-04-21/beste_puntan.htm Thu, 21 Apr 2022 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/001/2022-04-21/beste_puntan.htm
Boris Johnsonek joan den astean iragarri du Erresuma Batura aterpe bila modu irregularrez iristen diren pertsonak Ruandara lekualdatuko dituztela, eta hango asilo-legediaren menpe geratuko direla aurrerantzean. Ruandako agintariek, beren aldetik, errefuxiatuen nazioarteko krisia konpontzen laguntzen ari direla diote, hori bai, borondate onaren truke, inbertsioak jasotzea espero dutela gaineratuz.

Erresuma Batura aterpe bila iristen diren migratzaile eta errefuxiatuetako askori nekeza egingo zaie ulertzea nolatan amaitu duten Afrika erdialdean Mantxako kanaletik barrena abiatu badira. 6.500 kilometroko distantzia horrek gizatasun eta nazioarteko ordenamenduarekiko errespetu faltaren sakontasuna neurtzeko balio du.

Ez da lehen aldia, baina oso gutxitan ikusi dut nik neuk horren azalpen gordin eta disimulurik gabea. Johnson Lehen Ministroaren agerraldian entzuna da hau: «Gure errukia infinitua izan daiteke, baina jendeari laguntzeko baliabideak ez». Asilo, babes eta zaintza-printzipiorik oinarrizkoenei uko eginez, beraz, eskubideen outsourcing moduko bat gauzatuko dute. Bere aldetik, Ruandak diru-truke onartzen du ihesi joandako migratzaile eta errefuxiatuen kargu hartzea, zehazki nola eta zein baldintzetan egingo duen argitu gabe, baina.

Iragarpen hori egin zen egun berean, AEBetako Estatu Departamentuak giza eskubideen urraketari buruzko Ruandako txostena eman zuen ezagutzera. Asilo-eskatzaileentzako prozesamendu-zentro gisa jardungo duen herrialdearen egiteko moduez «arrazoizko kezkak» daudela dio, tratu txarrak, lege-babesik eza, bortxaketak eta argitu gabeko desagertzeak aipatuta.

Bertako genozidio-gerrez geroztik, Ruandako garapen ekonomiko eta soziala oso ikusgarria izan da, eta adierazle ia guztietan gora egin du. Militarizazio-maila edo kanpo-harremanak bezalako faktoreak barne hartzen dituen Bakearen Indize Globala, ordea, ez da apenas mugitu, eta Ruanda oso behean kokatzen jarraitzen du. Daturik txarrena, gainera, espetxe eta harrera-egoeran dagoen populazioren proportzioa da, akordio berriarekin are gehiago larriagotuko dena.

Oraindik ez dira planaren xehetasunak baieztatu, baina hainbat iturrik baieztatu dute, printzipioz, gizonezko asilo-eskatzaileak lehenetsiko direla kanporatze-estrategia honetan, eta «arrakastatsua» bada (sic) familia osoak edota bakarrik bidaiatzen duten haurrak hartzeko prozesuak ere abia daitezkeela. Erresuma Batuko mugetara iritsiko diren migratzaile eta errefuxiatuak Ruandara bidean jarriko dituzte bertako mugazainek (6.500 kilometro, gogoratu), eta une horretatik aurrera, Ruanda arduratuko da beren asilo-prozesuaz. Harrera-zentroetan izango dira prozesu hori gauzatzen den bitartean, eta horren amaieran, gerta daiteke Ruandan geratzeko baimena eskuratzea, edo ez. Asilo-eskaera onartzen ez den kasuetan zer jazoko den inork ez du esan oraindik.

Giza eskubideak besterenezinak diren bezala, horien zaintzak eta bermeak ere halakoxeak beharko lukete. Xehetasunak jakin arte itxaron behar omen da iritzi sendo bat izateko, baina esango nuke nahikotxo dakigula jadanik. Gizagabea da, moralki gaitzesgarria, legez kanpokoa ziurrenik, eta bideraezina, gainera. Eta hala ere, egin egingo da, migratzaile eta errefuxiatuen eskubideak oso urritu geratzen zaizkigulako. Munduko beste puntan.]]>
<![CDATA[Sugusak eta doneteak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/023/001/2022-04-07/sugusak_eta_doneteak.htm Thu, 07 Apr 2022 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/023/001/2022-04-07/sugusak_eta_doneteak.htm sic) iruditu zitzaiola eta hori besterik ez zuela esaten galdetzen genionean. Txantxa partikularra hiru hamarkadaz luzatzea lortu dugu lagunok: goxokien izenarekin bataiatu genuen ordura arte gutxik ezagutzen genuen eta handik oso gutxira denon ahotan egongo zen Europako bazter hura. Zer den bizitza. Joan den hilean, adiskide horiek errefuxiatu ukrainarrak hartu zituzten beren etxean, ama eta bi alaba txiki. Jugoslavia esaten asmatzen ez zuen mutiko hori orain bi urteko neska baten aita da, zeinak aurrekoan kontatu baitzidan lagun berriak «Donete» hirikoak direla, eta berak izugarri atsegin dituena doneteak, bereziki txokolatezkoak.

Gerra ez da jolasa, baina haurrek ispilatzeak sortzeko gaitasuna dute eta, une batez bada ere, barre egiten dugu. Barre egiten dugu beren aterraldi xelebreek errealitatearen tolesetan barna eramaten gaituztelako, edo beren hitz-korapiloek gauzak azaltzeko duten modu horrek eguneroko dramatik apur bat aldetu egiten dutelako. Edo irribarre egiten dugu, hitzen bidez ulertzeko zailtasuna duten adin bereko haurrek jolas nola egiten duten ikusten dugunean. Izan ere, jolasa baita haurrek bakarrik dakiten hizkuntza unibertsala, eta begi hutsez ikusi dut Donetsken eta Euskal Herrian berdin-berdin jolasten dela ezkutaketara, aurkitua ez izateak oso esangura desberdina badu ere.

30 urte dira Balkanetako gerrak eztanda egin zuenetik. Hedabideetan barra-barra dabil kontu hori, gaurkotasunak espero ez genuen egokiera ekarri duelako Europako bihotzean lehertu zen gerraren urteurrena gogoratzeko. (Nonbait «ospatu» irakurri dut egunotan, baina akatsa izango zela pentsatu nahi dut). 1.170 kilometroko aldea dago Sarajevotik Kievera, Bilbotik Bruselarako distantzia ia berbera. Hiru hamarkada igaro dira, baina gaur goizean ikusitako irudiek hango berberak dirudite.

Gerra hura lehertu zenean gaur egun nire alabek duten adinaren bueltan nintzen ni neu, eta gerren historia begien aurrean azken aldiz pasatzen ikusteko aukera nuela uste nuen. Lehen eta Bigarren Mundu Gerrak testu-liburuetan ikasi nituen nik, baina Balkanetakoa egunkari eta telebistan ikusiko nuen. Neurri baten, nire belaunaldiko gazte europarrontzat lehen gerra izan zen hori, munduan beste asko zirela jakinda ere, auzoan eta eguneroko albistegietan jarraitzeko aukera genuen lehena izan baitzen. Eta, bitxia bada ere, aldi berean azken gerra handia ere izango zela uste nuen nik, horrelakorik sekula berriro ez genuela ikusiko. Sinesgaitza egiten zitzaidan pentsatze hutsa munta horretako beste konflikto armatu orokorturik piztuko zenik Europan. Ez munduko beste lekuetakoak baino zintzoago edo bizkorrago garelako geu, noski, zerbait ikasteko gauza izango ginela uste nuelako baizik. Oker nintzen.

30 urte geroago, alabetako batek esan dit Ukrainakoa Europako azken gerra izango dela, haren ondorioak ikusita neurriak hartuko direlako berriro halakorik gerta ez dadin. Nik hotzikara sentitu nuen Srebrenicako hilerriko harlauza zurien artean, eta litekeena da min sor bera sentitzea alabak Butxako oraingo hobi komunak ordezkatuko dituen tokian.]]>
<![CDATA[Bihotza eta burua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/016/001/2022-03-24/bihotza_eta_burua.htm Thu, 24 Mar 2022 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/016/001/2022-03-24/bihotza_eta_burua.htm
Gerra-irudiek astindu egiten dute gutariko bakoitza bizitzan zehar pilatuz joan den buruko artxiboa, eta horregatik dira bereziki eraginkorrak, sekula gerrarik bizi izan ez dugunok ere berehala egiten dugulako geure min hori. Begien aurrean ikusten ari garena nahastu egiten zaigu lehenago hamaika aldiz ikusitakoarekin, eta berdin dio suntsituriko hirien izenak gogoratzen ez baditugu ere: oraingoan ihesi ateratzen ikusten ditugun emakume eta haurrak ezagunak zaizkigu, lehenago Bosniatik, Siriatik edo aitona-amonen herrietatik ihes egindako emakume eta haur berberak direlakoan.

