<![CDATA[Pilar Kaltzada | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 21 Aug 2019 15:40:05 +0200 hourly 1 <![CDATA[Pilar Kaltzada | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Pozik?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2019-06-27/pozik.htm Thu, 27 Jun 2019 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2019-06-27/pozik.htm
Badakit zer iritzi duen honen inguruan Twitterren jarraitzen ditudan erabiltzaile (ia) guztiek. Badakit sententzia kaleratu orduko, Madrilgo metroko bagoia mukur bete zuen ikasle-taldeko gazteen artean batzuek lasaitu ederra hartu zutela, eta beste batzuek, berriz, kasuaren oihartzun mediatikoaren emaitza baino ez zela uste zutela; belarria jarri nuen, barrari helduta nindoala, zer zioten jakiteko. Ibilaldi laburra izan zen, eta ez zen hori izan kasuaren inguruan harrapatu nuen elkarrizketa bakarra; bolo-bolo zebilen.

Badakit justiziaren ardura duten askok enegarrenez genero-prestakuntza eskatu dutela kasuaren harira, urte hauetako esperpentoa berriro gerta ez dadin neurriak eskatu dituztela eta (ia) aho batez onartu dutela hutsegite tamalgarrien larritasuna.

Badakit pozik nagoela, bost gizon horiek neska gazte harekin egin zutenaren berri zehatza jakin orduko pentsatu nuena berretsi egin delako. Badakit pozik nagoela ahizpatasuna eskaintzera kalera irten ziren milaka eztarri horietako korapiloa apur bat askatu egingo zela uste dudalako. Badakit pozik nagoela, baina pozarren egon beharko nuke eta ez da horrela.

Hasieran ezarritako sententzia zuzenduz, 15 urteko espetxe-zigorra ezarri du Auzitegi Gorenak gau hartan neska gazte hura bortxatu zuten gizonen kontra. Ez zen «jolgorio sexuala» izan, beraz: bortxaketa edo, zehatzago esanda, hainbat bortxaketa izan ziren. Askoren iritziz, kasuaren larritasuna onartu du Auzitegi Gorenak urteen kopurua emendatuta, iradokiz-edo sententzia altuago batek berez ematen duela gertatutakoren neurria. Izatez, hala da, noski, baina ez genuke horretan bakarrik geratu behar.

15 urte asko da, baina emakumeon kontrako jazarpen sistematikoari ez zaio aurre egingo zigor kuantitatiboekin soilik. Zenbat urteko zigorrarekin konformatzen naiz ni? Eta zu? Eta hamaika aldiz bortxatu zuten gazte hura, zenbat urteko sententzia behar du bere burua berriz bakean aurkitzeko?

Duela hiru urte gertatutakoa ez zen salbuespen bat izan, hasierako epaileak errore hutsa izan ez ziren bezala: sistemaren funtzionamendua baino ez dute, nola bortxaketak berak, hala justiziaren bide erratikoak. Sistemak berak sortu eta etengabe elikatu egiten duen biolentzia eta botere-kulturaren adierazpideak dira bata eta bestea.

Aldea, nire iritziz, sententziak jurisprudentzia ezarriz eman duen alde kualitatiboan datza, esaten baitigu ameto emateak ez duela oniritzia adierazten, eta soilik askatasunez nahi eta bilatu denari esan ahal zaiola «harreman»: beste guztia bortxazkoa da-eta.

Pozik egon beharko nuke, baina ez da erabateko poza. Eta ez dakit zehazki zergatik.

Agian joan den astelehenean Bilboko Iturribide kalean bi gizonek neska bat erasotu zutela irakurri dudalako eta ez nauelako harritu. Edo udako solstizioak ofizialki ireki duen jai-denboraldia amaitzean emakume hautsien kontagailuan hamaika koxka berri egongo dela (ia) seguru dakidalako.

Pozik egon beharko nuke, baina oraindik neska gazte bat entzuten dut nire barruan, amorruaren amorruz, negarrez.]]>
<![CDATA[17 urte]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/023/001/2019-06-13/17_urte.htm Thu, 13 Jun 2019 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1898/023/001/2019-06-13/17_urte.htm
Kontakizun latzaren pasarte bakoitzean hotzikara sentitu dut, eta, ezinbestean, pentsatu dut ez dela posible horrenbeste min eta gaiztakeriak bat egitea horren modu krudelez. Neure buruari esan diot bizitzak zigortu egin duela neska gazte hura, auskalo zergatik, bizitzak zigortzeko arrazoi bat behar izango balu bezala. Ulergaitza zaiguna irentsi ahal izateko amarru guztiak aktibatu zaizkit. Patu latz baten eskuetan jostailu hutsa izan dela, adibidez, horrela ikusiz gero zertan ulertzen saiatzerik ez bainuen izango. Patua, izan ere, izate zehaztugabea da, bihotzik ez duena, begietara begiratzen ez zaituen zer bat, formarik eta kontzientziarik gabea. Badakit, alta, eskolako jaialdi baten Noaz (11 urteko neska gazte alaia) abusatu zuen gizonak bihotza izango zuela gorputzaren barruan. Eta badakit eskolako beste festa batean Noaz beraz (ordurako 12 urteko neska urduri eta goibel bilakatua) abusatu zuenak begietara begiratuko ziola uneren baten edo bestean. Eta ziur naiz bere herriko kale-bazter baten Noa bera (14 urteko gazte apurtua) bortxatu zuten gizonek ez dutela ezer ikustekorik patuarekin.

17 urte zituen gazteak, eta zerrenda bat idatzia zuen bizitzan zehar egin nahi zituen gauzekin. Kapritxo txikiak ziren, edonoren eskura dauden huskeriak: motorraz ibili nahi zuen, mozkortu nahi zuen adiskideekin, zigarro bat erre. Bizi nahi zuen Noa hark, ordea, ez zuen bidea aurkitu.

15 urterekin, artean neska gazte eta txikitua zenak, bortxaketa salatu zuen, eta orduantxe hondoa jo zuen, eraman ezinik. Elikadura arazoez tratatzea deliberatu zuten orduan, eta sei hilabetez ingresatuta utzi zuten; ohera lotu egiten zuten tarteka-marteka, bere buruari kalte ez egiteko, antza. Etxera bidali zuten denbora hori igaro eta gero, bere «prozesua» egin zezan. Hutsegite administratibo larrien segida izan dela diote orain laguntza egokia ukatu zioten osasun erakundeek.

17 urte zituen, eta ezin zuen gehiago. Amaitu nahi zuen sufrikario horrekin. Behin bederen, bere 17 urteko bizitza laburrean, berak erabaki nahi izan zuen. Eutanasia legeak malguak izanik ere, ordea, haren kasua ez zen bideragarria, ez zuen heldulekurik, sistemak ez baitu horrelakorik aurreikusten. Ukatu egin zioten hori ere. Eta ezinbestean pentsatu dut sistemak ere patuaren antz handi-handia duela, hura ere itsua eta bihozgabea baita.

Bere buruaz beste egin du, berak erabakita. Jateari eta edateari utzi dio, eta hamar bat egunez egon da etxean, ingurukoek zainduta. Minari eusten ez dion gorputza zertarako elikatu? Minari eusten ez dion bizitza zertarako alferrik luzatu?

17 urteko nire alabak galdetu dit: «zuk zer egingo zenuke?», eta ez dakit zer erantzun. Zer egin noiz, kate luze eta ulergaitz horren zein unetan, zehazki? 11 eta 12 urterekin abusatu izan banindute? 14 urterekin bi gizonek bortxatu izan banindute? Laguntza eske joan eta erantzunik jaso izan ez banu? Bizitzan behin bada ere, behin, neure buruaren jabe izateko eskubidea ukatu egiten didatela ikustean? Galdera egokiak egiten asmatzen ez badugu, nekez lortuko ditugu erantzun zuzenak.

Gutxi axola du zer egingo nukeen nik, edo haren gurasoek edo lagunek. 17 urterekin hil da, bere buruaz beste eginda. Ni ez nau lasaitu jakiteak ez dela aplikatu legeak onetsitako eutanasia; alderantziz, legeak bihotzik ez duela ikusteak are gehiago izutu nau.]]>
<![CDATA[Gereziak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/022/001/2019-05-30/gereziak.htm Thu, 30 May 2019 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1898/022/001/2019-05-30/gereziak.htm sakura edo loraldia, bertan ohitura baita lagunartea elkartzea itzalpe ikusgarrian otordu txikia egin eta denbora-pasan; udaberri hasierako ospakizuna da, hanami deitzen dutena, kontenplazioan egotekoa.

Garai hori, ordea, bukatu egin da gurean: gora begira egote hutsetik aleak biltzera pasatzeko ordua da. Joan den igandeaz geroztik, horretan ari gara.

Kosta egiten da bildutako aleak gozo edo garratz atera diren bereiztea, zapore guztiak nahastu egiten baitzaizkigu dastatzen hasi orduko. Gereziak bezalaxe, binaka datoz sentimenak politikan ere, pozak eta etsipenak elkarrekin lotuta maiz.

Kanpainak bukatu dira gurean tarte batez behintzat. Ziklo luzea itxi genuen joan den igandean, edo hala beharko luke udazkenean zer gertatuko den argitu bitartean, behintzat. Izan ere, EAEko gobernuko aurrekontuak aurrera ateratzeko zailtasunen aurrean, zirt edo zart egingo ote duen gobernuak ez dakigu, baina zantzuak berehala iritsiko zaizkigu. Edonola ere, agintea eskuratzeko lehian jardutetik botere hori kudeatzera jauzi egiteko unea iritsi da espazio publikoa antolatuta dagoen zirkulu kontzentriko guztietan.

