<![CDATA[Roberto Sarriugarte | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 01 Apr 2020 16:07:33 +0200 hourly 1 <![CDATA[Roberto Sarriugarte | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Arbasoen omenez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/037/001/2020-03-28/arbasoen_omenez.htm Sat, 28 Mar 2020 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1867/037/001/2020-03-28/arbasoen_omenez.htm
Baina beste hainbat gauzaren moduan ez da egingo. Antolatzaileak beste data baten bila ari dira, baina ez da erraza, inork ez baitaki normaltasuna noiz bueltatuko den.

Beraz, aurrera egin behar, eta azokari egin behar nion tokia Jerezko Lorente y Barba upategiari eskainiko diot, eta aurrera egingo dugu; gauzak berriz ere, hainbat arinen, lehengora itzuliko diren esperantzarekin.

Mauricio Lorentek eta Julio Barbak Jerezko (Espainia) ardoa pasioz bizi dute, haien familiek irekitako bideari jarraitzen diote zintzo, hainbat belaunaldiren lanari jarraituz. Esan daiteke upategiaren sorrerak Lorente familiaren solera ardoetan duela oinarria. Mauricio Lorenteren herenaitona ardo tratularia zen, upategi-biltegi txiki bat zeukana. Haren semeak, XIX. mendean upategi bateko langilezaina izaki, grina eta mimo handiz gorde zuen aitak utzitako biltegia. Ardook Onofre semeari —egungo upategiko jabearen aitona denari— heldu zitzaizkion, botikari eta analisi kliniko eta enologikoetan espezializatua zenari. Onofrek Lukol upategia erosi zuen, eta La Enfermera ardo kinatuarekin eta afrodisiako moduan saltzen zen Yohimbina jerez ardoarekin nolabaiteko ospea lortu zuen.

Upategia zein marka komertzialak saldu zituen arren, solera onenak gorde zituen, familiarekin lotura handiena zutenak, Mauricioren aitaren, —hau ere Onofre— eskuetara pasatu zirenak. Mauricioren aita ere botikaria eta analista zen, eta Las Cabezas kalean, 1970eko hamarkadara arte, biltegi eta denda eduki zuen. Argi dago Mauricioren aitak zein aitonak altxor bikaina mantentzen jakin izan zutela, enologorik ez zegoen garaian, kimika eta analisiaz zekitenaz baliatuz eta familia tradizioari jarraituz.

Aurrekari horiekin guztiekin abiatu zuten 2016an gaur egungo upategia Julio Barbak eta Mauricio Lorentek. Haien helburua ez da ekoizpen handiak egitea, baizik eta tradizioari eustea, hots, mimo handiz egindako eta zaindutako ardo bikainak eta bakanak egiteko tradizioari eustea; hain zuzen ere, altxor eta bitxi horiek sortu eta gorde zituztenak bihotz-bihotzetik omentzea.

Oraingoz, bi ardo baino ez dituzte egiten: Fino Lorente y Barba eta Oloroso Lorente y Barba. Finoa ihinztatua izaten da, ontze biologikoa ahalik eta gehien luzatzeko; eta zahartze horrek ematen dio, alde batetik, aroma intentsitate nabarmena; eta, beste alde batetik, urre kolore nabarmenagoa, eta ez normalean finoek izaten duten zurbiltasuna.

Oloroso ardoari dagokionez, zera nabarmenduko nuke nik: oso egituratua dela, eta ahoan leuna eta oso luzea. Animo denoi!]]>
<![CDATA[Bierzoko aztia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1936/035/001/2020-03-21/bierzoko_aztia.htm Sat, 21 Mar 2020 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1936/035/001/2020-03-21/bierzoko_aztia.htm
Duela bederatzi bat urte hitz egin nizuen Margon upategiko Pricum ardoari buruz. Raul Perezek prieto picudo mahatsez egindako ardo bikaina da, Leongo Pajares de los Oterosen (Espainia).

Raulen beste ardo bat jarri nahi dut gaur fokuaren azpian: Ribeira Sacrako Castro Candaz. Eta, bide batez, Raul Perezen beste kontu batzuk ere ekarri nahi ditut hona, mundu osoan izugarrizko sona eta ospea duen ardogile hori hobeto ezagutzeko.

Espainian Robert Parkerren ordezkari den Luis Gutierrezen esanetan, «Raul espiritu librea da, egin eta desegiten du, hemendik hara doa, handik hona dator, etengabe asmatzen, probatzen, aldatzen behin eta berriro...».

Mahasti propioekin zein beste batzuei erositako mahatsekin egiten dute lan. Ardo zuriak zein beltzak egiten dituzte, berto-bertoko mahatsez, oro har ekoizpen oso baxuekin.

Sorterriko Bierzoko ardoez gain, Rias Baixas, Monterrei, arestian aipaturiko Leon edo, gaur hona ekarri nahi dizuedan ardoa bezala, Ribeira Sacran.

Perezen filosofiari jarraituz, modu tradizionalean egiten dute lan, mahastietan ahalik eta gutxien eraginez, lur eta klima bakoitza ulertuz eta mahats mota bakoitzaren heltze erritmoa errespetatuz.

Ondo zahartuko diren ardoak bilatzen ditu Raulek, baina hasiera-hasieratik edangarriak direnak, lehen esan bezala bertako mahatsekin eta galzorian dauden mahats motekin egindakoak.

Familiaren upategian hasi zen enologo lanetan, Castro Ventosa upategian, jaioterrian, Valtuillen (Leon, Espainia). 2003an abiatu zuen bere lehen proiektu pertsonala, Ultreia. Ultreia proiektuak marka zerrenda luzea dakar, ez Bierzon bakarrik, Portugalen Dirk Niepoortekin edota Hegoafrikan Eben Sadie lagunekin ere sortzen baititu ardoak marka horrekin. Gero La Vizcaína de Vinos izenpean botilatzea erabaki zuen. Valtuilleko lur mota eta orientazio ezberdinen emaitza da, betiere mencia mahatsa protagonista izanik.

Ezin dugu hemen sakon hitz egin Raulen ardo guztiei buruz, eta horregatik Ribeira Sacran egiten duen Castro Candaz A Boca do Demo azpimarratuko dut gaur, bikaina iruditu baitzait, desberdina, aparta. Rodrigo Mendez enologoarekin batera gidatzen duen proiektuaren emaitza da, Lugoko Ribeira Sacrako eskualdean, mahats autoktonoekin lan eginez eta Borgoiniako estilo ukaezinarekin. Mencia mahatsez egina dago eta fudreetan —barrika mota bat— hartzituta, betiere tradizioari jarraituz. Txokolatea, piperbeltz beltza, ezkai lurrinak... eta ahoan egitura eta bolumen bikainak erakusten ditu. Animo guztioi, eta aurrera!]]>
<![CDATA[Legeltxorra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1861/045/001/2020-03-07/legeltxorra.htm Sat, 07 Mar 2020 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1861/045/001/2020-03-07/legeltxorra.htm
2001ean Manel eta Joan anaiek haien buruetan zuten ideiari forma ematea erabaki zuten: inguruari erabateko errespetua erakutsiz eta haien mahatsen bitartez paisaiaren argazkiak egitea.

Onibar hau XIV. mendeko familia etxeaz, hogei mahasti hektareaz eta beste 45 baso hektareaz osatuta dago. Garrafeko (Bartzelona, Katalunia) parke naturalean dago, hegoaldera, Mediterraneo itsasoari, begira. Masia mahastiz inguratuta dago, berto-bertoko mahats motez osatutako mosaiko batean: Sitgeseko malvasia, xarel.lo eta xarel.lo vermell zurietan, eta sumoll eta cariñena beltzetan.

Sumoll mahatsez ardo onak egitea konplexua bada ere, Lentiscusen mahats barietate horretaz maiteminduta daude. Upategiko beste izarra Sitgeseko malvasia da. Lehenak izan ziren mahats mota horrekin apardun ardo monobarietala egiten.

