<![CDATA[Roberto Sarriugarte | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 28 Nov 2022 15:23:59 +0100 hourly 1 <![CDATA[Roberto Sarriugarte | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Cuencako neskatoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2022-11-26/cuencako_neskatoa.htm Sat, 26 Nov 2022 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2022-11-26/cuencako_neskatoa.htm
Mahastiak familiarenak dira duela ehun urte baino gehiagotik. Ekoizpen txikiko ardoak dira, buztinezko tresketan hartzituak eta onduak. Mahasti zaharrak berreskuratzea da upategi honen erronka nagusia, alde batetik; eta tradiziozko lanketetara itzuliz, modu ekologikoan eta bertako mahatsak erabiliz aritzea, bestetik. Sorreratik dago Manchuela jatorri izenari atxikia.

Gurasoengandik jasotako mahastiak lantzen dituzte, eta haien adorea eta irmotasuna oinarri, aurrera doaz, gaur egun jasotako ikasketak alde batera utzi gabe: «Ardoa egin nahi dugu, gure lurraren eta gure lanaren ahaleginaren zaporea ezagutu nahi dugulako. Ardoa, jendea, zaporearen bitartez, inoiz egon ez den tokietara eraman nahi dugulako. Ardoa, gure arbasoekin zorretan gaudelako eta etorkizunarekin konpromiso bat dugulako, duela ehun urte gizon batek aihen bat lurperatu eta lur hauetan mahatsondoak landatuko zirela erabaki bazuen, eta gizon hura ondratu nahi badugu, modurik onena ardoa egitea delako».

Lopez Orozco anaiak dira upategiaren arima, baina ezin ahaztu Diego Morcillo Fortea, hura baita enologoa eta erabakirik garrantzitsuenak hartzen dituena.

Lau ardo egiten dituzte: beltzak bi, gorri bat eta beste zuri bat. Beltzak —Rubatos eta Ildania—, bobal mahatsez eginak dira, eta gorria —Velvet & Stone— ere bai. Orovelo zuria, berriz, Albilla de Manchuela mahatsez eginda dago.

Ildania da nabarmenduko nukeen ardoa, baina beste hirurek ere merezi dute, eta asko gainera. Bitxia bada ere, lau ardook buztinezko tresketan ontzen dituzte eta emaitza benetan bikaina da!!!]]>
<![CDATA[Campestral, ardo naturalen paradisu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/045/001/2022-11-12/campestral_ardo_naturalen_paradisu.htm Sat, 12 Nov 2022 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1866/045/001/2022-11-12/campestral_ardo_naturalen_paradisu.htm
Gaur egun Bodegas Campestralen portfolioan zortzi ardo natural daude: horietatik hiru ardo lasaiak dira, beltz bat, zuri bat eta gorri bat; beste bat zuria da, legamien estalkipean hazten dena, Jerezeko ardo famatuak bezala; beste bat beltza da, upel frantziarrean ontzen dena; eta beste hiru apardunak, beltza, zuria eta gorria, antzinako metodoari jarraituz egiten dituztenak, hau da, ardoak hartziduraren erdia egin ondoren botilaratzen dituzte, eta botilan bertan egiten dute prozesuaren amaiera.

Proiektua antzinako nekazaritza ustiategi batean abiatu dute, garai batean hainbat helburu desberdin zituena, Cadizko Arcos de la Frontera eta Algar (Andaluzia, Espainia) udalerrien artean. Finca El Encanto 250 metroko altueran dagoen muino leun batean dago kokatuta, eta bertatik ikusten dira Guadalcacin urtegia, Arcos de la Frontera —herri zuri eder horietakoa— eta Grazalemako mendikatea.

Zortzi hektareako lur eremua du, gehiena mahastiz osatua. Modu ekologikoan landutako mahastiak dira, tintilla de Rota, petit verdot, syrah, merlot eta cabernet sauvignon mahatsekin. Lurrak albariza motakoak dira, hau da, Jerezko lur tipikoak, kareharriz, fosilez eta buztinez osatuak. Jabetzan dituzten mahastiez gain, Jerez inguruko zenbait mahastizain ekologikorekin ere badituzte akordioak, luzera begirako akordioak, batez ere palomino mahatsa lortzeko, Jerezko Carrascal edota Trebujenako Alventuseko eremu bikainetakoak adibidez.

Mahastian zein upategian ahalik eta esku hartze txikiena izatea da haien filosofia: mahatsaren ezaugarri organoleptikoetan zein lurraren ezaugarri edafologikoetan, alde batetik, eta legamia autoktonoek eragindako berezko hartziduran, bestetik.

Lehen esan bezala, egiten dituzten ardo guztiak naturalak dira, eta ardo naturalak egiten dituen Espainiako upategirik handiena direla diote. Hirurogei mila botila egiten dituzte urtean, baina badute kopuru hori bikoizteko ahalmena.

Oso garrantzitsua da ulertzea ardo naturalak eta ekologikoak ez direla gauza bera. Bien arteko aldea esanguratsua da: ardo ekologikoetan gehigarriren bat erabili daiteke, baina ardo naturalek ezin dute inolako gehigarririk eduki. Mahatsa, besterik ez.

Horrek guztiak izaera berezia ematen dio ardoari. Edaten duenarentzat oso berezia da; baina egiten duenarentzat sakrifizio izugarria eskatzen du, mahastien hektareako errendimendua oso apala delako, eta prozesuak, berriz, oso garestiak direlako.

Ardo hauek oso bereziak eta interesgarriak dira, desberdinak.]]>
<![CDATA[Hegaztien etxea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/037/001/2022-10-29/hegaztien_etxea.htm Sat, 29 Oct 2022 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1867/037/001/2022-10-29/hegaztien_etxea.htm
Hogeita bost urtean zehar mahastizaintzan hainbat hobekuntza egin eta beste hamar bat urtez ardoztatze probak egin ondoren, ardoak botilatzea eta merkaturatzea erabaki zuten, Quinta de Aves markarekin.

Merkaturatze hori, batetik, mahatsen kalitatean oinarrituta zegoen, eta, bestetik, teknikari eta enologo bikain batzuen lanean. Espainiako Estatuan eta nazioartean merkaturatzen hasi ziren.

Quinta de Aves izena lursailaren kokapen bereziak ematen dio. Arestian aipatutako lursailean ehun hegazti mota desberdin bizi dira. Hegaztiek haien migrazio ibilbidea egiteko lursail horretatik igaro behar dute, eta, horrez gain, beste hainbat hegaztiren ohiko habitata da. Ez da zaila irudikatzea lursailean zehar, aintziren gainetik, hainbeste hegaztik hegan eginez sortzen duten irudia. Etiketetan hainbat hegaztiren irudiak agertzen dira, ardoa mahastia hazten den inguruarekin lotuz.

Mantxako Campo de Calatrava eskualdean dago upategia; beraz, lurrek jatorri bolkanikoa dute, eta horrek izaera bakarra ematen die ardoei. Mahastizaintzan eta arlo enologikoan Rafael eta Federico Lucendo anaiak daude, eskarmentu handikoak biak ala biak. Mahastizaintza ekologikoaren irizpideei eta teknikei jarraituz lan egiten dute. Inguruko florari eta faunari ere arreta berezia jartzen diote, aipatutako hegaztiei bereziki.

Inguru horietan aspalditik egin ohi den moduan, olibondo zaharren ondoan hazten dira mahastiak, zaharrena berrogeita hamar urtetik gorakoa eta beste batzuk hogeita hamar urtekoak, alegia.

Tempranillo, graciano, cabernet franc, merlot, syrah eta garnatxa tindatzailea dira lantzen dituzten mahats beltzak. Zurietan, berriz, chardonnay, sauvignon blanc eta mahats-pikor txikiko moskatela lantzen dituzte.