Ezin begira gelditu, zuhaizpean: orain, uzta biltzeko garaia da.

Zer eta zertan, ordea?

Atrebentzia barkatuko didate horretan eskarmentu gehiago ez ezik espazio publiko hori kudeatzeko herritarren mandatu formala ere badutenek. Emaitzek irakurketa desberdin asko ekarri dizkigute, eta ausarkeria da ikasbide bakar eta komuna ateratzea; zenbat buru, hainbat aburu. Bada, ordea, guztiok eta arlo guztietan egin dezakegun zerbait: zubiak eraiki, lubakiak ireki ordez.

Emaitzek, kolore bateko nahiz bestekoak izan, elkar hartzearen beharra erakusten baitute. Ez dugu ahaztu behar hauteskundeek ez dutela errealitatea sortzen, berau islatu baino ez dutela egiten. Inkestak asmazioak dira, emaitzak, berriz, herri-ardura. Zapuztutako itxaropenak kudeatu beharko ditugu lau urte barru aldaketa berriro gertagarria izan dadin, edota eskuratutako aginte-makila bazter baten utzi eta kanpainaldi luzean zehar epelak entzun eta gero, eseri egin beharko dugu mahai baten bueltan elkar hartzeko. Gustukoa izan ala ez, halakoxeak gara, eta gozotik bezainbeste dugu mingotsetik.

Zuria ala beltza, nirekin edo nire aurka, geurea edo besteena. Mundua bitan banatzen dela iradokitzen dutenak nonahi ageri dira, eta azken boladan, guztiaren jaun eta jabe bihurtu direla ematen du. Beldur diet baiezko biribilei, eta baita ihesbiderik uzten ez duten ezezko erabatekoei ere. Eta beldur diet aukera biren artean soluziobide bakarra beren egia dela lau haizeetara zabaltzen dutenei, dela kaleetan, dela hedabideetan, dela gure herrietako aginte-eserlekuetako edozeinetan.

Azken bolada luze honetan murgilduta egon garen kanpainagintzako giroak erabat normaldu du praktika hori politikan: gustuko eta aukerako gertakarien hautaketa egiten dute alderdiek eta errealitatea horixe besterik ez delakoan eskaintzen digute, dena gozo eta gorri distiratsu. Askok sinistu egiten dute. Cherry pick esaten zaio ingelesez ale onena, gozoena eta ikusgarriena soilik aukeratzeari, eta egia da amarruak funtziona dezakeela denbora-tarte batez, baina ez betirako: luze gabe, eztarrian trabatuko zaigu hezurra barruan doakizula ez badakizu, edo ahaztea erabakitzen baduzu.]]>
<![CDATA[Amak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1899/024/001/2019-05-16/amak.htm Thu, 16 May 2019 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1899/024/001/2019-05-16/amak.htm
Artean gaztetxoegia nintzen jakiteko hasperen egiteko modu horrek geure bizimoduaren silueta adierazten zuela, eta hantxe kontzentratu egiten zirela pasatu ezin ziren muga guztiak: haren ezezko horretaraino irudika genezakeela balizko bizimodu hobe bat, baina handik aurrerakorik imajinatu ere ez egitea, hobe.

Hasperen egiteko modu bera entzun dut aste honetan, Dalila Pojoy izeneko emakume txikiaren ahotan. Guatemalarra da, eta kamerari begira mintzatu zaio: lan egiteko baimena ematearekin konformatzen dela erantzun du galdetu diotenean Estatu Batuetako hiritar oso bilakatzeko asmoa ote duen. 33 urte ditu, eta Mexikoko mugaren ertzera iritsi da etxean jasandako biolentzia gupidagabetik ihes eginda, karabanako beste hamaika ama, seme-alaba eta gurasoekin batera. Dalilak 6 hilabeteko bere alabari bularra ez ematea erabaki duelako agertu da hedabideetan, eta hitz soilez azaldu du beldur dela umea osasuntsu ikusiz gero mugazainek eramango ote duten. Bernadette du grazia haren haurrak, eta, egunkariko kronikak kontatzen duenez, amaren bularrik gabe hiru egun jarraian negar baten eman omen ditu, eta, gero, apurka-apurka, isiltzen ikasi du.

Gurean, duela hamabost egun izan zen, eta Ameriketako Estatu Batuetan maiatzeko bigarren igandean ospatu dute Amaren Eguna. Tarte honetan, bada, argazkiak eta esaldi ustez inspiratzaileez zamatu zaizkit sare sozialak, eta ohartu naiz ama izateko modu asko daudela, amets egiteko manera ugari dagoen bezalaxe. Instagramen Hollywood, Netflix eta ospearen Olinpo berrietako jainkosa ama ia guztien seme-alaba are ospetsuagoek beren amengandik jasotako dohainak goraipatu dituzte, arrosa, bonboi eta irribarre eztitsuen artean. Bernadetti ez diote deus galdetu.

Tokian tokiko tradizioetara lotuta dago Amaren Eguneko ospakizuna, gurean erlijio kristauaren soka luzearekin. Jakin dut, ordea, beste zenbait tokitan bestelakoak ere izan zirela noizbait, eta, adibidez, AEBetan Anna Maria Jarvis ekintzaileari zor zaiola egun hori ofizialki ezarri izana, haren amak eta beste emakume adiskide batzuek Gerra Zibilaren garaian izan zuten konpromiso bakezalea ohoratzeko asmoarekin bultzatu zena hasieran baten. Haren asmo onak gutxi iraun zuen, eta merkatua aseezintasunak erraz garaitu zuen partida: berez zuen esanguraz husten ari zela oharturik, Jarvis atzera egiten saiatu zen, baina alferrik izan zen.

Amak erakutsi zidan garenaren neurrira egokitzen ditugula ametsak. Zerbait ikasia izango da, eskarmentuak ematen dizun zerbait, gaur egun horren modan dagoen «nahi-duzun-guztia-lor-dezakezu» mantra nonahiko hori gezurtatu egiten duena. Gutxi batzuen esku dago gaur egun ere amets handiak izateko askatasuna: batzuetan, gela bat nahikoa da, edo lan egiteko baimena aitortzen duen paper-zati txiki bat.]]>
<![CDATA['Quo vadis?']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/018/001/2019-05-02/quo_vadis.htm Thu, 02 May 2019 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1898/018/001/2019-05-02/quo_vadis.htm Pedroren Egitateak izenekotik, hain zuzen. Gerora ohartu naiz filmak kontatzen duena baino iradokitzaileagoa dela amonaren bertsioa, atrebentzia handiz, honelaxe eman daitekeena.

Neron enperadoreak kristauen kontrako jazarpenari ekin dio eta egoera erabat gaiztotzen ari dela ikusirik, Pedrok Erromatik ihes egitea erabaki du, bere kideak abandonatuz. Via Appiatik badoa ziztu bizian, etsaiek eta hurkoek ikus ez dezaten, eta halakoan, Jesukristo agertu zaio (ordurako hilik beharko lukeena, portzierto) lepoan gurutze handi bat daramala. Zeharo harrituta, Pedrok zera galdetu dio: «Quo vadis, Domine?»; Kristok, bada, «Erromara bueltan, han berriro gurutza nazaten», erantzun du. Eta Maisuaren sakrifiziorako gaitasunaz ohartuta, eta apur bat lotsatuta nik uste, Pedrok ere atzera egin du bidean, bere erantzukizuna bete egingo duela zin eginda. Gero, gerokoak (spoiler beharrik ez dagoela uste dut).

Joan den igandeko hauteskundeak igaro eta gero, begi guztiak beste Pedro batengana zuzendu dira eta hari luzatzen zaio galdera. Apirilaren 28ak Espainiako gobernagarritasunaren ingerada marraztu du; badakigu non dauden lehian zeuden indar politikoen posizioak, eta badakigu inoizko kanpainarik luzeenean denek edo ia denek beretzat aldarrikatu duten nagusitasunik ez dela existitzen. 78ko erregimenari eutsi dion alderdien sistema nekez ezkon daiteke mapa berriaren koordenatuekin. Denbora behar izango du horrek, bereziki eskuinean, non orain arte nagusi izan den alderdiak bere izana jokoan duen haren gertuenak berehalako botere-gosearen tentazioari eutsi behar dion bitartean. Beste filma gogoangarriak zioen bezala, «bat eta bakarra gera daiteke».

Espainiako alderdi sozialista eskutik aterako da partida berrian, eta, beraz, harentzat da lehendabizi galdera. Quo vadis, Sanchez jauna? Legebiltzarraren mapak lurralde-ordezkaritza argia utzi du. Euskal Herriak eta Kataluniak periferiatik erdi-gunera egin dute jauzi, eta legealdiak dirauen bitartean agerian utziko dute Erromako zimenduak aspaldi zartatu zirela. Via Appiatik ihes egiteko tentazioa handia izango da, baina aukera egon badago, behingoagatik, ezegonkortasun iraunkorretik aldendu eta arazoari heltzeko. Negoziatzea esaten zaio horri, eta iturri klasikoen arabera behintzat, politikaren funtzio gorena da.

Galdera, baina, geure buruari ere egin beharko diogu. Quo vadis, Hego Euskal Herria? Igandeko hauteskundeen biharamunak argi erakusten du erreakzionatzeko gaitasun handia izan dutela EAEko eta Nafarroako boto-emaileek. Erreakzionatzea, baina, nahikoa izango da? Txarrena ez gertatzeko mugitu gaitezkeela erakutsi dugu, baina onena gertatzeko aktibatzeko gauza izango gara?