Clos Lentiscus La Renaissance des Appellations ekoizle biodinamikoen elkarteko partaidea da. Nicolas Jolyk Frantzian sustatutako elkartea da. Hainbat herrialdetako bazkideek osatzen dute.

Lentiscusen oinarria, funtsa, biodinamika da, kareharriz eta hondarrez osatutako lurretan garatzen den nekazaritza biodinamikoa.

Garraf parke naturalean egoteak, babestutako toki batean, nekazaritza ekologikoa eta ingurumenaren kontserbazioa bermatzen ditu. Mahastiak hegoalderantz begira daude, eguzkiaz eta itsasoko haize leunaz gozatuz, tenperatura kontraste oso leunekin, ardo atseginak emanez.

Lentiscusen egiten diren lanek ilargialdiari eta astronomia zikloari jarraitzen diote. Prestakin biodinamikoak eta landare desberdinen belar-urak erabiltzen dituzte.

Lentiscusen ardoak naturalak direla esan daiteke, ez baitaukate gehigarririk: mahatsa, besterik ez. Ez dituzte sekula lur sailetako mahatsak nahasten. Lur sail bakoitzak ardo bat ematen du eta uztaldiak ere ez dituzten nahasten.

Ardo apardunak zein lasaiak egiten dituzte. Ardo batzuk anforan ere ontzen dituzte, eta orange edo laranja ardoak ere bai. Aniztasuna itzela da, guztia hemen aipatu ahal izateko, baina ardo apardunak nabarmenduko nituzke, Sitgeseko malvasiaz zein sumoll mahatsez eginikoak. Biak ala biak antzinako metodoak jarraituz egiten dituzte. Clos Lentiscus Kataluniako upategirik interesgarrienetako bat da, inongo zalantzarik gabe.]]>
<![CDATA[Verum, benetakoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/045/001/2020-02-22/verum_benetakoa.htm Sat, 22 Feb 2020 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/045/001/2020-02-22/verum_benetakoa.htm
1963an, Juan Antonio Lopez Ramirezek eta Maria Victoria Monterok Altosa upategia eta destilategia sortu zuten, eta gaur egun ere, ardoak eta destilatuak ekoizten eta merkaturatzen jarraitzen dute.

2005ean, Maria Victoriak eta bere seme-alabek (Mari Belen, Juan Antonio, Pedro Jose eta Eliasek) Verum upategia sortu zuten, familiaren ardoei marka edo izena emanez; haien esanetan, «mahasti onenetan eta lurrik onenetan dute jatorria».

Verum hitzak latinez benetakoa esan nahi du, eta, haiek esaten duten moduan, ondo adierazten du ardoekin adierazi nahi dutena: lurraren benetakotasuna, lurrik eta mahastirik onenak berreskuratuz; familiaren benetakotasuna, lur horiek landu zituzten arbasoengandik ikasiz; eta ardoaren benetakotasuna, lurralde eta familiaren benetako isla.

Elias Lopez Montero da enologoa, eta upategiaren arrakastaren errua harena da, neurri handi batean. Verum proiektua abiatu aurretik, Duero Erriberako Aalto upategian eta Hegoafrikako Bergkelder upategietan aritu zen lanean.

Verum upategia abiatzeak inguruko upategiek jarraitzen zuten filosofia goitik behera aldatzea ekarri zuen: barietatearen bikaintasunaren alde lan egiten du Eliasek, lurraren izaera benetan erakustearen alde, eta hori guztia mahastizaintza ekologikoak dituen neurri zurrunei jarraikiz.

2016an hego hemisferiora itzuli zen, Argentinako Patagoniara hain zuzen ere, ardoa egiten den munduko lekurik hegoaldekoenera. Urte horretatik aurrera, bi mahats bilketa egingo ditu urtean: bata Mantxan eta bestea Argentinan.

Argentinako ardoekin izugarrizko arrakasta lortu bazuen ere puntuazio aldetik-eta, gaur, Mantxako Ulterior proiektuan sortutako ardoak nabarmendu nahi ditut.

2007an abiatutako proiektua da. «Ezagutzen ez dugun tokira eginiko bidaia, lur honen ezagueratik eta diogun maitasunetik abiatuz». «Verumek klima aldaketari ematen dio erantzuna, gure filosofia erakustea bermatuko duten mahats motak erabiliz, gure jatorria errespetatuz, baina lurralde berriak aurkitzeko beharrarekin...».

Verum proiektua abiatuaz bat, Eliasek eta haren anai-arrebek upategiaren etorkizuna marraztu zuten El Romeral lursailetik, eta klima aldaketara egokitzeko gaitasuna erakutsi duten mahats motak landatu: Malvasia usaintsua, mazuelo, graciano mahatsak, baina baita berreskuratu nahi duten moravia garratza, albillo real eta tinto Velasco, besteak beste. Lursail honetatik eta mahats mota horiek erabiliz sortzen da Ulterior proiektua, 2018an. Bost ardo desberdin egiten dituzte: lau beltz eta zuri bat. Denak monobarietalak. Albillo real mahatsez egindako zuria bikaina da.]]>
<![CDATA[San Clodioko arimadun basoan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/044/001/2020-02-08/san_clodioko_arimadun_basoan.htm Sat, 08 Feb 2020 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1866/044/001/2020-02-08/san_clodioko_arimadun_basoan.htm
Arabako Mahastiak sor-marka berriarenak azterketa eta hausnarketa sakona behar du, eta leiho honetan ez daukagu toki askorik horretarako, baina uste dut garrantzitsua dela kontua mahai gainean jartzea, hau da, Arabako hainbat mahastizainek Errioxa sor-marka utzi eta sor-marka berria sortzeko azken urteotan egiten ari diren urratsak inflexio-puntu bat izan baitu aurreko astean: Espainiako BOEn publikatuta, lehen urratsa egiten delako sor-marka horren aldaketa gauzatzeko.

Baina, orain, Jose Luis Cuerda zinemagilea eta ardogilea izango dut hizpide.

Gehienok badakigu Cuerda zinema zuzendari bikaina eta bitxia izan dela, besteak beste, Amanece que no es poco, La lengua de las mariposas, El bosque animado, Los girasoles ciegos edota Tiempo después pelikulak zuzendu zituen.

Baina askorentzat berria izango da Cuerdak ardoa zenbat maitatzen zuen jakitea.

Nik Valentzian ezagutu nuen 2007an, Verema topaketan, Sergio Pazos, Amaia Arzuaga diseinatzailea, Wiesenthal idazlea eta beste kazetariren batekin batera, Kultura eta ardoa gaiaren inguruan egin zen tertulia-dastaketa batean. Tertulia bukatuta, harekin hitz egiteko parada izan nuen, jatorra, apala, umore bikainekoa eta ardoaz erabat maiteminduta. Albacetekoa (Espainia) bazen ere, Galizian jarri zituen begiak, eta batez ere bihotza, lehenengo El bosque animado eta urte batzuk geroago La lengua de las mariposas pelikulak egiten aritu zenean. Askok ez bezala, barrualdean, eta ez kostaldean, aurkitu zituen arrazoiak paraje haiekin maitemintzeko. Lehenengo, O Carballiñon erosi zuen etxetxo bat, eta, gero, XV. mendeko upategia Leiro udalerriko Gomarizen. Cuerdak Galiziako ardoei, eta Ribeiroari bereziki, maitasun eta errespetu handia die, eta, horregatik, oso ondo egin zituen egin beharreko urratsak. Eraikinari sei hektareako lurrak gehitu zizkion, hogeita hamar ugazaba desberdinei erositakoak, hain zuzen ere. Lur horietan berto-bertoko mahats motak landatu zituen: godello, albariño, torrontes eta, batez ere, treixadura.

