<![CDATA[Samara Velte | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 21 Oct 2020 06:57:02 +0200 hourly 1 <![CDATA[Samara Velte | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Munduko bankurik ederrena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2020-07-31/munduko_bankurik_ederrena.htm Fri, 31 Jul 2020 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2020-07-31/munduko_bankurik_ederrena.htm
Autobusaren aipamen hutsarekin, L.-ri ozta-ozta eman zion denbora autoko atea zabaldu eta botaka egiteko. Ni isilik geratu nintzen, hasierako grazia aspaldi desagertuta: prest ote geunden hori guztia egiteko, gero ilara batean itxaron eta banku batean esertzeko? Jendea benetan ote zegoen horretarako prest? Autotik atera gabe, bueltako bidea hartu genuen, lotsatuta, Googlek zenbat opor antolatzen ote dizkigun eta denok toki beretan zergatik bukatzen ote dugun pentsatuz.]]>
<![CDATA[Hormek diotena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2020-07-24/hormek_diotena.htm Fri, 24 Jul 2020 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2020-07-24/hormek_diotena.htm
Etxe zahar bat hartzen duzunean ere saihetsezina da espazio horrek pilatu dituen izenetan pentsatzea. Norberarentzat berria da beti, noski: lehen aldiz etxe berri bat zapaltzen duzun une hori, margo usaina oraindik erabat joan ez denean. Artean ezezaguna zaizun ingurune hori kabia bihurtu behar duzula pentsatzen duzu, eta, noski, bertan gertatzekoak diren une ederrak irudikatzen dituzu: txoko horretan ipiniko dugu sofa eta bertan egingo ditugu siesta luzeak; hemen mahai luzagarria, adiskideekin afaltzeko; amaginarrebak emandako besaulki horretan joko dugu larrua. Edo alderantziz.

Baina, nonbait, buruaren atzealdean, ezin diozu ihes egin erantzun ezin duzun galderari: 300 urte dituen eraikin honetan, zenbat pertsona hil ote dira? Zenbat bikote banatu? Zenbat suizidio, kiebra, eztabaidaren leku(ko) izan da etxe hau? Nor etorriko da gure ondoren, hormei margo apur batekin berri itxura ematera?]]>
<![CDATA[Ziurgabetasunaren merkatua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2020-07-17/ziurgabetasunaren_merkatua.htm Fri, 17 Jul 2020 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2020-07-17/ziurgabetasunaren_merkatua.htm target publizitario, haurdunaldian bezainbeste. Barruan fetu bat hazten ari zaizula jakiten duzun unetik bertatik zabaltzen zaizu ziurgabetasunen abanikoa eta hura baretzeko pentsatutako merkatu infinitu bat. Ez dakizula umea zaintzeko gai izango ote zaren? Haurrentzako gauzen dendetan detaile osoz jakinaraziko dizute zenbat gauza egin ditzakezun gaizki, bururatu ere egin ez zitzaizkizun zenbat egoeratan jar dezakezun umea arriskuan, baina lasai: beti dago soluzioren bat, eta eurek umearen garapen-maila guztietarako irtenbideak dauzkate. Segurtasun faltan bazoaz, katalogo osoa daukazu eskura kontzientzia lasaitzeko: 400 eurotik gorako sehaskatxoak, 1.000 euroko orgak eta 100eko kamerak. Garestiak direla? «Hori pertsonala da: segun eta zenbat balio dizun zure umearen segurtasunak».

Arazoa da, baina, ez duela soilik horrela jokatzen orgatxoen, sehasken eta baineren merkatuak. Osasungintzan ere gertatzen da, besteak beste, haurdunaldiko probekin. Lehen hiruhilekoa zeure kasara igaro ostean hasten dira testak —krudela baita, baina tarte horretan gertatzen dira abortu gehienak; langa igaro dutenek jasotzen dute arreta—. Hainbat faktore aintzat hartuta, haurrak alterazio kromosomikoak izateko daukan arriskua iragartzen dizu medikuak, baina beti dago ziurtasun ezari atea zabaltzen dion abisua: «Proba estatistikoa da, eta %85eko fidagarritasuna du». Ziurrera jo nahi baduzu, pribatuan egin dezakezu test fidagarriago bat. Eta beti azalpen bera: «Erabaki pertsonala da, segun eta zenbat balio dizun segurtasunak».

