<![CDATA[Unai Ugartemendia | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 10 Jul 2020 15:34:34 +0200 hourly 1 <![CDATA[Unai Ugartemendia | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Hutsunea eramangarri egin zuen bidelaguna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1927/026/001/2020-06-23/hutsunea_eramangarri_egin_zuen_bidelaguna.htm Tue, 23 Jun 2020 00:00:00 +0200 Unai Ugartemendia https://www.berria.eus/paperekoa/1927/026/001/2020-06-23/hutsunea_eramangarri_egin_zuen_bidelaguna.htm
Eskalada mundutik zetorren Beloki, baina, ordurako, goi-mendian saiakera batzuk egindakoa zen. Zarautzen gisako herri batean, ohikoena surfa edo uretako kirolak egitea zen, baina arrokara kateatzea erabaki zuen txikitatik. «Gurasoengandik zetorkidan mendirako zaletasuna. Aita, bereziki, oso mendizalea izan da betidanik, eta haiek sartu ziguten mendirako harra. Pagoeta mendia zen gure arnasgune sarritan. Ondoren, udan, etxeko laurak askotan joaten ginen Urbiara, denda hartuta», gogoratu du Belokik.

Pagoeta Mendizale Elkartean egin zituen bere lehen pausoak. Ordurako, aita lehendakari ibilitakoa zen elkartean. Herri gehienetan baziren mendi elkarteak orduan ere, eta Zarautz ez zen salbuespena. Gogoan ditu oraindik ere asteburuero mendira joateko aitzakiarekin autobus osoa betetzen zen urteak. Egiten zituzten irteerak ez ezik, ez ditu berehalakoan ahaztuko elkartean antolatzen zituzten mendi asteak. Arrakasta handia izaten zuten. «Guretzat izugarriak izaten ziren proiekzio haiek. Garai hartako mendizale handienak ziren gure ispilu». Mendiko irteerez harago, arrokara eskalatzera joaten hasi zen oso gaztetan. Mendi elkarteko mapa eta liburuak ere bidelagun izan zituen urte askotan Belokik.

Ahotik ahorako informazioa izaten zen orduan mendizaleen artean nabariena, eta Zarauzko eskalatzaileen arrastoa izaten zen gehienetan Belokirentzat ere informazio iturri nagusia. Urteak aurrera joan ahala, Pirinioetara eta Alpeetara irteerak egiten hasi zen aitarekin batera. Urte haietako bitxikeria batez gogoratu da. «Aitak Mont Blancera [Alpeak, 4.810 metro] joateko piolet bat erosi zuen. Hara joateko eguna iritsi zenean, nik meningitisa harrapatu nuen, eta etxean geratu behar izan zuen. Geroztik, piolet hari begira egoten nintzen, eta neguan hura erabiltzeko grina izaten nuen aldiro».

Andoni Egañaren deia

Behin eskaladan murgilduta, modalitatearen ertz guztiak ukitu zituen. «Behin arroka probatuta, izotzean eskalatzen hasi ginen. Korridoreak, ipar-aurpegiak, izotz jauziak, eski zeharkaldiak… ziren gure jomuga», ekarri du gogora. Urte batzuetan, ikasketak utzi, eta eskalatzeari ekin zion buru-belarri. Noizean behin lan egin, eta, diru pixka bat bildu orduko, mendira joaten zen. 18 urte izan gabe, Mont Blanc eta Cervino (Alpeak, 4.478 metro) mendiak igoak zituen, Chamonix (Frantzia) inguruan egindako hilabeteko egonaldi batean. Gutxinaka, mendian altuera irabaziz joan zen etengabean. Eskaladan ezagututako lagun batzuen bidez, 1998an Dunagiri (India, 7.066 metro) mendira joateko gonbita jaso zuen.

Xabi Guembe, Mikel Zabalza, Fermin Izko eta laurak murgildu ziren egitasmoan. «Oso espedizio gogorra izan zen hura. Guembe eta ni mendiaren ipar aurpegitik igo ginen. Igoerako bigarren bibakean, ordezko eskularruak erori zitzaizkidan horman behera. Jaitsieran, izugarriak pasatu genituen. Zazpi egunen ondoren aurkitu gintuzten Zabalzak eta Izkok. Handik, zuzenean, Zaragozako ospitalera joan behar izan genuen, izozketak zirela eta», oroitu du. Kiko Arregi mediku famatuaren eskuetan jarri bezain laster, hark berehala esan zion Belokiri hiru hatzetako puntak galduko zituela. Han igaro zituzten Belokik eta Guembek hurrengo egunak. «Guembe, ospitalean astebete inguru pasatu eta gero, berriro ere lanean hasi zen. Lan bertikaletan aritzen zen hura. Handik egun gutxira, laneko istripu bat izan, eta hil egin zen. Izugarria izan zen».

Baina Dunagirira egindako espedizio hark sona handia izan zuen. Torelloko (Herrialde Katalanak) nazioarteko mendi zinemaldian sarituetako bat izan zen igoera hari buruzko dokumentala, eta, haren harira, alpinisten artean ezagun egin ziren Guembe eta Beloki. Hurrengo bi urteetan mendian jarraitu zuen, hara eta ona. Asebete egiten zuen hala ibiltzeak.

Ustekabean, dei bat jaso zuen egun batean. «2001. urtean, ezustean, Andoni Egaña bertsolariaren dei bat jaso nuen,Oinak izarretan dokumentalean lanean ari zen Egaña. Azaldu zidan nirearen moduko profil baten bila ari zirela Alberto Iñurrategiren sokalagun izateko». Egañaren bitartez, bi alpinistak elkartu egin ziren Donostiako Pio Baroja kiroldegian. Ordura arte elkar ezagutzen ez zuten arren, hasiera-hasieratik izan zuten bata bestearekiko begirunea.

Bi ibilbide oso ezberdin elkartzera zihoazen. Ordurako, Iñurrategik igoak zituen hamalau zortzimilakoetatik hamabi. Alpinismoko izarretako bat zen. Beloki, berriz, oraindik ere estreinatzeko zegoen zortzimilakoetan. Alpeetara irteera bat egin ondoren, Iñurrategik begiz jota zuen Gasherbrum I (Pakistan, Himalaia, 8.068 metro), eta joateko gonbita luzatu zion Belokiri. Berezia izan zen proposamena. «Urtebete ere ez zen Albertok anaia ondoko mendian galdu zuela. Bestalde, presio txiki bat bazeukan Gasherbrum I mendiarekin. Batetik, zortzimilakoen lasterketan bete-betean sartuta zegoen, eta, bestetik, hura dena dokumentatzeko konpromisoa zeukan telebistarekin» nabarmendu du, Iñurrategirekin batera egindako lehen espedizio hartaz gogoratzean.

Ordura arte ezagutzen ez zituen gauza asko ikasteko balio izan zion espedizio hark Belokiri. Konturatu zen maila hartako espedizioek zenbat buruhauste sor zezaketen mendian lanean hasi aurretik. Egoerara espero baino azkarrago moldatu ondoren, 2001eko uztailaren 8an zapaldu zuten gailurra. «Izugarria izan zen hura niretzat. Oso igoera ederra eta azkarra egin genuen; asko disfrutatu nuen», azpimarratu du.

Ibilbide etengabean

Gasherbrum I-eko espedizioaren ondoren, Annapurna (Nepal, Himalaia, 8.091 metro) mendira abiatu zen bikotea hurrengo maiatzean. Iñurrategik bere azken zortzimilakoa izango zuen, eta espedizio hartan beste bidelagun batzuk ere izango zituzten mendiaren oinarrizko kanpalekuan; besteak beste, Jean Christophe Lafaille, Ed Viesturs eta Veikka Gustaffson. Hirurak ere oso ezagunak ziren zortzimilakoen munduan. Lafaillek, esaterako, bigarren aldia zuen Annapurna mendiaren saiakeran. Azken horrek harrituta utzi zuen Beloki. «Lafaille beste maila bateko alpinista zen; berehala antzeman nuen. Gu guztiok baino bi koska gorago zegoen». Lan handia egitea tokatu zitzaien bost alpinistei, bereziki 7.500 metrora dagoen Roc Noir eremura iritsi arte. Atzera itzultzeko aukerarik ematen ez duen leku bat da hori. «Behin puntu hura igarota, ezin zara handik bakarrik itzuli. Banekien hura igaroz gero, eta aurrera jarraitzeko moduan ez banengoen, Lafailleri eta Albertori izugarrizko jokaldi makurra egiten niela. Aurretik, Viestrusek eta Gustaffsonek ere atzera itzultzea erabaki zuten, eta nik ere bide bera hartu behar izan nuen», gogoratu du Belokik, pena handiz. Lau egun 7.000 metrotik gora pasatu ondoren, gailurra zapaldu zuten Iñurrategik eta Lafaillek.

Gailurra ez zapaltzeak ez zuen Belokiren ibilbidean arantzarik utzi. Mendizaleak barneratu behar duen zerbait da. Urtea amaitzeko, Cho Oyuko (Nepal, Himalaia, 8.201 metro) gailurra zapaltzeko aukera izan zuen zarauztarrak. Asko sufritu zuten arren, bere bigarren zortzimilakoa eskuratu zuen bi urteren buruan. Tximiniak muntatzen pasatzen zuen denbora mendian ez zegoenean. Al filo de lo imposible programakoekin ere Gasherbrum III eta IV mendietara joateko aukera izan zuen Belokik 2004an, baina, ordurako, etorkizunean pentsatzen hasita zegoen. Lan ziurrik gabe zegoen, eta menditik bizitzea ere ez zen erraza urte haietan. Buruari bueltaka hasi zen orduan. Hala ere, dena uztea erabaki zuen arte, beste bi espediziotan murgildu zen; lehena, 2005ean, Ogro (Pakistan, Himalaia, 7.285 metro) mendira, eta, azkena, 2006ko maiatzean, Shivlingera (6.543 metro, India). «Irailean, Hornbeinn bidetik Everestera joateko aukerari uko egin nion. Etorkizunera begira jarrita nengoen ordurako. Ez nuen ikusten mendiko espedizioetatik bizitzeko aukera garbirik. Mendiko gidari lana ere ez nuen oso gustuko, eta ikasketarik ere ez neukan. Oso urte onak harrapatu genituen, agian, inoizko onenak, baina egoera ezegonkor batean sartzeko arriskua ere hor zegoen».

Goi mendiei agurra

Shivling mendiaren espediziotik etxeratuta, etorkizunerako prestatzen hasteko garaia zela iruditu zitzaion. «Ez nuen ikasketarik, eta lehenik unibertsitaterako sarrera egin behar izan nuen. Irakasle izateko ikasketak hastea erabaki nuen. Gustuko ditudan gauzetan oso saiatua izan naiz beti, eta ikasten ere buru-belarri hasi nintzen. Ikasketak amaituta, lan eskaintza publikoa prestatu nuen, eta plaza ere lortu nuen» azaldu du. Urte askotan goi mendietan ibili zen alpinista, eta gaur egun eskola publikoan dabil lanean.

Zeharka bada ere, oraindik ere alpinismoaren munduaren berri izaten du Belokik. «Urte asko izan ziren goi mendietan, eta askotan horren falta sumatzen dut. Bertako giroa, exijentzia… Gero, aita izan nintzen, eta orduan konturatu nintzen egoera erabat aldatu zitzaidala. Mendirako ordura arteko grina apalduz joan zitzaidan, eta beste lehentasun batzuei eman nien bide» aitortu du. Azkenaldian, bizikletan ibiltzeari gustua hartuta dabil. «Aldaka ere ez daukat nire onenean, eta medikuak gomendatu zidan. Aurkikuntza bat izan da niretzat».]]>
<![CDATA[Azkenerako, etsi behar]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/026/001/2020-06-16/azkenerako_etsi_behar.htm Tue, 16 Jun 2020 00:00:00 +0200 Unai Ugartemendia https://www.berria.eus/paperekoa/1913/026/001/2020-06-16/azkenerako_etsi_behar.htm Txiki, Imanol Rojo eskiatzailearen entrenatzaile izan zen urte askotan. Orain, luzaroan Espainiako txapeldun izan eta gero, bere ibilbidean etenaldi bat egitea erabaki du. Ez da erabaki erraza izan.

Hasierako urratsak ekarri ditu gogora. «Aitak txikitatik ipini zizkidan eskiak. Bi urte izango nituen lehen aldian. 11 urterekin nitunerako, lehiatzen hasi nintzen». Somporteko (Pirinioak, Frantzia) estazioa izan zen oinarrizko kanpaleku ia astebururo, eta aita izaten zuen akuilu. «Aitak esaten zidan lasterketak izaten zirela, eta ea parte hartu nahi nuen galdetzen zidan. Niretzat jolasa izaten zen hura. Denborarekin, gustua hartu nion lehiatzeari, eta horrek ematen duenari. Gaur arte ibili naiz horretan».

2017an Espainiako selekzioan sartzeko probak gainditu ondoren, beste pauso bat eman zuen lehiaren arloan. «Oraindik ere ez dago selekzio finkorik urte guztirako, Frantzian edo Italian daukaten antzera. Guri hiru egun lehenago abisatzen ziguten, esanez asteburuan sarrerako probak izango zirela. Horretan, oso atzean dago Espainiako selekzioa beste herrialde batzuekin alderatuta», azpimarratu du Plazasek. Urte batzuetan Espainiako txapeldun izan, eta Europako txapelketetara egin zuen jauzi. Europako onenekin lehian ibiltzea «beste kontu bat» zela konturatu zen lehen txapelketa haietan. Espainian jokatzen ziren lasterketetan beti podiumean egotera ohituta zegoen. Garaipenak hiru edo lau eskiatzaileren artean jokatzen zituzten. Nazioartera irten zen lehen aldi hura oroitu du. «Europa guztiko eskiatzaileak elkartzen ginen, eskandinaviarrak izan ezik. Haiek Norvegiako Kopa dute, Europako Kopa baino askoz gogorragoa. Hala ere, italiarrekin, frantziarrekin eta austriarrekin lehiatzean, oso atzean gelditu nintzen. Maila igotzen den heinean, aldeak areagotu egiten dira». Ibilbide honetan Lander Martin, Manex Salsamendi eta Irati Cuadrado izan ditu bidelagun. Iraupen eskiak azken urteetan izan dituen belaunaldi onenetako parte izan dira denak.

Iazko apirilean erabaki zuen iraupen eskian azken ahalegina egitea. Junior mailako azken urtea izaki, dena ematea erabaki zuen. Juniorretatik seniorretara dagoen jauziaz jakitun, gogoz ekin zion bere ibilbideko urterik garrantzitsuenari. Artean lortzen zituen garaipenei balio erantsi bat eman nahi zien nazioartean. «Etxekoekin hitz egin ondoren, apustua egin nahi nuen. Azken aukera eman nahi nion neure buruari. Jakin nahi nuen merezi zuen ala ez. Urte asko igaro ditut eskian, eta azken saiakera egin nahi nuen. Denboraldi ona eginez gero, banekien agian aukerak izango nituela seniorretan ere».

