<![CDATA[Samara Velte | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 28 Jan 2022 03:07:26 +0100 hourly 1 <![CDATA[Samara Velte | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Gabeziak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2022-01-28/gabeziak.htm Fri, 28 Jan 2022 00:00:00 +0100 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2022-01-28/gabeziak.htm
Francoren alde «eroritakoen» monumentu baten, armadari eskainitako etorbide baten eta dozenaka erlijiosoren izenak daramatzaten kaleen artean, ezin falta zitekeen espainiartasunaren laugarren hankari egindako aipamena: fundamentuzko Konstituzio plaza bat. Eskerrak arazoa konponduta dagoen.

Gune aproposa aukeratu dute, gainera, hala izendatzeko: Konstituzio plaza berria oro har hutsik egon ohi den espazio bat da, haizea dagoenean izugarrizko hotza egiten duena eta eguzkiak jotzen duenean labe gori bihurtzen dena. Norabait joateko trantsitatu ohi dugu gehienok, ez bertan geratzeko.

Egokia izan da, halaber, inaugurazioan parte hartu dutenen zerrenda: Nafarroako eta Espainiako gobernuetako ordezkariez eta parlamentuko alderdi espainolistez gain, bertan ziren armadako komandante bat, Guardia Zibileko agintari bat eta Foruzaingoko zein Udaltzaingoko ordezkari bana. Konstituzioaren defentsak interpelatzen dituen eragileen adibide garbi samarrak, denak ere.

Nigatik, gera daitezke euren plazan eta euren konstituzioan. Bizitza handik 200 metrora dago, Gazteluko plazan: bertan, zabalik dago jada Laba, euskal kulturaren arnasgunetxo berria, iruindarren egongelara begira, hiriaren benetako gabezietako bati erantzuteko asmoz sortu dena.

Hiriaren beste aurpegia da, Maiak nahiago lukeena ez ikusi, baina gero eta ikusgarriago bihurtzen ari dena.]]>
<![CDATA[Egia ukigarriak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2022-01-21/egia_ukigarriak.htm Fri, 21 Jan 2022 00:00:00 +0100 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2022-01-21/egia_ukigarriak.htm
Errazagoa da, noski, gertakizunei buruzko kontakizunak papereratuta daudenean. Ahozko transmisioa erraz distortsionatzen da, urteetako telefono ero batetik pasatuta bezala. Paperak egia ukigarriak eskaintzen ditu. Horregatik dira hain eremu disputatua diskurtso mediatikoak, judizialak eta didaktikoak: urteetara kasik aldaketarik sufritu gabe kontsulta daitezkeen hemeroteka, lege eta testuliburuetan materializatuta geratzen direlako.

Nola gogoratuko dute hurrengo belaunaldiek Altsasuko auzia, oraingo gazte belaunaldiarentzat hain ikonikoa izan den injustiziaren esperientzia kolektibo hori? Espainiako Auzitegi Nazionalaren aktetan, espetxeratutako gazteen erruduntasuna geratu da idatzita, terrorismoko akusazioa bertan behera utzi arren. Prentsako hemerotekek ez dituzte pieza iraingarriak ezabatu. Historiako testuliburuetan, ez da azaltzen 2000ko urteen bigarren hamarraldian oraindik espetxe zigor luzeak jartzen zitzaizkiela terrorismoaren aterkipean ETAk armak utzi zituenean umeak baino ez ziren gazteei.

Orain, Estrasburgoko giza eskubideen auzitegiak uko egin dio egia judiziala zuzentzeari: ez du giza eskubideen urraketa hori ikertu nahi izan, eta atzera bota du gazteek ipinitako helegitea. «Babes juridikoaren faltaren aurrean», gutxienez arazoa «ondo baino hobeto ulertzen duen gizartea geratzen» zaiela adierazi du haietako batek. Baina aski ote da hori? Noiz arte iraunarazi liteke egia ez-ofizial baten memoria, euskarri ukigarririk gabe?]]>
<![CDATA[Heroikoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2022-01-14/heroikoak.htm Fri, 14 Jan 2022 00:00:00 +0100 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2022-01-14/heroikoak.htm
Abuztuan, lehorte informatibo betean, egunkarietako orriak eta sare sozialetako timeline-ak asetzeko bazka paregabe bihurtu zen Afganistan, talibanak boterera heldu zirenean. Erbesteratzeko aukeraren baten esperoan Kabulgo aireportura arrapaladan zihoazen afganiarren irudiek sentsibilitate guztiak piztu zituzten astebetez, AEBetako soldaduen irudikapen heroikoekin batera.

Bereziki ezaguna egin zen argazki bat: bertan, Kabulgo aireportuko horma baten aurka pilatutako jendetzaren gainetik, beso bat ikus zitekeen bi hilabeteko haur bat airera jasotzen, hormaren goiko aldean zeuden militarretako baten eskuetara. Horra, hogei urtez herrialdeko zibilak bonbardatu zituztenen errepresentazio heroikoa. Irudiokin kapitulua itxi genuen, iraila heldu zen eta gure eguneroko eztandatxoetara itzuli ginen.