Ardoa San Clodio deitzen da, Ribeiro sor-markapean merkaturatzen da, eta, Cuerdak esaten zuen moduan, «zintzotasunez, ezagutzaz eta gustu onez» egindakoa. Topa egin dezagun, ba, San Clodio kopa batekin, utzi gaituen ardogile eta gizon bikainagatik.]]>
<![CDATA[Ametsak betez, Luis Olivan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2020-01-25/ametsak_betez_luis_olivan.htm Sat, 25 Jan 2020 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2020-01-25/ametsak_betez_luis_olivan.htm
Hainbat urtetan egin genuen topo Valentzian urtero egiten diren topaketa horietan.

2007an, Pirineos utzi, eta Bierzoko (Gaztela eta Leon, Espainia) Dominio de Tares upategian hasi zen lanean. 2012an Somontanora itzuli zen hango upategirik ospetsuenean lan egitera, Enaten, hain zuzen ere, Madrilgo San Martin de Valdeiglesiaseko Las Moradas de San Martin upategian egiten zuen lanarekin partekatuz.

Baina Luisen buruan eta bihotzean beti egonda amets bat, upategi propioa izatea, alegia. Eta amets hori iazko abuztuan abiatu zuen Olivanek, Luis Olivan Vinos y Viñedos sortuz.

«Nire oroimeneko hainbat eta hainbat xehetasun baratzean eta soroetan ematen dira, nire familiakoak nekazari eta ortuzain izan baitira Hoya de Huesca eta El Abadiado de Bandaliesen; ardoa eta mahastia beti egon dira hortxe».

Bodegas La Sierra (Aragoi, Espainia), Crianzas y Viñedos Santo Cristo (Aragoi, Espainia) eta Vinícola de Arganda (Madril) dira Olivanek erabiltzen dituen upategiak bere ardoak egiteko.

2018ko martxoan hasi ziren mahastiak bilatzen, gehienetan berto -bertoko mahatsez osatuak, baina kanpokoak baztertu gabe, orientazioa eta kokapenari erreparatuz.

Epe luzerako alokairuko mahastiak kudeatuz edota mahastizain onei mahatsa erosiz lan egiten dute; baina, gaur egun, mahastiak erosteko prozesuan daude, mahasti propioak ematen dituen abantailak balioetsiz.

Ainzonen (Zaragoza), Bespenen (Huesca) eta San Martin de Valdeiglesiasen daude mahastiak. Lehenengo bietan garnatxaz osatutako mahastiak dira, eta San Martinen, berriz, malvar (zuria) eta garnatxaz osatutakoak.

Hiru ardo egiten dituzte, hirurak ere ekoizpen oso txikikoak. Bi beltzak dira, Luis Olivan Garnacha de Bespen Las Pilas (Somontano sor-markapean) eta Luis Olivan Garnacha de Ainzón (Campo de Borja sor-markapean); eta hirugarrena, berriz, zuria, malvar mahatsez eginiko Luis Olivan Malvar de San Martin de Valdeiglesias. Ardo guztiak ontzen dira upeletan, upel handiak eta erabilitakoak, ahalik eta eraginik txikiena izan dezaten ardootan.

Hirurak dira bikainak, eta laster beste bat ere aterako dute, laugarrena: Clarete de Bespen.]]>
<![CDATA[Tradizioa bai... berritasunak ere bai]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/036/001/2020-01-11/tradizioa_bai_berritasunak_ere_bai.htm Sat, 11 Jan 2020 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1866/036/001/2020-01-11/tradizioa_bai_berritasunak_ere_bai.htm
Modest Rigol Tubella, Mariaren aitonak, ardoak merkaturatzen egiten zuen lan, eta, 1897an, artean xanpaina deitzen zen ardoa egiten hasi zen. Etxeko upategian hasi zen, Sant Sadurni d'Anoia (Katalunia) herriaren bihotzean, Francesc Maniobens Rigol semearekin. Hasieran egiten zuten ekoizpena oso txikia zen.

Esan daiteke, beraz, gaur egungo cavak familiaren oinordetzaren eta kalitatezko produktuak egiteko borondatearen isla direla. Penedesen ohikoak diren nahasteak dituzte (mcabaeu, xarel.lo eta parellada) eta ontze luzekoak dira, gainera.

Egiten dituzten cava guztiak lehen zapalduko muztioarekin egindako ardoekin egiten dituzte, oso egokiak izaten baitira ontze luzeko ardoak egiteko.

Mahastian ematen diren ziklo guztietan erne egoten dira, eta oinarrizko ardoa lortzeko prozesu guztia oso kontrolpean izaten dute, badakitelako hori dela kalitatea bermatzeko modu bakarra. Ia Penedes osoko mahastizainen mahatsak aukeratzen dituzte, eta horrek aukera paregabea ematen die inguru bakan horretako ardoek —cavek batez ere— eskaintzen duten izaera eta aberastasuna erakusteko.

Nahiz eta mahats mota autoktonoekin lan egin, proiektu berri bati ekin zioten 2013an, haiek microtiratge deitzen dutena: hau da, ekoizpen txikiko cava esperimentalak, monobarietalak zein mahats mota berriekin eginiko nahaste edo copage-ak, ardo bakanak eta bereziak lortzeko. Baina proiektu berri horrek ez dakar ardoztatzean aldaketarik, metodo klasikoak, betikoak mantentzen dituzte: hau da, eskuz eginiko irabiatze edo eragitea, eskuz eginiko lepo moztea eta, batez ere, ardoari bere denbora ematea.

Klasikoen artean bost ardo egiten dituzte, denak brut nature: lau zuri eta bat gorria, pinot noir mahatsez egina. Bostetatik Mil.leni, (mahats klasikoak erabiliz, baina chardonnayaren ukituarekin) eta Rosat Reserva (pinot noir mahatsez egindakoa) nabarmenduko nituzke.

Microtiratge proiektuan lau ardo egiten dituzte: bi monobarietalak dira, Xarel.lo eta Macabeu; eta beste bi nahasteak dira, Vint Mesos eta Pell Bruna. Laurak dira zuriak, Pell Brunaren osagai nagusi garnatxa beltza bada ere.

Azken lau horietatik Xarel.lo monobarietala eta Pell Bruna nabarmenduko nituzke. Xarel.lo horretan aberastasun aromatikoa azpimarratuko nuke, fruta zuriak eta ke ukituak ematen dion dotoreziarekin.

Pell Bruna desberdina da, ordea. Garnatxaren gozotasun bikaina eta macabeu mahatsak gehitzen dion azidotasuna eta ematen dion oreka dira, nire ustez, ardo hau bikain bilakatzen dutenak.]]>
<![CDATA[Heriotza zigorra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/037/001/2019-12-14/heriotza_zigorra.htm Sat, 14 Dec 2019 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1866/037/001/2019-12-14/heriotza_zigorra.htm mejorantes mahats motekin. Beraz, Pedronen birraitonak, aitonak eta aitak landutako eta zaindutako sei hektareatan hedatzen ziren mahastiak heriotza sententzia baten mehatxupean geratu ziren, eta hortik upategiaren izena: Sentencia.

Orduan erabaki zuen Pedronek erreleboa hartzea eta proiektu berri bat abiatzea, lurren zati txiki baten ardura hartuz, mahastiak hark nahi zuen filosofiapean lantzeko asmoz.

Pedronen hitzetan, «han, desagertzear zeuden bi partzela eskasetan, nire bizitzaren zati berri eta suspergarriaz ohartu nintzen: Sentencia».

Esan daiteke, beraz, familiaren mahasti ondarea babesteko jaio zela Sentencia, gaur egungo eredu produktiboa kontuan izanik jasanezina gertatzen dena.

Oso argi dute, beste ezeren gainetik, mahastizainak direla, eta bokazio hori familiaren eta lagunen mahastiak aztertu, zaindu, landu eta mimatuta datozela gero ardoak, izaera handiko ardoak, alegia.

Bitxia da, baina Albertoren abizenak eta haren sorlekuak izen berbera daramate (Pedron/ Los Pedrones). Han dago upategia, eta mahasti zatirik handiena ere (zortzi hektarea) hantxe dago. Klima mediterraneoa bada ere, ukitu kontinental nabarmena du, eta hori erabakigarria da mahastizaintzan eta, ondorioz, ardogintzan ere: udak epelagoak direlako inguruetan baino, eta horrek freskotasun handiagoa dakarrelako ardootan.