Segurtasunaren tranpa beti: dirua gastatzea horren menpe balego bezala, merkatuaren target izateari uko egiten dietenak euren umeez aski kezkatuko ez balira bezala. Baina zeinen errentagarria den ziurgabetasuna, norbere gorputzean gertatzen ari diren aldaketak ezagutzen ez dituen batengan zukutu dezakezunean.]]>
<![CDATA[Zarautz-Iruñea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2020-07-10/zarautz_iruea.htm Fri, 10 Jul 2020 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2020-07-10/zarautz_iruea.htm Nolabaiteko normaltasun bat nahi genuke, gutxienez eguerditako bermutak eta bazkariak zalantzan jarriko ez dizkigun segurtasun minimo bat, baina irratiak egunero gogorarazten digu oso urrun gaudela oraindik zeinahi normaltasunetik: aski izan daitekeela ezkontza bat, funeral bat edo poteo bat, komunitate oso batek bere burua arriskuan ikusteko.

Beti geratzen dira, noski, arriskua ikusi nahi ez dutenak, aste honetarako beste plan batzuk zeuzkatelako, antza garrantzitsuagoak. Zaila da ez pentsatzea birusaren garai gogorrenetan ere, eta «ardura» eskatzen zigutenean, jendea ezkontzak, jaiak eta oporrak agendatik ezabatzen hasi zenean, beste batzuen lehentasunak uztailaren 12 honetan zeudela.]]>
<![CDATA['Irrisbalatzea']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2020-07-03/irrisbalatzea.htm Fri, 03 Jul 2020 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2020-07-03/irrisbalatzea.htm irrisbalatu egiten zaizkit».

Adiskidearen zintzotasun bera bageneuka, onartuko genuke guri ere, unearen arabera, irrisbalatzen zaizkigula berez garrantzitsuak direla badakizkigun gai ugari. Duela lauzpabost urte lilura erabatekoa eragiten zigun Kurdistan hartara begira, nor geratzen ote da gaur egun? Nor eskandalizatzen da Turkiak dagoeneko konplexu oro galdu duelako —lehendik ere gutxi izanik— eta mundu osoaren begiradaren aurrean —edo hura beste alde batera begira dagoela probestuz— sarraskia eragiten ari delako? Non geratu dira aste batzuetan denoi eskuak burura altxarazi zizkiguten Zaldibarko zabortegiaren kudeaketaren inguruko kezkak?

Irudipena ematen du ikusten ez duguna ez dela existitzen. Ia lau hilabete dira koronabirusa beste gairik ez dagoela: albistegietan, nazioarteko berrien sailek gehienez ere birusaren datuak beste herrialdeetan nola dauden azaltzen digute. Jendearen egiazko kezkak hondartzetako itxieretan eta kontzertuetako formatuetan daude. «Normaltasun berria» aipatzen da, gainerako guztiak atzean geratu balira bezala, birusaren aurreko bizitza bateko postal zaharkituen antzera. Ia edukazio txarrekoa dirudi birusa ez den ohiko gairen bat hizpidera ateratzea. Baldarra izan behar baita betiko gaiekin matraka emateko, noiz eta mundu mailako pandemia bat pasatu berri dugun unean. Labainegiak zaizkigun gaietatik begirada apartatzeko hain une egokian gaudenean.]]>
<![CDATA[Postalak normaltasun berritik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/025/002/2020-06-26/postalak_normaltasun_berritik.htm Fri, 26 Jun 2020 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/025/002/2020-06-26/postalak_normaltasun_berritik.htm
«Barneko turismoa» izan daiteke, adibidez, aurreko urteetako agenda zaharrak tiraderatik erreskatatu eta ausaz orri batzuk zabaltzea, data jakin batean zertan ari ote ginen gogoratzeko: norekin geneukan hitzordua astearte buruzuri hartan, noiz joan ginen halako kontzertutara, edota zein zeregin ibili ote ginen egunez egun atzeratzen: astelehena 15, L.-ri deitu; asteartea 16, L.-ri deitu; asteazkena 17, L.-ri deitu... harik eta, nork daki, telefonoa hartu genuen arte edo L.-k gure berri izateari utzi zion arte.

Barneko turismoak daukan beste abantailetako bat da hainbat bertsio dauzkala, turista motaren arabera. Abenturazaleenentzako, agendak aski ez dituztenentzat, eguneroko zaharrak zabaltzean datza, baita apunte lotsagarrienak biltzen dituzten horiek ere: bazter utzi genituen lagun eta maitaleen zerrendak, unean gaindiezinak ziruditelako paperean bolkatu beharreko beldurrak eta, handik orri batzuetara, damututako ñabardura arrazionalagoak. Zin dagizuet Etiopian autobus batera igotzearen pareko bidaia izan daitekeela koaderno horietako hamar bat orri jarraian irakurtzea.

Ordea, bidaiatzeak batez ere gauza erosoa izan behar duela uste dutenetakoak bazarete, bertsio konplazenteagoak ere badauzka barneko turismoak: familiako album ofizialak eta Instagrameko argitalpen zaharrak, denak eskaparaterako irribarrez sortuak. Horiek ez dizute gauza handiegirik kolokan jarrarazten, zoazen bezala itzultzen zara eta zure buruarekin gustura antzera, Kanarietako pultseradunen estiloan.