Ondu gabe bost ardo egiten dituzte: zuri bi, gorri bat eta beltzak beste bi. Zurietako bat mahats klase bakarrarekin egiten dute, chardonnay mahatsarekin, eta bestea sauvignon blanc eta moskatela nahasiz. Gorria nahaste bat da, cabernet franc eta gracianoz osatua. Beltzak biak ala biak mahats klase bakarrarekin eginak dira: tempranilloa bata eta syrah bestea.

Ondutakoak, bi dituzte: Quinta de Aves Coupage eta Phoenix, mahats klase bakarrarekin —tempranilloa— egina. Hauxe da, nire ustez, guztietatik bikainena. Upategiak dituen mahastirik zaharrenetatik jasotako mahatsez eginda dago. Gauez biltzen dute mahatsa, eta hamabost hilabete pasatzen ditu upel frantziarretan. Dotorea, bikaina.]]>
<![CDATA[Muino gaineko koroa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/036/001/2022-10-15/muino_gaineko_koroa.htm Sat, 15 Oct 2022 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1866/036/001/2022-10-15/muino_gaineko_koroa.htm
Galiziako upategirik zaharrenetarikotzat jotzen da A Coroa, 1750. urte inguruan sortu omen zelako, badirudi itsasoz bestaldeko jeneral bat bertoko emakume batez, lurrez eta ardoez maitemindu zela.

2002an Roberto Fernandez Garciak eta Lopez Vicente familiak bat egin, eta A Coroa berria jarri zuten abian.

Jatorrizko eraikina berriztatu zuten, bertoko materialak soilik erabiliz: harria, buztina, egurra eta arbela.

Valdeorrasko lekurik onenetako mahastiak berreskuratu eta mahasti berriak ere erosi zituzten.

A Coroak 23 hektarea ditu jabegoan, eta horietatik 18 pasatxo mahastiekin ditu, sei partzelatan banatuta. Bost partzelatan godello mahatsa dute landatua, eta batean, garnatxa tindatzailea.

Mahats bilketari zein ardoztatzeari dagokionez partzela bakoitzak bere erritmoa darama.

Lanaren oinarria mahastian dago, eta oinarri hori fruituaren tratu zehatz eta zentzuzkoan, teknologia aurreratuenen erabilpenean eta lurren aniztasunaren errespetatuan datza.

Hiru ardo zuri eta beltz bat egiten dituzte.

A Coroa Godello sei partzela desberdinetatik jasotako godello mahatsez egina dago. Altuera desberdinetako mahastiak, orientazio desberdinetakoak eta lurren aniztasunak ardoari mineraltasuna eta konplexutasun handia ematen diote.

A Coroa Lias ardo heldua da. A Sobreira partzelako mahatsak erabiliz egiten da. 450 metroko altueran dago mahastia. Hartziduraren ostean, bost hilabetez egoten da ardoa bere liga finekin ontzen. Ardo borobila eta konplexua da.

A Coroa 200 Cestos. Urtearen araberako ekoizpen mugatuan egiten den ardoa da. Valdeaguas mahastiko mahatsez eginikoa, laurogei urtez gorako mahatsondoetako mahatsekin. Mahastia zapaldatan landatuta dago 550 eta 650 metro arteko altueran. Granitozko lurzoruak eta mikroklima atlantikoak, alde batetik, eta fudre frantziarretan ematen den hartzidurak, bestetik, mineraltasun bitxia ematen diote ardoari.

Aurrekoak zuriak dira, eta A Coroa Ladeira Vella beltza. Ekoizpen txikiko garnatxa tindatzaileaz egina, ehun urtetik gorako mahatsondoetako mahatsekin. Bi mila eta bostehun botila ekoizten dira urtean gutxi gorabehera. Bizitasuna eskaintzen du ardo horrek, baina, era berean, heldutasuna ere bai. Beraz, oso ardo orekatua da. Hamabi hilabete ematen ditu frantziar upeletan ontzen. Zahartzeko gaitasun handia duen ardoa dela esango nuke.]]>
<![CDATA[Fraideen etxea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/045/001/2022-10-01/fraideen_etxea.htm Sat, 01 Oct 2022 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1866/045/001/2022-10-01/fraideen_etxea.htm
Dels Aforins (Terres dels Aforins) Valentziako hego-mendebaldean dago, 650 metroko altueran. Bi mendilerroren artean dago, ekialdean Mediterraneo itsasoarekin ia bat eginez (50 km) eta mendebaldean Alacant eta Mantxako goi lautadarekin. Esan daiteke, beraz, klima mediterraneoa eta kontinentala uztartzen direla paraje horretan, eta horrek badu bere eragina mahastizaintzan.

Casa los Frailesek (Cals Frares) jesuitengandik hartzen du izena, hantxe bizi izan zirelako XII. mendetik XVIII. mendera arte. Jesuitak izan ziren mahastizaintza hara eraman zutenak, mezetarako ardoak egiteko asmoz. Gaur egun ere, jesuitek eginiko tresna edo tina eta porlanezko dolaredun upategi historikoa erabiltzen da. Ardoztatzea, ekoizpena eta ontzea ehuneko ehun Casa Los Frailesen egiten da.

Inguru hauetan mahastiak XIII. mendean landatu zituzten kristauek, mairuak bertatik kanporatu eta gero, eta harrezkero mahastiak landu dira hemen.

162 hektareako lursaila dute, eta horietatik 130 mahastiz osatuak, eta besteak almendrondo, olibondo eta baso mediterraneoz. Landaredi aniztasun hori oso garrantzitsua da bertako bizitzan, mahastiz osatutako monolaborantza saihestuz. Bioaniztasun hori indartzeko erleak, ardiak eta oiloak ere jarri dituzte lurrotan. Ardiak mahastietan zehar ibiltzen dira, erleek bost kilometro egiten dituzte egunean hegan, landareak polinizatzen eta bioaniztasuna sortzen, eta beste animaliek abeletxe moduko zerbait osatzen dute.

Monastrella nagusi bada ere, 1999 geroztik, cabernet sauvignon, tempranillo, garnatxa eta syrah mahatsak ere landatu dituzte, beti ere monastrellaren lagungarri moduan erabiltzeko.

Lurren bioaniztasuna zaintzeko, urte asko daramatzate mahastiak ekologikoan landuz, eta gaur egun, ahal den heinean, biodinamikaren oinarriei jarraituz egiten dute lan.

Lehorreko mahastizaintza —ur eskasia eta kareharriz osatutako lur elkorrak—, muturreko baldintzetan egiten da, eta horregatik mahatsondoek lurzoruaren barne-barnean bilatu behar dute hezetasuna, eta horrek ematen die tipikotasuna eta berezitasuna gero ardoei.

Upategi zaharra, gaur egun ere erabiltzen dena, XVIII. mendekoa da, eta argamasako dolare eta deposituz osatua dago, —edukiera desberdinekoak— gaur egun, monastrella gordetzeko eta ontzeko erabiltzen dira, oso egokiak baitira haien porositatea dela eta. Eraikin zaharraren ondoan, eraikin berria ere badute, ardoztatze tresna modernoenez hornitua, eta lurpeko beste 250 metro koadroko nabe bat, ardoak ontzeko erabiltzen dena.

Hiru ardo beltz eta gorri bat egiten dituzte, baina beste batean izan beharko du horien ezaugarriak aipatzea.]]>
<![CDATA[On severinorenak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/045/001/2022-09-17/on_severinorenak.htm Sat, 17 Sep 2022 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1866/045/001/2022-09-17/on_severinorenak.htm
Azken urteotan, Andaluziako ardoak ekarri ditut hona hasierako artikuluan; gaurkoan, baina, Galizia aldera joko dugu, Ribeiro sor-marka daramaten Bodegas Cunqueirok egiten dituen zenbait ardo ezagutzera.

