<![CDATA[Roberto Sarriugarte | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 20 Jun 2019 01:13:34 +0200 hourly 1 <![CDATA[Roberto Sarriugarte | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Birigarroarenak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1861/043/001/2019-06-08/birigarroarenak.htm Sat, 08 Jun 2019 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1861/043/001/2019-06-08/birigarroarenak.htm
Gaur, hain zuzen, Corellan dagoen proiektu bat dakart hona: Viña Zorzal. Antonio Sanz corellarrak 1989. urtean abiatutako proiektuaren jarraipena dela esan daiteke, haren semeek hartu baitute proiektuaren gidaritza.

Bizitza guztia ardoaren munduan murgilduta bizi bazen ere, 1989ra arte ez zuen Bodegas Corellanas upategia martxan jarri. Oso garrantzitsua izan zen garai haietan Antonio Sanz ohartzea, upategiko lanez gain, garrantzitsuena mahastiak zaintzea zela: horrek markatu zuen, inongo zalantzarik gabe, semeek gero hartuko zuten bidea.

2007an abiatu zuten proiektu berria: aitak haiekin lanean jarraitzen duen arren, semeek gidatzen dute lema. Nafarroako berto-bertokoak diren mahatsak nabarmendu nahi dituzte Zorzalekoek, sarritan nahiko baztertuak izan direlako sentsazioa baitute. Mahats mota bakarreko ardoak egin nahi dituzte, mahatsaren benetakotasuna eta apaltasuna erakutsi nahian edo, hala, mundu guztiaren esku egon daitezen.

Egia esan, oso urte gutxian hasi zen nabarmentzen graciano mahatsarekin egindako lana: adituek eta kritikariek euren babesa eta aitortza egin zieten. Graciano mahatsarekin lortutako arrakastaren ondoren, hain Nafarroakoa den garnatxarekin hasi ziren lanean. Alde batetik, lehengo moduko ardo gorria egin nahi zuten, benetakoa, apaingarririk gabekoa, eta, bestetik, mahasti zaharrek ematen duten konplexutasuna baliatu nahi zuten ardo beltz bikainak egiteko. Rafael Revertek erakutsi zien haiengandik oso gertu zeudela bertan behera utzita zeuden mahasti zaharrak, Fiteron, hain justu. Horrela jaio ziren, 2013an, lursailari begira egindako ardo berezi horiek, Viña Zorzal Malayeto eta Viña Zorzal Corral de los Altos, hain zuzen ere.

Baina lursail edo finka jakin bateko ardoak merkaturatu aurretik, 2014. urtean, Bodegas Corellanas upategiaren 25. urteurrenaren ospakizunarekin batera, hausnarketarako tartea izan zuten. Paketatzea erabat aldatzeaz gain, beste proiektu bat ere jarri zuten martxan, betiere bestearen barruan: Viña Zorzal Señora de las Alturas.

«Hiru anaion ametsak egia bihurtu ziren, hiru urtez gogor lan egin dugu, baina saria izan du; hiru izaera, hiru etiketa, ardo bakarra», haien hitzetan. Horrela jaio zen upategiak eskaintzen duen ardo bitxi bezain bikaina. Ardo horren botila bakoitza artelan bat da, Sanz anaientzat.

Hainbat ardo desberdin egiten dituzte, baina, momentuz, garnatxa zuriz egindako ardo zuria, garnatxaz egindako ardo gorria eta Malayeto beltza baino ez ditut dastatu. Bikainak hirurak. Beste guztiak dastatzeko desiratzen nago.]]>
<![CDATA[Mantxako leku batean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2019-05-25/mantxako_leku_batean.htm Sat, 25 May 2019 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2019-05-25/mantxako_leku_batean.htm
Aurreko urteetako lana egon arren, 2016an jaio zen Gratias upategia, crowdfunding edo mikromezenazgo kanpaina baten bitartez ¿Y tú de quién eres? ardo beltza sortu zutenean. Bitxia bada ere, alorrak hainbat mahatsez osatuta daude, eta hainbat mahats mota nahasiz eta ardoztatuz sortu zen ¿Y tú de quién eres? ardo beltza. Huraxe izan zen proiektuaren abiapuntua. Gero, proiektua handituz eta zabalduz joan zen, eta mahats beltzen ikerketa anpelografikoaren ostean, pintailla edo pintaillo mahatsa «nahasteko partzeletatik» —horrela deitzen zaie mahasti berezi hauei— ehun bat mahatsondo hautatu eta landatu dituzte. Kentzeko ziren mahats zuriz osatutako partzela bat ere berreskuratu dute, eta hortik sortu da ¿Y tú de quién eres? ardo zuria.

Ez dago esan beharrik sekulako lana egin dutela landare patrimonioa berreskuratzen.

Manchuela eskualdean lan egiten duten arren, sortzen dituzten ardoak ez dira merkaturatzen Manchuela sor-markapean.

Klimari eta ezaugarri geografikoei erreparatuz, ardook izaera mediterraneoaren ukitua dutela esan daiteke.

«Lagundu» eta «eskuz egina» dira Gratias upategiaren lana ulertzeko barneratu behar diren kontzeptuak, haien esanetan.

Gratias proiektua jasangarria da, arduratsua, eta ingurune natural zein gizarte inguruarekin konprometitua. Hori oinarri dutela jaio zen eurek aipaturiko ardo etikoaren kontzeptua: landatu eta egin, lankide zein kontsumitzaileenganako errespetuz, zoriontasuna eta ilusioa erakutsiz.

Gaur egun merkatuak monobarietalentzako duen joera nabarmena kontuan izanik, esango nuke izugarrizko meritua duela Gratias upategiak egiten duen lanak.

Bi ardo bitxi hauez gain, Gure herri ardoak sailean sartuko liratekeenez gain, beste batzuk ere egiten dituzte. Haien esanetan, beste bi multzotan bereiziko lirateke ardo «bitxiak» eta hor egongo lirateke Terra —zurietan— eta Arroba, Soy eta Tinaja —beltzetan—. Denak ere partzela berezietatik jasotako mahatsez eginak.

Beste multzo batean sartuko lirateke haiek izendatutako «Gratias ardoak». Hor daude Sol zuria, Rose gorria eta Got eta Maximas beltzak. Bitxia da Gratias upategian egiten ari diren lana, benekotasunez betea, eta horregatik merezi dute nire miresmena.]]>
<![CDATA[Manchuelako altuerako ardoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1861/045/001/2019-05-11/manchuelako_altuerako_ardoak.htm Sat, 11 May 2019 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1861/045/001/2019-05-11/manchuelako_altuerako_ardoak.htm
120 hektarea ditu lursailak, eta bertan dago upategia. Ardo bikainak eta kalitatezkoak egitea du helburu, eta horretarako mahats bikainak behar dituzte; mahastizaintza lan bikaina egiten dute, landatze unean, mahats motak aukeratzerakoan, eta klon eta oinik egokienak aukeratuz, klima eta lur mota kontuan izanik.

Beste inoiz esan dugun moduan, altuera handietan dauden lurrek baldintza apartak ematen dituzte kalitatezko ardoak egiteko, eta horiei izaera bakanak bezain bereziak eskaintzen. Ezin da ukatu ardoa mahatsetik datorrela, baina lurraren ezaugarriek eta altuerak izaera berezia ematen diote.

Altuera handiagoan eguzkiaren erradiazioa handiagoa eta hobea da, eta egunaren eta gauaren arteko tenperaturen tartea nabarmenagoa da. Horrek heltze egokiagoa eta lasaiagoa dakar, alde batetik; eta azidotasun bikaina, bestetik. Bestalde, altuera handiak tanino gehiago ere badakar, baita aromen zein zaporeen areagotzea ere.

Altuera eta klima ezaugarri horiek medio, mahatsa astiro-astiro heltzen doa; garauak txikiagoak izaten dira, eta azalaren proportzioa mamiarekiko handitzen da. Azpimarragarria da hori ardo beltzetan, taninoak azalean kontentratzen baitira.

Aromez eta zaporeaz zein azidotasunez gain, aipatutako baldintzek eragin itzela dute kolorean, eta ezaugarri horiek denak batera upelean zahartzeko oso ardo egokia izatea dakarte.

Altolandon upategian errespetu handiz lantzen dituzte mahastiak, denak ere modu ekologikoan.

