<![CDATA[Samara Velte | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 18 Aug 2022 21:38:15 +0200 hourly 1 <![CDATA[Samara Velte | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Azkena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2022-07-29/azkena.htm Fri, 29 Jul 2022 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2022-07-29/azkena.htm
Aitortzen dut, halaber, erreporteatzen aritzen nintzenean bezainbesteko kezka eragiten didala albiste irakurrienen zerrendan iritzi artikuluak informaziozkoak baino gorago topatzeak.

Twitterren garaian bizi gara, badakit: inork ez dauka astirik titular batez harago doan ezer irakurtzeko. Iritziak ere, zenbat eta prestatuago eta sinpleago eskaini, are hobe; denbora gutxiago horretan pentsatzeko. «Hau oso ni da» gisako adierazpenekin bentilatuko ditugu gure posizionamendu ariketak sare sozialetan.

Denbora falta, konfiantza falta: nork bere-bereak baino ez ditu irakurtzen (bere hedabideak, bere analistak, bere iritzi emaileak) eta horrekin osatzen du bere erakusleihoa. Ez izan beldurrik: informazio orrietan ere aski pista daude munduan ez galtzeko. Hiru urtez bere buruari zertan ari ote den galdezka aritu zaion zutabegile batek esaten dizue.

Orain, amaitu da etapa hau niretzat. Datorren ikasturtean ahots berri batek hartuko du toki hau: Ander Perezekin ere ez duzue iparrik galduko. Niri dagokidanean, prentsaren mundu magikotik at topatuko nauzue, edo bederen orri hauen beste aldean, kafe kikaradun irakurle. Fikzioa irakurri zale naiz, baina sekula ez da asmatuko errealitatea bezain liluragarria den kontakizunik. Hura narratzen eta etxeetara ekartzen dutenek munduko lanbiderik ederrena dute, Garcia Marquezek eta beste hainbatek esan izan duten moduan (izan ere, hori ere «oso ni» da). Eta egunkari honetan narratzaile onenetako batzuk egotearen zortea daukagu irakurleok. Beraz, hona plaza hau utzi aurreko nire barkamen-eskaeratxoa: ondo esanak ondo hartu, eta gaizki esanak papereko prentsaren efimerotasunaren esku utzi.]]>
<![CDATA[Aldaketak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1984/014/003/2022-07-22/aldaketak.htm Fri, 22 Jul 2022 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1984/014/003/2022-07-22/aldaketak.htm Hogeita hamalau gradu eta izerditan blai? Inozoak, gu: ze urrun zeuden Kamerun eta klima aldaketa orduan. Hogei urte geroago, hartuko genituzke 34 gradu horiek udako beroaldi honetan. Eta mendea amaitu aurretik, gure seme-alabek faltan botako omen dituzte 2022koa bezain uda freskoak.

Ezagutu ditugun mundu txiki asko desagertzen ari diren sentipenarekin bizi naiz azkenaldian. Gure jaioterrian, obra erraldoi batek bi eraikin esanguratsu eraitsiko ditu asteotan: batetik, geure belaunaldiarentzat eszenatoki biografiko izan den Putzuzulo Amets Fabrika, hamabost urtez herriari hainbeste bizi eman diona. Bestetik, Zarauzko tren geltoki zaharra bota dute lurrera. Harrizko eraikin xumeak 121 urte zeramatzan bertan: bere bi isurialdeko teilatuarekin eta idi-begi estiloko leiho borobiltxoekin, haur guztiok marrazten genituen etxeen antza zeukan, gutako inor halako batean bizi ez zen arren. Geltokia ere okupatu zuten denboraldi batez 80ko hamarkadan, Putzuzuloren aurrekari bihurtuko zen Manuela gaztetxea martxan jarri baino lehen.