Hauteskundeek mapa berria sortu dute, baina lehengo lurralde berberean gaude, haren leize itxi eta beldurgarriekin, eta baita ordeka eta elkar topatzeko zelaiguneekin ere. Mapak ez baitira lurralde.

Bestela esanda, hauteskundeek zantzu berriak eman dituzte, baina ez dute errealitate berri bat sortu, lehendik zegoena agerira ekarri baizik. Aukera bat da, eta aukera asko egon daitezkeen arren, ez dira infinituak izango.

Galderak zintzoki egin eta erantzuten jakin behar dugu, arnasa hartu dugulako orain aukera ederra dakusagun bidegurutze berria gurutze-bidea ere bihur daitekeelako.]]>
<![CDATA[Gu, Herria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/001/2019-04-18/gu_herria.htm Thu, 18 Apr 2019 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/001/2019-04-18/gu_herria.htm A Game of Thrones serie ospetsuko gaztelura zetozela esan digute eta. Azken urte hauetan askotan gertatu zaizkigu honelakoak eta jadanik ez dugu azalpen luzeagorik ematen. Bisitari hauek, baina, interes antropologikoa dute antza, zeren eta hauteskunde-kanpainako afixak kokatzen ari zirela ikusi dutenean, «guk» zer bozkatzen dugun galdetu digute. «Guk?». «Bai, herriak», esan dute, horrela errazago ulertuko diegulakoan.

Gurean, apur bat atzeratu egin dira hauteskunde-afixak kokatzeko panelak jartzen. Kale nagusirik ez dago hemen, dena da zentro eta dena da periferia aldi berean, eta, nonbait jartzekotan, autobus-geltokitik gorako kalexka, taberna eta parkea bistan dituena, baliatzen da horretarako. Herriko langileek metalezko xafla berberak kokatzen dituzte errenkadan urtez urte, ertzak gero eta herdoilduago dituztenak. Azken hauteskundeetako kartel zaharren gainean ipintzen dira gero irudi berriak, eta, euriak busti egiten dituenean, aurpegiak eta mezuak nahastu egiten dira.

Metafora ederra iruditzen zait, eta aitortuko dut nahaspila horretan argi gehiago aurkitzen dudala nik alderdiek laborategian diseinatutako bideoetan baino. Xafla bakoitza bihurtzen da horrela ausazko parlamentu txiki bat, edo udaletxe bat, eta ez nuke esango konbinazio meteorologikoa demokraziaren beraren arauak baina absurdoagoa iruditzen zaidanik.

Oporraldiaren erdian eta hilabeteko tartean, Espainiako Gorteak eta Senatua, udaletxeak, Foru Aldundiak, Nafarroako Gobernua eta Europako Parlamentua berritzea dagokigu. Guri, herritarroi, errolda-txartelak jaso ditugunoi, botoa emateko eskubidea (ez betebeharra) dugun hautesleoi. Euripean, gure herriko sarrerako kartelei begiratzen diet, eta neure buruari galdetzen diot nor garen gu, herria. Zenbat «gu» desberdin kabitzen diren gure baitan.

AEBetako Konstituzioaren lehen hiru berbak dira, We the People, euskaraz hitz bitan eman daitekeena. Horrela hastean da lege gorena han, eta paragrafo bakar baten laburtzen du testuaren egitekoa: «Batasuna perfektuago egiteko, Justizia ezartzeko, barne-Lasaitasuna bermatzeko, elkarren Defentsa hornitzeko, Ongizate orokorra sustatzeko eta guretzat zein ondokoentzat Askatasunak segurtatzeko, konstituzio hau agindu eta ezarri egiten dugu». Letra larriak ausaz kokatuta daudela pentsatu izan dut beti, baina apur bat erreparatzen bazaio, berba horiek nabarmentzeko moduan emateko nahita aukeratu direla ere uler daiteke.

«Gu, herria» oso bestela ageri da gertuen dugun Konstituzioan. Aurrekoarekiko aldea ez da txikia Espainiakoan, hasi eta buka: «Don Joan Karlos I.ak, Espainiako Erregeak, berau ikusi eta ulertzen duten guztiei, jakin ezazue Gorteek onetsi dutela, eta Espainiako herriak berretsi, honako konstituzio hau». Letra larriak ere aukerakoak direla esango nuke, eta ez da bereziki azkarra izan behar diferentziak, hitzak gora-behera, ulertzeko.

Gure herria mapan ez baina alegiazko erresumaren erdian kokatzen gaituzten turisten galdera absurdoa zen, jakina, ez baitago herri bakar bat. Baina pentsakor utzi nau. Aukera bat baino gehiago dago, noski, baina funtsean bitara ekar daiteke dena: Helburu komunak aurrera ateratzeko «gu» bat sortzeko gauza den herria gara ala beste norbaiten helburuak berresatearekin konformatzen garen herria?

Geure kostaldera turista-saldoa ekarri duen telesail ospetsuko protagonistetako batek esan zuen bezala, «izar berberei begiratzen diegu, baina oso gauza desberdinak ikusten ditugu. Ados jarri arte, ezin izango dugu gauean bakea izan».]]>
<![CDATA[Sugeak txoriari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/023/001/2019-04-04/sugeak_txoriari.htm Thu, 04 Apr 2019 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1898/023/001/2019-04-04/sugeak_txoriari.htm
Ene adiskidea ez da ezjakina, baina ezjakintasun handia erakutsi zuen mezu horren bidez. Gaitz erdi haren hutsa soila balitz. Esango nuke, baina, bere txikian, zulo handiak uzten dituela agerian pasadizo honek: asko esaten du, gutxi esanda ere.

Adibidez, argi eta garbi uzten du espazio komunikatibo hegemonikoetatik gutxitan begiratzen diotela periferiari, eta egiten dutenean, aurreiritziz eta nagusikeriaz egiten dutela. Sugeak txoriari begira egiten dion bezala. Gutxi axola die, edo batere ez, gaztelania edo frantsesa ez den beste hizkuntzetan egiten denak, eta susmoa baino zerbait gehiago dut interes falta hori ez dela kazetaritzaren esparrura mugatzen. Espainia mailan sona handiko sari pare bat irabazi duen idazle lagun batek kontagailua omen darama, liburu-sustapeneko elkarrizketetan euskaraz zenbat idazle ote dagoen galdetzen dioten aldiak zenbatzeko: ehunetik ehun, itxura denez. Jakin nahi nuke Espainiako musika-adituen artean zenbatek aipa ditzaketen euskaraz lan egiten duten abeslariak edo taldeak. Zenbat antzerki-kritikarik ezagutzen dituzten hemen eta munduan batez bestekotik gora dauden aktoreak eta antzerki-konpainiak. Getxo Gipuzkoan kokatu duen politikariaren ateraldia «estrabagantzia» bat zela entzun nuen aurrekoan irrati bateko tertulia baten, baina duda egiten dut salbuespena baino, araua ez ote den. Sugeak txoriari begiratzen dionean, txori guztiak bat eta bakarra direla uste izango du, ez ditu bereiziko, berdin zaiolako.

Bitartean, baina, geu gara maiz, Bernardo Atxagaren kontakizunean bezala, sugearen begiradapean itsutu egiten den txoria. Gogoratzen duzu, irakurle, nola hasten zen ipuina? «Sugeak txoriari begiratzen dionean, txoria itsutu egiten da, eta ordura arte begien bistan eduki duen munduaren zati laburra -zuhaitz batzuk, bizpahiru teilatu, bidea, zeruaren urdina- ezkutatu egiten zaio bat-batean». Gogoratzen duzu, irakurle, nola amaitzen den?

Datua ezagutu nahi duenari ez zaio asko kostako jakitea zein diren gurean gehien kontsumitzen diren telebista-kateak, eta ez dut uste batere harrituko garenik ikustean nongoak diren, eta zein hizkuntzatan diharduten. Beste horrenbeste egin daiteke literatura edo musika-kontsumoaren datuekin, eta igualtsua izango da emaitza.

Hutsa, baina, ez datza soilik «handiaren» begiratzeko moduan: hangoen eta hemengoen artean desoreka handia badago, guk geuk ere badugu zer esana eta elkarri zer aitortua.]]>
<![CDATA[Memoria galdua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/001/2019-03-21/memoria_galdua.htm Thu, 21 Mar 2019 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/017/001/2019-03-21/memoria_galdua.htm
MySpace sare sozialak bere zerbitzarietan zituen 50 milioi abesti eta argazki galdu egin dituela iragarri du enpresak, ohar batez: egun batetik bestera, desagertu dira. Kitto. 2003 eta 2015 artean erabiltzaileok bertara igotakoak ziren guztiak. Bestela esanda, sare sozialak biltegiratzen zituen, baina ez ziren bereak, stricto sensu.

Sare sozialen aurrehistoriako asaben artean, MySpacek ospe handia izan zuen Estatu Batuetako nerabeen artean. Lagun-sareak aterpetzen zituen, blogak, argazkiak, bideoak, musika eta erabiltzaileen arteko mezu-trukaketako zerbitzuak. Musika taldeentzat profil bereziak sortu zituen, komunitateari, publizitatearen truke, leku propioa eskainiz. Gerora ospetsu egin ziren talde askok espazio birtual horretan egin zituzten lehen urratsak eta hantxe zeuden hastapen horien berri eman zezaketen arrasto bakarrak.