Altuerako haizeak airea garbitzen du, eta landarediak osasuntsuago hazten dira, pestizidak saihestuz. Gainera, inoiz lurra ondu behar bada, ongarri naturalekin baino ez dute egiten.

Lursail guztia mahats mota eta lur moten arabera banatuta dago. Ikerketa zehatz baten ondoren erabaki zuten lur bakoitzari zein mahats mota zetorkion ondo, lurzoru pobre eta ekoizpen txikikoak, franko-haretsuak eta harritsuak. Lur desberdin horietako bakoitzak ukitu desberdinak ematen dizkio mahatsari, eta, horregatik, ardo bakoitzak jatorrizko lurraren ezaugarriak islatzen ditu.

Mahats hauek lantzen dituzte: beltzen artean, bobal, malbec, syrah, garnatxa, merlota, tempranillo, cabernet sauvignon eta cabernet franc; eta, zurien artean, chardonnay eta garau txikiko moskatela.

Ardoztatzea 6.000 litroko deposituetan egiten dute, eta muztioa 2-3 astez egoten da azalekin beratzen, tarte horretan tenperatura erabat kontrolatuz. Hartzidura alkoholikoa burutzen denean, 225 litroko upeletara pasatzen dute ardoa, bertan hartzidura malolaktikoa egiteko.

Lortu nahi den ardoaren arabera, ardook 8-24 hilabete emango dute upelean.

Zortzi ardo beltz eta bi zuri egiten dituzte upategian. Rayuelo (bobal) nabarmenduko nuke beltzetan, eta, zurietan, moskatelez eginiko Doña Leo. Denak Manchuela sor-markan.]]>
<![CDATA[Ribeiroko txigortuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/045/001/2019-04-27/ribeiroko_txigortuak.htm Sat, 27 Apr 2019 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1866/045/001/2019-04-27/ribeiroko_txigortuak.htm
Galiziako jatorri izenik antzinakoena izan arren, seguruenik ez dago maila gorenean, gaur egungo merkatuari edota kontsumoari begiratzen badiogu. Gauzak aldatuz doaz, baina; eta, azken urteotan, izugarrizko aldaketa izan du Ribeiro sor-markak, hobera eginez.

Mahastiek eta haietatik ekoitzitako ardoek beti izan dute pisu nabarmena eskualdeko ekonomian; nabarmenena, inongo zalantzarik gabe.

Estrabonen hitzengatik jakina da mahastizaintzak eta Ribeiro ardoak Kristo aurretik II. mendearen bigarren erdialdean bazutela bere lekua eskualdean. Gero, beste hainbat tokitan gertatu bezala, gorabehera handiak izan ditu ardoak.

Ardo zuriek ekoizpenaren %90 osatzen badute ere, badira beltzak eta Ribeiro sor-markapean egiten direnak; ardorik bitxi eta bakanenak tostatuak edo ardo txigortuak dira, hain zuzen ere. Zer da, baina, ardo bitxi hori?

Ardo gozoa da Tostado izena daraman ardo mota hori; naturalki gozoa.

Beste hainbat tokitan egiten den moduan, ardo hori egiteko mahats aleak lehortzen jartzen dira estalitako tokietan, aireztapen egokiarekin ondo lehortu daitezen eta osasun egoera ezin hobean gerta dadin prozesua. Lehortze fase horrek hiru hilabete irauten du, gutxienez.

Ehun kilo mahatsekin berrogei litro ardo egin daitezke asko jota, eta litro bakoitzak gutxienez 300 gramo azukre izan behar ditu.

Ardo horrek haritzez edo gereziondo egurrez egindako upeletan eman behar ditu sei hilabete gutxienez, eta, gero, beste hiru hilabete, gutxienez, botilan emango ditu ardoak, merkatura irten aurretik; betiere, %13ko gutxieneko alkohola izan behar du.

Tradizio handia du ardo mota horrek, eta XIX. mendean izugarrizko sona eta entzutea izan zuen, eta garai hartan konnotazio sinboliko eta sozialak zituen, pazoekin lotuta baitzegoen, eta, beraz, nekazaritza eremuetako jauntxoekin, horiek egun berezietan hartzeko erabiltzen zutelako ardo berezi hori. Oso preziatua zen, eta egitea oso garestia; zeremonia ardoa zen, eta oparitzeko oso baliotsua. Beste Ribeiro guztiak baino berrogeita hamar urte lehenago hasi ziren botilatzen, XX. mende hasieran; eta ardo zuriak eta beltz arruntak baino bost aldiz garestiagoa zen.

2004. urtera arte, ardo txigortu horrek ez zeukan sor-markaren babesik, baina urte horretan araudia aldatu, eta horri esker eta harrezkero, Ribeiro sor-markapean ateratzen da merkatura.

Ez da hain erraza Galiziatik kanpo aurkitzea, baina merezi du, ardo bitxia bezain interesgarria baita.]]>
<![CDATA[XII. Durango Ardo Saltsan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2019-03-30/xii_durango_ardo_saltsan.htm Sat, 30 Mar 2019 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2019-03-30/xii_durango_ardo_saltsan.htm delicatessen feria hamabigarrenez. 2008an martxan jarri zuten hiru lagunek, eta hor mantentzen da gaur egun egonkortuta, eta askorentzat ezinbesteko hitzordua bilakatu da. Ardoa eta delicatessen kultura uztartzea eta ezagutzera ematea, eta lan didaktikoa egitea izan dira hasieratik haien helburu nagusietarikoak.

Aurten ere hainbat upategik hartuko dute parte, eta haien ardoak, ostrak, izokina, sushia, mota ugariko gaztak, urdaiazpikoa, baratxuri beltza, algak eta beste hainbat gutiziarekin uztartzeko aukera bikaina izango dute Landako Gunera biltzen direnek.

Aurten, gainera, Saltsan Katerinek hogeita bost urte betetzen ditu, eta Iñaki Uribek gidatutako taldeak mota askotako pintxoak eta jaki bereziak prestatuko ditu; beste sorpresa batzuk ere ekarriko ditu.

Upategien artean, Ximénez Spínola, Solabal, Finca Allende, Vegamar, Bodega Pinedo, Malaparte Altos del Terral, Celler de la Muntanya, Murillo Viteri, San Esteban, Alvaro Palacios, Fermí Bohigas, Succés Vinícola, Recaredo, Can Feixes, Mas García Muret, La Triada, Hesvera, Del Monge Garbati, Care... egongo dira. Bestetik, honako hauek azpimarratu nahi nituzke, gureak baitira: Bizkaiko Txakolina sor-markapean, Butroi, Itsasmendi, Magalarte, Lapazaran eta Mendraka; eta Arabako Errioxako Launa eta Luis Alegre.

Berritasun moduan, aurten lehen aldiz egongo da sagardoa Landakon, Euskal Sagardoak ere mahai bat jarriko baitu, eta egunari ekiteko lehenengo aurkezpena egingo dute dastatze gunean.

Azken urteotan bezalaxe, egunean zehar hainbat ardo dastatze eta aurkezpen egongo dira. Sagardoaren ostean, Paco Casasek Altos del Terral upategiko ardoen aurkezpena egingo du, eta kata gidatua ere izango da. Geroxeago, Celler de la Muntanya upategiko Iron Bridge Wine eta Faranna ardoak ezagutzeko eta dastatzeko aukera izango da.

Arratsaldean, berriz, Vegamar upategiaren txanda izango da eta Ancestral gorria, aparduna, Huella de Merseguera, Huella de Garnacha eta Vegamar Gozoa ezagutu eta dastatuko dituzte bisitariek.

Amaitu aurretik, ez dut ahaztu nahi martxoaren 20an Durangoko Elkartegian Gari Riosen eskutik gozatu genuen kata bikaina. Itsasmendiren Parcelario 7.1, 7.6 eta 7.7 dastatu genituen, baita Itsasmendi 7 ere, laurak 2017 uztaldikoak. Horiei tartea eman ondoren, Artizar 2012, 2013, 2014 eta 2016 ere gozatu genituen, kontzeptu desberdinak, bikainak eta ardoak ezagutzeko Garik emandako azalpen zoragarriak. Ardoaz gozatzen dugunontzat paradisua!