Eraisketa bakoitzarekin memoria zatitxo bat galtzen goazela iruditzen zait. Donostian ere eztabaida piztu da, kuartel zaharra erabat desagerrarazi edo birmoldatu behar ote den. Ni bigarrenaren aldekoa naiz: ez dut zortzi solairuko giza inurritegiz osatutako eta memoriarik gabeko auzorik nahi; nahiago ditut berezko itzala sortzen duten kale estu eta kaotikoak, elkarrekin bizitzera behartzen gaituztenak. Bestela, ehun urte barruko udak are itogarriagoak izango dira eguzki izpiak kontzentratu eta islatzen dituzten porlanezko auzoetan. Ez dut uste garapenak aurrekoaren suntsipena ekarri behar duenik, areago: planeta zaintzeari eta sostengarritasunari buruzko diskurtsoak sinetsiko bagenitu, gauza gutxiago birrintzen eta gehiago zaintzen hasiko ginateke.]]>
<![CDATA[Urrezko gauak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2022-07-15/urrezko_gauak.htm Fri, 15 Jul 2022 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2022-07-15/urrezko_gauak.htm
Niri ere esana zidaten umearen lehenbiziko urteetan zaila izango zela arratsaldeko zortzietatik aurrera kalean gertatzen denaren berri izatea. Nolanahi ere, bi urteren ostean esan dezaket zailena ez dela guraso izanik festara ateratzea: benetan zaila dena, guraso izanik, bikotean festara ateratzea da. Bai, zuen bizitzak zaintza-txandetan antolatu aurretik zurekin ardoak hartzera ateratzen zen horrekin. «Guretzako tartea» hartu behar duzuela esanez pasatzen duzue urte erdia, baina beti du norbaitek zereginen bat, edo bezperan edo biharamunean, edo aitona-amonek ezin dute zaintzera etorri, edo haurra gaixorik dago, edo mundu guztia dago gaixorik. Azkenean auzoko festak iristen dira, eta gutxienez gau bat zuentzat gordetzea adosten duzue, lehen bezala parrandara ateratzeko. Eguna aurrera eta atzera ematen duzue haurra sorbaldetan, erraldoien eta txarangen atzetik. Etxeratzean, amonari telebistan westernak nola ipini erakusten diozue, eta ume hiper-estimulatuari afaltzen ematen saiatzen zarete. Hark ez du lotarako motiborik ikusten, noski; eta, beraz, ipuin-txandak egiten hasten zarete pare bat orduz. 22:00etan, lokartzeko zorian dagoela, tronpeta hotsak aditzen dituzu leihotik, eta umeak, begiak zabal-zabalik, jakinarazten dizu: «Ama, txatxanga bat!». Azkenean, lotaratu duzuenerako, 23:00ak dira, eta zuek, hondakin sortatxo bana bihurtuta, egoskorkeria hutsez ateratzen duzue zuen burua arrastaka etxetik, hauxe delako urteko zuen gau bakarra, dantzagune zalapartatsu bat zapaldu baino nahiago zenuketen arren amaginarrebarekin sofan westernak ikusten geratu.]]>
<![CDATA[Itzulera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2022-07-08/itzulera.htm Fri, 08 Jul 2022 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2022-07-08/itzulera.htm
Gu ere garai bertsuan itzuli gara beste hiri elektriko batetik, Mexikotik. Musukorik gabe bizi den Iruñera itzuli gara, COVIDaz galdetuta mundu guztiak etsita edo axolagabe sorbaldak altxatzen zituen tokira: «Honezkero jada... harrapatu behar bada, harrapatuko dugu». Ez dirudi festetan kutsatzeek gora egiteak inor benetan kezkatzen duenik. Amaitu dira kontuz ibiltzeko garaiak: jendea nekatuta dago segurtasunean pentsatu beharraz.

Eta bururatzen zait zeinen lasai bizi gaitezkeen halako egoera batean, kutsatzeko hain probabilitate altua izanagatik ere. Gaixotuz gero ospitaleko ohe bat izango duela badakienaren segurtasunarekin aterako gara festara. Mexikotik eszeptikoago itzuli gara segurtasun horrekiko: han ikusi dugu zer den osasungintza publikoari baliorik aitortzen ez dion gizarte batean gaixorik egotea. Larrialdietan 100 euro kostatzen da medikuaren lehen begirada, eta faktura igotzen doa beharrezko tratamenduaren arabera. Diru hori aurreratu ezin dutenek hobe dute maindirez eta denboraz hornitu ospitale publiko urrietako batean gutxieneko arreta jasotzeko; era batera edo bestera, batek aise ulertzen du han osasungintza gutxi batzuen eskura dagoen pribilegioa dela. Pribilegioa gurea denaren irudipenarekin itzuli gara: munduko toki gehienetan zalantzazkoa dena jakintzat ematen dugu hemen. Horretaz kontziente bagina, akaso geuk ere gehiago zainduko genuke daukagun osasun sistema publikoa.]]>
<![CDATA['2022' miniseriea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/004/2022-07-01/2022_miniseriea.htm Fri, 01 Jul 2022 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/004/2022-07-01/2022_miniseriea.htm Black Mirror ze ona zen komentatzen genion elkarri duela hamar urte, gure jokabide geroz eta mediatizatuagoak eta geroz eta martzianoagoak muturrera eraman zituelakoan. Utopia mini-telesailarekin beldur pixka bat pasatu genuen, artean imajinatu gabe birus batek mundu osoaren bizimodua baldintzatuko zuela zazpi urte geroago. Horren ondoren Neskamearen ipuina jarri zen modan, ikus-entzunezkoek une egokian erreskatatu zutelako 1985eko liburua. Kontakizunak harrapatu gintuen, emakumeen gorputzaren gaineko kontrolean oinarritutako diktadura bat fikzioa, horixe besterik ezin zitekeelakoan. Agian horregatik eragiten digute gaurdaino faszinazioa Holokaustoari buruzko dokumentalek: gizakia gizagabetasunaren zein mugataraino heltzeko gai ote den jakin nahi dugulako.