Orain argitaratu du Reuters agentziak argazki haren jarraipena: antza denez, Kabulgo taxi gidari batek lurrean topatu zuen kaosaren ondoren bi hilabeteko umea, norena zen jakin gabe. Etxera eraman zuen eta han izan du duela gutxira arte, harik eta haurraren aitona-amonak topatu dituen arte, gurasoak AEBetara erbesteratu baitziren abuztuko egun hartan. «Bozkarioa, Afganistango erretiradan familiarengandik banatutako ninia berriz senideekin elkartu delako», titulatu dute Mendebaldeko hainbat egunkarik. Bakar batek ere ez du aipatu begi bistakoa dena: haurra besoetan hartu zuen soldadu hark, uneren batean, abandonatu egin behar izan zuela ezinbestean.

Kazetaritzaren beste gaitzetako bat baita, sarri, norbere komunitatearen irudia eta haren heroiak kuestionatzeko gaitasun falta.]]>
<![CDATA[Burbuilen itzulera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2022-01-07/burbuilen_itzulera.htm Fri, 07 Jan 2022 00:00:00 +0100 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2022-01-07/burbuilen_itzulera.htm
Ni ez naiz pertsona positibo bat. Liluratzen nau sare sozialetan errealitatea azukretzeko daukagun gaitasunak, eta ondoren norberak sortu dituen fikzio horiek sinestekoak: geure buruari opari bat egin eta paketea zabaltzean harridura aurpegia jartzen dugunean bezala. Begiak pantailatik jaso orduko, oso bestelakoa baita inguruan nagusi den umorea. Iraganaren nostalgia badago, baina ez da xanpain burbuilak falta zaizkigulako; jende optimistari susmo txarrez begiratzen zaio (eta arrazoiz: zergatik ari ote da barrez hori?); haurdunaldi test positiboak lehendik ere ez ziren beti desiratuak, eta ziurgabetasunezko garaiotan, ziurrenik, gutxixeago; eta zer esan ileko maskarez: itxialdiak elkarren atzetik kateatzen goazenok aspaldian gure gorputzari ipini diogun gauza estetikoena felpazko pijama bat da. Itsasoko olatuak geratzen zaizkigu, behintzat, irauten duen zerbaiten adibide gisara. Horregatik hasten dugu batzuok urtea hondartzan.

Agian, egiaz esan nahi duguna beste zerbait da: adibidez, osasungintza berriz toki fidagarri bat izatea nahi dugula, gaixoak eta langileak berdin zaintzen dituena. Edota pandemiaren aurkako neurriak ulertu nahi ditugula, mundu guztiak ez dezan izan irudipena norberak atera behar dituela babak eltzetik. Ez dugula hain bakarrik sentitu nahi. Baina geure buruari etsipena eta amorrua azaleratzeko baimenik ematen ez diogunez, emotikono irribarretsu bihurtzen gara, and I think that's beautiful.]]>
<![CDATA[Ez zara zu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2021-12-31/ez_zara_zu.htm Fri, 31 Dec 2021 00:00:00 +0100 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2021-12-31/ez_zara_zu.htm stanby-en bageunde bezala, etorkizunerako planekin zuhur, ziurgabetasun luze honetara ezin ohiturik, batzuetan zalantza egiteraino ea norberaren kontua ote den, edo dena pixka bat ilunago ikusten ari ote garen azkenaldian.

Alemanek «urteen artekoak» deitzen dieten egun hauetan, atzera begirako zerrendez betetzen dira komunikabideak. Eta nik kazetari batek sekula egin behar ez lukeena egin dut: egunkari batean gehien irakurritako albisteen zerrendari erreparatu. Zehazki, The Guardian-en testu klikatuenei. Beste urte batzuetan izarren eskandaluek eta dieta miresgarriek beteko luketen podiuma bestelako gai batzuek okupatu dute aurten: osasunari buruzko iragarpen beltzek («Parkinsonaren zifrak gorantz eta espermarenak beherantz doaz gai kimiko arrunt batengatik»), klima larrialdiak («Golkoko itsaslasterra kolapsora bidean egon liteke», «Zer eragingo du itsas mailaren igoerak AEBetako kostako gune ezagunetan?»), bestelako bitxikeria biologikoek («Sits erraldoi bat agertu da Australian»), eta 1970eko hamarkadatik zibilizazioaren amaiera iragartzen ari den ikerlari baten elkarrizketak, «Ikusten? Abisatu nizuen» esanez.

Beraz, ez: ez zara zu. Munduaren ikuskera ilun hori globala da. Azken bi urteok ia denoi ebatsi digute maite dugun norbait, sarritan behar beste egon ez izanaren irudipenarekin; minak eta pozak partekatzeko espazioak urritu dira; etxean sartuta eta pantailei josita bizi izan gara luzaz, eta iluntasun berbera jaso dugu haietatik: hondamendiei buruzko albisteak eta fikzio distopikoak. Normala da inor ez fidatzea 2022arekin.]]>
<![CDATA[Gabonetako merkealdia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2021-12-24/gabonetako_merkealdia.htm Fri, 24 Dec 2021 00:00:00 +0100 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2021-12-24/gabonetako_merkealdia.htm
Neurrion defendatzaile kartsuenetako bat (barka oximorona) Urkullu lehendakaria izan omen da. Inguruotako zientzialari entzutetsu gehienek aspermeneraino errepikatu dute arazoa espazio itxiak direla eta ez aire zabala, baina badirudi Jaurlaritzak ez duela entzun nahi. Edo nahiago duela denok musukoei buruz hizketan jartzea eta horrekin gizartetik eta irizpide zientifikoetatik deskonektatuta dagoen gobernu martziano baten itxura eman, benetako arazoari heldu baino: aspalditik baliabidez husten aritu den Osakidetzaren ezina.