Gozatu, bada, Durango Ardo Saltsan eta egin dezagun topa!]]>
<![CDATA[Harrien artean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2019-03-16/harrien_artean.htm Sat, 16 Mar 2019 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2019-03-16/harrien_artean.htm
Gaur egun Carmelo Ortegak, Quintinen birbilobak, darama upategiaren gidaritza.

«Lurra, harriak eta errespetua». Ortega Ezquerroren planteamendua autoktonora itzultzea litzateke; ardoaren muina, esentzia, ardoaren funtsa berreskuratzeko bidaia. Horixe da, beharbada, upategi hori definitzen duena.

Baina nola? Lurra, mahats biltzea, ardogintza eta ontzea, lau eremu horietan oinarritzen dituzte bira edo itzulera horren nondik norakoak.

Lurrei dagokienez, elkorrak, harriak (bertokoek esaten duten moduan, «desegokiak ogitarako») eta landare zaharrak dituzte, antzinako eran landuak. Simaurra baino ez daramate ongarri moduan, baita tratamendu klasikoa ere (sufrea eta sulfatoa). Ortega Ezquerroren helburua zera da: «Lurrak ematen duena eskaintzea».

Mahatsa eskuz biltzen da, eta horrek landarea oso modu berezian zaintzea dakar. Mahats bilketa berdean (mahatsa heldu aurretik) egiten da, baliabideak eta aukeraketa optimizatzeko, eta bikain dagoen mahatsa baino sar ez dadin upategian.

Eta harrigarriena paraje horietan beratze karboniko metodoaren erabiltzea da, ez baita ohikoa inguru horietan. Zuri eta gorri gazteetan aromaren indartzea eta zaintza berezia; eta ardoztatze eta beratze luzeak eta oso zainduak, ondutako erreserba zein ardo berezien kasuan.

Tudelilla herria Errioxa sor-markaren babesean dago; Errioxa beherean (Espainia) dago, hain zuzen ere, itsasotik 545 metrora.

Tudelillako lurzoruak oso interesgarriak dira mahastizaintzarako; materia organiko gutxikoak dira, eta buztina eta kareharria nagusitzen dira. Batez ere, tamaina ertaineko eta txikiko errekarri ugarirekin. Horrek ematen die ardoei izaera berezia eta bakana, Tudelillako «herri ardoak».

Tudelillan ezaugarri horiek guztiak betetzen dituen lurrak La Pedriza du izena, eta pentsa daiteke izen hori harrien ugaritasun horrek ematen diola. 700 bat hektareako parajea da La Pedriza, eta bertan daude ehun urtetik gorako mahasti asko; izugarrizko kalitatea duten mahatsak jasotzen dituzte bertan, besteak beste Ortega Ezquerroren mahastietakoak.

Zazpi ardo egiten dituzte upategian. Bost Ortega Ezquerro izenarekin: horietako hiru gazte: Beltza (beratze karbonikoa), zuria eta gorria; eta «klasiko» bi: ondutakoa eta erreserba kontraetikarekin.

Beste bi Don Quintin Ortega izenarekin merkaturatzen dituzte, upategiko ardorik berezienak. Denak dira bikainak.]]>
<![CDATA[Tempranilloa Borgoinako erara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2019-02-23/tempranilloa_borgoinako_erara.htm Sat, 23 Feb 2019 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2019-02-23/tempranilloa_borgoinako_erara.htm
Pago de los Capellanes da, inongo zalantzarik gabe, Duero aldeko azken urteotako upategirik garrantzitsu eta bikainenetarikoa, eta han aritu da, eta aritzen da Paco lanean, ardo bikainak egiten; besteak beste, El Nogal eta El Picon. Valdeorrasen, Luar do Sil markapean, godello mahatsez eginiko hiru ardo fin eta dotore egiten ditu.

Orain, proiektu pertsonal batekin datorkigu, baina, Casas. «Bolumen txikiko proiektua da, detaile guztiak zaintzen ditut, eta nire idealak eta helburuak oso zehaztuta mantentzen ditut». Honela definitzen du Paco Casasek bere proiektua: tempranilloaren ezaugarriak mantentzea eta Borgoinako ardoen dotorezia lortzea. Horixe da Casasen helburua; ez da helburu makala, ordea.

Eta lortzen duela esango nuke. Lehen ardoa Altos del Terral T1 da, eta bikaina da: sudurrean boteretsua eta oso aromatikoa; eta ahoan egituratua, baina borobila, eta sotiltasun bikain batez inguratua. Upelak ardoan duen eragina nabarmena da, eta emaitza bikaina erakusten du. Upel frantziarrak denak ere, nahiz lau upel egile desberdinenak izan. Baina horien guztien gainetik mahatsa dago, eta mahatsa bikaina da, ezinbestekoa ardo bikain bat lortzeko.

Ardoztatze lanak ere oso zainduak dira: hartzidura alkoholikoa konoetan, malolaktikoa upeletan, battonage ezinbesteko lanarekin, eta hamabost hilabetez upeletan ontzen egiten duten ibilbidearekin. Lurra eta mahatsa ondo ezagutzea ezinbestekoa omen da Paco Casasentzat, harengandik onena atera nahi baldin bada. «Enologian, gaur egungo abantaila teknologikoak gure aitona-amonen tradizioak zeukan onenarekiko errespetuz uztartzen saiatzen naiz, eta sekretua oreka bilatzean dago. Ardo handi bat egiteko, lurra zapaldu behar da».

2016ko uztaldiko mahats bilketatik aurrera, Paco Casasek hartu zuen proiektuaren ardura guztia: bera da burua eta gidaria.

Ez ditu Pago de los Capellanes eta Luar do Sileko lanak utzi, baina buru-belarri jarri ditu zentzumen guztiak Altos de Terral proiektu pertsonalean, eta martxoaren 30ean izango dugu aukera paregabea haren ardoak ezagutzeko, Durangon ospatuko den Durango Ardo Saltsan ardo eta delikatesen ferian; han aurkeztuko baititu lehen aldiz, Bizkaian, proiektu honetako ardo bikain bezain dotoreak.]]>
<![CDATA[Amanciorenak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2019-02-09/amanciorenak.htm Sat, 09 Feb 2019 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2019-02-09/amanciorenak.htm
Enologiari dagokionez, upategiak mahatsak grabitatez funtzionatzea ahalbidetzen du, ponpa mekanikoak saihestuz eta mahatsaren egoera bikaina bermatuz. Ardoztatze eremua, upelak eta botilategia lurpean daude, eta horrek energia kontsumoa murriztea dakar, eta, ondorioz, ingurumenaren gaineko eragina gutxitzea.

Fincas de Losadaren erronka zera zen: upategitik gertu dauden udalerrietako mahasti txikiak lokalizatzea eta aukeratzea, mahasti horietako mencia mahatsak emango dituen ardo orekatuak, kolore sakonekoak eta azidotasun atsegindunak egitea, alegia. Bierzo sor-markak berpizkundea bizi izan zuen laurogeita hamarreko hamarkadaren amaieran, eta neurri handi batean, enologo gazte batzuei esker izan zen, besteak beste, Amancio Fernandez Losada Vinos de Finca upategiko enologoari esker.

Amancio Fernandez bertoko mahastizainen familiakoa da. Dominio de Tares upategian lanean ari zela ezagutu nuen nik, duela ia hamabost urte. Orduantxe lan hori utzi eta Fincas de Losadan ekin zion ibilbide berriari, 2005ean, hain zuzen ere. 20 urterekin hasi zituen ikasketak Requenako (Valentzia, Herrialde Katalanak) mahastizaintza eta enologia eskolan, eta gero Valladoliden (Espainia) graduondoko mahastizaintza ikasketak ere egin zituen.

Lehenengo lanak Duero aldean egin bazituen ere, laster itzuli zen Bierzora Bierzo berria abiatuko zuten enologo gazteen taldeko parte izatera. Enologo eta upategi buru berri horiek izan dira, nolabait, Bierzoko ardoak nazioartean ere goian jarri dituztenak.

Losadakoek lursailez lursail egiten dituzte ardoztatzeak, lursail bakoitzak dituen ezaugarri propioak nabarmentzeko asmoz.