Bost ardo egiten dituzte, eta seigarren bat ere hor daukate zain. Lau beltzak dira, eta bosgarrena zuria: Las Bairetas, Alexandriako moskatel mahatsez egina.

Beltzetarako bobal, syrah, garnatxa eta royal mahatsak erabiltzen dituzte: Sentencia, Lluvia, El Indulto eta El Bosque Habitado. El Indulto ehuneko ehunean bobal mahatsez egina da, eta El Bosque habitado, %95ean syrah mahatsez. Beste biak nahasteak dira.

Las Bairetas ardo zuria bikaina da, eta ligekin egindako lana da azpimarratzekoa.

Beltzetan, El Indulto eta Sentencia nabarmenduko nituzke. El Indultok bobalaren alderik delikatuena eta dotoreena erakusten du; eta Sentencia ardoak, berriz, proiektuaren jatorria modu bikainean erakusten du, frutaren bikaintasuna erakutsiz.]]>
<![CDATA[Amets bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1976/037/002/2019-11-30/amets_bat.htm Sat, 30 Nov 2019 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1976/037/002/2019-11-30/amets_bat.htm
Guztira lau bazkidek osatzen dute proiektua, baina askoz jende gehiago dago proiektuarekin inplikatuta. Marta Mate, proiektua abian jarri aurretik, beste upategi batzuetan aholkulari moduan aritu zen. 2001ean hasi ziren mahastiekin lanean, baina 2008an egin zuten lehen aldiz ardoa, Gumiel de Mercadon (Burgos, Espainia) landatutako mahasti bateko mahatsak erabiliz.

Hiru mila botila baino ez ziren izan, baina kritika aldetik oso arrakastatsua izan zen, Parkerrek 95 puntuko balorazioa eman baitzizkion Primordium lehen ardo hari. Ametsa posible zen.

2013ko maiatzean instalazio batzuk erosi zituzten Tubilla del Lagon (Burgos, Espainia), eta upategiko lana hantxe abiatu zuten. Dueroko erriberan dago upategia, eraikin xumea da, kalitate handiko ekoizpen txikiak egiteko pentsatutakoa.

Tubilla del Lago IX. mendean eraikia zuten, tradizio luzea du ardogintzan, eta haren kaleetan, lurpeko hainbat upategi mantentzen dira oraindik gaur egun.

25 hektareatan banatzen dira Marta Materen mahastiak, Gumiel de Mercadon, 910 metroko altueran. Lurrak oso konplexuak eta askotarikoak dira, ikerketa edafologiko batek dioenez, hamasei lur mota desberdin dira, hain zuzen ere. Hareazko lurrak, kareharri puruz osatutakoak... baina betiere, buztinez edota kareharriz nahastuta.

Haien mahasti propioez gain, Tubilla del Lago herriko mahats aukeratuak ere erabiltzen dituzte zenbait ardo egiteko.

Marta Matekoek ez dituzte ardo kopuru handiak egiten, eta upategia xumea da, baina mahasti propioak dituzte, eta mimo handiz zaintzen dituzte, mahats bikainak eskainiz; eta haiek esaten duten moduan, «egunero giza lantaldeko partaideek irribarre batekin egiten duten lan arduratsuari esker, ardo bakanak eta bikainak lortzen ditugu, gure ardoak».

Ekologikoan egiten dute lan: inausketako hondarrak birrinduz, landare estalki naturalak erabiliz, mahastiaren inguruan dabiltzan ardien zimaurrarekin konpostatuz, animaliak erabiliz mahastietako lanetan, makinen erabilera murriztuz, lurra ez trinkotzeko, lurren biologia hobetzeko, mahastien osasuna zaintzeko, eta, azken finean, mahatsen espresioa hobetzeko egiten dute.

2012tik biodinamikan ere ari dira, mahasti guztietan ez bada ere. Sei ardo egiten dituzte: gorri bat eta bost beltz. Primordium eta Marta Maté nabarmenduko nituzke guztietatik, biak ala biak tinto finoz (tempranilloa) egindakoak. Promordium boteretsuagoa da eta Marta Maté konplexuagoa, sentsualagoa, iradokitzaileagoa.]]>
<![CDATA[Dupuy de Lomen ondorengoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1936/037/001/2019-11-02/dupuy_de_lomen_ondorengoak.htm Sat, 02 Nov 2019 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1936/037/001/2019-11-02/dupuy_de_lomen_ondorengoak.htm
Haien ondorengoek, ilusio handiz, aukera izan dute gaur egungo proiektua abiarazteko: Clos de Lom.

Valle dels Aforins ibarra Valentziako (Herrialde Katalanak) eremu historikoa da ardogintzari dagokionez, eta upategi ospetsuak daude han. Horietako bat da Clos de Lom.

Pablo Ossoriok gidatzen du proiektu hori. Espainiako hedabideetan asko ateratzen da, eta izugarrizko itzala du enologo zein aholkulari moduan.

Serratosa Caturia familia Dupuy de Lom sendiaren ondorengoa da, eta Ossoriorekin duten harremana 2002. urtean hasi zen. Orduan, beste upategi batentzat lanean ari zen enologoa, eta harentzat mahats bila zebilela ezagutu zituen 300 hektarea osatzen zuten mahastiak. Baina 2014ra arte ez zen gauzatu proiektua. Hasieran, solteko ardoak -hau da, botilaratu gabe- ekoizteko, gauzak astiro eta ongi egin nahi baitzituen Ossoriok; kontuan hartuta mahastiek bi milioi kilo mahats ematen zituztela, ongi pentsatu nahi zuen botilaratzen hasi aurretik. Ondo zehaztu behar zituen bidea eta helburuak. Gaur egun, upategiak botilaratu egiten ditu ardook, eta, gainera, ardo bikainak eta handiak egiten dituztela nabarmenduko nuke.

Mahastiak 55 lurzatitan banatuak dituzte, eta horietako bakoitza modu pertsonalizatuan tratatzen dute; esaterako, lursail bakoitzari ondoen dagokion mahats mota erabilita.

Terraza edo zapaldatan egituratuta daude mahastiak, partzela txikietan, eta lanak eskuz egin behar dira. Terrazekin landarea hobeto ezartzen da, insolazio orekatua eta erregularra bermatzen da, eta landarearen aireztatze egokia lortzen da.

Kalitatea dute helburu eta ez kantitatea; horregatik, hektareako gehienez 5.000 kilo ekoiztera mugatzen dute, lehorreko lurretan.

Ingurumenarekiko errespetuz, eta modu jasangarrian lantzen dituzte mahastiak, baina teknologia berriei uko egin gabe: esaterako, dronak erabiltzen dituzte mahastia mimatzeko, zehaztasunezko mahastizaintza aplikatuz.

Malvasia, moskatela, merseguera eta macabeo (Errioxan, viura esaten diote) mahatsak dituzte zurietan; eta tempranilloa, garnatxa eta monastrella beltzetan.

Upategiak dituen mahastien tamaina kontuan izanik, ezinbestekoa da bildu aurretik sailkapen bat egitea, eta gero, klimaren baldintzen arabera, berriz egiten da sailkapena.

Lur mota asko dituzte, baina buztin-karetsuak dira gehienak. Horrelako lurrek gaitasun handia dute ura eta elikagaiak gordetzeko. Ardo egituratuak ematen dituzte horrelako lurrek, baina, era berean, dotoreak, heltze zikloak luzeagoak direlako, eta horrek, besteak beste, polifenolen karga handitzea dakar.

Lur karetsuetan, gainera, alkohol neurri bikaineko ardoak lortzen dira, azidotasun baxukoak eta kalitate onekoak.