XX. mendeko hogeigarren hamarkadan hasten da gaur hona ekarri nahi dizuedan upategiaren historia. Severino Fernandezi O Cunqueiro deitzen zioten. Mahastizaina zen, ezaguna eta estimatua paraje haietan. Modu tradizionalean egiten zituen ardoak Severinok, Ourense hiriko hainbat taberna hornitzeko. Sona handia hartu zuen Fernandezek, ardook izugarrizko kalitatea erakusten omen zutelako.

Hirurogeigarren hamarkadan, landa eremuetatik hirietara emandako emigrazioarekin batera, On Severinoren ardoak beste hainbat hiritan ere ezagutzen hasi ziren, A Coruña, Santiago de Compostela eta Vigon, alegia.

Laurogeigarren hamarkadan, Cesareok eta Benignok, Severinoren semeek, hartu zuten upategia gidatzeko ardura, ordura arte Galizian zuten tokia mantenduz, eta estatuan zein nazioartean bidea eginez.

Upategia handitzeak eta hobekuntza teknologikoek Bodegas Cunqueirok aurrerapauso handia ematea ekarri zuten. Bestalde, izugarrizko indarra eta abiadura eman zion upategiari Ribeiro sor-markapean treixaduraz eginiko lehenengoetariko monobarietala merkaturatzeak eta torrontes mahatsez egindako monobarietal bakarra egiteak.

Gaur egun, Fernandez familiako hirugarren belaunaldiko lau kide dira upategia zuzentzen dutenak, arlo guztiak betez. Horrek familia tradizioa eta lurrarekiko lotura ahalbidetzen ditu.

Hamar hektarean zehar lantzen dituzte treixadura, godello, torrontes, albariño eta loureira mahatsak, zurietan; eta mencia, souson, brancellao, caiño eta ferrol, beltzetan.

Mahastiak hain sakabanatuta egoteak eta haien atomizazio nabarmenak mahatsaren ekoizpenaren garestitzea dakarte, baina hori da, era berean, upategiari aberastasuna ematen dion ezaugarri nagusia, horrek ahalbidetzen baitu hain ardo desberdinak egitea.

Upategi honen —eta beste hainbaten— sekretua zera da: tradizioaren eta modernitatearen arteko uztartze orekatu eta bikaina, belaunaldiz belaunaldi helarazten den lurrarekiko lotura eta egungo teknika enologiko modernoenen arteko lotura zoragarria.

Hamar ardo desberdin egiten dituzte, baina lehen aipatutako bi nabarmendu nahi nituzke hemen: Cunqueiro zuria, treixaduraz egina, eta, batez ere, Mais de Cunqueiro Torrontes, Ribeiro sor-markapean torrontes mahats hutsez eginiko ardo bakarra baita. Fruta ugaridun ardoa da, belar ukituez apaindua. Ahoan boteretsua, eta ligek ematen dioten koipe eta gorputz bikainarekin.]]>
<![CDATA[Atautakoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/036/001/2022-06-18/atautakoak.htm Sat, 18 Jun 2022 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1867/036/001/2022-06-18/atautakoak.htm
Bailara zoragarri horretan dago Bodegas Dominio de Atauta, filoxera aurreko, ehun urtetik gorako tempranillo mahatsekin ardo bikainak egiten.

Paraje hauetan baldintzak oso muturrekoak dira, altueragatik eta euri gutxi eta oszilazio termiko izugarriak gertatzen direlako.

Higadura handia jasan duen bailara da eta, txikia izanagatik, lur aniztasun izugarria du. Lur horien ezaugarri komuna kareharria da, eta kare horrek ematen die, neurri handi batean, zahartzeko gaitasuna Atautako ardoei.

Altuerak mahatsa astiroago eta modu orekatuagoan heltzea ahalbidetzen du, eta mendebaldetik ekialdera etengabe jotzen duen haizeak eragiten du mahatsondoetako hezetasuna txikia izatea. Horrek erraztu egiten du gaixotasunak saihestea.

Ingurua zoragarria da. Elkarrekin bizi dira mahastiak, arteak, haritzak, ezkaia, erromeroa, ortuak, perretxikoak edota erbiak, eperrak, orkatzak eta basurdeak. Saiak eta arranoak ere ikusi ohi dira.

Upategiaren oinarria mahastiak ematen duen fruta erabat zaintzea eta babestea da, gero upategian ahalik eta esku hartze txikiena egin dadin.

Hektarea bakoitzak 2.500 bat kilo ematen ditu, eta horrek esan nahi du mahatsondo bakoitzetik botila bat baino zertxobait gutxiago ateratzen dela.

Urteak aurrera egin ahala, esan dezakegu Dominio de Atautak egin duela tokia Duero Erriberako upategirik onenen artean.

Urteetako eskarmentu eta lanari esker, oso ondo ezagutzen dituzte lantzen dituzten bostehun mikropartzelatik gora. Mikropartzela bakoitza bere aldetik lantzen dute.

Mahatsaren ezaugarrien arabera, ardogintzarako material eta tamaina desberdinekin lan egiten dute: zurezko tinak, hormigoizko eta altzairu herdoilgaitzezko deposituak, mila litrotik hamar mila litro arteko tamainakoak.

Berezko hartzidurak bilatzen dituzte eta ardoak ez dira hotzaren bidez egonkortzen. Iragazketak oso leunak izaten dira, mahatsaren kalitate bikaina babesteko.

Tinetan hartzidura malolaktikoa amaitu ondoren, upel frantziarretan ontzen dituzte ardoak. Aldian-aldian upelak berriztatu egiten dituzte, besteak beste ardoen mineraltasuna errespetatzeko.

San Juan,Valdegatiles, La Roza, Llanos del Almendro eta La Mala dira upategiko ardorik bikainenak, baina, poltsikoari ere so egin behar zaionez, Parada de Atauta eta Dominio de Atauta ere aukera bikainak dira lehen hurbilketa baterako.

Gaurkoa denboraldiko azkena denez, uda ederra eta opor bikainak opa dizkizuet. Topa!]]>
<![CDATA[Miter arruntaren bikaintasuna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2022-06-04/miter_arruntaren_bikaintasuna.htm Sat, 04 Jun 2022 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2022-06-04/miter_arruntaren_bikaintasuna.htm
2014an Alejandro Gomez Sigalak, Letizia Mangionek eta haien seme Alejandro Albertok Bodegas Zifar erosi zuten, Duero erriberako lurretan. Pago de Cirsusen bezala, ardo berritzaileak bezain dotoreak egitea zen haien erronka.

Nondik datorkio izena upategiari?

Caballero Zifar da gazteleraz idatzitako lehen zaldun-eleberria, 1300. ingurukoa. Zifar da protagonista eleberri hartan, eta hortik hartu dute upategiaren izena.

Enologoa Jean Marc Sauboua da, Bordelekoa. Frantzian, Italian, Espainian, Australian, Zeelanda Berrian, Txilen... lan egindakoa da eta, neurri batean, ardoak egiterakoan, ikuspegi globala du; esango nuke oso antzeko profila duten ardoak egiten dituela han eta hemen, betiere dotoreak eta modernoak. Zifar upategian, ardogintza alorrean, Becquer Prieto du alboan, hura baita upategiko zuzendari teknikoa.

Nekazaritzaz, berriz, Juan Antonio Leza arduratzen da, ingeniaria eta enologoa, estrategian aditua eta nekazaritzaren zeharkako ikuspegia erakusten duena. Zifarren mahastiak bereziak eta bakanak dira, eta Lezarena da horren «errua», parte handi batean.

Upategia Peñafielen dago (Valladolid, Espainia), hiribilduko eraikin enblematikoenetariko batean, mudejar estilokoa. Upategi modernoa da, eta teknologia aldetik punta-puntakoa.

Ontze nabea lurpean dago, hezetasuna zein tenperatura egonkorrak mantenduz. Bostehun bat upel dituzte, gehienak frantziarrak eta gutxi batzuk amerikar jatorrikoak, 250 eta 500 litro bitarteko edukierakoak.