Mencia mahatsa Erdi Arotik hona landu izan da Bierzoko paraje horietan. Klima kontinentala da nagusi, baina Atlantikoaren eraginpean; eta horrez gain, bertoko orografiak eta mahasti zaharrez landatutako partzela txikiek osatzen duten mosaikoari esker lortzen dira benetakotasunez gainezka agertzen diren ardoak. Zurietan, godello mahatsa da bertoko erregina.

Losadakoek hainbat ardo egiten dituzte. Beltzak: El Pajaro Rojo, Losada, Altos de Losada eta La Bienquerida; zuri bat: Losada Godello; eta beste gorri bat: 5 Rosas.

Ez dugu hemen tokirik banan-banan denak aztertzeko, baina denak dira benetan ederrak eta gozagarriak.]]>
<![CDATA[Barbarot]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/045/001/2019-01-26/barbarot.htm Sat, 26 Jan 2019 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1866/045/001/2019-01-26/barbarot.htm
Gaur, talde horretako Barbara Palacios eta haren Barbarot proiektuaren berri emango dizuet.

Palacios abizenak oihartzun handia du ardoaren eta ardozaleon munduan, aski ezagunak baititugu Rafa Palacios (As Sortes), Alvaro Palacios (L'Ermita) eta haien iloba Ricardo Palacios (Corullon).

Horien guztien jatorria Alfaron (Errioxa, Espainia) dago, baina Errioxan zein handik kanpo egiten dituzte ardo bikainak.

Barbara Palacios Alvaro eta Rafaren iloba da, eta, horiek bezala, ardoaren munduan urrats interesgarriak egiten ari da.

Barbarak aurrera daraman proiektuak Barbarot du izena; Barbara eta merlot hitzen arteko batura bat da izena.

Barbararen aitak, Antonio Palaciosek, Haroko Los Riscos de Biblio mahastia landatu zuen tempranillo eta merlot mahatsez. Zergatik merlota? Mahastia dagoen lekuko lurrek Bordeleko Saint Emilineko lurrak gogorarazten zizkiotelako, eta lur horietako erregina delako merlota. Errioxako batzorde arau emailearen babespeko labore esperimentala da mahasti hori.

Aitonak, Jose Palacios Remondok, erosi zuen Haroko lursail hori, 1988an, ordura arte zerealez landatua zegoena. 1990ean, bi hektarea tempranillo eta hiru hektarea merlot landatu zituzten, eta urte batzuk geroago, 1999an, beste bi hektarea tempranillo gehitu zituzten.

Bordelen ikasi zuen Barbarak, eta munduko hainbat upategi handitan lan egiteko aukera izan zuen: Chateau Margauxen, Chateau Pichon Longueville Baron, Bordelen, AEBetan Robert Mondavin, eta Australiako Cascabel Winery upategian.

Barbara 2005ean hasi zen mahats horiekin ardoa egiten.

2008an, Mendozan (Argentina), mahats bilketatik bueltan, upategi propioa eraikitzea erabaki zuen, mahastitik ahalik eta gertuen, Brionesen (Errioxa), hain zuzen ere.

Haren hitzetan, Bordelen eta Errioxan ikasitako eta izandako esperientzia guztiekin, «Barbarot bi tokietako gauzarik onenak erakusten dituen lagin bat da».

Tempranilloa da nagusi ardoan, %84; eta beste %16 merlotak osatzen du.

Ardo bitxia da. Merlotak ematen dion ukituak Errioxako beste ardo guztietatik desberdin egiten du. Merlotak leuntasuna, borobiltasuna eta konplexutasun aromatikoa ematen dio ardoari.

Hasierako asmoa ardo berritzaile bat sortzea zen, izaera berezikoa, kolorea eta egitura indartuz, eta, era berean, leuntasuna eta aromak nabarmenduz. Lortu dute helburua, inongo zalantzarik gabe, ardoa bikaina bezain bakana baita.]]>
<![CDATA[Bhilar]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/035/001/2019-01-12/bhilar.htm Sat, 12 Jan 2019 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1866/035/001/2019-01-12/bhilar.htm
Elvillarren mahastiak paisaiaren ezinbesteko elementu dira aspaldiko mendeetan. Lurzorua kareharrizkoa da nagusiki, eta ia ezinezkoa da mahastiak ez diren beste landarerik lantzea. Eta esan daiteke kareharri horrek ardoari dotorezia, indarra eta freskotasuna ere ematen diola.

Davidek esaten duenez, «lurrak, mikroklimak eta gizakiaren lanak izaera bakana ematen diete gure ardoei»,

1999an, Sampedro biodinamikan interesatzen hasi zen, eta horrek erabat aldatu zion mahastiei begiratzeko eta haiek ulertzeko modua. Hasieran, nekazaritza ekologikora pasatu zen, eta, geroxeago, biodinamikaz ikasitakoa erabiltzen hasi zen, gizakiaren, lurraren, mahastiaren eta kosmosaren arteko harmonia berreskuratzeko.

Hiru multzotan sailka daitezke egiten dituen ardoak: herrikoak, parajekoak eta partzelakoak.

Herriko ardoak solik Elvillar herriko mahatsekin eginak dira, eta, Daviden esanetan, «ardo basatiak dira, jatorriaz harro daudenak». Bhilar zuria, Bhilar beltza eta Lagrimas de Graciano dira multzo honetan sartzen direnak.

Parajeko ardoetan, berriz, Phincas beltza eta Thousand Milks ardo bitxia eta bikaina, viura, garnatxa zuriz eta malvasiaz eginikoa.

Eta partzela ardoetan, Phinca Abejera eta Phinca Lali ditugu, biak beltzak.

Eta laster ardo berri bat aterako dute merkatura: Bhilar Berria beratze karboniko sistemaz egindakoa. Dastatzeko zortea izan dutenen ahotan, «kolore, fruta eta zapore erabat basatikoa» ditu.

Ardo desberdinak eta izaera handikoak, bakanak…

«Ardo probokatzaileak egitea dut helburu, elkarrizketa bat abiaraziko dutenak», esan du Sampedrok, eta esango nuke helburua lortzen duela ezbairik gabe.

Nafarroan, Galizian —Rias Baixasen— eta Salamancako mendilerroan (Espainia)ere egiten ditu ardoak Sampedrok, baina horiek, beharbada, beste batean ekarriko ditut hona.

Eta amaitzeko, haien hitz batzuk zuentzako uztea baino modu hoberik ez dut aurkitzen: «Gure helburua ardo arimadunak egitea da, betiere lurra abiapuntua izaki, energia positiboa duen jendearekin partekatzeko».]]>
<![CDATA[Erreka-zintzurra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2018-12-22/erreka_zintzurra.htm Sat, 22 Dec 2018 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2018-12-22/erreka_zintzurra.htm fou hitzak katalanez esan nahi duena, eta Tarragonako Terra Altako paisaiako ezaugarri berezietako bat da.

Lafou Celler upategia 2007an sortu zuten, garnatxaren —beltza zein zuria— handitasuna islatuko zuten ardoak egiteko.

Haien ustez, bertako paisaia, mahastiak terrazetan, lurren ezaugarriak eta fou edo amildegi horiek ezin egokiagoak dira garnatxa mahatsak duen handitasun eta izaera bitxia erakusteko.

Ramon Roqueta Segalesek abiatu zuen proiektu pertsonal hori, haren arbasoek ardogintzan eta mahastizaintzan erakutsitako tradizioari jarraikiz.

Frantzian enologia ikasketak egiten aritu zenean sortu zitzaion proiektu hori aurrera eramateko grina, garnatxaren dotoreziak eta adierazkortasunak maiteminduta.

Terra Altako garnatxek duten freskotasunak, tipizitateak eta benetakotasunak txunditu egin zuten Ramon, buruan zuen proiektua aurrera eramateko inguru haiek egokienak zirela sinistuta.

Esan dezakegu, beraz, Lafou lurraren eta garnatxaren izaera batzeko eta goraipatzeko sortutako proiektua dela. Alde batetik, tradizioari erreparatuz; eta bestetik, berrikuntza eta garaikidetasuna ahaztu gabe.

Mahastiak 300 eta 400 metro arteko altueran daude, bailara eta erreka-zintzurretan, terrazetan mailakatuak, inguruko euri apurrak aprobetxatzeko.

Lurzorua kareharriz osatua da gehienbat, eta klima kontinentalaren eragina duen klima mediterraneoa zein mahastizaintza bi haizeren eraginpean daude: itsasoko haizea (garbinada esaten diote katalanez) eta ziertzoa.

