<![CDATA[Pilar Kaltzada | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 11 Jul 2020 22:05:10 +0200 hourly 1 <![CDATA[Pilar Kaltzada | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Satorrak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1884/018/001/2020-06-25/satorrak.htm Thu, 25 Jun 2020 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1884/018/001/2020-06-25/satorrak.htm
Koronabirusaren pandemiak makina bat tontortxo sortu ditu gurean, eta lanean ari dira lanean ari direnak gauzak lehengoratzeko. Krisiari aurre egin behar zaiola diote (nork esan lezake kontrakoa?), baina oraindik ez dakigu nola, zer egiten eta zer egiteari utzita, biak ala biak behar izango baitira. Itsura ari gara gure errealitatearen hauskortasuna agerian laga duten satorren kontra.

Egingo dugunak eta egingo ez dugunak gure etorkizunaren ingerada marraztuko dute, maiz ahaztu egiten bazaigu ere, ez baitago etorkizun bat eta bakarra. Batzuek lehengo molde berberera itzultzea nahi dute, gure bizitza Txinan gaixotasun berri baten zantzurik ez zegoen 2019ko abendura, adibidez. Zaila (edo ezinezkoa) dirudi atzera jenioa botilan sartzeak behin gure zaurgarritasunaz ohartu garenean, eta, gainera, traumak eta dramak urteak behar izango dituzte arintzeko. Jakin beharko genuke hori, ez baita lehen aldia: izuaren krisia bizi izan genuen 2001. urtean, finantzena 2008an eta migrazio eta populismorena nagusitu zen 2016an. Osasunaren krisi honek adar berri bat ireki du lur azpiko krisien labirintoan eta guztiaren baturak iradoki lezake etengabe abailtzeko zorian gaudela, beti amildegiaren ertzean ez erortzeko ahaleginak egiten. Hau da, krisia ez dela salbuespena, eta gurea etengabeko larrialdien aroa izango dela.

Erantzun azkarrak behar ditugu: neurriak behar dira eraginik bortitzenak gelditu edo biguntzeko, baina alferrik izango da hori, ez bada luzera begira lan egiten, ez badira arrakalak estaltzeko neurri zehatzak hartzen. Tempoak egoki bereizi behar ditugu, eta etapa desberdinetan jomuga desberdinak ezarri: epe laburrera eutsi behar diogu, ertainera indartu egin behar gara eta luzera satorrek atsegin izango ez duten ingurune aproposa sortu behar dugu, bizigarria izango dena denontzat.

Nola egin aurre desberdintasunen labirintoan jatorria duen askotariko krisi honi? Nortzuek parte hartu behar dute plana diseinatuko duen estrategian? Nola gobernatu? Izango garena, neurri handian, galdera horiei emango dizkiegun erantzunen baitan dago. Krisiari zentzu kolektiboa emateko eta etorkizun hobe baterako ideiak aztertzeko aukera dugu; ez, ordea, desafiorik gabea. Arriskurik handiena ez da asmatzea edo batere ez asmatzea, aurrez aurre dugun errealitateaz jabetu gabe erantzutea baizik. Tontortxo horien artean inolako loturarik ez balego bezala, satorrarena egitea, alegia.]]>
<![CDATA[Historiako etenak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/019/001/2020-06-11/historiako_etenak.htm Thu, 11 Jun 2020 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1898/019/001/2020-06-11/historiako_etenak.htm
Edonola ere, horri esker (eskerrak ematerik badago, behintzat) zuzenean ikusten ari naiz nola antolatzen diren ikasteko, zein ikasgai zaien astunen, edo zenbat ordu behar dituzten gai bakoitza prestatzeko. Oso aspaldi izan bazen ere, gogoratzen dut ataka horretan ni neu egon nintzenekoa, eta orobat gauzak ez direla gehiegi aldatu ematen du.

Historiako liburu eta apunteak begiratu dizkiet, eta harritu nau ikusteak neuk utzi nuen toki berean amaitzen dela oraindik Historia, eta orduan bezain logikoa iruditzen zaidala gertakarien segida hori. Ia hiru hamarkada igaro diren arren, gure garaian ikasitakoari ez zaio ia deus berririk gehitu, nahiz eta azken urte luze hauetan paradigma aldaketak iragartzen zaizkigun bi egunez behin.

Historiako atal guztiak ospe handiko gertakariekin abiatzen dira, gerra-deklarazio, iraultza edo katastrofeekin, eskuarki. Errealitatean, baina, jazoera nimiñoak izaten dira abiaburuan, suterik handienak ere maiz txinparta txiki batek eragiten ditu eta. Ez dakigu Historiako liburuetako zein orritan irakurriko dugun «ezin dut arnasa hartu» esaldia, George Floydek maiuskularik gabe idatzi zuena zortzi minutu eta berrogeita sei segundoz laguntza eske jardun zuenean lurrean botata, poliziaren belauna lepo gaineko zainak estutzen zizkion bitartean. Bideoz grabatutako basakeria horren aurrean, berealdiko protestak zabaldu dira lau haizeetara, eta oraingoan bai, oraingoan Historiak bere lana egingo duela pentsatzen dugu. Hala izatea nahi nuke, baina ez zait burutik joaten lehendik ere Historiako apunteetan makina bat zirrimarra egin izan ditugula. 1963. urtean Martin Luther Kingek egin zuen ametsa zapuztu zenean, adibidez, edo 1955. urteko abenduaren 1ean, Rosa Parks Montgomery hiriko autobus bateko eserlekuan jazarri zen hartan, adibidez, «nekatuta nago» esanez hizki txikiz erantzun zienean hura ez zegokiola esan ziotenei.

Nire alabek mahai gainean dituzten apunteetan jasotzen den Historia lerro artez bat dela ematen du, mendez mende gertakarien mapa zeharkatu egiten duena kartografia logiko eta aurresateko modukoa marraztuz. Garai bateko gehiegikeriak ondorengo gertakariekin zuzentzen direla, eta etapaz etapa aurrera egiten duen erreleboko lasterketa bat dela eman lezake: belaunaldi bakoitzak bere aurrekoen gabeziak, injustiziak eta mugak gainditu egiten ditu, eta horrekin zulo txiki edo handi berri batzuk agertzen dira, ondokoek ideia eta gertakari berriekin osatu egingo dituztenak hurrengo kapituluan.]]>
<![CDATA[Ekaina]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/026/001/2020-05-28/ekaina.htm Thu, 28 May 2020 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1898/026/001/2020-05-28/ekaina.htm
Aurtengo ekaina, gainera, martxoan hasi zen eta ez dakigu noiz arte luzatuko den. Ohikotasun berrian omen gaude enegarren fase honetan, baina normaltasun zaharraren antz handiegia du.

Haurrak eskolara itzuli bitarteko denborari normaltasuna deitzea txantxa litzateke horren larria ez balitz, eta ez da erraz ikusten zein den orain arteko ahaleginaren bidean egin beharreko hurrengo urratsa. Egunerokoa aurrera ateratzea mirari bat izaten da, egunero hasten delako oreka zailaren ahalegina, inprobisazioaren eta frustrazioaren artean ez erortzeko saiakerak eginez.

Aste honetatik aurrera, edozein ordutan irten gaitezke kalera, baina sofatik mugitzeko gogorik ere ez zaigu gelditzen. Behin-behinekotasun amaiezinean murgilduta, etxeko ordutegiak berrantolatu ditugu, lanaldiak luzatuz, egunak dituen 24 orduetan langile, zaintzaile, irakasle, sukaldari eta psikologo izateko nola edo hala moldatuz. Etxe guztietan berdin gertatzen da, baina ez da oso aztia izan behar etxe barruan zama hori ez dela berdin banatzen jakiteko. Betty Friedanek izenik ez duen arazoa deitu zion horri, eta hari esker izena eman genion ezinegonari: kontziliazioa deitzen den mito urbano hori, superwoman fikziozko pertsonaia protagonista ia bakarra duena. Salbuespenak salbuespen, noski.

Hori ez da berria, lehendik genekien, baina salbuspenezko egoera honetan, are sakonago ageri da genero arrakala. Bere enpresako ordezkari sindikala den lagunak esan dit lanaldia murrizteko baldintzen inguruan galdera egiten ari zaizkien langileen artean emakumeak ia ehuneko ehun direla, eta, zoritxarrez, ez nau harritu. Zornaturiko zaurian piku egiten du egoera ez-hain-berriak.

Aurrez aurreko klaseak etetea izan zen azkarren hartu zen neurria pandemia geldiarazteko, eta itzultzea izango da, seguruenik, azkenetakoa. Lanera itzuli gara, herrian bertan mugitu gaitezke, baita herritik atera ere; erosketak egin ditzakegu, saltoki handietako inurritegietako sarrera-irteerak antolatu ditugu, hondartzetako okupazio-semaforoak asmatu ditugu eta terraza, taberna eta jatetxeak egokitu ditugu. Bizitzari eusteko nahitaezkoak diren jarduerak bermatu behar direla esan eta ulertzen dugu, eta horren arabera antolatu dugu deseskalatze luze hau. Bitxia da, gero, eta oso kezkagarria, eskola ez izatea zerrenda horretan lehen postuetan, terrazen ondoan behinik behin.