Egiten duzuen barneko turismoa egiten duzuela ere, ez ahaztu zuen buruari postal bat bidaltzea hurrengo konfinamendurako.]]>
<![CDATA[Soslaiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2020-06-19/soslaiak.htm Fri, 19 Jun 2020 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2020-06-19/soslaiak.htm
Aste honetan AEBetako protesta antirrazistak dira gai nagusi. Poztu da, nazioarteko albisteak nahi baino gutxiago ikusten dituelako telebista erregionalean. Poliziaren indarkeriaz mintzo dira New Yorketik, beltzen aurkako herra orokortuaz. Taxuzko dokumentazio lana egin duen kazetaria egokitzen bada, agian, testuinguru sozioekonomikoan ere jarriko dute arreta, bazterketaren faktoreak zerrendatzerakoan.

Eta, jarraian, tokiko kronika: Jaurlaritzaren prentsaurreko bat gazteen delituei buruz. Egileen «soslaiari» buruz mintzo da pantailakoa: «Nagusiki Euskadin jaiotako gizonezkoa, jatorria beste nonbait duen familiarekin bizi dena». Beretzako aski arreta eduki ez duen familia bat —agian lanpetuegi zeudelako ogibide prekarioekin bizimodua ateratzen? Arrazoi posibleen zantzurik ez albistean—, drogak kontsumitzen dituena eta deskontrolatua; ondorioz, maiz hezkuntza ibilbidetik behar baino lehenago ateratakoa.

Deskribapen horrekin, mundu guztiak, buruan, pertsona bera irudikatu du ziurrenik.

Erraza da, nonbait, arrazakeriaz hitz egitea, haren aurpegia Minnesotako polizia batena denean; ez hainbeste, antza, migratzaileei buruzko irudi eta estereotipoak ustezko «soslai» sasizientifiko edo estatistikoen bidez ere gure artean zabaltzen eta errotzen direla ohartzea, edo, areago, delituak egitearen arrazoiak jendearen testuinguru pertsonalean bilatuz, migrazio-prozesu gehienek dakartzaten zailtasun sozioekonomikoak aintzat hartu ere egin gabe.

Gaur ere bakarrik afaltzen bukatu du, bere purrustadek bikotekidea aspaldi nazkatuta.]]>
<![CDATA[Kezkak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2020-06-12/kezkak.htm Fri, 12 Jun 2020 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2020-06-12/kezkak.htm
Postdata: ez daukat bigarren etxebizitzarik Kantabrian, eta Santanderko aireportura joateko baizik ez naiz bertan egon, baina azken egunotan telebistan ikasi dudanez, arazo orokortua ematen du; beraz, sufrimendu hori jasaten ari direnekin enpatizatzea erabaki dut. Ez diezadala gero inork esan ez daukadala elkartasunik gehien sufritzen dutenentzat.]]>
<![CDATA[Batentzako afaria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2020-06-05/batentzako_afaria.htm Fri, 05 Jun 2020 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2020-06-05/batentzako_afaria.htm
Suediako jatetxe bat berehala egokitu da, eta lagun bakarrarentzako afariak esperientzia berezi moduan eskaintzen hasi da: bezeroak erreserba egiten du, eta eurek ipintzen diote mahaitxoa zelai baten erdian, kandela eta guzti, hiru platereko bere indibidualtasuna dasta dezan, oso Kaurismakiren estiloan. Helburua «norbere burua ezagutzeko denbora edukitzea» omen da. Bi hileko etxealdia aski ez balitz bezala gure buruarekin dibortziatu nahi izateko.

Alemaniako telebistan Urtezahar gauero botatzen duten Dinner for One film laburrarekin oroitu naiz. Haurtzaroko zati handi bat bertan igaro dugunok fin bete dugu urtero-urtero 1963ko zuri-beltzeko film ingelesa ikusteko tradizioa, ia agindua. Bertan, Miss Sophie deitutako emakume batek bere 90. urtebetetzea ospatu nahi du ohiko bere lau adiskideekin. Arazoa da Miss Sophie dela lagunartetik bizirik geratzen den bakarra; azkena duela 25 urte hil zen. Ordutik, bere zerbitzariak egoera berbera eszenifikatzen du urtebetetze eguna iristen denero: oso modu teatralean, gonbidatuen rola hartzen du, bakoitzarekin topa egiteko erritual berbera errepikatuz.