Upategia kopuru txikiekin lan egiteko pentsatuta dago, eta partzelaz partzela egiten da mahats bilketa, bakoitzaren adierazgarritasuna ahalik eta gehien errespetatzeko.

Ardoa egiteko deposituak irekiak dira, eta zapalketaren bitartez soilik egiten da lan, mahatsak gehiegi mugitu gabe, txapelaren aterakina homogeneoa izan dadin.

Ardoak ontzeko, 300 litroko haritzezko upelak erabiltzen dituzte eta porlanezko arrautzak, mahatsaren purutasunaren bila edo. Porlanezko arrautzek ardoa findu egiten omen dute, eta ligek barne mugimenduaren eraginez konplexutasuna gehitzen omen diote, egurraren alternatiba bilakatuz.

Ardo zuri bat egiten dute: Lafou Els Amelers; eta beltz bi: Lafou El sender eta Lafou de Batea.

Beltzak nahasketak dira, gehienbat garnatxa badaramate ere; eta zuria garnatxa zuriz egina da.

Els Amelers bikaina da. Sei hilabete ematen ditu ligekin ontzen porlanezko eta altzairuzko deposituetan. Ardoaren %10 egurrezko upeletan ontzen da.

Zitrikoenak eta loreenak dira sudurrean nabarmentzen diren lurrinak. Ahoan, berriz, ardo egituratua da, baina azidotasun bikainekoa dela nabarmenduko nuke, eta luzea gainera.]]>
<![CDATA[Garnatxa bikaina]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1861/045/001/2018-12-01/garnatxa_bikaina.htm Sat, 01 Dec 2018 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1861/045/001/2018-12-01/garnatxa_bikaina.htm
Mentrida (Toledo, Espainia) herriaren izena bada ere, sor-markari ere izena ematen dio, eta upategiak egiten dituen ardo guztiek daramate sor-marka horren babesa.

Mentridak izugarrizko tradizioa du ardogintzan eta mahastizaintzan. Madriletik mendebaldera dago, berrogeita hamar bat kilometrora, Gredosko mendizerrako ertzetan. Familia proiektua da Jimenez Landi upategia.

Oinetxe zahar batean dago upategia. Haien arbasoek gaur egun botila zaharren kanposantua dagoen lekuan dauden ardo-treska edo tinetan egiten zuten ardoa. Gaur egungo upategia 1963. urtean sortu zuten.

Egun, Jose Benavides Jimenez-Landik zuzentzen du upategia, ingurumenari zor zaion errespetua oinarri duela, tradizioaren eta inguruaren arteko oreka erakutsiz.

Oso ekoizpen txikikoak dira ardo guztiak, lurren eta mahats moten (batez ere garnatxa) ezaugarriak eta nortasuna islatzeko helburuarekin.

Jimenez Landik garnatxarekin egiten du lan, batez ere, baina inguru horietan oso ondo egokitu diren beste mahats mota batzuk ahaztu gabe.

Mentrida eta Real de San Vicente herrietan dituzte mahastiak. Mahastiak lurzoru hareatsuetan eta granitikoetan daude; oso degradatuak, materia organiko urrikoak, azidoak eta kare gutxikoak, 550-650 metroko altueran.

Mentridako mahastiak, hamabost eta berrogei urte bitartekoak, hamabost hektareatan hedatzen dira.

Real de San Vicentekoak (Toledo, Espainia) berrogei eta hirurogeita hamar urteko mahastiak dira, garnatxaz osatutako bost hektarean zehar zabaltzen dira, lurzoru hareatsu granitikoetan.

Partzela oso txikiak dira eta, Mentridakoak bezala, modu ekologikoan lantzen dira.

Ardogintzari dagokionez, oso metodo naturalak darabiltzatela azpimarratuko nuke, legamia autoktonoekin baino ez dute lan egiten. Ardoztatze lanetan, 500 eta 3.000 litroko upel frantziarrak erabiltzen dituzte, eta ez dituzte ardoak iragazten, ezta hotzarekin egonkortzen ere. «Ardo finak, freskoak dotoreak, sakonak eta orekatuak nahi ditugu», zehaztu dute. Ez da gutxi.

Lau ardo egiten dituzte, denak beltzak: Bajondillo, Sotorrondero, Pielago eta Ataulfos. Lehengo biak garnatxa eta syrah mahatsez eginak dira, beti ere garnatxa nagusituz; eta Pielago eta Ataulfos, berriz, garnatxa hutsez daude eginak.

Denek merezi badute ere, upategiko ardorik bikainena Ataulfos da, zalantzarik gabe.

Partzela bakar bateko ardoa da, eta mahasti horren ezaugarri bakanak islatu nahi ditu. Ardo freskoa, fruta ugarikoa, lore usain eta mineraltasun bikainekoa sudurrean. Ahoan, berriz, heldua da, adeitsua, gozoa... garnatxa bikaina.]]>
<![CDATA[Moneorenak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/045/001/2018-11-17/moneorenak.htm Sat, 17 Nov 2018 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/045/001/2018-11-17/moneorenak.htm
XV. mendean, gaur egun upategia dagoen tokian, monasterio bat eraiki zuen Jeronimotar fraideen komunitate batek. XIX. mende amaieran, Filipinetako domingotarrek erosi, eta eraberritze lan handia egin zuten. Gero, 1984an, saldu egin zuten, eta nekazaritza ustiategi bilakatu zen. 1999an, Bodegas y Viñedos La Mejorada sozietateak erosi zuen monasterioa, eta hari atxikita zeuden 140 hektareako lursaila. Orduantxe hasi ziren mahasti landaketak, baita monasterioaren zaharberritze lanak ere. 2004an, monasterioko klaustroaren inguruan upategia jarri zuten, eta, 2007an, Rafael Moneo arkitekto nafarraren familia sozietatearen esku geratu zen.

Moneo Tuteran jaio zen, eta sona handiko arkitektoa da; besteak beste, Donostiako Kursaala, Madrilgo Prado museoa handitzeko lanak, Stockholmeko Arte Modernoaren Museoa eta beste egin ditu; eta, duela oso gutxi, adibidez, Bierzoko Alvaro Palaciosen upategi berria ere egin du.

Lau ardo egiten dituzte La Mejorada upategian, denak beltzak: Villalar, Las Norias, Las Cercas eta Tiento. Ardo guztiek daramate Vino de la Tierra de Castilla y Leon sor-marka.

Tiento da upategiko izarra, eta urte bakoitzean upategiak dituen mahatsik bikainenak erabiltzen dituzte ardo hori egiteko: caberneta sauvignon, tempranillo eta syrah. Baina, urtearen arabera, proportzioak aldatu egiten dira; beraz, erabat desberdina izan daiteke, eta izaten da, uztaldi bakoitzak eskaintzen dituen ezaugarrien arabera.

Villalar ardoa tempranillo eta cabernet sauvignon mahatsez egina dago. Upategiko oinarrizko ardoa da, baina benetan ederra. Monasterioak eta komuneroek izan zuten harreman estuari omenaldia egin nahi dio izenak.

Las Norias tempranilloz egina dago. Izena lursailak ematen dio; silizez osatutako lurrek zein saileko mikroklimak mahatsari zein ardoari izaera berezia ematen diote, eta mineraltasun eta freskotasun bikainak erakutsi.

Ardo horrek dituen ezaugarri guztietatik, ahoan erakusten duen oreka nabarmenduko nuke: potentziaren eta leuntasunaren arteko oreka, hain zuzen ere. Zahartzeko gaitasun handiko ardoa dela ere gehitu nahi nuke, ardoa dotoretuz eta konplexutasunean irabaziz joango delako urteekin.

Las Cercas ardoari ere lursailak ematen dio izena, eta syrah eta tempranillo mahatsez egina dago. Syrahren fintasun eta dotoreziak eta tempranilloaren indarrak eta botereak bat egiten dute.

La Mejoradan modu ezin hobean uztartzen dira lurra, baldintza naturalak eta klima, eta denak batera eta mahastizaintza oso zainduarekin batera ematen dituzten emaitzak dira ardook.]]>
<![CDATA[Soriako haran txiki batekoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2018-11-10/soriako_haran_txiki_batekoak.htm Sat, 10 Nov 2018 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2018-11-10/soriako_haran_txiki_batekoak.htm
Mila metroko altueran daude mahastiak, eta upategiaren helburua tinto fino (tempranilloa) mahasti prefiloxerikoek duten ahalmena erakustea da. Ardogintzarako izugarrizko baldintza latzak daude paraje horietan, altitudeagatik, euri gutxi egiten duelako, eta oszilazio termikoengatik.

