<![CDATA[Roberto Sarriugarte | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 12 Aug 2020 02:34:34 +0200 hourly 1 <![CDATA[Roberto Sarriugarte | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Geltokiko auzoko txikiena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/034/001/2020-06-27/geltokiko_auzoko_txikiena.htm Sat, 27 Jun 2020 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1867/034/001/2020-06-27/geltokiko_auzoko_txikiena.htm
Upategiaren jatorria ezagutzeko, XIX. mende amaierara jo beharko genuke, 1886ra hain zuzen ere. Urte horretan, Angel Gomez de Artechek, Moctezuma de Tulengoko duketzarekin erlazionatuta zegoen nobleak, Errioxako Haron ardoak egin eta botilatzea erabaki zuen. Gero, 1916an, Agustin eta Jesus Gomez Cruzadok upategia erosi zuten, eta haiengandik datorkio upategiari gaur egun duen izena.

Gerora, hainbat inbertitzaileren esku egon ondoren, XXI. mendearen hasieran Baños familiaren esku geratu zen; Mexikon bizi dira orain, baina Errioxako Badaranekoak dira jatorriz.

Upategi horretara halako iraultza eta aldaketa nabarmena iritsi izanaren errudunak David Gonzalez eta Juan Antonio Leza enologoak dira, mahasti zaharrak eta beste hainbat mahasti —hain zaharrak ez direnak— etorkizunera begira jarri eta lantzen dituztenak.

Upategiko ekoizpena txikia dela esan daiteke, 200.000 botila baino ez dituztelako egiten. Ardo on bat egiteko, hainbat gauzari erreparatu behar zaio, baina oinarria eta funtsa mahastian dago, mahats bakoitzaren nortasuna eta mahasti bakoitzaren izaera islatzeko helburua izanik. Mahatsaren ezaugarriaren arabera, upategira heltzen direnean zer ardotarako erabilia izango den erabakita egoten da.

Hiru lursail desberdinetako mahastietako mahatsak erabiltzen dira: Najerilla garaiko mahastiak, Najerilla beherekoak eta Toloño mendilerrokoak. Hiru mikroklima, hiru lur motatako izaera desberdin, bakoitza bere ñabardurekin, eta ardoei izaera ematen dietenak. «Zer lortu nahi dugu? Aroma gardenak, garbiak eta zapore purua dituzten ardoak, Errioxako aniztasuna eskaintzeko».

Ardoak bi multzotan sailka daitezke: eskualdearekin lotutakoak (Toloño mendilerroa, Najerilla garaia eta Najerilla beherea) eta herri ardoak.

Azken hiru horiek ekarriko ditut hona: Pancrudo, Cerro Las Cuevas eta Montes Obarenes. Badaran, Leza eta Harorekin lotutakoak dira, hurrenez hurren.

Badaranen, altuerako mahastiak daude; klima kontinentalaren eragina dute, eta ardo freskoak dira.

Lezan, klima atlantikoaren eragina dute, eta ardo freskoak eta konplexuak dira; eta Haron, mahats zuriak ezin hobeto hazteko baldintzekin, Obarene mendien babespean, dotorezia eta garbitasuna dute, freskotasuna nabarmenduz.

Ondo pasa uda, eta itzuli arte!]]>
<![CDATA[Terrerazo, Valentziako goi-lautadan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2020-06-20/terrerazo_valentziako_goi_lautadan.htm Sat, 20 Jun 2020 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2020-06-20/terrerazo_valentziako_goi_lautadan.htm
El Terrerazo nekazaritza-ustiategia bertako upategiekin batera eta Utiel-Requenako goi-lautadako beste lursailekin batera, Bodegas Mustiguillo proiektuaren muina da.

Ardogintza eta mahastizaintza jasangarriak eta berritzaileak egiten dituzte, mahasti propioak oinarri eta Toni Sarrionen gidaritzapean.

Mahastiak 800-900 metroko altueran daude, Negerete mendilerroraren babespean eta Mediterraneo itsasoaren ukituarekin.

Ingurune horietan nagusi dira pinuak, olibondoak, zurbeltzak alde batetik eta ezkai, erromero eta mihilu belar aromatikoak bestetik.

Bobal mahatsa da etxeko izarra, mahats sendoa baina ñabarduraz betea, dotorea eta fina, inguru horietan muturreko klima jasanez eta nagusiki kareharriz osatutako emankortasun urriko lurretan hazten dena.

Esan daiteke mahatsak lurraren, klimaren, mendiaren eta itsasoaren gertutasuna islatzen duela, eta izaera mediterraneo nabarmena ematen.

Mahastia eta upategia Utiel-Requena bailaran daude, eta El Terrerazo jatorri-izen babestua daramate. Klima mediterraneoa nagusitzen bada ere, kontinentalaren eragina oso garrantzitsua da, eta haizeak zeresan handia du azken emaitzan; alde batetik, Mediterraneo itsasoko haize leunek horiek freskatu eta hezetzen dituztelako, eta, bestetik, Mantxako haize beroek mahastia lehortzen dutelako.

Mahastiak bi lursailetan kokatuta daude: El Terrerazo eta Calvestra. Beltzak El Terrerazon hazten dira, eta upategiko ardo zuriek Calvestran dute oinarria, jatorria.

Askoz ezagunagoak eta baloratuagoak dira beltzak, Quincha Corral, Finca Terrerazo, La Garnacha edota Mustiguillo Tinto. Gaur, baina, zuriak nabarmendu nahi ditut hemen: Finca Calvestra eta Mustiguillo Blanco.

Lehenengoa merseguera mahatsez egina dago, bobal mahatsondo zaharretan txertatutakoez. Upelean hartzitutakoa, legamia autoktonoak erabiliz eta 9-11 hilabetez akazia upeletan bere liga finekin ondua. Sudur dotorea bezain bitxia erakusten du, eta ahoan zintzoa eta freskoa dela nabarmenduko nuke.

Mustiguillo zurian merseguera nagusi bada ere, alboan viognier eta malvasia mahatsak daramatza, ardoa zehaztuz, ñabardurak eskainiz. Mahats mota bakoitza bereizita hartzitzen da, eta altzairuzko deposituetan ontzen da, bere liga finekin 4-5 hilabetez. Ardo bizia, alaia, freskoa... baina ez arrunta. Sudurrean polita bada ere, ahoan ematen du bere onena. Gozatu eta animo!]]>
<![CDATA[Colonias de Galeon]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2020-06-13/colonias_de_galeon.htm Sat, 13 Jun 2020 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2020-06-13/colonias_de_galeon.htm
2008an abiatu zuten proiektua, apala bezain sendoa. Helburua? Beste hainbatek desio duten moduan, azken joerekin bat egiten duten ardo zuriak zein beltz aproposak Andaluzian egin daitezkeela erakustea.

Proiektuaren bultzatzaileak Sevillako Elena Viguera eta Julian Navarro dira; Sevillako Iparraldeko Mendizerra natur parkeak eta horrek eskaintzen duena errekuperatzen saiatzen ari dira, balioa emateko asmoz. XV., XVI. eta XVII. mendeetan Amerikara saltzen ziren ardo gehienak paraje horietako ardoak ziren.

Colonias de Galeon lursailaren ezaugarriak oso aproposak dira mahastizaintza egokia egiteko, eta, ondorioz, kalitate handiko ardoak egiteko. Arbel eta kareharriz osatutako emankortasun gutxiko lurrak dira, maldetan kokatuak, 700 metroko altueran, eguzkitsuak, plubiositate nahikoarekin, eta hain garrantzitsua den eguna eta gauaren arteko oszilazio termiko azpimarragarriarekin.

Cabernet franc, merlot, syrah, pinot noir eta tempranilloa landatu dituzte beltzetan, eta chardonnay zurietan. Estrepak, isatsak, izpiliku, oreganoa eta masustez estalitako lurretan, artez, artelatzez eta pikondoz inguratutako mahastiak dira.