Ardoei buruz beste egun batean hitz egingo dugu.]]>
<![CDATA[Bekatuak ordainduz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1936/045/001/2019-10-19/bekatuak_ordainduz.htm Sat, 19 Oct 2019 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1936/045/001/2019-10-19/bekatuak_ordainduz.htm
Hiru mila hektareako lursaila da. Horietatik mila-edo nekazaritzara egokituak, eta beste bi milak baso mediterraneoz eta espezie autoktonoz basoberritutako partzelek osatuak dira.

Mahastiak 64 hektareatan hedatzen dira, lau partzelatan banatuta: El Viñazo, La Mata de la Culebra, La Cañada del Navajo eta La Noria de la Luna.

2001ean hasita, upategiko lantaldea lanean aritu da mahasti bakana eta berezia sortzeko, pasio eta esfortzu ikaragarria eskainiz. 2012ko apirilean sortu zuten upategia, eta hainbat ardo egiten dituzte: Dehesa de Luna Origenes, Rose, Garnacha Blanca, Graciano, Tempranillo, Garnacha Tintorera, Gran Luna eta hona ekarri dudan Purgapecados. Ardo asko eta onak dira, baina bereziena, bitxiena, bakanena, Purgapecados da, nire ustez.

Upategia Albaceteko La Rodan dagoen arren, ardoak ez dira Mantxako sor-markapean ateratzen, Vino de la Tierra de Castilla sor-markapean baizik.

XIX. mende hasiera arte, Dehesa de Luna Dehesa de Santa Martako parte izan zen, eta Dehesa de Purgapecados ere bai, 15.000 hektarea guztira. Teresa Avilakoak, SantaTeresa Jesusenak, gaua igaro omen zuen han, 1580ko otsailaren 16an; Malagonetik (Ciudad Real, Espainia) Villanueva de la Jararako (Cuenca, Espainia) bidaian. Herri tradizioak dioenez, gorputza eta arima suspertu omen zituen, gaur egun Dehesa de Lunan dauden gertuko mahastiren bateko mehatsez eginiko ardoa edanez. Hain zuzen, kondaira eta pertsonaiaren omenez, Purgapecados ardoa sortu zuen Dehesa de Luna upategiak.

2016koak bosgarren uztaldia egiten du, upategiak egiten dituen ardo guztien artean bereziena eta desberdinena da, inongo zalantzarik gabe.

Partzela bakar bateko ardoa da, hektarea bat osatzen duen cabernet sauvignon mahatsez osatutakoa, hain zuzen ere. Ardatz bertikalean izanik, aireztatua eta oso ondo argiztatua dago, bikaina mahats-mordoentzat.

Hemezortzi hilabetez ontzen da ardoa upel frantziarretan, eta beste horrenbeste pasatzen du gero botilan, ardoa fintzen eta leuntzen.

Ardoa bikaina da, intentsitate handikoa eta konplexua sudurrean; eta ahoan, berriz, gorputz handikoa, sakona eta luzea, oso luzea. Desberdina da, eta etiketak ere horrelakoa behar du izan. Etiketa oso sinplea da, Dymo etiketagailu zinten estiloari jarraituz, Jose Luis Asenjo zuzendari teknikoak esaten duen moduan: «Ardoa garrantzitsua denean, ia ez du inongo etiketarekin estali beharrik».]]>
<![CDATA[Sicus]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2019-10-05/sicus.htm Sat, 05 Oct 2019 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2019-10-05/sicus.htm
Sakontasun gutxiko lurrak lantzen dituzte; hezetasun gutxikoak eta materia organikoan pobreak dira. Sicuseko mahastiak ez dira goldatzen, eta horrek mota guztietako belarrak haztea dakar, lurra harrotuz eta zizare eta inurrien garapena ahalbidetuz eta mahastiaren indarra gutxituz; hala, lortzen den fruta askoz konzentratuagoa da.

Ez dute ez herbizidarik ez intsektizidarik erabiltzen, ingurumenari zor dioten errespetua erakutsiz, biodibertsitatea bultzatuz, animaliena eta landareena.

Sicusen mahastia harmoniarako bidean jarri nahi dute, baina ahaztu gabe «melodia perfektua» izateko inguruko beste espezie guztiak behar-beharrezkoak direla.

Ardoztatze prozesuan mahatsaren espresibitatea bermatu nahi dute, zapore eta aroma guztiak mahatsetik, eta ez beste inondik, datozela ziurtatuz.

Zenbait kasutan buztinezko ontzi porotsuak erabiltzen dituzte; alde batetik, ardoa mikrooxigenatu, eta bestetik, haren zapore eta aromak zaintzeko.

Mahats mota bakoitzak izaera desberdina hartzen du lantzen den lurraren arabera, eta Sicusen ustez, mahats mota bakoitzak jatorrizko lekuan landuta ematen ditu emaitza bikainenak, lur horietara egokituta denbora asko baitarama. Horregatik, Massiseko mahats autoktonoak baino ez dituzte erabiltzen, haien eskualdera hobekien egokitzen direnak soilik erabiliz: sarillo, xarel.lo vermell, monastrell, sumoll eta Sitgeseko malvasia, hain zuzen ere.

Klimari dagokionez, uztaldi bakoizak bere ezaugarri propioak ditu, eta, azkenean, horrek ematen dio neurri handi batean izaera propioa uztaldi bakoitzari, horregatik ez dute ureztatzen mahastia, urte bakoitzeko plubiometriak isla izan dezan urteroko ardoaren paisaian.

Ardoztatzeari dagokionez, partzela bakoitzeko mahatsekin ardo bat egiten dute, ez dituzte sekula partzela desberdinetako mahatsak nahasten, mahasti bakoitzak bere izaera propioa eta bakana erakuts dezan.

Mahats mota desberdinak ere ez dituzte nahasten, beraz, esan daiteke «monopartzelakoak» eta «monobarietalak» direla.

Zortzi ardo egiten dituzte: beltzak, apardunak eta, batez ere, zuriak. Gehienak Penedes sor-markapean egiten dituzte, baina ez guztiak.

Denen artean, Sicus garrut beltza eta Cru Mari aparduna nabarmenduko nituzke. Garrut monastrell mahatsari inguru horietan ematen zaion izena da. Sitgeseko malvasiaz eginiko Sicus ardoa ere nabarmentzekoa da, inongo zalantzarik gabe. Ardo desberdinak, bitxiak eta izaera handikoak. Bikainak.]]>
<![CDATA[Maria Andrearen ilobak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/044/001/2019-09-14/maria_andrearen_ilobak.htm Sat, 14 Sep 2019 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1866/044/001/2019-09-14/maria_andrearen_ilobak.htm
Alberche bailarako eskualde horretan, mahatsaren lanketa tradizioa XI. mendetik omen dator, eta badirudi XVI. eta XVII. mendeak izan zirela goia jo zuten garaia, Madrilen edaten zen ardorik gehiena paraje horietatik eramaten baitzen.

Industrializazioaren, globalizazioaren eta ekoizpenak biderkatzeko sortutako teknologien eraginez, mahasti lanketa beste toki errazago batzuetara mugitzen hasi zen, eta pixkanaka-pixkanaka ingurua garrantzia galduz joan zen, baina ez mahastiek eskaintzen zuten izugarrizko kalitatea.

Mahastiak lantzen zituztenak aitona-amonak bilakatuz joan ziren, eta geroxeago, desagertuz, eta haiek utzitako jakituria ahaztuz, baztertuz...

Mahasti asko bertan behera utzi ziren, beste batzuk sustraitik atera ziren, eta beste batzuetan, ardoa egiten jarraitu arren, nahiago izaten zuten mahatsa erosi, mahastia mantendu baino.

Nietos de Señora Maria upategia sortzea erabaki zuten orduan, Maria andreak, sortzaileen amonak, animatuta, familia upategia, galtzen ari zen altxor zoragarria, berreskuratzeko asmoz. «Lau anai-arreba eta familia elkartu, eta amets horri gure familia eta ekonomia ahalegin guztia eskaini genion», diote sortzaileek.

Inguruan nabarmentzen hasiak ziren Daniel Ramos, Soto y Manrique, 7 Navas...