Banan-banan hartuta, gutxi axola du zer zegoen bertan, zer galdu den. Kultura edo zaborra zen? Sormen-lana edo denbora-pasa hutsa? Berdin dio, neurri baten, bederen, berreskuraezina baita jadanik.

Eten egin da soka, eta horren modu masiboan jazo den lehen aldia baita (guk dakigularik), ez da azkena izango: hauskorrak gara, gero eta gehiago.

Ez dago garbi nola eutsiko diogun memoriari hemendik aurrera. Egunero 15 milioi testu-mezu sortzen dira munduan. 3.700 milioi arima daude Interneten konektatuta, eta geure bizitzaren zati gero eta handiagoa dago bertan, hor nonbait, auskalo noren interesen eskuetan. 2017. urteko datuen arabera, munduko elektrizitate-ekoizpenaren %3 erabili zen hodeietako informazio-saldo ikaragarri horiek kudeatzeko: Erresuma Batuko urteko kontsumo osoa baino %40 gehiago. Eta joera geldiezina da: Interneten dauden hamar edukietatik 9 azken bi urte hauetan sortu dira. Hantxe daude joan den udan sakelako telefonoarekin egindako argazki txar horiek, ordu txikitan izkiriatutako poema-kimuak, lerro hauek hona ekartzeko kontsultatu ditudan guneak, eta abar. Bertan daude noizbait geure garai hau nolakoa izan zen jakiteko ezinbestean kontsultatu beharko liratekeen iturriak.

Erabiltzaile batzuen salaketari esker jakin da auzia: bertan zeuzkaten profiletako edukietara sartzeko zailtasunez galdetu zieten sareko kudeatzaileei, eta, azkenean, onartu egin zuten giza-errore bat zela medio 12 urtez pilaturiko uzta osoa galdua zutela. Betiko. Badira balizko giza-errore horren atzean datuok kudeatzeak eragiten dituen kostu itzelak egon daitezkeela esan dutenak.

Telefonorik ez dago jadanik egongelako mahaitxoan, baina irudiak eutsi egin dio. Aitonaren bekozko iluna eta amonaren duintasunak garai bateko argazkia osatzen laguntzen didate. Ez dakit ondorengoek nora begiratuta jakingo duten oraingo berri.]]>
<![CDATA[Ari du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/021/001/2019-03-07/ari_du.htm Thu, 07 Mar 2019 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/021/001/2019-03-07/ari_du.htm
Joan den igandeko BERRIAren azalak adibide argia zekarren honetaz guztiaz: «Feminismoa ari du» zioen goiburuak, kale-gurutze hori eta morea edo antzeko zerbaiten gainean. Metafora egokia iruditu zitzaidan, zinez, euri-kontuetara aski ohituta dagoen geure herrian aiseki uler daitekeena. Eskimalek elurra izendatzeko adina hitz edo espresio ditu euskarak euri kontuetarako.

Ari du, bai, feminismoa, haize-lasterrak hauspotuta, gainera.

Ez da horrela izan beti. Aspaldiko urteetan euri-zirina izan da, egun seinalatuetan ere, hezetasun apur bat sortzetik nekez pasatu izan dena. Feminista porrokatuek baino ez zituzten aipatzen emakumeen eskubide zibilak paper hutsetik harago eraman zituztenen balentriak. Historia liburuetan ez zen horrelakorik agertzen, ezta kale-izendegietan ere ez; nork ekarriko zituen argitara, eta zertarako? Begitazioari eusteko zailtasunik gabe jarrai genezaken normaltasunaren simulakroa ontzat emanez. Euri-zirtzilak deseroso izanik ere, ez zuten eragozpen handirik sortzen. Martxoaren 8a pasatuko da, esaten zuten; beti pasa egiten da. Eta zuzen zeuden: urteetan pasatu izan da.

Halakoan, baina, isobara-mapak aldatzen hasi ziren: ez zuen atertu, alderantziz baizik. Euri-erauntsiak gero eta maizago agertzen hasi ziren, eta asko harritu egin ziren, gutxien espero zuten une eta tokietan euri-laino trinkoak agertzen hasi zirelako. Perturbazioak sumatu zituzten bizkorrenek, baina gehienak ezustean atzeman zituen, eta balizko normaltasuna pitzatzen hasi zen.

Bularretakoak erre zituzten emakumeen alabak ohartu ziren ez zirela kabitzen Zararen 38an, eta arreta handiagoa jartzen hasi ziren elkarri ezartzen zizkieten kateez jabetzeko; kexatzen hasi ziren, eta ez isipularen aurrean, ahots ozenez baizik.

Lehen aldiz aitaren edo senarraren baimenik gabe bidaiatzeko eskubidea izan zuten emakumeen alabak atzerritik itzuli ziren aparteko lanpostuetarako prestatuta, baina beren lankide gizonek baino gutxiago kobratuko zutela ohartu zirenean ere, ahotsa altxatu zuten.

Krisiak denak berdindu gintuen, denak pobretu gintuen, baina emakumeak prekarioago, babesgabeago, bakartuago utzi zituela ohartu ginenean, beste askok bat egin zuten ordurako zirimiria izateari utzi eta ekaitza zirudien hartan.

Feminismoa ari du. Metaforak den-dena azaltzen du. Orain badakigu (Historiako liburu bakan batzuetan behintzat irakur daiteke) euri horrek olatuak ekarri izan dituela eta feminismoak gizartea adabatu egin duela: aldian-aldian, elkarren arteko bizikidetzari eusten dioten oinarriak nola edo hala zuzentzeko mekanismoak ezarri dira aldarrikapen horiei esker, eta behaztopaka bada ere... honaino iritsi gara.

Feminismoa ari du, eta gehiago behar dugu oraindik, orain arte eutsi izan gaituen eraikinean itoginak nola edo hala estali baditugu ere, ez delako nahikoa izan eta kontraesan guztiak ageri-agerikoak direlako jadanik.

Baina badakigu olatu guztiek erresaka ere sortzen dutela, eta zenbat eta altuagoak eta indartsuagoak izan itsas-uhainak, orduan eta bortitzagoak izan ohi direla atzera eginarazi nahi gaituzten indarrak. Badakigu, eta ez bakarrik beste hamaika aldiz gertatu delako; badakigu oraintsu ere ikusten ari garelako. Euri zaharraren gainean ari du berria.

Euri-bideak zabaldu behar ditugu, nola lantokietan hala etxeetan.]]>
<![CDATA[Zarataren erdian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2019-02-21/zarataren_erdian.htm Thu, 21 Feb 2019 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2019-02-21/zarataren_erdian.htm
Horra paradoxa: ikaragarrira ohitu egiten garenean, normala beharko lukeena da ikara sortzen diguna.

Hamar eguneko epean jazo denaren segidak zorabioa eragin dezake. Labur beharrez, horrelaxe eman liteke. Kataluniako auzian bitartekariarena egingo zuen «ez-bitartekari» bat iragarri eta baztertu zuten aurrena. Gero eskuinak eta eskuin muturrak Madril lehertuko zuen jende-uholdea deitu zuten, eta plaza soil bat betetzea lortu bazuten ere, aparteko arrakasta izan zutela esan zuten. Handik ordu batzuetara, jardunbide politikoa gauzatu zuten hamabi buruzagi politiko Auzitegi Gorenaren aurrean eserita ikusi genituen, baina Espainiako Atzerri Ministroa munduan barrena zebilen horrek guztiak inongo jite politikorik ez duela aldarrikatzen, matrailak gorritu gabe. Bien bitartean, aurrekontu-proiektua atzera bota zioten PSOEri gobernu-aukerak eskuratu zizkioten alderdietako batzuek, eta zentsura-mozioa aurkeztua duela bederatzi hilabete aulkia estreinatu zuenak hauteskundeak aurreratzea iragarri zuen.

Zarata gehiegi dago geure inguruan eta ia ezinezkoa egiten da egiazki gertatzen ari dena bereiztea adierazpen handios bezain hutsek ezkutatuta. Une egokia litzateke hau Pitagorasen Isiltasunaren Disziplina deiturikoa ezartzeko: bost urtez erabat isilik egotera behartzen zituen jakintsuak acoustici esaten zien bere ikasleak, eta estualdi horretatik onik ateratzen zirenak, mathematici bihurtuta, baino ez zituen egokitzat jartzen jardun komunitariorako. Pitagoras bezain bizkorra izan beharrik ez dago ohartzeko mingaina mendean hartzerik ez duenak nekez lortuko duela burua bakean izatea, eta azken bolada honetako birao-txapelketak nabarmen erakutsi digunez.

Zaratak efektu terapeutikoa duela gauza jakina da. Ezagutu ditut lantegietako soinu sarkorraz inguratuta lo lasai egiten dutenak, gauerdiko sirenekin asaldatzen ez direnak. Berdin gertatzen da politikagintza zatarrenak ekarri digun zarraparrarekin: apurka-apurka inokulatu egiten zaigu, eta denbora sobera igaro gabe, geure burua inmunizatu egin dugu. Normalizatu egiten dugu batere normala ez dena.

Ohitu egin gara ezohikoa beharko lukeen ingurumarira, eta ontzat ematen dugu, jan egiten dugu, berez sortu beharko lukeen okadarik eragin gabe, gainera.

Katalunian eta Euskal Herrian joan den asteburuan egin ziren manifestazio jendetsuek itsasoko hondoan beste korronte batzuk bizi-bizi daudela erakusten digute, baina. Azkenean esnatu egingo gaituen ekaitza izango al da?