Ez da erabaki erraza, eta are zailagoa, behin erabaki eta gero, antolamendua egitea. Hezkuntza-eragileak ika-mika ari dira, eskolara itzultzea noiz eta nola egin adostu ezinda; bizkorregi da batzuen aburuz, mantsoegi beste zenbaiten ustez. Behin eta berriro entzuten dugu segurtasuna eta osasuna beste edozein faktoreren gainetik lehenetsi beharra dagoela, gainerako arloetan hala ez balitz edo. Sarrera-irteera kaotikoak dituzten hondartza eta saltokietan egitea lortu dena ezinezkoa da eskolan? Bitartean, emakumeen bizkar gainean kokatzen da nagusiki zaintza antolatzeko gabeziaren zama, eta are bazterrago uzten ditugu desberdintasunik latzenak pairatzen dituzten familia eta haurrak.

Normaltasuna itzultzen ari da, fasetik fasera martxoan galdutakoa berreskuratzen ari garelako. Hondartzara joan gaitezke, terrazara edo tabernara (hori ez dela derrigorrezkoa gogoratzea komeni da, agian) eta egunerokoaren taupadak bizkortu dira; lozorroan egon ondoko aharrausi luzea eta gero, nagiak ateratzen ditugu. Amesgaizto berean jarraitzen dugu, alta. Aurtengo ikasturtea galdutzat eman dugu ia, eta ez dakigu zer gertatuko den irailetik aurrera, batere normala ez dela izango susmatzen badugu ere. Gelaren erdian elefante zuri bat dago, eta haren inguruan itzulika ari gara, aipatu ezin, aipatu nahi ez bezala. ]]>
<![CDATA[Sinkronizatzeko ordua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1901/027/001/2020-05-14/sinkronizatzeko_ordua.htm Thu, 14 May 2020 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1901/027/001/2020-05-14/sinkronizatzeko_ordua.htm baloreen egitura propioa eratzen du, eta horren baitan antolatzen ditu oinarrizko giza emozioak eta azturak, gertakariei eusten dieten aldamioak balira bezala. Garaiz kanpokotzat jotzen ditugun gizarte ohiturak edo pentsamoldeak ulergaitzak zaizkigu egitura horretatik kanpo gaudenoi, eta berdin gertatuko zaie gure hainbesteekin belaunaldi berriei. Niri gaixotasunak sendatzeko gurtzak edo odolusteak egitea bezain harrigarri egingo zaie gure ondorengoei plastikoekiko gure morrontza, adibidez.

Aspalditxotik sumatzen genuen gure aldamioak ahulak direla garai berrietako eraikuntzari eusteko, baina lurrikara gertatu den arte ez diogu tamaina hartu. Egokitze fase honetan sufrituko duguna gutxiesteko batere asmorik ez dut, baina esango nuke egokiera aproposa dela gure balioen eta gizarte azturen sistema aurrez aurre ditugun erronkekin sinkronizatzeko. Birusa mendean hartuta ere —eta hori, oraingoz, ikuskizun da— enegarren fasea gainditu eta gero etorriko den dena delakoak aldatu egingo gaitu epe labur edo ertainera, eta gaitz erdi horrekin batera munduan egoteko modua ere, zertxobait behintzat, aldatzen badugu.

Ebidentziak oso agerikoak ziren birus hau gabe, eta oso atzean geratzen ari ginen. Klima aldaketak koronabirusak baino hilgarritasun askoz handiagoa duela badakigu, baina orain arte ez gara gauza izan hitzarmen eta paperezko adostasunetik harago ganorazkorik egiteko. Aurreikuspenak argiak ziren; zientziaren ebidentziak, irmoak; baina arriskua lausoegia zitzaigun, kili-kolo bada ere, eusteko modukoa. Gure bizitza halakoxea dela esaten genuen, xahutzailea berez, gutxi batzuen ongizateari eusteko nahitaezkoa zela beste askoren galera. Orain ikusi dugu ez dela egundo posible izango, norberaren zaintza eta etxe bakarra dugun planetarena lotuta daudelako.

Hauxe da unea; nekez izango dugu aproposagorik geure ardurekin sinkronizatzeko.

Euskal Herriko zientzia komunitatean deia egin du ikertzaile-talde batek, «aurrera begira zer» galdetzen dugunean zerbait desberdina eta munduarekiko jasangarria bila dezagula eskatzeko.

Ezinezkoa zela uste genuena egingarri dela ikusi dugu, eta elkarren zaintza, osasuna, elkartasuna eta elkarrekiko erantzukizuna ezinbestekoak zaizkigula nabarmen geratu da. Birusari eusteko etxean geratu behar dugula esan digute, eta egin egin dugu, nahiz eta autoa edo plastikoa ordezkatu behar ditugula esaten zaigunean ezinezkoa iruditzen zaigun. Egun batetik bestera antolatu gara lanaren munduari etxetik eutsi ahal izateko, egoera normalean kontziliazio neurririk oinarrizkoenak adosteko gauza izan ez bagara ere.

Zantzu ugari dago pentsatzeko jauzi handi baten aurrean gaudela eta gure iruditeria bera ere aldatzeko gauza izan gaitezkeela. Sinesten duguna eta egiten duguna sinkronizatzea dagokigu. Hilabete hauetan denok sakrifikatu dugu zerbait ondokoek sufritu ez dezaten, etxean geratu gara gaur bihar edo udazkenean denok kalera atera ahal izan dezagun. Etorkizuna eta komunitatea kontuan hartuta erantzun diogu.

Gure belaunaldiari lehen aldiz gertatu zaio gisa honetako jazoera baten protagonista izatea, eta krisi perfektua da: gutako bakoitzari eta guztioi eragiten digu, hemen eta mundu osoan, ekonomiari, kulturari, biologiari eta gizarte eraketari. Aurre egingo badiogu, denok batera aldatu beharko dugu eta hori historikoa da.

Albait azkarren, seguru eta eroso itzuli nahiko genuke martxoaren erdialdean eten zitzaigun bizitza normalera, ezinezkoa dela jakin arren. Normaltasun berria deitu diogu datorrenari, eta, izatekotan, egunerokoa izango da, baina ez normala, Ruper Ordorikak aspaldi kantatu zuen bezala, ikatza bezalako labezomorroak isurtzen ari baita etorkizun aurreikuspen ororen gainean. Oñatikoaren kanta ezagunaren izenburua Berandu dabiltza da, baina nik pentsatu nahi dut garaiz gaudela datorren hori alferrik iragartzen saiatzeko baino, zer gertatzea nahi dugun elkarrekin landu eta adosteko.

Orain ez bada, noiz? Garai berriko eraikuntzarako aldamio egokiagorik ez zait niri bururatzen.]]>
<![CDATA[Laborategian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/020/001/2020-04-30/laborategian.htm Thu, 30 Apr 2020 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1898/020/001/2020-04-30/laborategian.htm
Normaltasuna deitzen dugun hori, batere normala ez den baina ohiko bilakatu zaigun ameskeria hori, nolakoa izango den imajinatzeko saioak egiten ari gara, eta, ziurra ez bada ere, denok sumatzen dugu gure etorkizun hurbila eta, areago, ondorengoa ere zirriborratzen ari garela egun hauetan. Etxean hutsuneak eta gehiegikeriak antzeman ditugu, eta beste horrenbeste gizartean, hamaika etxe eta etxetarrok batera osatzen dugun multzo formagabe horretan.

Nabarmen geratu da, adibidez, haurrak eta zaharrak sobran zaizkion gizarte eredua dela gurea. Ez dakigu non sailkatu behar ditugun gizarte arau sinplifikatuan sartzen ez direnak, lan egiteko adinean dagoen erretratu robotean bere burua islatuta ikusten ez dutenekin zer egin. Haurrei helduon ordutegi, lan-prozedura, ebaluazio-presio eta ardurak eman dizkiegu, eta, txanponaren beste aldean, adinekoei haurren moduan hitz egiten ari gatzaizkie. Erabakiak hartzeko ahalmenez desjabetu ditugu eta kategoria batean zein bestean dagoen gaitasun, beharrizan eta desioen aniztasuna bazterrean utzi dugu. Haurrak etxean nola zahartzen ari zaizkigun ikusi dugu, zaharrak umetu egin ditugun bitartean.

Hiria ez den beste guztia sobran dugula ematen du, edo ez dugula ezagutzen, behintzat. Harritu egiten nau milaka pertsona elkarrekin bizi diren hirigune gutxi egonik gurean, nola eredu bilakatu dugun, txintik atera gabe. Hiri baten bizitzaren erritmoari eusteko moduko erabakiak aldez aurretik hartuta eman zaizkigu, eta hiriguneen antzik batere ez duten gainerako inguruetan ezarri ditugu, salbuespenik txikiena ere egin gabe. Supermerkatuetako joan-etorriak arautu ditugu, baina gurean ez dago horrelakorik gertu; denda txikiak itxita daude eta herrietako azokak erabat urritu dira. Bertako ekoizpenaren garrantzia lau haizeetara aldarrikatzen dugu, baina Peruko zainzuriak merke eta eroso jasotzeko bitartekoak segurtatu ditugu, Nafarroakoak soroetan galtzen ari diren bitartean.

Pandemiaren gainak etxealdia ekarri digu, eta haren ondorengoak arinaldia ekarriko duela uste da, noiz ez badakigu ere. Urruntze sozialeko arauek lehenari ongi erantzuten diote, baina orain zabaltzen den aldi berri honetarako beste gaitasun batzuk behar izango ditugu. Sobera duguna eta falta zaiguna zerrendatzeko gaitasuna, adibidez, eta elkarrekin lan egitekoa, beste ororen gainean.