Gakoa da altuera eta mikroklima desberdinek eskaintzen dituzten aukerez baliatzea, eta garnatxa ezin hobeak eskaintzen duen kalitateaz baliatzea.

Maria andrearen ilobek Daniel Ramosekin elkarlanean aritzea erabaki zuten. Haien lehen mahastia Fuente Seca izan zen, hiru hektareako lursaila, 50-70 bitarteko antzinatasunekoa. Geroago, beste mahasti batzuk ere etorriko ziren, gaur egun lantzen dituzten zazpi hektareak osatu arte.

Fuente Secatik atera zen haien lehen ardoa: Avaviento Joven 2017. Eta, haien ardoak izan zuen arrakastaren ondorioz, upategi berria egiteko proiektua abiatu zuten, aurrekoa txiki geratu baitzen. Hauxe da haien helburu nagusia: «Gure inguru zoragarriak islatzen duen espiritua eta muina erakutsi nahi dugu».

Gertutik jarraitu beharreko upategia dela esango nuke; horixe bera egingo dut aurrerantzean, eta kontatuko dizuet beste batean.]]>
<![CDATA[Clos Cor Vi]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1861/037/001/2019-06-22/clos_cor_vi.htm Sat, 22 Jun 2019 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1861/037/001/2019-06-22/clos_cor_vi.htm
Horregatik, eta opor usaina ere nabaria delako, pentsatu dut gaurkoan Valentzia (Herrialde Katalanak) aldera hurbiltzea, eta hango ardo berezi batzuk ezagutuz, amaiera ematea denboraldiari.

Clos Cor Vi da Luis Corbik 2007an abian jarri zuen upategiaren izena. Geldirik egon ezinik beti, gauza berriak bilatuz, topikoz beteriko ardoaren munduan gauza bereziak eta bakanak bilatuz abiatu zuen proiektua, ilusioz gainezka.

Beste askok bezala, lurra aztertzen hainbat urte eman ondoren, proiektua abian jartzea erabaki zuen, kalitatezko ardo zuriak egiteko asmoarekin.

Azken urrats bat ere eman du Corbik, upategia ekologikora birmoldatuz. 2017ko uztailetik, upategiko ardo guztiek daramate ekologikoaren zigilua.

Clos Cor Vik dituen mahastiak Canyoles ibaiaren erriberan daude, Les Alcusses bailararen bihotzean. Klima mediterraneoaren eraginpean badaude ere, mahastiak 400 metroko altueran daude, eta klima kontinentalaren ukitua ere jasotzen dute.

Lehorreko lurrak dira, kareharriak nagusi, eta horrek berak egiten du mahastian lehen hautaketa lana.

Europa erdialdeko mahats bikainekin lan egiten dute, baina baita berta-bertako mahatsekin ere. Mahasti propioetatik jasotako mahatsa baino ez dute erabiltzen ardoa egiteko, eta horrek erabateko kalitate kontrola bermatzen du.

Baina zer mahats erabiltzen dute? Riesling, jatorriz Alemaniako Rin eskualdekoa. Mahats mordo txikiak eta estuak ematen ditu, eta ardoek azidotasun azpimarragarria izaten dute, lore usainarekin eta fruta ugarirekin: zitrikoak, sagarra, mertxika…

Ahoan boteretsuak izaten dira, eta izaera koipetsua dute, oso atsegina.

Viognier mahatsa ere erabiltzen dute; jatorria zalantzazkoa bada ere, gaur egun Rodano bailaran (Frantzia) lantzen da batez ere. Valentziako mahatsen artean verdilarekin lan egiten dute.

Ardo oso aromatikoak ematen ditu eta frutadunak, azidotasun baxukoak, luzeak ahoan.

Nabarmentzekoa da ardoek eskaintzen duten azidotasuna; ardo gazteak eta oso aromatikoak, eta fruta ugarikoak, baina ahoan belar ukituarekin.

Upategiko ardo guztiek egiten dute ligekin ontze tarte bat, eta altzairuzko deposituetan zein 225 litroko upel frantziarretan egiten dute hori. 20.000 botila baino gutxiago egiten dituzte urtean, eta guztira lau marka dituzte: Clos Cor Vi Riesling, Clos Cor Vi Viognier, Clos Cor Vi Coupage eta Clos Corvi Versat, verdil mahatsez egina.

Hasiera polita eman udari, eta kontuz San Joan suarekin!]]>
<![CDATA[Birigarroarenak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1861/043/001/2019-06-08/birigarroarenak.htm Sat, 08 Jun 2019 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1861/043/001/2019-06-08/birigarroarenak.htm
Gaur, hain zuzen, Corellan dagoen proiektu bat dakart hona: Viña Zorzal. Antonio Sanz corellarrak 1989. urtean abiatutako proiektuaren jarraipena dela esan daiteke, haren semeek hartu baitute proiektuaren gidaritza.

Bizitza guztia ardoaren munduan murgilduta bizi bazen ere, 1989ra arte ez zuen Bodegas Corellanas upategia martxan jarri. Oso garrantzitsua izan zen garai haietan Antonio Sanz ohartzea, upategiko lanez gain, garrantzitsuena mahastiak zaintzea zela: horrek markatu zuen, inongo zalantzarik gabe, semeek gero hartuko zuten bidea.

2007an abiatu zuten proiektu berria: aitak haiekin lanean jarraitzen duen arren, semeek gidatzen dute lema. Nafarroako berto-bertokoak diren mahatsak nabarmendu nahi dituzte Zorzalekoek, sarritan nahiko baztertuak izan direlako sentsazioa baitute. Mahats mota bakarreko ardoak egin nahi dituzte, mahatsaren benetakotasuna eta apaltasuna erakutsi nahian edo, hala, mundu guztiaren esku egon daitezen.

Egia esan, oso urte gutxian hasi zen nabarmentzen graciano mahatsarekin egindako lana: adituek eta kritikariek euren babesa eta aitortza egin zieten. Graciano mahatsarekin lortutako arrakastaren ondoren, hain Nafarroakoa den garnatxarekin hasi ziren lanean. Alde batetik, lehengo moduko ardo gorria egin nahi zuten, benetakoa, apaingarririk gabekoa, eta, bestetik, mahasti zaharrek ematen duten konplexutasuna baliatu nahi zuten ardo beltz bikainak egiteko. Rafael Revertek erakutsi zien haiengandik oso gertu zeudela bertan behera utzita zeuden mahasti zaharrak, Fiteron, hain justu. Horrela jaio ziren, 2013an, lursailari begira egindako ardo berezi horiek, Viña Zorzal Malayeto eta Viña Zorzal Corral de los Altos, hain zuzen ere.

Baina lursail edo finka jakin bateko ardoak merkaturatu aurretik, 2014. urtean, Bodegas Corellanas upategiaren 25. urteurrenaren ospakizunarekin batera, hausnarketarako tartea izan zuten. Paketatzea erabat aldatzeaz gain, beste proiektu bat ere jarri zuten martxan, betiere bestearen barruan: Viña Zorzal Señora de las Alturas.

«Hiru anaion ametsak egia bihurtu ziren, hiru urtez gogor lan egin dugu, baina saria izan du; hiru izaera, hiru etiketa, ardo bakarra», haien hitzetan. Horrela jaio zen upategiak eskaintzen duen ardo bitxi bezain bikaina. Ardo horren botila bakoitza artelan bat da, Sanz anaientzat.