Eskualde horretan batez ere ardo beltzak egiteko tradizio handia egon bada ere, ez da ahaztu behar batez ere ardo generosoak, alkohol askodunak, amontilladoak, olorosoak eta ardo gozoak egin direla azken hogeita hamar urte baino gehiagotan inguru horietan; nahiz eta gaur egun joerak aldaketa bat dakarren.

Mahastiaren lanketa izan da tradizionalki Sevillako Iparraldeko Mendizerrako kultura, gizarte eta ekonomi altxorrik garrantzitsuena.

Nekazaritza ekologikoa egiten dute, eta Andaluziako Nekazaritza Ekologikoko Batzordean izena emana dute.

Tradizioa ahazten ez badute ere, ezinbestekotzat jotzen dute teknologia berriekin lan egitea, mahatsaren heldutasun egokiaren jarraipen zuzena egiteko, eta, ardogintzarako garbitasun bikainarekin, altzairuzko deposituak dituzte, hartzidura tenperatura kontrolatu eta jarraitzeko, hotz-ekipoen eta gehiegizko sulfurosoaren erabilera saihesteko.

Mahats mota bakoitza bere aldetik hartzitzen da, depositu txikietan, mahats mordo osoak erabiliz, txorten eta guzti, hamar egunez karbono dioxidoan beratzen eduki ondoren. Hartzidura malolaktikoak upel handietan egiten dira, 300 litrotik gorakoak, egurraren ukitua gehiegizkoa gerta ez dadin.

Beratze karbonikoko ardoak eta ondutakoak ere egiten dituzte. Bikainak.]]>
<![CDATA[Goldingtarren Tesalia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/045/001/2020-06-06/goldingtarren_tesalia.htm Sat, 06 Jun 2020 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/045/001/2020-06-06/goldingtarren_tesalia.htm
Gaurkoan horietako bati buruz arituko gara leiho honetan: Tesalia.

Tesalia Arcos de la Fronteran dago (Cadiz, Espainia), inguru eta herri zoragarri eta ederrean.

Goldingtarrak herri eta ingurune horrekin maitemindu ziren. Ingurua ederra da, eta ardogintzarako aukera ezin hobeak ematen ditu. Haien hitzetan, «huraxe zen nahi genuen ardoa egiteko leku perfektua, ardoa probatzen zutenek euren bihotzetan lur hartako zatitxo bat eraman zezaten».

Richard Golding marketin munduan aritutakoa da, eta hainbat kargu exekutibotan eta multinazionaletan kontsultore moduan aritu ondoren, erabaki zuen bere ametsei erantzuteko, aparteko ardo bikainen bitartez, munduari Cadizko mendilerroaren xarma erakustea. Xarma horrek Goldingen familia guztia txunditu zuen, eta han ezarri zuten haien bizilekua.

Bi itsasoren ukitua du Tesalian egiten den ardoak: Cadizko Grazalema mendilerrora Mediterraneoko eta Atlantikoko itsas brisa heltzen baita.

Hasiera-hasieratik zerbait berezia egin nahi zuten, bitxia, bakana, desberdina, xehetasun eta ñabardura guztiak zainduz. Ardo beltz bikainen mapan jarri nahi zuten Andaluzia.

Urte askotako lanaren ostean, Arcosko paraje hori aurkitu, eta orduan ulertu zuten: «Hegoaldeko altxorra gure bihotzetan dago: egin dugun ardoa benetako gauzengatik sentitzen dugun pasioaren eta maitasunarekin egindako lanaren emaitza da».

Tesalia lursailak 106 hektarea ditu, eta mahastiak 11 hektareatan banatzen dira. Mahastiez gain, zaldiak ere hazten dituzte eta laborantza lanak ere egiten dira finkan.

Mahastiak iparraldera begira daude, eta lurrak Andaluzian oso ohikoak diren lur buztintsuak dira, eta ez oso emankorrak, zorupe kleratsu baten gainean. Klima beroa eta eguzkitsua da, Mediterraneoko eta Atlantikoko eraginek bigundua.

Petit Verdot mahatsa eta bertokoa den Tintilla de Rota (gure gracianoa) modu bikainean lantzeko eta heltzeko baldintzak eskaintzen dituzte mahastiaren ezaugarriek.

Mahatsondoen estres hidrikoa arintzeko baino ez da mahastia ureztatzen, eta mahatsaren kalitatea areagotzen da horrela. Hostoen eta zenbait mahats mordoren aurretiazko inausketa ezinbestekoa da, mahatsaren heldutasun egokia lortzeko.

Syrah eta cabernet sauvignon mahatsak ere lantzen dituzte. Mahats bilketa gauez egiten da, eskuz, eta hamar partzela desberdinetako mahatsak bereizita ardoztatzen dira gero, nahasteko eta ardoen konplexutasuna areagotzeko. Urtearen arabera erabakitzen dute nahasketa hori nola egingo den.

Tesalia eta Arx dira upategiaren markak, eta beti dira nahasteak, ez dago monobarietalik.]]>
<![CDATA[Terra altako faroa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2020-05-30/terra_altako_faroa.htm Sat, 30 May 2020 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2020-05-30/terra_altako_faroa.htm limara hitza katalanez faroa da. Hirien eta herrien arteko abisuak emateko mendi gailurretan suzko faroak jartzen zituzten Terra Altako (Herrialde Katalanak) paraje hauetan. Haiei egiten die erreferentzia Alimara izenak. Faroaren metafora hori darabilte, beraz, inguru hauetako ardoen kalitateari eta aniztasunari argia emateko.

Hiru marka dituzte, eta hirurek egiten diote erreferentzia argiari. Llumi pospoloa da, sua pizten duena, eta sugarra dakarrena; ardo atseginak, errazak baina kalitate handikoak, upategiko ardoak ezagutzeko lehen urratsa. El Seynal inguruaren bitartez bidaltzen den seinalea da: «Gure mezua eramanez Terra Altako bihotzetik». Marka honetako ardoak tokiko mahatsak erabiliz egiten dira, eta frutaren izaera azpimarratzeko hartzidura eta heltze prozesuak modurik egokienean egiteko ardoarentzako ontzi handiak erabiltzen dira.

Hirugarren marka La Xispa da, txinparta, urte berezietan baino egiten ez dena, cariñena eta garnatxaz egindakoa, eta ontzeko upelik bikainenak aukeratzen dira ardo berezi hori egiteko.

Upategiko logotipoa burdinazko saski bat da, seinalearen sua mantentzen duena. Etiketak sugarrak eta seinaleak adierazten ditu, burdina forjatuan, inguru hauetan material horrekin lan egiteko tradizioari keinua eginez.

Upategiaren oinarria Andy eta Ali McLeod britainiarrak dira. Oso gaztetatik erakutsi zuten ardoarekiko interesa, neurri batean haien gurasoei esker. Aitak aireportuak kudeatzeko enpresa batean egiten zuen lan, eta horri esker munduan zehar asko ibili zen, afari eta ardo bikainak ezagutzeko aukerak areagotuz. Egoera hori familiarekin partekatzea zuen gogoko.

Andyk Kalifornian eta Frantzian egin zituen ikasketak, eta, horri esker, familia enologiaren mundura hurbildu zen. Enologia ikasi zuen Kaliforniako UC Davisen, eta ia familia osoak dauka WSET (Wine & Spirit Education Trust) enologiarekin zerikusia duen tituluren bat.

2001ean Oxfordshire landa ingurunera bizitokiz aldatu zirenean, etxeko lorategian 0,2 hektareako mahasti bat landatu zuten, ardoa egiteko asmoz. Negozioa ez zen errentagarria, eta auzokoek ardo zuria doan lortzeko aukera ezin hobea izan zuten.