Iturri desberdinek datu desberdinak ematen dizkigute, eta horrek ez gaitu jadanik harritzen, gerra-jokoaren arauetako bat baita. Datu zehatzik ezin segurutzat hartu, baina batera edo bestera 10 milioi herritar inguru omen dira errefuxiatu bilakatu direnak hilabete eskasean. Europan Bigarren Mundu Gerraz geroztik ez da munta honetako giza-dramarik ikusi, ez zen horrelakorik aurreikusten, baina gertatu egin da, eta gure sakelako telefonoraino sartu zaigu.

Eta honela, konbinaziorik perfektuena eta arriskutsuena osatzen da: izu kolektiboa eragiten da, batetik, eta hunkidura sortzen da, bestetik. Bihotzak agintzen du horrelakoetan, ez buruak. Elkartasuna, baina, entrenatu behar den muskulua da. Laguntza humanitarioan urteak daramatzan adiskide batek maiz esan izan dit hori, azken aldiz joan den astean. Ukraina eta Polonia arteko mugako harrera-zentro baten ari da lanean, eta handik erantzun zidan, telefonoaren beste aldetik, zertan lagun nezakeen galdetzeko deitu nionean. «Trabarik ez egin, mesedez», esan zidan.

Tapakiak, eskularruak, galtzerdiak. Autobusak, kamioiak, auto partikularrak eta baita taxiak ere. Goraino bete dugu laguntza garraiatzeko balio duen edozein garraiobide, eta milaka kilometrotara dagoen mugetako pasabideetara iritsi direnean, laguntza-ilarak sortu dira, drama eta traumaren eraginpean doazen errefuxiatuei zernahi eskaintzeko, baita behar ez dutena ere.

Zerbait egin beharra dagoela esaten diogu elkarri, zernahi, ezer egin gabe egote hutsean geratzea zantarregia zaigu-eta. Zerbait egin behar dugu, eta, zintzoki hitz eginda, guregatik egin behar dugu dena delako hori, gu lasaitzearren, gure bihotz minberatua solidaritatearen ukendu magikoarekin laztanduz.

Traba egiten ari gara, borondaterik onenarekin bada ere. Ihesi irten diren milaka errefuxiatuen beharrik latzena ez da arroparik ez izatea, arropa hori eta behar izango duten beste guztia erosteko modurik ez izatea baizik. Aldi baterako bada ere, bizitza berri bat hasteko orduan zer behar duten galdetuz gero, berehala erantzungo dute: etxe bat, haurrentzako eskola, osasun-zerbitzuak eta diru-iturri duina, eskale ez direla sentiaraziko dien modu duin batez aitortuta. Dagozkien eskubideak bermatzea behar dute.

Bihotza ez da nahikoa horrelakoetan: burua behar da laguntza benetan eraginkorra izango bada.

Jario etengabea da, eta ez dago inpaktu bisualari ihes egiteko modurik: nonahitik sartzen zaizkigu barruraino suntsitutako hiriak, bonbek zartatutako ospitaleak, umezurztegiak ei ziren barrakoi modukoak eta segida luzea. Gerra-eszenatokia.]]>
<![CDATA[Asintomatikoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/001/2022-02-24/asintomatikoak.htm Thu, 24 Feb 2022 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/001/2022-02-24/asintomatikoak.htm
Kanpotik guztia ikusi zuen norbaitek egindako hutsaz ohartarazi zien arte, gizonak ez ziren mugitu (ez bata, ez bestea, ezta hirugarrena ere). Beste behin ere, guztien artean kargudunik kargudunena, emakume dena eta emakume delako, baztertuta gertu zen. Ez da lehen aldia izan, eta ez da azken aldia izango.

Adiskideen artean aipatu dugu auzia, eta espero izatekoa zenez, bitan egin da solasaldia: batzuk amorratuta geunden, eta beste batzuek, berriz, ulerkor baina epel, gertatutakoari garrantzia kendu diote, huskeria delakoan nor agurtu eta nor ez. Azala mehegi uzten omen du feminismoak, ahizpa maiteok, eta harramazkarik txikienak ere erreminduta uzten omen gaitu.

Feminismo asintomatikoaren garaian bizi gara. Gutxi dira gizon eta emakumeen berdintasunaren kontra mintzatuko direnak, baina asko dira, gehiegi, esaldi horri «baina» bat gehituko diotenak. Bai, baina. Feminista, baina. Gauzak hobetzearen alde, baina ez gehiegi, arren, ingurukoak deseroso senti ez daitezen. Injustiziak eta desberdinkeriak salatzearen alde, baina ez bizkorregi, bakoitzak bere erritmora, denok ohitzea baita kontua. Feminista asintomatikoek nagusitasunez eta nagusikeriatik hitz egiten dute, beren eguneroko bizitzako azturei eusteko moduko zerbait baita beraientzat. Kutsatuko ziren noizbait, ez dut dudarik zertan eginik, baina modu arin batez pasatuko dira handik, ondoriorik laga gabe.

Pandemiaren garai honetan osasun-datuez oka egin arte asebete gara, datuek agerira ekartzen baitute begi hutsez ikusten zaila dena. Emakumeen kontrako biolentzia, endemia sor eta hilgarria da. The Lancet aldizkariak argitaratutako ikerketa baten arabera, munduan lau emakumetik ia bik jasan du genero-indarkeria bere bizitzan zehar, eta egin kontu zenbaketa horretatik kanpo geratzen direla bikotekide ez diren edo izan ez direnek eragindakoa. Emakumearen aurkako Indarkeriaren Prebalentziari buruzko Osasunaren Mundu Erakundearen Munduko Datu Basetiko datuak erabili dituzte, hau da, mundu osoko emakumeen %90 kontuan hartuta iritsi dira ondorio horretara.

Beren burua feminista konplizetzat jotzen dute asintomatikoek, berbaren adierarik ederrena bera ere bihurrituz, eta irribarre eginez esaten dute hori, gainera, hitzak errealitatearen gordintasuna ezabatzeko ukendu magikoak bailiran. Eta konplizeak dira, bai: baina mendetako zapalkuntza eta bidegabekeriak iraunarazteko nahitaezkoak diren horietakoak.

Feminismoak sukarra eragin behar du aldaketarako gaitasuna izango badu. Barruan eta kanpoan nabaritu behar da, barrutik eta kanpotik aldatu behar gaituelako. Bilera-burua emakumea delako ez agurtzea txikikeria bat dela uste baduzu, kasurik onenean, feminista asintomatikoa zara. Biolentzia aitortuta ere, besteren gaitza dela uste baduzu, asintomatikoa zara. Eta besteen sukarraren aurrean barre egiten baduzu, asintomatikoa eta batere graziarik gabea zara. Barkatu atrebentzia, baina norbaitek esan behar zizun.]]>
<![CDATA[Aldaezin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/001/2022-02-10/aldaezin.htm Thu, 10 Feb 2022 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/001/2022-02-10/aldaezin.htm
Bi urte beteko dira laster mundua hankaz gora jarri zigula pandemia malapartatuak. Egun batetik bestera, ordura arte pentsaezina zena eguneroko ogi bilakatu zitzaigun. Ilarak egiten ikasi behar izan genuen huskeriak ziruditen zeregin hutsaletarako. Etxetik ez ateratzeko agindua errespetatu beharra zegoela esan zion bere buruari sekula inoren agindurik bete ez duenak ere. Etxeratze aginduak, herritik ez ateratzekoak, baita sei lagunetik beherako talde burbuiletan elkartzekoak ere izan ditugu. Elkar agurtzeko modua aldatu egin dugu, begi-keinu soil batez ordezkatuz besarkadak eta musuak, eta ohartu gara kasu askotan, aizu, ongi dagoela hori. Den-dena aldatu dela esaten diogu geure buruari, eta hala ematen du lehen begi-kolpean. Baina sasiko eraldaketa honen gibelean beti-betikoak dirau, zutik.