Errutinaren gorazarrea da Dinner for One. Agian horregatik bihurtu da tradiziozko erritual Alemaniako etxe askotan: jendeak ohikotasunaren segurtasuna nahi du urte aldaketaren bezperan. Errepikapenaren plazera irudikatzen dute zerbitzariaren joan-etorri teatralek -beti toki berean estropezu, beti hitz berberekin topa-, gauzak beti berdin gertatuko diren segurtasun oso british hori, baina agian ez dena hangoa soilik. Agian hemen ere ohiko segurtasun baten bila gabiltza, normaltasun berriari buruzko galderak egiten ditugunean.]]>
<![CDATA[Askatasunarena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2020-05-29/askatasunarena.htm Fri, 29 May 2020 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2020-05-29/askatasunarena.htm askatasuna urratzen zutela-eta ernegatuta.

Askatasuna da, han, polizia zuri baten belaunak George Floyden lepo beltza bost minutuz nahieran zanpatzea, mugitzeko aukerarik gabe; beltzen aurkako delituek zigor leunagoak jasotzen dituztela jakinda.

Minneapoliseko Poliziak ateratako ohar baten arabera, «atxilotuak eskuburdinak ipinita zeuzkala ohartu ziren osasun arazoak zeuzkala, antza».

Osasun arazoak. Belaun bat lepoan.

Hurbilago, Madrilen, Granadan eta Bartzelonan, askatasun berberaren izenean dihardu Espainiako eskuinak, berak ere bere adar armatua daukala erakutsiz: Guardia Zibila. Txosten judizialak neurrira egiten dituen polizia bat, testu sinesgaitzenak ere Justiziaren zirrikituetan sartzeko modua daukana, askatasunaren defendatzaileen atseginekoa ez den edozer aurrean eramateko: berdin da osasun krisiaren kudeaketa, Martxoaren 8a, edota aliantza politiko berriak apartatuta egondako sektoreekin. Zigorra ez dator kudeaketa bat edo beste aukeratzeagatik, gauzen ordena minimoki aldatzeagatik baizik. Orduan mintzo dira askatasunaz. Dozenaka adibide jar genitzake inguruotan, baina etxe honen memoriari euste aldera, gogora ekar genitzake Euskaldunon Egunkaria-ri buruzko txosten polizial kafkarrak, eta Madrilen erreakzioa, egunkariaren itxiera «euskaldunen askatasunaren izenean» etorri zela argudiatuz.

Gutako batzuek orduan ikasi genuen, 12 urte bete berritan, Polizia eta Justizia maiuskulaz idatzi behar direla, izen eta izaera propioak dituzten erakundeak direlako, estatuen barruko estatu eta estamentuak, eta haiek askatasunaz ari direnean ez direla gureari buruz ari: askatasunaren ordez, egiaz pribilegioak esan nahi izaten dutela, AEBetatik honaino.]]>
<![CDATA[Botoak eta izozkiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/026/002/2020-05-22/botoak_eta_izozkiak.htm Fri, 22 May 2020 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/026/002/2020-05-22/botoak_eta_izozkiak.htm #EtxeanGeratu eta #OsasungintzariTxalo egin behar zela gogorarazten ziguten asko prest daude, orain, hondartzan izozkia jatea ahalbidetuko dien alderdia erosteko. Afalorduko telebista saio askoren antzera, atzealdeko zurrumurru bihurtu dira kutsatuen eta hildakoen kopuruak; onartzeko moduko zifrak dira orain.

Kalera irtetean hasi gara identifikatzen krisialdian azaleratu diren izaera motak: beldurtiak, oraindik galtzeko asko dutela sentitzen dutenak eta, ondorioz, segurtasun neurriak nahikotxo babesten dituztenak; kezkagabeak, hau-laster-pasako-da-eta-gero-barre-egingo-dugu, baina bitartean eskatu beste kaña bat; eta ukatzaileak, euren ohiko bizimodutik milimetro bat mugiarazteko ideia euren askatasunen errepresio absolutuentzat dutenak. Lehendik ere ezagun ditugu azken horiek: bizitza soziala arautzen duten neurri gehientsuenekin erreakzionatu izan dute antzera; niri-ez-didate-esango-noiz-jantzi-maskara, nork-agindu-behar-dit-ba-nora-bota-zaborra. Duela aste batzuk hain bogan egondako konpromiso sozialak etxean gotortzeaz aparteko zerbait esan nahi duenean deseroso sentitzen hasten diren horiek.