Baina, ardo beltza egiteko erronka aurrera eramateko, McLeodtarrek Europako hegoaldean bilatu behar izan zuten irtenbidea. Andy eta Aliren seme Robek eta haren emazte Elenak Terra Alta aurkitu zutenean, berehala erabaki zuten mahasti batzuk erostea. Bi urte geroago, bertoko ardogintza industria hobeto ezagutuz, upategi batean inbertitzea pentsatu zuten, Celler Alimara sortuz. Animo!!]]>
<![CDATA[Pinazi pinua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2020-05-23/pinazi_pinua.htm Sat, 23 May 2020 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2020-05-23/pinazi_pinua.htm
Antonio Bleda buru zutelarik egin zuen gora Bodegas Bledak, garai haietan aitzindari izan baitzen bai ardoak botilatzen, bai esportazio lanetan. Ordura arte, granelak eta barne merkataritza izan zen negozio bakarra, eta alboratu egin zuten.

Ez dute tradizioa ahazten, baina ez diote teknologiari uko egiten; ondorioz, XXI. mendearen hasierarekin upategia izugarri berriztatu zuten.

Upategia sortu eta ehun urtera, upategiaren egoitza Valle de Omblancasera eraman zuten, Jumillan bertan. 550 metroko altueran dago, upategiak dituen monastrell, syrah, cabernet sauvignon eta sauvignon blanc mahatsez osatutako mahastietatik gertu.

Upategiko instalazio guztiak klimatizatuta daude, eta hezetasun aldetik ere kontrolatuta daude. Horri guztiari esker, prozesu guztia kontrolpean dute. Baina upategiaren benetako altxorra mahastia da. 250 hektareako mahastia. 700 metroko altueran landatuta, eta ia guztia nekazaritza ekologikoan landua daukate.

Monastrella da upategiko erregina eta estandartea. Monastrella da lur horietara ezin hobeto egokitzen den mahatsa. Klima beroa behar du heltzeko, eta ondo gordetzen du hezetasuna. Era berean, lehorte luzeak jasateko gai ere bada. Ardo boteretsuak ematen ditu, kolore eta kontzentrazio handikoak, oso egituratuak, eta, aroma aldetik, konplexutasun handikoak.

Arestian aipatutakoez gain tempranilloa, petit verdot eta garnatxa ere lantzen dituzte beltzetan. Zurietan, berriz, airen eta macabeo ere erabiltzen dute. Upategiko markarik ezagunena Castillo de Jumilla da, beltzak, zuriak, gorriak…

Nik Pino Doncel azpimarratu nahi dut gaurko honetan. Marka honekin zuri bat egiten dute, sauvignon blanc mahatsez eta hiru ardo beltz: Doce Meses, Black eta Vintage. Doce Meses monastrell eta syrah mahatsez egina da. Black monastrell, syrah eta petit verdota daramatza, eta Vintage mahats mota desberdinak nahasiz egina da, urteko ardo gaztea.

Hiruretatik Doce Meses nabarmenduko nuke, baina hirurek merezi dute gure arreta berezia... Eta, nola ez, poltsikoak ere eskertzen du garai latz hauetan. Animo!!]]>
<![CDATA[Luthier lurraldea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/037/001/2020-05-16/luthier_lurraldea.htm Sat, 16 May 2020 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1867/037/001/2020-05-16/luthier_lurraldea.htm
Hau da Wikipediak luthierrei buruz esaten duena, eta pentsa dezakegu Territorio Luthier upategiaren izenak ere luthierren izaera hartzen duela inspirazio gisa: «Egurra eta haria landuz, mendeetan zehar arimak pozteko instrumentuak sortu dituzte».

Ardoak, musikak bezala, pazientzia handiarekin eta tradizioari jarraituz, oroitarazteko misioa bete dezakeela pentsatzen dute upategian.

Territorio Luthier proiektua 2009an abiatu zuten, Cristina Alonsok eta Fernando Ortizek, Aranda de Dueron (Burgos, Espainia). Fernando sommelierra eta enologoa da, eta ardoa banatzeko enpresa bat du. Haren familia, Arandan beste asko bezala, ardoaren munduarekin oso lotuta egon da beti. Fernando da upategiko enologoa eta zuzendari teknikoa. Cristina ere ardoarekin lotuta dago: agentzia bat dauka, ardoaren turismoarekin oso lotuta dagoena. Cristinaren aitonak ardoa eramaten zuen Dueroko erriberako herrietara kamioietan, saltzeko. Cristina, gaur egun, esportazioaz eta enoturismoaz arduratzen da.

Bestalde, Jesus Madrazo dute enologia kontuetan aholkulari lanetan. Iraganean Contino upategiko arima izan zen urte askoan.

Ardo oso interesgarriak egiten badituzte ere, gaur bertako mahatsak berreskuratzeko martxan duten proiektua azpimarratu nahi dut.

Gaztela eta Leongo (Espainia) mahats barietate minoritarioak berreskuratu nahi dituzte: Tinto Jeromo, Gajoarroba, Rabigato-Puesta en cruz, Mandon-Forcada.

Galzorian dauden mahatsak dira, ardo bereziak eta bakanak egiteko berreskuratu nahi dituzte, iraganari so, geroaz ikasteko. Berreskuratze lan hori Gaztela eta Leongo Juntako Nekazaritza Institutu Teknikoa eta 3 Ases upategiarekin batera egiten dute. Mahats horiek mahasti txikietan sakabanaturik daude, eta oso zailak dira identifikatzeko eta kokatzeko. Helburua zera da: Duero erriberan zer egokitzapen maila izan dezaketen aztertu, eta, ostean, kalitatezko sor-markapean babestutako mahats horiekin ardoak egin daitezen bidea zabaldu.

Bitxia da bezeroak proiektu honetan nola hartzen duen parte: Territorio Luthierren ardoak erosiz gero, eroslearen izenarekin mahatsondo bat landatzen da, eta mahatsondo horrek etorkizunean emango duen ardoa eskuratzeko aukera izango du, urtez urte, ekoizpen gastu txiki batzuk ordainduta. Era horretan, galzorian dagoen mahats mota hori berreskuratzea ahalbidetuko luke bezeroak.

Bitxia benetan. Ez didazue esango ez dela erromantikoa, ezta?

Animo!]]>
<![CDATA[Hegoafrikatik Errioxara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2020-05-09/hegoafrikatik_errioxara.htm Sat, 09 May 2020 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2020-05-09/hegoafrikatik_errioxara.htm
Enologia ikasi zuen, eta bere herrira itzuli zen, eta kalitate bikaina eskaintzen zuen upategi txiki batean aritu zen lanean lau urtez, berrogei urtetik gorako eta ekoizpen txikidun mahastiak zituen upategi batean.

Clara Canals Campo Viejo upategiko enologoa zen, eta upategiak zuen mini mahasti esperimental baten arduraduna. 2010ean, Clara Hegoafrikan zegoen, mahastien inguruko formakuntza jasotzen, eta lagun batzuen bitartez ezagutu zuten elkar Clarak eta Bryanek. Bi urte geroago, Bryan Errioxan zegoen, gaztelera ikasten, eta 2013tik aurrera bere ardoa egiten.

Esan beharrik ez dago Clarak eta Bryanek proiektu propioa abiatu zutela: MacRobert & Canals Bodega y Viñedos.

Upategia Logroñon (Errioxa, Espainia) dago. Upategi txikia da, kalitatezko ardoak ekoizteko eta oso erabilgarria, oso praktikoa ardogintzarako.

Mahasti bakoitzeko mahatsekin lan egiteko depositu txikiak dituzte, denak ere hotz-beroa sistema integratuarekin, hartzidura bakoitza bere aldetik kontrolatzeko aukerarekin.