Pandemiak hainbat modutan aldatu du gure iruditeria soziala, eta eragin horietako bat izan da autogobernuaren desbalorizazioa. Krisiaren kudeaketan, estatuek hartu dute protagonismoa: denok etxean sartuta bizi ginenean, handik iristen zen informazio oro, denok geunden Madrilera eta Parisera begira. Hizkuntza gutxituak eta tokiko berezitasunak bigarren mailan geratu ziren komunikazio horietan: «Orain krisian gaude, ez gaude zuen txikikerietarako». Estatu salbatzailearen errepresentazio horren ondoan (gogoratu Espainiako armada, Donostiako geltokia garbitzen), Jaurlaritza ahalmenik eta iniziatibarik gabeko elementu dekoratibo gisara agertu da, ustez kostu txikiena ekarriko zion jarrera rajoytarra hartuz eta bere ohiko marka, kudeatzaile onarena, galduz. Merkea, ordea, luzera garesti ateratzen da maiz, eta Urkulluk ere galdetu beharko lioke bere buruari zein iruditeria sozial geratzen ari den bere gobernuaren inguruan.]]>
<![CDATA[Konfinatuta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2021-12-17/konfinatuta.htm Fri, 17 Dec 2021 00:00:00 +0100 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2021-12-17/konfinatuta.htm
Nahiago nuke hilabetez egunero dentistarenera joan, urte eta erdiko haur batekin hamar egun etxean sartuta pasatu baino. Ez dakit nola atera ziren iazko konfinamendu luzetik bizirik ume txikiak zituzten familiak, baina norbaitek erreparatu beharko lieke sektore horren alkohol kontsumoari eta dibortzio datuei. Ni, behintzat, jada ez naiz gai kalkulatzeko zenbat aldiz entzun ote ditudan Imanol Urbietaren abestiak Pirritx eta Porrotxen bertsioan, Laranja Mekanikoaren antzeko esperimentu baten barruan nagoela sentitzeraino. «Baina inork ez al du umeengan pentsatu behar?», galdetzen zuten simpsondarrek, baina galdera da: inork ez al du gurasoengan pentsatu behar?

Praktikan, umeak etxean egoteak gurasoak ere konfinatzea esan nahi du: ardura eskatzen digute erakundeetatik, arrisku potentziala diren adingabeak aitona-amona zaurgarriekin ez uzteko. Paradoxikoki, ordea, gu ez gaude konfinatuta; ondorioz, lanera joatera behartuta gaude. Eta gure haurrak ez daudenez gaixorik, ezin dezakegu eskatu haiek zaintzeko egunik. Beste toki batzuetan, konfinatutako seme-alaben zaintzara ere hedatu dute eskubide hori, eta soldataren %90era arteko ordaina jaso dezakete gurasoek, baita etxetik lan egiten dutenek ere. Hemen, ordea, xehetasun horietan pentsatzea ahaztu zitzaion norbaiti, eta orain bakoitzak ahal duen moduan ebazten du arazoa: ahal dutenek, etxetik dagokion baino ordu gutxiago sartuta; baina bada umea tailerrera eraman edo, azkenean, gogoz kontra, beste senideekin utzi duenik ere. Ardura eskatu bai, baina ardura oro banakoaren gain jartzearen ondorioak.]]>
<![CDATA[Badoa Merkel]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2021-12-10/badoa_merkel.htm Fri, 10 Dec 2021 00:00:00 +0100 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2021-12-10/badoa_merkel.htm Azkenean etxean, zioen Ikeak Alemaniako inbestiduraren bezperan ateratako iragarki batek. Irudian, kantziler ohiaren itxuradun emakume bat ageri zen Strandmon besaulki batean eserita. Norbaitek galdetu beharko lioke Merkeli ez ote den alderantziz: 16 urteren ostean, ez ote den Bundestaga uztea etxetik joatea bezalatsuago.

Amaitu da Merkelen aroa. Eta harekin batera joan da kristaudemokrazia alemanaren ulerkera zehatz bat, belaunaldi zaharrak hiltzen direnean desagertzen diren mundu horietako baten antzera. Eskualde askotan, alderdi ez-alderdia da CDU: adineko zure osaba-izebaren aurpegia du, munduaren ordena zehatza gustuko duena eta pertsona bakoitzak daukana merezita daukala uste duena. Inaugurazioez gozatzen duena eta, herriko festetan, karpa baten azpian eta Schlager artean galdetuko dizuna ea noiz hartuko duzun fundamentuzko lanpostu bat. Politikaz eta iraganaz hitz egiteko beharrik sentitzen ez duena, zorioneko boom industrial bat eta alemanei nazioarteko testuinguruan pribilegiatuak izatearen konbentzimendua transmititzen dien atzerri politika bat patrikan. Neoliberalismo amablea, humanoa, kristaua baina ez dogmatikoa, batez besteko herritarrari bere bizitzaren jabe dela sentiarazteko bezain neurritsua.