Duela hilabete, beste nonbait zegoen eztabaida: osasungintza publikoko baldintzei buruz hitz egiten genuen orduan, pribatizatutako zahar etxeetan gertatzen ari zen sarraskiaz eta ospitaleetan libre geratzen ziren ohe apurrez. Ulertzen genuen krisiei erantzuteko tresnak ez direla krisialdian bertan sortzen: lehendik duzun azpiegituraren arabera dela. Kanpainan ere gai horiexei bueltaka jarraitzea nahi nuke; ez dezagun amaitu hondartzan izozki bat eskaintzen digun lehenari botoa erosten.]]>
<![CDATA[Beharrezko distantzia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2020-05-15/beharrezko_distantzia.htm Fri, 15 May 2020 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2020-05-15/beharrezko_distantzia.htm
«Albokoak bai, egunero ateratzen dira, behin baino gehiagotan», kontatu dio, gogo txartuta: «Goizez eta arratsaldez paseora, eta tartean, erosketak, ogia, txakurra, umeak... Bisitak ere jasotzen dituzte». Bi hilabeteotan inguruan izan dituen ia pertsona bakarrak arbuiatzera iritsi dela pentsatu du, baina ez dio ezer aipatu adiskideari: «Badakizu, arduragabeak toki guztietan daude». Tarteka munduak bueltaka jarraitzen duela gogorarazten zizuten bakarrak izan arren.

Elkarrizketa laburra eta azalekoa izan dute, kalean egoteko arauen neurrikoa. Etxera kafea hartzera eta elkarrizketa normalago bat edukitzera gonbidatuko balu ere, adiskideak zalantza egingo lukeela pentsatu du: bera ere susmagarria da oraintxe, arriskutsua. Deseroso eta triste eten dute bi hilabetean edukitako lehenbiziko solasaldia, eta nork bere bakardade ezagunerako bideari ekin dio ostera: irratia entzuteko, behintzat, ez da maskararik jantzi behar, uhinetatik iristen diren mezuek, sarri asko, kalera irteteko are arrazoi gutxiago ematen dituzten arren. Izu hau birusaren epe luzeko beste albo-kalte bat dela pentsatuz doa etxera: badaki beharrezkoa dela distantzia fisikoa, baina tristetu egin da distantzia psikologikoa ez dutelako urtzen asmatu.]]>
<![CDATA[Hutsunea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/025/002/2020-05-08/hutsunea.htm Fri, 08 May 2020 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/025/002/2020-05-08/hutsunea.htm OK-a zen egunaren amaierako txirrina, etxera lasai antzera joan zintezkeela sentitzeko unea.

Joan den astean, zutabea idazten amaitu eta gutxira jakin nuen Lurdesen heriotzaren berri. Automatikoki etorri zitzaizkidan burura tentsioan pasatako iluntze eta azken orduak, erredakzio ia hutsa, eta bere lasaitasuna beti, «Zuek lasai, konponduko dugu» esanez bezala. Oroitzapen mingarriak ziren bat-batean.

Lantokia uztean, bueltan dena berdin topatzea espero dugu inkontzienteki; horregatik dirudite hain ulergaitzak tarte horretan gertatzen diren desagerpenek. Etxean gotortuta igaro ditugun bi hilabeteotan, beste askori ere gertatuko zitzaien. Beilatokiek funtzio jakin bat betetzen dute pertsona baten galera onartzeko prozesuan: hilotza azkenekoz ikustea beharrezkoa da aldaketaren onarpenerako, pertsona heriotzaren eremuan uzteko. Hura berriz ikusten ez dugunean, ordea, gure buruko irudiak baizik ez ditugu eskura desagerpen horri forma emateko; hutsune batekin ikasi behar heriotza onartzen. Hutsuneak, baina, desagertutako pertsona edozein tokitan irudikatzeko aukera ere ematen digu. Nik toki eder batean irudikatuko zaitut, Lurdes, zigarroa eskuan eta «lasai, konponduko dugu» esanez bezala begiratuz.]]>
<![CDATA[Udaberri lapurtua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2020-05-01/udaberri_lapurtua.htm Fri, 01 May 2020 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2020-05-01/udaberri_lapurtua.htm
Deseskalatzea progresiboa eta tentuzkoa izango dela diote Madrilen, baina askoren pentsamenduek ez dute progresiorik nahi, jauzika funtzionatzen dute: harrapatuta gaude, edo ez gaude harrapatuta. Sakrifizio kolektiboaren izenean hartutako jarrera kontsekuenteak eta #NiEtxeanGeratzenNaiz estoikoak euren mugara iritsi dira. Irekiera aipatzearekin bat, pazientzia amaitu da, eta hilabete eta erdi honetan pilatutako erresumina filtratzen hasi da ertz guztietatik. Naturala da: ezinezkoa da norbaiti behartutako itxialdi bat ezartzea eta bertatik arrangura izpirik gabe aterako dela espero izatea. Publizistek eta influencer-ek asmo onez sustatu dituzte halako optimismo exajeratu batez beteriko mezuak, itxialdia «gerta zitekeen gauza onen» izan dela argumentatzeraino, sei asteotan sushia egiten ikasi dutelako eta liburu bat irakurtzeko astia hartu dutelako. Baina ez: batzuetan, hobe genuke gertatzen zaigunari hitzak jarri eta onartu haserre gaudela.