Hozte-sistema gela txiki bat ere badute, eta horrek mahats bilketak planifikatzeko aukera ematen die, eta mahasti bakoitzeko mahatsak momenturik egokienean jasotzeko aukera ematen.

Mahatsak eskuz jasotzen dira, noski, kutxa txikietan, eta mahastian, lehenengo, eta upategian gero, mahats aukeraketa egiten da, eta grabitatez depositura eramaten dira.

Mahasti txikiekin egiten dute lan, gehienak zaharrak, 40-90 urte bitartekoak. Argi dute: «ardoaren kalitatea mahastiaren kalitatearekin lotuta dago. Ardoaren kalitatea mahastian dago, beraz, ardogintza hori islatzera mugatu behar da».

Ardoak egiteko baliatzen dituzten mahastiak, berriz, Errioxan eta Araban sakabanatzen dira, lursail txikiak eta bakanak, lur guztiek eskain dezaketen aniztasuna erakusteko asmoz.

Sei ardo egiten dituzte, bi zuri eta lau beltz. La Nave, Laventura eta Barranco de San Ginés dira beltzak, eta Laventura malvasia eta Laventura viura zuriak. Azkenaldi honetan zuriekin nago maiteminduta, oro har, baina gaur Barranco de San Ginés azpimarratu beharrean sentitzen naiz, berau baita, nire ustez, upategiko ardorik bikainena. Guardia eta Elvillar (Araba) artean daude mahastiak, lau terrazatan antolatuta. Tempranillo, graciano, garnatxa, mazuelo eta virua mahatsek osatzen dute nahastea. Bere onena ahoan ematen du, zetatsua, dotorea eta luzea!!

Animo denoi!!]]>
<![CDATA[Murmurioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/037/001/2020-05-02/murmurioa.htm Sat, 02 May 2020 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1866/037/001/2020-05-02/murmurioa.htm Priorat deritzon eskualdean. Doix familiak 1850ean hasi zuen ardoaren eta mahastiaren inguruko ibilbidea, baina beste askok bezala, filoxerak derrigortuta, eten egin behar izan zuten hasitako bidea.

Doix familiako Juan Doixen aitonak, Juan Extrems Doixek, pasioz zaintzen zituen mahastiak, eta pasioz egiten zuen ardoa; eta horren isla da 1888an Bartzelonako Erakusketa Unibertsalean lortutako urrezko domina edota hamar urte lehenago, 1878an, Pariskoan lortutako zilarrezkoa.

Filoxeraren ostean, garnatxa eta cariñena mahatsak birlandatu zituzten, Poboledako kooperatibara bidaltzen zirenak; 1999an, upategian bertan, berriz ardoa egiteari ekin zioten arte.

Ramon eta Valenti Llagosterak sortu zuten gaur egungo upategia, eta egun, haien anai-arrebek eta haien iloba Sandra Doix enologoa dira upategiaren buru.

Poboleda Priorateko ipar-mendebaldean dago, Montsant eta Mollo mendilerroen babespean. Horri esker, ipar-mendebaldetik jasotzen duen haize leunari onura ateratzen dio, eta, horri esker, heltze prozesua motelago bilakatzen da: Priorateko beste herri batzuekin alderatuz, hamabost bat egun geroago izaten da.

Sei ardo egiten dituzte, denak sona handia duen Priorat sor-markapean. Bost beltzak dira eta bakarra zuria: Murmuri.

Esan daiteke Prioraten ardo beltzek askoz pisu handiagoa dutela zuriek baino, baina badaude zuri bikainak: Clos Nelin, Clos Martina, L'Antagonique, Gotes Blanques, Les Brugueres, Escanya-Vella edota gaur hemen nabarmendu nahi dudan Murmuri.

Murmuri garnatxa zuriz egindako ardoa da gehienbat, eta macabeu (Errioxako viura) apur batekin.

Mahastiak 500-600 metroko altueran daude, malda nabarmenetan, eta Prioraten hain bertakoa den licorella edo arbelez osatutako lurzoruetan. Hogei eta hogeitabost urte artean dituzte mahatsondoek, eta kilo erdi mahats ematen du bakoitzak, kalitate bikainekoak.

Muztioa altzairuzko deposituetan hartziten da, eta gero hiru hilabetez bere ligekin ontzen da, eta horrek izugarrizko konplexutasuna eta bolumena ematen dio.

Mas Doixen lehen ardo zuria da Murmuri, ardo freskoa, bikaina eta luzea. Oso ekoizpen txikiko ardoa da, bost mila botila inguru ekoizten baitira urtero-urtero.

Ekoizpen txikiko ardoa, beraz, baina kalitate izugarrizkoa, boteretsua, belusatua, konplexua eta luzea, oso luzea.

Ez dauka Clos Mogador upategiak egiten duen Clos Nelinen sona, baina haren erdia balio du eta ezin hobea da Priorateko zuriak ezagutu eta haiez gozatzeko.

Animo eta aurrera!]]>
<![CDATA[Mahatsondoaren aihenak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/037/001/2020-04-25/mahatsondoaren_aihenak.htm Sat, 25 Apr 2020 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1866/037/001/2020-04-25/mahatsondoaren_aihenak.htm
Gomariz izena kokapenak ematen dio, hau da, herrixkaren izena da, eta gomariza-tik dator, galegoz mahatsondoaren aihena, ahien berdea. Iberiar penintsulako mahasti barrutirik zaharrena omen da (horrela dago jasota Simancaseko Artxibategi Nagusian), askok Ribeiroren urrezko milia moduan ezagutzen dutena. Gaur egun, Ricardo Carreiro dago upategia zuzentzen eta gidatzen. Ricardoren aitak, Cacok, Hego Amerikatik itzultzean berriz ekin zion mahastizaintzari eta ardogintza lanari. Coto de Gomariz izenarekin merkaturatu zen lehen botila 1980ko hamarkadakoa da. Gaur egun, 32 hektareako mahastiak dituzte, denak mahats autoktonoz osatuak. Ribeiro jatorri izeneko tokirik iparraldekoenean dago Gomariz, eta lur desberdinetan egoteak izugarrizko konplexutasuna ematen die ardoei, beste tokikoekin alderatuz. Hego ekialde-hego mendebaldean kokatuta egoteak heldutasun egokia ahalbidetzen du, betiere freskotasuna galdu gabe. Gaur egungo upategia 2000. urtean eraiki zuten, eta, guztira, 200.000 botila inguru ekoizten dituzte. 2001etik Xose Lois Sebio da upategiko zuzendari teknikoa eta enologoa. 2004an mahastiak era ekologikoan eta biodinamikoan lantzen hasi ziren.

32 hektarea horietatik 24 Gomarizen daude, ia denak mahastizaintza naturalean landuta. Permakulturaren aitzindari Masanobu Fukuokaren printzipioei jarraitzen diete, mahastizaintza tradizionala egiten dute, eta ekoupategi galiziarra izaki, pentsa daiteke ardo zuriak direla upategian ekoizten dituzten ardorik nabarmenenak; eta bikainak izan arren, gaurkoan ardo beltzak azpimarratu nahi ditut hemen: Abadía de Gomariz, Seica, VX Cuvée Caco eta VX Cuvée Primo. Hiru marken artean 6.000 botila eskas egiten dituzte. Souson, Caiño Longo, Caiño da Terra, Carabiñeira, garnatxa eta mencia mahatsak erabiltzen dituzte ardo beltzak egiteko. VX Cuvéeak bikainak dira, biak ala biak, baina bikainena guztietatik Seica da. Se Sebio enologoaren abizenetik dator, eta Ca Carreiro upategiaren jabearen abizenetik, eta biak lotzeko, I. Baina, gainera, seica galegoz zera da, beharbada izan daiteke agian... oso adierazpen galiziarrak. Souson carabiñeira eta garnatxaz egina dago. Txortenak eskuz kentzen dira, oinekin zapaltzen dute mahatsa, upel irekietan beratzen da, eta ardoa homogeneizatzeko lanak ere eskuz egiten dira. Fruta bikaina, mineraltasuna, konplexutasuna, dotorezia, bikaina!]]>
<![CDATA[Talaiatik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/037/001/2020-04-18/talaiatik.htm Sat, 18 Apr 2020 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1866/037/001/2020-04-18/talaiatik.htm
Gaur upategi horren kontu batzuk azaldu nahi dizkizuet, merezi duelako egiten duten lana ezagutzea.