Aste hauek laborategi ekonomiko, sozial eta politiko erraldoia ekarri digute. Ez dugu gisa honetako garairik gogoratzen, ez baitago aurrekaririk; gure belaunaldiarentzat, behinik behin, lehen aldia da zerbait bortitza, zabala eta askotarikoa gertatzen zaiona eta, gainera, protagonista geu gara. Gure aurrekoek gerrara joan behar izan zuten beren etxea defendatzeko eta guk etxean geratu behar izan dugu geure buruarengandik babesteko, eta hori nola egiten den ez dakigu. Hobe dugu lehenbailehen ikastea. Albert Camusen Izurria-ko pasarte baten esaten denez, ez baitago destino indibidualik, patu kolektibo bat baino ez: guztiok partekatzen ditugun gaitzez eta emozioez egina.]]>
<![CDATA[Ez gaude gerran]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/020/001/2020-04-16/ez_gaude_gerran.htm Thu, 16 Apr 2020 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1890/020/001/2020-04-16/ez_gaude_gerran.htm
Hitzetik hortzera darabiltzagun berbek, ordea, beste bide bat iradokitzen dute. Diskurtsoak gerrako terminologiaz bete dira, eta neurriz gaindiko epikaz janzten dugu guztia, balkoira irtetetik hasita. Birusaren aurka borrokatzen ari garela esaten digute, ibiltzeko baimenak erakusten ditugu eta egunero bajak eta altak jakinarazten dizkigute. Hizkuntza hau ez zait sekula gustatu eta, gainera, kezkatu egiten nau, ez baitut uste batere laguntzen duenik, ez egoera definitzen, are gutxiago irtenbideak aktibatzen.

Hitzekin gerra agertoki bat marrazten dugunean, ontzat ematen dugu borrokarako armadak behar izatea, bajak eta altak zenbatzea gupidarik gabe, irabazteko maiz sakrifikatu egin behar izaten delako, ustez. Baina ez gaude gerran. Birusak ez du kutsatzeko estrategia globalik diseinatu, ez da gure lerroetan infiltratu, txikitzeko edo barrutik suntsitzeko.

Koronabirusa gure garaiko izaera sozialaren parte da: komunitate trinkoetan bizi gara zentzu guztietan, elkarrengana iragazkorrak gara. Nahiz eta orain dela oso gutxira arte (aste pare bat, hitzez hitz) ez garen kontziente izan, arazoaren parte gara, konponbidearen parte garen bezalaxe. Kutsatu egiten gara, guk geuk kutsatu egiten dugulako, eta hori gure bizimoduaren berezko ezaugarria da. Birusaren hedapen komunitarioari eusteko metodo gisa, isolamendu sozialaren metafora argia da. Hiltzen duen gizartea gara, elkar zaintzen ez dakiena.

Gerra hitzak, oraingoz, hitzak baino ez dira, baina aurreragoko bideren baten zantzuak ematen dizkigute. Aspaldi esan ziguten Lakoff eta beste hainbat pentsalarik metaforek, mundua ulertzeko modua ez ezik, alegiazko munduak sortzeko ere balio dutela.

Gerrek ez dituzte komunitateen arazoak konpontzen; aitzitik, areagotu eta kronifikatu egiten dituzte. Herriek ez dituzte gerrak irabazten: gatazkaren ondorioz sortzen den botere banaketa berriari etekina ateratzen dakitenek irabazten dituzte.

Pentsamendu batzuk beste batzuk baino hobeto prestatuta daude kartografiatzeke dugun lurralde honetan ibiltzen laguntzeko. Pentsalari feministek, adibidez, aspaldi ohartarazi ziguten gure zaintza sistemaren hauskortasunaz, orain argiro erakutsi zaiguna. Ongizatearen euskarri sarea ahula da, eta ahuleziaren gainean sortu dugu. Ezinbestean hornitu beharko dugu, eta langintza horrek gutxi du, batere ez, gerratik.

Ez dakigu nolakoa izango den krisi honen ondoko mundua, eta ez dugu jakingo berehalakoan. Aldaketa guztiek denbora behar izaten dute ontzeko: ez da uztaren lehen zukua, ezta urteko ardo arrunta ere; izatekotan, ongi zanpatu eta beheratzen utzi eta geroko likore destilatua izango da. Baliteke hemendik urte batzuetara atzera begiratu eta ohartzea espero baino gutxiago aldatu garela; eta, aldi berean, uste baino gehiago ere aldatuko garen itxura guztia du. Eta bietan zuzen gaude: baikorrek eta ezkorrek arrazoia dutela konturatzea ez da gutxi.]]>
<![CDATA[Txikikeriak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/020/001/2020-04-02/txikikeriak.htm Thu, 02 Apr 2020 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1890/020/001/2020-04-02/txikikeriak.htm
Nikaraguan ezagutu genuen elkar; han eskasia handiko garaiak zirela, gure apalean zerbait egin genezakeela uste izanda, hara joan ginen lagun talde batean. Handik denbora batera, gurera etorri zen Mariana, eta pozarren bildu ginen aireportuan bere bila joandakoak. Besarkatu, musukatu eta abiatzeko zain ginela tabernara hurreratu ginen; neuk galdetu nion zer hartu nahi zuen, eta hark erantzun: «Dagoena». Hitz bakar batekin nire tokia erakutsi zidan, nahi dena nahi den moduan eta unean eskuratzea normala dela uste duen kasta pribilegiatuaren tontorrean. Mariana etxez etxe ibili zen gurean egon zen tartean. Bueltako egunaren bezperan agur festa antolatu genion, eta ikusitakoetatik zerk harritu zuen gehien galdetu nion: geure etxeetako liburutegiak aipatu zituen, ez handiak edo ongi hornituta zeudelako, etxe guzti-guztietan liburu berberak zeudelako baizik. «Edateko ugari dago hemen, baina pentsatzeko urri, itxuraz». Kanpoko begirada batek txikizio ederra eragin dezake ohikotasun ustez orbangabean.

Etxean bakartuta egotera derrigortuta gaude, eta horrek egunerokoa erabat aldatu digu. Ezin gaitezke etxetik atera, baina egunero sartzen ari gara besteen etxeetan, egongela, sukalde eta baita logelatan ere. Besteekin partekatzen genuen munduaren zatia galdu dugu, eta, orain, geure etxeetan lekua egin behar dugu normalean kalean gertatzen zen hori erabat galduko ez badugu. Duela hiruzpalau aste esan izan baligute intimitatea horren erraz biluzi egingo genuela kanpoko begiraden aurrean, neuk behintzat, ez nukeen sinetsiko.

Bideo deiak egiten ditugu lagunen artean iluntzeetan, konferentzia gela birtualak antolatzen ditugu bezero edo lankideekin eta senideen eta auzokoen artean banatzen ditugu sofako gure burutaziorik ergelenak ere. Gure etxeak herriko plaza bihurtu ditugu, balkoiak antzoki, eta etxeko korridoreak kirol pista. Zeinek esango zuen: derrigorrezko urruntze soziala eta borondatezko intimitate erakustaldia elkarren eskutik etorri dira.

Egoerak erabat normaldu izan ez balu, nekez ausartuko nintzateke hainbat lankideren logeletan begia jartzen edota zakar antzean erantzun ohi didan bezero horren sukaldeko paretako koadroa atsegin zaidala esaten.

Fruta supermerkatuan erosten dudan aldiro errieta egiten didan lagunaren etxean ez dut ikusi Ikeakoa ez den altzaririk; bide batez esanda, katalogoan liburutegi modelo bat besterik ez dagoela ematen du, ia etxe guztietan berbera ikus daiteke eta. Erretzeari utzi diola iragarri digun lagunak kamera itzaltzen du hiruzpalau minutuz, eta arnas hots susmagarriak aditzen zaizkio mikroa amatatzea ahaztu egiten duenean.

Pantailaren ertzetako margolan kostunbristek asko erakusten dute garenaz, xehetasun horiek, txikikeria horiek guztiek garenaren ingerada margoztatzen baitute, elkarri aitortu ohi diogun baino askoz modu zehatzago batez. Espero ez duzuna aurkitzean, edo luzaroan ez erakusten saiatu izan zaren hori agerian lagatzean elkar ikusteko beste modu bat ematen ari gatzaizkio. Gure lagun Marianari bezala, neuri ere harrigarri egiten zaizkit ohikotasunaren testuingurutik kanpo behatzen ditudanak.

Ezohiko egoera honek pitzadurak sortu ditu elkarren artean altxatu ohi ditugun harresietan, eta neure buruari galdetzen diot kapaz izango ote garen normala denari eusten eta orain arte norma, arau, izan denaren kaltetan.]]>
<![CDATA[Klase ertainaren birusa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/021/001/2020-03-19/klase_ertainaren_birusa.htm Thu, 19 Mar 2020 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1898/021/001/2020-03-19/klase_ertainaren_birusa.htm
Platonek korridore estu baten amaieran dagoen haitzulo bat deskribatzen du, zeinean bizi diren jaio zirenez geroztik lotuta hazi diren gizakiak. Kanpoaldearen eta haitzuloaren artean korridore bat dago, eta piztuta dagoen su batek argiztatu egiten ditu hainbat pertsonaiaren mugimenduak. Kateatuta dauden gizakiek, ordea, ezin dute burua jiratu pertsonaia horiek zuzenean ikusteko, eta, beraz, suak eraginda aurrean duten horman islatzen diren itzalez baino ez dituzte ezagutzen. Beraientzat, ondorioz, errealitatea hori da: irudi desitxuratuak, argi mehearen erritmoan dantzan egiten duten errealitatearen itzalak. Kateak hautsi eta kanpora irten arte ez dira ohartuko ispilatzeaz, amarruaz. Orduan jabetuko dira (jabetu hitzaren adiera guztiez), beren egiazko izateaz.