Hori zen Merkel. Bera gabe, gobernatzeagatik ahitutako eta botere lehietan kateatutako alderdi bat gehiago da CDU. Horregatik, semaforo koalizioa ez da hainbeste belaunaldi aldaketa bat, ez bada beharragatik sortutako alternatiba praktiko bat. Scholz lehenbiziko kantziler akonfesionala izateak ere ez dio sinbolismo gehiagorik eransten: barne politikan iragarri dituen neurri gehienak gizartearen atzetik doaz. Gobernu berriak ere badaki Merkelek ez balu bere kabuz agintea utzi ziurrenik hauteskundeak irabazten jarraituko zukeela. Jakina baita alemanei gutxien gustatzen zaizkien gauzen artean daudela jende inbasiboa, arropa zintzilik ikustea eta ziurgabetasuna.]]>
<![CDATA[Heroi nazionalak ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/024/002/2021-12-03/heroi_nazionalak.htm Fri, 03 Dec 2021 00:00:00 +0100 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/024/002/2021-12-03/heroi_nazionalak.htm Umbrella-k nahiko ondo emango liguke. ]]> <![CDATA[Ez ikasteko eskubidea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2021-11-26/ez_ikasteko_eskubidea.htm Fri, 26 Nov 2021 00:00:00 +0100 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2021-11-26/ez_ikasteko_eskubidea.htm
De facto, murgiltze ereduaren amaiera dakar horrek, eta eskuin muturraren beste garaipen bat. Ciutadans, izan ere, helburu bakar eta zehatz horrekin sortu zen 2006an. Katalan eta erdal hiztunen arteko diferentzia kulturalei buruz aritzen zen, diskurtso horrek errealitatean islarik ez zeukanean: katalanek bazekiten hain zuzen ere murgiltze ereduari esker leundu zituztela bestelako disparekotasun sozial batzuk. Are gehiago: 1983an hezkuntza osorik katalanez izan zedin eskatu zuten lehenak Santa Coloma de Grameneteko gurasoak izan ziren; Espainiatik iritsitako migratzaileak mobilizatu ziren euren seme-alaben ikasteko eskubideen alde.

Eredu horri esker, katalana kohesiorako tresna bihurtu da urteotan. Baina azken hamarkadako biraketa diskurtsiboak lortu du pertzepzio hori aldaraztea. Orain, aldarrikatzen den eskubidea ez da hizkuntza ikastea, ez ikastea baizik, epaitegi batek inolako konplexurik gabe argudiatzeraino «gaztelaniaren ezagutza» bermatu beharra dagoela. Eta beldurgarriena zera da: ez dela ezjakintasunetik datorren argudio bat. Inork ez du benetan sinesten gaztelania ikastea arazo denik estatu honetan. Falazia baten gainean idatzi dute egia judiziala.

Ciutadansek landatutako haziari uste baino erro sakonagoak hazi zaizkio, eta ez soilik eskuineko esparru politikoan. Gurean ere seinalatu dira ikastolak, seinalatu da euskalgintza, ulertarazi da hizkuntzaren inguruko kezka luxu bat dela, bestelako arazorik ez dutenei soilik axola zaien zerbait. Eta hortik hizkuntz eskubidea bera zalantzan jartzera ez daude hainbeste jauzi.]]>
<![CDATA[Zertarako kontatu?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2021-11-19/zertarako_kontatu.htm Fri, 19 Nov 2021 00:00:00 +0100 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2021-11-19/zertarako_kontatu.htm memoria. Jatorrian, frankismoan desagerrarazitakoen arrastoen bila zebiltzan elkarteena zen memoria historikoa: nolabait, liburu eta legeetatik ere desagerrarazitako izen eta bizitzak gogoratzeko aldarrikapen bat, memoria ofizialari kontrajarria. Orain, historikoa ez ezik, demokratikoa izan dadin legeak diseinatzen ari dira hango eta hemengo legebiltzarrak: denona izango den memoria bat, denon eskura dagoena. Izan ere, 2021ean oraindik trabak besterik ez daude iragana ezagutzeko: asko argituko luketen agiri polizial eta militarrak ez dira publikoak, eta, ikertzaile eta historialariek salatu dutenez, artxibategietako funtzionarioek «aktiboki blokeatzen» diete frankismoarekin lotutako dokumentaziorako sarbidea.

Aski larria da 36ko Gerrako eta diktadurako egiak (hitzezkoak eta hezurrezkoak) lurpetik ateratzeko lana elkarte eta norbanakoek borondatez egitea: berrogei urtez grabagailua aldean atez ate ibili diren horiei esker ez balitz, are lekukotza gehiago galduko genituzkeen. Instituzioen isiltasuna zuten alde batetik, eta, sarritan, protagonistena bestetik: «Zertarako kontatu?», galdetzen zieten, urteetako mesfidantzan gogortuta. Mina izan zitekeen transmisio faltaren kausetako bat, trauma; baina baita erabaki pragmatiko bat ere. Izan ere, zertarako aldarrikatuko dut sufritutako kaltea, hor kanpoan ez badago inor hura aitortzeko eta konpontzeko prest? Ez badago babesten nauen erakunderik? Gerra amaitu eta 65 urtera sortu zuten Memoria Historikoari buruzko lehenbiziko legea Madrilen; ordura arte, zer eskubide aldarrika zezakeen inon aitortuta ez zegoen biktima batek? Norberaren historia horixe zen: norberarena, eta etxe askotan inkrustatuta geratu da isiltasunaren araua. Horregatik esan du Paco Etxeberriak, arrazoiz, ikertzaileek ateratako egiak «ofizializatzeko» garaia dela: «Norbaitek esan behar du: 'Hau horrela izan zen'».]]>
<![CDATA[Eko-antsietatea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2021-11-12/eko_antsietatea.htm Fri, 12 Nov 2021 00:00:00 +0100 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2021-11-12/eko_antsietatea.htm
Mezu derrotista artean hazi den belaunaldia da: berotze globalak jada ez du atzera egingo; gehienez ere, igoera leunduko dugu. Urte luzez jasotako jarraibide indibidualek (zaborra bereizi, autobusa erabili, plastikoak gutxitu...) ez daukate islarik zenbaki orokorretan. Eta orain jakiten ari gara hainbeste itxaropen sortu zituen trantsizio berdea ere ez dela uste bezain jasangarria, teknologia horiek eraikitzeko behar diren material bitxiak ere urriak direlako.