Imajinatzen dut etorkizuneko HBO materiala biltzen ariko dela 2022 telesaila egiteko. Hor agertuko dira ostera pertsonak migrazioaren aurkako harresien oinetan hiltzen, lurrean pilatuta, agintariek sarraskia burokraziaren eta ordenaren izenean zuritzen duten bitartean eta europar gehienak Instagrameko filtro egokiena aukeratzen duten bitartean. 2022 telesailean ikusiko ditugu gobernu ustez demokratikoak emakumeei eta sendagileei jazartzen, edota abortatzeko behar ez diren arriskuak hartzera bultzatzen. Bizitzek geroz eta gutxiago eta diskurtso hutsek geroz eta gehiago balio duten garai batean bizi gara.]]>
<![CDATA[Uda surrealista bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2022-06-24/uda_surrealista_bat.htm Fri, 24 Jun 2022 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2022-06-24/uda_surrealista_bat.htm
Erromantizazio askorako ematen du hiltzeraino dantzatzearen ideiak. Akaso, amaierara arte dantzatzeko motiboak izateko moduko bizitza nahi genukeelako gehienok. Akaso, musikarekin mina arindu daitekeela sinistu nahi dugulako. Asteburuan dantzan agurtu dugu lagun maite bat, bere gustuko kantu batekin, berak egin nahiko zukeen moduan. Hileta bati Lola Floresen doinua jarri diogun lehen aldia izan da, itsasoa parean genuela eta kanpina atzean. Alboko bidexkatik pasatzen ziren turistek ere epidemia kolektibotzat joko zuten, akaso, irudi hura; deabruaren eraginen bat egon ote zen ere ez dugu ez ukatuko eta ez baieztatuko.

Dantzatzeak ez zigun minik arindu, baina heriotza sinesgaitzen ondoren eraiki ohi ditugun sasiazalpen ustez lasaigarriek baino efektu sendagarriagoa izan zuen: ezin baduzu gertatu dena ulertu, alferrik da arrazionalizatzen saiatzea. Hobe da surrealismoari modu surrealista batean erantzutea, antzera egingo zukeen haren omenez.]]>
<![CDATA[Alokairua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2022-06-17/alokairua.htm Fri, 17 Jun 2022 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2022-06-17/alokairua.htm
Hiru urte iraun zituzten aterki hautsien hirian, ingurukoak apurka euren herrietara itzultzen edo kanpoaldeko auzoetara mugitzen ikusten. Geratzen zirenek geroz eta alokairu garestiagoetan sartzen jarraitzen zuten, etxebizitza erosteko behar beste aurreztu ezinik. Gaur egun, eta inguruotan bederen, errenta talde sozial prekarioenetatik egonkortasun gehien dutenetara (edo zuzenean, aberatsetara) transferitzeko mekanismo bat da alokairua, maizterrak are pobreago bilakatzen dituena eta ia inorentzat ez dena aukera ideologiko edo etiko bat, ezinbesteko bizimodu bat baizik. Pozik eztabaidatuko genuke haren inplikazio moral eta politikoei buruz, baldin eta etxearen ordainketa modua aukera libre bat balitz: hala ez den bitartean, postureorako balioko digute gaiari buruzko postura ideologiko gehienek, baina ez askoz gehiagorako.]]>
<![CDATA[Eleaniztunak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2022-06-10/eleaniztunak.htm Fri, 10 Jun 2022 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2022-06-10/eleaniztunak.htm
Logika horren arabera, lau hizkuntza ikasten dituztenek haur eskolako garaia isilik pasatu beharko lukete. Pentsaera elebakar batetik egindako balorazioak dira, baina, gainera, hizkuntzak helduaroan ikasten dituztenen perspektibatik egindakoak: erdalduna bazara eta astelehen eta asteazkenetan euskaltegira bazoaz eta astearte eta ostegunetan alemaneko mintzapraktikara, bada, bai, imajinatzen dut zaila egingo zaizula. Jaiotzatik testuinguru eleaniztun batean hazi den haur batentzat, horiek xurgatzea bere munduko gauzarik naturalena da. Gure semeak euskarazko ergatiboa jartzen die alemanezko hitz batzuei, eta ez dirudi asko kostatzen zaionik hori egitea: bere ikasketa prozesuaren parte da. Akaso izango da zaila gurasoentzat kalitatezko inputa maila berean eskaintzea hizkuntza guztietan, bereziki euren eguneroko testuinguruan entzuten ez duen lengoaia bat transmititu nahi badiote. Edo akaso izango da zaila aitona-amonentzat biloben ume-berriketa eleaniztun eta kaotikoa ulertzea; eta, halakoetan, errazagoa da azaltzea haurrak nahaspila ederra daukala buruan, norberaren ezintasunak onartzea baino (beste egun baterako utziko dugu ingelesa ongi menderatu gabe seme-alabei ingelesez hitz egiten saiatzen diren gurasoen kasua). Baina zailtasuna ez da eurena, gurea baizik; halako zenbat proiektatzen ote ditugu eurengan?]]>
<![CDATA[Laguntzeko modu bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2022-06-03/laguntzeko_modu_bat.htm Fri, 03 Jun 2022 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2022-06-03/laguntzeko_modu_bat.htm
Azken hamarkadotan joera izan da emakumeen estatus sozioekonomikoa eta ugalketa tasa kontrako proportzioan lotzeko. Hau da: hezkuntza arautuan ibilbide laburragoa egina zuten emakumeek eta diru sarrera apalenekoek, oro har, haur gehiago izaten zituzten. Lan munduratzea handiagoa zen tokietan, txikiagoa zen jaiotza tasa; eta, beraz, logikoa zirudien gurasotasuna ekonomia pertsonalaren kalte gisara ikustea (soldata arrakalak ere hori berresten zuen, bestalde). Argumentu horrek iruditeria oso bat eraiki du gure buruetan, eta aintzat hartzen da goi-mailako ibilbide unibertsitario baten eta dagokion independentziaren jabe den emakume batek buru argiz jokatuko duela eta bere osasuna eta independentzia lehenetsiko dituela, haurdunaldiak kateatzen hasi ordez.