Hala, 2019ko udan, CETDI Aragon taldeko Lander Martin lagunarekin batera sasoiko jarri ondoren, denboraldiari ekin zion. Baina lehiatzen hastearekin batera, arazoak hasi ziren Plazasentzat. «Norvegian egindako egonaldi batean, bi test egin genituen. Urtetik urtera denborak hobetzen ari nintzen, baina oso atzean amaitu nuen azkenengo honetan. Gero, lehen lasterketetan konturatu nintzen ez nindoala joan beharko nukeen bezala. Bolada bateko gauza izango zela pentsatu nuen, baina Frantziako Kopara joan nintzen azken lasterketan, ni baino lau urte gazteagoak ziren askok irabazi egin zidaten. Orduan konturatu nintzen zerbait banuela. Ez zen normala». Handik itzultzean, Franco Puntell Espainiako selekzioko hautatzailearen deia jaso zuen. Emaitzak ez ziren ohikoak, eta, nolako bolada zeraman ikusita, proba mediko batzuk egiteko agindu zion. Iñaki Arratibel medikuarengana joan zen. Azterketak egin, eta Arratibelek berretsi zion mononukleosia igarota zeukala, eta argi agindu zion: hilabetez geldirik egon behar zuen: «Aitari esan zion behar bazuen aulki batean lotuta edukitzeko!», gogoratu du, barrezka. Abendu guztia geldirik eta etxean egon behar izan zuen azkenerako.

Denboraldiaren erdialdean, berriro ere hutsetik hastera behartuta zegoen. Pixkanaka hasi arren, oso denbora laburrean sasoian jartzeko gai izan zen, Arratibelek agindutako entrenamenduei esker. Konturatzerako, otsailean, lehiatzeko moduan zen. «Bi lasterketa nituen aurretik, Espainiako Sprint Txapelketa eta Beret Marxa, biak Vaqueiran [Lleida, Herrialde Katalanak]. Espainiako Sprint Txapelketa irabaztea lortu nuen. Ezustea izan zen. Inork ezin zuen sinetsi zer lortu nuen».

Emaitza haiekin hauspotuta, hurrengo asteetan ere lehian ibili zen 10-15 kilometroko lasterketetan. Baina emaitzek ez zioten lagundu. Elur faltarengatik, asteburu pare batean lehiatu gabe egon zen, eta entrenatzeko aprobetxatu zuen martxoa, Espainiako txapelketak jokatu aurretik. Txapelketak jokatu behar ziren asteburu berean, COVID-19ak denboraldia bertan behera uztera behartu zuen.

Konfinamendua hastearekin batera, urte guztiko balantzea egitea tokatu zitzaion etxean. «Emaitza txukun batzuk lortu ditut, baina orotara ez da urte ona izan. Ez nik espero bezalakoa, behintzat. Orokorrean, nire ibilbideko denboraldirik okerrenetakoa izan dela esateko moduan nago. Egoera honetan, seniorretara pasatzea erokeria lizateke. Federazioari oraindik ez diot ezer aipatu, baina burua ez daukat lehian jarraitzeko».

Denboraldi batez lehia baztertu duen arren, kirola egiten jarraituko duela argitu nahi izan du. «Beti izan naiz kirolaria, eta oraindik ere kirola egiten jarraituko dut. Lehen, astean sei egunez entrenatzen nintzen; orain, beste patxada batez arituko naiz». Argi dauka, halere, eskiak bide asko dituela, eta oraindik ere ez duela baztertzen egunen batean berriro ere lehian segitzea. Zalantzarik ez du neguan eskiatzera joango dela, baina ezberdina izango delakoan dago. «Motxilan txorizo zati bat eta ogi zati bat sartu, eta atseden hartuz ere eskiatu daiteke lasai-lasai». Uzteko ideia egiten hasita dagoen arren, lehia pena handiarekin utziko duela aurreratu du. Berari baino are pena handiagoa aitari ematen ari zaio.

Pozik dago aurrerantzean aukera izango duelako lagunei eta familiari denbora gehiago eskaintzeko. Urte askoan, lagunek egiten zituzten irteerekin amesten zuen, eta gauza horien falta ere sumatu du lehian ibili den denboran. Adibide bat jartzera ere ausartu da; eskolako ikasturteko amaierako bidaia. «Ezin izan nintzen joan, Granadara [Espainia] joan behar izan nuelako entrenatzera. Zer esan behar nien hautatzaileei, Amsterdamera nindoala garagardoa edatera? Joatekotan egon nintzen, baina entrenatzaileak entrenatu egin behar genuela esan zidan bezain pronto, ez nuen zalantzarik egin». Lehian ibili den denboran, beti argi izan du gauza batzuek «lehentasuna» zutela.

Udan, geldirik ez

Konfinamendua liburu artean pasatzea tokatu zaio Plazasi. Goi mailako gradu bat egiten aritu da, eta azterketak ditu. «Uda lasai pasatzeko, ezinbestekoa dut dena gainditzea», azpimarratu du. Gainera, berriki uda lanean pasatzeko aukera suertatu zaio. Tolosako Zumardi Elkarteak antolatuko dituen mendi irteeretan laguntzaile moduan ibiltzeko aukera eskaini diote Josu Iztuetak eta Iker Iriartek, proiektuaren sustatzaileek. Esperientzia ezberdina izango den arren, lehen ere ibilia da halakoetan. Espainiako selekzioarekin egindako egonaldi batean, Franco Puntell hautatzaileak abagunea eman zion Italiako aterpetxe batean lan egiteko. «2018ko uztailean eta 2019ko abuztuan, Malga Pramosion egon nintzen lanean [Dolomitak]. Denetik egitea tokatzen zitzaidan; behiak jetzi, esnea bildu, pentsua eman, sukaldean lagundu… Egun askotan, laurehun pertsona ere pasatzen ziren handik».

Orain, berriz, beste mota bateko lanak egitea tokatuko zaio. «Ilusio handia egin zidan Iztuetaren deiak. Hiru eta sei egun arteko irteerak izango dira, eta ni xerpa lanetan ibiliko naiz. Hogei kiloko motxilarekin ibili beharko dut mendian gora eta behera, baina gogotsu nago. Ekainaren amaieran hasi eta irailaren erdira arte ibiliko gara. Egun onak eta txarrak izango ditugu, baina hasteko irrikaz nago».]]>
<![CDATA[«Azkenaldian derrigortuta ari nintzen»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/028/001/2020-06-09/azkenaldian_derrigortuta_ari_nintzen.htm Tue, 09 Jun 2020 00:00:00 +0200 Unai Ugartemendia https://www.berria.eus/paperekoa/1928/028/001/2020-06-09/azkenaldian_derrigortuta_ari_nintzen.htm
Lehia uzteko garaia aurreratu egin duzu pandemia garaian. Nolatan?

Goi mailako iraupen eskia eta biatloia utzi egingo ditut, bai. Asko gustatzen zaizkidan bi kirol dira, baina gero eta zailagoa egiten zait onenen artean irautea. Errendimendua bilatzeari utziko diot. Hala ere, badakit egunero jarraituko dudala kirola egiten.

Jendea harritu egin da erabakiarekin. Ez da ohikoa 24 urterekin goi kirola uztea.

Bai, hori ere egia da. Jendea asko harritu da, baina oso zaila da lanean aritzea, kirolean onenekin ibiltzea eta bizitza soziala izatea. Bizitzan, aukeratu beharra tokatzen da sarritan. Asko gozatu dut kirolean; nik hautatutakoak izan ziren bere garaian. Baina uzteko ordua dela konturatu naiz, eta erabakia hartu dut. Orain urte batzuk, adibidez, ez zitzaidan batere kostatzen goizean goiz jaikitzea eta eskiatzera joatea. Egiten nuenarekin asko disfrutatzen nuen. Azkenaldian, ordea, bazirudien derrigortuta ari nintzela. Lasterketetan ez nuen hainbeste gozatzen, eta emaitzak ere ez ziren espero bezalakoak. Burua ondo ez doanean, gauzak ez dira batek nahi duen bezala ateratzen.

Gauza asko utzi al dituzu albo batera azken urteetan?

Bai, hala izan da urte askotan. Sarritan, lagunekin afaltzera gelditzeko gogoa izaten nuen, baina banekien hurrengo egunean lehiaketaren bat nuela. Irailean, erabaki nuen nire azken urtea izango zela, eta gauza bat besterik ez nuen buruan geroztik; gozatu egin nahi nuen azken urtean, bai entrenatzen, bai lehian.

Oso gazte utziko duzu goi mailako kirola, baina urte asko pasatu dituzu bai iraupen eskian eta bai biatloian.

Bai, bai. Ahizpa zaharrago bat daukat, eta hark ere oso txikitan ipini zituen lehenbiziko aldiz eskiak. 4 edo 5 urterekin, ikastaro batean hasi zen, eta niri ere 2 urte eta erdirekin jada ipini zizkidaten eskiak. Pentsa zenbat urte joan diren bidean! 15 bete nituen arte, atletismoan eta iraupen eskian ibili nintzen, baina ordurako ahizpak biatloia egiten zuen.

Nolatan hasi zinen biatloian?

Esan bezala, ahizpa lehian ibiltzen zelako hasi nintzen neu ere. 15 urte bete arte ezin zara hasi kirol horretan. Ordura arte debekatuta dago tiro egitea. Nafarroan ez daude biatloilari asko, nahiz eta iraupen eskiatzailea izanda kirol hori ezagutzen den.

Exijentzia handiko kirola izateaz gain, ezinbestekoa da kontzentrazioa eta sasoi ona izatea. Biak uztartzea erraza al da?

Hori da niri gustatzen zaidana, bi gauza horien nahasketa. Inoiz ez dakizu aurkariak noiz huts egingo duen. Lasterketak hasi aurretik ez da ezer idatzita egoten, eta horrek bere xarma dauka. Zailtasun handiko kirola da. Asko entrenatu behar den kirol bat da, eta egun on bat edo txar bat izatea edonori pasa dakioke. Egia da pentsatzeko ere ez dugula denbora askorik izaten: dena automatikoki egiten dugu. Berdin dio 180 taupada eduki, edo geldirik egon.

Oso ibilbide oparoa izan duzu. Esaterako, Espainiako txapeldun izan zinen biatloian, oraindik ere juniorra izanda. Zer sentiarazten dizu horrek?

Oso oroitzapen onak ditut txapelketa hartaz! Juniorra nintzen orduan, eta probatzeko aukera izan nuen. 18 urte baino ez nituen oraindik. Ordura arte, presio puntu batekin joaten nintzen Espainiako Txapelketa guztietara. Baina hartara nahiko lasai joan nintzen, ez bainekien zer aurkituko nuen onen artean lehiatzen. Ez dago ikaragarri eskiatu beharrik irabazteko, eta orduan nire kartak jokatu nituen. Haize handia zebilen egun hartan, eta, lehenbizikoak tiro egitera iritsi zirenean, ezin izan zuten tirorik bota. Ondorioz, haizea baretu arte, itxaron egin behar izan zuten. Ni iritsi orduko, ordea, haizea gelditu egin zen. Horretan, zorte handia izan nuen, inork kontrolatzen ez dituen aldagaietako bat aldeko izan nuelako. Egun hartan bikain egin nuen tiro, eta dena aldeko izan nuen. Ez dut berehalakoan ahaztuko egun hura! Ez zen nire ibilbideko lasterketarik onena izan, baina onenetako bat bai, zalantzarik gabe.

Presioa aipatuta: nola eraman duzu urte hauetan guztietan onenen artean lehiatzea?

Oso pertsona urduria naiz neurez. Berdin zait Espainiako Txapelketa bat izatea, edo herri lasterketa bat izatea. Beti oso urduri nago hasieran! Lehia hasten denean, berriz, lasai egoteko gai naiz. Presioa ere modu berean sentitu dut nire ibilbidean. Lasterketa gehienetan, irabazteko hautagaien artean egoteak dakarren presioa eramatea tokatu izan zait.

Espainiako selekzioan ere urte batzuk pasatu dituzu. Nolako esperientzia izan da?

Urtean bi lasterketa egin izan ditut gutxi gorabehera. Espainian, biatloian ez dago profesionalik, nahiz eta orain urte batzuk baten bat bazen. Baina ez zen kiroletik zuzenean bizi, diru laguntzetatik baizik.

Kirol garestia al da gaur egun biatloia?

Bai, oso garestia da! Munizioa erosi behar duzu, eskiak ia urtero aldatu behar dituzu, materiala... Ez dut babeslerik izan nire kirol ibilbidean, eta izan dudan diru laguntza bakarra, lasterketak amaitzeagatik nazioarteko taldetik iristen zitzaidana. Txapelketa bat amaitzeagatik, IBUk [Nazioarteko Biatloi Batasuna] ematen zuen laguntza izan da urte hauetan guztietan jaso dudan bakarra. Jasotako laguntza txiki horiengatik eta gurasoen laguntzagatik izan ez balitz, ezinezkoa izango zen hainbeste urte lehiatzen ibiltzea. Izango dira familiak diru laguntza horiek gabe jarraitu ahal izango dutenak, baina nire kasuan ez.

Europako Kopan ere aritutakoa zara. Nola gogoratzen duzu garai hura?

Lauzpabost urtetan 8-10 lasterketa jokatu nituen. Gauza asko aldatzen zen kanpora irteten ginenean. Europako Kopan ez ginen inor! Gure maila eta Europan dagoena ezin dira alderatu. Beste biatloilari askorentzat, haien lana da, eta guretzat, berriz, denbora-pasa bat. Europako Kopan ibiltzen diren gehienak profesionalak dira, eta aldeak ere nabariak dira.

Iraupen eskian ere urte asko pasatu dituzu. Hori ere albo batera utziko al duzu?

Bai, biatloia baino errazago utziko dut, gainera! Marxa Beret [Lleida, Herrialde Katalanak] izan zen jokatu nuen azken lasterketa. Ziur etorkizunean berriro ere parte hartuko dudala, baina ez naiz errendimenduaren bila arituko.

Lehia baztertuta, elikadura alorrean egingo duzu zure ekarpena etorkizunean. Nondik datorkizu nutriziorako zaletasuna?

Orain bi urte amaitu nituen ikasketak. Batxilergoko bigarren urtean erabaki nuen nutrizionista izateko ikasketak egin nahi nituela, Gasteizen. Azken bi urteetan, master bat egiten aritu naiz Bartzelonan. Gero eta kirolari gehiagok dute nutrizionista. Badirudi jende asko konturatu dela, entrenatzeaz gain, elikadura zaintzea ezinbestekoa dela errendimendu onaizateko. Sare sozialetan ikusi besterik ez dago goi mailako kirolariek zenbat argazki eta iritzi jartzen dituzten nutrizioari buruz. Hori, guretzat, oso garrantzitsua da.

Lanean daramazun denboran, zer ikusi duzu?

Jendeak astakeria handiak egiten dituela iruditzen zait! Interneten gauza asko daude elikadurari buruz, eta askori iruditzen zaie edozein gauzak edonorentzako balio duela, eta hori ez da horrela. Askok taldekide bat ikusten dute hori egiten, eta haiek ere hura egiten hasten dira. Entrenamendu guztiak denentzat balio ez duten bezala, nutrizioa ere ez da denentzat berdina. Iruditzen zait elikadura oso gauza pertsonala dela.

Zer irakatsi nahi diezu kirolariei?

Gauzak ondo egiteko, profesional batengana joatea gomendatuko nieke. Hark erakutsiko die behar bezalako irizpideei jarraitzen, gomendioak emango dizkie, eta denborarekin asko ikasiko dute. Etorkizunean euren kasa ibiltzeko baliagarria izango zaie erabat.