Hainbat ardo desberdin egiten dituzte, baina, momentuz, garnatxa zuriz egindako ardo zuria, garnatxaz egindako ardo gorria eta Malayeto beltza baino ez ditut dastatu. Bikainak hirurak. Beste guztiak dastatzeko desiratzen nago.]]>
<![CDATA[Mantxako leku batean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2019-05-25/mantxako_leku_batean.htm Sat, 25 May 2019 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2019-05-25/mantxako_leku_batean.htm
Aurreko urteetako lana egon arren, 2016an jaio zen Gratias upategia, crowdfunding edo mikromezenazgo kanpaina baten bitartez ¿Y tú de quién eres? ardo beltza sortu zutenean. Bitxia bada ere, alorrak hainbat mahatsez osatuta daude, eta hainbat mahats mota nahasiz eta ardoztatuz sortu zen ¿Y tú de quién eres? ardo beltza. Huraxe izan zen proiektuaren abiapuntua. Gero, proiektua handituz eta zabalduz joan zen, eta mahats beltzen ikerketa anpelografikoaren ostean, pintailla edo pintaillo mahatsa «nahasteko partzeletatik» —horrela deitzen zaie mahasti berezi hauei— ehun bat mahatsondo hautatu eta landatu dituzte. Kentzeko ziren mahats zuriz osatutako partzela bat ere berreskuratu dute, eta hortik sortu da ¿Y tú de quién eres? ardo zuria.

Ez dago esan beharrik sekulako lana egin dutela landare patrimonioa berreskuratzen.

Manchuela eskualdean lan egiten duten arren, sortzen dituzten ardoak ez dira merkaturatzen Manchuela sor-markapean.

Klimari eta ezaugarri geografikoei erreparatuz, ardook izaera mediterraneoaren ukitua dutela esan daiteke.

«Lagundu» eta «eskuz egina» dira Gratias upategiaren lana ulertzeko barneratu behar diren kontzeptuak, haien esanetan.

Gratias proiektua jasangarria da, arduratsua, eta ingurune natural zein gizarte inguruarekin konprometitua. Hori oinarri dutela jaio zen eurek aipaturiko ardo etikoaren kontzeptua: landatu eta egin, lankide zein kontsumitzaileenganako errespetuz, zoriontasuna eta ilusioa erakutsiz.

Gaur egun merkatuak monobarietalentzako duen joera nabarmena kontuan izanik, esango nuke izugarrizko meritua duela Gratias upategiak egiten duen lanak.

Bi ardo bitxi hauez gain, Gure herri ardoak sailean sartuko liratekeenez gain, beste batzuk ere egiten dituzte. Haien esanetan, beste bi multzotan bereiziko lirateke ardo «bitxiak» eta hor egongo lirateke Terra —zurietan— eta Arroba, Soy eta Tinaja —beltzetan—. Denak ere partzela berezietatik jasotako mahatsez eginak.

Beste multzo batean sartuko lirateke haiek izendatutako «Gratias ardoak». Hor daude Sol zuria, Rose gorria eta Got eta Maximas beltzak. Bitxia da Gratias upategian egiten ari diren lana, benekotasunez betea, eta horregatik merezi dute nire miresmena.]]>
<![CDATA[Manchuelako altuerako ardoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1861/045/001/2019-05-11/manchuelako_altuerako_ardoak.htm Sat, 11 May 2019 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1861/045/001/2019-05-11/manchuelako_altuerako_ardoak.htm
120 hektarea ditu lursailak, eta bertan dago upategia. Ardo bikainak eta kalitatezkoak egitea du helburu, eta horretarako mahats bikainak behar dituzte; mahastizaintza lan bikaina egiten dute, landatze unean, mahats motak aukeratzerakoan, eta klon eta oinik egokienak aukeratuz, klima eta lur mota kontuan izanik.

Beste inoiz esan dugun moduan, altuera handietan dauden lurrek baldintza apartak ematen dituzte kalitatezko ardoak egiteko, eta horiei izaera bakanak bezain bereziak eskaintzen. Ezin da ukatu ardoa mahatsetik datorrela, baina lurraren ezaugarriek eta altuerak izaera berezia ematen diote.

Altuera handiagoan eguzkiaren erradiazioa handiagoa eta hobea da, eta egunaren eta gauaren arteko tenperaturen tartea nabarmenagoa da. Horrek heltze egokiagoa eta lasaiagoa dakar, alde batetik; eta azidotasun bikaina, bestetik. Bestalde, altuera handiak tanino gehiago ere badakar, baita aromen zein zaporeen areagotzea ere.

Altuera eta klima ezaugarri horiek medio, mahatsa astiro-astiro heltzen doa; garauak txikiagoak izaten dira, eta azalaren proportzioa mamiarekiko handitzen da. Azpimarragarria da hori ardo beltzetan, taninoak azalean kontentratzen baitira.

Aromez eta zaporeaz zein azidotasunez gain, aipatutako baldintzek eragin itzela dute kolorean, eta ezaugarri horiek denak batera upelean zahartzeko oso ardo egokia izatea dakarte.

Altolandon upategian errespetu handiz lantzen dituzte mahastiak, denak ere modu ekologikoan.

Altuerako haizeak airea garbitzen du, eta landarediak osasuntsuago hazten dira, pestizidak saihestuz. Gainera, inoiz lurra ondu behar bada, ongarri naturalekin baino ez dute egiten.

Lursail guztia mahats mota eta lur moten arabera banatuta dago. Ikerketa zehatz baten ondoren erabaki zuten lur bakoitzari zein mahats mota zetorkion ondo, lurzoru pobre eta ekoizpen txikikoak, franko-haretsuak eta harritsuak. Lur desberdin horietako bakoitzak ukitu desberdinak ematen dizkio mahatsari, eta, horregatik, ardo bakoitzak jatorrizko lurraren ezaugarriak islatzen ditu.

Mahats hauek lantzen dituzte: beltzen artean, bobal, malbec, syrah, garnatxa, merlota, tempranillo, cabernet sauvignon eta cabernet franc; eta, zurien artean, chardonnay eta garau txikiko moskatela.

Ardoztatzea 6.000 litroko deposituetan egiten dute, eta muztioa 2-3 astez egoten da azalekin beratzen, tarte horretan tenperatura erabat kontrolatuz. Hartzidura alkoholikoa burutzen denean, 225 litroko upeletara pasatzen dute ardoa, bertan hartzidura malolaktikoa egiteko.

Lortu nahi den ardoaren arabera, ardook 8-24 hilabete emango dute upelean.

Zortzi ardo beltz eta bi zuri egiten dituzte upategian. Rayuelo (bobal) nabarmenduko nuke beltzetan, eta, zurietan, moskatelez eginiko Doña Leo. Denak Manchuela sor-markan.]]>
<![CDATA[Ribeiroko txigortuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/045/001/2019-04-27/ribeiroko_txigortuak.htm Sat, 27 Apr 2019 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1866/045/001/2019-04-27/ribeiroko_txigortuak.htm
Galiziako jatorri izenik antzinakoena izan arren, seguruenik ez dago maila gorenean, gaur egungo merkatuari edota kontsumoari begiratzen badiogu. Gauzak aldatuz doaz, baina; eta, azken urteotan, izugarrizko aldaketa izan du Ribeiro sor-markak, hobera eginez.

Mahastiek eta haietatik ekoitzitako ardoek beti izan dute pisu nabarmena eskualdeko ekonomian; nabarmenena, inongo zalantzarik gabe.

Estrabonen hitzengatik jakina da mahastizaintzak eta Ribeiro ardoak Kristo aurretik II. mendearen bigarren erdialdean bazutela bere lekua eskualdean. Gero, beste hainbat tokitan gertatu bezala, gorabehera handiak izan ditu ardoak.

Ardo zuriek ekoizpenaren %90 osatzen badute ere, badira beltzak eta Ribeiro sor-markapean egiten direnak; ardorik bitxi eta bakanenak tostatuak edo ardo txigortuak dira, hain zuzen ere. Zer da, baina, ardo bitxi hori?

Ardo gozoa da Tostado izena daraman ardo mota hori; naturalki gozoa.

Beste hainbat tokitan egiten den moduan, ardo hori egiteko mahats aleak lehortzen jartzen dira estalitako tokietan, aireztapen egokiarekin ondo lehortu daitezen eta osasun egoera ezin hobean gerta dadin prozesua. Lehortze fase horrek hiru hilabete irauten du, gutxienez.