Proiektu hau El Pilar de la Horadadako ( Albacete, Espainia) Lopez familiarekin batera daramate aurrera. Upategia Almansan (Albacete, Espainia) dago, Valentzia, Alacant eta Murtzia artean, Gaztelako meseta eta Mediterraneo itsasoaren artean.

Atalaya upategiaren uztaldia 2007an izan zen, eta, harrezkero, garnatxa tindatzailea eta monastrell mahatsekin lan egin da, haien ezaugarriak eta izaera aztertuz eta hobeto ezagutuz.

Upategiaren eraikin guztiak eta mahastiaren zati bat Almansatik hiru kilometrora daude, iparraldera, gehienbat kareharrizko lurzoruetan eta zazpiehun metroko altueran.

Inguru horretan klima kontinentala da nagusi, eta lurra emankortasun zein euri kantitate urrikoa, errendimendu edo etekin txikikoak, beraz; eta ondorioz, frutak kalitate handia eskainiko du, kolore eta aroma kontzentrazio izugarriarekin.

Mahastiak partzela desberdinetan daude sakabanatuta, kasu gehienetan zazpiehun eta mila metroko altueran kokatutako garnatxa tindatzailea eta monastrell mahatsondo zaharrez osatuak.

Arestian aipatutako Triton upategiaren kasuan bezalaxe, zuzendaritza teknikoa Frank Gonzalesen esku dago, espainiar jatorriko enologo australiarra.

Atalayan egiten diren ardoek oso ondo islatzen dute jatorria, lurra... ardo egituratuak, kolore aldetik kapa oso altukoak, eta upelean zein botilan zahartzeko gaitasun handikoak; baina finak, dotoreak eta fruta ugaridunak. Beraz, esan daiteke ardook erraz edatekoak direla, ahoan erraz igarotzen direnak eta luzeak bezain gozoak amaieran.

Hiru ardo egiten dituzte, hirurak beltzak: Laya, La Atalaya eta Alaya.

Laya gaztea da, garnatxa tindatzailea eta monastrell mahatsez egina, bakoitza bere aldetik hartzituta. Gero lau hilabetez ontzen dira upel frantziarretan.

La Atalaya ardoa ere aurrekoak daramatzan bi mahatsez egina dago, baina kasu honetan, hamabi hilabetez ontzen dira frantziar upeletan.

Alaya Tierra da, baina, upategiko ardorik bikainena, nire ustez. Garnatxa tindatzailez egina dago, eta hamabost hilabetez upelean ondutakoa da, gehienbat frantziarrak, baina kantitate txiki bat upel amerikarretan ontzen da. Sudurrean bikaina da, fruta beltza zein gorri ugari eskainiz, eta dena mineraltasun batean murgilduta. Ahoan boteretsua da, baina duen azidotasun harrigarriak oreka ematen dio. Zetatsua eta oso luzea. Animo!]]>
<![CDATA[Zaldiaren ametsak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/037/001/2020-04-04/zaldiaren_ametsak.htm Sat, 04 Apr 2020 00:00:00 +0200 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1866/037/001/2020-04-04/zaldiaren_ametsak.htm
2005ean, pasio hori areagotzeko, mahasti propioa diseinatzen hasi ziren, eta, horretarako, non landatu bilatzen hasi ziren, zein izango ote zen tokirik aproposena, beren herritik gertu zeukaten eta ardoaren kultura bizi zuten tokiak bilatzen: Sevilla, Malaga, Cadiz, Kordoba... (Espainia). Pixkanaka- pixkanaka, urrutiratzen hasi ziren, eta hilabeteetako esplorazio lan zehatz baten ondorioz, Granadako probintziako erdialdean goi-ordoki batean zegoen zokotxo bat aurkitu zuten, Sierra Nevadaren oinetan. Esan daiteke, beraz, 2005ean partzela horiek erosiaz bat abiatu zela Bodegas Caballoren ibilbidea. Mahastia diseinatu zuten: mahats motak, txertakak, orientazioa, landatze kopuruak, mahastien arteko tarteak, besorako landatzeak... eta zehaztasun horiek aurrera eramanez, proiektu apal bezain handia definitu zuten, Granada jatorri izena zein V.T. Altiplano de la Sierra sor-markapean. Europa kontinentaleko mahastirik altuenetarikoa da Bodegas Caballorena, lur sakon eta konplexuetan dagoena. Ardoa egiteko ematen diren prozesu guztiak kontrolpean dituzte, haien esku daude eta harro sentitzen dira: landatzea, inausketa, mahats bilketa, diseinua, merkaturatzea... Lehen uztaldia 2012koa izan zen, eta ekologikoan abiatu zuten lana bere horretan mantentzen dute.

Mahastiaren kokapenari, altuerari, hain zuzen, izugarrizko garrantzia ematen diote Caballon: batetik, mahatsaren heltze garaian, egunaren eta gauaren artean tenperatura aldaketa izugarria delako, hogei gradukoa sarritan, eta horrek mahats mordoen heltzea moteldu eta hobetu egiten duelako; eta, bestetik, altuera horretan, ultramore erradiazioa oso handia delako, eta, horri erantzuteko, mahats garauen azalk izugarrizko lodiera lortzen dute; eta jakin, badakigu mahatsaren azalean ematen direla antocianoak (kolorea), taninoak eta beste polifenol batzuk.

Egiten dituzten ardo gehienak beltzak dira, baina badute riesling mahatsez egindako zuri lehor bat eta beste bat erdilehorra: Blanka eta Zaguan dira horiek. Beltzetarako tempranilloa, syrah eta pinot noir mahatsak erabiltzen dituzte. Que nos quiten lo bailao nabarmenduko nuke beltzen artean, pinot noir mahatsez eginiko ardo dotorea. Patxi Zabala beti izango zara gure bihotzetan.]]>
<![CDATA[Arbasoen omenez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/037/001/2020-03-28/arbasoen_omenez.htm Sat, 28 Mar 2020 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1867/037/001/2020-03-28/arbasoen_omenez.htm
Baina beste hainbat gauzaren moduan ez da egingo. Antolatzaileak beste data baten bila ari dira, baina ez da erraza, inork ez baitaki normaltasuna noiz bueltatuko den.

Beraz, aurrera egin behar, eta azokari egin behar nion tokia Jerezko Lorente y Barba upategiari eskainiko diot, eta aurrera egingo dugu; gauzak berriz ere, hainbat arinen, lehengora itzuliko diren esperantzarekin.

Mauricio Lorentek eta Julio Barbak Jerezko (Espainia) ardoa pasioz bizi dute, haien familiek irekitako bideari jarraitzen diote zintzo, hainbat belaunaldiren lanari jarraituz. Esan daiteke upategiaren sorrerak Lorente familiaren solera ardoetan duela oinarria. Mauricio Lorenteren herenaitona ardo tratularia zen, upategi-biltegi txiki bat zeukana. Haren semeak, XIX. mendean upategi bateko langilezaina izaki, grina eta mimo handiz gorde zuen aitak utzitako biltegia. Ardook Onofre semeari —egungo upategiko jabearen aitona denari— heldu zitzaizkion, botikari eta analisi kliniko eta enologikoetan espezializatua zenari. Onofrek Lukol upategia erosi zuen, eta La Enfermera ardo kinatuarekin eta afrodisiako moduan saltzen zen Yohimbina jerez ardoarekin nolabaiteko ospea lortu zuen.