Eboluzio handia izan al du nutrizioak azken urteetan?

Bai, eta etengabeko eboluzioan jarraituko du hurrengo urteetan ere. Kirolari batzuekin aritzen naiz lanean, eta bilakaera bat ikusi dut haiengan. Askotariko kirolariei lagundu diet, eta egia da denen kasuak ez direla berdinak. Esaterako, taldeko kiroletan zailagoa da hori neurtzea. Azkenean, kirolari bakoitzaren sentsazioek markatzen dute nutrizioaren hobekuntza. Askok esaten digute entrenamenduetatik askoz ere azkarrago indarberritzen direla, gehiago entrenatuta ere nekea ez dutela hainbeste antzematen, oso sentsazio onak izan dituztela... Haiek pozik baldin badaude, ni, are pozago.

Kirol mota batean jarriko duzu arreta?

Ez dut kirol jakin batean bakarrik murgildu nahi. Niri kirol guztiak gustatzen zaizkit orokorrean, eta, niretzat, gero eta kirol gehiagotan murgildu, orduan eta aberasgarriagoa izango da nutrizionista jarduna. Atletismoan, iraupen eskian edo triatloian zer gertatzen den badakigu, baina kirol berrietan nutrizioak zer garrantzia izan dezakeen jorratzea garrantzitsua izango da.

Kirola egiten jarraituko duzu?

Bai, bai. Atletismoan jarraituko dut. Errepideko lasterketetan ibiltzea oso gustuko dut, eta ahal dudan bitartean jarraitu egin nahiko nuke.]]>
<![CDATA[Mendian amesten jarraitu nahi du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2074/028/001/2020-06-02/mendian_amesten_jarraitu_nahi_du.htm Tue, 02 Jun 2020 00:00:00 +0200 Unai Ugartemendia https://www.berria.eus/paperekoa/2074/028/001/2020-06-02/mendian_amesten_jarraitu_nahi_du.htm
Etxean denetik egin du: indar ariketak, bizikletan ibili arrabolaren gainean... Arriskurik handiena duten adin tartean dago, eta berak ere izan ditu koronabirusaren zantzu batzuk. «Martxoaren 12an ohiko fisioterapeutarengana joan nintzen. Bi egunera, deitu zidaten esanez COVID-19a zuela. Ni bikain sentitu nintzen lehen egun haietan, eta entrenamendu luzeak ere egin nituen. Baina, handik oso gutxira, dezima batzuekin hasi nintzen, gaur arte. Bi proba egin dizkidate, eta esan didate ez dudala pasatu koronabirusa. Sendagileak esaten dit nirekin ezin daitekeela bat fidatu. Lasaiago ibiltzeko gomendatzen dit gehienetan, baina hori ezinezkoa da», nabarmendu du.

Kalera irteteko aukera izan zuen lehen egunean, etxe inguruko tontor bat igo zuen: Cerro del Telegrafo (Madril, 1.331 metro). 300 metroko pendiza positiboa besterik ez duen arren, gozatu egin zuen. «Denetik egiteko aukera izan zuen; igoera azkarrak, serieak... Larreak inoiz baino loratuago aurkitu nituen, Ikusgarri zeuden! Urtarorik politena da udaberria, baita Madrilen ere. Gainera, bi hilabete eta erdiz naturari atseden eman diogu, eta oso itxura polita du».

Baina Soriak Himalaian utzi du batez ere arrastoa. Marka asko ezarri ditu han. Betidanik izan da mendizalea, baina batez ere 60 urtetik aurrera hasi zen zortzimilakoei erreparatzen. Igoak dituen hamabi zortzimilakoetatik hamar, eta adin horretatik aurrera igo ditu. Adibidez, 62 urterekin igo zuen Everest (8.848 metro), 65ekin K2 (8.610 metro), 75ekin Kanchenjunga (8.586 metro) eta, 77 urterekin, Annapurna (8.091 metro). Baina Makaluko (Nepal, Himalaia, 8.463 metro) igoera du bereziki gogoan: «69 urterekin lortu nuen, oxigenorik gabe, eta lehenengoan. Uste dut denbora batean ez duela inork balentria hori hobetuko».

Zortzimilako baten gailurrean azkenengoz egon zenetik lau lau urte pasatu dira. Annapurna izan zen. Geroztik, saiakera batzuk egin dituen arren, ez du besterik igotzerik lortu. Hamalauko zerrenda osatzeko Dhaulagiri (Nepal, Himalaia, 8.167 metro) eta Shisha Pangma (Txina, Himalaia, 8.027 metro) besterik ez zaio gelditzen. Ez du etsi nahi, baina ez da itsu-itsu itzuliko. Badaki urteak aurrera doazela: «Ez dut barregarri geratzeko asmorik. Jabetzen naiz zein adin dudan, eta badakit hara joateko sasoiko egon behar dudala». Falta zaizkion biak igoko ez balitu ere, egindakoarekin «pozik» dagoela nabarmendu du: «Ez da oso ohikoa nire adineko pertsona bat oraindik ere goi mendietan ibiltzea. Esan didate askorentzat ispilu izan naizela».

Hara itzuli ahal izateko, entrenatzen jarraitzeko gogoa eta ilusioa dauzka. Azken urteetan, bera baino bidelagun gazteagoekin ibili da espedizioetan, eta oraindik ere horretan jarraitu nahi du. «Badakit nire mugak zeintzuk diren, baina oraindik ere motibazioa sobera daukat, eta, gorputzak laguntzen didan bitartean, saiatu nahiko nuke». Orain dela hiru urte, belaunean protesi bat jarri zioten, eta bizikletan ibiltzeko arazo txiki batzuk dituen arren, oraindik gazte sentitzen da. «Urte batzuetarako ibilbidea luzatu didate», aitortu du.

Dhaulagiri da begiz jota daukan mendia. Hamalau zortzimilakoen arten zazpigarrena da. Saiakera asko egindakoa da. Hamar aldiz egon da oinarrizko kanpalekuan, baina ez du igotzea lortu. Bada, zein zailtasun du mendi horrek? Berehala erantzun du: «Hirugarren kanpalekua oso deserosoa da lo egiteko, eta gailurreko eguna oso luzea izaten da. Jendeak ulertu ez arren, hara itzuli nahi dut».

Martxoaren 28an beste ahalegin bat egitekoa zen. Espedizioa prest zuen, baina COVID 19ak bere asmoak zapuztu zituen. Udazkenean beste saiakera bat egiteko itxaropena du. «Azken saiakera bat egin nahi dut. Izan ere, zorte txarra izan dut egindako ahaleginetan. Saiakeretako batean tontorretik 75 metrora geratu nintzen. Nahiko berandu zen, eta galdu ere egin ginen bidean. Azkenean, atzera egin genuen». Mendizaleentzat kolpea izaten dira halako erabakiak hartu behar izatea, baina Soriak ez du sekula zalantzarik egin: «Nire leloa beti izaten da bizitza oso polita dela, eta mendiak beti egongo direla hor».

Azken urteetan, eta hamalau zortzimilakoak osatzeko ahaleginean hasi zenetik, babesle ezagun batzuek bere aldeko apustua egin zuten. Azken bi urteetan, aldiz, diru iturri hori eten egin zaio Soriari. «Zorte txarra izan nuen babesle batekin. Oso banku ezaguna da Espainian, baina enpresako politika aldaketa bategatik, babesten zituen kirolari guztiak utzi egin zituen. Enpresa handi askotan gertatzen da hori, eta horren aurka ezin da ezer egin». Babesleengatik inoiz presiorik izan duen galdetzean, ez du zalantzarik egin:«Inoiz ez». Jakitun da datozen urteetan gauzak ez direla hobetuko, baina horrek ez ditu bere ametsak zapuzten.

Itsasoarekin ere kezka

Hamalau urterekin egin zuen lehen mendi irteera. Ordutik, espedizio askotan hartu du parte, eta alpinista asko izan ditu sokalagun. Azkenaldian, erlojua izan dute bidelagun alpinista askok. Horri lotutako erronkei heldu diete. Hor daude, besteak beste, Kilian Jorneten, Nirmal Purjaren eta Sergi Mingoteren kasuak. «Denetik dago alpinismoan, eta bakoitzak bere bidea egin nahi izan du, bere zirrikituak aurkitu. Hortik etorri dira errekor ezberdinak. Niri ez zaizkit gaizki iruditzen. Adibidez, Kilian Jornetek egiten dituen gauzak izugarrizko inbidia ematen didate. Haren gaitasunak izugarriak dira. Hura bezala, alpinista gehiago ere badago, eta makinak dirudite». Hortik harago, Soriak ez du onartzen alpinistek gezurra esatea eta esajeraziorako dagoen joera hori «Baten batek korrika igo nahi badu, ondo iruditzen zait, betiere errespetuz aritzen bada mendiarekin eta mendizaleekin. Mendiak ere eboluzio bat eskatzen zuen, bizitzak bezala, ezin dugu jarraitu orain 40 urte bezalako espedizioak egiten. Baina oxigenoa erabiliz gero, esan egin behar da».

Konfinamenduak iraun duen denboran, hedabide askok deitu diote. Gehienek, orain dela urtebeteko Everesteko argazki famatu hura izan dute hizketa gai: tontorreko azken metroetan izandako ilara luzeak: «Ero kuadrilla bat iruditzen zait, bizitza arriskuan jartzen ari direnak. Eguraldi aldaketa batekin, denak han geldituko lirateke. Baina Everesti ez dio ezertan kalterik egiten. Gutxien kutsatuta dagoen mendia izango da ziurrenik. Urte guztian, hiru edo lau egunez igotzen da bakarrik, ondoren ez da beste inor egoten bertan. Kilimanjaron [Tanzania, Afrika, 5.895 metro] edo Aneton [Aragoi, Espainia, 3.404 metro], berriz, lau hilabetez jende andana ibiltzen da». Itsasoagatik ere kezka azaldu du: «Hori izango da hurrengo pandemia. Ez naiz zientzialaria, baina konturatu behar dugu zenbat zerrikeria botatzen dugun egunero itsasora. Zerbait pentsatzen hasi behar dugu!».]]>
<![CDATA[«Ez dut baztertzen ultradistantzian aritzea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1935/028/001/2020-05-26/ez_dut_baztertzen_ultradistantzian_aritzea.htm Tue, 26 May 2020 00:00:00 +0200 Unai Ugartemendia https://www.berria.eus/paperekoa/1935/028/001/2020-05-26/ez_dut_baztertzen_ultradistantzian_aritzea.htm
Zer moduz zaude eskuan izandako lan istriputik?

Orain, nahiko ondo. Baina izugarrizko sustoa hartu nuen! Apirilaren 28an izan zen. Makina bat martxan jartzen ari ginen, eta deskuidu txiki bat izan genuen. Konturatzerako, kateak hatz bat harrapatu zidan. Badirudi gutxienez zortzi aste beharko ditudala erabat osatzeko.

Kirola egiteko moduan izango al zara hemendik gutxira?

Igeltsua kendu didatenetik, alde handia nabaritu dut. Pixkanaka joan beharko dut, baina konfinamendua igaro eta gero, arnasa hartzera ateratzea ezinbestekoa da. Itxialdian ere zerbait egiten egon naiz etxean. Mendira ez joatea asko igarri dut. Naturarekin kontaktua behar nuen.

Inoiz egona al zinen hainbeste denboran geldirik?

Bai, ia urtero egoten naiz hilabete pare bat kirolik egin gabe. Erabat uzten dut kirola denbora horretan! Ia urte osoa pasatzen dugu entrenatzen edo lasterketetan, eta gorputzak asko eskertzen du geldialdia. Orain urte batzuk, uztailean eta abuztuan egiten nuen etena; ondoren, irailean, berriro ere martxan jartzeko. Euskal selekzioan nagoenetik, aldiz, azaroan eta abenduan egiten dut geldialdia. Abenduko azken astean itzultzen naiz, Villabonako eta Zizurkilgo San Silbestreak egiteko.

Urte asko daramatzazu. Amodioak ekarri zintuen Villabonara (Gipuzkoa).

Bai, bai. Nire emazteak, bidaia bat egin zuen Marokora 1997an, eta orduan ezagutu genuen elkar. Hurrengo urteetan ere itzuli egin zen, eta azkenean zerbait pentsatu behar genuela erabaki genuen. Denontzat errazena ni hona etortzea izango zela erabaki genuen. Emakume batentzat askoz gogorragoa da bizitza Marokon. 2000. urtean iritsi nintzen Euskal Herrira. Bost urtetara lortu nuen herritartasuna.

Hogei urte daramatzazu jada Euskal Herrian. Zeren falta sumatzen duzu Marokotik?

Familia eta lagunak. Hango lasaitasuna ere eskertuko nuke. Gutxirekin oso pozik bizi dira. Hemen, berriz, dena dugu; baina, hala ere, zerbait falta dugula iruditzen zaigu beti. Guk etxean ez genuen telebistarik izan nik 11 urte nituen arte, baina pozik bizi ginen. Ez gara ezerekin konformatzen, eta gauzak ere ez ditugu baloratzen.

Euskal Herrira etorri aurretik kirola egiten al zenuen?

Marokon futbolean ibiltzen ginen. 1.400 metrora dagoen herri batean bizi ginen, mendian. Ezin dut esan kirolaria nintzenik. Erretzaile amorratua nintzen! Kirola egitea ez zegoen oso ondo ikusita. Gogoan daukat korrika egin nahi zutenak goizeko lauretan joaten zirela. Bertako jendeak beti esaten zien: «Ez al duzue beste zeregin hoberik?». Hala ere, pentsatzen hasita, konturatzen naiz eskola hiru kilometrora genuela, eta egunean bi joan-etorri egiten nituela [barrezka]. Hortaz, hamabi kilometro ziren. Egun guztia korrika pasatzen genuen!

Hona iritsi arte, beraz, ez zinen serio korrika egiten hasi?

Aipatu bezala, hona iritsi nintzenean, erretzen jarraitzen nuen. Egunean pakete bat baino gehiago erretzen nuen. Emaztea txikitatik kirolaria izan da, eta beti ari zitzaidan esaten utzi egin behar nuela tabakoa. Ostiral batean, emazteari esan nion astelehenean erretzeari utziko niola, eta halaxe egin nuen. Handik gutxira, Zumaiara joan nintzen. Lagun batek Zakila Bira korritzen zuen, eta animatu egin nahi nuen. Unean bertan harra sartu zitzaidan. Jende mordoa korrika, hango giroa... Handik egun batzuetara, Behobia-Donostia prestatzen hasiko nintzela esan nion emazteari.

Nola gogoratzen dituzu korrika egiten hasi zinen lehen egun haiek?

Oso gogorrak egin zitzaizkidan! Villabonatik Anoetara [hiru kilometro daude] joan, eta ez nintzen iristen! Gutxinaka ohitzen joan nintzen, eta lehen lasterketa Donostiako hamabost kilometrokoa izan zen. Asko sufritu nuen; baina, aldi berean, denbora ona egin nuen. Hura amaitzea izugarria izan zen! Handik Behobiara joan nintzen.

Noiz eta nola erabaki zenuen mendian hastea?

2006an hasi nintzen mendian korrika. Mendira entrenatzera joan nintzen lehen egunean konturatu nintzen errepidea baino askoz ere politagoa zela. Etxera lokaztuta iritsi nintzen, eta umetako garaiak etorri zitzaizkidan burura, Marokon ere egun guztia lokatz artean pasatzen genuelako. Lehen lasterketa etxe ondokoa izan zen: Loatzoko igoera. Laugarren amaitu nuen. Lehen lasterketa luzea, berriz, Camille Extreme [Izaba, Nafarroa]. Hura beste kontu bat izan zen.