Orain, joera aldatu egin dela frogatu dute Alemaniako bi unibertsitatetako ikerlariek: Europan bederen, diru sarrerak ez dira haurrak munduratu edo ez erabakitzeko faktore bakarra, ezta nagusiena ere, bien arteko bateragarritasuna baizik: haurren zaintzarako aukera publiko edo komunitario gehiago eta lan merkatu malguagoez gain, gurasotasun eredu anitzekiko jarrera positiboagoak eta, batez ere, bikotekideen (nagusiki aiten) inplikaziorako kultura handiagoa den tokietan, haur gehiago jaiotzen dira eta ama gehiago doaz lanera. Aldiz, lana eta familia kontraesankorrak diren tokietan, emakume gehiago daude langabezian eta haur gutxiago jaiotzen dira. Agian 200 euro horiek hobe inbertitu litezke egiturazko neurriak sustatzen, ostera ama bakoitzaren kudeaketa ekonomikoaren gain utzi ordez.]]>
<![CDATA[Postalak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2022-05-27/postalak.htm Fri, 27 May 2022 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2022-05-27/postalak.htm etxea deitzeraino.

Baina bi urteotan turismo munduan ere hainbat gauza aldatu direla ohartu naiz. Plaza nagusietako dendetan (toki guztietan %90ean berdinak diren horietan) salgai jarraitzen dute betiko imanek eta I love dena delako tokia dioten kamiseta zuriek, baina desagertu dira selfie makilak eta azken sanferminetan modan egon ziren tximu-panpina zintzilikarioak. Orain, tokian tokiko sinbologia daramaten maskarak eraman daitezke etxera. Moda guztiak bizi garen garaiaren souvenir-ak ere badira.

Turismoaren sinbolo behinena diren postalak, ordea, jada ez daude. Desagertu dira giri denda gehienetatik dorre birakariak, tokiko hondartzen argazkiak, katakumeenak eta modelo nudistenak elkarren alboan kolekzio gisara eskaintzen zizkizutenak. Antza, gaur egun inork ez du paperezko posta zerbitzurik erabiltzen. Postala norbera baino lehenago edo geroago iritsiko ote den jakitearen sorpresarako pazientziarik ez da geratzen. Zertarako itxaron, oporrak bere horretan xehetasun osoz zuzenean erretransmititu badaitezke Instagram bidez? Zertarako aukeratu koadrotxo batean kabi daitezkeen hitz zehatzak, sarean denerako tokia baldin badago? Susmoa dut, nolanahi ere, etxean geratzen direnek nahiago dutela besteen aisialdiaren kartoizko zatitxo bat behin jaso, urruneko paradisuen kronika amaiezinak lanerako bidean irakurri behar izatea baino.]]>
<![CDATA[Gu, NATO?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2022-05-20/gu_nato.htm Fri, 20 May 2022 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2022-05-20/gu_nato.htm
Izena, ordea, finlandiarrek ipini zioten: armada sobietarrak Finlandia 1939an bonbardatu zuenean, Stalinen Atzerri ministroak, Viatxeslav Molotovek, ukatu egin zuen erasoa, esanez hegazkinek ogiz betetako saskiak zeramatzatela bonben ordez. Finlandiarrek suzko botilak jaurti zituzten erantzun gisara, «ogia laguntzeko koktelak»; Molotov koktelak, alegia, aperitibo gisara.