Maiatzaren 27ra bitartean, bi aldiz joko dugu Hego Euskal Herriko biztanleok bozkalekuetara, lau esparru desberdinetako geure hautuak egitera. Zaila izango da hautu hori deialdi bakoitzaren berezko esparrura mugatzea, eta are zailago, ia ezinezkoa nik uste, denbora honetan guztian den-dena isilaraziko duen burrunbadari ihes egitea. Geure esku dago, baina, tresna horren bidez zer nahiago dugun adieraztea: ikara sortzen duen atzeraldi demokratikoa edo normala beharko lukeen demokrazia. Eta aukeratu egin behar dugu, kontrajarrita baitaude bata eta bestea.]]>
<![CDATA[Bazekiten eta badakigu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2019-02-07/bazekiten_eta_badakigu.htm Thu, 07 Feb 2019 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2019-02-07/bazekiten_eta_badakigu.htm
Hitz batzuek oihartzuna egiten dute barruan, beste batzuek baino gehiago, auskalo zergatik. Agian norberak bere erresonantzia-kutxa daramalako soinean, askotan ohartzen ez bagara ere. Esandako hitz horietan artean «bazekiten» horrek durundi egin dit niri barruan, jazotako gordinkerien berri zehatza ematen duten beste hitzek baino sakonago. Bilboko Salestarren eskolan urteetan gertatu diren abusuen berri bazekitela eskolan, baina estaltzea erabaki zutela.

Guztira hamalau gizonek aurkeztu dute orain salaketa, eta denek bat egiten dute esatean susmoa baino zerbait gehiago zela hori eskolaren barruan. Hots, bazekitela zer gertatzen ari zen, baina beste aldera begiratzea erabaki zuela jazarpen horiek behin eta berriro gertatzen ziren bitartean. Argitara atera dute orain, urteetan nork bere golkorako eraman eta gero. Zirrikitu bat ireki dute, zeinetik argia sartzea espero duten, gela ilunak argiztatzeko ordua iritsi delako. Ez nago seguru.

40 urtetik gora du egunkari honetan bertan bere testigantza azaldu duen salatzaileetako batek. Kasua orain ezagutu da, baina ez da berria eta ezagutu ditugun xehetasunek, berriro, oihartzun egiten dute. Haurrak jipoitzea, kolpatzea, iraintzea edo mespretxatzea hezkuntza-metodologia egokitzat hartzen zen garaiko kontuak dira. Letra odolaren bidez sartuko zela esaten zen, diziplina matrailekoen bidez barneratzen omen zela, edo paretari begira belauniko jarrita, ikaskideen aurrean barregarri geratzeko. Heldua da orain horretaz hitz egiten duen gizona, baina koadernoa ahaztu egin zuelako bere 42 ikaskideen aurrean 54 masaileko jaso zuen umea ikusten dut nik bere kontakizunean.

Minak ez du iraungipen-datarik; mina ez da desagertzen, denborak berez ez du ezer konpontzen. Min hori mozorrotu egiten da, lotsa eta beldurra bihurtzen da, makurtu egiten da memoriaren izkina ilunetan, eta onenean, hortxe geratuko da puska luze batez, uzkurtuta, halako baten, agian beste norbaiten hitzek itzartu egiten dutelako, berriro agertuko den arte.

Orduan bazekiten, eta orain badakigu. Eta zer egingo dugu orain dakigun guztiarekin? Galdera horixe dabilkit jira-biran azken bolada honetan. Ezagutu ditugun kasu ia guztietan antzekoa da egindako bidea. Biktimek urteak behar izan dituzte isiltasunaren gelatik irten ahal izateko, haurrak baino ez zirela ukatzen zitzaien sinesgarritasuna aldarrikatzeko moduan egon diren arte, eta bide hori bakarka egin dute. Gaur egun biolentzia hori pairatzen duten haur eta nerabeek ere lau hamarkada itxaron beharko dute sinesgarri izateko? Eta denbora hori guztia bakarka egin behar izango dute?

Bilboko salestarren eskolan, Donostiako Alde Zaharreko aisialdiko taldean, Uribe Kostako eskautetan edota Montserrat, Boston edo Irlandako elizpeko edozein ikastetxetan zer jazo zen bazekiten, eta ez zuten ezer egin. Gure artean, auzoan edo etxeetan orain ere gertatzen ari dela badakigu. Zer egiteko prest gaude?]]>
<![CDATA[Salbu ikusi arte]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2019-01-24/salbu_ikusi_arte.htm Thu, 24 Jan 2019 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2019-01-24/salbu_ikusi_arte.htm
Ispiluaren aurrean agertu dira adin, azal-kolore eta itxura desberdineko hiruzpalau gizon, markaren testuinguru sozialean gizon arruntaren profila irudikatzen dutenak. Ispiluari baino gehiago, barruari begiratzeko deia egiten die ahotsak: «Hau al da gizon bat izan daitekeen onena?», itaun egiten die. Segidako irudiek argitzen dute erantzun beharreko galderaren ingerada: mutil-saldo bat ageri da adin bertsuko beste mutil baten kontra jazarriz; barre-algarak entzuten dira telebistako programa bateko aurkezleak keinu matxista eta ukituak egiten dizkionean etxekoandre estereotipatuarena jokatzen duen emakumeari; gazte batzuk begirada haragikoiak eta eskukatuak eginez inguratu egiten zaizkie emakume bati, eta abar luzea. Horren aurrean ez isiltzeko deia egiten du ahotsak atzera, gizonak hori baino zerbait hobea izan daitezkeelako.

Iragarkiak hautsak harrotu ditu eta markari boikota egiteko deia zabaldu dute zenbait tokitan, mezuak gizon oro irain egiten duela argudiatuz. Gizon guztiak ez dira («ez gara», diote) gisa horrelakoak, ez gara biolentoak, ez gara eredu horretan sartzen, ez gara ez sortzaile ezta errudun ere.

Ez dakit zenbat diren nahigabeturik dauden gizon horiek, minberatuta geratu direnak patriarkatuaren ispiluaren aurrean beren burua ikusi dutelarik. Ez dakit asko edo gutxi diren, baina sortzen duten zalapartarengatik besterik ez bada ere, pentsa daiteke ez direla nik nahi nukeen bezain urriak. Ez dakit gutxi edo asko diren orain jabetu direnak estereotipaturiko irudiek nahitaez orokortu egiten gaituztela, onerako edo txarrerako; emakumeok aspalditxotik dakigu hori, mendeak baitaramatzagu orokorkeriaren esklabo izaten.

Kontua ez da berria, baina oldarraldi berriaren testuinguruan galdera-sorta piztu zait. Askotarikoak dira galdera horiek, eta aitortzen dut horietako batzuek nire barne-kontraesanak agerian uzten dituztela.

Gillette etxearen ispiluak orain plazaratu dizkien irudi horien aurrean deseroso sentitzen diren gizonak eroso al zeuden etxe horrek berak urteetan proposatu izan dien bestelako markoan? Gogoratzen ditut bizar-aitzurrak iragartzeko publizitate-pieza batzuk, iradokitzen zutenak eguneroko errutina ez oso atsegina baino gehiago, bizarra egitea mundua mendean hartzeko lehen urratsa zela. Iragarki horiei esker gizon askok ikasiko zuten matraila leun eta goxoaren jabe izatea bide arteza dela munduko emakume guztiak konkistatzeko, eta emakumeak, gainera, lirainak eta ederrak direla berez, guztiak erabili eta bota kontsumo-eredurako egokiak. Maskulinitatearen irudi desitxuratua da hori, jakina, baina nik dakidalarik behintzat, ez da orain arte boikoterako deirik izan, gizon batzuk (asko edo gutxi, ez dakit) deseroso sentituko baziren ere.

Nahigabeturik dago patriarkatua. Ez dakit norainoko erretenak ireki zaizkion, baina erreakzioaren gordintasunak iradokitzen du hazka egin duela zauria dagoen tokian. Gaur edo bihar ez bada ere, iritsiko da ispiluaren aurrean, zintzoki, begiratzeko unea. Aresti etorri zait akordura: «Eman zaidazu bihotza, eta ken berriz nahigabeak. Esan noiz garen izanen gure etorkizunen jabeak».]]>
<![CDATA[Ez dabil]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/017/001/2019-01-10/ez_dabil.htm Thu, 10 Jan 2019 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1890/017/001/2019-01-10/ez_dabil.htm
Gure amonak hamaika aldiz errepikatzen zuen. Ikasiz gero lan hobea lortuko genuen, geure ama eta amonek, eta haien aurretik beren amek eta amonek pairatu zuten sukaldeko patuari izkina egiteko modukoa, behinik behin. Lan hobea izanez gero, geuk irabazitako diruaren jabe izango ginen eta horrek erabateko askatasuna ekarriko zigun. Hortxe zetzan gure aurrekoen itxaropenerako zantzuetako bat: lanak edo diruaren artean kausa-efektu lotura zuzena zegoela uste zuten, salbuespenik gabea. Denbora dezente igaro zen askatasuna kolore anitzeko txori hautemanezina dela jabetu nintzenerako.

Amonak ez zuen sekula irakurri Virginia Wolf, ziur naiz, baina haren oihartzuna zekarten bere hitzek, haren testuingurura egokituta: aske izateko, emakumeak bere dirua eta bere espazioa, bere gela, izatea ezinbestekoa zen. Alegiazko gela hori goiko solairuan ei zegoen, eta gizarte-igogailuak hara eramango gintuen, zuzen-zuzenean.