Berrogeialdiak etxean harrapatu gaitu, onik gaude, eta, bide luzearen hasieran baino ez gaudela jakinda ere, bakartu behar izateak goxotik ekarri du, oraingoz, gazitik baino gehiago. Platonen haitzuloa, gurean, erosoa eta zabala da. Ispilu bat balitz, nire burua ikustean irribarre txikia egin beharko nuke: ataka honek pribilegiozko tokian harrapatu nau, baita pribilegiozko historiako momenturik gozoenean ere. Salbuespenak salbuespen, klase ertaina (auskalo zer den hori gaur egun) deitu ohi dugun horren neurriko krisia dela ematen du, haitzulo berean bizi garen eta itzal berberak ikustera ohituta dagoen jendartearen neurrikoa. Errealitatea, baina, beste zerbait da, latzagoa.

Gutariko gehienok etxean gera gaitezke hala agindu digutelako, informatuta gaudelako eta badakigulako guztion hobe beharrez halaxe behar duela. Sakrifikatu gaitezke nor bere gelan egotera, eta erosketak egitera noiz joango garen aurreikus dezakegu etxeko arasak hustuko ez direla seguru egonda. Gaitasuna moteldu bazaio ere, etxeko wifia ia bazter guztietara heltzen da, eta zilbor-heste sendoari esker munduarekin konektatuta jarraitzen dugu; elikagai sozialak eskuratzeko, behinik behin, badugu nahikoa eta sobera.

Haitzulotik kanpo, baina, oso bestelakoak dira gauzak. Telelana egiterik ez duenak (lanik ez, ezta bitartekorik ere) nekez ulertuko ditu gure balizko estresak. Eskolako erritmoari normal eutsiko omen diote gure haurrek, baina, etxean ordenagailu edo konexiorik ez dutenentzat, etxeko lanak berokia jantzia egiten dituzten milaka haurrentzat, fikzioa da guk normaltasuna deitzen dugun hori, eta nahikoa lan badute asmatzen nola ordezkatuko duten eskolako jantokian eskuratuko ez duten oinarrizko otordu hori.

Etxean asko besarkatzen dugu elkar (gehiegi, gure alaben irudiko) eta, gainera, besarkadak ez datoz sekula bakarka: goizero esnatzen garenean, musu; eskolatik edo lanetik bueltatzean, musu, eta, esan gabe doa, ohera sartzerakoan ere berdin. Ni, eta gutariko gehienak, etxean geratu gaitezke beldurrik gabe, baina haitzulotik kanpoko errealitatean bizirik irautea da emakume eta haur askoren erronka nagusia. Etxean geratzea aspertuko zarela uste izanda edo akabatu zaitzaketela jakinda ez da gauza bera.

Lezio asko utziko dizkigu krisi honek, nik uste. Konformatuko nintzateke gure klasertainkeria gaitzaren kontrako txertoa aurkituko bagenu. Bitartean, zaindu.]]>
<![CDATA[Xaboi-poteak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1901/022/001/2020-03-05/xaboi_poteak.htm Thu, 05 Mar 2020 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1901/022/001/2020-03-05/xaboi_poteak.htm
Eskola sarrerako xaboi-pote horiek garenaren neurria ematen dute. Begira geratu naiz, ispilu baten aurrean bezala, eta berriro ikusi dut zein zentzugabe dirudien erreakzionatzeko gure modu honek. Ezezaguna zaigunaren aurrean izuaren izuz mugitzen gara, zerbait egiten ari garen sentsazioarekin nahikoa dugu, lasaigarri modura irentsi egiten baitugu. Beldurrak agintzen du; ez senak, ez zientziak, ezta zuhurtziak ere.

Beldurra diogu ezagutzen ez dugunari, eta ongi dakigu izua itsua dela. Ez, ordea, gorra, eta seinaleak aditu egiten ditu, eta kontraesanetan aurkitzen ditu nahieran zabaltzeko zirrikituak. Lasai egoteko esaten zaigu, baina Italian Erasmus egiten ari ziren gazteak etxeratu dituzte hango agintariek. Ezohiko arriskurik ez dagoela esaten dute, baina Arabako gotzaindegiak eskatu du meza agurtzean bostekoa luzatu baino, elkarri bake-keinua egiteko begirada hutsez; jakin nahi nuke nola egiten den hori.

Neure buruari galdetzen diot hau guztia berria ote den egiazki, eta zein eragin izango duen gure eguneroko bizitzan behin izualdiaren gaina igaro eta gero. Jakin badakit goizegi dela erantzun ahal izateko, baina horrek ez du batere apaltzen. Bizkorregi bizi gara, berehala asetu nahi izaten dugu datuen eta prebisioen gure gose asegaitza, eta zientziaren denborak ez datoz bat. Bizkor bizi gara, eta bizkor jakin behar dugu den-dena, baita ulertzen zaila edo ia ezinezkoa dena ere.

Datuek diote koronabirusa baino azkoz hilgarriagoak, hedatzen azkarragoak eta mendean hartzen zailagoak diren hamaika gaitz bizi izan dugula aurretik, baina urrutiegi geratu dira ikaspenak. Tratamendu ezaguna eta eskuragarria duen elgorriak 140.000 pertsona hil zituen joan den urtean, gehien-gehienak Afrikako herrietan bizi ziren bost urtetik beherako haurrak. Pneumoniak ume bat hiltzen du munduan 15 segundoz behin. Gaitz horiek, ordea, arruntak dira edo zehatzago esanda, arrunt bihurtu ditugu, normalizatuz asepsia eta ziurtasunaren ispilatzean goxo-goxo bizi den gure mundu honetan. Hain arruntak izanik, ez dute beldurrik eragiten. Aholkuen eskuorrien atzealdean daude, zorrien kontrako gomendioekin batera, eta ez ditugu ikusten.

Hamar urtez hutsik egon diren xaboi-pote horietan ez da kabitzen egunotako histeria, baina gure garai honen satira idazten hasteko metafora egokia dira. Ohiko arrisku hilgarriak normalizatu egiten dugu, gure baitan txertatu, eta apurka-apurka lausotuz joaten da, erabat desagertzen den arte. Arrisku berrien aurrean, ordea, bizi-bizi mugitzen gara, beldurra mendean hartzeko gai izango garela uste izanda. Uste ustela, ordea. Agian, aldian aldiko krisiak behar izaten ditugu berezkoa zaigun ahultasunaz ohartzeko.]]>
<![CDATA[Behatxuloa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/023/001/2020-02-20/behatxuloa.htm Thu, 20 Feb 2020 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1890/023/001/2020-02-20/behatxuloa.htm
Europak behatxulotik begiratuz kudeatu ahal izango du migrazio-politika hemendik aurrera. Ez da oraindik ziurra, baina litekeena da, horretarako bidea ireki baitu Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Espainiak aurkeztutako helegitearen alde eginez. Joan den asteko erabakia da, eta ez dakit guztiz ohartzen ote garen jarrera-aldaketa horrek berekin dakarren guztiaz.

Orain arteko irizpidea aldatuta, giza eskubideak bermatzea zeregin duen auzitegiak ebatzi du Espainiak ez zituela N.D. eta N.T. gazteen eskubideak urratu 2014. urtean mugan bertan kanporatu zituenean. Mali eta Boli Kostatik zetozen, eta Melillako hesian bertan Guardia Zibilak eskuburdinak ipini eta Marokoko polizien esku utzi zituen. Ez zituzten identifikatu eta ez zieten abokatu edo itzultzailerik eskaini, Genevako Hitzarmenak eta gizatasunak agintzen dutenari muzin eginez. Inork ez zien galdetu zer izen zuten, zenbat urte zituzten, nondik zetozen edo norengandik ihesi. Estrasburgoko Auzitegiaren sententzia berriak ontzat eman du jokabide anker hori, eta areago dio hori guztia gertatu zela migratzaileek eurek hala erabaki zutelako: gazteek ez zituztelako arauzko bideak erabili Espainiara sartzeko, bide horiek erabiltzea edo ez erabiltzea hautu librea balitz bezala.

Beste hainbat bidegabekeriaren oihartzunak pizten dizkit sententziaren pasarte horrek, bortxatzaileari aurre egiteko orduan ustez indar nahikorik egiten ez duten emakumeena, kasurako.

Auzitegiak ontzat ematen du alegiazko mundu bat existitzen dela non pertsona batek asilo-eskaera aurkez dezakeen beren-beregi atondutako bulego baten eta eskaera horiek onartu eta aztertu egiten diren. Auzitegiak sinistu du, eta sinetsarazi nahi digu Afrika eta Europa arteko mugak pertsonen joan-etorria bideratzeko administrazio-postuak direla eta ez sarrera eragozteko lubakiak. Justiziak biktimak errudun bihur ditzakeela erakusteko modu asko daude, alajaina.