Udaberria lapurtu digute.

Frustrazioak, ordea, gutxien merezi dutenen aurkako bidea hartzen du maiz. Haurren irteera da adibide: kalea atseginagoa da eurak bertan dabiltzanetik, hiriak desmamutzeko urrats bat izan delako bizitzari espazioa hartzen uztea. Pentsatu nahi dut hurrengo fase bakoitzak ere bizitza apur bat gehiago itzularaziko duela gure auzo zonbietara, eta gai izango garela pozak zein haserreak ateratzeko, gure erresuminaren zama aldamenekoari kargatu gabe.]]>
<![CDATA[Maitasuna aterpe atomiko batean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/026/002/2020-04-24/maitasuna_aterpe_atomiko_batean.htm Fri, 24 Apr 2020 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/026/002/2020-04-24/maitasuna_aterpe_atomiko_batean.htm Aterpe atomiko batean maitasuna egitea (jatorrizkoan, Hacer el amor en un refugio atómico). Egilearen deiturek ere arreta ematen zuten: Alvaro Menen Desleal. Maitasuna, desleialtasuna, bunkerra. Liburua, etxera.

Gerra nuklear batek kanpoko mundu osoa suntsitu duela sinetsita lurpeko aterpe batean gotortzen den bikote baten istorioa dakar narrazioak. Gerra Hotzeko paranoia kolektiboan idatzita dago, baina egunotan maiz iruditu zait Menen Desleal 1968tik irrika ari zitzaigula. Bere nobelatxoan, ebasiorako eta maitasunerako ezkutaleku idiliko gisara hasi zena —kantuak, mahai jolasak, poesia irakurraldiak, bizirik iraun eta noizbait planeta berriz populatzeko determinazioa— aurki bihurtzen da egunen iragan beti berdin eta geroz eta dekadenteago bat. Protagonistek euren itxura zaintzeari uzten diote, baita irakurtzeari eta, azkenean, hitz egiteari ere. Zertarako maitasuna egin marmotaren egun saihetsezin batean? Lengoaiak berak ere zentzua galtzen du zer esanik ez dagoenean. «Aditz denborak», hausnartzen du gizonak, «betirako-joana-den-denbora baten karikaturak, betirako-geratzen-den-denbora bat. Ilse bihar hil zen. Zergatik ez? Ni atzo hilko naiz».

Aukeratutako bakarraldian, bi protagonistek ez dute euren miseria ulertzen. «Ez ote zaio aterpea gustatzen?», pentsatzen dute elkarrez. «Gustatu beharko litzaioke: oskol hau izango ez bagenu, dena amaituta legoke honezkero: guk min txikiena sentitu gabe amaituko zatekeen!». Euren paradoxa: bizirik irauteko aukera, azkenerako, mingarriagoa bihurtu zaie.]]>
<![CDATA[Hitzen gerra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2020-04-17/hitzen_gerra.htm Fri, 17 Apr 2020 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2020-04-17/hitzen_gerra.htm
Jakina: gerraren metafora ez da ausazkoa. Gobernuek arrazoi asko dauzkate iruditeria hori aktibatzeko. Gerran, herritarrei sakrifizio handiak eska diezazkiete onbide kolektiboaren izenean, eta barneko kritikak desaktibatzen dira. Gerraren metaforak ez du soilik balio izan armada handiegiak eta garestiegiak zuritzeko —buru utilitaristenetan ere antimilitarismoa, edo, gutxienez, armadekiko mesprezua hedatzen ari zen garai batean—, baizik eta baita politika are nazionalistagoak sustatzeko ere. Agerian geratu da EBren eta autonomia interdependenteen fikzioa: estatuek mugitu dituzte fitxak, old style. Mugak ixtea eta jendearen joan-etorriak kontrolatzea izan dira orain arteko ondoriorik bistakoenak, baina badira aldaketa sotilago batzuk ere, apurka gure iruditeria kolektiboan ernatzen doazenak. Lengoaia eta pentsamolde militarrean, Gu-Haiek kategoriak aratzago bihurtzen dira, eta bigarrenak beti eskatzen du aurpegi bat. Historiako epidemia gehienek erakutsi duten moduan, ez gara gu gaitzaren aurka: gaitza daramatenen aurka gara soldadu. Izurri Beltza juduei egotzi zitzaien modu berean, ebolak larru iluna izan du beti; eta migratzaileekiko aurreiritzien osagaietako bat da pertsona eriaren figura.