Ez duzu oso oroitzapen onik hartaz, ezta?

Nire entrenamenduak oso motzak izaten ziren, eta Izaban 31 kilometro egin behar izan nituen. Ez nintzen kontziente zer egitera nindoan. Urte hartan 40 gradu egin zituen, eta lasterketetan ez edatera ohituta nengoen. Azken kilometroetan karranpekin hasi nintzen. Halako batean, iritsi nintzen. Helmuga zeharkatu bezain laster, lurrera erori, eta botaka hasi nintzen. Anbulantzia batean sartu ninduten, eta Iruñeko ospitalean amaitu nuen, deshidratatuta. Anbulantzian jada gazura sartu zidaten, eta Iruñean berriz ere gazura sartu ondoren, etxera bidali ninduten.

2012an, hala ere, Camille Extreme irabazi zenuen. Arantza bat ateratzea bezala izan al zen?

Bai. Oso polita izan zen. Ondo prestatu nintzen, eta gozatu egin nuen. Oso gustuko dudan lasterketa da.

Nola hartu zenuen euskal selekzioaren deia?

2012an Euskal Kopa irabazi nuen, eta hurrengo urtean selekzioan hasteko aukera eman zidaten. Hura izugarria izan zen niretzat. Hasieratik, oso giro ona genuen, eta oso ondo hartu ninduten. Eneko Aliende zen hautatzailea, eta asko lagundu ninduen. Lehen lasterketa apirilean jokatu nuen, Otañesen [Kantabria, Espainia]. Espainiako Kopako lasterketa zen, eta elastiko urdina jartzea handia izan zen. Luis Alberto Hernandok irabazi zuen, eta ni laugarren izan nintzen helmugan. Nirekin batera hasi zen Aritz Egea, eta Jokin Lizeaga, Oier Ariznabarreta eta Imanol Goñi zeuden, besteak beste, selekzioan. Talde bikaina genuen.

Euskal selekzioak inoiz izan duen belaunaldirik onena al da zuena?

Agian, bai. Bost urteren bueltan, lasterketa asko irabazi genituen. Baina ez Euskal Herrian bakarrik, Munduko Kopan ere lehen hamabostetan sartzen ginen lau edo bost. Bakarka, agian, ez zegoen Kilian Jornet bezalakorik, baina taldeka oso indartsuak ginen.

Zuk, esaterako, Munduko Kopako proba bat ere irabazi zenuen 2016an, Montanan (AEB): The Rut 28K. Nola duzu gogoan?

Urte oso arraroa izan zen 2016a. Urte askotan iturgin lanetan ibili ondoren, lana aldatu nuen. Askoz ere denbora gehiago neukan entrenatzeko, eta denboraldia hasterako nahiko sasoiko nengoen. Zegaman erretiratu egin behar izan nuen, eta punturik gabe gelditu nintzen Munduko Koparako. Udan, berriz, lau lasterketa gogor egin nituen lau astean. Azkenekoan, Italian, bihurritua egin nuen orkatilan, baina lasterketa amaitzea lortu nuen. Laugarren izan nintzen. Ondoren, Andorran, bigarren helmugaratu nintzen, eta Aritz Egeak hirugarren amaitu zuen. Pentsa, bi euskaldun Munduko Kopako proba batean! Handik, Suitzara joan nintzen, eta berriro ere laugarren amaitu nuen. Munduko Kopan bigarren jarri nintzen Ameriketara joan aurretik. Montanakoa izugarria izan zen, eromena. Lasterketa hasi orduko, lehen kilometroa osatu, erlojuari begiratu, eta 3:05 markatu zidan! Aurrera joaten utzi nien aurkariei. Beldurra nuen lehertuko nintzen, baina postuak aurreratzen joan nintzen. Azken kilometroetan, Dakota Jones amerikarra aurreratu nuen arte. Hasieran, ezin nuen sinetsi. Aitziber Ibarbia eta Maria Zorroza ere han ziren. Erdi negarrez amaitu genuen emozioarengatik.

Hortik harago, oso oroitzapen polita duzu bidaia hartaz, ezta?

Bai. Egun haietan, Martin Zabaletarekin egoteko aukera izan genuen. Lasterketa jokatzen zen lekutik gertu bizi da, eta haren etxean egoteko aukera izan genuen. Esperientzia izugarriak kontatu zizkigun.

Sasoiko zaudetenean, zure belaunaldikoek oraindik ere lasterketa guztiak irabazten dituzue. Gazteak nola ikusten dituzu?

Indartsu ikusten ditut, baina azkarregi aspertzen direla iruditzen zait. Askok, lasterketaren bat irabazi ondoren, apenas ematen diote jarraipena beren ibilbideari.

Orain dela pare bat urte selekzioa uztekotan egon zinen. Oraindik, ordea, hor segitzen duzu. Nolatan?

Orain dela sei urte ere hori esan nuen! [barrezka] Ordu asko pasatzen nituen lanean, eta oso denbora gutxi nuen. Etxera berandu iristen nintzen, alabarekin ere ordu gutxi ematen nituen... Gainera, selekzioarekin konprometituta nengoen, eta hitza betetzea gustatzen zait. Inoiz ez dut exijentziarik izan hautatzaileen aldetik, baina dena ematea gustatzen zait. Orain, denbora gehiago dut, eta alaba ere hazten doa. Oraindik sasoiko nago, mendia gustatzen zait, eta selekzioko lagunartea oso ona da. Ahal dugun bitartean jarraituko dugu.

Aurtengo zein helburu zenituen?

Ez neukan lasterketa asko egiteko asmorik. Munduko Kopan aritu nahi nuen, eta Zegama-Aizkorri jokatzeko ere banuen asmoa. Bestalde, taldekako Euskal Herriko Txapelketa ere begiz jota neukan. Orain jokatu behar zen Araian [Araba], eta lan ona egiteko asmoa genuen Camp Basekoekin. Baina batez ere Camille Extreme egiteko gogoan nuen. Espainiako Txapelketa izango zen, selekzioka ere bai...

Asko aldatu dira mendi lasterketak zu hasi zinenetik?

Baietz esango nuke. Ni ez naiz inoiz egutegia jarraitzeko zalea izan. Lehen, esaterako, larunbatean erabakitzen nuen igandean non lehiatu. Lanaren, alabaren, edo sasoiaren arabera lehiatzen nuen. Orain, aldiz, lasterketa batzuetarako, sei hilabete lehenago eman behar da izena. Guk, selekziokook, alde horretatik zorte handia dugu. Askotan, egun gutxi batzuk lehenago izena emateko aukera izaten dugulako. Nahiz eta oso eskertuta egon aukera hori izateagatik, inoiz ez naiz eroso sentitu horrelakoetan. Bestalde, mendia gehiegi masifikatu dela iruditzen zait. Xarma galdu da garai bateko mendi lasterketa haietatik. Alde ona ere badauka horrek, halere: jendeak kirol gehiago egiten du.

Korrikalari asko, urteak aurrera joan ahala, distantzia luzatzen hasten dira. Ez al duzu ultradistantzian pentsatzen?

Orain urte batzuk erokeria bat iruditzen zitzaidan halako zerbait egitea. Orain, aldiz, ez dut baztertzen. Ez nituzke 170 kilometroko lasterketak egingo, baizik eta 65 edo 80 kilometro artekoak: Euskal Herria Mendi Erronka [Leitza, Nafarroa] edo Goierriko Bi Handiak [Beasain, Gipuzkoa], adibidez.]]>
<![CDATA[Espedizioak ere zintzilik dituzte]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1910/028/001/2020-05-19/espedizioak_ere_zintzilik_dituzte.htm Tue, 19 May 2020 00:00:00 +0200 Unai Ugartemendia https://www.berria.eus/paperekoa/1910/028/001/2020-05-19/espedizioak_ere_zintzilik_dituzte.htm


Espedizioak tarteko, ohituta daude urtean zehar hilabete asko Gasteiztik urrun igarotzera. Iaz, esaterako, Marokon, Norvegian, Perun eta Himalaian egon ziren. Orain, ezbeharraren ondorioz, etxean egotea tokatu zaie. «Ahal izan dugun moduan pasatu dugu konfinamendua. Gu agian ohituta gaude arrisku egoerei aurre egiten. Espedizio asko egin ditugu 1999tik gaur arte, baina egoera hau guztiz ezberdina da», adierazi du Enekok. Ia egunero mendira joatera ohituta daude, eta hori da gehien sumatu dutena faltan. Askatasun hori ez izatea izan da gogorrena, azaldu dutenez.

Sasoia mantentzeko lanean

Goi mailako kirolarien antzera, sasoia mantentzeko kirola egiten jarraitu dute. Hori bai, oso egoera desberdinean. Ikerrek, esaterako, etxeko garajean rokodromo bat dauka. «Horri esker, entrenatzen jarraitzeko aukera izan dut. Bestela, etxe inguruan lursail txiki bat daukat, eta han ere ibili naiz hamsterren moduan korrika». Enekok, berriz, oso bestelako egoera bat bizi izan du. Arrabola bat topatzeko ere zailtasunak izan ditu. «Gasteizen badaukat bat, baina, Mallorcan, eguraldi ona egiten duenez, ez dut inoiz bat behar izan. Lortzeko saiakera asko egin nituen, baina ezinezkoa zen. Azkenean, sare sozialetan ipini nuen bat behar nuela, eta horrela lortu dut etxean bat izatea». Gorputza indartzeko ariketak egiten ere ibili dela kontatu du.

Orain,kalean entrenatzeko aukera dute, eta ez dute denbora alferrik galdu. Kalera irteteak bizipoza eman die. Hala ere, oraindik ez dute aukera horman eskalatzeko. Gobernuaren neurriekin kexu dira. Ez dute ulertzen taberna bateko terrazan hamar lagun elkartzeko arazorik ez izatea eta, etxe berean bizi ezean, elkarrekin kirola egin ahal ez izatea; kasu honetan, mendira joatea. Sare sozialetan azaldu dute beren kexua: «Gu ez gara isiltzen garen horietakoak, eta gauzak argi esatea gustatzen zaigu. Jendeari eskatu diogu ez egiteko ezohiko gauzak, edo inoiz probatu ez dituenak. Baina naturan ariketa fisikoa egitearen aldekoak izan gara, baita konfinamenduan ere. Erabakiak hartzea ez da erraza, baina beste herrialde batzuetan ez dira horren neurri zorrotzak hartu».

Baina horretarako bakarrik ez dituzte baliatu sare sozialak itxialdian. Mendiari lotutako hainbat kirolari elkarrizketatzeko beta ere hartu dute. Bi anaien galderei erantzun diete, besteak beste, Edurne Pasaban, Carlos Soria eta Simone Moro alpinistek; Nuria Picas eta Fernando Macien mendi korrikalariek, eta Chris Sharma eskalatzaileak. Haien jarraitzaileek eskertu dute bi anaien ahalegina. Bi anaien artean hiztunenak, Enekok, azaldu du nola sortu zitzaien elkarrizketa horiek egiteko ideia. «Jarraitzaileek eduki eta motibazio berriak behar zituela ikusten genuen, eta imajinazio pixka bat izan behar genuela, hori izan baita beti gure ikurretako bat». Hala, Speaking Pou atala sortu zuten. «Oso elkarrizketa freskoak izan dira, ziurrenik, oso gertukoak ditugun lagunei egin dizkiegulako».Aurrez-aurrekoak eman ezinda, sareen bidez lortu dute mendizale gehienekin hartu-eman arrakastatsua izatea Speaking Pou atalean. Sare sozialen alde onenetako bat hori dela aipatzearekin batera, orain dela hamar urte «ezinezkoak» izango liratekeen komunikazio tresnak baliatu dituztela ere aipatu du Enekok. «Oso elkarrizketa freskoak atera dira, ziurrenik, oso gertuko lagunei egin dizkiegulako. Oraindik jarraitzeko asmoa dugu».

Orain, dena kolokan

Kirol ikuspegitik, iazko urtea ez dute berehalakoan ahaztu. Bost espedizio egin zituzten, eta beste hamar bide irekitzea lortu. Aipatzekoak dira, besteak beste, Peruko Mendikate Zurian ireki zituzten Burrito Chin de los Andes (6b zailtasuna eta 700 metro, Cerro Tornillo, 4.900 metro), Cabeza Clava (6c+ zailtasuna eta 470 metro, Huanka Punta, 4.670 metro), Andean Kingdom (7a+ zailtasuna eta 800 metro, Cashan Oeste, 5.685 metro) eta Aupa Gasteiz ! (7c+ zailtasuna eta 160 metro).

Askoren ustez, haien inoizko denboraldirik onena izan zen. Horrek hauspotuta, helburu berriak zituzten buruan 2020rako, baina dena airean dute. «Hasiera batean espedizio dezente genituen aurreikusita. Orain, Perun egon behar genuen berriro ere, eta helburu asko genituen aurtengo. Aurretik, Marokotik ere igaroak behar genuen. Ikusirik bi helburu horiek bertan behera gelditu direla, gauza berrien bila hasi gara. Badirudi aurten Espainian aritu beharko dugula. Europako Mendietan (Asturias, Espainia) zerbait egitea posible iruditzen zaigu. Oraingo egoerarekin, eskalatzen uztearekin konformatzen gara!», azaldu du Ikerrek. Enekok ere nahiko zail ikusten du nazioartean eskalatzea.

Eskaladan ere koronabirusak aldaketak ekarriko ditu. Baina dena da zalantza: «Inork ez daki ezer; ikusi egin beharko da. Baina argi izan behar dugu osasuna dela garrantzitsuena». Duda horiez gain, azken urtean bizi izandako egoera deserosoak ere parean jarriko zaizkie: «Koronabirusarena alde batera utzita, azken urteetan arazo asko izan ditugu eskalatzaile gehienek mendira joan ahal izateko. Mallorcan, esaterako, administrazioarekin arazo izugarriak izan ditugu. Euskal Herrian oraindik ere gauzak hitz egiten dira, gehienbat administrazioaren, eskalatzaileen eta ekologisten artean, baina hemen gauzak oso gaizki daude, eta badirudi hobera ez direla joango. Ekologisten korronte handi bat dago orain, eta, alde batetik, gu ere korronte horren aldekoak gara, mendizaleak garelako, baina, beste alde batetik ,ez dugu nahi hori aitzakia bat izan dadin dena debekatzeko. Gauzak hitz egin egin behar dira, eta espero dugu denborarekin dena ondo bidean joatea. Elkargune bat izateko esperantza dugu» nabarmendu du Enekok.

Urteak dira bi anaiak mendian egindako jardunez bizi direla. Haien kezka nagusia da babesleekin zer pasatuko den. «Badirudi hasiera batean gure babeslerik handienak jarraitu egingo duela, baina arazoa izango da jaitsiera bat etorriko dela ia ziur. Beste bi babesleak ere antzera ibiliko dira. Borrokatzea besterik ez zaigu gelditzen» aurreratu du Enekok.