Artean nik ez nekien etxe guztietan antzera mintzo zenik, bizilagunetako denok edo ia denok partekatzen genuela patu-modu berbera eta ondorioz, mundu-ikuskera bera. Langile-etxea zen geurea, eta langile-etxeak ziren ezagutzen nituen beste guztiak. Gure beldur, itxaropen eta miseriak ez zirela bakarrik geureak, denonak baizik, askoz beranduago ikasi nuen; denbora dezente igaro zen pertsonala den oro politikoa ere badela jabetu nintzenerako.

Gaur egungo begiekin ikusita, inozoa irudi lezake gure amonaren xalotasunak, baina ni neuk behintzat, beti entzun izan ditut horrelakoak etxean, garai horretan ez bainuen Simone de Beouvioirren berririk. Pentsalari feminista frantsesak idatzita utzi zuen Bigarren Sexua bere lan gogoangarrian: «Emakumeok ezin ditugu geure eskubideak bermatutzat eman. Erne egon zaitezen, nahikoa izango baita krisi ekonomiko, politiko edo erlijioso bat berriro eskubide horiek ezbaian jartzeko».

Aldaketa ez da bat-batekoa izan, baina noizbait gertatu da: etorkizuna miresmenez itxaroteari utzi eta beldur izatera iritsi gara. Garapenaren promesa desberdintasunaren egiaztapena bilakatu da. Ez dago bide artezik, bide bihurri desberdin asko baizik. Oraindik gogoratu behar dugu, ozen esan eta aldarrikatu emakumeon bideak malkartsuago eta lohiztatuagoak direla oraindik, desberdintasunen artean batzuk desberdinago garelako.

Agindu ziguten bezala, ikasi egin genuen, gogotik, gainera, baina emakumeak langile prekarioak gara, lanaldi etenak, soldata-arrakala eta genero-bereizkeria pairatzen dugu. Soldata gero eta urriei azpiak ateratzen dizkiegu, geure amak, eta aurretik haren amak eta amonek egin zuten bezala. Gela hori, geuretzat nahi genuena, derrigorrez partekatu behar dugu, eta errentan hartuta garestiegi ordaintzen dugu.

Ezuste handia hartuko zuen gure amonak gaur egungo gizarte-eraikuntzaren traza ikusiko balu. Igogailua matxuratu egin da goiko solairurako bidean gora zihoala. Ez dabil, eta aurrera egingo badugu, eskaleran gora eta oinez izango da, pausoz pauso; nekagarria eta gogorra izango da tarteka-marteka.]]>
<![CDATA[Erresaka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2018-12-13/erresaka.htm Thu, 13 Dec 2018 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2018-12-13/erresaka.htm
Irène Némirovsky idazlearen esaldi eder bat topatu dut berriki, baina ez dut gogoratzen noizkoa den, ezta zer eragin zidan zehazki idaztea eta gordetzea erabaki nuen unean. Halaxe dio: «Ez zara erabat zoritxarrekoa izango noizbait itsasoaren usainaz edo kresalaz jabetzen bazara». Zoriona edo atsekabea norberaren baitan bilatu eta helduleku txikietan oratzeko deia da, maiz erabilgarri eta zuzena, jakina, baina aldi berean, arriskutsua: gutxi edo ia batere ez duenak asetasuna bilatzen du gauza txikietan, konformatzeko tentazioa izaten du, eta horrek etsi egitera eramaten du ia beti.

Oharra aurkitu dudanean, deseroso sentiarazi nau, zalantzati, nazioarteak giza-eskubideen aitorpena egin zuen egunaren jira-biran aurkitu dudalako, agian.

70 urte badira oinarrizko eskubideen aitorpen formalera iritsi ginenetik. Bigarren Mundu Gerrak eragin zuen kalapitaren ondoren, oinarrizko adostasuna bilatu zen, zeinaren gainean ordena berri eraikitzen hasi, ezaugarri komun minimoak ezarriz eta aurrerantzean elkar hartzeko bide duinean ibiltzen hasteko. Zabalagoa zatekeen hasierako proposamena, baina negoziatu eta adostasunean lerro komunen inguruan batera etortzearren, eskariak laburtuko ziren, eta puntu zehatz batzuetara lerratuko ziren eztabaidan parte hartu zuten estatu guztiak; edo ia guztiak, zehatzago esatearren.

Esaldi ederrak daude bertan jasota, eta oinarrizko balioak adreiluak bailiran kokatzen ditu bizikidetza unibertsalaren eraikuntza altxatzeko. Emozionatu egiten da bat, aitor dut, berdintasuna, aintzatespena, duintasuna, elkarren babesa edo duintasuna bezalako berbak irakurrita han, eta idatzi zutenek egiazki sinistu egiten zutela pentsatuta. Emozionatu egiten da bat, aitor dut, noizbait hori guztia betetzeko gai izango ginela uste izan zutenen anbizioa irudikatuta.

Itsasoari begiratzea bezalakoa izango zen une hori, giza-balioen handitasunaz jabetzea ekarriko zuen, eta ordura arteko markarik gorena ezarrita elkarri bostekoa eman eta argazki ofiziala egingo zuten munduko mandatariek. Garai hartako kronikek urrezko hizkietan idatzi zuten kontakizuna.

Denborak erakutsi digu ederregiak zirela hitzok egia izateko, edo nahiago bada, goranahiegiak izan ginela aitortza hori paper baten jaso izanagatik egingarri bihurtuko zela uste izateko. Adiskide legelari batek esan ohi duenez, Zuzenbidea ez zen asmatu eskubideen auzia behin eta betiko argitzeko, eskubidedunen auziak etengabe luzatzeko baizik.

Giza-eskubideen itsasoan ere, elkarren kontra borrokan ari dira etengabe indar kontrajarriak. Atzera eta aurrera egiten dugu, ohartu gabe maiz: olatuek kostaldean eztanda egin eta berehala sortzen da atzerako mugimendua, erresaka.

Nahiago nuke metafora soila izatea. Nahiago nuke immigrazioaren kontrako lege gero eta murritzagoak figura erretorikoa izatea, edo emakumeon eskubideak negoziagarri jarri dituzten eskuineko alderdien joera lerro oker soila dela uste izatea.

Denbora behar izan dugu, 70 urte, ulertzeko orduko promesa Némirovskyk bere hitz ederretan erakusten duen etsipenezko konstatazioraino baina ez zela iritsi aldarrikapen eder hura: itsasoa ezin geureganatuta, konforma gaitezen lantzean behin usnatzearekin.]]>
<![CDATA[Fikzioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/021/001/2018-11-29/fikzioa.htm Thu, 29 Nov 2018 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/021/001/2018-11-29/fikzioa.htm
Turkiako Hürriyet egunkariak gertatuaren kontakizuna egin du, eta zertxobait aldatu du bertsioa, esanez forentseak ez zuela kazetaria odolustu, eta horren ordez, odola koagulatzeko substantziaren bat erabili zuela, garbiagoa baita hori, higienikoagoa; eta gorpua zatitan egiteko praktikoagoa, bide nabar batez esanda.

Ez dira bi hilabete ere pasatu hori guztia gertatu zenetik, baina kontakizunaren berri jaso dudanean, aspaldiko kontua iruditu zait, eta kosta izan zait ulertzea hori guztia gordinkeria erabatekoaz gertatuko zela enbaxadako sotoan. Ez dela fikzioa eraikitzeko gidoilari batek asmatu duen hitzen segida hutsa, hala iruditu arren. Norbaitek telefonoa joko zuela munduko beste puntan zegoen forentse militar bati pertsona bat txikitu egin behar zuela agintzeko. Eta forentseak gau horretan bertan erabaki egingo zuela zer zen hobe, odola ateraraztea edo koagulatzea, eta zein neurriko eskalpeloak behar izango ziren garaiera horretako gizaki bat garraiatzeko moduko puskatan egiteko.

Nobela bat irakurtzen ari nintzela pentsatu dut, edo filma bateko eszena bat zela, pantailari begira egon ohi garen aldarte berberaz jaso baitut: interesa oso dosi txikitan eskainiz gertatzen denari, kasurik onenean, tentsioa lehertu arteko tarte labur baten, zeinaren ondoren, beste zerbaitera jauzi egiteko prest egongo naizen.

Hasierako eskandaluak zeresan handia eman zuen, baina gau bateko su-festa izan zen. Gero, oharkabean pasatu da gertakarien kontakizun xehea, hainbat hedabidek (gutxik) egin dutena. Eta erraz ulertzen da zergatik: ihesbideak behar ditugu, agerikoa eta ezkutukoa nahas-mahasean irentsi behar dugu, errealitate gordinak oka eginaraziko liguke-eta.

Apur bat aztoratu egiten nau ikusteak zein bizkor antzaldatzen den errealitatea fikzio, zein erraz jartzen garen begirale hutsaren eserlekuan, geure begien bistan jazotzen ari diren era guztietako basakeriei ia erreparatu egin gabe. Agian, hautua egiten asmatzean datza gakoa: errealitatea edo barne-bakea, biak batera, ezinezkoa baita.]]>
<![CDATA[Berandu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/030/001/2018-11-15/berandu.htm Thu, 15 Nov 2018 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1891/030/001/2018-11-15/berandu.htm
Oso bestelakoa da Kairos, denboraren subjektibotasuna eman ziguna. Iturriaren arabera, Zeusen biloba dela esaten da, edo haren leinuko adaxka bat behintzat. Edozein kasutan, jainko txikia eta ia ezezaguna zaigu, bere zeregina, nire irudiko behintzat, funtsezkoa bada ere: Kairosak ez du denbora neurtzen, gauzak gertatzeko une aproposa zehazten du, hots, egokiera. Denbora kualitatiboa da, erlojuetan koxkarik ez duena, norberaren apeta, behar edo zirkunstantzien arabera baino ulertu ezin daitekeena. Ez du zerikusirik berandu iristearekin, minutu gutxi batzuk baino zerbait sakonagoa galtzen baita Kairosak ihes egiten dizunean: aukera.