Beste proiektu askotan bezala, arrakastaren oinarria mahastietan dago: batzuk Pesquera de Dueron eta beste batzuk Quintanilla de Arriban. Mahasti ugari zaharrak dira, eta gainera, lurrak ezaugarri bikainak eskaintzen ditu ardo bikainak egiteko: alde batetik, eskaintzen duten fruta zoragarriagatik; eta bestetik, ematen duen azidotasuna ezinbestekoa delako zahartzeko asmoarekin egiten diren ardoetan.

Senda de los Olivos, Caballero Zifar eta Pago de las Sabinas dira upategiak merkaturatzen dituen markak. Caballero Zifar zuria albillo mahatsez egina dago, eta beste guztiak beltzak dira, denak ehuneko ehunean tempranillo mahatsez egindakoak.

Albillo mahatsez eginiko Caballero Zifar bikaina da, baina denetatik bat azpimarratzekotan, Pago de las Sabinas azpimarratuko nuke, beltza, ehuneko ehunean tempranillo mahatsez egina; altuerak eta lurrak bikaintasuna ematen diote.]]>
<![CDATA[Euritakoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1936/037/001/2022-05-21/euritakoa.htm Sat, 21 May 2022 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1936/037/001/2022-05-21/euritakoa.htm
Felicisimo Pereirak Ribeiro ardoek ezkutatzen duten mahastizaintza ondarea oso ondo ezagutzen du. Haren aurrekoak ere mahastizaintzan eta ardogintzan aritutakoak ziren, eta Galizian eginiko ardorik garrantzitsuenetariko batzuen egilea da. Ardoarekin zerikusia duen familiako laugarren belaunaldiko parte da, eta, gaur egun, estatu mailan dagoen ardogintza eta mahastizaintzaren inguruko aholkularitzarik garrantzitsuenetariko bat gidatzen du. Ribadaviakoa da (Ourense, Galizia) eta ardo atlantikoak maite ditu, eta Rias baixas, Ribeiro, zein Ribeira Sacrako hainbat upategiren aholkulari lanak ere egiten ditu.

Marcial Pitaren ibilbidea 16 urte zituenean hasi zen, ardo klub bateko biltegian lanean hasi zenean. Gastronomian eta ardo munduan aditua den kazetaria da Marcial, eta ardoaren inguruko hainbat liburu idatzi ditu. 2006an Bullaseko (Murtzia, Espainia) El Linze proiektua abiatu zuen, beste hiru kiderekin batera, baina 2011 geroztik, bere ahalegin guztiak El Paraguas upategian ditu jarriak, Ribeiron.

El Paraguasekoek familia bat balitz bezala ulertzen dute mahastia. Mahatsondo bakoitza familiako kide bat da, eta horietako bakoitzak gauza bat edo beste emango dio familiari.

Bodegas El Paraguasek lursail desberdinetako mahats mota bakoitza bere aldetik ardoztatzen du, Fai un Sol de Carallo izan ezik, eta, horretarako, uztaldi bakoitzari egiten diote so, mahatsak bildu aurretik eskain dezaketena aztertuz.

Mahatsondo guztiak modu tradizionalean daude landatuta, bata bestearengandik oso hurbil, ekoizpena mugatua izan dadin, inoiz ere ez 5.500 kilo baino gehiagokoa. Mahastiak ez dira sekula modu mekanikoekin lantzen, haien ustetan, horrek eragina izan dezakeelako lurraren konposizioan. Herbizidak ere ez dituzte erabiltzen, eta tratamenduak ahalik eta gehien mugatzen dituzte; horrek bere arriskuak ditu, ez baitugu ahaztu behar Galizian daudela, eta mildiu, oidioa eta botrytisa oso ohikoak direla paraje haietan, batez ere urte heze eta euritsuetan.

El Paraguas Atlantico, La Sombrilla eta Fai un Sol de Carallo dira egiten dituzten ardoak, Ribeiron, denak zuriak. Ferrol inguruan ere egiten dute beste ardo bat I+G proiektu baten barruan: Astillero ardoa, blanco legitimo mahatsa erabilita.]]>
<![CDATA[Alvar de Dios]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/036/001/2022-05-07/alvar_de_dios.htm Sat, 07 May 2022 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/036/001/2022-05-07/alvar_de_dios.htm
Handik sortu zen Aciano ardo beltza, eta urtebete geroago etorri zen Vagüera zuria, El Maderal (Zamora, Espainia) herriko mahasti txikitxo eta historiko batetik sortua, El Rapadal lursailetik, hain zuzen ere. Lursail horretan hamabi mahats motatik gora daude landatuta, denak zuriak.

Urtebete geroago, eta marka berarekin, baina beste lursail bateko mahastitik, Las Mansas sortu zen, malvasiaz eginiko beste ardo zuri bat.

2014an upategi propioa eratu zuen, eta urtebete geroago, Arribes del Duero parajean ere lan egiten hasi zen. Inguru haiek ezezagunagoak ziren ardogintzari zegokionez, baina izugarrizko aukerak eta potentzialtasuna eskaintzen zituzten. Inguru horietakoak dira Camino de los Arrieros, Las Vidres eta Yavallo ardoak. Mahasti ñimiñoetan dute jatorria ardo horiek, ehun urtetik gorakoak, asko eta asko zapaldetan landatutakoak, eta ibai gaineko malkartegietan, arbel zuri eta piritaz osatutako lurretan.

Lehen aipatu dugun El Pego herria Toro jatorri izenean dago, baina haren ezaugarriek eta ematen dituen ardoek ez dute zerikusirik Toro jatorri izena babesten dituen ardoekin, horregatik erabaki zuen Alvar de Diosek bere ardoak sor-marka horretatik kanpo aterako zituela.

Herri horretatik bi ardo ateratzen dira: Tio Uco eta lehen aipatutako Aciano. Lehenengoa hiru partzela desberdinetan jasotako mahatsekin egiten dute, eta mahasti zaharrak zein gazteak nahasten ditu. Bigarrena partzela soil bateko mahatsez egina dago, eta bertako tinta de Toro (tempranilloa) mahatsaren indarra erakutsi nahi du, mahats hori lur hareatsuetan hazten denean eta mahastia zaharra denean.

Ardo zuriak egiteko asmoak El Maderal (Zamora, Espainia) herrira eraman zuen Alvar, eta han Vaguera lursaila aurkitu zuen. 1920an landatutako mahastia, artelatzen artean kokatua, doña blanca mahatsez osatua.

Villadeperan ere egiten du lan Alvarrek. Arribes del Duero jatorri izeneko iparralderen dagoen herria da Villadepera. Han hiru ardo egiten ditu De Diosek: bata herriko hogei bat mikropartzeletako mahatsak nahasiz, eta beste bi ardo partzelarioak: Yavallo eta Las Vidres.

Ekologikoan eta biodinamikaren legeei jarraituz egiten dute lan upategi horretan. Ardo zintzoak, benetakoak, bikainak.]]>
<![CDATA[Martin Deunaren bizitokiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/037/001/2022-04-23/martin_deunaren_bizitokiak.htm Sat, 23 Apr 2022 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1866/037/001/2022-04-23/martin_deunaren_bizitokiak.htm
Upategitik keinu bat egiten diote kultura literarioari, haien ardoak janzten dituzten etiketen bitartez, prestigiodun idazle espainiar garaikideen kontakizunekin. Horrela literatura eta ardoa batera doaz haien ardoen izaera islatzeko, Lorenzo Silva, Angeles Caso, Marta Rivera, Ramon Acin, Oscar Sipan, Luis Zueco edo Luz Gabas idazleen kontakizunez baliatzen baitira.