Ehun kilo mahatsekin berrogei litro ardo egin daitezke asko jota, eta litro bakoitzak gutxienez 300 gramo azukre izan behar ditu.

Ardo horrek haritzez edo gereziondo egurrez egindako upeletan eman behar ditu sei hilabete gutxienez, eta, gero, beste hiru hilabete, gutxienez, botilan emango ditu ardoak, merkatura irten aurretik; betiere, %13ko gutxieneko alkohola izan behar du.

Tradizio handia du ardo mota horrek, eta XIX. mendean izugarrizko sona eta entzutea izan zuen, eta garai hartan konnotazio sinboliko eta sozialak zituen, pazoekin lotuta baitzegoen, eta, beraz, nekazaritza eremuetako jauntxoekin, horiek egun berezietan hartzeko erabiltzen zutelako ardo berezi hori. Oso preziatua zen, eta egitea oso garestia; zeremonia ardoa zen, eta oparitzeko oso baliotsua. Beste Ribeiro guztiak baino berrogeita hamar urte lehenago hasi ziren botilatzen, XX. mende hasieran; eta ardo zuriak eta beltz arruntak baino bost aldiz garestiagoa zen.

2004. urtera arte, ardo txigortu horrek ez zeukan sor-markaren babesik, baina urte horretan araudia aldatu, eta horri esker eta harrezkero, Ribeiro sor-markapean ateratzen da merkatura.

Ez da hain erraza Galiziatik kanpo aurkitzea, baina merezi du, ardo bitxia bezain interesgarria baita.]]>
<![CDATA[XII. Durango Ardo Saltsan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2019-03-30/xii_durango_ardo_saltsan.htm Sat, 30 Mar 2019 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2019-03-30/xii_durango_ardo_saltsan.htm delicatessen feria hamabigarrenez. 2008an martxan jarri zuten hiru lagunek, eta hor mantentzen da gaur egun egonkortuta, eta askorentzat ezinbesteko hitzordua bilakatu da. Ardoa eta delicatessen kultura uztartzea eta ezagutzera ematea, eta lan didaktikoa egitea izan dira hasieratik haien helburu nagusietarikoak.

Aurten ere hainbat upategik hartuko dute parte, eta haien ardoak, ostrak, izokina, sushia, mota ugariko gaztak, urdaiazpikoa, baratxuri beltza, algak eta beste hainbat gutiziarekin uztartzeko aukera bikaina izango dute Landako Gunera biltzen direnek.

Aurten, gainera, Saltsan Katerinek hogeita bost urte betetzen ditu, eta Iñaki Uribek gidatutako taldeak mota askotako pintxoak eta jaki bereziak prestatuko ditu; beste sorpresa batzuk ere ekarriko ditu.

Upategien artean, Ximénez Spínola, Solabal, Finca Allende, Vegamar, Bodega Pinedo, Malaparte Altos del Terral, Celler de la Muntanya, Murillo Viteri, San Esteban, Alvaro Palacios, Fermí Bohigas, Succés Vinícola, Recaredo, Can Feixes, Mas García Muret, La Triada, Hesvera, Del Monge Garbati, Care... egongo dira. Bestetik, honako hauek azpimarratu nahi nituzke, gureak baitira: Bizkaiko Txakolina sor-markapean, Butroi, Itsasmendi, Magalarte, Lapazaran eta Mendraka; eta Arabako Errioxako Launa eta Luis Alegre.

Berritasun moduan, aurten lehen aldiz egongo da sagardoa Landakon, Euskal Sagardoak ere mahai bat jarriko baitu, eta egunari ekiteko lehenengo aurkezpena egingo dute dastatze gunean.

Azken urteotan bezalaxe, egunean zehar hainbat ardo dastatze eta aurkezpen egongo dira. Sagardoaren ostean, Paco Casasek Altos del Terral upategiko ardoen aurkezpena egingo du, eta kata gidatua ere izango da. Geroxeago, Celler de la Muntanya upategiko Iron Bridge Wine eta Faranna ardoak ezagutzeko eta dastatzeko aukera izango da.

Arratsaldean, berriz, Vegamar upategiaren txanda izango da eta Ancestral gorria, aparduna, Huella de Merseguera, Huella de Garnacha eta Vegamar Gozoa ezagutu eta dastatuko dituzte bisitariek.

Amaitu aurretik, ez dut ahaztu nahi martxoaren 20an Durangoko Elkartegian Gari Riosen eskutik gozatu genuen kata bikaina. Itsasmendiren Parcelario 7.1, 7.6 eta 7.7 dastatu genituen, baita Itsasmendi 7 ere, laurak 2017 uztaldikoak. Horiei tartea eman ondoren, Artizar 2012, 2013, 2014 eta 2016 ere gozatu genituen, kontzeptu desberdinak, bikainak eta ardoak ezagutzeko Garik emandako azalpen zoragarriak. Ardoaz gozatzen dugunontzat paradisua!

Gozatu, bada, Durango Ardo Saltsan eta egin dezagun topa!]]>
<![CDATA[Harrien artean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2019-03-16/harrien_artean.htm Sat, 16 Mar 2019 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2019-03-16/harrien_artean.htm
Gaur egun Carmelo Ortegak, Quintinen birbilobak, darama upategiaren gidaritza.

«Lurra, harriak eta errespetua». Ortega Ezquerroren planteamendua autoktonora itzultzea litzateke; ardoaren muina, esentzia, ardoaren funtsa berreskuratzeko bidaia. Horixe da, beharbada, upategi hori definitzen duena.

Baina nola? Lurra, mahats biltzea, ardogintza eta ontzea, lau eremu horietan oinarritzen dituzte bira edo itzulera horren nondik norakoak.

Lurrei dagokienez, elkorrak, harriak (bertokoek esaten duten moduan, «desegokiak ogitarako») eta landare zaharrak dituzte, antzinako eran landuak. Simaurra baino ez daramate ongarri moduan, baita tratamendu klasikoa ere (sufrea eta sulfatoa). Ortega Ezquerroren helburua zera da: «Lurrak ematen duena eskaintzea».

Mahatsa eskuz biltzen da, eta horrek landarea oso modu berezian zaintzea dakar. Mahats bilketa berdean (mahatsa heldu aurretik) egiten da, baliabideak eta aukeraketa optimizatzeko, eta bikain dagoen mahatsa baino sar ez dadin upategian.

Eta harrigarriena paraje horietan beratze karboniko metodoaren erabiltzea da, ez baita ohikoa inguru horietan. Zuri eta gorri gazteetan aromaren indartzea eta zaintza berezia; eta ardoztatze eta beratze luzeak eta oso zainduak, ondutako erreserba zein ardo berezien kasuan.

Tudelilla herria Errioxa sor-markaren babesean dago; Errioxa beherean (Espainia) dago, hain zuzen ere, itsasotik 545 metrora.

Tudelillako lurzoruak oso interesgarriak dira mahastizaintzarako; materia organiko gutxikoak dira, eta buztina eta kareharria nagusitzen dira. Batez ere, tamaina ertaineko eta txikiko errekarri ugarirekin. Horrek ematen die ardoei izaera berezia eta bakana, Tudelillako «herri ardoak».

Tudelillan ezaugarri horiek guztiak betetzen dituen lurrak La Pedriza du izena, eta pentsa daiteke izen hori harrien ugaritasun horrek ematen diola. 700 bat hektareako parajea da La Pedriza, eta bertan daude ehun urtetik gorako mahasti asko; izugarrizko kalitatea duten mahatsak jasotzen dituzte bertan, besteak beste Ortega Ezquerroren mahastietakoak.

Zazpi ardo egiten dituzte upategian. Bost Ortega Ezquerro izenarekin: horietako hiru gazte: Beltza (beratze karbonikoa), zuria eta gorria; eta «klasiko» bi: ondutakoa eta erreserba kontraetikarekin.

Beste bi Don Quintin Ortega izenarekin merkaturatzen dituzte, upategiko ardorik berezienak. Denak dira bikainak.]]>