Upategia zein marka komertzialak saldu zituen arren, solera onenak gorde zituen, familiarekin lotura handiena zutenak, Mauricioren aitaren, —hau ere Onofre— eskuetara pasatu zirenak. Mauricioren aita ere botikaria eta analista zen, eta Las Cabezas kalean, 1970eko hamarkadara arte, biltegi eta denda eduki zuen. Argi dago Mauricioren aitak zein aitonak altxor bikaina mantentzen jakin izan zutela, enologorik ez zegoen garaian, kimika eta analisiaz zekitenaz baliatuz eta familia tradizioari jarraituz.

Aurrekari horiekin guztiekin abiatu zuten 2016an gaur egungo upategia Julio Barbak eta Mauricio Lorentek. Haien helburua ez da ekoizpen handiak egitea, baizik eta tradizioari eustea, hots, mimo handiz egindako eta zaindutako ardo bikainak eta bakanak egiteko tradizioari eustea; hain zuzen ere, altxor eta bitxi horiek sortu eta gorde zituztenak bihotz-bihotzetik omentzea.

Oraingoz, bi ardo baino ez dituzte egiten: Fino Lorente y Barba eta Oloroso Lorente y Barba. Finoa ihinztatua izaten da, ontze biologikoa ahalik eta gehien luzatzeko; eta zahartze horrek ematen dio, alde batetik, aroma intentsitate nabarmena; eta, beste alde batetik, urre kolore nabarmenagoa, eta ez normalean finoek izaten duten zurbiltasuna.

Oloroso ardoari dagokionez, zera nabarmenduko nuke nik: oso egituratua dela, eta ahoan leuna eta oso luzea. Animo denoi!]]>
<![CDATA[Bierzoko aztia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1936/035/001/2020-03-21/bierzoko_aztia.htm Sat, 21 Mar 2020 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1936/035/001/2020-03-21/bierzoko_aztia.htm
Duela bederatzi bat urte hitz egin nizuen Margon upategiko Pricum ardoari buruz. Raul Perezek prieto picudo mahatsez egindako ardo bikaina da, Leongo Pajares de los Oterosen (Espainia).

Raulen beste ardo bat jarri nahi dut gaur fokuaren azpian: Ribeira Sacrako Castro Candaz. Eta, bide batez, Raul Perezen beste kontu batzuk ere ekarri nahi ditut hona, mundu osoan izugarrizko sona eta ospea duen ardogile hori hobeto ezagutzeko.

Espainian Robert Parkerren ordezkari den Luis Gutierrezen esanetan, «Raul espiritu librea da, egin eta desegiten du, hemendik hara doa, handik hona dator, etengabe asmatzen, probatzen, aldatzen behin eta berriro...».

Mahasti propioekin zein beste batzuei erositako mahatsekin egiten dute lan. Ardo zuriak zein beltzak egiten dituzte, berto-bertoko mahatsez, oro har ekoizpen oso baxuekin.

Sorterriko Bierzoko ardoez gain, Rias Baixas, Monterrei, arestian aipaturiko Leon edo, gaur hona ekarri nahi dizuedan ardoa bezala, Ribeira Sacran.

Perezen filosofiari jarraituz, modu tradizionalean egiten dute lan, mahastietan ahalik eta gutxien eraginez, lur eta klima bakoitza ulertuz eta mahats mota bakoitzaren heltze erritmoa errespetatuz.

Ondo zahartuko diren ardoak bilatzen ditu Raulek, baina hasiera-hasieratik edangarriak direnak, lehen esan bezala bertako mahatsekin eta galzorian dauden mahats motekin egindakoak.

Familiaren upategian hasi zen enologo lanetan, Castro Ventosa upategian, jaioterrian, Valtuillen (Leon, Espainia). 2003an abiatu zuen bere lehen proiektu pertsonala, Ultreia. Ultreia proiektuak marka zerrenda luzea dakar, ez Bierzon bakarrik, Portugalen Dirk Niepoortekin edota Hegoafrikan Eben Sadie lagunekin ere sortzen baititu ardoak marka horrekin. Gero La Vizcaína de Vinos izenpean botilatzea erabaki zuen. Valtuilleko lur mota eta orientazio ezberdinen emaitza da, betiere mencia mahatsa protagonista izanik.

Ezin dugu hemen sakon hitz egin Raulen ardo guztiei buruz, eta horregatik Ribeira Sacran egiten duen Castro Candaz A Boca do Demo azpimarratuko dut gaur, bikaina iruditu baitzait, desberdina, aparta. Rodrigo Mendez enologoarekin batera gidatzen duen proiektuaren emaitza da, Lugoko Ribeira Sacrako eskualdean, mahats autoktonoekin lan eginez eta Borgoiniako estilo ukaezinarekin. Mencia mahatsez egina dago eta fudreetan —barrika mota bat— hartzituta, betiere tradizioari jarraituz. Txokolatea, piperbeltz beltza, ezkai lurrinak... eta ahoan egitura eta bolumen bikainak erakusten ditu. Animo guztioi, eta aurrera!]]>
<![CDATA[Legeltxorra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1861/045/001/2020-03-07/legeltxorra.htm Sat, 07 Mar 2020 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1861/045/001/2020-03-07/legeltxorra.htm
2001ean Manel eta Joan anaiek haien buruetan zuten ideiari forma ematea erabaki zuten: inguruari erabateko errespetua erakutsiz eta haien mahatsen bitartez paisaiaren argazkiak egitea.

Onibar hau XIV. mendeko familia etxeaz, hogei mahasti hektareaz eta beste 45 baso hektareaz osatuta dago. Garrafeko (Bartzelona, Katalunia) parke naturalean dago, hegoaldera, Mediterraneo itsasoari, begira. Masia mahastiz inguratuta dago, berto-bertoko mahats motez osatutako mosaiko batean: Sitgeseko malvasia, xarel.lo eta xarel.lo vermell zurietan, eta sumoll eta cariñena beltzetan.

Sumoll mahatsez ardo onak egitea konplexua bada ere, Lentiscusen mahats barietate horretaz maiteminduta daude. Upategiko beste izarra Sitgeseko malvasia da. Lehenak izan ziren mahats mota horrekin apardun ardo monobarietala egiten.

Clos Lentiscus La Renaissance des Appellations ekoizle biodinamikoen elkarteko partaidea da. Nicolas Jolyk Frantzian sustatutako elkartea da. Hainbat herrialdetako bazkideek osatzen dute.

Lentiscusen oinarria, funtsa, biodinamika da, kareharriz eta hondarrez osatutako lurretan garatzen den nekazaritza biodinamikoa.

Garraf parke naturalean egoteak, babestutako toki batean, nekazaritza ekologikoa eta ingurumenaren kontserbazioa bermatzen ditu. Mahastiak hegoalderantz begira daude, eguzkiaz eta itsasoko haize leunaz gozatuz, tenperatura kontraste oso leunekin, ardo atseginak emanez.

Lentiscusen egiten diren lanek ilargialdiari eta astronomia zikloari jarraitzen diote. Prestakin biodinamikoak eta landare desberdinen belar-urak erabiltzen dituzte.

Lentiscusen ardoak naturalak direla esan daiteke, ez baitaukate gehigarririk: mahatsa, besterik ez. Ez dituzte sekula lur sailetako mahatsak nahasten. Lur sail bakoitzak ardo bat ematen du eta uztaldiak ere ez dituzten nahasten.