Bigarren umea iritsi berri da bere etxera eta gure ilobak lana utzi behar izan du, urte pare batez etxeko zaintza zeregin nagusi eta ia bakarra izango baita. Kontatzera etorri denean esan digu ezinezkoa zaiola uztartzea lanpostuak eskatzen dizkion ordutegi-aldaketak eta haurrekiko ardurak, eta berdin-berdin, ezinezkoa zaiola ordura arte bere bizitzaren ardatz izan diren beste hamaika zeregin eta bi haurren kargua batera eramatea. Iloba ez da guraso bakarra, eta bikotekidearekin batera adostu dute bera izango dela lana aldi baterako utziko duena. Azalpen luzea eman nahi izan digu, baina ez da behar izan, zuzenean edo zeharka, beti-betikoa eta guztiona den kontakizuna baitzekarren, hark soilik berea zela uste bazuen ere. Iloba hitzak ez du genero-markarik euskaraz, baina seguru nago, irakurle, emakume iloba irudikatu duzula hau guztia leitzean. Eta zuzen zaude.

Familia-lege berria proposatuko zaio Madrilgo Parlamentuari legealdia amaitu baino lehen, edo behintzat, hori da iragarri duten asmoa. Neurrietako bat jakin dugu aste honetan: zazpi eta bederatzi egun arteko baimen ordaindua ezartzea, etxeko zaintza errazteko, hau da, seme-alabak, edo zaintza behar duten gainerako senide edo bizikideak atenditu ahal izateko. Gure ilobak pozik hartuko luke bederatzi eguneko baimen ordaindua, baina gainerako 356 egunetan orekariarena egiten jarraitu beharko luke, ez erortzeko ahalegin antzuan. Zaintza-krisia ez da zazpi edo bederatzi eguneko auzia, hori ere garrantzitsua izanik ere. Gure bizitzeko modu hau ez da bizitzarekin ezkontzen, eta hori aldatzeko hitzarmen askoz zabalagoa beharko da, etxetik bertatik hasita (nork bere buruarekin ere) eta gure bizitzari eragiten dioten esparru guztietaraino eraman behar dena.

Aukera ederra genuen mundua bera geratu zitzaigunean, baina alferrik pasatzen utzi dugu. Pandemiak askotariko arazo eta buruhauste berriak ekarri dizkigu, eta nekea sortu duenik ezin da ukatu. Bakoitzak daki bere berri, eta ni, adibidez, ez naute irizpide-aldaketek gogaitu, ezta ulergaitz egin zaizkidanean ere. Indarge utzi nauena da benetan aldatu behar denak bere horretan jarraitzen duela ohartzea.

Beste mundu bat posible dela esaten dugu, eta zinez hala dela uste dut. Oraingoz, baina, ez daukat frogarik.]]>
<![CDATA[Apetak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/019/001/2022-01-27/apetak.htm Thu, 27 Jan 2022 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/019/001/2022-01-27/apetak.htm
Ez da hau lehen kasua, eta ez da azkena izango. Inguruan galdetu dudanean horrelako gehiagoren berri ba ote zuten, zerrenda aski luzea eman didate, prentsa arrosan entzute handikoak diren izen askorekin. Gehienak, oraingo bikote honena bezalaxe, lau haizeetara zabaldutakoak.

Edonola ere, gehien harritu nauena da haurraren berri emateko zabaldu duten oharrean horren argi azaldu izana errentapeko haurdunaldiaren bide horretara zergatik jo duten, eta esaldi horiek jariatzen duten balizko normaltasuna. Guztiz eztabaidagarriak dira beste zenbait kasutan ordainpeko haurdunaldien alde esan izan diren argumentuak, baina askoz gordinago ikusten da horrela. Izan ere, oraingo honetan ez dago biologikoki guraso izatea ezinezko duten pertsona edo bikoteren balizko eskubideen aldarrikapena, ezta dohaintza altruistaren oihartzunik ere. Egoera honek, aurretik izan diren beste hamaikaren antzera, biluzik agertzen du haurdunaldi subrogatuen auziaren gordinkeria. Salerosketaren esparru soilean lagatzen du auzia.

Bikoteak ez du denborarik aurkitu gurasotasun-desio hori elkarrekin eta bitarteko propioez betetzeko, baina hori ez da oztopo. Izan ere, bere gorputza besteren apeten zerbitzura jarriko duten emakumeak aurkitzea ez da zaila, itxuraz. Agentzia mordo bat dago nonahi, eta ez dut uste kasualitatea denik munduko mapako bazterrik txiroenetan egotea alokairuzko sabelen negoziorik handienak. Logika kapitalistaren ondorio zuzena da, beraz, bikote gazte eta dirudun honek hartu duen bidea: ez daukazun zerbait erosteko aukera baduzu, salduko dizuna topatzea baino ez da falta, handik aurrerakoa, prezio-kontu hutsa izango baita. Denbora da diruz eros ezin daitekeen ia ondasun bakarra. Oraingoz, behintzat, ezin dira hilabete edo urte batzuk erosi, munduko beste puntan bizi den norbait hori ere saltzeko prest legoken arren. Denbora besterenezina da, asko balio du, baina ez dauka preziorik; bai, ordea, emakumeen eskubideak, are gorputzak. Pobreziak eta askotariko menpekotasunek merkatu handia sortu dute horretarako, salneurri lehiakorrak, kalitate-bermeak eta baita itzulketa-politika zehatza eskaintzen duena ere.

Beti egongo da munduan besteen apetak betetzeko orduan bere burua eskainiko duenik, kapritxo horiek ordaintzeko diru nahikoa duten erosleei zernahi emango diena, salbuespenak salbuespen, bizirautearen truke. Biribila biribildu egin dute: apetak eskubide bilakatzen direnean, eskubideak salgai daudela onartzea beste erremediorik ez dago.]]>
<![CDATA[Aldaketak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2022-01-13/aldaketak.htm Thu, 13 Jan 2022 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2022-01-13/aldaketak.htm
Gure aitona-amonek beren argazki bakarra zeukaten etxean jarrita. Argazkilari batek egina zen —nola bestela garai hartan?— eta propio harako apainduta ageri dira han, amona besaulki baten eserita eta aitona, haren beso gainean eskua jarrita, serio, tente. Gurasoen etxean dago orain argazki hori, familia-altxorra baita. Luxu txiki edo handi bat zen norberaren argazki bat edukitzea garai hartan, kasurik onenean, bizitzan behin egin ohi zen zerbait. Ni berriz, alaben artxiboa galtzekoan egon nintzen behin, jaio zirenez geroztik egindako argazki guztiak gordetzen nituen disko gogorrak errore mezu permanentea eman zuenean. Beren bizitzako lehen urteko paperezko argazki bakar bat ere ez nuela ohartu nintzen orduan. Adiskide batek konponduko zidan afera, eta egun batzuetara berreskuratu nuen diskoa, ez ordea argazki guztiak, ezta gordetako sailkapenean ere, baina gaitz erdi. Orduan ikasi nuen aurrerabidetzat hartu ditugun abantaila teknologiko guztiek aurrekoa baino hobea zertan izanik ez dutela.

Bukatu berri den 2021 urteari buruzko askotariko datu-andana argitaratu da azken aste hauetan, eta batek harritu nau: inoizko gidabaimenen kopururik txikiena jaulki zen joan den urtean, eta gainbehera urtez urte handiagoa da, gazteen artean autoaren balio soziala erabat depreziatu baita. Duela hamarkada bat baino gehiago, adin-nagusitasunera iritsi eta gidabaimena ateratzearekin amets egiten genuen. Boomer belaunaldikoa naiz: kontzientzia ekologikoa ez zetorkigun serietik emana, eta autoa eduki nahi genuen, askatasunaren, autonomiaren eta nortasunaren sinboloa baitzen. Nondik gentozen hartu behar da kontuan: gure aitak bere bizitza osoan zehar bizpahiru auto baino ez ditu izan jabetzan (lehena erosi zuenekoa hamaika aldiz kontatu digu) eta nik dagoeneko zazpi izan ditut, azkena errentan hartuta. Itxura guztien arabera, belaunaldi bakar baten itxiko da, atzera ere, zirkulua.