COVID-19aren aurpegiak, orain arte, asiarrak eta ijitoak izan dira; ikusteko dago nor izango den gerora. Argi dagoena da gerra diskurtsibo orok daukala etsai kategoriarekin kargatu beharko duen talde bat, seinalamendua, bazterketa eta, hainbat kasutan, kalte fisikoa sufrituko duena, askoz lehenago ereindako iruditeria baten izenean. Ohar gaitezen non ari garen hazi horiek ereiten orain.]]>
<![CDATA[Gure hirugarren krisia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2020-04-10/gure_hirugarren_krisia.htm Fri, 10 Apr 2020 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2020-04-10/gure_hirugarren_krisia.htm millennial-ok beste errekor ohoretsu bat haustera goaz: 30 urte bete aurretik hirugarren krisia bizitzear gaude.

Nik zintzoki eskertzen diet kezka analistei, baina onartu beharra daukat ez dudala erabat ulertzen nola bereizten ote duten gure krisialdi biografiko bakoitza bestearengandik. Gogoratzen saiatzen naiz, baina ez dut inflexio-puntu zehatzik topatzen.

Oroitzapen bat: 2009an unibertsitatera iritsi ginenean, irakasleak lehenbiziko klasean galdetu zigun zer egin nahi ote genuen bertatik ateratakoan. Gehienak mutu geratu ginen; matrikulatu ginen unetik onartu samar geneukan ez genuela lanik edukiko hura bukatzean. Urte berean Alemaniako unibertsitate bat zapaldu nuen arte, ez nintzen ohartu jarrera hura ez zela normala. Berlinen aise aldatzen zituzten ikaskideek lanak, beste bat topatuko zuten segurtasunarekin. Unibertsitateko tituluak eskalan gora egiteko bermea zirudien; Bilbon, aldiz, ordurako aditu genituen hiru masterdun langabetuei buruzko izu istorioak.

Ikasketak amaitzerako, gustuko lana topatzeko zortea izan genuenok naturaltasunez onartu genituen behin-behineko kontratu errenkadak eta izoztutako soldatak; total, askoz gehiago ere ez genuen behar bizitzeko. Orain 30 urte betetzear gaude, eta askoren nominek antzeko zifretan jarraitzen dute. Ez zaigu bitxia egiten etxea partekatzea, eta hipotekak, zuzenean, ez ditugu nahi. Oporrak, beti, low-cost. Tira: lau izarreko hotelak zaharren kontua dira bestela ere, gurea motxila izan da betidanik.

Ekonomistek guk baino hobeto jakingo dute, baina, egiari zor: nik ez dakit noiz amaitu den krisi hauetako bakoitza eta noiz hasi den hurrengoa. Agian, eurentzako krisi jokabidea den hori, ziurgabetasuna barneratuta bizitzea alegia, guretzat bizitzeko modu arruntena baizik ez da izan.]]>
<![CDATA[Pandemiaren umeak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2020-04-03/pandemiaren_umeak.htm Fri, 03 Apr 2020 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2020-04-03/pandemiaren_umeak.htm
Antsietateari eusteko, «egunean egunekoari begiratzeko» aholkatzen dute Youtubeko terapeutek. Baina haurdunaldia berez da etorkizunerako begirada bat: egunean-egunean haziz doan tripa bat ikusten dugu guk. Berrogeialdiak zer epe muga daukan ez dakigu, baina gure gorputzarena aspalditik dago idatzita: hor dago, haurdunaren kartillan, erditzerako aurreikusitako data laukitxoa, hamabost egun gorabehera. Naturari ezin zaio aldi baterako lan erregulazio txostenik ezarri. Garai surrealistenetan ere jaiotzen dira umeak, gehienetan esplikazio bakarra eskain diezaieketen gurasoen eskuetara: «Hau ez zegoen aurreikusita».

Agian, datorren belaunaldiaren sorrera garaiko irakaspen nagusietako bat izango da, paradoxikoki, guri irakatsi ez ziguten hori: bizitzaren ustekabeetara moldatzea dela ohikoena, hori delako, gutxi-asko, bizitzaren denbora-pasa gustukoenetako bat; guri planak aldaraztea.