Ziurrenik ez gara asmatzen ari klima larrialdiari buruzko diskurtsoekin. Chico Mendesek zioen ekologia, ikuspegi sozialik gabe, lorezaintza besterik ez dela, eta oraindik ere faltan sumatzen dira irakurketa politikoak COP26ko gobernuen partetik: makina geldiarazi eta erregulatu behar da, ez dago besterik. Ezin da beti hazi eta jarduera orotatik marjina bat atera; eta eredu horrek izen-abizen konkretu batzuk ditu. Baina lengoaiak traizio egiten digu oraingoan ere: kapitalismoak amaitu behar duela esan, eta bizar zuridun edo bizarrik gabeko komunistak agertzen zaizkigu, Marxek hori duela 200 urte iragarri zuela esanez. Desazkundea edo biziraupenerako ekonomia aipatu, eta pobrezian irudikatzen dugu geure burua. Imajinario zaharrak aldatu ezean, ez dago diskurtso sinesgarri bat eraikitzerik: gure testuinguru garaikiderako alternatiba zehatzak ikusarazi behar ditu klimari buruzko mezuak. David Fernandezek duela gutxi Azpeitian zioen moduan: «Denbora da ez diodala neure buruari galdetzen ea beste mundu bat posible ote den; honako hau nola ote den posible galdetzen dut».]]>
<![CDATA[Hegazkinean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/023/002/2021-11-05/hegazkinean.htm Fri, 05 Nov 2021 00:00:00 +0100 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/023/002/2021-11-05/hegazkinean.htm
Ez esan zuei ere ez zaizuenik gertatzen. Bestela, nondik datorkigu lur hartze pista zapaldu orduko sakelakoa ateratzeko eta «Iritsi naiz» naufrago-heroiko bat bidaltzeko premia, hegaldi bakoitzean Annapurnatik espartinetan jaitsi izan bagina bezala?

Azkeneko aldian nire eserlekura (25D) lotu nintzenean, baina, ezohiko mezu bat topatu nuen, non eta bizpahiru ilara aurrerago, korridorearen beste aldean (22C) eserita zegoen emakume baten besoaren atzealdean. Ukondoaren gainean, zehazki, hori baita hegazkinean jendeak erakutsi ohi dizun gorputzeko atal bakarra. «FIDATU, KOÑO.» zeukan tatuatuta gaztelaniaz: maiuskulaz, bere komarekin eta bere puntuarekin.

Memento estiloko ohar bat ote zen pentsatu nuen lehenbizi: konfiantzaz (eta, antza denez, pazientziaz) eskas dabilen pertsona batek bere buruari egunero egin nahi dion gogorarazpen bat. Gero konturatu nintzen ezin dugula gure ukondoaren gainean idatzitako ezer irakurri (ikusten zaituztet proba egiten): agian, mezua ez zen bere buruarentzat, gainerakoontzat baizik. Agian, emakumea hegazkinez sarri ibiltzen den norbait da, bere inguruko izutiekin nazka-nazka eginda dagoena, eta atzean eserita goazenontzako mezu inperatiboa behin betiko gainean eramatea erabaki zuena, hegaldirako eta bizitzarako: fidatu, koño. Eta eman bakea, oporretara bidean gaude eta.]]>
<![CDATA[Bateriarik gabe]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1974/015/003/2021-10-29/bateriarik_gabe.htm Fri, 29 Oct 2021 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1974/015/003/2021-10-29/bateriarik_gabe.htm
Berdin politikariekin. 2009tik, hautagai guztiek hartu behar izan dute Twitterren olatua, trebetasun handiagoz edo txikiagoz. Zuhurrek komunikazio arduradunen esku utzi dute; beste batzuek pozarren txiokatu izan dute zernahi nonahi, baita kontu pribatuak ere. Ezagunak dira Pedro Sanchez Espainiako presidentearen 2009ko mezuak: «Kotxean bateriarik gabe geratu naiz!».

Modu trebean eginda, horretan oinarritzen dira komunikazio estrategia batzuk: politikarien alderdi humanoa nabarmentzean, herritarren identifikazioaren bila. Alexandria Ocasio-Cortezek asko zor dio bere community managerrari, asmatu duelako pertsonaiak irudikatzen duena eta politikariak aldarrikatzen duena konbinatzen.