Behatxulotik begiratu eta geuk, europarrok, atea ireki edo ez deliberatuko dugu, apetaren edo gogoaren arabera. Etxe barruko epeltasunetik, zulotik begiratuta denak berdinak dira, gure mugetako hesietan larrua (ez hartu metafora gisa) uzten dutenak edo itsasoan noraezean datozen txalupak leporaino betetzen dituztenak. Berdin dio zein diren, nondik datozen eta zergatik. Multzo berean sailkatuko ditugu eta kanpoan utziko ditugu, hori bai, etxekoen artean ogia partitzen ari garelako, gure buruaz harro.]]>
<![CDATA[Tatuatuta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/017/001/2020-02-06/tatuatuta.htm Thu, 06 Feb 2020 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1890/017/001/2020-02-06/tatuatuta.htm
Hainbeste urte igaro eta gero Auschwitz basakeriaren sinboloa da, genozidioaren luze-zabala azaltzen duen berba. Ezagun zaigula uste dugu, fikzioak bete egin dituelako errealitateari ihes egin dioten xehetasunak. Dakiguna ez da, hain segur, jazo zenaren islarik argiena, baina nola edo hala osatu ditugu puzzleko piezak, pelikula, erakusketa, entsegu edo liburuekin. Uste hori ustela dela diote egiazki han gertatu zena ikertu dutenek eta kontuz ibiltzeko esaten digute, sasizko ezagutzea horrek zulo asko dituelako osatzeko. Historialariek diote giza ankerkeriaren ozeanoan igeri egin dutela urte hauetan guztietan, baina ur azalean daudela oraindik, hor azpian zehazki zer datzan jakiteko urrutiegi, beraz. Zantzuak bai, eta baita horien gainean eraiki diren hipotesiak, baina gehiago jaitsi behar dutela diote, hondoa ukitu arte. Armada Gorria Auschwitzeko hesietara iritsi zenean hasiera berri bat eman zitzaien bertan aurkitu zituztenei, baina hori ez da erabat gauzatuko falta diren piezak osatu arte. Elipsi gehiegi daude oraindik.

Benjamin Lesse da infernu horretatik ateratzea lortu zutenetako bat, eta Holokaustoaren kontakizunak dituen zulo horiek betetzeko ahaleginean jarraitzen du, maiz indargabe sentitzen dela aitortzen badu ere. Gauza batzuk ahaztu egin dituela dio, baina bere burua gogoratzera behartzen omen du, han bizi izandakoa baino latzagoa iruditzen zaiolako hori guztia alferrik izan zela pentsatzea. «Basakeria hau guztia ez zen hiltzen hasi, gorrotatzen baizik», esan zien urteurreneko ekitaldi ofizialetako baten parte hartu zuten munduko agintariei. Eta zuzen-zuzenean begiratzen zien, besteak beste, Europa alderik alde zeharkatzen duen eskuin muturraren oldarraldi berriaren aurrean burua makurtzen ari diren horiei.

Historiak ezin ditu kontakizunak erdizka utzi, arriskutsuegia delako, ez bakarrik iragana ezagutzeko aukerari uko egitea dakarrelako, hori tamalgarria izanik ere. Historiak hari muturrak lotu egin behar ditu orainaldia eta etorkizuna bera eraikuntza horren gainean sortu eta birsortu egiten dugulako. Etorkizunak ez du zertan iraganaren kopia hutsa izan, baina haren oinordekoa da, ezinbestean. Historiak, beraz, osatu egin behar ditu memoriaren eta ahanzturaren artean sortu ditugun zubiak, Hannah Arendt-ek esan zuen bezala, iragana nolabait gaindituko bada, gertatu zena osorik kontatuta izango delako. Zerbait bazekien Arendt-ek honi buruz.

Laster ez da han edo antzeko hamaika sarraski-tokitan gertatu zena kontatu ahal izango duen zuzeneko lekukorik. Oraindik hitz egiteko moduan daudenak azkenak dira eta azkenetan daude.

Oroitzen duten apurra, baina, nahikoa da pentsatzeko gogoratzeko gaitasunari eustea batzuetan madarikazio moduko bat dela. Pentsatu nahi dut, alta, gaur egungo arrisku ez hain berriei aurre egin ahal izateko bedeinkazioa ere izan daitekeela azalean tatuatzen badugu.]]>
<![CDATA[Zer salbatu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/024/001/2020-01-23/zer_salbatu.htm Thu, 23 Jan 2020 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1890/024/001/2020-01-23/zer_salbatu.htm
Gure familiak eta gurea bezalako beste hamaikatxok fabrikaren erritmoan egiten zuen dantza. Gurasoek bertan lan egiteko bere herritik irtetea erabaki zuten, jakin gabe lanbidea baino patu moduko bat hautatu zutela, aitaren lanbidea guztion bizibide izango baitzen. Berea bezalako fabrika asko zeuden gure inguruan, eta baita gurea bezalako familia asko ere. Jatorri askokoak, beren ohiturak, hizkuntzak eta ametsak maleta handietan sartuta iritsi zirenak industriaren kanpaina-hotsek hemen bizitza bat egin zitekeela esaten zutelako. Askok lortu zuten, ez denek.

Industria salbatu izenburuko jardunaldia egin zen joan den astean banketxe baten egoitzan. Sindikatu batek antolatu zuen topaketa eta hara bildu ziren gure inguruko enpresa handienetako goi-kargu batzuk eta arduradun politikoak. Ez esan ezohikoa ez denik.

Bidegurutze batean elkartzen diren bidaiaren antzera, industriaren geroaz gogoeta egiterakoan denek bat egin zuten. Handik aurrera, baina, hurrengo urratsak zein norantzan egin behar diren erabakitzea ez da horren erraza izango. Industriari eutsi behar diogunik ez du inork ukatuko, nik uste, baina zein industria eta zein ondoriorekin argi izatea nahitaezkoa da. Trantsizio ekologikoak industriaren gainbehera ekar dezakeela ohartu zuen enpresa handi bateko eledunak topaketa hartan eta haren kexuak entzun orduko pentsatu nuen trantsizioaren balizko ondorioengatik baino, gauzak dauden moduan uzteak dituen arriskuengatik kezkatuago nagoela ni neu.

Nire haurtzaroko mundu hori, lantegien sirena-hotsak nagusi ziren garai hori, aspalditxo desagertu zen eta oraingo industriak ere bide beretik egin beharko du laster. Volkswageneko kontseilari ordezkariak duela gutxi esan zuen hautu zaila, baina nahitaezkoa dugula begien aurrean: behi sakratu batzuk hil beharko dira besteek iraun ahal izateko. Haren hitzek oihartzun ezaguna sortzen dute, gurean 80eko hamarkadan bizi izandako eraldaketa-industrialarenak, hain zuzen.

Milaka lanpostu galdu ziren. Gure aitaren lantegia itxi egin zuten aldi baterako lekualdaketa eta gero; geroztik komuneko esku-oihalak suabizante usain garbia du, eta patrikak ez zaizkit zulatzen. Industria-politika zer zen orduan ikasi genuen, nahiz eta artean Espainian Suarez presidentea zenak, harrokeriaz esan zuen politikarik ez egitea zela onena; «merkatua da, ergel halakoak» pentsatuko zuen.

Taladrina usainaren arrastorik ez da geratzen gurean. Aitak erretiroa hartu zuen fabrika tokiz aldatu zutenean, eta zortekoa izan zela dio, itxiera planifikatuan ez baitzen kaltetuenen artean suertatu. Geure familiak egoera berrira egokitu behar izan zuen, beste askok bezala; batzuek lortu zuten, ez denek.

Gurean badakigu zer den industria eraldatu beharra. Badakigu zein mingarria den, zenbaitetan saihetsezina dela dakigun bezalaxe. Behi sakratu batzuk sakrifikatu ziren, eta ez zen debalde izan. Ongi asmatu beharko dugu, bada, ataka gaizto bertsuan gaudelarik, ondorioak ongi neurtuz, baina erabakiak hartzeari uko egin gabe. Bere inguruan eragiten zituen kalteak aintzat hartu ez dituen industria salbatu baino, harengandik salbatu beharko dugu gure burua.]]>
<![CDATA[Agnotologia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/018/001/2020-01-09/agnotologia.htm Thu, 09 Jan 2020 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1898/018/001/2020-01-09/agnotologia.htm
Azken boladan, orainaldiari eta etorkizunari iraganaren antz handiegia hartzen ari natzaie eta kezkatu egiten nau. Ez dut uste, askok diotenaren kontra, Historia behin eta berriro errepikatzen den patua denik, baina mutatis mutandi, erraza da lehenago gertatu diren jazoeren arrastoa ikustea. Orainaldia ez da iraganaren kopia hutsa, baina senide berekoa da eta DNAn gorde ditu haren zantzuak.

50eko hamarkadan dema estua jokatu zen AEBetan tabako-konpainien eta hedabideen artean. Erretzearen kalteez informazioa zabaltzen hasi zenean, alarmak piztu ziren munta handiko negozioa arriskuan ikusita. Tabako-etxeek bide artezetik heldu zioten auziari: harreman publikoetan ospe handikoak ziren etxeak kontratatu zituzten desinformazioa barreiatzeko. Brown & Williamson enpresaren 1969ko jarduera-txostenek argi dakarte horren berri: «Gaur egun gure produktua zalantza da». Ez gezurra, ez kontrako ebidentziak, baleude: zalantza baizik. Ezagun egiten zaizu, irakurle?

Lehenago beste kasu asko izan ziren, baina Stanford Unibertsitateko irakaslea den Robert Proctorren interesa piztu zuen, eta orduantxe izendatu zen, lehen aldiz ezjakintasunaren zientzia: «agnotologia». Izena izatea izanari erreparatzeko bide egokia da.