Isabel Galindo da upategiko arima eta bihotza. Mahastizaina da, eta enologoa. Gredos berria kontzeptuaren sortzaileetakoa, aitzindaria. Mahastiaz maiteminduta, eta era berean garnatxarekiko izugarrizko maitasuna erakutsiz egiten du lan Isabelek. Mahatsa lantzeko toki garaiak ditu gogoko, 900-1.000 metroko altuera ingurukoak; lursail granitiko puruak bailarakoak baino lur elkorragoak dira; ondorioz, mahats ekoizpena erregulatzen dute, egokituz.

Garnatxa horiek, beraz, kalitate hobea erakusten dute, mantsoago eta hobeto heltzeko gaitasunarekin, ardo orekatuak bezain dotoreak eskainiz. Esan daiteke elaborazioak erabat minimalistak direla, barietateari, garnatxari, protagonismo guztia eskaintzeko asmoz.

Mahastiak San Martin de Valdeiglesiasen (Madril, Espainia) daude, Pagos de los Castillejos deritzon parajean, ardoak historikoki tradizio handia izan duen tokia; besteak beste, auzoko monasterioko zistertar fraideak ere ardogileak ziren eta.

Upategia ehun urteko garnatxa mahastiz inguratuta dago. Instalazioak apalak bezain praktikoak dira, 80.000 botila inguru egiteko gaitasunarekin, nahiz eta gaur egun ekoizpena txikiagoa izan.

Ingurumenarekin errespetuz jokatzen duen upategia da Las Moradas de San Martin, beraz, azpiproduktu guztiak berrerabili egiten dira; ligak, mahats-patsa eta horiek garbitzeko erabiltzen den ura ere destilategira bidaltzen dira.

Mahats mordoen txortenak ere inguruko ahuntz ustiapenetako simaurrarekin batera konposta egiteko erabiltzen dira, eta konpost hori, gero, mahastietan ongarri modura.

Partzela bakoitzeko mahatsa altzairuzko depositu txikietan ardoztatzen dute, gehigarririk gabe, eta legamia autoktonoekin lan egiten denean, hain garrantzitsua den asepsia bermatuz.

Ardoa ontzeko erabiltzen dituzten upelak Hungariako eta Frantziako haritzekin eginak dira, 225, 300 eta 500 litrokoak dira, baina badituzte 1.450 litroko fudreak ere, ardoak fintzeko zein nahasketak egiteko.

Ardoak luzeak, limurtzaileak, dotoreak dira, baina era berean freskoak eta biziak, zu bezalakoak, Anastasio. Hau zure omenez!]]>
<![CDATA[Amona Visi]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/044/001/2022-04-02/amona_visi.htm Sat, 02 Apr 2022 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1866/044/001/2022-04-02/amona_visi.htm El Belisario izeneko artikulua idatzi nuenetik leiho honetan bertan.

Egun batzuk lehenago, Durango Ardo Saltsan ardo feria egin zen, genuen, seigarrenez Durangon.

Artikulu hartan, edizio hartako zenbait ardo azpimarratu nituen: Itsasmendi, Enate Merlot-Merlot, Xentia, Roda, Alvaro Palaciosenak, Valencisoren ardo bikain bezain dotoreak... eta amaierarako utzi nituen Agricola de Labastidarenak. Larunbat arratsalde hartan, Carlos Fernandez Gomezek —artean Tim Atkinek Rioja Report 2021-en «urteko mahastizaina» izendatua izan denak— upategiko hainbat ardo erakutsi zizkigun, dastaketa bikain bezain berezi batean. Han gozatu genuen Tierra zuria eta beltzekin, El Primaverarekin, eta, batez ere, El Belisariorekin, ehun urtetik gorako mahastietatik jasotako mahatsez eginiko ardo beltzarekin; orduan aipatu bezala, sotila eta fina.

Bederatzi urte geroago, gaur ere Agricola de Labastidaren ardo bat ekarri nahi dizuet hona: La Abuela Visi.

Haiek «mahasti bakanak» deitutako mahastietatik sei ardo egiten dituzte: Tierra Fidel, zuria eta beltza; La Greña; Tulonio; lehen aipatutako El Belisario; eta gaur aurkeztu nahi dizuedana: La Abuela Visi.

Ardo honekin, Visi, ama, omendu nahi dute. Viura, malvasia eta moskatelaren nahastearen emaitza da ardoa.

El Barranco del Oso deritzon mahastian du oinarria ardo honek. 1920an landatutako mahastia, ehun urtetik gorakoa, beraz. Mahatsak mahastian bertan aukeratzen dira, eta hamalau kilogramoko kaxetan eramaten dira upategira. 24 orduz egoten da beratzen, txortena kendu eta prentsatu aurretik. Foudre edo upel handietan egiten du hartzidura alkoholikoa, eta, gero, hamar hilabetez egongo da bertan ontzen, haietatik bost ligekin lurrak ematen dituen egitura eta konplexutasuna bilatuz.

Kolorez oso erakargarria da, horia, irisazio berdeekin eta urre ukituekin, ederra.

Sudurrean freskoa, viurak eta malvasiak eskaintzen duten fruta eta azidotasunarekin, baina batez ere moskatelak ematen dion izaera bakanarekin, ardoa bakarra eta bakana bilakatzen duena. Ahoan belusatua da, eta lurren kareharriak ematen dion azidotasuna eta dotorezia bikainak ardoa dotorea bezain luzea bilakatzen dute.

Amari, Visiri, eskainitakoa ezagutu dugu eta maitemindu gaitu. Hurrengo batean aitaren izena daramaten Tierra Fidel ardoak ezagutuko ditugu, zuria eta beltza, biak ala biak azpimarragarriak, ederrak. Beltza, garnatxa eta graciano nahaste ezohikoaren emaitza; eta zuria ere nahaste bat, garnatxa zuria, malvasia, viura... baina ez daukagu tokirik gehiagorako. Hurrengora arte!]]>
<![CDATA[Saguzarren artean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/036/001/2022-03-19/saguzarren_artean.htm Sat, 19 Mar 2022 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1866/036/001/2022-03-19/saguzarren_artean.htm
Batzuetan, baina, ardoarekin zerikusi zuzena ez duten xehetasun edo kontu batzuengatik ekartzen ditut hona upategiok. Kontu bitxiak eta interesgarriak izaten dira, edo hala iruditzen zait niri, gutxienez.

Bodegas Enguera, Engueran, Valentzian (Herrialde katalanak) dago, probintziaren barnealdean, hegoaldean, alegia.

Pedro Perez Pardok sortu zuen. Etxean nekazariak ziren, familia apala osatzen zuten. Ez zuen unibertsitatean ikasi, baina haren jakingura aseezina zen, eta ezagutzen zutenen hitzetan, «bertuterik baliotsuena landu zuen: pertsonekin tratatzeko gaitasuna».

Negozio ugaritan murgildu zen Pedro Perez, baina, zalantzarik gabe, butano banatzearena izan zen arrakastatsuena. Arrakasta izan zuen arren, hainbat negoziotan haren ametsik handiena zen upategi bat sortzea, mahasti propioetan oinarritutako ardo bikainak egiteko.

1974an Antoli eta El Chalet del Rio lursailak erosi zituen Engueran, eta zitrikoak, olibondoak eta mahastiak lantzen hasi zen. Halaber, Fontanars del Aforinsen 65 hektareako mahastia erosi, eta Casa Corones upategia izandako eraikinean ardoa egiten hasi zen; granelerako, ontziratu gabea, eta baita botilaratzeko ere.

1999an benetan zuen ametsa bete, eta Engueran upategia eraiki zuen, familia upategia, alegia. Upategi horretan, kalitateko ardoak botilaratzea zen helburua, Fontanars del Aforinseko lurrak eta klima islatzeko asmotan.

2002an bigarren belaunaldiaren txanda izango da, produkzio-sistema aldatzea erabaki zuten, mahasti bikainak lortzeko helburuarekin. Pedroren suhia, Juan Iglesias, sartu zen momentu hartan upategia gidatzera. Ardogintza eta mahastizaintza eredu berria gidatzen Diego Fernandez Pons enologoa eta Jose Vicente Gomez Carbajal agronomian ingeniaria aritu ziren.