Zer pentsatua eman dit ohartzeak gure etxean luxu berberarekin amets egin, hutsaltzeraino normaldu eta mespretxatu egin duten hiru belaunaldiak bizi garela. Oraingoz, harmonian bizi ere, aztura eta baloreen arteko talka agerikoegirik gabe, baina ez dut argi ikusten noiz arte iraungo duen oreka horrek. Batzuetan harritu egiten naiz jabetzen naizenean nola itxuraldatzen ari den hondoko itsasoa, azalean eragin agerikorik ez badu ere.

Gizarte-joerak ez dira egun batetik bestera azaltzen, baina zantzuak badaude ikusteko aspalditxotik datorrela gauzekiko gure harremana ezbaian jartzekoa. Zorionez. Krisiak mingarriak dira, egokitzapen-ariketa halabeharrez ezarri eta areagotu edo bizkortu egiten dituztelako lurrazpiko mugimendu sor horiek, atzeraezinak bilakatzen dituzten arte.

Edward de Bono pentsamenduan adituak esan zuen sistema batera egokitzen trebe dena nekez jabetuko dela sistema horrek aldaketa sakona behar duenean. Eta bai, ondoegi egokitu naiz, antza.]]>
<![CDATA[Garaiz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/016/001/2021-12-30/garaiz.htm Thu, 30 Dec 2021 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/016/001/2021-12-30/garaiz.htm
Ispiluaren aurrean ikusten duguna baino, irudikatu nahiko genukeena izan nahiko genuke. Egia, ordea, gupidagabea da: orobat, normal-normalak garela, aukeran, normalegiak, batezbestekotik ez gora ezta behera ere.

Frustrazio pittin bat sortzen du horrek, baina adinean aurrera zoazen neurrian gero eta gutxiago, oro har, nahikoa eroso mugitzen baikara nahiaren eta ezinaren artean eraiki dugun mundu paraleloan.

Krisi bat behar da lubaki horretan alde batetik bestera igarotzeko. Ikasketa-garaian lagun min-mina izan zen adiskidearen semea auto-istripu baten zendu zenekoa, adibidez. Edo ahizpak deitu zuenekoa kontatuz loteria ez, baina lantegiko EREko bolatxoa tokatu zaiola eta etxera joan aurretik kafetxo bat hartu nahiko lukeela, ahal bada. Orduan zerbaitek «krak» egiten dizu barru-barruan eta dena aldatzen da. Ahoskatutako berba bakoitzari beste zentzu bat ematen diozu, bazter utzitako ohitura zaharrez ohartzen zara, eta damutu eskuarki. Askotan beranduegi izaten delako, baina ez beti.

Honelakoen aurrean zeure ohiko gezur txikiekiko ulerkor izaten den ispilua bera zartatu egiten da, mila puskatan lehertu egiten da eta zati txiki bakoitzean islatzen dira aukera antzuak. Guztiak, nola ordura artekoak, hala sekula gauzatuko ez direnak. Izan ere, egiazko drama horien aurrean ohartzen zara horiek ere, etortzeke daudelako etorkizun deitzen ditugun horiek ere, gal ditzakegula zoriak kontra egiten duenean.

Zartako horietako baten ostean ohitura berri bat sartu zen gure etxera. Urte-modu honetan garbiketa egiten dugu, zaharra baztertu eta berrirako lekua egitearren. Armairuak, apalategiak eta tiraderak hustu egiten ditugu eta urtean zehar pilatuz joan diren askotariko objektuak sailkatzen ditugu: gorde nahi duguna alde batetik, beste norbaiti opari eman nahi dioguna bestetik eta erabat baztertu nahi duguna, azkenik. Jantziak, liburuak, argazkiak, koaderno-izkina baten idatzitako gogoetak, gomutak... Erraza dirudi, baina niri behintzat kosta egiten zait, eustea eta joaten uztea ez baita debaldeko festa.

Benetako drama bat behar da gauzak bere lekuan jarriko baditugu, eta ederki ikasi dugu, gainera, ez duela zertan entzute handikoa izan beharrik: eguneroko drama txikiak mundua bera hankaz gora jartzen duten pandemia eta enparauek baino izu sismiko handiagoa eragiten duten lurrikarak dira.

Marcel Proust-en esanetan, emana zaigun denbora elastikoa da: mugiarazten gaituzten pasioek zabaldu egiten dute, ametsek estutu egiten dute eta bi indar horien artean geratzen dena egunerokoarekin bete egiten dugu. Urte berriak ez gaitu beste modu bateko egingo; garen bezalakoak gara, baina oraindik garaiz gaude pasioen eta ametsen arteko ohikotasunean leku libre gehiago egiteko, gordetzeko, partekatzeko eta ahanzturaren sutara botatzekoak ongi aukeratuta.]]>
<![CDATA[Buruko gaitza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2021-12-16/buruko_gaitza.htm Thu, 16 Dec 2021 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2021-12-16/buruko_gaitza.htm
Dotore jantzita zetorren, dotoreegi agian astelehen buruzuri baten goizeko zortziak jo baino lehen Bilboko Kale Nagusian ibiltzeko. Besotik heldu ninduen semaforoaren ondoan, eta begietara begiratuz galdetu zidan ea asteartea ote zen: «Asteartea al da gaur, gazte?». Begiak bustita zituen, eta bat-batean otu zitzaidan hezetasun hori ez zela berria, urteetako hotzak eragindako lanbropetik begira ari zitzaidala. Astelehena zela esan nion, eta harritu egin zen, eta baita aztoratu ere, astelehenetan berak zapatila gorriak janzten zituelako eta, «ikusten, gaur zapata beltzak jantzi ditut», esan zidan. Bizkor hitz egiten zuen, bizkorregi esaten ari zena, bere luze-zabalean, ulertu ahal izateko. Astelehen horretan berandu iritsi nintzen lanera, asteko egunak oinetakoen kolorearengatik bereizten zituen Carmenekin geratu nintzelako, lantokiaren aurreko bankuan eserita, udaltzainak etorri eta gero, Basurtuko Ospitalean, harekin egon nintzelako bere semeetako zaharrena heldu bitartean. Mediku eta erizainek niri eman zidaten Carmenen gaitzaren berri, senitartekorik ezean ni nintzelakoan gertuko bakarra. Gertukoa. Denbora horretan guztian Carmenek kontatu zizkidan kontuetatik erdia ere ez nuen ulertu eta erdi horren erdia ahaztu dut honezkero. Edonola ere, ongi gogoratzen dut halako baten non geunden, ni nor nintzen eta berak zenbat urte zituen galdetu zidala eta lanbroak ezkutatuko bazter horiek are ilunago iruditu zitzaizkidala. Ikarazko bere begirada baino ez dut gogoratzen, baina hori oso ondo gogoratzen dut.

Bihotzean min egin zidan goiz horretan bizi izandakoak. Geroztik beste hainbaten berri izan dut, batzuk inguru hurbilean, eta berdin-berdin, bihotzean min egin izan didate. Alzheimerra, baina, ez da bihotzeko gaitza, EITBk urtero bultzatzen duen telemaratoiaren leloak behin eta berriro horixe azpimarratzen badu ere. Leloaren helburua komertziala eta zintzoa dela ulertuta ere, deseroso egiten zaidala aitortu behar dut. Bihotzean min egiten duen buruko gaitza da alzheimerra, eta esaldi biribiletatik harago, badago hori horrela izendatzeko arrazoi argia: buruko gaitzak, dementziak, depresioak eta buruko gorabehera oro izendatu behar ditugu noizbait ulertuko baditugu. Izendatu, hau da, izena eman behar diegu, hitz goxoagoen gerizpean ezkutatuta, edo gaitzari berari beldur diogula adierazten duten metaforak erabilita mesede txikia egiten baitiogu gaixoari berari eta, okerrenera iritsita, haren ardura ia osoa hartu behar duten hurbilekoei.

Hitz-jokoak edo perifrasiak erabiltzen ditugu gure beldurra ezkutatzeko. Ez da bakarrik buruko gaitzekin gertatzen (minbizia hitza ez aipatzeko zenbat txiribuelta ez ote dugun egingo!), baina horietan bereziki nabarmena ukazioaren estrategia. Depresio bat antzematea zaila da, baina laguntza eske hurbiltzen zaigunari «denok izaten ditugu gure gorabeherak», edota «gauzak beste modu batez hartu behar dituzu» esanez erantzuten diogun aldiro are zailago bihurtzen da.