Proctorrek agnotologoen eskuliburua osatu zuen: ukaezinak diren ebidentziak nola ukatu, kuestionaezinak diren iturriak nola kuestionatu, edonork ikus dezakeena nola ezkutatu balizko informazio-uholdearen erdian edo nola desitxuratu ikusezin egiteraino, kontrako mezua iradokitzeko edo zalantza eragin zezaketen sasiko ebidentziez inguratzeko. Ezagun egiten zaizu, irakurle?

Kontraesankorra ematen du, baina okerrena sinesteko prest gaude, sinesgaitza edo absurdoa bada ere. Den-dena posible dela eta aldi berean den-dena ezinezkoa dela sinistu egiten dugu. Asmatu egin zuten, bete-betean, ez baikara oldartzen amarrua agerian geratuta ere, gezurra eta iruzurra espero ditugulako ia beti eta ia guztiengandik. Erretzea ona dela, klima ez dela aldatzen ari edo emakumeen kontrako biolentziarik ez dagoela esanda ere, beste hark zioen bezala, «airea debalde» ateratzen da, gezurraren froga ukaezinak baino indartsuagoa delako zinismoaren geruza ikusezina. Zinikoak gara; batzuk ziniko eta oraindik erretzaile.

Hasi berri edo oraindik hasi ez den hamarkada hau agnotologiarena izango dela ematen du, eta ez da ikusmira atsegina. Arriskua ez da desinformazioa, gezurrak beti arriskutsuak badira ere. Helburuak ez du zertan izan auzi jakin baten egiaz konbentzitzea edo informazio jakin bat ezkutatzea, baizik etsipena, zinismoa eta jendearen artean desjabetzeko sentimendua sortzea. Pentsamendu kritikoari eta aukerak sortzeko gaitasunari berari uko egitea da, nire ustez, arriskurik handiena, eta baita ezjakintasun eta desinformazio-estrategia berrien helburua ere.

Ezagutzaren aroaren distiraz liluraturik bizi izan gara aspaldi. Nahikoa ikusi eta entzun dugu, baina, argi izateko ez dela dena urrea eta iragarkien neonak ere dir-dir egiten duela merkantzia pozoitsua estalki ederrean saltzen digun bitartean.

Ongi etorri 20ko hamarkada zorora. ]]>
<![CDATA[Hazka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1884/016/001/2019-12-12/hazka.htm Thu, 12 Dec 2019 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1884/016/001/2019-12-12/hazka.htm
Madrilen egiten ari den COP25 klima-aldaketari buruzko goi-bileraren kariaz, egunero jasotzen ditugu planetari gertatzen zaionaren berri apurrak. Erpurutxoren gisan, erraza da hondar horiek guztiek marrazten duten bidean abiatzea eta helmugan zain dugun patua aurresatea. Garai batean uste izaten nuen hartz zuri gaixoen auzia zela hori guztia, larria izanik ere, gure eguneroko erosokeriatik oso aparte geratzen zen zerbait, izatekotan. Etxe inguruko zuhaitzen loratze zoroak esaten dit, baina, gerturatu egin zaigula izurritea.

Itsua behar du batek, edo AEBetako presidentea izan, ebidentzien aurrean ez ikusiarena egiteko. Zenbait hedabidetan hitz berriak aukeratuz adierazi digute: klimaren aldaketari buruz hitz egiteari utzi, eta klima larrialdiaz dihardute. Bigarren hautu hori zuzenagoa da lehena baino, eta, hala ere, koskatxoren bat falta zaiola esango nuke: arrisku-aldi bat iradokitzen du larrialdi berbak, hasi eta buka egiten den zerbait, eta ez da hau kasua. Edonola ere, askoz errazagoa zaigu aldi baterako aldaketak ulertzea zerbait berria (ez derrigor hobea) ekarriko duen eraldaketaz jabetzea baino.

COP25en parte hartzen ari diren agintariek neurriak hartuko dituzten (edo ez dituzten) bitartean, kafea hartuko dut, nire diesel autoarekin makina bat kilometro egin eta plastiko andana pilatuko dut etxean, biltontzi horia lepo betetzeko adina. Kontraesanek deseroso sentiarazten gaituzte, ez zaigulako batere gustatzen inkoherente garela erakustea: kontraesanek garenaren ispiluaren aurrean jartzen gaituzte eta hantxe ageri gara, itsusi eta markets.

Greta Thunberg gazte suediarrak aurrez aurre jarri digun ispiluan oso argi ageri da gure ezerosotasuna. Mugimendu horren jatortasunaz eta zintzotasunaz zalantzak izatea ulergarria bada ere, argigarria da ad hominem oldartu izana, eta horrek argi erakusten du urduri jartzen gaituela mezuak, eta, horri izkin egiteko edo, mezulariaren jirabiran jartzen dugu atentzioa.

Idatzi gabeko arau asko apurtzen ditu gazte horrek, eta susmagarria zaigu. Gaztea da eta boterea kudeatzen duten helduen plazara eraman du bere ahotsa. Emakumea da eta boterea kudeatzen duten gizonen plazaren erdian altxatu da. Aspergerren sindromea du eta arauzkoa ez den guztia gutxietsi, ezkutatu eta ukatzera bideratzen gaituen balizko normaltasunaren erdian argi-fokua bereganatu du. Pasioz eta pasiotik hitz egiten du zuzentasun formalaren gainetik; hunkitu egiten da sentimenduak gordean eraman behar direla erakutsi digutenen aurrean. Planeta akabatzen ari garela salatzera joan da gure bizitzeko modu jasanezin hau jasangarria izan daitekeela sinetsarazi nahi digun sistemaren erdi-erdira. Hazka egiten ari da zornaturiko zaurian.]]>
<![CDATA[Geure satorrak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/021/001/2019-11-28/geure_satorrak.htm Thu, 28 Nov 2019 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1898/021/001/2019-11-28/geure_satorrak.htm
Tximeleta izenez ezagutzen zituzten Dominikar Errepublikan Mirabal ahizpak, baina goitizen horren arrastorik ez da apenas gorde. Minervak, ahizpen artean zaharrenak, halaxe izendatzen zuen bere burua diktadorearen kontrako klandestinitateko borrokan, eta familia-izena bihurtu zen luze gabe. Garai hartako kroniketan azaltzen denez, gazteak ez ziren bereziki nabarmendu matxinada aldian; ezin esan bereziki sutsuak zirenik, ezta inongo taldetako ekintzen ardura hartu izanagatik arrisku berezia zekartenik. Kronika horiek diote inguruan bertan ere harridura sortu zuela ahizpen hilketen berriak, eta bereziki krudelkeriak. Ez zen ausazko ekintza bat izan, baina: etxean bahitu zituzten paramilitarrek, bide bazter batean bortxatu zituzten, eta, azkenik, beharrik ez bazen ere, hilzorian utzitako gazteak akabatu egin zituzten. Emakumeak ziren, itxura onekoak, disidente eta emakumeak. Azaroaren 25ean izan zen, 1960. urtean. Mirabal ahizpen ondoren hartu zen egun hori seinalatzeko erabakia, Emakumeen Kontrako Biolentziaren Eguna finkatzeko. Bitxia da, gero, gurean indarrean dagoen legearen arabera, ahizpen bortxaketa eta hilketa ez baitira genero-delitu gisa zenbatzen, aldez aurreko harremanik ez baitzen biktima eta borreroen artean.

Aurten ere, puntu lila handi bana jarri dugu etxean eta bulegoan, baina, beste urteetan ez bezala, duda egin dugu, egin ala ez egin. Sinboloak beharrezkoak dira, baina nekatu egiten da bat esparru sinboliko hutsean ibiltzeaz. Edonola ere, ipini dugu, eta bertan iraungo du puska batean, kanpotik ongi ikusteko moduan. Paparrean ere badaramagu puntu morea, eta kalera irten orduko halako aire batek eman gaitu, nonahi daudelako. Tximeletak dirudite, ingurua hartzen baitute puska batean, gauzak mugitzen ari direla iradokiz bezala, baina handik ordu edo egun batzuetara dena lehengo egoera berdinera itzuliko da. Orain ere, tximeletei begira ari garen bitartean, lur azpian dihardute biolentzia matxistaren satorrek, desberdintasunen soroetan jaun eta jabe.

Euskal Autonomia Erkidegoko datuak eskura ditut: Ertzaintzak 4.659 emakume babesteko neurriak ezarrita dauzka, eta horietarik 85 bizkartzainekin bizi dira (horrela bizitzeari izen hori ematerik badago, behintzat). Beste era batera ere esan daiteke: EAEn susmo sendoak daude une honetan bertan badirela 4.659 gizon beste horrenbeste emakumeri eraso egiteko moduan. Lur azpian daude, emakumeei argitara atzeratzea eragozten. Satorrek laga duten lur-arrastoa baino ez da hori, are sakonagoa eta zabalagoa baita biolentzia horien irismena.