Ardo apardunak zein lasaiak egiten dituzte. Ardo batzuk anforan ere ontzen dituzte, eta orange edo laranja ardoak ere bai. Aniztasuna itzela da, guztia hemen aipatu ahal izateko, baina ardo apardunak nabarmenduko nituzke, Sitgeseko malvasiaz zein sumoll mahatsez eginikoak. Biak ala biak antzinako metodoak jarraituz egiten dituzte. Clos Lentiscus Kataluniako upategirik interesgarrienetako bat da, inongo zalantzarik gabe.]]>
<![CDATA[Verum, benetakoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/045/001/2020-02-22/verum_benetakoa.htm Sat, 22 Feb 2020 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/045/001/2020-02-22/verum_benetakoa.htm
1963an, Juan Antonio Lopez Ramirezek eta Maria Victoria Monterok Altosa upategia eta destilategia sortu zuten, eta gaur egun ere, ardoak eta destilatuak ekoizten eta merkaturatzen jarraitzen dute.

2005ean, Maria Victoriak eta bere seme-alabek (Mari Belen, Juan Antonio, Pedro Jose eta Eliasek) Verum upategia sortu zuten, familiaren ardoei marka edo izena emanez; haien esanetan, «mahasti onenetan eta lurrik onenetan dute jatorria».

Verum hitzak latinez benetakoa esan nahi du, eta, haiek esaten duten moduan, ondo adierazten du ardoekin adierazi nahi dutena: lurraren benetakotasuna, lurrik eta mahastirik onenak berreskuratuz; familiaren benetakotasuna, lur horiek landu zituzten arbasoengandik ikasiz; eta ardoaren benetakotasuna, lurralde eta familiaren benetako isla.

Elias Lopez Montero da enologoa, eta upategiaren arrakastaren errua harena da, neurri handi batean. Verum proiektua abiatu aurretik, Duero Erriberako Aalto upategian eta Hegoafrikako Bergkelder upategietan aritu zen lanean.

Verum upategia abiatzeak inguruko upategiek jarraitzen zuten filosofia goitik behera aldatzea ekarri zuen: barietatearen bikaintasunaren alde lan egiten du Eliasek, lurraren izaera benetan erakustearen alde, eta hori guztia mahastizaintza ekologikoak dituen neurri zurrunei jarraikiz.

2016an hego hemisferiora itzuli zen, Argentinako Patagoniara hain zuzen ere, ardoa egiten den munduko lekurik hegoaldekoenera. Urte horretatik aurrera, bi mahats bilketa egingo ditu urtean: bata Mantxan eta bestea Argentinan.

Argentinako ardoekin izugarrizko arrakasta lortu bazuen ere puntuazio aldetik-eta, gaur, Mantxako Ulterior proiektuan sortutako ardoak nabarmendu nahi ditut.

2007an abiatutako proiektua da. «Ezagutzen ez dugun tokira eginiko bidaia, lur honen ezagueratik eta diogun maitasunetik abiatuz». «Verumek klima aldaketari ematen dio erantzuna, gure filosofia erakustea bermatuko duten mahats motak erabiliz, gure jatorria errespetatuz, baina lurralde berriak aurkitzeko beharrarekin...».

Verum proiektua abiatuaz bat, Eliasek eta haren anai-arrebek upategiaren etorkizuna marraztu zuten El Romeral lursailetik, eta klima aldaketara egokitzeko gaitasuna erakutsi duten mahats motak landatu: Malvasia usaintsua, mazuelo, graciano mahatsak, baina baita berreskuratu nahi duten moravia garratza, albillo real eta tinto Velasco, besteak beste. Lursail honetatik eta mahats mota horiek erabiliz sortzen da Ulterior proiektua, 2018an. Bost ardo desberdin egiten dituzte: lau beltz eta zuri bat. Denak monobarietalak. Albillo real mahatsez egindako zuria bikaina da.]]>
<![CDATA[San Clodioko arimadun basoan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/044/001/2020-02-08/san_clodioko_arimadun_basoan.htm Sat, 08 Feb 2020 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1866/044/001/2020-02-08/san_clodioko_arimadun_basoan.htm
Arabako Mahastiak sor-marka berriarenak azterketa eta hausnarketa sakona behar du, eta leiho honetan ez daukagu toki askorik horretarako, baina uste dut garrantzitsua dela kontua mahai gainean jartzea, hau da, Arabako hainbat mahastizainek Errioxa sor-marka utzi eta sor-marka berria sortzeko azken urteotan egiten ari diren urratsak inflexio-puntu bat izan baitu aurreko astean: Espainiako BOEn publikatuta, lehen urratsa egiten delako sor-marka horren aldaketa gauzatzeko.

Baina, orain, Jose Luis Cuerda zinemagilea eta ardogilea izango dut hizpide.

Gehienok badakigu Cuerda zinema zuzendari bikaina eta bitxia izan dela, besteak beste, Amanece que no es poco, La lengua de las mariposas, El bosque animado, Los girasoles ciegos edota Tiempo después pelikulak zuzendu zituen.

Baina askorentzat berria izango da Cuerdak ardoa zenbat maitatzen zuen jakitea.

Nik Valentzian ezagutu nuen 2007an, Verema topaketan, Sergio Pazos, Amaia Arzuaga diseinatzailea, Wiesenthal idazlea eta beste kazetariren batekin batera, Kultura eta ardoa gaiaren inguruan egin zen tertulia-dastaketa batean. Tertulia bukatuta, harekin hitz egiteko parada izan nuen, jatorra, apala, umore bikainekoa eta ardoaz erabat maiteminduta. Albacetekoa (Espainia) bazen ere, Galizian jarri zituen begiak, eta batez ere bihotza, lehenengo El bosque animado eta urte batzuk geroago La lengua de las mariposas pelikulak egiten aritu zenean. Askok ez bezala, barrualdean, eta ez kostaldean, aurkitu zituen arrazoiak paraje haiekin maitemintzeko. Lehenengo, O Carballiñon erosi zuen etxetxo bat, eta, gero, XV. mendeko upategia Leiro udalerriko Gomarizen. Cuerdak Galiziako ardoei, eta Ribeiroari bereziki, maitasun eta errespetu handia die, eta, horregatik, oso ondo egin zituen egin beharreko urratsak. Eraikinari sei hektareako lurrak gehitu zizkion, hogeita hamar ugazaba desberdinei erositakoak, hain zuzen ere. Lur horietan berto-bertoko mahats motak landatu zituen: godello, albariño, torrontes eta, batez ere, treixadura.

Ardoa San Clodio deitzen da, Ribeiro sor-markapean merkaturatzen da, eta, Cuerdak esaten zuen moduan, «zintzotasunez, ezagutzaz eta gustu onez» egindakoa. Topa egin dezagun, ba, San Clodio kopa batekin, utzi gaituen ardogile eta gizon bikainagatik.]]>
<![CDATA[Ametsak betez, Luis Olivan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2020-01-25/ametsak_betez_luis_olivan.htm Sat, 25 Jan 2020 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1870/037/001/2020-01-25/ametsak_betez_luis_olivan.htm
Hainbat urtetan egin genuen topo Valentzian urtero egiten diren topaketa horietan.

2007an, Pirineos utzi, eta Bierzoko (Gaztela eta Leon, Espainia) Dominio de Tares upategian hasi zen lanean. 2012an Somontanora itzuli zen hango upategirik ospetsuenean lan egitera, Enaten, hain zuzen ere, Madrilgo San Martin de Valdeiglesiaseko Las Moradas de San Martin upategian egiten zuen lanarekin partekatuz.

Baina Luisen buruan eta bihotzean beti egonda amets bat, upategi propioa izatea, alegia. Eta amets hori iazko abuztuan abiatu zuen Olivanek, Luis Olivan Vinos y Viñedos sortuz.

«Nire oroimeneko hainbat eta hainbat xehetasun baratzean eta soroetan ematen dira, nire familiakoak nekazari eta ortuzain izan baitira Hoya de Huesca eta El Abadiado de Bandaliesen; ardoa eta mahastia beti egon dira hortxe».