Ordutik, Europan geroz eta urriagoak diren «estatu neutralen» artean geratu da Finlandia, Suediarekin batera. Neutral adjektiboarekin esan nahi dena da ez dela aliantza militar handiago batean sartu, besteen gerretara jokatzeko gogorik ez daukalako.

Ukrainako gerrarekin, ordea, aldatu egin da kontua: Errusia bizilagun mehatxagarri bihurtu da orain. Kontinentearen beste muturrean bizi garenok ere sumatu dugu halako erretorika identitario beliko bat indartzen otsailaren 24az geroztik: bat-batean, «gu, NATO» eta antzeko eraikuntza diskurtsiboek interpelatzen gaituzte, baita aliantza militarrarekiko inolako sinpatiarik ez badugu ere. Gatazkek identitate kolektiboak polarizatzen dituzte, sarritan kolektibo horretako kideek eurek sumatu ere egin gabe, kontinenteak mugitzen diren modu berean.]]>
<![CDATA[Gorputzak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2022-05-13/gorputzak.htm Fri, 13 May 2022 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2022-05-13/gorputzak.htm gorputza: misterio hutsa zitzaidan taldeko kideek gorputzetan hitz egitea, gorputza gora eta gorputza behera, gorputzak munduan egoteko modu gisara eta gorputza auto-zaintzarako objektu gisara. Zergatik ez ote zuten pertsonez hitz egiten, subjektuez, nahi bada? 19-20 urteko inkontzientzian, gorputz normatibo samar baten jabe eta osasunari buruzko kezka bakar bat ere gabe, ikusezin zitzaizkidan nireak ez ziren errealitateak. Zerbait izatekotan, gu buruak izango ginen, bada, gorputzak baino gehiago, ezta?

Esplikazio teorikoetatik ez, praktikatik ikasi genuen denborarekin. Biolentziaren izua ez da buruan sentitzen: besoetatik behera jaisten den deskarga bat da. Umiliazioa eta paternalismoa eztarrian korapilatzen dira ulertzera iritsi aurretik. Gorputzarekin egiten diogu aurre munduari, eta munduak gorputza kontrolatuz (ere) kontrolatu nahi gaitu.

AEBetan duela 40 urtetik dago indarrean aborturako eskubidea, epai bat oinarri hartuta, baina inork ez du eskubide hori blindatzeko lana hartu, eta orain Auzitegi Gorenaren bertsio kontserbadore bat milioika emakumek euren gorputzari buruz duten erabakitzeko eskubidea etetear dago. Bilbon, zortzi gorpu agertu dira modu bertsuan hilda, baina ez zaie garrantzirik aitortu, euren sexu praktikek Poliziaren begietara susmagarri, edo behintzat ez aintzat hartzeko moduko, bihurtzen zituztelako.

Gure gorputzarekin egiten dugunak kokatzen gaitu besteen aurrean, horren arabera irakurtzen gaituzte. Eta hori ulertzen duzunean denak hartzen du zentzua berehala.]]>
<![CDATA[Ama burbuilak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2022-05-06/ama_burbuilak.htm Fri, 06 May 2022 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2022-05-06/ama_burbuilak.htm
Aurki itxi nituen leihotxo guztiak, bai erditzea bigarren jaiotza baten moduan irudikatzen zuten mezu erromantizatzaileak, eta baita amatasuna sindikalismoarekin parekatzen zuten diskurtsoak ere. Zer nahi duzue esatea: niretzat, amatasuna gauza asko da, baina bat nabarmentzekotan, bakardadea da.