Elefantea gelaren erdian dago, ez da batere mugitu, edo oso gutxi mugitzen da. Ingelesez badago egoera hauetarako oso balekoa den esaera bat: «The elephant is in the room» esaten dute gisa horretako jarrerak, itsutasun partzial mota hau izendatzeko. Edozein bazterretatik erraz ikus daiteke, baina ez ikusiarena egiten diogu. Eta sakoneko arazo horiek bertan ez baleude bezala jokatzen dugu, funtsezko arazoetan eskuak sartu gabe, adarretatik tira eginez sustrai sakonak dituen gaitz honen zuhaitza erausteko moduan gaudela sinetsita edo. Satorrak, baina, isilean dihardu.]]>
<![CDATA[Pasonibeletik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/019/001/2019-11-14/pasonibeletik.htm Thu, 14 Nov 2019 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1898/019/001/2019-11-14/pasonibeletik.htm
Pasonibel handia da azken bolada luzean Espainiako politikagintza eta gurean eragiten duen kalapitarengatik besterik ez bada ere, zentzumen guztiak erne izatea, ezkerra eta eskuina zelatatzea komeni da, eta ireki ahal diren zirrikituetatik pasatzea erabaki aurretik, zuhurtziaz aztertu inguru osoa, zer gerta ere.

Tren bat pasatu zen Espainiako gobernagarritasunaren norantzan apirilean, eta kalte handiak eragin zituen botere-aukera zuten alderdi ia guztien artean. Egitez edo ez egitez, zentro-ezkerrean gobernua osatzeko aukera zuten bi alderdiek jasan zuten kolperik handiena, emaitzek emandako egokiera alferrik xahutu zutenean. Ezinaren ezinaz, kartak berriro partitzea erabaki zuten, musean bezala, txikia txikiegia zelakoan, edo handiarekin nahikoa ez zutelako. Jokoa arriskutsua zela nabarmena zen, baina zuhurtziak baino, beste zerbaitek izan zuen pisu handiagorik. Adrenalinak? Egoek? Lidergo hiper-puztuek? Auskalo.

Joan den igandean, bigarren trena inguratu zen. Zauria zenbaterainokoa zen neurtzeko orduan iritsi zen, eta lehendik mailatuta zetozenek kolpaturik amaitu zuten gaua. Ihes egindako botoek ahulago utzi dituzte alderdi sozialista eta Unidas Podemos, eta ihes egiten utzitako aukerak sinesgaitzago utzi ditu. Sostengu eskasia negoziatu eta aliantzak eratuz konpondu daiteke, baina konfiantzaren zauria zailagoa da, askoz gehiago, osatzen. Orban itsusia erakutsiko dute hemendik aurrera, eta puska baterako.

Ezustea izan da niretzat joan den igandeko boto-saldoa zenbatu eta 40 ordutara gobernu-hitzarmena adostu dutela jakitea. Gutxi dakigu hitzarmenaren hizki txikiez, baina itxura du uda osoan zehar gainditu ezin zitezkeen langarik altuenak aise pasatu dituztela orain, estropezurik egin gabe. Noizbait jakingo dugu zerk egin duen bideragarri orain arte bideraezina zena. Susmoa dut kartelak iragartzen zuen beste tren hark harrapa zitzakeela ikusita bizkor mugitu dira. Aurreak erakutsi ohi du atzea nola dantza, eta bistan da larritasunak efektu terapeutiko handia izan duela.

Pasonibelean jarraitzen dute, jarraitzen dugu, zirrikitu bat ireki bada ere, hesia ez baita guztiz altxatu; joko politikoak oraindik ezuste bat baino gehiago emango digu. Ezkerretik zer etor daitekeen begi batez behatu, eta bereziki, eskuinetik datorrenari ez begirik kendu. Gurean ez du oraindik tokirik eskuratu, baina ez da gutxietsi behar. Titanic-a hondoratzen ari zen bitartean goiko kubiertako bidaiariek dantzan jarraitzen zuten, lasai, ura orkatiletaraino bakarrik heltzen zitzaiela ikus eta handik ez zela pasako sinistuta.]]>
<![CDATA[Zuhurtzia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/016/001/2019-10-31/zuhurtzia.htm Thu, 31 Oct 2019 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1898/016/001/2019-10-31/zuhurtzia.htm
Iraganarekin apurtzen jakitea artea da, gutxi praktikatzen duguna, edo ia batere. Zaila da, mingarria eta arriskutsua, erditu beharreko garai berriak oreka zailean jaiotzen direlako, odolustu diren herrien kasuan bereziki. Azken aste hauetan adibideak pilatu zaizkit; iraganak gutunak idazten dizkigu, gaurko begiez irakurtzen ditugunak. Bi letter ez, hamaika jaso ditugu. Batxilergoa egiten ari diren alabak harrituta daude, ikasgai berberak baitaude Historiako liburuetan eta telebistako albisteetan: apunteak hartzen dituzte periodikoa azpimarratuz.

Peronismoa itzuli da Argentinara. Peronismoa? galdetzen dute, eta atzera egin behar dugu azaltzeko hango kontua ez dela Madonarengatik, beste ilehori batengatik baizik. Txileko Santiagon jende-uholdeak kantu egiten du manifestazio erraldoietan. Gitarrak ateratzen dituzte eta isiltasuna erabatekoa da une batez, sokak tenkatu eta milaka eztarri batera abesten hasten diren arte. Une horretan, masa desegin egiten da, eta Victor Jara ageri da guztien buru, eta Amandarekin gogoratzen gara. Militarrek triskantza handia egin dute jendartean. Furgoietara sartzekotan daudenean, atxilotuek beren izen-deiturak eta bizitokia oihukatzen dituzte ingurukoek entzun bere berri zehatza jakin dezaten, ikasi baitute Historiak lekukoak behar dituela, abestiak kontrakoa esan zigun arren, ezin baita segurutzat eman noizbait kale horiek berriro zapalduko dituzten. DNAn pilatzen da beldurra, ez testuliburuetan.

Amonak zuhurtzia eskatzen zigun jolasean, baina ongi zekien aholku horrek ez duela balio iragana eta balizko etorkizunak lotzen dituen zubi estu eta mehea eraikitzeko. Batzuetan ezinezkoa da, nahitaez egin behar dela zirt edo zart: bakeak egin behar dira joandako denborekin, bai, baina osorik eta behin betiko. Amona geureak, eta milaka amonek, bizitza ia osoa eman zuten inork inoiz sendatu ez zien min sarkorrarekin: galdutako senitartekorik gabe eta ahopean esandako hitzak ahoz gora esateko beldurrez.

Joan den astean Francoren gorpuzkiak atera zituzten Cuelgamuroseko haraneko monumentu publikotik, diktadoreari berari eta haren ingurukoei ohorez aitortu zitzaien tokitik. Zuhurtziaren izenean eman zaio denbora honetan guztian toki hori, eta gure artean oraindik Erorien Harana esaten diogu, Desagertuen, Hildakoen, Bahitutakoen Harana beharko lukeen arren. Zuhurtziaren izenean egin da oraingo desobiratzea ere, bizkorregi delakoan, 40 urte luze igaro diren arren, iraganarekin behin betiko apurtzeko. Isilean atera nahi izan omen zuten, baina futboleko final baterako telebista-emankizuna segurtatu dute, minutuz minutu iragarriz, xehetasunik txikiena galdu gabe.

Gauzak nola diren, aste honetan bertan teknologia kontuetan ospe handia duen Wired aldizkarian iragarki bat ikusi dut amonaren hitz berberekin, baina beste hurrenkera baten jarrita: «Ibili bizkor eta apurtu zerbait». Egin ezazue, azkar eta behin betiko.]]>
<![CDATA[Nota berriak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1884/024/001/2019-10-17/nota_berriak.htm Thu, 17 Oct 2019 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1884/024/001/2019-10-17/nota_berriak.htm
Eten egin da, baina, bat-batean: irrati esatariak kantaren jarioaren gainean hitz egin du Kataluniako preso politikoen sententziaren berri emateko. Eta berriro gertatu da: nahikoa izan dira haren hasierako hiruzpalau hitzak ondoren zer zetorren jakiteko, gehiegi konfunditzeko arriskurik gabe. Eta ahapetik gaitz esaka ekin diot egunari.

Amorragarri, etsigarri, ulergaitz, bai, baina ez harrigarri. Besterik espero ote zuen norbaitek? Ez, behintzat, gure artean (gure hori nahi beste zabaldu edo estutu dezake irakurleak). Ñabardurak ñabardura, izan ere, nahi baino gehiagotan kantatu dugu oraingo musika pieza hau bera paraje honetan, eta ezagunegia egiten zaigu. Konparazio guztiek alderdi ezkutu bat izaten dute, nork bere buruari tranpa egiteko balio duena. Konparazio guztiek, baina, ageriko beste alderdi bat dute alde: esperientziak esaten diguna. Eta jakin badakigu Espainiako batasuna auzitan jartzen denean, antzeko partiturak ateratzen direla oholtzara ia beti.

Bere izatekoari uko egiten dio justiziak, egitateak baino asmoak zigortzen dituenean. 493 orriko sententzia adibidez josita dago, eta honako honek zentzugabekeria horren lagin gisa balio dezake. Gizarte mugimendu baketsuetan urteetako eskarmentua duten Jordi Sanchez eta Jordi Cruixarti bederatzi urteko espetxe zigorrak ezarri zaizkie; sententziak aitortu egiten du ez zutela biolentziarik erabili, baina errudun dira, antza, beren iritzi eta txioekin poliziak bere lana egin ez zezan xaxatu zizutelako herritarrak. Nota solteak dira horiek, baina tonu berbera du sententzia osoak. Eta guk, gainera, badakigu horrela hasten dela, sinestezina egiten zaiguna sinetsaraziz, eta beraz, hurrengo akordeek lehengo burutik lepoa ekarriko dutela espero izatekoa da.