Babesleez gain, bi anaiek ematen dituzten hitzaldiak ere bertan behera gelditu dira denbora batez, eta horrek ere kezkatzen ditu, nola ez, diru iturri handia baita haientzat. «Udaberrian diru asko galdu dugu bertan behera gelditu diren hitzaldi horiekin, baina okerrena zera da: iruditzen zaigula okerrena oraindik ere iristeko dagoela. Ziur gaude garai gogorragoak etorriko direla» berretsi du Ikerrek.]]>
<![CDATA[«Errekorrak ez nau batere itsutzen»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/028/001/2020-05-12/errekorrak_ez_nau_batere_itsutzen.htm Tue, 12 May 2020 00:00:00 +0200 Unai Ugartemendia https://www.berria.eus/paperekoa/1913/028/001/2020-05-12/errekorrak_ez_nau_batere_itsutzen.htm
Nola joan zaizu itxialdia?

Ondo. Iaz, ia zazpi hilabete pasatu nituen etxetik kanpo, espedizioengatik, eta geldialdi honek berriro ere familiarekin gozatzeko eta egoteko balio izan dit. Osasunez ondo gaude denak, eta, alde horretatik, lasai egoteko aukera izan dugu. Etxekoekin nituen zorrak kitatzeko balio izan dit [barrezka]. Bestalde, gauzak zerbaitengatik pasatzen direla pentsatzen dut, eta hau ere hala da.

Nola darama familiak zu hainbeste denboran kanpoan egotea?

Jada ohituta daude. Emaztea 1999an ezagutu nuen, nire bigarren zortzimilakora, Shisha Pagmara [Nepal, Himalaia, 8.013 metro] nindoanean. Geroztik, 30 espedizio baino gehiago egin ditut. Bizitza guztian horrela ezagutu naute. Alaba jaio zenean ere, Australian nengoen, Seven Summit proiektua amaitzen, eta handik etorri eta hiru egunera jaio zen. Etxean nagoenean, denbora ahalik eta ondoen baliatzen saiatzen naiz.

Alpinisten agurrak gogorrak izaten dira espedizioetara joan aurretik. Zuk nola agurtzen dituzu?

Ez dut ezer berezirik egiten. Emazteak beti laguntzen nau aireportura, eta han agurtzen dugu elkar. Baina egia da han ere kazetariz inguratuta egoten garela. Etxekoen agurra bi egun lehenago egiten dut. Zinemara joaten gara lehenik hirurak, eta, gero, norabait afaltzera. Askotan, abiatu aurreko bezperan, espedizioko kideren bat izaten da etxean, eta azken gauzak presatzen ditugu.

Kirol eta diziplina askotan ibilitakoa zara, baina noiz eta nola hasi zinen mendian?

Ni ez naiz mendian jaiotako alpinista horietako bat. Ni kirolaria naiz gehienbat. Oso txikitatik, gurasoek garrantzi handia eman zioten kirolari, eta denetik egin dut. Arte martzialekin hasi nintzen 3 urterekin, eta gero taldeko kirol batzuk egin nituen; esaterako, txirrindularitza. Ondoren hasi nintzen mendian. Lehenik eskalatzen, gehienbat izotzean, eta, 1997an, lehenbizikoz espedizio batera joan nintzen, Ekuadorrera. Sei edo zazpi sumendi igo nituen. Geroztik, mendian nabil buru-belarri, baina tartean egin izan ditut ironmanak, bizikleta zeharkaldiak... Lagungarriak dira.

Urratsez urrats joan zara mendian, ezta?

Bai, bai, eta, gainera, horren oso aldekoa naiz. Pirinioetan asko ibili nintzen, baita Alpeetan ere. Korridore asko egin nituen han. Ondoren abiatu nintzen mendi garaietara. Andeetara, Ekuadorrera, Argentinara, Kilimanjarora [Tanzania, Afrika, 5.895 metro] eta Lenin Peakera [Pamir mendikatea, Kirgizistan. 7.134 metro] joan nintzen. 1998an, lehen zortzimilakoari heldu nion. Cho Oyu [Tibet, Himalaia, 8.201 metro] izan zen nire lehen zortzimilakoa. Geroztik, mendi horien bueltan nabil, baina tartean igo ditut Ama Dablam [Nepal, Himalaia, 6.812 metro] eta Khan Tengri [Kazakhstan, 7.010 metro].

Gaur egun, ordea, jendeak goi mailako mendietara joan nahi du ahalik eta azkarren.

Bai, eta esperientziarik gabe! Ez da mendi garaietara joateko modurik onena.

Zortzimilako batzuk igo ondoren, 14 X 1000 proiektuari ekin zenion. Hamalau zortzimilakoak 1.000 egunetan igotzea zen helburua. Nondik sortu zen desafio hori egiteko ideia?

Lehenago hasi nintzen 3 x 2 x 8.000 proiektuarekin. Kirolean inklusioa izan dadin lan egiten duten elkarteen aldeko proiektu bat zen. Ni, gaur egun, fundazio bateko presidentea naiz, eta diru laguntza batzuk ematen ditugu kirol proiektu inklusiboetarako. Konturatu ginen izugarrizko lana egiten zuen jendea zegoela, baina ia inork ez zuela ezagutzen. Proiektu horiei ikusgarritasuna emateko, dirua jasotzea zen lehen helburua. Hasierako asmoa hiru zortzimilako igotzea zen, baina proiektuan lagundu nahi zuten enpresa gehiago zeuden: denera, sei, azkenean. Beraz, sei zortzimilako igotzen saiatu beharra neukan. Espedizio bikoitzak egin behar nituen. 2018ko uztailean hasi nintzen, Broad Peakikekin [Karakorum, Himalaia, 8.051 metro] eta K2rekin [Karakorum, Himalaia, 8.610 metro]. Gero, irailean, Manaslu [Nepal, Himalaia, 8.156 metro] igo nuen, eta 2019an, maiatzean, lehenik, Lhotse [Nepal, Himalaia, 8.516 metro] eta uztailean, Nanga Parbat [Karakorum, Himalaia, 8.126 metro] eta Gasherbrum II [Karakorum, Himalaia, 8.035 metro]. Hura amaitzean, Kim Chang-Ho korearrak zuen errekorra saiatzeko ahalegina atera zen. Hamalau zortzimilakoak oxigenorik gabe osatzeko, zazpi urte, hamar hilabete eta zazpi egun behar izan zituen, eta horretan gaude. Proiektua atera zenean, azkar batean Dhaulagirira [Nepal, Himalaia, 8.167 metro] joan nintzen. Igo ere egin nuen. Hasieran, mila egunetan egin nahi genituen hamalauak, baina bagenekien oso zaila izango zela. Orain, Annapurnan [Nepal, Himalaia, 8.091 metro] eta Makalun [Nepal, Himalaia, 8.481 metro] egon behar nuen.

Broad Peak eta K2 astebetean igo zenituen. Zer oroitzapen duzu?

Uf, nire bizitzako asterik gogorrena izan zela esango nuke. Lan handia egin genuen Broad Peaken, eta uztailaren 16an igotzea lortu genuen. Hura igo eta gero, lehen asmoa zen atseden pixka bat hartzea, baina denboraldia amaitzera zihoan, eta, denek mendia utzi zutenean, saiakera egin nuen. Muhammad Ali Sadpararekin abiatu nintzen gailurrera. Berak, aurretik, hiru saiakera eginak zituen, baina gailurrera iritsi gabe. Azkenean, nik igotzeko aukera izan nuen, eta Sadpara gailurretik 200 metrora gelditu zen. K2 mendian, lau egun besterik ez nituen egin! Asko kostatu zitzaidan gailurrera heltzea, ez nuelako nahikoa atseden hartu Broad Peaketik.

Hain muturrekoa izan zen K2?

Bai. Igoera oso gogorra izan zen, elur asko zegoelako, eta bidea ireki behar izan nuelako. Jaitsieran, berriz, aztarnak desagertuta zeuden, eta bidea ez nuen topatzen. Sadpararekin ere ez nuen topo egiten, eta une horretan pentsatu nuen agian ez nintzela handik bizirik aterako. Patuaren ondorioz edo, erlojuaren GPSa martxan jarri, eta halako batean soka finko bat aurkitu nuen. 30 ordu pasatu genituen oinarrizko kanpalekura jaisteko. Gertakari hark konfiantza handia eman zidan. Zorte handia izan nuen. Inoiz ez dut horrenbeste beldurrik izan.

Horrelako erronka baterako ez al zenuen pentsatu talde finko bat osatzea?

Ez da erraza talde bat osatzea horrelako proiektu baterako. Taldean joatearen oso aldekoa naiz, gehienbat, askoz ere hobeto pasatzen dudalako, gehiago gozatzen dudalako... Dena den, etxetik bakarrik irteten naizen arren, mendian beti topatu dut soka lagunen bat. Bakarrik joateak ere baditu bere alde onak; esaterako, material gutxiagorekin joaten zara, oso pisu gutxirekin, eta inoren menpe egon gabe mugi zaitezke mendian.

Zazpi zortzimilako igotzea lortu zenuen oso denbora gutxian, eta errekorra ere eskura zenuen. COVID-19aren birusaren ondorioz, nola dago erronka?

Orain Annapurnako eta Makaluko saiakeran egon behar nuen, baina ezinezkoa da. Falta zaizkidan igoerak udazkenera atzeratu ditut printzipioz. Baina badirudi, Nepalen behintzat, hotelak itxita egongo direla azarora arte. Esperantza nuen irailean berriro ere martxan jartzeko, eta lehenik Makalu eta ondoren Cho Oyu [Nepal, Himalaia, 8.201 metro] egin nahi nituen.

Aurtengorako zer plangintza zenuen?

Udaberrian, Annapurna eta Makalu egin nahi nituen; ondoren, udan, Gasherbrum I [Karakorum, Himalaia, 8.080 metro], eta, amaitzeko, Shisha Pagma [Nepal, Himalaia, 8.013 metro] eta Cho Oyu udazkenean. Gauzek ez dute itxura onik. Argi daukat 1.000 egunetan osatzea jada ezinezkoa dela. Baina ez nau itsutzen batere. Orain garrantzitsuena egoera hau gainditzea da; gero ere izango da mendira joateko denbora.

Neguan saiakeraren bat egitea pentsatu duzu?

Bai. Baina ez nuke nahi proiektua kolokan gelditzea neguan egiteagatik. Orain, agian, aukera gehiago daude horretarako. Bi mendi garaienekin amesten dut; Everestekin [Nepal, Himalaia, 8.848 metro] eta K2rekin. Oraindik ere gauza interesgarriak egin daitezke bi mendietan. Ez dut baztertzen neguan saiatzea.

Horrelako erronkak al dira oraindik ere Himalaian sal daitezkeenak?

Ez nuke esango. Azkenean, bakoitzaren erronka pertsonalak dira. Nik gauza batzuk argi dauzkat. Nire erara eta era alpinoan egin nahi ditut gauzak. Niretzat hori da erronka nagusia. Eta, noski, oxigenorik gabe egingo ditudala ere oso argi daukat. Oraindik ere gauza asko dago Himalaian egiteko; esaterako, Kanchenjunga mendien zeharkaldia, edo Lhotseko gailurra egitea hegoaldetik. Zortzimilakoetan egin daitezkeen bi proiekturik gogorrenak iruditzen zaizkit.

Nondik nora doa alpinismoa?

Ez dakit, egia esan. Gaur egun, badirudi zail doala. Baina Kilian Jornet ere hor dabil abiadura marka guztiak apurtu nahian… Beti izango da denetarako jendea. Alpinismoa izugarri aldatu dela esango nuke, baina, oraindik ere, gauzarik garrantzitsuena oxigenoaren erabilera da. Horretan ez daukat zalantzarik. Mila kontuz hitz egin genezake, esaterako materialaz, sokez, estiloaz... Baina, oxigenoarena ukaezina da. Gaur egun, Himalaian ibiltzen den jendearen % 95 oxigenoarekin ibiltzen da, eta ez naiz zortzimilakoez bakarrik ari. Niretzat alpinismoaren maisua Dennis Urubko da. Hamalauak osatu zituen oxigenorik gabe, baina horietatik bostetan bide berriak ireki zituen. Horrelako gauzak egitea oso jende gutxiren esku dago. Horretan datza aldea.

Zuk argi izan duzu beti oxigenorik gabe saiatuko zinela?

Zalantzarik gabe! Bestela ez nintzen hasi ere egingo! Zilegi iruditzen zait oxigenoa erabiltzea, eta nirekin espedizioetan egon diren askok erabili dute. Baina esan egin behar da. Zintzotasuna erakutsi behar da, eta uste dut azkenaldian zintzoa ez den jende asko dagoela Himalaian ere. Egiten ari naizen erronkak interesa baldin badu, horregatik dela iruditzen zait, oxigenorik gabe egiten ari naizelako. Himalaia oso handia da, baina han gabiltzan gehienok ezagutzen dugu elkar. Ez diot zentzurik ikusten gezurretan ibiltzeari.

Nirmal Purjak egindako erronka zurearekin alderatu du jende askok. Zer duzu esateko?

Ez duela zerikusirik batak bestearekin! Alderik handiena oxigenoa da. Jende askok kritikatu zuen haren erronka, baina zintzoa izan zen. Oxigenoarekin igoko zituela esan zuen, eta hala igo zituen. Oso talde indartsua dauka ondoan, agian gaur egungo indartsuena. Nire errespetu guztia dauka. Eta, bestalde, nahiz eta oxigenoarekin egin, berak lortutakoa ez dago edonoren esku. Ez dut maite haren estiloa, baina errespetua zor diogu. Askotan alderatzen dut maratoiarekin. Marka bi ordutik jaitsi zutenean [ez ofiziala], jende askok zihoen horrelako laguntzarekin errazagoa zela, baina baten batek probatu al du noizbait zer den kilometroa 2 minutu eta 50 segundoan korritzea?]]>
<![CDATA[Bakarrarekin ez dira konforme]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1923/028/001/2020-05-05/bakarrarekin_ez_dira_konforme.htm Tue, 05 May 2020 00:00:00 +0200 Unai Ugartemendia https://www.berria.eus/paperekoa/1923/028/001/2020-05-05/bakarrarekin_ez_dira_konforme.htm
Gaur egun horien artean ezagunenetakoa Nahia Quincoces da (Mendexa, Bizkaia, 1983). Bi kiroletako euskal selekzioetan egin ditu azken urteak. Mendiko hainbat lasterketa irabazitakoa da, eta iaz, lehenbizikoz, mendi eskiko Munduko Kopako proba bat irabaztea ere lortu zuen Txinan. Mendiko eskian eta lasterketetan nola hasi zen ekarri du gogora: «Txikitan eski alpinoa egiten nuen, eta ondoren hasi nintzen mendiko eskian. Mendi lasterketak, berriz, hasi nintzen egiten eskian sasoian egoteko eta, udan, motibazioa izateko. Azkenean, mendi lasterketetara ere kateatu egin nintzen». Axier Alonso ere (Oñati, Gipuzkoa, 1988), antzeko egoeran izan da azken urteetan. «Eskola kirolean hasi nintzen lehenik, eta gehienbat futbolean jokatzen nuen. Gurasoak betidanik oso mendizaleak izan dira. Eskaladan ibili nintzen buru-belarri bost bat urtez, eta 26 urterekin mendiko lasterketetan hasi nintzen; mendiko eskian, berriz, geroago». Azken bi urteetan mendi lasterketetako euskal selekzioan aritu eta gero, aurten, hori utzi, eta mendi eskikoan aritu da.