Hautsitako beso bat nola artatu behar den badakigu, are pandemia baten nola jokatu ikasi egin dugu, baina buru-barruko desoreken aurrean, geu gara noraezik gabe geratzen garenak.]]>
<![CDATA[Zaharregia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/022/001/2021-12-02/zaharregia.htm Thu, 02 Dec 2021 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1946/022/001/2021-12-02/zaharregia.htm
Nire euskalduntasunak ez du zuhaitz genealogikorik, oasi-lerro baten hazitako landare txikia da, agian loratzea tokatzen ez zitzaiona. Erro ahuleko landarea da, zentzu horretan, nire euskalduntasuna, baina eusten dio. Gurean hau edo beste hori nola esaten den galdetzen didatenean, tradiziorik batere gabeko hiztuna naizela esaten dut, gure etxean (ezta auzoan edo lagunen artean ere) ez zela euskararik sekula entzun erantzuten dut. «Gure» horrek euririk apenas egiten duen Extremadurako mendizerra bateko herrixka arrean du jatorria, eta handik zabalduz joan da. Nire familian neu naiz Euskal Herrian jaiotako lehena, artean usu izaten baitzen haurdunaldiaren azken hilabetean abuelaren etxera joatea han erditzeko. Ni aurreratu egin nintzaion amari, eta espero baino bi hilabete lehenago jaio nintzen, Donostian. Euskararik ez zegoen herri hartan gu iritsi ginen arte: bertakoen seme-alabak eta gero bilobak, beren izen arraroekin, bertakoei ia beldurgarri zitzaizkien beren pailazo-kantekin. Xabi ilobari Sabin esaten zioten, eta amona Juliari Ramona zergatik deitzen genion galdetzen ziguten.

Historiarik gabeko euskalduna naiz, beste asko bezala, geografia patu bat dela uste dutenei oker zeudela demostratu dieguna.

Saharako euskaldunak ezagutzen ditut, eta Berlingoak, eta Toledo edo Gironakoak. Eta Portugaletekoak eta Alkizakoak. Zuhaitz guztiak, baita genealogikoak ere, kimu txikiak dira hasieran eta belaunez belaun zabalduz joaten dira, irekiz eta aberastuz. Nirea aberastu duen bezala, euskarak zuhaitz genealogiko anitz eta askotarikoak barne dituen euskal-basoa askoz aberatsago, zabalago egin du.

Oraindik, lantzean behin, euskara eskuratu nuen bezala, galdu egin dezakedala amets egiten dut. Neure burua ikusten dut, atzera, ulertezinak zitzaizkidan olerki horien aurrean, zer zioten zehazki asmatu ezinik, hitzek berekin batera izan ohi duten aire hori usnatuz, alferrik. Eta pentsatzen dut hizkuntzarekin batera jaso nuen berba-jario hori ez dela betirakoa, eta halako baten abiatu zen bezala, bidetik atera daitekeela, inguruko erdarek sortutako korronte indartsuagoek zokoratuta. Jario hori, barruan askatzen denean isuri egiten dena, uharka sakon baten gelditu daiteke, ez atzera ez aurrera, eztarrian trabatuta geratzen zaizkizun hitzak bezala. Oraindik, batzuetan, horrekin amets egiten dut (amesgaizto, hobe esanda).

Zergatik ez? Gerta liteke, ez da? Praktikak erakutsi dit bizitzan behin baino gehiagotan ikasitako oro desikas dezakegula. Eta neure buruari esaten diot egun baten, berria izateari utziko diodan egun horretan, isuri ahal izango naizela ardura edo kezka hori gabe, xuabe-xuabe.

Eskuekin egiten ikasten dena ez dela sekula ahazten esan ohi zuen gure aitonak. Eta nik eskuekin ikasi nuen euskara: entzuten nituen hitzak idatziz, hunkitzen ninduten olerki horiek behin eta berriro irakurriz eskolako liburutegian zokoratuta zeuden liburuetan. Oraindik txundituta geratzen naiz batzuetan ulertu ahal izateko deszifratu behar izaten ditudan hitz edo esamolde batzuekin (askazi ezin-hezia, zein ederra)

Ez dakit euskara maite ote dudan, edota maite behar ote dudan euskaldun berri izateari uzteko. Erabiltzearekin nahikoa ote da langa hori behingoz gainditzeko? Agian zaharregia naiz euskaldun berri izateko.]]>
<![CDATA[Bele beltzak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2021-11-18/bele_beltzak.htm Thu, 18 Nov 2021 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2021-11-18/bele_beltzak.htm
Ezin dut esan normala ez denik, noski. Bizpahiru aste daramatzagu hitz eta pitz Glasgown egin berri den COP26aren inguruan, Eskoziako hiri horretan eztabaidagai baitzen Klima Larrialdiari aurre egiteko munduaren bide-orria. Plastikoek kontinente baten hedadura hartu dute jadanik munduko azaleran. Planeta urdina grisetik beltzera ari da itxuraldatzen bizkor, uste baino bizkorrago. Basotik basamortura goaz, mundua lehortu egiten ari delako neurririk gabeko uholde eta muturreko fenomeno meteorologikoak orokortzen diren bitartean.

Guri zehazki zer tokatuko zaigun ez dakigu. Badira elurra berriro ez dugula ikusiko iragartzen dutenak, eta beste batzuek, berriz, elurte iraunkorrez ohartarazten digute.

Goi-bilera berotzeko edo, neurriak hartzeko denbora agortzen ari dela ohartu zuten klima-aktibistek eta klimaren zientzialariek, baina, itxura guztien arabera, geu agortuko gara neurriak iritsi baino lehenago. Ñabardurak ñabardura, goi-bilerak ez du lortu iragarritakoaren neurriko adostasunik, ez bada, beste behin ere, espero zitekeenaren azpitik geratu direla munduko potentziak erronkari heltzeko orduan.

Pandemia batetik gatoz. Muturreko pobreziaren zulo beltzak irentsiko duen munduko populazioaren zatia gero eta handiagoa da, eta historian lehen aldiz eten egin daiteke (honezkero eten ez bada) garapenaren soka. Gero eta asimetrikoagoa da gure mundua: aberastasuna eta pobrezia dira hazten jarraitzen duten joera bakarrak.

Horiek guztiak kontuan hartuta, ez da harrigarria ohartzea Utopiak desagertu izana: distopiak nagusitu dira nonahi. Katastrofismoa bilakatu zaigu ideologia berria, den-dena zipriztintzen duena: zinema, literatura, are egunkarietako albiste edo sare sozialetako sasi-albisteak. Irudika dezakegun arte, etorkizuna ez da hobea izango, ez zaigu bururatu ere egiten nola zuzen daitekeen hain okertuta, katramilatuta eta ustelduta datorkigun etorkizun-hazia. Patu beltzari ari gatzaizkio atzetik segika eta gero eta hurbilago gauzka. Ez dakit Historiaren zein unetan hasi zen okertzen etorkizunaren bidea, baina gaur egun zaila da orain arte baino hobeto biziko garela esango dizun inor aurkitzea. Ingurukoekin egin dut nire bost ogerlekoko inkesta eta ez dut aurkitu datorren mundua orain artekoa baino hobea izango dela esan didan arimarik.

Amesten ez dena ez da lortzen eta etorkizuna toki eta garai hobea izan daitekeela amets egiteari uko egin diogu. Apatia fenomeno ideologikoa da: lotu egiten gaitu, mendean hartu, aldaezina dirudiena aldatzean saiatzea alferrik delakoan. Apatia horren ordez, barruak kiskaltzen dizkigun enpatiatik irudika genezake itogarria ez den etorkizunik? Film, liburu eta telebista erreportajeetan irudikatzen dugun katastrofea gelditzea ez da erraza izango, baina amaiera hobeak irudikatzeari uko egiten badiogu, bele beltzak baino, itxaropenaren hezurrak miazkatzera kondenatutako sarraskijaleak baino ez gara izango.]]>
<![CDATA[Sistema eragilea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2021-11-04/sistema_eragilea.htm Thu, 04 Nov 2021 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2021-11-04/sistema_eragilea.htm
Beste horrenbeste gertatzen zait niri klima-aldaketaren inguruko akordio, sasi-akordio edo akordio-proposamenekin, ez dakidala, alegia, abisu gehiago izango ote dugun.