Bostehundik gora mikrolursailetan sakabanatuak dituzte mahatsak; gehienak, tinto fino motakoak.

Haran oso txikia izanagatik, lurzoru mota ugari eskaintzen ditu konposizioari zein sakontasunari dagokionez, baina denek dute batzen dituen gauza bat: kareharrizko harkaitzak.

Haraneko baldintzak latzak diren arren, esango nuke ardogintzarako ezin egokiagoak direla: alde batetik, kareharriak ardoari ematen dion mineraltasunagatik; beste aldetik, garaierak eta tenperatura oszilazio handiak mahatsaren heldutasun bikaina ahalbidetzen dutelako; eta, azkenik, frutaren egoera osasuntsua ahalbidetzen duen inguruko haize boteretsuagatik.

Elkarrekin bizi dira mahasti txikiak, arrano, erbi, orkatz, basurde zein arte, haritz eta belar aromatikoekin, harmonia ederrean.

Mahastietako lanen oinarria nekazaritza organikoa eta biodinamika dira, ingurumenarekiko errespetua mugaraino eramanda, eta lan guztiak eskuz eginda.

Erabiltzen den ongarri bakarra konposta da, animalia zein landare jatorrikoa.

Lehengaia bereziki zaintzea, mimatzea eta upategian ahalik eta gutxien eragitea; hori da upategiaren helburua.

Lursail bakoitzaren izaera berezi eta bakana ahalik eta gehien errespetatzeko, hainbat material erabiltzen dira upategian; besteak beste, egurra, hormigoia eta altzairua.

Ahalik eta gutxien eragiten da ardoan: legamia autoktonoek lana egin dezaten uzten da, ardoa hotzaren bitartez egonkortzea saihesten da, eta baita iragazketak egitea ere.

Hartziduraren ostean, ardo guztiak pasatzen dira upeletatik, aldizka aldatzen diren upel frantziarretatik, hain zuzen ere.

Parada de Atauta eta Domino de Atauta dira oinarrizko ardoak, inguruko potentzialtasuna erakusten dutenak, eta beste hiru ardo ere badituzte, denak ere lursail bakarreko ardoak: La Mala, Valdegatiles eta Llanos del Almendro. Hirurak dira bikainak eta bakanak, desberdinak.

Nik La Mala nabarmenduko nuke gaur hemen. Mahastiaren lurzoruak oso sakonera txikia du, eta, horregatik, mahatsondo bakoitzaren ekoizpena izugarri txikia da. Horrek eta lurraren ezaugarri bereziak bihurtzen dute ardo hori upategiko interesgarrienetako bat, Ribera del Dueroko ardoen ezaugarrietatik urruti: dotorea eta luzea.]]>
<![CDATA[Ardoak eta gehiago]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1861/035/001/2018-10-27/ardoak_eta_gehiago.htm Sat, 27 Oct 2018 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1861/035/001/2018-10-27/ardoak_eta_gehiago.htm
Gonzalo Bastidako (Araba) Solaguen upategi kooperatibako enologoa izan zen urte luzez, eta gaur ere badu Euskal Herriarekin harremana, Mendabiako Errioxa sor-markapeko Baron de Ley upategiko enologoa baita.

Gaur, arestian aipatutako hiru lagun enologoek sortutako Mas Que Vinos upategiari buruz hitz egingo dizuet.

Urte askoan Errioxan, Duero Erriberan, Frantzian, Italian edo Alemanian beste upategi batzuetan lan egin ondoren, proiektu propioa sortzea erabaki zuten 1999an, «oroitzapenak sortzeko» asmoarekin. Mas Que Vinos sortu zutenean, beste upategi batzuentzako aholkulari lana egitea zuten asmoa.

Hasierako lehen urratsak Gonzaloren herrian eman zituzten, Dosbarriosen, Toledoko (Espainia) Ocañako goi ordokian, hain zuzen ere.

Inguruko mahatsekin lan egitea erabaki zuten, hau da, cencibel (tempranilloa) eta garnatxa beltzetan, eta malvar eta airen zurietan.

Mahastiak 35 hektarea hartzen ditu, ekologikoan landutakoak. Mahastiak Dosbarrios, Cabañas de Yepes eta Villarrubia herrien inguruan daude, upategitik oso gertu.

Ercavio izenarekin bataiatu zuten upategia eta lehen ardoa. Oso denbora gutxian izugarrizko arrakasta lortu zuten, eta nazioartean ere nabarmendu ziren haien ardoak. Horrek inguruari eta hango ardoei izugarrizko bultzada eman zien.

2007an upategi berria zabaldu zuten Cabañas de Yepesen, baina gaur ere, La Plazuela ardoa Dosbarriosen 1895ean sortutako familia upategi zaharrean ontzen dute.

Ardoak bikainak dira, eta litro asko ekoizten dituzte, baina ingurumenarekiko konpromisoarekin egiten dute lan. Modu organikoan lantzen dituzte mahastiak, herbizida zein pestizida sistemikorik erabili gabe. Egiten dituzten ardo gehienak beganoentzat egokiak dira, ardoztatzeko prozesuan animalien produkturik ez baitute erabiltzen. Nahiko esanguratsua den xehetasun bat ekarri nahi dut hona: euri ura erabiltzen dute upategiak garbitzeko zein olibondoak eta lorategiak ureztatzeko.

Ardo ugari egiten dituzte, beltzak eta zuriak. El Señorito nabarmenduko nuke beltzen artean, eta, batez ere, La Plazuela, gehienbat cencibel (tempranilloa) mahatsa erabiliz eginikoa, baina garnatxaren ukitu bikaina daukana.

Hartzidura malolaktikoa tinetan egiten du La Plazuelak, eta gero hemezortzi hilabete ematen ditu 300 litroko upel berrietan (%80 frantziarrak eta %20 amerikarrak). Ontze prozesua amaitzeko, urtebete egoten da anforetan.

Ardo boteretsua da, eta fruta heldu ugari eskaintzen ditu, txokolatez zein tabako usainez borobildua. Bikaina.]]>
<![CDATA[Exopto]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/037/001/2018-10-13/exopto.htm Sat, 13 Oct 2018 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1866/037/001/2018-10-13/exopto.htm exopto hitzak esan nahi duena. Tom Puyabert frantziarrak 2003an sortu zuen Exopto upategia, Guardian (Araba). Izen esanguratsua, zalantzarik gabe.

Puyabert 2000. urtean iritsi zen Bordeletik (Okzitania). Hasiera batean Arabako Errioxan geratu zen, sona handiko Frantziako upategi baten upel salmenta lanak garatzeko. 2003an Exopto upategia sortu zuen, Arabako Errioxarekiko harremana sendotu eta lur haietako izaera eta nortasuna adierazteko, ardo zuri eta beltz desberdin eta berrien bitartez.

Gaur egun ere Puyaberten lan nagusia Saury upategiaren upelak saltzea da, eta horrek ahalbidetzen dio, haren esanetan, «bezeroekin harremanetan jarraitzea, eta hala ikasten jarraitzea, ardoaren inguruko gauza guztiez».

Proiektuaren helburu nagusia kolore eta freskotasun gehiago duten ardoak egitea da, fruta lehen planoan jarriz eta upelaren trataera finagoa bilatuz, hori bai, beti ere Arabako Errioxako testuinguru historikoa ahaztu gabe.

Exopton egiten diren ardo guztiak hiru mahats mota nahasiz egiten dira. Fruta nabarmendu nahi bada, garnatxari ematen zaio protagonismoa; gracianoa, freskotasuna lortu nahi bada; eta, egitura sustatzeko, tempranilloa.

Lursailek 30 eta 90 urteko adina dute, eta ardoztatze lanak zurez edo porlanez eginiko deposituetan burutzen dira; mikrooxigenazioa ahalbidetu, kolorea egonkortu eta, era berean, erredukzio arazoak saihesteko, eta ardoak borobiltzeko. Esan daiteke, beraz, modernotasun eta tradizioaren arteko oreka konplexu batean mugitzen dela Exopto.