Igone Camposek (Zumarraga, Gipuzkoa, 1991) ere bere hastapenak ekarri ditu gogora. «Hiru edo lau urterekin hasi nintzen eskiatzen. Gurasoek etxea erosi zuten Jakan [Aragoi, Espainia], eta, geroztik, urtero etorri izan gara eski alpinoa egitera. 6 urterekin, eskiatzen, hanka apurtu eta beldurra hartu nion. Urte batzuetan utzi nuen, baina unibertsitate garaian berriro ekin nion, eta, 20 urterekin, mendiko eskiko ikastaro bat egin nuen. Udan, berriz, mendiko lasterketak egiten nituen. Azkenean, mendiko eskiko lasterketak ere egin izan nituen». Beste hiruren bide beretik doa Aitor Ajuria ere (Otxandio, Bizkaia, 1998). «Familiakoek etxea zeukaten Escarrillan [Aragoi, Espainia] ni txikia nintzenean, eta orduan egin nituen nire lehen saioak. Ondoren, futbolean jokatu nuen bost edo sei urte, eta ia ez nuen batere eskiatu urte haietan. Futbolean nenbilela, ama Hiru Handiak mendi lasterketa prestatzen hasi zen, eta harekin hasi nintzen korrika entrenatzen. Gazte kategorian futbola utzi nuen, eta korrika hasi nintzen. Anbotoko kilometro bertikal on bat egin ostean, Iñigo Lariz hautatzaileak mendi eskiko euskal selekzioan sartzeko aukera eskaini zidan. Bosgarren urtea egin dut bertan».

Kirol desberdinak

Gaur egun bi kiroletan bikain dabiltzan arren, denek ere bat izan zuten oinarri. Quincoces da eskiatzen hasi zen bakarra; beste hirurak, berriz, alderantziz: «Mendi lasterketetako denboraldia hasi aurretik, mendi eskian aritzen nintzen, gehienbat indarra hartzeko», azaldu du Alonsok. Camposek ere berdin egin du azken urteetan. «Mendi lasterketetarako entrenatzeko oso kirol egokia da. Inpaktua askoz ere txikiagoa da». Ajuriak, haatik, ez du bi kirolen arteko loturarik egin nahi izan. «Hasi nintzenean ez nekien zertan lagunduko zidan mendiko eskiak. Biak oso gustura egiten ditut, nahiz eta ez den erraza Otxandiotik eskiatzera joateko bideak topatzea».

Askorentzat, oso kirol antzekoak diren arren, batetik bestera badira berezitasunak. Mendiko lasterketetan edozein unetan has daiteke kirolari bat, baina mendiko eskian oso garrantzitsua izaten da teknika. Ajuriak argi azaldu du: «Korrika egitea oso sinplea da. Txikitatik denok ikasten dugun gauza bat da. Mendiko eskian, berriz, aldeak nabariagoak dira». Quincocesek ere argi dauka: «Mendiko eskiak, eskiatzeko teknika izatea eskatzen du, maila batetik aurrera lehiatzen ibiltzeko behintzat. Mendiko eskira geroz eta jende gehiago dator alpinotik, eta ikusi besterik ez dago jaisten erakusten duten trebezia».

Alonsok erabaki irmoa hartu zuen joan den irailean: mendi lasterketak albo batera utzi, eta eskian ahalegina egitea: «Azken denboraldietan oso nekatuta amaitu dut. Sasoi bat amaitzean, bestea hasten nuen jarraian, eta, batzuetan, bi kirolak batera egin behar izan nituen. Iazkoa oso gogorra izan zen. Gozatu beharrean, sufritu egin nuen askotan». Aldaketak zein onura ekarri dizkion azaltzean, ez du zalantza handirik egin: «Aurten, oso gustura aritu naiz; asko gozatu dut. Ez naiz damutzen hartutako erabakiaz». Camposek ere aldaketa handia egin zuen iaz bere bizimoduan. Irakasle lana utzi, eta bi urteko baimena hartu zuen mendi eskian aritzeko. Horrek denboraldia antolatzeko garaian ere aldaketak ekarri zizkion. «Lehen, aste barruan korrika besterik ez nuen egiten. Orain, aldiz, azarotik martxora arte ia ez dut korrikarik egiten. Jakan pasatu ditut azken bi neguak eskiatzen, batere korrikarik egin gabe. Bizikletan eta gurpil gaineko eskian ere asko ibili naiz».

Hain zuzen ere, kirol batetik besterako aldaketa izaten da askotan urratsik gogorrena. «Mendiko eskiko ia lasterketa guztiak Euskal Herritik kanpo egin behar izaten ditugu, eta, alde horretatik, gehiago nekatzen gara antolatzeko garaian. Mendi lasterketa gehienak, berriz, Euskal Herrian egiten ditut nik behintzat», nabarmendu du Ajuriak. Camposek, berriz, ondorengoa azaldu du: «Iaz asko eskiatu nuen neguan, eta oso saturatuta nengoen. Udaberria gogo handiz hartu nuen. Oso ondo etortzen zait kirola aldatzea».

Fisikoki honela alderatu ditu kirolak Alonsok: «Korrika egitea askoz ere bortitzagoa da, eta min hartzea askoz ere errazagoa. Giharretan askoz gehiago sufritzen du gorputzak. Kirolez aldatzeko garaian, asko kostatzen zitzaidan hori barneratzea». Quincocesek nabarmendu du, iaz, aldaketa egiteko garaian, oraindik ere sasoiko zegoela, eta erritmo berean jarraitu nahi zuela, baina, muskulu eta artikulazio aldetik, ezin izan zuen. «Zerbaitek esaten zidan gelditzeko ordua zela, eta lasterketa gutxiagotan ibili nintzen».

Azken urteetan prestatzaile fisiko asko bi kirol egitearen alde azaldu dira, sasoiko egoteko eta giharren gainkargak saihesteko. Txandakatze horrek hobekuntza handia ekarri die hainbat eta hainbat kirolariri. Alde txarrak aipatzean, laurek antzera erantzun dute: «Bidaietan uzten dituzun orduak. Gainera, askotan bakarrik egin behar izaten dituzu».

Ez da urte erraza izaten ari 2020a. Lehenik, mendi eskiko denboraldiko lasterketa batzuk bertan behera gelditu ziren elur faltarengatik; eta, ondoren, COVID-19aren pandemiak eragin du denboraldia uste baino lehenago amaitzea. Urteko hilabete politenean harrapatu ditu laurak koronabirusak. Helburuz jositako denboraldia zuten aurtengoa. Quincocesek, esaterako, aurten, helburu nagusiak eskian zituen. Madonna di Campiglion (Alpeak, Italia) jokatu behar ziren Europako Txapelketetan, eta Grand Courseko lau lasterketetan —Altitoy-Ternua, Pierra Menta, Tour de Routor eta Adamello— parte hartu behar zuen. «Horien ostean nintzen korrika hastekoa». Alonsok eta Ajuriak ere mendi eskiko denboraldian zituzten jarriak helburu nagusiak. Bikotea osatu behar zuten Altitoy-Ternuan eta Pierra Mentan, ondoren korrika hasi aurretik.

Mendi lasterketetan bakoitzak bere plangintza zuen. Alonsok, adibidez, Aloñako igoera, Zegama-Aizkorri eta Camille Extreme: «Udako oporrak baliatuz, Kima [Italia] ondo egiteko gogotsu nengoen. Momentu honetan, baina, buruan daukadan gauza bakarra etxetik lasai irtetea da, inongo ardurarik izan gabe». Ajuriak, haatik, uda lasai hartzeko asmoa zuen, hau da, uztailean eta abuztuan ez zuen lasterketarik egiteko asmorik. «Sasoi horretan, lagunekin bidaiak egin, eta beste era batera gozatzeko planak egiten ditut, lasterketetatik urrun. Ondoren, irailean eta urrian, Sorginen Lasterketari, Gorbeia Suzieni eta Anbotoko kilometro bertikalari gogotsu ekin nahi nien».

Igone Camposek aurtengo denboraldira begira zituen azken urtetako helburu argienak. Mendiko eskiaren aldeko apustua egin zuenetik emandako jauziak orain behar zuen baieztapena. Baina denboraldia bertan behera gelditu zen aurtengo helburu nagusira, mendi eskiko Espainiako Txapelketara, joateko egun gutxi falta zituenean. «Lasterketa horiek ondo egin nahi nituen, apirilean Italian jokatzekoak ziren Europako Txapelketetara sailkatzeko».

Ondoren, mendiko lasterketetan zituen ilusio guztiak jarriak. «Lehenengo, martxa hartzeko, Euskal Herriko eta Espainiako txapelketetan parte hartu nahi nuen, Araian [Araba] eta Izaban [Nafarroa], hurrenez hurren. Gero, uztailean, inoiz egitekoa nintzen mendi maratoirik gogorrenean parte hartu nahi nuen [43 kilometro eta + 4.200 metro] Trail Vielha-Molieresen [Aran ibarra, Lleida, Herrialde Katalanak]. Bukatzeko, Munduko Kopa barruan dauden lasterketa batzuk nituen buruan: Skyrace Comapedrosa eta Gorbeia Suzien, besteak beste».