Bi aste inguru iraungo du COP26 gailurrak, eta denbora horretan orain arte beste diziplinek lortu ez duten akordioa diplomaziak lortuko duen itxaropenik ez dut nik. Kasurik onenean, adostasun-agiria plazaratuko dute irmotasunez eta hitz ederrez josia, Glasgowera iritsi aurretik Erromako Trevi Iturriari bizkar emanda txanpona airera bota duten G20ko agintariek egin duten moduan, baina sistemak huts egiten jarraituko du giltzadurei eusten dien mekanismoaren auskalo zein piezatan. Atzera hitzartutakoa herrietako mandatarien eskura itzuliko denean, adibidez, edo handik multinazional handien erabaki-geletan paper horrekin zer egin deliberatuko dutenean, edota multinazional horiek munduan barrena dituzten askotariko ekoizpen-zentroetara iristean —papera ordurako horituta edo apurtuta—.

Bigarren Mundu Gerraz geroztik munduko gaitzak bideratzeko sistema bera ere zaharkituta geratu zaigu: kasurik onenean, daukaguna kudeatzeko balio dute egitura hauek, baina ez dira gauza gaur egun nahitaezkoak zaizkigun goitik beherako eraldaketei aurre egiteko. Kasurik onenean, luzeegia da borondateak egin beharko lukeen bidea, oztopo eta zangotrabez beterikoa. Bide laburragorik ez dago, ordea. Ezintasuna globalizatu dugu, arazoak geroratzeko mekanismoen bidez.

Etxeko lanak egin gabe iritsi dira Glasgowera munduko potentziak, COP26 topaketan munduaren sistema eragilearen ajeak konpondu-edo egiteko. Zerbait oso gaizki doan seinaleak ugariak dira nonahi, baina adierazpen entzutetsuetatik haratago, lehengo toki berean gaudela ematen du. Iturri desberdinetatik jasotako datuen arabera, orain arte gehien kutsatu duten herrietan nabari da hori gehien. Pandemia eta hark eragindako ekonomiaren moteltzea ez dira aski izan herri industrializatuetan joera-aldaketa gauzatzeko eta, adibidez, G20koen taldea osatzen duten herrietan zeobi isurketek %4 egin dute gora aurten, eta klimaren aldeko konpromisoen giltzarri den adierazlea pandemiaren aurreko mailetaraino eraman dute; Argentina, India Txina edo Indonesian handik gora ibili dira.

Garaiz ote gaude sistema eragile zaharra iraunaraziko duten konponketekin konformatzeko, edo berria abiarazi behar dugu, zer gerta ere? Oraindik, itxuraz, aukeratzeko moduan geundeke, baina ez dakigu zenbat denbora falta zaigu bigarren hautu horrek hautu izateari utziko dion bitartean. Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroak ohartarazi zuenez, gauerdirako segundo batzuk baino ez dira geratzen. Eta erloju horretan ez dago neguko ordutegiarengatik ordubete atzera egiteko aukerarik.]]>
<![CDATA[Hitz neurtuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2021-10-21/hitz_neurtuak.htm Thu, 21 Oct 2021 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2021-10-21/hitz_neurtuak.htm
Atzo bete ziren hamar urte ETAren izenean berba egin zuten hiru kidek tankera horretako idatzi bat irakurri zutenetik; bide luze eta lazgarria ixteko hitz gutxiko testua izan zen. Bi egun lehenago, nazioarteko bakegile edo bitartekariek beste horrenbeste egina zuten Aieteko jauregiaren eskaileretan, puntuz puntu bake-bidea egiteko urratsak proposatuz, hitz neurtuetan. Aste honetan bertan EH Bildu koalizioak eta barne duen Sortu alderdiak Urriaren 18ko adierazpena izenaz bataiatu duten testua leku berean plazaratu dute, hura ere laburra eta mamitsua. Eta hitzez hitz neurtua.

Alde handia dago duela hamar urtetik hona. Gatazka luze honetan parte izan diren —izan garen— guztiok beste leku baten gaude, leku beretik mintzo garen arren. ETAren iragarpeneko arratsaldean, etxeko jantokiko mahaian eserita nengoen ni, auskalo zer idazten. Telefono-deiak eta mezuak iristen hasi ziren, eta ziztu bizian piztu nituen telebista eta irratia. Artean 9 urte zeuzkaten alabetako bat inguratu zitzaidan, ezohiko albiste-grinarekin harrituta, eta zer gertatzen ari zen galdetu zidan. Ez zuen, antza, ongi ulertzen notizia batekin horrenbeste hunkitu izana. «Bukatu da», esan nion, besterik esaten ez nuelako asmatu. «Zer da bukatu dena?» galdetu zidan, eta ez nuen erantzunik aurkitu. Arratsalde horretan ez ginen parkera jaitsi, zer ikusten ari ziren ongi ulertu gabe ere, telebistaren aurrean geratu baikinen hirurak.

Hamar urteren ondoren, gaur toki berean, baina beste leku baten gaude alabak, ni neu eta baita euskal gizarte osoa ere. Galdera berberaren aurrean, beste erantzun bat emango nukeela uste dut, ordukoak zantzuak baitziren, desioak edo susmoak, zehazki zer zetorren asmatzea ez baitzen erraza. Gainera, kosta egiten zen erabakitzea mesfidantzatik edo itxaropenetik erantzungo ote genion aukera berriari. Erantzun bat eman ordez, galdera-sorta berria plazaratu zitzaigun arratsalde horretan.

Hitz neurtuetako denbora agortzen ari dela irudi du. Beste leku baten gaude, leku berean jarraitzen dugun arren. Beste gizarte bat gara, lehengo berberak izanik. Dena aldatu da, salbu eta biolentzien mina sekula osatu ezingo dutenen zulo beltza, zulo amaigabea. Lehendik behar zuen, oso aspaldi, baina oraingoan argi geratu da ez dagoela aitzakiarik amildegi horretara hurbildu eta zuzen-zuzenean begiratzeko. Hamar urteren ondoren, aspaldiko zorrak kitatzeko unea iritsi dela ematen du, eta ikuskizun da oraindik nola, zein hitz eta ekintzekin, egiten jarraituko dugun. Hamar urte denbora luzeegia da hitzak aukeratzen ibiltzeko.

Ez da erraza hitz gutxirekin esan behar den guztia esaten asmatzea. Are gehiago: ezinezkoa dela esango nuke. Beti geratuko da zerbait esan gabe edo erdizka esanda; beti egongo da zerbait sobran. Esaten dena bezain garrantzitsua baita esan gabe gelditzen dena. Urriko testuak gisa horietakoak izan dira gurean aspaldiko partez.

Gurea hitz gutxiko Historia da, zenbait pasartetan, apokrifoa. Isilik gorde ditugu hainbeste, iraganekoak edota duela oso gutxikoak, elkarrenganako mesfidantzarengatik, agian, edota ez dugulako beti bereizi gertatutakoetatik zer pasatuko zen hizki larriz idazten den Historiara eta zer izango den, kasurik onenean, istorio.]]>
<![CDATA[Distira eta itzalak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/023/001/2021-10-07/distira_eta_itzalak.htm Thu, 07 Oct 2021 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/023/001/2021-10-07/distira_eta_itzalak.htm
Han, hiri kosmopolita hartan, azoka exotiko hartan, hori eta beste hamaika kutixi erraz topa zitezkeela esan zidan adiskide londrestarrak. Miresmenez begiratzen nuen inguru osora, zer beste berri, gozo eta gogoangarri topatuko nuen deskubritzeko irrikan. Gurea artean herri txiki bat besterik ez zen, zeinean garai horretan igandeetan ez baitzen ogirik ere egiten, eta bat-batean ugaritasun horretan, denetarikoaren paradisuaren erdian nengoen. Hiri hori beste mundu bat zela esan nion adiskideari eta berak garapenaren distiraz hitz egin zidan, irribarre harro batez.

Fruitu exotiko gutxi dago azken bolada honetan Londresen, eta are urriagoak izango dira inperioaren erdigune ez diren Erresuma Batuko bestelako hiri eta herrietan. Litchiak ezagutarazi zizkidan lagunak idatzi dit esanez lotsagarria dela hango egoera. Lotsa hitza aipatu du; ez du kezka berba erabili, ez du esan bizitza zailago bihurtu zaiela. Lotsa aipatu du, eta azoka hartan erakutsitako harrotasunaren teloia nola jausi den ikusten ari nintzela bururatu zait.