Maiz elkarren artean borrokan jarri zituen mitologiak bi jainkoak, bata zein bestea denboraren gaineko ahalen jaun eta jabe egiteko lehian: zer da larriagoa, berandu ala garaiz kanpo iristea? Borroka antzua da, baina, ongi baitakigu biak batera gerta daitezkeela, geurean maiz (maizegi) ikusi ahal izan dugun bezala.

Saia zaitezte irudikatzen nolakoa zatekeen Kronos eta Kairos jainkoen arteko balizko elkarrizketa Estrasburgoko epaitegiak kaleratu berri duen Bateragune auziko epaiaren inguruan. «Berandu iritsi da epaia», esango zuen Kronosek, basoan orbela bezala, den-dena estaltzen duten egutegiko orri zaharrak oin-puntuaz apartatzen dituen bitartean. «Garaiz kanpo iritsi da», gaineratuko zuen Kairosek, urte hauetan guztietan galdu diren aukera eta itxaropen berreskuraezinak bere golkorako zerrendatzen dituen bitartean. Eta gero isilik geratuko ziren bi jainkoak, handia eta txikia, elkarri begira, ezin konponduzkoari so eginez.

Formazko akats larria salatu zuten akusatuek, eta epailearen inpartzialtasunaz dotrina eman zezan goi-tribunalak, justiziaren beraren oinarrietan koxka larria baita epaiketa zuzena eta objektiboa ez izatea. Urteak igaro dira salaketa jarri zenetik, baina ez da denbora-kontu soila: gauza asko gertatu dira tarte horretan. Espetxea gertatu da, askatasunik eza; eskubideen urraketa gertatu da, zigortuta izan zirenena lehendabizi, baina baita haien jardun politikoa eragotzi zenez geroztik milaka herritarrena ere.

Bizitzan ez da beti horrela izaten; denbora gal dezakegu, ez, ordea, aukera. Justizian eta politikan, alta, ia beti eskuz esku datoz bi jainko maltzurrak: erabaki eta ekimena berandu iristen direnean, beti uzten dute bazterrean egokiera. Nik zerrendatu beharrik ez dago, irakurle: zuri erraz bururatuko zaizkizu adibideak, nahi baino ugariagoak, tamalez.

Politika eta justiziaren kontakizuna lerro okerrez idazten da beti horrelakoak gertatzen direnean, eta handik aurrera, kasurik onenean, aukera galdu guztiek eragindako hutsarteak nola osatu asmatzean datza egin beharreko lana; hautsitako edalontzia zatikiaz itsatsiz berrosatzea bezain alferrikakoa. Estrasburgoko epaia irakurrita poztu naiz, baina alegrantzia tristea eta laburra izan da.

Franklin D. Roosevelt AEBetako presidenteak esan zuen politikan ez dela deus gertatzen ustekabean, eta ez sinesteko kontrakoa esaten digutenean, zoriak zerikusi gutxi duelako, denbora egokia hautatzea dela politikaren zeregin behinena.]]>
<![CDATA[Senekaren alde, Skolae]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/016/001/2018-11-01/senekaren_alde_skolae.htm Thu, 01 Nov 2018 00:00:00 +0100 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1898/016/001/2018-11-01/senekaren_alde_skolae.htm Non scholae, sed vitae discimus» edo, itzulpen aski librean, «ez ikasi eskolarako, bizitzarako baizik». Luziliorentzako gutun moralak izenburuko bere lanetako baten ageri da esaldia, eta bere ekarpena da garai hartan pil-pilean zegoen hezkuntza-eztabaidaren inguruan: «Etikaren printzipioen arabera bizitzeko laguntzen ez badu, zertarako balio du eskolak?», galdetzen du beste pasarte ezagun batean.

Orduko Erromatik gaur egungo Nafarroara jauzi handia dago, ia kosmikoa. Harrigarria da, baina, ikustea zein gutxi aurreratu dugun beste aunitz arlotan, eta baita apur bat etsigarria ere.

13 urte nituen sexu-heziketako (sic) lehen eta azken saioa jaso nuenean. Don Joseri egokitu zitzaion saioa ematea; gogoratzen dudalarik, ia-ia erruki zait gizarajoa. Erretirotik gertu zegoen bera, gu berriz, aitzakiarik nimiñoenarekin nerabetasunaren hiru pistako txirristan gora eta behera gindoazen gazteak. Zientzietako laborategira eraman gintuen, eta giza-anatomiako deskribapen txar bat zekarren bideoa bat jarri zigun; argiak piztuta utziko zituela abisua eman zuen, zer gerta ere. Emankizuna amaitu zenean, matrailak gorritik ia morera antzaldatzen zitzaizkion bitartean, ikusitakoa etxean edo lagunartean osatzeko esan zigun Don Josek. Atseden-ordurako dezente falta bazen ere, irteteko agindu zigun; hark behar zuen, geuk baino askoz gehiago, atseden edo bakea.

Horraino iritsi zen neuk, eta nire garaiko ikasle askok edo ia guztiek, eskola-garaian jaso genuen sexu-heziketa sasikoa: sexuarekin eta heziketarekin batere zerikusirik izan ez zuen ordubeteko saio esperpentiko bat. Artean, halaxe izango zen eskola ia guztietan, edo okerrago, geurea behintzat laikoa baitzen, ez horregatik bereziki aurrerakoia, baina. Genero-desberdintasunez, autonomia emozionalez, tratu onez edo errespetuez ez zigun sekula inork hitz egin. Azterketa hori gainditu beharrik gabe iritsi gara hona.

Skolae da modu sistematikoz geure hezkuntza-sistemek izan duten gabeziari heldu dion saiorik serioenetakoa. Asmatuko du, edo ez, edukietan, erritmo edo baliabideetan, eta zilegi da horien inguruan zalantzak eta iritzi propioak izatea. Azken boladan zalaparta eragin duten kritikek, ordea, zerikusi gutxi dute, batere ez esatearren, programarekin berarekin, eta asko, gehiegi, dogmatismo eta itxurazko asaldatze moraletik (jarrera politiko eta lehia elektoralarekin ez esatearren).

Desberdintasunak auzi sozialak dira, ez familiartekoak, eta beraz, biolentziak, bazterketak, era guztietako bortxazko matxismoa arazo sozialak dira, eta bizitzarako prestatu behar dugu geure burua, nola etxean hala eskolan. Eskolak ez du den-dena egingo, baina bere partea egin behar du. Eskolari ezin zaio gizon eta emakumeen arteko desberdintasunen errua egotzi, baina soluzioaren aldera lerratzea dagokio. Eskolak hezi egiten du, baina ez da berea ardura osoa. Familiek, lagunarteek, hedabideek, lanaren munduak, arteak edo aisialdiak ere hezi egiten gaituzte, eta beren partea dute. Eskola da, baina, horretarako ardura eta betekizuna, legez, ezarrita dituen makro-egitura ia bakarra. Bere egitekoa (ere) bada, beraz, hezkidetza.

Zera nahiago izango zuen Senekak: Don Joseren bideoa edo Skolae? Bizitzarako tresnak eman behar dizkigu eskolak, egiten irakatsi behar digu, eta baita izaten eta jakiten ere. Eta gaur egun, elkarbizitzarako ezinbestekoak zaizkigun ikasbideen artean, gizon eta emakumeen arteko egiturazko desberdintasunen aurrean geure burua janztea da garrantzitsuenetako bat, eta baita premiazkoena ere.]]>
<![CDATA[Gu, bakarrik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1889/022/001/2018-10-18/gu_bakarrik.htm Thu, 18 Oct 2018 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1889/022/001/2018-10-18/gu_bakarrik.htm
Edo iritsi garela esan beharko nukeen, aspaldiko partez, elkarrekin ikasitako lau lagunek elkartzeko modua egin baikenuen joan den astean, eta horixe izan baikenuen gure arteko lehen mintzagaia agurtu orduko, eguneroko zereginei izkina egiteko zailtasun ia kronikoa. Eguraldiak barrurako giroa sortu zuen, eta taberna-zulo baten eseri ginen, garagardo bana eskuan. Geure burbuilan sartu ginen berehala, elkarren kontu zaharrak eta berriak haizatuz, hitza hartuz eta emanez, tarteka elkarri kentzeko halako presaz bezala ere. Halako baten, guregana hurbildu zen urlia, gutako batek ezagutzen zuen lankidea dela esan zigun eta, irribarre eginez, zera galdetu zigun: «Zer egiten duzue hemen bakarrik?». Erantzunik espero ez duen diosala dela pentsa zitekeen, baina mutu utzi ninduen.

Behin kontakizunaren parte honetara iritsita, irakurle bizkorrak erraz asmatuko zuen emakumeak ginela mahaiaren bueltako laurak, eta gizasemea zela bakarrik hitzaren edo kontzeptuaren halako ikuspegi murritza zuena.