Laurek ere mendi lasterketetako denboraldia kinka larrian izango dute gauzak asko aldatzen ez badira. Baina itxaropena ez dute galtzen.]]>
<![CDATA[Esperantzara kondenatuta ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1926/028/001/2020-04-28/esperantzara_kondenatuta.htm Tue, 28 Apr 2020 00:00:00 +0200 Unai Ugartemendia https://www.berria.eus/paperekoa/1926/028/001/2020-04-28/esperantzara_kondenatuta.htm BiHatz rokodromoko nagusia «Iruditzen zait magnesio likidoarekin ibili beharko dugula» Iruñeko bere etxean konfinatuta jarraitzen du Gorka Karapeto eskalatzaileak (Azpeitia, Gipuzkoa, 1981) martxoaren 14tik. 2017tik BiHatz eskalada hormako nagusia da, beste bi lagunekin batera, Nafarroako hiriburuan. «Orain arte geldirik egon gara, baina, hemendik gutxira, mantentze lanak areagotuz joango gara. Beti dago zer egina bertan: aldagelak garbi mantendu, garbiketa orokorrak egin, hormak zaindu, biltegia txukundu...». Koronabirusagatik, gaur egun, bakarrik mantentze lanak egitera joan daiteke. Jendearekin eguneroko harremana sumatzen du faltan gehien. «Ireki genuenetik, jende kopurua goraka joan da gaur arte, eta, azkenaldian, bazkideak, bonua hartzen zutenak, eguneko sarrera erosten zutenak eta asteburuetan ibiltzen zirenak zenbatuta, 400 edo 500 pertsona inguru pasatzen ziren hilean rokodromotik». Astialdira lotutako negozio askoren antzera, Karapetok argi dauka COVID-19ak aldaketak ekarriko dizkiela. «Iruditzen zait gauzak asko aldatuko direla. Uste dut arau zorrotzak jarriko dizkigutela. Orain arte ez digute ezer esan, baina pentsatzen dut higiene aldetik etor daitekeela berrikuntza handienetakoa. Gaur egun, adibidez, aldageletan zortzi dutxa ditugu, eta baliteke etorkizunean batetik bestera panelak jarri behar izatea». Eskaladak berez dituen arriskuez gain, kutsatzeko aukerak ere handiak dira kirol horretan. Eskalatzaile gehienek ibilbide antzekoak egiten dituzte, helduleku berak erabilita... Alde horretatik, beste herrialde batzuetan aldaketak egiten hasiak direla ere azaldu du: «Alemanian jada magnesio hautsa debekatu egingo dutela dirudi, eta iruditzen zait, epe motzean, magnesio likidoarekin ibili beharko dugula. Magnesio mota horrek alkohola dauka, eta, era berean, eskuak garbituz joaten da». Aitortu du enpresa moduan oraindik ere ez dutela ezer pentsatu. «Agintariek zerbait esan arte alferrikakoa ikusten dut ezertan hastea». Baina aurreikuspen bat egin du: «Iruditzen zait jende kopurua asko mugatuko dutela. Talde txikitan ibiltzea tokatuko zaigu, eta ordutegiak ere mugatu egingo dituzte. Ezinbestekoa izango da denon artean errespetuz jokatzea. Egia da eskalada nahiko kirol bakartia dela berez, eta orain arte ere tarteak asko mantentzen ziren. Orain, agian, tarteak handitu beharko ditugu». Hainbeste jende mugitzen duen eremua izanik, oraindik ere ez du eperik buruan rokodromoa zabaltzeko. Halere, argi dauka: «Mendian eskalatzeko baimena lehenago emango digute, rokodromoan ibiltzeko baino. Horretan ez dut zalantzarik». Gorbeiako aterpetxean duten itxaropena da jendeak oporrak aurten hemen egitea. BERRIA 2. JOSEBA ELORRIETA Gorbeiako aterpetxeko zaindaria «Mendi taldeak animatzen badira, dena errazagoa izango da» 2014az geroztik, Joseba Elorrieta (Urduña, Bizkaia, 1964) da Gorbeiako Anjel Sopeña aterpetxeko zaindaria, Yolanda Martin emaztearekin batera. Koronabirusaren krisiak ere ez ditu handik mugitu. «Martxoaren 14an ostalaritzako leku guztiak ixteko agindua jaso genuenetik geldirik gaude, beste guztiak bezala», hasi du hizketaldia Elorrietak. Konfinamendua aterpetxean egitearen arrazoiaz galdetuta, berehala erantzun du: «Hau ezin da denbora luzean inolako mantentze lanik egin gabe utzi. Zerbait gertatuz gero, hemen ez dago bizilagunik edo laguntzailerik». Mendian isiltasuna nabari dute: «Inor ez dabil. Noizean behin Ertzaintza pasatzen da. Baina bestelakoan ez dugu inor ikusi. Apirilaren 15etik aurrera, behorrak igotzeko baimena eman zuten Gorbeian, eta, geroztik, ganaduzaleren bat ikusi dugu haiek ikuskatzen. Maiatzaren hasieran behiak ere igoko dituzte askok, eta orduan ziur jende gehiago ibiliko dela». Maiatzeko eta ekaineko asteburu guztietako erreserbak bertan behera gelditu zaizkie. «Udako hilabeteetarako ere bagenituen erreserba batzuk, baina horiek ere bertan behera gelditu zaizkigu». Hala, «hondamendia» izango dela onartu du. «Gure diru iturri nagusia maiatzetik urrira izaten da, neguan irautea zaila da. Urte sasoi horretan behartuta gaudelako irekitzen dugu, ez dirua egiten dugulako». Ostalaritzarekin zer gertatuko den zain daude, eta ez dakite noiz emango dieten irekitzeko baimena. «Kezka eta zalantza» dira haien egunerokoaren parte. Baina ezinbestean hasi dira etorkizunean pentsatzen. «Ahal den neurrian, umeentzako egonaldiak antolatu nahiko genituzke». Itxaropenerako beste izpi bat badute: bidaiatzea zaila izango denez, jendeak etxe inguruan pasatuko dituela oporrak, eta, mendira joateko aukera egonez gero, askok baliatu egingo dutela. «Horiei ere zerbitzua eman beharra izango da. Talde txikiak izan dira. Mendi taldeak animatzen badira, dena errazagoa izango da. Gorbeia beti hor izango da zain, eta edozeini arrautza pare bat zerbitzatzeko gu ere hor aurkituko gaituzte». Baina dena egongo da mendira joateko baimena noiz emango duten menpe. Alpinistak espero du uztailerako mendira joateko aukera egongo dela. Idoia Zabaleta / Foku 3. FELIPE URIARTE Mendiak eta Herriak-eko arduraduna «Talde txikietan joan beharko dugu mendira» 1974an sortu zuen Felipe Uriartek (Pasai Donibane, Gipuzkoa, 1944) Mendiak eta Herriak agentzia, Euskal Herriko mendizaleak Pirinioetara, Alpeetara, Andeetara eta Himalaiara eramateko. Ez dute gaur egungo egoeraren antzekorik ezagutu. «New Yorken Dorre Bikien aurkako erasoa izan zenean, geldialdi moduko bat sumatu genuen, eta Iranen errebolta hasi zen garaian ere izan genuen bidaiaren batekin arazoren bat. Baina gaur egungo egoerarekin ez dauka zer ikusirik». Enpresa «hankaz gora» daukate. «Berez oso itxura polita zuen aurtengoak. Udaberrian, Pirinioetara eta Alpeetara joateko taldeak genituen mendiko eskia egitera, baita Nepalera joateko ere, Everest ingurura [8.848 metro]». Baina espediziorik gertukoena denboran maiatzaren 29rako zuten aurreikusia. «Denali [Alaska, 6.190 metro] mendira talde bat eramatekoak ginen, baina espedizioa bertan behera gelditu da, bertako parke nazionalak mendia ixtea erabaki duelako. Dirua itzuli digute, baina hegaldien dirua itzultzeko arazo handiak izaten ari gara. Ez du itxura onik azken itzulketa horrek». Udari begira Aste Santu ostean hasi ohi da mugimendua. Beraz, gauza gutxi zituzten lotuak. Aurreikuspenak egitea zaila dela dio, baina enpresa moduan hasi dira aukera eta eskaintza desberdinetan pentsatzen. Baina dena epeen eta herrialdeen arteko mugen irekieraren arabera egongo da. Epeei dagokienez, Uriartek espero du uztailerako mendira joan ahal izatea. «Baina argi dago ez dela orain arte bezala izango, baizik eta talde txikitan. Guk, behintzat, lanketa, horren arabera egingo dugu». Bestalde, ez dakite zenbateraino egin ahal izango dituzten bidaiak atzerrira. Adibidez, udarako Lenin Peakera (7.134 metro, Pamir mendikatea, Kirgizistan) eta Khan Tengrira (7.010 metro, Tian Shan mendikatea, Kazakhastan) espedizioak dituzte prest. Oraindik ez dute itxaropena galdu: «Baina zail ikusten dugu, oraintxe bertan bi herrialdeetako mugak itxita baitaude». Gipuzkoako Mendi Federazioak lanean segitzen du itzulerari begira. BERRIA 4. KOLDO SANSINENEA Gipuzkoako Mendi Federazioko presidentea «Jarrera solidarioa izan beharko dugu aurrera ateratzeko» Gipuzkoako Mendi Federazioa ere kinka larrian jarri du koronabirusak. Beste kirol federazio askoren antzera, etorkizun laburrean antolatzeko lan etengabean dihardu azken asteetan. «Aldundiarekin harremanetan gaude. Duela hamar egun, bideo bilera batean parte hartu genuen aldundiko eta beste federazio batzuetako kiroletako ordezkariekin, eskola kirolaren eta kirol federatuaren egoera orokorra baloratzeko», adierazi du Koldo Sansinenea presidenteak (Donostia, 1958). Besteak beste, Gipuzkoako Foru Aldundiak jakinarazi die dagoeneko hitzartuta dauden diru laguntzak errespetatzeko eta izapideak errazteko asmoa duela, federazio, klub edo kirolari bakar batek ere ondoriorik izan ez dezan. Berrogeialdiak, beste enpresa eta erakunderen antzera, federazioaren egoera aldatzera eraman du. Bien bitartean, federazioa kudeatzen dutenek lanean jarraitzen dute administrazioan, telelanarekin. Besteak beste, eskaladako ekipatzaileek eta bidezidorretako baliza jartzaileek. Jaurlaritzaren jarraibideen arabera, eta dagozkien prebentzio eta segurtasun neurriekin ari dira lanean mendian. Aisialdirako murrizketak kentzen direnean, berriro ere hornitutako bide gehiago edukitzeko, eta ondo balizatutako eta homologatutako bidezidorrak izan ditzan jendeak. Gaur egungo egoeraz galdetuta, azaldu du apirilaren 8an izan zela tramitatu zuten azken lizentzia.Azken hilabete hau gogorra izan da Gipuzkoako Mendi Federazioarentzat. Aste Santu bezpera arte ikastetxeekin txanden likidazioak kudeatzen aritzea tokatu zitzaien. Ikastetxeen kudeaketak, aldiz, apirilaren 20an hasi zituzten. Berrantolaketarako lanak ere ez dituzte baztertu, eta Sansineneak ez du esperantzarik galtzen. «Bertan behera utzitako eskola jarduerak udazkenean antolatzen saiatuko gara: ibilaldi neurtuak eta orientazio probak. Zaila izango da, baina aztertzen ari gara». Aldi berean, 2020-2021 ikasturteko Eskola Mendiko egitaraua eguneratzen ari dira, besteak beste, «eskatutako epean entregatzeko». Oraingoz, aurreratu du federatutako mendizaleentzako Gipuzkoako Goi Mendi Eskolako ikastaroak geldirik daudela. Dena dago osasun agintarien agindu eta jarraibideen zain, jarduera guztiak horren arabera egokitu beharko baitituzte. Baina oraingoz ez dakite ezer. Krisi garaietan gertatzen den modura, honetan ere talde txikiek jasango dituzte kalte handienak. Eskuzabal, eta laguntzeko asmoarekin azaldu da Sansinenea presidentea. «Jakitun gara talde asko, batez ere txikiak, pasatzen ari diren zailtasunez. Une zail hauetan zalantzarik, kezkarik, proposamenik edo arazorik izanez gero, guri jakinarazteko eskatzen diegu. Guretzat funtsezkoak dira talde horiek». Ahal den neurrian, horiek konpontzen ahaleginduko dira, edo beste erakunde batzuetara bideratzen: hala nola aldundira edo Euskal Federaziora. Esperantza eta animoak eman nahi izan dizkie mendizale guztiei. «Mendizaleek beti izan dugu gure izaera solidarioa eta kolaboratzailea. Orain, inoiz baino elkartuago egon behar dugu. Gipuzkoako mendizaleek talde indartsua osatzen dugu. Denok taldean, espero ditugun zailtasunak gainditu eta aurrera egingo dugu, ez izan zalantzarik». ]]> <![CDATA[«Askatasuna eman dit niri mendiak; nik hari, historia apur bat, agian»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/026/001/2020-04-21/askatasuna_eman_dit_niri_mendiak_nik_hari_historia_apur_bat_agian.htm Tue, 21 Apr 2020 00:00:00 +0200 Unai Ugartemendia https://www.berria.eus/paperekoa/1913/026/001/2020-04-21/askatasuna_eman_dit_niri_mendiak_nik_hari_historia_apur_bat_agian.htm
Non harrapatu zaitu berrogeialdiak?

Vielhan [Aran bailara, Herrialde Katalanak] harrapatu gintuen, eta hemen gelditu behar izan dugu.

Zer moduz daramazu?

Ez naiz kexatzen. Aste batzuk besteak baino hobeto igaro ditut, baina aldaketa handirik gabe nabil. Idazteko, umearekin jolasteko eta entrenatzeko baliatzen ari naiz. Besterik ezin da egin. Txikiak ematen dit pena gehien. Esna dagoenean, egun guztia berarekin egotea nahi du. Eskerrak etxean patio txiki bat dugun, bera bizikletarekin ibiltzeko!

Datorren hilean beteko dira hamar urte hamalau zortzimilakoak osatu zenituenetik. Zer duzu gogoan aurrenekoaz?

1997an, Oargi mendi taldean nengoenean, hasi ginen lehenbizikoz Himalaiarekin pentsatzen. Zortzimilako batera joan behar genuela pentsatu genuen, baina ez genekien nora. Pili Ganuza eta Gregorio Ariz ezagutzeko aukera izan genuen orduan. Haiek izan ziren zortzimilako batera joan ziren lehen euskal herritarrak, Dahulagirira [Nepal, 8.167 metro] 1979an. Haiek emandako informazioarekin abiatu ginen gu ere 1998an. Latza izan zen! Espediziorako dirua biltzeko, inauterietan taberna bat muntatu genuen Tolosan, baina, ilegala zela eta, ostegun gizenean alkateak itxi egin zigun. Arratsaldean, manifestazio bat egin genuen haren etxeko atean. Hurrengo egunean, berriro ere taberna irekitzeko baimena eman ziguten. Espedizio hartarako behar genuen diru guztia bildu genuen.

Hurrengo urtean berriro itzuli zinen Himalaiara.

Bai. Nire mendi taldekoek joateari utzi egin zioten arren, ni joan egin nintzen. 1998ko Dhaulagiriko espedizioan, oinarrizko kanpalekuan Silvio Mondinelli italiarra ezagutzeko aukera izan nuen.Harekin harreman bat hasi nuen, eta 1999an, Everesteko iparrera joateko aukera eman zidan. 2000. urtean berriro itzuli ginen, baina azkenean 2001ean izan zen Everesteko bide arruntetik igo nuenean. Nire lehen zortzimilakoa izan zen.

Lehen zortzimilakoa igo eta gutxira, espediziokide bat galdu zenuen Dahulagirin, Pepe Garces. Zer izan zen zuretzat hura galtzea?

Bost kide ginen espedizio hartan: Silvio Mondinelli, Mario Merelli, Carlos Soria, Pepe Garces eta ni. Dahulagirin saiakera bat egin eta gero, jaitsieran erori egin zen. Espedizio batean galdu nuen lehen kidea izan zen. Bere denda nirearen ondoan zegoen, eta beheko kanpalekura jaitsi eta hura bildu beharra oso gogorra izan zen.

Amesgaiztoa ez zen hor amaitu. Bertan zeundela, euskal mendizaletasunaren historiako inoizko istripurik handiena gertutik bizitu zenuen: Pumorikoa.

Katmandun, Pepe Garcesen paperak egiten ari ginela, Pumoriko istripua izan zela deitu zidaten. Ni nintzen inguruan zegoen euskal mendizale bakarra. Euskal Herritik deitu ziguten, eta Benantxio Iruretarekin harremanetan jarri ginen. Bertara inguratu ginen ea zerbait ikusten genuen, baina han gelditu ziren haiek ere. Hura ere oso gogorra izan zen

Horrelakoetan, zer pasatzen da burutik?

Denetik. Baina lehenengo pentsamendua zera da: «Niri ezin zait horrelakorik gertatu». Baina gertukoren bati pasatzean, pentsamolde hori asko aldatzen da. Edozeini gerta dakiokeela konturatzen zara. Gero, denborarekin, azala egiten da, esperientzia gehiago hartzen da. Helduago egiten zara... 28 urte nituen, eta gertakari hark gogortu egin ninduen.

2003 urtea bikaina izan zen zuretzat; Lhotse (Nepal, 8.516 metro), Gasherbrum I (Nepal, 8.035 metro) eta Gasherbrum II (Nepal, 8.068 metro) igo zenituen bi hilabeteren buruan. Nola duzu gogoan?

Oso urte ona izan zen hura. Udaberrian, Ibarrako Jon Goikoetxea Boli-rekin Lhotsera joan nintzen. Bikain pasatu genuen! Gailurrera iristea ere ederra izan zen. Denak Everesten zeudenez, gu bake-bakean ibili ginen Lhotsen. Ondoren, udan, Pakistanera joan nintzen, Al filo de lo imposible programarekin. Lehen aldia izan zen haiekin, eta aldaketa handia nabaritu nuen; profesionalagoa zen dena. Konturatu nintzen zein ondo nengoen haiekin espedizio batean! Orduan, Kirolgik diru laguntza bat ematen zidan, 6.000 eurokoa. Baina urtean bi espedizio egiteko ez zen nahikoa izaten. Lanera joan behar nuen, elastiko eta txartel mordoa saldu, aitari dirua eskatu, anaiari ere bai... Banekien, aukera ondo aprobetxatuz gero, etorkizunean espedizio gehiagora joan ahalko nintzela.

2004an K2 (Pakistan, 8.611 metro) igo zenuen. Zure ibilbideko lehen mugarria izan al zen?

Beste jauzi bat izan zen hura. K2ra nindoan lehen aldia zen, eta igotzen amaitu nuen. Estatistikoki ia ezinezkoa den gauza bat da hori. Izugarrizko taldearekin joan nintzen: Ferran Latorre, Mikel Zabalza, Juan Vallejo, Juanito Oiarzabal... Gogoan daukat: hara joateko gonbita egin zidatenean, beldurtu egin nintzen. Pentsatzen nuen: «Baina zer egiten dut nik hauekin?». Ikaragarri ikasi nuen. K2 eta gero, beste ondoren bat egon zen nire bizitzan.

Beste mugarria Kangchenjunga (Nepal, 8.598 metro) igo eta gero izan zen. Orduan erabaki zenuen hamalau zortzimilakoak osatzea?

Baietz esango nuke. Nire hamabigarren zortzimilakoa zen, eta hura erronka handia izan zen. Handienetako bat zen Kangchenjunga. Jauzi handia dago 8.000 pasatxako eta 8.500 metroko mendien artean. Oxigenorik gabe gindoazen, gainera. Dena ondo zihoan, baina jaitsieran gauzak asko okertu ziren. Izoztuekin itzuli ginen Alex Txikon eta biok. Orduan konturatu nintzen zein garrantzitsua zen lagun talde on bat izatea alboan. Argi daukat haiek gabe orain ez nintzela hemen egongo.

Azken gailurra Shisha Pangma (Tibet, 8.027 metro) izan zen. Bosgarrenean lortu zenuten gailurra. Zer dela eta?

Bai. Dahulagiri hirugarrengoan igo nuen, eta Shisha Pagma, bosgarrenean. Uste dut inoiz ez geniola eman inolako garrantzirik mendi horri. Denetan baxuena da, eta beti besteen azpian uzten genuen. Pastelari ginga jartzea bezalakoa izan zen. Horregatik izan zen azkena.

Hamar urte horietan unerik politena zein izan zen?

Agian, K2 mendia igo eta ondorengo jaitsiera. Oso gogorra izan zen, eta berandutu egin zitzaigun, baina jaitsieran eguzkia nola sartzen zen ikustea izugarria izan zen. Baita Baltoro glaziarraren irudia ere.

Eta txarrena?

Asko izan dira! Baina agian, aipatu bezala, soka lagunen bat galdu dudanean. Izugarriak izan ziren Pepe Garcesen heriotza, edo Taillonen [Pirinioak, 3144 metro] galdu nituen Luis Mari Pikabearen, Xabier Zubietaren eta Xabier Saralegiren galerak. Bigarrengo hori kolpe oso gogorra izan zen niretzat! Oraindik ere askotan negar malkotan hasten naiz hura gogoratzean. Benetako lagunak ziren, eta edozein asteburutan orduak partekatzen genituen.

Espedizio bat osatzeko bost kide aukeratu behar izanez gero, zeintzuk izango ziren?