Hornidurarik ezak ataka gaiztoan jarri du herrialde osoa, garapena eta kontsumoa gauza bat eta bakarra baitira han (eta baita hemen ere, bide batez esanda). Berriki ezagutu dugun inkestaren arabera, 1,2 milioi langile inguruk alde egin dute Erresuma Batutik azken bi urte hauetan, eta horrexegatik omen daude hutsik apalategiak, mundu osotik ekarritakoa etxeraino ekartzen zutenak horiexek zirelako, bat-batean desagertu diren pertsona horiek guztiak.

Espero izatekoa zela diote adituek, behin brexit-aren ondoren iragarritako immigrazio-legeak indarrean sartzean bertan bizitzea itogarri egiten zaielako horniduraren katebegirik ahulenari eusten zioten langileei. Hori gutxi ez, eta, pandemiarekin, lehendik eskasak ziren lan-baldintzak are gehiago eskastu zaizkie ekonomiaren estoldetan —ez itotzeko ahalegin antzuaz— bizitzera kondenatuta zeudenei.

Joan dira bertan nahi ez zituzten itzaletako langileak, eta ikuskizun zoragarriari eusten zion tramoia leku zikin eta itsusia dela agertu da. Harrotasunez hitz egiten zutenak lotsaturik daude orain, distira egiteari utzi egin diotelako. Desagertu dira garapenaren neoizko argiek ikusten uzten ez ziguten itzalpeko langileak, eta liluragarria zirudiena jasanezin bilakatu da, hitzaren adiera zehatzean, gainera. Azokak, dendak, supermerkatu eta gasolindegiak hustuz eta hustuz joan dira. Beharrezkoa dena besterik ez erosteko afixak ipini dituzte saltokietan, eta joan-etorriak derrigorrezkoak diren kasuetarako gasolina-bonuak banatzeko eskatu dute, adibidez, osasun-arloko langileek. Jende gutxiago dabil hara-hona, banaketa-furgoirik apenas. «Lotsagarria da», dio nire lagunak, berezko zerbait galdu duenaren atsekabeaz.

Galdu? Ez dakit hitz hori erabil daitekeen geurea ez den zerbait desagertzen denean, baina halakoxe sentipena nagusitzen da: emantzat jotzen genuen zerbait falta zaigu.

Ispilatzea apurtu egin da, distira egiten duen oro ez baita urre.]]>
<![CDATA[Liburuak ordainetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/020/001/2021-09-23/liburuak_ordainetan.htm Thu, 23 Sep 2021 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/020/001/2021-09-23/liburuak_ordainetan.htm
Juliak liburuak maite zituen, eta Fernando bere senarra zenak gauero ahoz gora irakurtzen zizkion istorio liluragarriei esker beste bizitza bat, edo hamaika bizitza, bizi izateko aukera izan zuela kontatu zidan. Senarra hil zenez geroztik, ordea, liburutegia mutu geratu zen. Ahoz gora irakurtzea izan zen nire lehen lana, ordainetan etxeko liburutegitik nahi beste liburu hartzeko tratuarekin. Liburuzale amorratua izanik ere, Juliak ez baitzekien irakurtzen. Bere eskutik lan informalaren mundura jauzi egin nuen etxe hartako epeltasunean, leiho baten ondoan eserita, irakurtzen.

Neskei irakurtzen, idazten eta pentsatzen irakastea alferrik zela, edo are gehiago, arriskutsua zela uste zen garaiko umea izan zen Julia. Bizitza osoan gurutze baten moduan eraman zuen txikitako gabezia hura. Bere garaian alfabetatua ez izatea erabat arrunta zela esaten zuen Juliak, burua desenkusatzeko agian, baina bereziki neskak ezjakintasunera eta mendetasunera kondenatzen zituzten garai horiek madarikatzeko. Beti norbaiten beharra izatera zigortuta zeudela esaten zuen, irribarre txikia eginez. Egundo ez dut lortu ulertzea nola egin zezakeen irribarre.

Talibanek Afganistan berriro gobernatuko dutela zabaldu denez geroztik goitik behera beltzez edo urdinez jantzitako emakume eta nesken irudiak zabaldu dira, barra-barra. Gure diru eta oniritziarekin Mendebaldeko indarrak bertan jaun eta jabe izan diren urteetan ere halaxe zebiltzan, baina orain arte ez omen genuen kezkatzeko motiborik. Herrialde hura segurua zela argudiatuta, nazioarteko potentziek (geure Europak barne) emakume errefuxiatuen aterpe-eskaerei uko egiten zieten orain baino lehen, ikasturtearen hasieran suizidio kasuak hirukoiztu egiten zirela aintzat hartu gabe: urte sasoi honetan familiek eskolatik aterarazten dituzte nesketako asko, adostutako ezkontzetako zulo beltzera kondenatuta. Unibertsitate-segregazioaren irudiek asaldatu gaituzte —kortina beltz bat gizon eta emakumeak bereizteko, sarrera-irteerarako ordutegi desberdinak elkar ikus ez dezaten— baina eskolara iristen ez diren neskak ikusezin zaizkigu. Bata eta bestearen arteko lotura ez ikusteko hain itsuak al gara?

Desberdintasunen hotzepelak zuzentzeko eskola ezinbesteko tresna dela argi dugu. Ez zait horren argi geratzen, ordea, egiazki jabetzen ote garen zer esan nahi duen horrek. Munduaren aurrean biluzik agertzea bezalakoxea dela, alegia, patuari aurre egiteko garaian esku-hutsik borrokatu behar izatearen pareko. Ez dakigu, ez dugulako pairatu, eta sekula guri gertatuko zaigunik ez zaigulako okurritu ere egiten. Beste garai bateko kontuak direla uste dugu, edo beste lekuren batekoak, non gu babestuta gauden, munduko tokirik onenean eta garairik egokienean jaiotzea suertatu zaigulako. Ahaztea aukeratu dugu, edo soilik gure zilborrera begiratzea: gurean atzo goizeko kontuak dira, eta munduko toki askotan, eguneroko miseria.

Oso urruti dago Kabul, baina oso gertukoak zaizkit burkaren azpian eta burkaren beharrik gabe irakurle trakets edo pertsona erdi izatera kondenatuta dauden emakume horiek guztiak. Hangoak eta hemengoak. Irakurtzen ez zekien arren, sekula ezagutu dudan Julia irakurlerik porrokatuena, adibidez.]]>
<![CDATA[Zarata]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/024/001/2021-06-17/zarata.htm Thu, 17 Jun 2021 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/024/001/2021-06-17/zarata.htm
Nola adierazi sentitu dudan nazka? Plácido Domingo tenorearen azken kontzertuaren gauean, Madrilen, ikusmin handia zegoen, lehen aldia baitzen haren kontrako jazarpen-salaketak plazaratu zirenetik jendearen aurrean kantatu egingo zuena. Antzokia mukuru beteta zegoen eta, kontzertua hastera zihoala, auditorioa ia oso-osorik zutitu egin zen, eta txaloka hasi. Hiru minutuz. Hiru minutu luzez jardun zuten entzuleek tenoreari txalo egiten.

Biolentzia sinbolikoa, beste biolentzia-mota guztiei eusten dien zoru likatsua. Ohartu gabe irentsi egiten duguna, azalean markarik uzten ez duelako.

Azken bolada honetan, emakumeen kontrako biolentziaren goraldia gertatzen ari da. Bereak ere baziren bi alabak akabatu ditu aita batek amari min sendaezina egiteko modua delakoan. 17 urteko neska bat hil eta txikitu du bere bikotekide ohiak, harremana eten egin izana eraman ezinda. Valerie Bacot epaitzen hasi dira eta bizitza osorako zigor-eskaerari aurre egin behar dio 12 urteko umea zenez geroztik bortxatu eta jipoitu izan zuen aitaordea hil egin zuelako; epaiketan frogatu da senideek eta gertuko herritarrek bazekitela horren berri baina ez zutela txintik esan. Senpereko gizon bat atxilotu dute bere bikotekidea, 55 urteko emakumea, labankatuta hiltzeagatik.

Zenbat hilketa onartzeko prest gaude? Kapaz gara kopuru bat emateko gizarte honek irensteko prest dagoen biolentziaren neurria uler dezagun? Zenbat bortxaketa iruditzen zaigu kopuru onargarria, demagun, hilabete baten? Zein da emakumeen kontrako biolentzia-dosi eramangarria? Ba ote dago mugarik?

Idatzi —eta ezabatu— egin dut agian zintzoki aitortu beharko geniokeela geure buruari ez dakigula zer egin zentzugabekeria hau amaitzeko, belaunez belaun gainean daramagun zama hau arinduko duenik agian ez dagoela.