Bodegas La Sierra (Aragoi, Espainia), Crianzas y Viñedos Santo Cristo (Aragoi, Espainia) eta Vinícola de Arganda (Madril) dira Olivanek erabiltzen dituen upategiak bere ardoak egiteko.

2018ko martxoan hasi ziren mahastiak bilatzen, gehienetan berto -bertoko mahatsez osatuak, baina kanpokoak baztertu gabe, orientazioa eta kokapenari erreparatuz.

Epe luzerako alokairuko mahastiak kudeatuz edota mahastizain onei mahatsa erosiz lan egiten dute; baina, gaur egun, mahastiak erosteko prozesuan daude, mahasti propioak ematen dituen abantailak balioetsiz.

Ainzonen (Zaragoza), Bespenen (Huesca) eta San Martin de Valdeiglesiasen daude mahastiak. Lehenengo bietan garnatxaz osatutako mahastiak dira, eta San Martinen, berriz, malvar (zuria) eta garnatxaz osatutakoak.

Hiru ardo egiten dituzte, hirurak ere ekoizpen oso txikikoak. Bi beltzak dira, Luis Olivan Garnacha de Bespen Las Pilas (Somontano sor-markapean) eta Luis Olivan Garnacha de Ainzón (Campo de Borja sor-markapean); eta hirugarrena, berriz, zuria, malvar mahatsez eginiko Luis Olivan Malvar de San Martin de Valdeiglesias. Ardo guztiak ontzen dira upeletan, upel handiak eta erabilitakoak, ahalik eta eraginik txikiena izan dezaten ardootan.

Hirurak dira bikainak, eta laster beste bat ere aterako dute, laugarrena: Clarete de Bespen.]]>
<![CDATA[Tradizioa bai... berritasunak ere bai]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/036/001/2020-01-11/tradizioa_bai_berritasunak_ere_bai.htm Sat, 11 Jan 2020 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1866/036/001/2020-01-11/tradizioa_bai_berritasunak_ere_bai.htm
Modest Rigol Tubella, Mariaren aitonak, ardoak merkaturatzen egiten zuen lan, eta, 1897an, artean xanpaina deitzen zen ardoa egiten hasi zen. Etxeko upategian hasi zen, Sant Sadurni d'Anoia (Katalunia) herriaren bihotzean, Francesc Maniobens Rigol semearekin. Hasieran egiten zuten ekoizpena oso txikia zen.

Esan daiteke, beraz, gaur egungo cavak familiaren oinordetzaren eta kalitatezko produktuak egiteko borondatearen isla direla. Penedesen ohikoak diren nahasteak dituzte (mcabaeu, xarel.lo eta parellada) eta ontze luzekoak dira, gainera.

Egiten dituzten cava guztiak lehen zapalduko muztioarekin egindako ardoekin egiten dituzte, oso egokiak izaten baitira ontze luzeko ardoak egiteko.

Mahastian ematen diren ziklo guztietan erne egoten dira, eta oinarrizko ardoa lortzeko prozesu guztia oso kontrolpean izaten dute, badakitelako hori dela kalitatea bermatzeko modu bakarra. Ia Penedes osoko mahastizainen mahatsak aukeratzen dituzte, eta horrek aukera paregabea ematen die inguru bakan horretako ardoek —cavek batez ere— eskaintzen duten izaera eta aberastasuna erakusteko.

Nahiz eta mahats mota autoktonoekin lan egin, proiektu berri bati ekin zioten 2013an, haiek microtiratge deitzen dutena: hau da, ekoizpen txikiko cava esperimentalak, monobarietalak zein mahats mota berriekin eginiko nahaste edo copage-ak, ardo bakanak eta bereziak lortzeko. Baina proiektu berri horrek ez dakar ardoztatzean aldaketarik, metodo klasikoak, betikoak mantentzen dituzte: hau da, eskuz eginiko irabiatze edo eragitea, eskuz eginiko lepo moztea eta, batez ere, ardoari bere denbora ematea.

Klasikoen artean bost ardo egiten dituzte, denak brut nature: lau zuri eta bat gorria, pinot noir mahatsez egina. Bostetatik Mil.leni, (mahats klasikoak erabiliz, baina chardonnayaren ukituarekin) eta Rosat Reserva (pinot noir mahatsez egindakoa) nabarmenduko nituzke.

Microtiratge proiektuan lau ardo egiten dituzte: bi monobarietalak dira, Xarel.lo eta Macabeu; eta beste bi nahasteak dira, Vint Mesos eta Pell Bruna. Laurak dira zuriak, Pell Brunaren osagai nagusi garnatxa beltza bada ere.

Azken lau horietatik Xarel.lo monobarietala eta Pell Bruna nabarmenduko nituzke. Xarel.lo horretan aberastasun aromatikoa azpimarratuko nuke, fruta zuriak eta ke ukituak ematen dion dotoreziarekin.

Pell Bruna desberdina da, ordea. Garnatxaren gozotasun bikaina eta macabeu mahatsak gehitzen dion azidotasuna eta ematen dion oreka dira, nire ustez, ardo hau bikain bilakatzen dutenak.]]>
<![CDATA[Heriotza zigorra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1866/037/001/2019-12-14/heriotza_zigorra.htm Sat, 14 Dec 2019 00:00:00 +0100 Roberto Sarriugarte https://www.berria.eus/paperekoa/1866/037/001/2019-12-14/heriotza_zigorra.htm mejorantes mahats motekin. Beraz, Pedronen birraitonak, aitonak eta aitak landutako eta zaindutako sei hektareatan hedatzen ziren mahastiak heriotza sententzia baten mehatxupean geratu ziren, eta hortik upategiaren izena: Sentencia.

Orduan erabaki zuen Pedronek erreleboa hartzea eta proiektu berri bat abiatzea, lurren zati txiki baten ardura hartuz, mahastiak hark nahi zuen filosofiapean lantzeko asmoz.

Pedronen hitzetan, «han, desagertzear zeuden bi partzela eskasetan, nire bizitzaren zati berri eta suspergarriaz ohartu nintzen: Sentencia».

Esan daiteke, beraz, familiaren mahasti ondarea babesteko jaio zela Sentencia, gaur egungo eredu produktiboa kontuan izanik jasanezina gertatzen dena.

Oso argi dute, beste ezeren gainetik, mahastizainak direla, eta bokazio hori familiaren eta lagunen mahastiak aztertu, zaindu, landu eta mimatuta datozela gero ardoak, izaera handiko ardoak, alegia.

Bitxia da, baina Albertoren abizenak eta haren sorlekuak izen berbera daramate (Pedron/ Los Pedrones). Han dago upategia, eta mahasti zatirik handiena ere (zortzi hektarea) hantxe dago. Klima mediterraneoa bada ere, ukitu kontinental nabarmena du, eta hori erabakigarria da mahastizaintzan eta, ondorioz, ardogintzan ere: udak epelagoak direlako inguruetan baino, eta horrek freskotasun handiagoa dakarrelako ardootan.

Bost ardo egiten dituzte, eta seigarren bat ere hor daukate zain. Lau beltzak dira, eta bosgarrena zuria: Las Bairetas, Alexandriako moskatel mahatsez egina.

Beltzetarako bobal, syrah, garnatxa eta royal mahatsak erabiltzen dituzte: Sentencia, Lluvia, El Indulto eta El Bosque Habitado. El Indulto ehuneko ehunean bobal mahatsez egina da, eta El Bosque habitado, %95ean syrah mahatsez. Beste biak nahasteak dira.

Las Bairetas ardo zuria bikaina da, eta ligekin egindako lana da azpimarratzekoa.

Beltzetan, El Indulto eta Sentencia nabarmenduko nituzke. El Indultok bobalaren alderik delikatuena eta dotoreena erakusten du; eta Sentencia ardoak, berriz, proiektuaren jatorria modu bikainean erakusten du, frutaren bikaintasuna erakutsiz.]]>