Bakardadea, ez duzulako zeure burua testuinguru bakar batean ezagutzen: ez zure lehengo espazioetan, gurasotasunetik at funtzionatzen jarraitzen dutenetan (finean, zuretzat ere beste mundu bat zen, duela ez hainbeste, umeena); eta ezta haren inguruan antolatutako espazio berrietan ere. Beste amekin elkartzen zara, baina deseroso zaude: lotzen zaituzten gauza bakarra guraso izatea da, eta badakizu zure oraingo errealitatearen osagai nagusietako bat dela, baina ez duzu zure identitatea horretara murrizterik nahi. Bakardadea da besteen begietan haurraren ama baino ez izatea. Bakardadea da ohartzea zaintzaren arduraren zama banatzea uste baino zailagoa dela: gurasotasunean gorpuzten da heteropatriarkatua bere formarik sendoenetako batean. Bakardadea da zeure buruari denborarik ez eskaintzea, eta bakardadea handitu egiten da hura haurraren lorpenekin estaltzen saiatzen zarenean. Badakizu, ziurrenik, gehienok sentitzen zaretela horrela. Baina hemen zaudete, nor bere burbuilan, besteenean arrotz sentitzen.]]>
<![CDATA[Parke tematikoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2022-04-29/parke_tematikoak.htm Fri, 29 Apr 2022 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2022-04-29/parke_tematikoak.htm
Denok suma dezakegu agortzen ari dela hegaldi merkeen garaia, eta, harekin, gutako askoren gaztaroko turismo eredua, bere protagonistekin. Badakizue nortzuk diren (izan garen): 25 urterekin Londresen Gasteizen baino gehiagotan egon den hori; edota Mexikoko kostaraino joaten den hura, youth hostel erraldoiak diruditen herrixketan bera bezalako güerito mordoxka batekin elkartzeko, etxean sekula eramango ez lukeen janzkeraz mozorrotuta (alkandora hawaiarrak, gona elfikoak eta krotxetez egindako bularretakoak), bertako herritarrek erabiltzen ez dituzten terrazetan kruasan frantsesak gosaltzeko (Bordeleko prezioetan) eta bertako herritarrik gabeko hondartzetan yoga-surf egiteko. Itzuleran, gorbatak eta uniformeak ostera jantzita, Mexikon, Thailandian edo Sri Lankan egon direla eta Mexiko, Thailandia eta Sri Lanka zeinen zoragarriak diren kontatu ahal izateko.

Lehen kolpean, toki eta jende exotikoak, originalak eta bereziak dira; denari eta denei argazkiak aterako zenizkieke. Bigarrenean, parke tematiko bat iruditzen hasten zaizu. Eta hirugarrenean, apur bat eszeptikoki begiratzen hasiz gero, oporrak Trumanen show gisako batean pasatzera etorri ote zaren galdetzen diozu zeure buruari, inguruko guztiak aktoreak ote diren, darien hippismoa zenbateraino ote den ad hoc antzeztua, eta haietako zenbatek onartuko ote lituzketen hemen dituzten portaerak hegazkinak euren jatorrizko aireportuetan lur hartu orduko.]]>
<![CDATA[Super-produktuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2022-04-22/super_produktuak.htm Fri, 22 Apr 2022 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2022-04-22/super_produktuak.htm Yuka aplikaziotik pasatu eta alboratu; eta, noski, inoiz ez zenuen hainbeste diru gastatu natur dendako produktu ekologikoetan.

Izan ere, gauza bat da zuk gaueko bederatzietatik aurrerako zure gurasotasun-deskantsuan Tobleroneak irenstea haiei esker biziraun beharko bazenu bezala, baina haurrari? Haurrari onena eta osasuntsuena baino ez. Eta obsesio horretan laguntzeko, hortxe dituzu sare sozialek promozionatzen dizkizuten zerrendak: «Zure umearen garuna indartzeko zortzi jaki». Kontxo, pentsatzen duzu, irakurri beharko da, ez dadila gerta gure umea bere gradu unibertsitariotik kanpo geratzea urte eta erdirekin ez zuelako aski babarrunik jan.

Klikatzen duzu, eta, hara: zerrendako janari normalena arrautzak dira. Gainerako super-elikagaiak (sic) hegazkinez ailegatzen dira Euskal Herrira: ahuakatea, txia haziak, anakardoak, izokina, eta oloa, noski, porridge forman. Eta zuri, oraindik zeure buruari barre egiten ikasi ez duzun guraso berri zalantzati horri, eztabaida morala pizten zaizu, guraso on batek super-elikagaiak edo ekologismoa lehenetsi beharko ote lituzkeen deliberatuz, karbohidratoen eta proteinen arteko orekari gaur behar bezala eutsi ote diozun kalkulatzen, gaueko Tobleronea urrunetik deika sumatzen duzun bitartean, eta zeure buruari galdetzen diozun artean ea ez ote zaren zu zeu bihurtzen ari merkatu handiago baten produktu.]]>
<![CDATA[Traumak, neurrira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2022-04-15/traumak_neurrira.htm Fri, 15 Apr 2022 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2022-04-15/traumak_neurrira.htm
Bere mezuaren edukia berbera da toki guztietan: babes gaitzazue. Bidali armak. Edo etorri zuzenean laguntzera. Forma, ordea, aldatzen doa tokitik tokira, modu estrategikoan: parlamentu bakoitzean, dagokion estatuko iraganeko trauma handienak zerrendatzen ditu, ukrainarrak bizitzen ari direna deskribatu eta tokian tokiko herritarren enpatia interpelatzeko.