Urte batzuk geroago, mahastizaintza jasangarriago bati begira jarri ziren, eta 2011rako mahasti guztiek ekologiko agiria zuten.

Eta hemen dator gaur azpimarratu nahi dudan ideia: jasangarritasunaren bideari jarraituz, Pedro Iglesias Perezek eta haren anaia Juan Ramonek (upategiko kudeatzailea eta sortzailearen bilobak) Enguera Planet proiektua sortu zuten, ingurumena zaintzeko eta hobetzeko asmoz. Proiektu horren barruan, hainbat ekimen egiten dituzte, besteak beste, «mahats-mordoaren sitsa kontrolatzeko saguzarren kontserbazioa» deritzona.

Horretarako, Aliats zuria ardoa sortu zenetik, saltzen diren 100 botilaren truke, saguzarrentzako kutxa bat jartzen dute mahastiaren inguruan. Saguzarrek, besteak beste, mahats mordoak erasotzen dituen sitsa jaten dituzte, eta lan horretan mahastizainaren aliatua da, eta hortik ardoaren izena, Aliats, eta etiketan agertzen diren saguzarrak.

Beste ardo batzuk ere egiten dituzte, baina hori beste batean izan beharko da.]]>
<![CDATA[Sherry cask]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/044/001/2022-03-05/sherry_cask.htm Sat, 05 Mar 2022 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1866/044/001/2022-03-05/sherry_cask.htm
Aurreko batean upategien eraikinetan jarri nuen fokua, eta katedralak aipatu nituen. Gaur, ere ardoak zertxobait alde batera utzi, eta upeletan, ontzietan (Jerezen botak deituak) jarriko dugu fokua, baina ez upelek ardoari ematen dioten ukituan edota emaitza organoleptikoetan, bota horiek eskaintzen duten beste erabilera batean baizik: sherry cask.

Zer dira?

Jerezen ardoak ontzeko erabiltzen diren upelek ematen dizkiete ardo horiei ezaugarri bereziak, zaporeak, aromak... eta aspaldi konturatu ziren horretaz merkatari britainiarrak. Urtero-urtero, Bristolen edo Londresko lodgetan (biltegietan), milaka upel biltzen ziren merkaturatuak izan aurretik; eta merkatariren bat laster konturatu zen upel horietatik ardoak atera ondoren, eta beste edari batzuez (whiskia batez ere) betetzean, edari horiek nola hobetzen ziren Jerez ardo horiek emandako ukituekin.

Hori dela eta, XIX. mendearen erdialdera, Ingalaterra hegoaldean, botilaratzeko eraikuntzen eta Eskoziako whiski destilategien arteko salerosketa harreman egonkor eta onuragarria ezarri zen.

Harrezkero, malts (whiskia) onenen zahartze prozesua sherry cask-etan osatzen dute, Jerezko ardoek haritzezko upeletan jalkitako aroma leunak, finak, jasoz.

Whiskia eta beste edari batzuk zahartzeko, ardoztatuko upelen horniketak jarrai zezan, beste sistema bat asmatu behar izan zen, gaur egun mantentzen dena, alegia: upelgileak, destilategiak; eta ekoizleen eta upategien arteko aliantza sendoak ezartzea.

Lehenengoek upelak egiten dituzte, amerikar zein europar haritz onenak aukeratuz; upategiek upel horiek ardoztatu egiten dituzte Jerez-Xérès-Sherry sor-markako ardoak soilik erabiliz; eta, azkenik, bezeroek, whiski edo beste edari batzuen egileek, Eskozia edo munduko beste edozein tokitakoek, Jerezko ardoez ardoztatutako upelak erabiliko dituzte, haien kalitate goreneko produktuak zahartzeko.

2015az geroztik, Jerezko Batzorde Arau Emaileak Xerry Cask produktuaren erabilera arautzen du kontrol eta ziurtapen organoen bitartez, ardoaren izaera eta ardoztatzearen iraupena bermatuz.]]>
<![CDATA[Jerezko katedralak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1936/037/001/2022-02-19/jerezko_katedralak.htm Sat, 19 Feb 2022 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1936/037/001/2022-02-19/jerezko_katedralak.htm
Gaurkoan eraikinetan, ardoa egin eta ondu egiten den eraikin horietan jarri nahi dut fokua, ordea. Egia da eraikin horien ezaugarriek ardoen ezaugarriak baldintzatzen dituztela, inongo zalantzarik gabe.

Kasu batzuetan, baina, eraikinaren eragina beste batzuetan baino askoz nabarmenagoa da, ezinbestekoa, esango nuke.

Jerezko ardoak ez lirateke diren modukoak izango ardook beste modu bateko eraikinetan, upategietan, egin eta onduko balira.

Jerezen (Jerez, Sanlucar de Barrameda eta Puerto de Santamaria) ardoak oso toki bitxietan egin eta ontzen dira, Sarritan Upategi-katedralak deitu izan zaie, duten izugarrizko tamainagatik eta dituzten zutabe eta estalki garaiengatik.

Jerezko upategiak bereziki garaiak izaten dira, ohiz kanpoko garaiera hartzen dute, hamabost metroko altuerara iritsiz. Barruko espazioak aire bolumen izugarria hartzen du, berotasunak gora eginez eta upategiaren goialdeko espazioak hartuz. Upategiaren goialdeetan, ekialde eta mendebaldeko hormetan, baoak edo hutsarteak irekiz korronte bertikala eta horizontala sortzen da, pilatutako berotasuna kanporatuz. Airearen zirkulazio horrek, bestalde, hezetasuna erregulatzen du, Jerezen hain garrantzitsua den legamia geruza mantentzeko; oxigeno ekarpena ahalbidetzen du.

Upategietako aurrealdeen eta estalkien eraikuntzen ezaugarriak iragazki bilakatzen dira, ardoa ontzean eragina duten kanpoko ezaugarri klimatikoak atzera botaz edo onartuz.

Tenperatura aldaketa handiak saihesten dira hormen inertzia termikoagatik eta haiek hezetasunarekiko duten irazkortasunagatik, gaua eta egunaren arteko hezetasun zein tenperatura aldaketa handiak saihestuz, erregulatuz.

Jerezen, edo haiek esaten duten moduan «marco de Jerez» (Jerez, Sanlucar de Barrameda eta Puerto de Santa Maria) deritzon horretan, upategiak toki estrategikoetan eraikitzen dira, sartaldetik, Ozeano Atlantikotik, datozen aire korronte leunak bilatuz. Itsasotik datozen haize leun horiek gauetan ematen direnez, upategietako leihoak irekita uzten dituzte, hezetasunez gainezka datozen haize horiek barrura sar daitezen. Udan, gehienetan, haizea lehorra eta beroa izaten denez, sortaldetik datorrelako, leihoak itxita egoten dira.

Upategietako oinplanoek lauki-zuzen forma izaten dute, eta ipar-mendebalde-hego-ekialde ardatzera egokitzen dira, alde batetik hezetasuna erraz sar dadin upategian, eta, bestetik, eguneko tarterik berotsuenetan upategiko hormetan eguzkiak zuzen-zuzenean ematea saihesten du.

Aukera baduzue bisita ezazue halako upategiren bat, merezi du eta!]]>
<![CDATA[Cristiano Van Zeller I]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/037/001/2022-02-05/cristiano_van_zeller_i.htm Sat, 05 Feb 2022 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1867/037/001/2022-02-05/cristiano_van_zeller_i.htm
Cristiano Van Zeller oso gaztetatik egon zen jabego horren arduradun moduan.

XX. mendeko 80ko hamarkadan, zorigaiztoko sute baten ondoren, familiak upategia saldu zuen, eta zertxobait geroago, marka merkaturatzeari utzi zioten.