Hans Christian Andersenek bere memoria-liburuan kontatzen du bere aitak aitona zenaren hilkutxaren oholekin egin ziola sehaska. Halaxe gabiltza geu ere, iraganaren hilotzen gainean zerbait berriaz erditu nahi eta ezinda. Geure burua eta gure azturak uste izaten duguna baino motelago aldatzen dira eta iraganaren ahotsa ateratzen da orainaren ahotik, menderen mendetan.

Gure gizartean gizon eta emakume izatea bi planeta desberdinetako izakiak izatea bezalakoa dela idazten hasi naiz, baina ezabatu egin dut. Ez baita egia, eta are gehiago, gezur eroso edo lasaigarria ere badelako. Planeta berean bizi gara gizon eta emakumeak, berdinak gara izatez, eskubidez eta duintasunez, baina botere-harremanen jokoan oso toki desberdinak esleituta ditugu. Ez gaude leku berean, ez gara sekula egon eta duda egiten dut inoiz egongo garen. Ez behintzat, gaizkileak aitortutako delituaren aurrean antzoki oso bat zutik jartzen den bitartean. Neure buruari gauzak aldatzen ari direla esaten badiot ere, berez, botere-harremanaren bi alde horiek mugiezinak direla idatzi beharko nukeen, baina kosta egiten zait neure buruari hori aitortzea.

Ganorazko beste zerbait idatzi beharko nukeen, baina ezin ditut nire pentsamenduak entzun emakumeen kontrako abusuak gaitzetsi ordez sostengatu egin dituztenen hiru minutuko txaloaldiak barruan eragin didan zarataren erdian.]]>
<![CDATA[Bakarrik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2021-06-03/bakarrik.htm Thu, 03 Jun 2021 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2021-06-03/bakarrik.htm
Ez dakit zenbat denbora egin nuen noraezean, negarrez. Amaren antza zuen emakume bati laguntza eskatu nion eta hark eraman ninduen galdutako haurrak hartzeko tokira —kabina kolektibo esaten zitzaien garai hartan—. Gela heze bateko bazter baten egon nintzen gurasoak bila etorri ziren arte. Bertan zaindu ninduen emakumeak esan zidan lasai egoteko, ez zela nire errua, haurrak ez direlako sekula galtzen: zaindu behar dituenak galdu egiten dituela haurrak.

Hitzez hitz errepika dezaket hondartzan zain nengoela bozgorailuetatik ematen zuten mezua, galdutako haurren bila joateko abisua, burmuinean iltzaturik geratu zaidana. Gaur egun ere, hotzikara batek hartzen nau entzuten dudan aldiro. Ceutako kaleetan edo Bidasoko ertzetako urmaeletan, alta, ez dago bozgorailurik, baina hotzikara berak hartzen nau hango isiltasunaz ohartzen naizenean. Hondartzan bezala, han ere haurrak galdu baino, galtzen uzten ditugu, eta ez bat edo bi, ehunka baizik. Eskala-kontua da.

Ez dago zerrenda fidagarririk eta, beraz, ez dakigu zehazki zenbat diren une honetan bakarrik eta noraezean dabiltzan haur eta gazteak. Ez dakigu nor diren, zein den beren historia, galdu edo galarazi dituzten. Ikusi ditugun gehien-gehienak mutilak dira, neska migratzailerik ez delako kaleetan apenas ikusten, ezkutatu egiten direlako, edo ezkutatu egiten dituztelako kalapita hau guztia baliatzen duten mafiek. Ez dakigu non dauden neska horiek guztiak.

Laster ez dugu gogoratu ere egingo zer gertatzen ari den bertan, beste hainbatetan egin dugun bezala. Albiste-zikloari eustea oso zaila da garai zoro hauetan eta elkartasunak ere iraungipen-data laburrarekin funtzionatzen du. Maroko eta Espainiaren arteko krisi diplomatikoak eragin du ikusmina, eta haren nondik norakoari jarraitu dio informazioak, jakin-mina agortu den arte. El Tarajaleko pasabideko lehen irudiak uholdearen moduan heldu ziren, bat-bateko agerraldi bortitzaren gordinkeriaz, baina, espero izatekoa zenez, berehala nagusitu da indiferentzia apartsua: interes-eztanda labur eta zaratatsuak aste bete-edo iraun du, eta, gero, amaitu da han ikustekoa zena. Hemendik aurrerakoa ez da albistea, ez baita berria.

Bitartean, Algeciraseko estoldetan, Melillako kale kantoietan edo Irungo parkeetan ezkutatzen dira haur eta gazte horiek, bidean aurrera egiteko aukerarik txikiena noiz agertuko zain. Beren bila ari diren senitarteko edo gertukoak harresi izena merezi duen mugaren beste aldean daude, egotekotan. Laguntza-edo lortu dutenak, aterpe izena merezi ez duten gordelekuetan daude, zain. Zeren zain? Onenean, adin txikikoak babesteko mandatua duten herri-erakundeek beren lana egin zain.

Umeak ez dira galtzen, zaindu behar dituenak galdu egiten ditu, edo erabili egiten ditu truke-txanpon gisa. Umeak ez dira etorkinak, gurera etorri badira ere. Beren izatekoa ez datza pasaportearen zigiluetan, sendiaren izen-deituretan edo jatorri-herrialdearen interes zikinetan. Haurrak dira, eta, maiz ahaztu egiten badugu ere, babes-eskubide oso eta besterenezina dagokie. Eta bakarrik daude.]]>
<![CDATA[Plus]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2021-05-20/plus.htm Thu, 20 May 2021 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2021-05-20/plus.htm
Maiatzaren 17an 21 urte bete ditu Mirenek, munduko hainbat herritan Homofobiaren, Transfobiaren eta Bifobiaren Aurkako Nazioarteko Eguna egiten den egunean bertan. Berak ez zuen jaioteguna aukeratu, baina zoriak hantxe jarri zuen, Osasunaren Mundu Erakundeak homosexualitatea despatologizatzea eta Gaixotasunen Nazioarteko Sailkapenetik ateratzea erabaki zuen egunean bertan. 1990. urtean izan zen, Miren jaio zen urte eta egunean, hain zuzen.

Bere burua aldarrikatzeko modua izan da lehen aldiz bikinia jantzita agertzea. Mirenek badu zer ospatua, baina badaki munduko herri askotan egun zeharo arrunta dela, urteko gainerako egun guztiak bezain latza milaka lagunentzat, LGBTI pertsonek jasaten dituzten eskubideen urraketak salatzea bera delitua delako.

Miren transexuala da, eta ohituta dago lesbiana, gay, bisexual, intersexual, transgenero edo intergenero diren pertsonekin akronimo bat partekatzera, borroka berean bidaide direnak ordezkatzen duen izendapen orokor horretan eta baita askotariko koloreak dituzten askotariko banderetan ere. Azken urteetan, plus ikurra (+) gehitu zaio LGTBI siglari adierazteko eredu heterosexualarekin eta zisgeneroarekin bat ez datozen pertsonak bertan sartzen direla, bakoitza bere mundu txiki edo handiarekin. Plus horrek aniztasun mugagabea aldarrikatzen du, giza-sexualitatea bospasei etiketatan jasotzeko ahalegin antzua salatzen duen bitartean. Miren ohituta dago LGTBI+ akronimora, baina ongi daki hori bera etiketa ere badela, sailkapen-modu bat, eta horrek deseroso sentiarazten du batzuetan.

LGTBI+ hori arauetan kabitzen ez den aberastasun eta aniztasuna nola edo hala izendatzeko asmatutako zerbait da. Siglarekin sinplifikatu egiten dugu eta manejatzeko modukoa iruditzen zaigu. Fikzio bat da sigla hori, LGTBI+ pertsonarik ez baitago, askotariko pertsonak baizik. Araua ez den beste guztia hitz bakar baten sartzen da? Nekez. Miren deseroso dago, baina ulertzen du oraindik beharrezkoa zaigula etiketa fiktizio hori, desberdinak izanik ere, borroka eta bazterkeria berberean bidaide direlako. Gainera, plus ikurra itxaropenaz begiratzen du Mirenek: ispiluari eta kamerari begiratzen dienean berak erakusten duen indar horretan, halako baten, jende gehiagok bat egingo duela iradokitzen duen sinboloa ere bada. Zorionak, Miren.]]>