Electoral Studies aldizkariaren arabera, Europan boto emaileek nahiago dituzte politikaz txiokatzen duten politikariak, euren bermutak erakusten dituztenak baino. Eta Euskal Herrian? Hegoaldeko bi lehendakariek euren karguei lotutako profilak elikatzen dituzte, eta uler dezaket zergatik. Hasieran nahasten zituzten euren ahots pribatua eta publikoa: «Pertsona batzuen bizitzako helburua besteak suntsitzea da», hausnartzen zuen Maria Txibite erresumindu batek 2011n: «Jaikitzen dira, eta euren lehen pentsamendua da: nor izorratuko dut gaur?». Iñigo Urkulluren kasuan, bere tonu pertsonalena ere jada automata samarra zen orduan: «Euskadik Euskadi gehiago behar du», edo «Zintzoki uste dut Patxi Lopezen gobernuak ez duela iraungo», dena gaztelania garbian. Behin, euskararen aldeko kanpaina baten harira, ingelesez ere aritu zen: «We love U. Please, do love us back» (Maite zaituztegu; mesedez, maita gaitzazue bueltan). Tonu horretako adierazpen publiko bat ezagutzen zaion azken aldia da.]]>
<![CDATA[Biolentziaz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2021-10-22/biolentziaz.htm Fri, 22 Oct 2021 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2021-10-22/biolentziaz.htm
Haurtzaroko biolentziak identifikatzen hasteak norbere eremu mingarrienean aztarrika aritzea dakar: indarkeria gisara identifikatu ditugun egoerei aurre egiteko tresnak garatzen goaz, baina zer egin orain arte normalizatuta geneukan haurtzaroko oroitzapen batek bat-batean jotzen zaituenean? Galderak errenkadan datoz orduan: ingurukoengandik onartua izateko antsia nerabeak zenbatetan eraman ote gaitu desio ez genituen baiezkoak ematera? Berritasunaren eta jakin-minaren zein mugatan deskubritu ote genituen gustuko ez genituen jokabide eta tratuak, baina ez geneukan aski botererik ezezkoa entzunarazteko? Zenbat egoera deseroso normalizatu genituen, arazoa geurea eta gure inesperientzia zela pentsatuta? Zenbat botere harremanetan uste izan genuen borondate oneko mentore bat topatu izana, egiaz desoreka horrekin eroso sentitzen zen heldu bat zela ikusi gabe?

Biolentzia soilik bihurtzen ote da biolentzia halakotzat identifikatzen dugunean, edo normalizatutakoa eta ikusezin bihurtu duguna ere bada biolentzia?

Gure estatistika kolektiboak eta pertsonalak gurutzatzen diren gune horri begiratzeak min ematen du orain, ustez zer nahi dugun argiago dugun honetan. Zenbat eskertuko genukeen feminismoak helduaroan eskaini dizkigun ikasgaiak DBHn jaso izan bagenitu.]]>
<![CDATA[Gazteentzako memoria bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1945/003/001/2021-10-21/gazteentzako_memoria_bat.htm Thu, 21 Oct 2021 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1945/003/001/2021-10-21/gazteentzako_memoria_bat.htm memoriaren teknologiak: gertatutakoari buruzko kontakizun polifoniko, konplexu eta osatua eskainiko duen museorik ez dago; eskolako testuliburuetan 1978ra arteko pintzelada gutxi batzuk baino ez dituzte jaso; eta etxean, sarritan, isiltasunarekin edo orokorkeriatara murriztutako ebaluazioekin egin dute topo. Askorentzat, YouTube eta fikziozko pieza solteak izan dira iraganari buruzko galderak erantzuteko baliabide nagusiak. Gainera, esfera sozial eta politikoko presioa sentitu dute, «errelatoaren bataila» delakoa, gatazka armatua gatazka sinboliko bihurtu delako: sufrimenduari eta arrazoi historikoari buruzko norgehiagoka etengabe bat, diskurtso oso gutxi batzuk baizik onartzen ez dituena.

Trantsitatzeko zaila den eremu bat da gatazkari buruzko eztabaida belaunaldi horrentzat: sarritan, ez dute sentitzen hari buruz hitz egiteko legitimitatea dutenik ere. Ez dute minetik isiltzen, baina bai lotsatik. Eta gero aditu behar izaten dute ezjakinak eta desinteresatuak direla, norengandik eta transmisioaz hain gutxi arduratu den belaunaldi horren partetik.

Baina gaurdaino memoria-politika sendorik ez edukitzeak ez du esan nahi ezer ez denik transmititu. Ebaluazioak nagusitu dira ezagutzen gainetik. Arazoa da helduek eraiki nahi izan duten memoria, maiz, ez datorrela bat gazteek eskatzen dutenarekin: sentipenak, aurreiritziak eta tabuak transmititu zaizkie, ez haiei aurre egiteko tresnak. Gatazkari buruzko irudi gordinena nabarmendu da gure iruditeria kolektiboan, non biktimak eta inplikatuak isuritako odolaren arabera definitzen diren. Horrek desidentifikazio bat ekarri du: askok ez dute uste euren etxeko istorioa kontatzea merezi duenik ere, historiaren egiazko protagonistak beste batzuk izan zirelako. Eta horrela eteten da ezagutzaren zati handi baten katea.