AEBetako Senatuan Dorre Bikiak ekarri zituen gogora; Frantzian, Verdungo guda; Irlandan eta Finlandian, «bizilagunak norbera okupatzea» zer den irudikatzeko eskatu zuen; Japonian hondamendi nuklearrei egin zien erreferentzia; Erresuma Batuan, Ingalaterrako Gudua mintzagai, Shakespeare eta Churchill nahastu zituen; eta beste hainbat legebiltzarretan, Israelgo Knesseten bereziki, luze eta zabal mintzatu zen Holokaustoaz. Ez hala Alemanian: han Berlingo harresia izan zuen hizpide, badaezpada ere.

Eta, halako batean, Espainiako Kongresura iritsi zen Zelenskiren bideoa. Aukeratutako gertakaria zein izango, eta Gernikako bonbardaketa aipatu zuen: «2022ko apirilean gaude, baina badirudi 1937ko apirilean gaudela, munduak espainiar hiri baten izena ezagutu zuenean: Gernika». Aukeraketa egokia zen, baina diskurtsoaren arrakasta ez du haren edukiak soilik baldintzatzen, haren testuinguruak baizik. Zelenskik jakingo ez zuena da Gernika parlamentu horretan ordezkatuta daudenen zati batentzat baino ez dela trauma: beste askok nahiago dutela ez aipatu, hizketan hasita justifikatu egingo luketelako; eta gehienek sorbaldak altxa baino ez lituzketela egingo, Gernikaz galdetuz gero.]]>
<![CDATA[Banaketak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2022-04-08/banaketak.htm Fri, 08 Apr 2022 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2022-04-08/banaketak.htm
Orain, Hego Euskal Herrian, Auzitegi Gorenak legez kanpokotzat jo ditu subrogazio kontratuak, ama esplotatu egiten dutela eta haurrari bere lehen hilabeteetako behar handiena ebasten diotela argudiatuta. Biziraun dezakeela jaioberri batek ama gabe? Jakina biziraun dezakeela, historiak erakutsi digu baietz. Saihesgarria bada amarengandik banatzea, saihestu behar litzatekeela? Zalantzarik gabe. Jaioberriari ez diote balio «Nik kontratatu dut eta beraz nirea da» bezalako argudioek: berak badaki noren azala nahi duen. Dena edo ia dena eraikuntza sozial bat dela defendatzen dutenetakoa naiz, baina bizitzan badira arrazionalizazio oro gainditzen duten esperientziak, bibentzialak direnak, larruarekin baizik ezin daitezkeenak ulertu, eta erditzea eta erdiostea horietako bi dira. Gero badirela haurrak zaindu ezin dituzten edo nahi ez dituzten gurasoak? Badira, eta zorionez badira egoera horietan lagundu eta adoptatzeko prest daudenak ere. Baina ez dezagun haurraren banaketa zerbait desiragarria balitz bezala planteatu, funtsean hirugarren baten desioaren arabera mugitzen direnean besteen gorputzak.]]>
<![CDATA[Egia historikoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/023/002/2022-04-01/egia_historikoa.htm Fri, 01 Apr 2022 00:00:00 +0200 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/023/002/2022-04-01/egia_historikoa.htm 43 zifra esanguratsua da ordutik tokiko iruditeria kolektiboan. Biktimak gehiago izan ziren arren (sei hildako gehiago eta hogei zauritu), Mexikon mundu guztiak daki nortzuk ziren 43ak: 2014ko irailaren 26ko gauean oroimen-ekitaldi batera joateko asmoz okupatutako autobusetan zihoazela atxilotu eta desagerrarazi zituzten magisteritza ikasleak.

Orduko gobernuaren azalpena izan zen ikasleek okupatutako autobusak, egiaz, tokiko kartelek erabiltzen zituztela droga garraiatzeko, eta ibilgailuak opioz kargaturik zeudela ikasleek hartu zituztenean. Azkenean, kartelekin aliatutako udaltzain ustel batzuek geldiarazi zituztela eta narkoen esku utzi, eta haiek hil eta erre zituztela inguruko zabortegi batean.

Bertsio hori egia historikoa izenarekin bataiatu zuten, eta hala deitzen zaio oraindik ere. Egiari adjektiboak ipini behar zaizkionean, bere egiazkotasunarekiko zalantza handiak dauden seinale izan ohi da: egia historiko bat baldin badago, egia berri bat edo egia faktiko baten existentzia ere iradokitzen da.

Mexikon, ikasleen gurasoek zazpi urte daramatzate, nekaezin, gazteei gertaturikoa argitzeko eskatzen. Tokiko administrazioak eta erakunde armatuek ikerketa pasiboki zein aktiboki oztopatu dute. Ez da zaila asmatzea zergatik: aste honetan argitara atera denez, armadak une oro zekien gertatzen zenaren berri, ikasleak monitorizatuta zeuzkalako infiltratuen bidez.