Cristiano, ordea, tinko mantendu zen Douron, eta 1996an Quinta Vale Dona Maria lursaila erosi zuen. Momentu hartan, 11 hektareako mahastia zuten lursail hartan.

Proiektu horrekin, Cristianok erakutsi nahi zuen Douron mahaiko ardo bikainak egin zitezkeela, Portoen maila berekoak.

2006an, Cristianok berriz ere erosi zuen Van Zellers marka, eta horrek familiaren marka berrindartzea eta bultzatzea ekarri zuen, Porto sorta bikaina sortuz.

Portoko batzorde arautzaileak ekoizle batek bere lehen Portoa merkaturatzeko 150.000 litroko ardo-erreserba izatera derrigortzen du. Cristianok, orduan, lehengusuekin bat egin zuen, haiek erreserba propioak baitzituzten, eta horrek ahalbidetuko zuelako proiektua aurrera eramatea. Horrela, Van Zellers marka biziberritzea lortuko zuten.

Gaur egun, Porto gama guztia ekoizten dute, tawnyetatik vintageak arte. Van Zellers markak historikoki erakutsi dituen fintasuna eta dotorezia erakusten dituzte gaur egun ere ardook.

Douroko mahats mota izugarri ugaria (tinta amarela, rufete, tinta barroca, tinta roriz, touriga francesa, sousao) oinarri duten mahaiko ardoen sorta ere ekoizten dute. Ardo horiek Quinta Vale Dona Mariatik jasotako mahatsetan dute oinarria. Mahastiek, batez beste, 50 urte dituzte eta Torto ibaiaren inguruetako arbelezko terrazetan daude landatuta. Toki ederra benetan, izugarria.

Cristiano Van Zellerrek Espainian egin dituen lanei buruz hitz egin nahi nizuen gaurkoan, baina hori beste batean izan beharko da.

Aurrerakin moduan Sanlucar de Barramedan (Andaluzia, Espainia) egindako Pastrana manzanilla aipatuko dizuet. Nik ezagutu eta edan dudan manzanillarik ederrena eta bikainena. Cristianok eta Javier Hidalgok (Bodegas Hidalgo) 1985ean abiatu zuten proiektu hori, eta gaur egun ere hortxe mantentzen da, olinpoan. Hamabi urtez ondutako manzanilla, eta ondorioz «manzanilla pasada» bilakatua.

Hurrengoan zuengana ekarri nahi dizuedana Toroko (Zamora, Espainia) proiektua da: Terra d'Uro, hain zuzen. Oscar Garrote, Pipa Ortega eta Cristiano Van Zellerren proiektua da, ardoak Toro sor-markapean ekoizteko.

Hurrengora arte, beraz.]]>
<![CDATA[Lorea eta erlea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2022-01-22/lorea_eta_erlea.htm Sat, 22 Jan 2022 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2022-01-22/lorea_eta_erlea.htm Caco-k sortu zuen XX. mendeko hirurogeita hamargarren hamarkadan, Hego Amerikatik itzuli zenean. Amets bat zuen Cacok, munduan zehar ezagutuak izango ziren ardoak egitea, Gomarizko upategi bat sortzea, eta Gomarizi mahastizaintza eta ardoaren inguruan zeukan sona eta izena itzultzea, hain zuzen ere. Gomariz ezaguna da Ribeiroko urrezko milia moduan, eta X. mendea geroztik, Iberiar penintsulako mahasti barrutirik zaharrena da; ardogintzarako baldintza bikainak eskaintzen ditu.

1978an, Cacok eta haren emazte Maria Alvarezek gaur egun Coto de Gomarizko lehenengo mahastiak izango zirenak berreskuratu zituzten: Finca O Figueiral. Han egin zituzten Ribeiroko mahats autoktonoak berreskuratzeko lehen urratsak.

2000. urtean, Ricardo Carreiro, semea, proiektuan murgildu zen; eta Xose Louis Sebio enologoarekin batera, Galiziako upategirik abangoardistenetarikoa bilakatu zuten, mahasti zaharrei beste berri batzuk gehituz. Momentu hartan, Ribeiron ondutako ardo beltzak nahiko baztertuta zeuden, eta bikote horrek izugarrizko bultzada eta indarra eman zion haien garapenari.

2004. urtean, mahastizaintza ekologikoaren bultzadaren eraginez mahastiak lantzeko modu berriak erabiltzen hasi ziren, adibidez, Fukuokaren filosofiari jarraituz eta biodinamikara hurbilduz.

2009. urtean, proiektuari Inma Pazos eta Miguel Montoto batu zitzaizkion, eta ondorioz, izugarrizko bultzada eman zieten merkaturatze lanei, Los Vinos de Miguel proiektua abian jarriz.

2000. urtean eraiki zuten upategi berrian, 200.000 botila egiten dira guztira, eta beste 100.000 gehiago egiteko gaitasuna ere badute.

Beste lur batzuk ere badituzte, baina O Figueiral da oinarria. Barro de Gomarizen dago, eta hiru hektareatan hedatzen da. Lur horien ezaugarriak oso bereziak dira sakontasuna eta osaketari dagokionez, eta ondorioz, izugarrizko ardoak ematen ditu, azidotasun azpimarragarriak eta oso ph baxukoak, ardoak zahartzeko ezinbesteko ezaugarriak.

Partzela bakoitza bere aldetik ardoztatzen da, mahatsen bilakaera errespetatuz, eta lur bakoitzaren ezaugarri bakanek emango dituzten ardo bakanak zainduz.

Treixadura mahatsa da upategiko erregina, baina ardo beltzak nabarmenduko nituzke. The Flower and the Bee da ardorik ezagunena, zuria zein souson mahatsez eginiko beltza.

Esan daiteke, zalantzarik gabe, horiek direla upategian egiten diren ardo gehienen abiapuntu edo oinarria. Beltzetan Abadía de Gomariz, VX Cuvee Caco eta Seica izugarriak dira. Hirurak dira bikainak, baina Abadía de Gomariz izango da, nire ustez, gastronomikoki hobeto egokitzen dena hainbat jaki desberdinekin.]]>
<![CDATA[Basondoa, aparra amets]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/029/001/2022-01-08/basondoa_aparra_amets.htm Sat, 08 Jan 2022 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1866/029/001/2022-01-08/basondoa_aparra_amets.htm
Basondoa Ibañez familiaren ametsa dela esan daiteke, XX. mende hasieran, 1908an hain zuzen, mahats beltzekin apardun zuria egiten hasi zirenetik (blanc de noirs).

XX. mende hasieran, beste hainbat tokitan gertatu zen moduan, Nafarroan ere filoxerak izugarrizko triskantza eragin zuen. Garai hartan, Jose Maria Ibañez Alcalde gazteak beka bat jaso zuen Nafarroako erakundeetatik, Champagnen (Frantzia) ardo apardunak egiten ikasteko, eta hiru urte eman zituen inguru haietan, xanpainaren sekretuak ikasten. 1908tik bertoko mahats barietateak erabiltzeko apustua egin zuen, eta merkatuek harrera bikaina egin zioten, berton zein esportazioan; besteak beste, Argentinara eta Uruguaira saldu zuen. Jose Maria Ibañez Euskal Herriko lehen ardo apardunaren egilea izan zela esan daiteke, zalantzarik gabe.

Bitxikeria moduan esan behar da Nafarroako erakundeek ere haien ospakizun eta bisitaldi ospetsuetan (Niceto Alcala Zamora, Alfonso XIII), apardun bikaina eskaintzen omen zutela, eta izugarrizko harrera izan omen zuela. Ardo bikain hura egiteko prozesuaren ezagutza belaunaldiz belaunaldi transmititzea bermatu zuen, gaur egun, Mitxel Ibañezek jaso du ezagutza, jakituria. Martxan dago, beraz, orduko filosofiari jarraiki, «aparra amets».