Hamar hektareatan hedatzen dira Exoptoren mahastiak. Hamar hektarea horiek hamabost mikropartzelatan banatzen dira, denak nahiko zaharrak. Lurren aukeraketan lurzoru motak, orientazioak eta altuera izan dira kontuan.

Tempranillo mahats guztiak Abalosen daude, Errioxa Garaian (Espainia), haien ustez klima atlantiarra egokiagoa delako mahats horren fintasuna eta konplexutasuna lortzeko.

Garnatxa eta gracianoak, berriz, Yerga mendiaren magaletan daude, Errioxako hegoaldean, Mediterraneoko ukitu nabarmenarekin, garnatxaren garapena zein gracianoaren heldutasunarentzako ezinbestekoa.

Lau ardo egiten dituzte; Exopto, Horizonte de Exopto (zuria eta beltza) eta Bozeto. Gaur Exopto nabarmenduko dugu. Graciano mahatsa du oinarri, eta garnatxa eta tempranilloa lagungarri. Hemezortzi hilabete ematen ditu upel frantziar berrietan. Fruta beltza da azpimarragarriena, eta ardoa leunduz eta dotoretuz upelak ematen dizkion banilla eta kafe xigortuaren ukituak. Graciano mahatsak ematen dio konplexutasuna, fintasun aromatikoa eta freskotasuna. Horregatik guztiagatik, Exopto ardo bikaina dela esan daiteke, fina, freskoa eta dotorea.

Exopto upategiak, beste zazpi upategirekin batera, Rioja and Roll taldea osatzen dute. Gehienek partzela ardoak egiten dituzte, eta oso ekoizpen txikikoak. Errioxa ikusteko eta ezagutzeko beste ikuspegi bat. Baina hori beste batean sakonduko dugu.]]>
<![CDATA[Palomino bikaina]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/053/001/2018-09-29/palomino_bikaina.htm Sat, 29 Sep 2018 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/053/001/2018-09-29/palomino_bikaina.htm
Mahats horrek Andaluziako (Espainia) oihartzunak dakarzkigu, eta gaurko honetan aurkeztu nahi dizuegun ardoa egiteko erabiltzen den mahatsarekin beste horrenbeste gertatzen zaigu. Palomino fino entzun edo irakurtzen dugunean, gure buruak Jerez, Sanlucar de Barrameda, Puerto de Santamariako ardoetara egiten du jauzi berehala, inguru horietako mahastiak mahats honekin osatuta baitaude.

Baina beste toki batzuetan ere erabiltzen da, gehienetan osagarri moduan baino ez bada ere. Abona, Condado de Huelva, Lanzarote, Kanaria Handia, Rueda, Ribeiro eta beste hainbat sor-markek ere badarabilte mahats hori haien ardoak egiteko.

Bierzon ere onartuta dago mahats hori, eta hango ardogileek godello mahatsa erabiltzen badute ere, ardo zuri gehientsuenak egiteko, aspalditxo honetan agertu dira ehuneko ehunean palominoz eginiko ardo interesgarriak.

Gaur hona dakarkizuedan Bierzo sor-markapean merkaturatzen den El Couto da adibideetako bat. Ardo bitxia eta bikaina. Viñedos y Pagos de Nona da upategiaren izena, eta hainbat ardo egiten dituzte Bierzon (Leon, Espainia) eta Santiuste de San Juan Bautistan (Segovia, Espainia) verdejo mahatsa landuz. Pagos de Nona 2012an jaio zen Esmeralda Garcia eta Jesus Hermidaren ametsak egi bilakatzeko asmoarekin. Bataren zein bestearen kasuan, mahastiarekiko lotura txiki-txikitatik hasten da, Jesusena Pierosen (Leon, Espainia) eta Esmeraldaren kasuan Segoviako (Espainia) parajeetan.

Biek jaso duten formazioa ardoaren ingurukoa izan da, eta Gaztela Leongo hainbat upategitan egin dute lan proiektu pertsonal hori abiatu aurretik.

Haien hitzetan, «2012an gure bizitza pertsonalari eta profesionalari erabateko aldaketa eman genion, edozer gauzaren gainetik askatasunaren bila».

Jesus eta Esmeraldaren aitonen mahasti zaharrak berreskuratu zituzten, eta familiatik eta lagunengandik jasotako beste mahasti batzuekin osatu zuten haien mahastia. Ez dute inongo elementu kimikorik erabiltzen, ez mahastian ezta upategian ere. Zentzu horretan, lantzen dituzten bi eskualde desberdinen benekotasuna aurkitzea eta nabarmentzea da haien helburua, nekazaritza lanetan ingurua, lurra, klima eta euren filosofiari erabateko zintzotasuna adieraziz.

Verdejoarekin izugarrizko ardoak egiten badituzte ere, gaur Bierzoko El Couto azpimarratu nahi dugu hemen. Ondugabeko ardo zuria da, sakona eta mineraltasun ukituarekin,

Ardo fina eta dotorea, zintzoa eta bene-benetakoa. Joxi, hi be horrelakoa hintzen, horrelako haiz eta horregatik maite zaitugu.]]>
<![CDATA[Olatu kontuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/043/001/2018-09-15/olatu_kontuak.htm Sat, 15 Sep 2018 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1866/043/001/2018-09-15/olatu_kontuak.htm
La Ola del Melillero da Victoria Ordoñez upategiak merkatura atera duen lehen ardo zuri lehorra. Batez ere Montes de Malaga parke naturaleko pedro ximenez mahatsa erabiliz egina dago, nahiz eta badiren ia bi mende mahats hori inguru horietatik ia erabat desagertu zela; eta, kopuru txikiago batean, Axarkiako moskatelak ematen dion gozotasun ukitua dauka.

Abiadura handiko itsasontzi batiristen da egunero Melillatik Malagara, eta, Malagako portuan sartzean, bat-bateko olatu bat sortzen du, segundo batzuk baino irauten ez duena eta bainu-hartzaileak —batez ere turistak— ezustean harrapatzen dituena. El Melillero da itsasontzi horri ematen zaion izen herrikoia, eta sortzen duen olatuari la ola del Melillero; hortik hartu dute ardoari izena emateko ideia, ardoa edaten duena ere ezustean harrapatuko duelako agian, ezuste erabat atsegina, alegia.

Pedro ximenez mahatsa ia erabat desagertua zegoen Montes de Malaga parke naturalean, eta berreskuratze lanak izugarrizko ikerketa eta kokatze lanak ekarri ditu; kilometroz kilometroko lana, mahatsondo bakan batzuk baino ez baitziren geratzen. Lan horiek Malaga, Casabermeja eta Colmenar udalerrietan burutu zen.

Malaga hiriburuan dagoen upategi bakarra dela ere azpimarratu nahi nuke.

Lasto-hori kolore distiratsua erakusten digu ardoak, et,a usainari dagokionez, oso delikatua eta dotorea dela azpimarratu nahi nuke, lore zuriak eta legamia ukituak dotorezia nabarmenduz. Ardo freskoa eta orekatua da ahoan; azidotasun bikaina erakusten du, baina freskotasun horrek ez dio ardoaren konplexutasuna, leuntasuna eta belustasunari tokirik kentzen.

Victoria Ordoñezen hitzetan, «ardo iradokitzailea, harrigarria eta berritzailea» da, eta ni erabat ados nago harekin.

Laburbilduz, ardo hori definitzeko zera esango nuke: ardo lehorra da, aroma delikatuak erakusten dituena, eta fruta, azidotasuna eta upelaren ukituaren arteko oreka ezin hobeto adierazten duena.

2015ean abiatu ziren upategiaren lanak, eta, lehen mahats bilketa esperimental hari esker, 10.000 botila merkaturatu zituzten, denak ere La Ola del Melillero markarekin.

Upategia 50.000 botila egiteko dago prestatua, eta helburuen artean dute ekoizpena handitu eta ardoa beste hainbat tokitan ezagutaraztea, bai eta merkatuan pixkanaka-pixkanaka lekua bilatzen joatea ere. Ardoa bikaina da, eta lanaren zati handia egina dute horrekin.]]>
<![CDATA[Txakolin partzelarioak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1882/037/001/2018-06-30/txakolin_partzelarioak.htm Sat, 30 Jun 2018 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1882/037/001/2018-06-30/txakolin_partzelarioak.htm
Gaur zerbait berezia ekarri nahi nizuen hona; berezia eta hemengoa, gurea. Bizkaiko txakolina da gaurkoa, eta, Bizkaiko txakolina aipatuz, ezinbestekoa da Itsasmendi aipatzea.