Apurka, egia historikoa zartatu duten datuak atera dira argitara, baina oraindik ez da egia-egia bat osatu. Egia beti da eraikuntza narratibo bat, aski kontsentsu zabala lortu duen gertakarien bertsio bat alegia, baina gauza bat da egia objektiborik ez egotea, eta beste bat, gezurraren graduazio posible guztiak.]]>
<![CDATA[Parte hartzea eta irabaztea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2022-03-25/parte_hartzea_eta_irabaztea.htm Fri, 25 Mar 2022 00:00:00 +0100 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2022-03-25/parte_hartzea_eta_irabaztea.htm Messi izena ezagutzeko. Baina kirola ere, zerbait bada, politikoa da; boterezko joko zelai bat gehiago. Zenbat eta gorago, orduan eta joko gutxiago eta zelai gehiago, eta, beraz, nola itxi begiak bertan gauzatzen diren gerrei?

Trans atletak fokupean jarri dituzte berriro: Lia Thomas igerilari estatubatuarra markak hausten hasi denean geldiarazi nahi izan dute, lehia desleiala egitea leporatuta. Lehiakortasunaren izenean ezkutatutako transfobiarentzat, nonbait, gorputz guztiak dira bi kategoriatan bakarrik sailkatzeko modukoak: alegia, emakume* guztiok izan beharko genuke gizon* guztiak baino gimnasta hobeak, eta gizon* guztiak emakume* guztiok baino aizkolari hobeak. Salbuespenik gabe: guztiak. Bestela, ezin zaio eutsi argudioari, ezta genero estereotipoei ere.

Errealitatea konplexutzen duten gorputz disidenteek, zorionez, arrakalak zabaltzen dituzte diskurtsoan. Kontra-argudiatzen hasi gintezke, esanez gorpuzkeran eragiten duten dozenaka faktore daudela kromosomez harago, jaio zaren ingurunetik hasi eta daramatzazun elikadura eta bizimoduraino. Esan genezake gizon zein emakume fisionomia estereotipatuak betetzen dituzten gorputzak bezainbeste edo gehiago direla tarteko ezaugarriak dituztenak; hainbeste, ezen sarritan ezinezkoa baiten muga argi bat ezartzea.

Baina eztabaida ez denez zientifikoa, politikoa baizik, erantzunak ere hala behar du. Thomasen delitua ez da izan bere kategoriakideak baino gihartsuagoa edo garaiagoa izatea: trans izanda errekorrak ezartzea izan da. Eta feminismoak erakutsi dizkigun gauzetako bat da, hain justu, botereak parte hartzen uzten dizula, baina ez irabazten: salbuespena zaren bitartean sinpatiaz begira diezazuke, baina medailarik ez dago araua irudikatzen ez duten gorputzentzat, errepresentatibo bihurtzeko arriskua badakarte. ]]>
<![CDATA[Soinu paisaiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/024/002/2022-03-18/soinu_paisaiak.htm Fri, 18 Mar 2022 00:00:00 +0100 Samara Velte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/024/002/2022-03-18/soinu_paisaiak.htm
Arrazoia ez da bakarrik geroz eta jende gehiagok pasatzen ditugula urtean 360 egun baino gehiago hiriko hormen artean sartuta, eta, ondorioz, usoak eta txoriak deitutako bi kategoria bereizteko gai besterik ez garela. Ikerlariek Europako eta Ipar Amerikako naturaguneetako azken 25 urteotako datuak alderatu dituzte, une bakoitzean espezie bakoitzetik zenbat kide zeuden aintzat hartuta, eta ondorioztatu dute hegazti motak eta euren funtzioak gutxitu ahala, doinuen aniztasuna ere galdu dela.

(Bide batez, ba al zenekiten Xeno-Canto deitutako datu base ireki zoragarri bat existitzen dela, txorien kantuak biltzen dituena? Bada, ez horregatik).

Kontuak kontu: ez, ez da zuen irudipena, munduko doinuak geroz eta sinple eta errepikakorragoak dira. Zorionez, besterik esan daiteke bestelako ekosistema batzuetako musika aniztasunaz: herriko tabernetan, esaterako, nabarmen handitu da azken mende laurdenean. Barran egoskor Camela eta Aretha Franklin eskatzen zituzten lagun nekaezinei esker aberastu zen gure bizitzaren soinu banda, artean galerarik ezagutzen ez genuenean. Ahots egoskor horien jabeak desagertu ahala, baina, gure bizitzaren soinu banda ere pobretuz doa orain, udaberri bakoitzean kide gutxiago garenean. Oxala guk ere gure Xeno-Canto datu basetxo intimoa sortu bagenezake, denborarekin bizitzatik galdu ditugun ahots-doinuak, desagertutako lagun bakoitzaren adierazpen bereziak eta hitz egiteko moduak noiznahi erreproduzitu ahal izateko.]]>