Memoria ariketa gehienek dute, funtsean, norbere iraganarekin berradiskidetzeko helburua. Gatazkari buruzko kontakizunek ez badituzte eskaintzen belaunaldi berriek euren testuinguru garaikidea ulertzeko baliabideak, ez da memoria erabilgarri bat izango, eta ondorioa izan daiteke norberak bere iraganarekiko harreman eskizofreniko bat eraikitzea, edota indarrean dauden akordio sozialei baliorik ez aitortzea. Gure osasun kolektiboaz ere ari gara. Nola interpretatu behar dituzte gazteek Guardia Zibilarekin sortzen diren gatazkak, hark Euskal Herrian bete izan duen funtzioa ezagutzen ez badute? Nola ulertu kondenaren exijentzia politikoa, ezker abertzalearen ilegalizaziozko (eta, neurri batean, justifikaziozko) iragana ezagutu gabe? Nola enpatizatu erresuminduta jarraitzen duen belaunaldi helduago batekin, hark bizitako giro soziala irudikatzeko aukerarik gabe? Nola ulertu ETAren amaiera, ehunka norbanakok egindako ibilbide ideologikoa ezagutu gabe?

Hau irakurtzen ari diren askok pentsatuko dute esajeratzen ari naizela; gazteek ezagutzen dituztela hain oinarrizkoak diren datuak, eta ez dagoela hori azaltzeko beharrik. Euren inguruan azterketa soziologiko txiki bat egitera gonbidatu nahi ditut. Sarritan, gauzak jakintzat ematea izan ohi da gure akats larriena.

Memoriaren transmisioak aukeraketa bat eskatzen du derrigor: gertakari eta data jakin batzuk nabarmentzen dira diskurtso kolektiboan, eta beste batzuk ezkutatu. Behin eta berriz kontatzen diren gertaerak iraganari buruzko narratiba onartuak bihurtzen dira azkenean. Aukeraketa hori, normalean, bere buruaren irudiari hobekien ematen dion moduan egiten du bakoitzak. Hortaz, ziurrenik fantasiazkoa da pentsatzea errealitate guztiak bilduko dituen kontakizun bakar bat osa dezakegula; «errelatoaren batailak» kale itsu batera eramango gaitu. Alternatiba bakarra geratzen zaigu: onartzea iraganari buruzko kontakizun ugarik osatzen dutela koadroa; askotarikoak direla, lekukotzak bezainbeste; eta haietako bakoitza dela baliagarria eta garrantzitsua.]]>
<![CDATA[Hemeroteka ariketa bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2021-10-15/hemeroteka_ariketa_bat.htm Fri, 15 Oct 2021 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2021-10-15/hemeroteka_ariketa_bat.htm
Eskerrak prentsako efemerideak dauzkagun memoria freskatzeko; bestela, zalantza daukat zenbat jende oroituko ote zatekeen Aieteren hamargarren urteurrenaz. Familietan behin eta berriro kontatzen diren istorioen antzera, gure memoria kolektiboak ere behar du aldiro elikatuko duen kontakizun bat: «Hau gertatu zen, garrantzitsua izan zen, han geunden».

Batzuk saiatu ziren bere unean garrantzi hori ulertarazten, beste batzuek lehen egunetik balioa kendu zioten arren: El Pais-eko komiki tira batean, hiru etakide antzezpen bat egiten ageri ziren, Gernika koadroko pertsonaiei «beste aldera begiratzeko» eskatzen zieten bitartean. «Liturgiaz» mintzo zen orduan Espainiako ezkerraren erreferentziazko egunkaria, «Brian Currin eta errekrutatu dituen pertsonaien» sinesgarritasuna zalantzan jarriz. «Donostiako Zinemaldia» deitu zion El Mundo-k Aieteko konferentziari. ETAk hildakoen zerrenda luze eta esplizitu batek eta hautsitako negoziazio-prozesuen bilduma batek osatzen zuten informazioa. Inor gutxik ikusi zuen une hartan konponbiderako atea zabalik.

Hitzak, narratibak besterik ez dauzkagu iragana gurera ekartzeko, harekin ibiltzen jarraitzeko, hartatik ikasteko. Kontatzen ez dena bidean geratzen da; deslegitimatzen dena memoriaren zaborrontzira doa, edo gezur batek ordezkatzen du: gogoratu, bestela, «Euskal Herriko separatisten aurkako gerra luzea bi aldeetako negoziazioei esker» amaitu zela argitaratu zuela The New York Times-ek, ETAren alde bakarreko iragarpenetik hiru urtera.

]]>
<![CDATA[Erorita]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2021-10-08/erorita.htm Fri, 08 Oct 2021 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2021-10-08/erorita.htm
Sei orduz, erabiltzaile askok sare alternatiboetara jo zuten, haiek ere kolapsatzeraino: Netflix, Telegram eta (itxaropenik baldin badago) Tinder. Beste batzuek bizimodu analogikoarekin konformatu behar izan zuten, eta gure belaunaldiari nagi gehien ematen diona egin: telefonoa hartu, baina deitzeko. «Ama, WhatsAppa ez dabil, ez saiatu» izango zen, seguruenik, munduko deien %85en edukia.

Sei orduz, egiten genuena modu erabat pribatuan egin behar izan genuen: elkarrekin hitz egin miresmen adierazpen exajeraturik gabe; etxeko jolasen armairua zabaldu #FamilyTime traolarekin story-rik igo gabe, eta liburu bat hartu azalari lehenago argazki bat atera gabe. Gau ikusgarri baten Atsegin dut guztiak galduta.

Txantxa dirudi, lehen munduko arazoak; baina askok urduritasuna eta antsietatea sentitu zituzten, jonkien antzera: daukazunean ez duzu etengabe kontsumitu behar, baina falta zaizunean urduritzen zara. Eta bakardadea: sare sozialik gabe, bakarrik gaudela ohartzen gara.