Gu, ordea, planifikazioaren eta kontrolaren belaunaldia gara. Bizitza supermerkatuko apal bete bat zela erakutsi ziguten, eta gure lana aukeratzea baino ez zela. Oker irakatsi ziguten, eta horrela gabiltza orain, gimnasiako errutinak eta asteko janari planak diseinatzen, egunerokoa eta kontrol sentsazio apur bat berreskuratzeko. Gauzak ezin baditugu aurreikusi, ez gaude lasai. Haurrak lezioa ikasi gabe jaiotzen dira, zorionez, planifikaziorako behar neurotikorik gabe. Agian ikasgaia berriz errepasatzeko balio dezakete aste hauek gutako askorentzat: umeei eman nahi dizkiegun erantzun asko ez ote dizkiogun, egiaz, gure buruari eman gurago.]]>
<![CDATA[Hitzorduak Eroskin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2020-03-27/hitzorduak_eroskin.htm Fri, 27 Mar 2020 00:00:00 +0100 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2020-03-27/hitzorduak_eroskin.htm coronaparty deitu dieten hitzordu klandestinoak, axolagabe osasuntsuek egiten dituztenak oraindik neurri orwellianoak hartu ez dituzten tokietan.

Albisteen estiloak berak zuhurtziara gonbidatzen duen arren —histeriazko garaiotan, lehenbiziko pentsamenduak beti joan behar luke komunikabideen uneko produkzio eskasiarantz—, ez gintuzke gehiegi harritu behar: konfinamendua ezarri den moduan ezarrita, denbora kontua baino ez zen.

«Lasai, dena kontrolpean daukagu» zen lehenbiziko kontsigna agintarien partetik, baina gezurra zen: ezer ez zeukaten kontrolpean. «Inon baino test gehiago egiten ari gara», gero; eta, aldi berean, sintoma argiak zeuzkan jendea etxera bidaltzen ari ziren behin eta berriz. Paraleloki, poliziak eta militarrak atera zituzten kalera, bigilantziazko giro batean jendea are gehiago intimidatzeko eta izutzeko. Abusatzaileen paradisua izan behar du egoera honek.

Konpromisoa eta ardura norberaren onbidean eta elkarrekiko kontrolean oinarritutako zerbait dela ulertzera eman digute: salaketan, albokoa ez ulertzean, humanitate ezean. Bakoitza molda dadila ahalik eta hoberen, eta hor konpon aldamenekoa. Ardura komunitariotik sortutako laguntza sareak erridikulizatu eta oztopatu nahi izan dituzte, jendeak ardura osoz eta batez ere erantzukizunetik jokatuko ez balu bezala.

Jendea ume baten moduan tratatzen baduzu —arduragabe, kontrolatuta eta beldurtuta—, horixe jasotzen duzu bueltan: jendeak ere ume egoskor baten moduan erantzutea. Beraz, halako mezuekin ez dadila inor harritu etxeetan festak antolatzen hasten badira edo Eroski Grindr-eko hitzorduetarako eszenatoki bihurtzen bada: estilo autoritario horren aurrean errebelatzeko modu bat besterik ez da.]]>
<![CDATA[Paperezko salbamendua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2020-03-20/paperezko_salbamendua.htm Fri, 20 Mar 2020 00:00:00 +0100 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2020-03-20/paperezko_salbamendua.htm
Telefonoa eskuan, gure egongelako apaletara begiratu dut; pilatzen joandako izenburu mordoa dauzkat handik so, berrogeialdiaren zain egon balira bezala. Eskainiko nizkioke batzuk, baina ezin gara elkartu. Gomendatuko nizkioke bere gustukoak izan daitezkeen tituluak, baina liburutegiak itxita daude. «Berdin du, Amazonetik eskatuko dut». Tristura sentitu dut, adiskideak hainbeste urtean erosiko duen lehen liburua ez duelako denda batean hartuko; ez duelako sumatuko Garoako atea gurutzatzerakoan sartzen zaizun antsietate apur hori, ordu erdi batean zabalduko zaizkizun aukera guztiengatik. Ez duelako jakingo zer den liburuei buelta eman, atzeko deskribapena -eta, batzuetan, barruko orriren bat- irakurtzea, zalantza egitea, liburuzainari aholku eskatzea, berriz zalantza egitea, eta badaezpada beste lauzpabosti buelta ematea, erabaki bat hartu aurretik. Liburudendatik atera eta metro batzuetara alea poltsatik ateratzea, eta kalean oinez zoazela irakurtzen hastea.

Internet bidezko salmenta eskain dezaketen hornitzaileek badute berrogeialdia pasatzeko modua; ez, ordea, tokiko denda txiki gehienek. Salmentarik gabeko hilabete bat hilgarria izan daiteke. Birusaren beste arrisku talde bat.

Interneten eskuratzeko moduko titulu batzuk zerrendatu dizkiot adiskideari, baina gogorarazi diot, hau guztia amaitzen denean, eta denok garagardotarako eta korrika egiteko gogoz kalera irteten garenean, gogoratu dadila nork lagundu zion berrogeialdian burua etxetik ateratzen, eta nork ordainduko duen prezioa ahanzturara itzuli orduko. Paperezko salbatzaileek.]]>