Ez da oso argia izan behar jakiteko agurtzera etorri zen gizona beste era batera mintzatuko zela terrazako mahaian edo taberna-barraren baten emakume-taldearen ordez lau gizon ikusi izan balitu. Eta areago, hiru emakume eta gizon bat ikusiz gero, «bakarrik» geundela esango ote zuen duda egiten dut. Espazio publikoaren erabileran maiz gertatzen da hori: ekuazioan gizon bat sartzeak emaitza aldatu egiten du, ia ezinbestean. Betiere, emakumeen ohiko zeregin edo estereotipoekiko arrotzak diren espazio publikoez ari bagara (tabernetan, adibidez), zeren eta oso bestelakoa izango zen elkarrizketa lau lagunok parke baten elkartu izan bagina. Han ez ginateke «bakarrik» egongo; han seme-alaben zain egongo ginela uste izanda, geure habitat naturalean hortaz, ez zen inor arrimatuko galdera erretoriko xelebre hori ahoan.

Joan den igandeko kazetan argitaratu zen Anjel Lertxundiren Buruan daramagun gauza ilunen zama artikulu bikainaren tolesetan harrapatuta nengoela begitandu zitzaidan. Bertan zioen Lertxundik testuinguruak argi egiten duela hizkuntzak maiz ezkutuan gordetzen dituen zuloetan. Euskarak, genero-markarik gabeko hizkuntza izanik ere (salbuespenak salbuespen), erraz marka ditzakeela kontakizunean egunerokoan emakumeok pairatzen ditugun desberdintasunak.

Lertxundik zioen moduan, hizkuntzaren barne-arauek genero-desberdintasunak hauspotu edo neutralizatu egin ditzake, baina hiztunok gara aukera bat edo bestea egiten dugunok.

Tabernan lau emakume ikustean harritu zen gizonak bere hautua egin zuen. Emakume politikari baten karrera azaltzeko «anbizioa» behin eta berriro azpimarratzen dutenek hautua egiten dute, gizonen kasuan berezkoa denak emakumearen kasuan zerbait susmagarri eta gaiztoa gordetzen duela iradokiz bezala.

Gorabehera gramatikalak bazter batera utzita, hizkuntzak ez dira berez sexista: hiztunok egiten dugu hizkuntza, geure baitako mundua ikusarazi eta elkarren artean partekatzeko.

Elkarrekin gaudelarik «bakarrik» ikusten gaituenak asko esaten du hitz gutxi erabilita ere.]]>
<![CDATA['Mea culpa'-rik ez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/022/001/2018-10-04/mea_culpa_rik_ez.htm Thu, 04 Oct 2018 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1898/022/001/2018-10-04/mea_culpa_rik_ez.htm
Elkarri begiratu genion (disimulu handirik gabe, nik uste). Nire artean pentsatu nuen agian euskarentzako arnas-gune berriak ez zeudela guk irudikatzen genituen tokietan, Suitzan, Galizian, Alpeetako landa-gunetan edo, besterik gabe, hazienda-buru ugariko munduko edozein txokotan.

Euskarara etxetik kanpoko bideetan barrena iritsi nintzen ni. Aire batek eraman ninduen haren peskizan, olerkietan eta kantagintzan sumatzen nuen zerbaitek. Poetak zioen bezala, nire euskaltasuna baso bat da, eta ez du zuhaitz genealogikorik. Historiarik gabeko euskalduna izan naiz.

Txoria izan naiz eta ez ornitologoa; egitura traketsak erabiltzen ditut maiz, eta kosta egiten zait «hau nola esan behar da?» galdetzen didatenean zuzen erantzutea. Hiztuna naiz, noizean behin idazlea, sekula ez hizkuntzalaria. Euskaraz bizitzen saiatzen naiz, nahiz eta ez dudan beti lortzen; baina euskara bizi dut.

Bernardo Atxagaren Behi euskaldun baten memoriak eleberriko Mo hark bezala begiratzen ditut euskara txokokeriatako mintzaira dela esan ohi duten horiek, harriduraz eta jakin-minez, ulertu guran.

Etxe-zulotik kanpo jaso nuen euskara, eta ez zait gaztelania baino traketsagoa suertatu zientziaren dibulgazioa egiteko edo poesia idazteko. Prestigiorik edo erabilgarritasunik eza aipatzen dute askok beren urruntasuna zuritzeko, baina nik Literatura Unibertsaleko maisu-lanak euskaraz gozatu ditut, hutsarterik gabe, euskarak gainerako hizkuntzek adina balio baitu jatorrizkotik norberarenentzako zubiak eraikitzeko.

Erlikia bat dela edo garaiz kanpo dagoela esaten dute, azken hamarkadatan euskarak egin duen egokitzeaz batere jabetu gabe. Gutxi izango dira munduan euskaldunek adina arreta eskaintzen diotenak beren hizkuntzaren zuzentasunari (onerako edo txarrerako).

Joan den igandean talde-elkarrizketa argitaratu zen hemen Miriam Urkia, Irene Arrarats eta Andoni Sagarnarekin, euskara batuaren 50. urteurrenaren kariaz. Metafora ederra erabili zuten eredu komunaren ibilbidean egindako lana, eta eginkizun dagoena, jasotzeko. Eraikuntzari eusten dioten aldamioak jarri eta arkitektura-lan itzela egin da, eta dotorea da emaitza, gabeziak gabezi, erabilera-anitzeko etxe horien parekoa: lantegiak ditu, puntako gune akademikoak, eguneroko kazeta eta askotariko hedabideak, polikiroldegia, laborategiak, aisialdi-guneak eta baita ukuiluak ere. Oinarriak sendo ditu, eta gune berriak altxatzen jarraitzen du, maiz langintza hori nekezegia bada ere, oztopoz beterikoa.

Oraindik beharrezkoa ez balitz, irrigarria litzateke hau idatzi behar izatea.

Geurea bekatua izango da, baina aizue: mea culpa-rik ez.]]>
<![CDATA[Lo hartu ezinik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1901/024/001/2018-09-20/lo_hartu_ezinik.htm Thu, 20 Sep 2018 00:00:00 +0200 Pilar Kaltzada https://www.berria.eus/paperekoa/1901/024/001/2018-09-20/lo_hartu_ezinik.htm
Zer da poza, bizi-poza baino berezkoagorik haurtzaroan?

Aspalditik ezagutzen dut Miren, ongi ezagutu ere. Mirenek lo egiteko zailtasunak izan ditu txikitatik eta ohitura kontua dela esan izan dit beti, sarri azaldu baita gaia gure artean; lauzpabost ordu lo eginda ere ederki bizi daitekeela erantzun ohi du, irribarre txikia eginez. Bere lagun guztiok dakigu, bere bikoteak badaki, eta baita bere seme-alabek ere. Ez du sekula ezkutatu, zergatik egingo zuen, bada? Haren ondoan noizbait suertatu diren ia guztiek dute Mirenen berezitasun horren berri, baina noiztik eta zergatik, zerk eraginda den ez daki inork.

Inork ez daki aita gelara sartzen zelako ematen zituela gauak esna gure lagunak (ustez bikote-harreman sanoa duen emakume hark, seme-alabei giza duintasunean hazten ahalegintzen ari den ama horrek). Mirenek ez dio inori kontatu beren aita bere ohean etzan egingo zelako ikasi zuela begirik bildu gabe bizitzen, bizitzari eusten. Ez dio inori aitortu hasieran, 8 edo 9 urte zituela, losintxa hutsak zirelakoan gustura sentitu zela, gustagarri eta lasaigarri gertatzen zitzaiola aitak berak aukeratzea, eta bere xaloan gaueko ukitu horiek zerbait naturala zirela uste izan zuela. Eta hori guztia isilean gorde izan badu hainbeste urtez, nola azalduko du orain aitaren gehiegikeriaz ohartu zenerako ez zela gauza izan deus ere kontatzeko? Saiatu izan zen aldietan ez zuela hitzik aurkitu, ezta hitz horiek jasoko zituenik ere. Zer esango zuen? Galdera horiek behin eta berriro egiten dizkio bere buruari Mirenek, etengabe, eta gauero-gauero berritzen du une horietakoren bat, zeinetan aitaren esku zikinek bera zen haurraren larrua korritzen duten berriro. Eta loak ihes egiten dio, eta zoriontsu sentitzen da goizean muxu emanez bere seme-alabak esnatzen dituenean.

Haurrek, berez, zoriontsu eta jostalari izan behar dutela uste izaten dugu, zer gerta ere. Beharbada, horregatik ez ikusiarena egiten dugu begitazio hori apurtzen duten seinaleen aurrean. Bestaldera begiratzen dugu, eta ulergaitz egiten zaigula esaten dugu kasuren baten berri iristen zaigunean, egiazki ulertzeak min sakonegia eragingo ligukeelako.

Jauzi handia dago ikusten dugunetik egiazki gertatzen denera. Haurren kontrako gehiegikeria oro, eta sexu-abusuak bereziki, umearen inguruan bertan gertatzen dira. Hamar haurretatik bik pairatzen dutela diote datuek, eta gaineratzen dute argitara ateratzen diren kasuak oso bakanak direla, beraz, askoz gehiago izan daitezkeela, hamaika etxetan bizi den dramaren berri hitsa baino ez direla iristen zaizkigunak. Horrelakoren bat gertu izango bagenu ohartu egingo ginatekeela uste izaten dugu, baina datuek diote kontrakoa dela usuena, oso zaila dela antzematea. Edozein herritako edozein eskolatako edozein patiotan, oraintxe bertan, Miren izan litekeen neska edo mutil bat dago gauean lo egiten ez duenik.]]>