Itsasmendi upategia 1994. urtean jaio zen Muskizen, nahiz eta gaur egun Gernikan duen upategia, eta mahastiak Bizkaiko hainbat tokitan.

Lehen uztaldia, baina, urtebete geroago iritsi zen, 1995an. Harrezkero, gauza asko gertatu dira, bai upategiko ardoekin zein Bizakaiko txakolinaren inguruan.

Hasierako pauso haiek aspaldikoak dira, baina orduko helburuak mantentzen dira: ardo bereziak, bikainak egitea; eta mahastiak lurrari begira jartzea ardook egiterakoan.

Itsasmendi zen lehen urteetan egiten zuten ardoa, zortzi urtean, hain zuzen ere. Itsasmendi 7 izan zen 2003an merkatuan jarri zuten ardoa, eta txakolin iraultzailea izan zela esango nuke. Artizar 2010 izan zen gero gozatzera eman zigutena, eta Eklipse 2011 beltza, pinot noir mahatsez egina. Beste iraultza bat.

Eta gaur ezagutzera eman nahi dizuedan Itsasmendi 7 Parcelario 2016. Baina ez dago partzelario bakar bat, hainbat baizik: 7.1, 7.2, 7.3... partzelaren arabera. Ardo horien oinarria Itsasmendi 7 da, haren bilakaera, esango nuke.

2003tik 2008ra Itsasmendi 7 partzela bakar bateko mahatsez egiten zen, eta mahatsaren % 20 riesling mahatsez egiten zen. 2009tik aurrera, hainbat partzelatako mahatsak erabiliz egiten da ardoa, coupage edo nahastea antzeko proportzioetan mantenduz.

Partzela bakoitza bere aldetik ardoztatzen da, eta gero azken nahasketa egiten da, eta bost-zortzi arteko partzeletako mahatsak erabiltzen dira.

2016an, uztaldi bakoitzean, urtearen arabera, izaera propioa eta nortasuna erakusten zuten partzelak aukeratu, eta bakoitzetik 300-1.000 botila egitea erabaki zuten. 2016a izan zen lehen uztaldia, eta, urte hartan, 7.1, 7.2 eta 7.6 egitea erabaki zuten. Puntuaren osteko zenbakiak partzela adierazten du. 1 Leioa da, 2 Mungia, 4 Bakio, 6 Morga, 7 Gernika eta 8 Lemoiz.

2016an, 7.1 Leioako Aldapa partzelako mahatsak erabiliz, hondarribi zuri zerratiez egindako 1.000 botila, 7.2 Mungiako Arusinalde partzelako hondarribi zuriz eginiko 562 botila, eta 7.6 Morgako hondarribi zuriz egindako 300 botila.? Nolakoa izan zen 2016ko uztaldia? 2014 eta 2015arekin alderatzen baditugu, tarteko bat dela esan daiteke, 2014 mediterranear profila izan zen urtea dela esan dezakegu, eta 2015, berriz, profil atlantikoa zuena, inongo zalantzarik gabe.?

Mahats bilketa oso lasaia izan zen, iraila oso lehorra eta tenperaturak tartekoak izan zirelako. Mahastiak heldutasunaren araberako hiru astetan sailkatzen dira.

Lehen astekoek egitura eta heldutasuna dituzte. Bigarren astekoek, konplexutasuna, eta hirugarren astekoek azidotasun nabarmenagoa erakusten dute.

Parcelario 7.1 lehen esandako Leioako Aldapa partzelako mahatsekin egindakoa da, urriaren 3an bildutakoak. 1996an landatutako mahatsondoak, %33ko pendizean hegoaldera landatutakoak; Bizkaiko golkoak, gainera, mikroklima ahalbidetzen du. Ardo serioagoa da 7.2a baino. Oraindik ere erredukzio ukituak ditu, eta ligen presentzia oso nabarmena da; nire ustez, botilak mesede egingo dio. Ahoan borobila da, eta ukitu mineral dotorea erakusten du.

Parcelario 7.2-k Atxuri deituriko Mungiako partzela batean du jatorria, 2012an landatutako 6,5 hektareako mahastian, hain zuzen. Hori ere hegora begira, eta pendiza %16koa da. Mahats bilketa urriaren 12an izan zen. Oso freskoa da. Urtearen heldutasuna nabaria da, baina daukan azidotasun bikainak berehala ematen dio abiadura. Koipetsua da, baina freskoa, eta lore ukitua du; fruta zuriarekin batera, seriotasun puntua ematen dio. Amaieran, hondarribi zuriaren ukitu mingotsa agertzen du. Gaztea da, baina erabat gozagarria. Parcelario7.6 dastatzeko aukerarik ez dut izan oraindik. Itsasmendi Parcelario 7.1, 7.2... ardo bikainak dira. Opor ederrak igaro, eta bueltara arte.]]>
<![CDATA[Kobazuloetako garnatxa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/3088/045/002/2018-06-16/kobazuloetako_garnatxa.htm Sat, 16 Jun 2018 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/3088/045/002/2018-06-16/kobazuloetako_garnatxa.htm
Ardo berriok Campo de Borja sor-markapean merkaturatu dituzte. Campo de Borja Garnatxaren Inperioa goitizenarekin ere ezaguna da.

Ainzonen (Zaragoza, Espainia) dago Cuevas de Arom upategia, eta kopuruen aldetik upategi txikia dela esan daiteke, eta mahasti oso bitxiak eta bikainak dituztela sorterri ardook.

Merkaturatu aurretik, Robert Parkerrek emandako puntuazio handiei esker, saldua zuten bi ardo berri horien ekoizpenaren %80.

Ainzon eta inguruetako tradizioan, ardoa kobazuloetan egiten zen, eta Cuevas de Aromek Santo Cristo ardo kooperatibak dituen instalazioen azpialdean egiten ditu ardoak, kobazuloak balira bezala. Lehen kooperatibaren porlanezko deposituak zeuden tokian egun upelak, lanabesak eta ardoztatzeko makineria dago. Lurpean lan eginez (tenperatura txikian, oxidazio gutxiago), ardoa ontzeko baldintzak egokiagoak dira.

Upategikoek, gainera, badute benetazko kobazulo bat, ardoaren kultura ezagutzera emateko, eta uztaldi bikainenak eta berezienak gordetzeko.

Haien filosofía ezagutzeko, Fernando Moraren hitz batzuk dakarzkizuet hona: «Mahasti zaharrak eta toki zailetan landutakoak azpimarratu eta nabarmendu nahi ditugu».

Baina zentratu gaitezen ardoetan. As Ladieras mendi-hegaletan landatutako mahastietako garnatxez egina dago, eta 500 litroko upeletan eta porlanezko deposituetan ondutakoa da. Hamabost gradu baditu ere, ez da batere alkoholikoa sudurrean, mendi usaina eta fruitu gorriak nabarmentzen zaizkio; eta egurra, beti ere, frutaren azpian agertzen da. Ahoan oso fresko agertzen da, eta azidotasun bikaina duenez, pentsa dezakegu, urte batzuez, zahartzeko egokia izan daitekeela.

Ardo horren 13.145 botila merkaturatu ziren.

Os Cantals hirurogeita hamar urte dituen ardoa da, lurra harriz estalita agertzen den mahasti bakar batetik jasotako mahatsez egindakoa da; garnatxaz, noski.

Upel edo pipa handietan eta porlanezko arrautza erraldoietan ontzen da. Egiten diren 3.150 botilatan ardo espeziatu eta fruta helduagoa duena aurki daiteke. Egurra askoz nabarmenagoa da ardo horretan, banilla eta ke ukituak asko nabarmentzen zaizkio.

Ahoan oso boteretsua da, baina ez du freskotasuna galtzen, oreka bikaina erakutsiz.

Martxoan merkaturatu dute hirugarren ardoa: Pedraforca, herrikoiagoa. Gabonetarako edo, Tuca Negra dendetan izango da, upategiko izarra izango omen dena.]]>