Aste berean, Facebooken hainbat trapu atera ditu argitara Frances Haugan gerente ohiak: besteak beste, enpresak bazekiela bere sareak «toxikoak» zirela nerabeen buruko osasunarentzat, autoestimu falta, tristura eta elikadura arazoak areagotzen zituztelako. Inor ez dagoelako gaizki Instagramen: denak dauka bere alde eguzkitsua, bere distira filtroa. Bizitzak, ordea, ez dauka filtrorik: batzuetan zatarra da eta ez dago edertzeko modurik. Akaso, errealitate horretara itzuli nahi ez dugulako eragin ote zigun erorialdiak antsietatea?]]>
<![CDATA[Gazteegiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2021-10-01/gazteegiak.htm Fri, 01 Oct 2021 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2021-10-01/gazteegiak.htm horren zoritxarrekoak izateko».

Leloak egunero sortzen dit galdera: «Horren?». Zenbat da horren zoritxarrekoa izatea? Zerotik hamarrerako eskala batean, zero baldin bada Global Training beka bat jasotzea Australiara joateko eta hamar, ia ezagutzen ez duzun norbaitek sexu bidezko gaixotasun bat kutsatzea, non dago Euskal Herriko batez besteko gaztea? XX. mendean langileak miserian biziko ziren, baina duintasunetik aldarrikatzen zituzten euren eskubideak. Baina gu gazte gara gazte, eta gaude oso triste: noiz hasi ote zen ezkerra errukiarekin kanpaina egiten?

«Gazteegiak». Ba ote dago zoritxarrekoa izateko adin egokirik? Zahartu ahala, gehiago merezi ote dugu? Agian, hori da ibilian-ibilian pilatzen goazen akats eta inkoherentziengatik ordaindu beharreko zigorra: gure iraganarekin bizitzea betirako. Agian, kartela egin dutenen begietara amildegi bat hasten da 30 urte betetakoan, edo nik ez dakidan zerbait dakite etorkizunaz.

Beharbada izango da hortxe nagoelako, hirugarren solairuko lehen eskaileran, Laboraleko visa beltza (beti bezain hutsa) estreinatu berri. Puntu zehatz honetan, modemak zarata egiten zuela oroitzen direnek bakarrik esaten didate gaztea naizela, baina, aldi berean, ez dauzkat aski ile urdin inon aginte posturik lortzeko (aski testosterona eta anbiziorik ere ez, seguruenik). Aulkiak oso toki erosoak iruditzen zaizkit orain. Kalean mozkortzen banaiz, inork ez du pentsatuko litroak egiten ari naizenik, baina ezta alkoholikoa naizenik ere. Kartelei begira gera naiteke haurrari merienda ematea bezain gauza ez-iraultzaileetan ari naizen bitartean. Agian, zoriona ez zen bilaketa aktibo baten bidez etorriko zen hura, baizik eta, besterik gabe, begirada patxadatsuago bat.]]>
<![CDATA[Oh, Johnny]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2021-09-24/oh_johnny.htm Fri, 24 Sep 2021 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2021-09-24/oh_johnny.htm
Antza, Donostiako Zinemaldiak ez du topatu bi baldintzak betetzen dituen inor, eta zinemaren industriako figura polemikoenetako bati egin dio aitortza. Tira, berari ez, «bere ibilbide profesionalari», oso gauza desberdina baitira pertsona eta aktorea. Langilea zen Edward Scisorhandsen, Sam xaloaren eta Roux errante karismatikoaren atzean zegoena; ordena sozialean tokirik ez zeukaten pertsonaia maitagarriak denak. Pertsona zen, bitartean, bikotekidea iraindu eta jo egiten zuena, The Sun egunkariak auzitegian frogatu zuenez.

Deppek prentsaurrekoa eman zuen herenegun Zinemaldian. Kazetariei debekatu egin zieten auziari buruzko galderak egitea, baina berak plaza baliatu zuen bere burua mundu mailako konplot baten biktima gisara aurkezteko. Kantzelazioaren kulturaz mintzo zen, injustua delako aktorea zigortzea pertsonak egin duen zerbaitengatik, eta propio eskerrak eman zizkion Donostiako Udalari, bera «babesteagatik», tratu txarrak bertsioen arteko gerra bat balira bezala.

Eta hor dago arazoa: Johnny Deppek Donostiako mikrofonoan biolentzia matxista ukatzen duenean, ez zaio ari soilik bere aurkako salaketari sinesgarritasuna kentzen. Emakume manipulatzailearen estereotipoa berraktibatzen ari da, putarena; tendentzia global feministan baztertuta geratzeko arriskuan dagoen gizon belaunaldi baten narratiba biktimista darabil (azken egunotan idazle sonaturen bati ere aditu diogun berbera, bide batez).

Erasoen inguruko eztabaida, funtsean, beti da sinesgarritasunaren inguruko borroka bat. Erraza da biolentziaren aurka posizionatzea erasotzailea munstrotzat daukagunean: orduan denok enpatizatzen dugu biktimarekin, zalantza izpirik gabe. Baina besterik da erasotzailea gustuko norbait denean, edo, are, idealizatuta daukagunean: orduan nekez irudikatuko dugu hark baino sinesgarritasun handiagorik.]]>