Bitxikeria moduan, sanferminetan, Mitxelen aitak turista frantziarrei berak eginiko aparduna eskaintzen omen zien, eta haiek harriturik, hain bikaina zenez, xanpaina behar zuela esaten omen zioten.

Mahastiak Irunberri aldean daude, eta ekologikoan lantzen dira, aukeraketa zehatz baten ondorio. Garnatxa mahatsa lantzen dute, berantiarra eta indartsua, fruta bikaina eskaintzen duena, eta gero ardoan hain bikain islatzen dena. Mahats bilketa eskuz egiten da, mahats mordoen osasun ezin hobea bermatzeko.

Basondoa toponimoa da, zortzi kontzeju biltzen dituena; besteak beste, Oloritz. Eta han, Oloritzen, ireki zuen Mitxelek upategia, eta hortik izena ardoari.

Eta ardoa? Ardoak berrogeita zortzi hilabete ematen ditu botilan ontzen. Ekoizpen txikikoa da; 2016. uztaldian, 7.600 botila baino ez zituzten egin. Ardoa bikaina da, bitxia, bakana, izaera handikoa. Nire uste apalean, garnatxak eskaintzen duen frutak nortasun handia ematen du, batetik; eta bestetik, ontze luzearen ondorioz, autolisia eta legamien lanaren ukitua ukaezina da. Urte berri on!]]>
<![CDATA[Hirukotearen ardoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2021-12-11/hirukotearen_ardoak.htm Sat, 11 Dec 2021 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2021-12-11/hirukotearen_ardoak.htm
Klima mediterraneoa da nagusi, baina kontinental ukitu nabarmena ere badu, eta horrek badu eragina mahastizaintzan.

Ardo zuriak izan dira nagusi historikoki, baina gero eta beltz gehiago egiten dira. Ardo gozoak eta mistelek era badute bere garrantzia inguru horietan.

Bi mila eta bederatzian jaio zen Vins del Tros, Jose Ramon Bada enologoa eta Josep Arrufat enologoaren eskutik. Biak Vilalba dels Arcsen (Tarragona, Katalunia) jaioak, Terra Alta deritzon eskualdean. Umetatik lagunak, eta, orain, mahastiak eta jaioterria maite dutenak.

Bi mila eta hamabiaren amaieran, Xavier Orobitg gehitu zitzaien, hori ere ardoaren kulturaz erabat maitemindua.

Hamabi hektarea eta erdian hedatzen dira mahastiak, bost lursailetan banatuta: La Cirera, La Bassa, La Valleta, Pla de Pey eta La Novena.

Lursailaren arabera, lurrak buztintsuak edo harritsuak izan daitezke, baina buztina da nagusi.

Mahastizaintza erabat ekologikoa da, eta biodinamika orientazioduna.

Mahats nagusia garnatxa da, zuria zein beltza. Erdi galduta egon den morenillo (mandó) mahatsa ere berreskuratu nahi dute, eta badute lur zati bat mota horrekin landatua. Carynena beltzetan, eta macabeu zurietan ere lantzen dituzte. Bestalde, cabernet sauvignon pixka bat ere badute haien lurretan.

Ardoak anforetan zein haritzezko upeletan ontzen dituzte, baina esan daiteke anforei ematen dietela lehentasuna. Ehun eta mila litro arteko anforak dituzte eta ardo zuriak zein beltzak ontzeko erabiltzen dituzte.

Upelak Frantziakoak dira, 225 eta 600 litro artekoak, eta badituzte gutxi batzuk 4.000 litrokoak ere.

Hainbat ardo egiten dituzte beltz zein zuri. Batzuk mahats mota bakar batez eginak, eta beste batzuk —gutxiago— mahats desberdinak nahasiz.

Zurietan La Blanca nabarmenduko nuke. Garnatxa zuriz egina da, eta hartzitzeko mahats mordo osoa erabiltzen da, azal eta guzti. Gero, ontzea mila litroko anfoetan egiten da bost hilabetez. Ardoa boteretsua da ahoan, lehorra eta fruta ugarikoa, oso ardo gastronomikoa esango nuke.

Beltzetan zalantza gehiago ditut, Señora Carmen eta Tremenda bikainak baitira biak ala biak. Señora Carmen garnatxa beltzez egina, eta Tremenda cariñenaz. Biak, zuriak ez bezala, upel frantziarretan onduak. Freskoagoa eta dotoreagoa Señora Carmen, eta zertxobait boteretsuagoa Tremenda. Lurralde horietako ardoak ez badira oso ezagunak ere, hemen dituzue adibide bikainak lehen hurbilketa egiteko. Gozatu!]]>
<![CDATA[Haizearen eta itsasoaren artean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/036/001/2021-11-27/haizearen_eta_itsasoaren_artean.htm Sat, 27 Nov 2021 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/036/001/2021-11-27/haizearen_eta_itsasoaren_artean.htm
Pirinioek babestuta, eta Mediterraneo itsasoaren gaineko anfiteatro bat balitz bezala.

Espelt da familiaren abizena. Familiaren arbaso guztiek mahastiak eta olibondoak landu omen dituzte Gironako (Katalunia) terraprims deritzon lurralde honetako altxorretan.

«Ardoa mahastian egiten da, haizearen eta itsasoaren artean», esaldiak definitzen du haien filosofia.

Bi milagarren urtean Lluis eta Quimetak upategia eraikitzea erabaki zuten, baina ordurako baziren benetako mahastizainak. Damianek, haien semeak, bultzada handia eman zion upategiari, eta erabaki garrantzitsuak hartu zituen, gaur egun upategi horri oinarri bat eman diotenak.

Annak —biologoa eta enologoa da— mahastizaintza eta enologia lanak egingo zituela erabaki zuen, eta gaur egun hark gidatzen ditu upategiko lanik garrantzitsuenak.

Lehen, haizea aipatu dut, eta mahastiak astintzen dituzten haize guztietatik boteretsuena tramontana da; barnealdetik jotzen duen haizea, bortitza, ekina, latza da, eta, batzuetan, astebeteko iraupena izan dezake. «Gure ardoek tramontanaren ukitua dute. Mahastiak haizea maite du euriaren ostean lehortzen duenean, eta gorrotatzen du mahats mordoak, hostoak eta kimuak apurtzen dituenean».

Lurrak arbelezkoak dira, baina granito txatalez beteak. Hareaz osatutako lurrak ere badira. Espeltekoek bi motatako lurretan dituzte mahastiak: hareazko lurretatik datozen ardoak freskoak, dotoreak eta erraz edatekoak izaten dira. Arbelak ardo helduagoak, tanino ugarikoak eta boteretsuak ematen ditu.

Berto-bertoko mahatsak lantzen dituzte gehienbat: garnatxak (lledoner blanc, lledoner gris), cariñena, monastrell, syrah, macabeu (viura) eta moskatela.

Ardo desberdin ugari egiten dituzte, 25etik gora: zuriak, beltzak eta apardunak.

Denentzako tokirik ez dagoenez, hiru nabarmenduko ditut gaur: La Vella, Les Elies eta L'Escumos de Anna Espelt.

La Vella zuria da, cariñena zuriz eginikoa, eta horregatik da bitxia eta bakana. Ekologikoa da, eta partzela bakarreko mahasti oso zahar bateko mahatsetatik dator.

Les Elies beltza da. Annaren aitona-amonen lehen mahastia zen Les Elies. Esan daiteke upategiaren jatorria, sorlekua dela mahasti hau. Garnatxa beltzez egina, zintzoa, zuzena eta orekatua.

Eta, amaitzeko, L'Escumos de Anna Espelt, aparduna. Mahats beltzekin eginiko apardun zuria. Monastrell mahatsez egina ehuneko ehunean. Annaren proiekturik pertsonalena da ardo hori. Hiru urtez ontzen da, lau hilabetez bere ligekin, eta 38 hilabete gehiago botilan. Sotila eta konplexua.]]>