Orduan, zer dator ondoren? Galdera horixe egiten diot nire buruari eta esango nuke joan den astelehenaz geroztik burumakur eta zinez goibelduta dagoen jendartea (jendarte hori ere nahi beste zabaldu edo estutu, irakurle) kezka berberarekin dabilela. Den-dena aurresateko modukoa bada, kausa-ondorio katean katramilatuta bagaude ezinbestean, orduan zer? Nora egin, eta nola?

Fatum moduko bat dagoela ematen du, baina horrelakorik ez dela esan eta esan ari natzaio nire buruari azken ordu hauetan, etsipenetik irteteko zirrikituren bat bilatu behar baitut eztarrian korapiloa eragin didan sinfoniako azken mugimendu hau liseritu ahal izateko.

2017ko urriaren bateko erreferendumak eta ondoren etorri zen bortizkeriak Kolonbian harrapatu ninduten, berriak zuzenean jasotzeko zailtasun handiarekin. Albiste-egarri, Kataluniako adiskide batekin hitz egin nuen telefonoz; «eta orain, zer?» galdetu nion. Bere erantzunak lasaitu egin ninduen: «Zer ezin den esan digute; guk, ordea, oraindik ez diegu esan zer egiteko gauza garen. Horixe da hemendik aurrera datorrena».

Fatalidadearen melodiatik irten, albait azkarren: ahotsa urratu arte garrasi eginda ez baita musika-lerroa aldatuko berez; ez baita ezer berririk sortuko. Beste norbaitek idatzitako kanta etengabe errepikatzera kondenatuta bagaude, zertarako balio du geure ahotsak? Nota berriak sortu eta elkarrekin kantatzeko.]]>
<![CDATA[Zubiak eta ispiluak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/016/001/2019-10-03/zubiak_eta_ispiluak.htm Thu, 03 Oct 2019 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1890/016/001/2019-10-03/zubiak_eta_ispiluak.htm
Oso bestelakoak dira ezustean, eta ia traizioz, kalean harrapatzen zaituzten ispiluak, dela denda bateko erakusleihoan, dela taberna-zulo bateko korridore estuan. Izan ere, etxeko ispiluan zu zeuk aztertzen duzu zeure burua, baina kalekoek zu aztertzen zaituzte. Askoz deserosoagoak dira: errukirik gabe eta otoz otoan ikusten duzu zeure burua, aldez aurretik zeozer edertzeko aukerarik gabe. Bada, Zubiak dokumentala (Jon Sistiaga eta Alfonso Cortés-Cavanillas) azken ispilu horietako bat da: ispilu handi bat, gupidarik gabea, nahitaez zelatatzen zaituena zuk beste aldera begiratzeko tentazioa baduzu ere.

Spoiler egiteko beldurrik ez dago hemen, kontakizunaren gertaera ezaguna baita: Juan Mari Jauregiren alarguna da Maixabel Lasa eta haren hiltzailea Ibon Etxezarreta, eta elkarrekin hitz egiteko elkartu dira, mahai baten inguruan. Jakina da, halaber, biek ala biek urteetako ahaleginean dihardutela bizikidetza deitzen dugun hori eraikitzeko, zehazki horrek zer esan nahi duen ez badakigu ere.

Begiratu izu bat, begien kliska bat, nahikoa da Maixabel Lasa eta Ibon Etxezarretaren arteko solasaldiaren islan harrapatuta geratzeko. Balio estatistikorik batere ez du, baina esango nuke ezeroso irten ginela ia denok zine-aretotik, nire atzetik zetozenen hitzak entzun bainituen, eta baita buru-makur irten zirenen isiltasuna aditu ere.

Kontraesanak agerian utzi dizkit zubi horretan aurrera egin beharrak. Neure burua irudikatu dut egoera horretan: kalera ematen duen kristalera handiaren parean bi lagunentzako mahaia atondu bitartean, ezkerrean ogia jarri dut, zapi zuri garbia laga dut plateraren ondoan (gainean beharko luke?) eta eseri egin naiz. Izendatzerik ez dagoen mina eragin didan pertsona dut aurrez aurre, urduri samar: zer esan, nola begiratu, zer galdetu? Edo nire aurrean dago izenik ez duen mina eragin diodan emakumea: nola begiratu, zer erantzun?

Egongo dira haserre, asaldatuta, beren onetik aterata irten zirenak, edota filma ikusi gabe aldez aurretik halakorik ez ikustea erabakiko dutenak ere. Ulergarria da, noski, zauri guztiek ebakiondo ia berbera utzi arren, bakoitzaren orbaintzea oso desberdina delako.

Elkarrizketa horrek ez du tranpa egiteko zirrikiturik uzten, ez du auto-atsegin emate merkea onartzen, eta zintzoa izate aldera, ez dakit zer erantzungo nukeen nik. Pentsatu nahi dut zubiaren alde horretara iristeko gauza izango nintzatekeela, baina nola jakin?

Horrexek utzi ninduen deseroso, eta asko eskertzen dut ataka gaizto horretan erori izana. Neure burua han ikusi nahi nuen. Goibel atera nintzen, barruak mugituta, hitzez azaltzen zaila den sentimenen zurrunbiloan murgilduta. Txiki-txiki eginda, hitz batez, ispilu horrek bueltatzen dituen hitzak eta irudiak zartako handiak direlako. Neure buruari galdetu nion kapaz izango ote nintzen neroni ulertzeko ahalegin hori egiteko, enpatia hitz ederra nire miseria eta zama guztiarekin zikintzeko. Erosoa da geure burua etxeko ispilu domestikatuan aurkitzea, baina gordintasunaren islari aurrez aurre begiratu beharko diogu noizbait zer garen eta zer izango garen argi ikusiko badugu.]]>
<![CDATA[Hitzezko harresiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1889/016/001/2019-09-19/hitzezko_harresiak.htm Thu, 19 Sep 2019 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1889/016/001/2019-09-19/hitzezko_harresiak.htm
Etxea bera baina askoz zaharragoa omen zen harriz harri egindako inurri-lan hori. Inork ez zigun argi esan zertarako zen harresia, baina guk susmoa hartzen genion, eta deseroso sentiarazten gintuen. Izan ere, lantzean behin herri hartako haurrak inguratzen ziren gurera, eta oin-puntan jarrita zelatatzen zuten gure jolas-gunea. Aitonak animaliak ez sartzeko izango zela esaten zuen, baina orube hartan geu ginen aske zebiltzan piztia bakarrak. Guk ihes ez egiteko zela ere esaten zuen, ahaztuz-edo ate handi bat ere bazegoela, sekula ixten ez zena. Galdera tematiekin nekatuta edo, horma hori hara sartzeko tentazioa izan zezaketen bizilagun edo kanpotarrentzako altxatuko zutela erantzungo zuen.

Aitona-amonen etxea ote da Europa berria? Etxe komuna omen zen, denon artean eraiki beharrekoa, guztiok goxo hartuko gintuena. Omen.

Joan den astean, Europako Batzordeak, presidente berria Ursula von der Leyenen eskutik, bere eskumeneko arlo eta arloburuak ezagutzera eman zituen, eta horien artean «Bizimodu Europarraren Defentsa» saila iragarri zuen. Ez du, baina, argitu, Europan diren hamaika bizimodu desberdinetatik zein den defenditu behar dena, hori elipsi bat da, hutsarte bat. Esan gabe, baina, norengandik defenditu behar dugun argiro eman du aditzera.

Aitona ez zen kapaz izan esateko zertarako balio zuen gure etxeko harresiak, agian artean ez zegoelako modan deus ere esan gabe, den-dena esaten duen hizkuntza mordoilo molde berria. Hiru hitz horiek, baina, argi uzten dute non gauden gu, eta zeren beldur garen. Harresiaren barrutik, balizko askatasunaren esne-mamitan hazitakook asmatu dugu sail berriaren izendapena, itxura guztien arabera.

Agian proiektua bera baino zaharragoa da orain begien aurrean ageri zaigun hitzezko hesi hori, eta litekeena da hasieratik beretik argi izatea askatasun-eremu pribatua zela Europaren proiekzioa, baina besterik ere izan zitekeela sinistu genuen batzuk, inozook. 2000. urtean Europak «Aniztasunean bat eginda» leloa hautatu zuen herrien arteko aliantzaren zioa azaltzeko. Europa osatzen duten herrien arteko desberdintasunak ontzat ematen zituela, eta horren gainean batasun-egitasmo bat eraikitzeko promesa egin zuen. Askatasuna, aniztasuna, gizatasuna eta berdintasuna aldarrikatzen zituen egitasmo hark, eta askok sinistu egin zuten, guk aitona-amonen etxe zoragarri horretan aske eta pozik bizi izango ginela sinistu egiten genuen modu berberaz.

Egiak deskubritu egiten dira, eta gezurrak, berriz, eraiki. Harresiak bezala. Etxe hartan ikasi nuen norberarentzat gozagarri dena, beti edo ia beti, beste norbaiten bizkar izaten dela. Alde bakarreko txanponik ez dut nik ezagutzen; gauzak haize alde datozenean ere, ifrentzua nori tokatu ote zaion galdetzea, beraz, nahitaezkoa da, eta beti, edo ia beti, kaltetuak berberak dira: gotorlekuaren beste aldean begira egotera kondenatutakoak. Europa inguratzen duen harresia ez da (oraindik) fisikoa, baina harriz harri altxatzen joan dira, joan gara. Eta iritsiko da unea zeinean ez dugun jakingo zertarako gotortu ginen orube horren barruan, eta itogarri egingo zaigun. Ihes egin nahi izango dugu, eta berandu izango da.]]>