Uf, oso-oso zaila da bost aukeratzea. Agian orain gurekin ez dauden batzuk aukeratu nituzke. Hala ere, oraindik bizirik daudenetatik, eta gehiago izango direla kontutan hartuta, Asier Izagirre lehengusua, Juan Vallejo, Ferran Latorre, Mikel Zabalza eta Alex Txikon aukeratuko nituzke.

Zer eman dizu mendiak?

Askatasuna! Nik aukeratutako gauza bat izan zen, eta niri gustatzen zitzaidana egiteko modua izan nuen urte askotan. Ez da erraza nahi edo gustuko duzunaz bizitzea. Are eta gutxiago mendian!

Eta zer eman dio Edurne Pasabanek mendiari?

Oso zaila da hori nik erantzutea! Agian, historia pixka bat. Lehen emakumea izan nintzen hamalau zortzimilakoak osatzen, une hura bizitzea tokatu zitzaidan. Ni baino emakume askoz indartsuagoak zeudela badakit, eta hobeak ere bai, baina niri tokatu zitzaidan hura bizitzea. Beste belaunaldi batekoa izan banintz, ez nuen aukerarik izango, ziur.

Ama izan zarenetik ezberdin ikusten al duzu goi mendia?

Beti izan nuen argi ama izan nahi nuela, baina orain badakit nire ibilbideko hamar urte horien barruan ama izan banintz ez nituela hamalauak bukatuko. Askoz gehiago kostatzen da arriskua duten gauzak egitea, eta ia ezinezkoa da bi hilabete kanpoan pasatzea.

Nola ikusten duzu alpinismoa?

Ezberdin. Badago jendea gauza ezberdinak egiten ari dena: Txikon, esaterako. Bide berriak egiten ari direnak ere badaude. Himalaia oso handia da, eta oraindik ere betiko zortzimilakoetan pilatzen da jendea. Hala ere, iruditzen zait oraindik ere zortzimilako bat egiten ez baduzu ez duzula esker onik izaten. Lehen, mendizaleek ibilbide logiko bat egiten zuten. Orain, berriz, azkar batean Himalaiako beheko kanpalekuan egon nahi dute.

Ez al zaizu iruditzen emakumeen alpinismoak etenaldi luze bat izan duela?

Agian bai. Nire garaian batzuk baginen Himalaian ibiltzen ginenak: esaterako, Nieves Meroi, Gerlinde Kaltenbrunner, Go Mi-Sun, Oh Eun-Sun... Geroztik ez da jarraipenik izan zortzimilakoetan. Guretzat hamalauak lortzea garrantzitsua zen, laguntzak lortzeko.

Gaur egun zertan zabiltza?

Umea zaintzeaz gain, hitzaldiak ematen ditut enpresetan. Motibaziorako eta lidergorako hitzaldiak dira. Madrilgo unibertsitatean ere klaseak ematen ditut. Astean hiru egun Madrilen pasatzen ditut. Asko bidaiatzen dut.]]>
<![CDATA[Ustekabeko denboraldia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1919/028/001/2020-04-14/ustekabeko_denboraldia.htm Tue, 14 Apr 2020 00:00:00 +0200 Unai Ugartemendia https://www.berria.eus/paperekoa/1919/028/001/2020-04-14/ustekabeko_denboraldia.htm
1. Jokatutako lasterketekin gustura amaitu al duzu?
2. Zer izan da da denboraldiko gauzarik onena?
3. Eta okerrena?
4. Pozik zaude egin duzun lanarekin?
5. Zein ziren helburu nagusiak?
6. Zer aldaketa ekarri dizkizu COVID-19ak?
7. Geldialdi honek zertan eragingo dizu etorkizunean?

IMANOL ROJO (1990, Tolosa, Gipuzkoa)
Iraupen eskiatzailea

1. Oso gustura aritu naiz. Uste dut emaitza aldetik pauso handi bat eman dudala. Munduko Kopan bete-betean sartu naiz, eta hiru aldiz lehen 30ren artean sartzeko aukera izan dut.
2. Ikustea borrokan ibil naitekeela munduko onenekin. Lehen lasterketan jada lortu nuen helburua, eta horrekin gelditzen naiz.
3. Denboraldiaren unerik onenean nengoenean gaixotu egin nintzela. Etapatako bi lasterketa egin ditut, eta bigarrengoan gaixotu nintzen.
4. Bai. Sailkapen nagusiko lehen eskiatzaileak oso segundo gutxitan sartzen dira, eta detaile txikietan daude aldeak. Hala ere, lasterketa batzuetan besteetan baino gusturago amaitu dut.
5. Orain arte inoiz egin ez nuena egitea zen, alegia, lehen 30ren artean sartzea. Hiru alditan lortu dut, eta beste bitan oso-oso gertu ibili naiz. Ezin naiz kexatu denboraldiarekin.
6. Egutegiko azken hilabetean ez dugu lehiatzerik izan. Horren ondorioz, datorren urteko denboraldi-aurrea aurreratu egingo da, baina etxean hasi beharko dugu lana.
7. Espero dut kalterik ez izatea etorkizunerako. Hilabete lehenago bukatuta, denboraldia amaitzean egiten dugun atsedena egiteko aprobetxatu dut. Uste dut azkenean mesede ere egin didala. Lehen, maiatzean hasten banuen denboraldia, orain apirilera aurreratuko zait hasiera. Neguko Olinpiar Jokoak oraingoz 2022an jokatuko dira, aurreikusita zegoen bezala; beraz, berdin jarraituko dut.

ENARA ORONOZ (Otsagabia, Nafarroa, 1991)
Neguko triatleta

1. Bai. Neguko bi triatloi bakarrik egiteko aukera izan dut, eta gustura gelditu naiz. Txinakoa ustekabean izan zen, baina Lourdesko (Frantzia) Vautor Manera jada sasoiko joan nintzen.
2. Frantziako triatloia. Ordurako entrenatzen hasita nengoen, eta bi hilabetetan bizikletan eta korrika.
3. Txinara entrenatu gabe joan nintzen. Afrikan nengoela iritsi zitzaidan gonbita, eta eskiak jarri gabe nengoen. Fisikoki ez nengoen ondo, baina psikologikoki ere asko kostatu zitzaidan eguneratzea. Hiru hilabete neramatzan Afrikan.
4. Bai, batez ere Frantzian eginikoan. Neure burua oso indartsu ikusi nuen, bai korrika, baita bizikletan ere. Ibilbideak ere asko lagundu zidan, eta, gainera, irabazteko aukera izan nuen.
5. Iaz Espainiako Txapelketa irabazi eta gero, aurten ere berriro egiteko asmoa neukan. Baina lehenik elurrik ez zegoelako, eta gero COVID-19arengatik, bertan behera utzi zuten. Beste helburuetako bat Alpe d'Huezeko triatloia zen, baina badirudi hori ere bertan behera geldituko dela.
6. Otsagabian bizi naiz, eta entrenatzeko erremintarik gabe nago; ez arrabolarik, ezta korrikako zintarik ere. Bizikletan sasoiko jarri nintzenean, gelditzea tokatu zait. Ahal dudana egiten ari naiz, baina ez da erraza horrela sasoia mantentzea.
7. Uste dut asko nabarituko dugula etorkizunean. Helburu berriak jarri beharko ditut, eta ez da erraza izango lauzpabost hilabete geldirik egon eta gero berriro ere lehiatzen hastea. Prestakuntza fisiko eta psikologiko handia beharko dugula iruditzen zait. Denborak esango du.

SARA AGIRRE (Orio, Gipuzkoa, 1996)
Txakur kroseko korrikalaria

1. Bai. Nire lehen urtea zen serioago hartzea erabaki nuenetik, eta txakurrarentzat ere lehen denboraldia zen. Geldialdian izan arte izandako emaitzekin eta jokatutako lasterketekin oso gustura amaitu dugu.
2. Espainiako Kopan parte hartzea. Orain artean, Euskal Herrian bakarrik jokatzen nituen lasterketak, eta aurten kanpora irteteko aukera izan dut. Lehen urtea izateko, emaitza onak lortu ditut.
3. Ez nuke ezer txarrik aipatuko. Denboraldi guztiei gauza onak besterik ez dizkiet ikusten. Lasterketetan egin ditugun hutsuneak normaltzat hartu ditut, kontuan hartuta gure estreinako denboraldia izan dela.
4. Maila onean ibili garela iruditzen zait. Denboraldi honetan, entrenatzaile batekin hastea erabaki nuen, eta pena daukat hain denbora gutxi izatea emaitzak ikusteko. Banekien ez zela denboraldi erraza izango, baina orokorrean gustura amaitu dut.
5. Espainiako Kopa ezagutzea zen helburu nagusia, eta bertan zer maila zegoen ikusi nahi nuen. Haien ondoan gu non geunden ikusteko balio izan dit denboraldiak.
6. Denboraldia lehenago amaitzeak txakurrak entrenatzeari utzi behar izana ekarri dit. Uste dut hurrengo urterako gogo gehiarekin ibiliko garela, gehiago entrenatuko garela, eta txakurrekin une gehiago partekatzeko gogoa izango dudala.
7. Ez dut uste. Iruditzen zait ondo etorriko zaigula motibazio gehiago izateko. Horrekin ez dut esan nahi ez geundenik motibatuta, baina orain arte bagenekien gaur ez baginen entrenatzen bihar entrenatuko ginela. Geldialdiak gauzei balioa emateko balioko digu

ADUR ETXEZARRETA (Areso, Nafarroa, 1996)
Eskiatzailea

1. Bai, oso gustura. Europako Kopako zirkuituan emaitza onak lortu nahi nituen, eta, alde horretatik, bete ditut helburuak.
2. Wengenen (Suitza) Munduko Kopan debuta egin nueneko unea. Oso pista berezia da; giro izugarria izaten da, eta txikitatik amesten nuen bertan lehiatzea. Aurten izan dut aukerarik horretarako, eta horrekin gelditzen naiz.
3. Martxoan izandako lesio bat. Egun batzuetarako etxera etorri behar izan nuen.
4. Bai, aurten beste jauzi bat eman dudan sentipenarekin amaitzea tokatu zait denboraldia. Gutxinaka, maila igotzen ari naizela konturatu naiz.
5. Batez ere Europako Kopan erregularra izatea, lehen 30ren artean sartuta, eta Munduko Kopan debutatzea. Europako Kopan hemezortzigarren amaitu dut, eta helburu hori bete dut. Munduko Kopan, aldiz, hutsegite batzuk egin ditut, baina orokorrean gustura amaitu dut.
6. Oraingoz, geldirik egoteko esan digute. Hurrengo hilabeteetan ikusi egin beharko da zer bilakaera hartzen duen egoerak. Uztailean kanpora joaten gara eskiatzera, baina orain beldur gara ea ez ote den gehiegi luzatuko egoera.
7. Hurrengo denboraldirako kili-kolo dago guztia. Ez dakigu nola hasiko garen prestatzen, baina badirudi arlo fisikoa lehenago hasi beharko dugula. Apirilaren 20an bidaliko digute denboraldi-aurreko egutegia.

IRATI CUADRADO (Burlata, Nafarroa, 2001)
Iraupen eskiatzailea

1. Bai. Aurtengoa nahiko urte ona izan da. Aurtengo nituen helburuak bete ditut.
2. Gelditzea tokatu zitzaigun arte, taldekideekin hainbat lasterketatan bizi izandako uneak.
3. Lasterketaren bat gaizki atera izan zaidaneko hurrengo minutuak. Europako Kopan, Campran (Suitza) jokatu nuenaz ez daukat oso oroitzapen onik.
4. Bai, uste dut maila ona erakutsi dudala geldialdi hau izan den arte.
5. Nire helburu nagusia Europako Kopan parte hartzea zen, eta, horrez gain, Espainiako Txapelketan maila onean aritzea. Bigarren hori ezin izan dut bete, ez baita jokatu.
6. Lehenago amaituta, ez dakit ziur. Pentsatzen dut denboraldi-aurrea aurreratuko digutela, baina zain gaude.
7. Ez dakit. Uste dut hau amaitzean denak ere gogo handiarekin irtengo garela eskiatzera.]]>
<![CDATA[«Hamalau zortzimilakoak igotzeko ahaleginean sartu nahi dut buru-belarri»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1952/028/001/2020-04-07/hamalau_zortzimilakoak_igotzeko_ahaleginean_sartu_nahi_dut_buru_belarri.htm Tue, 07 Apr 2020 00:00:00 +0200 Unai Ugartemendia https://www.berria.eus/paperekoa/1952/028/001/2020-04-07/hamalau_zortzimilakoak_igotzeko_ahaleginean_sartu_nahi_dut_buru_belarri.htm
Nola daramazu geldialdia?

Umorearekin hartu behar izan dut. Neguan aktibitate asko egin dut, eta bat-batean horma baten aurka jotzea bezalakoa izan da. Baina jada egoerara egokitu naiz. Espedizioetako garaiekin alderatzen dut. Imajinatzen dut beheko kanpalekuan nagoela, eta eguraldi ona dagoenean mendira irtengo naizela. Etxean entrenatzen ari naiz, eta ahal dudan moduan nabil.

Ez da erraza izango zu bezalako pertsona batentzat etxean egon behar izatea, ezta?

Ez, hala da. Uste dut inoiz ez nituela hainbeste egun pasatu etxean.

Noiz eta nola hasi zinen mendian?

Aita eskiko monitorea zen, eta txikitan askotan joaten ginen mendira. Baina orduan ez zidan beste munduko ezer esaten mendiak. Urte askotan eskiatzen ibili nintzen. 19 urte-edo nituela, lehengusu batek Pica d´Estats [Pirinioak, Herrialde Katalanak, 3.143 metro] igo behar genuela esan zidan. Erronka bat izan zen, eta entrenatzen egon nintzen denbora batean. Dena ondo atera zen, eta gailurrera iritsi ginen. Hura lortzeko egin nuen bideak, eta gailurreko egunak asko gogobete ninduten. Kateatuta gelditu nintzen mendiarekin.

Zure ibilbidea logika handikoa izan da geroztik. Pirinioak lehenik, Alpeak ondoren...

Hala izan da. Lehenik Andorrako mendietan ibili nintzen, eta, gero, Pirinioetako mendirik garaienera joan nintzen, Anetora [3.404 metro]. Gutxinaka mendi garaiagoak igotzen joan nintzen.

Nola duzu gogoan lehen espedizioa?

Kilimanjaro igo nuen [Tanzania, 5.895 metro], eta, gero, Elbrus [Kaukaso, 5.642 metro]. Konturatu nintzen altuerara ondo egokitzen nintzela, eta itzultzean Cervino [Alpeak, 4.478 metro] eta Mont Blanc [Alpeak, 4.810 metro] osatu nituen. Azken hori eskiekin egin nuen. Hotzaren eta zailtasunaren arteko nahasketa gustuko nuen. Handik gutxira, Nepalera joan nintzen trekking egitera, eta lehen aldiz begien aurrean ikusi nuen Ama Dablam [Nepal, Himalaia, 6.812 metro]. Handik urtebetera eskalatzera joan nintzen.

Goi mendietan nahiko bakarrik ibili izan zara. Zer dela eta?

Mundu honetan sartu eta jendea ezagutzen hasi arte, nahiko zaila da talde bat osatzea. Beti espedizio komertzialekin mugitu izan naiz, inor ez bainuen ezagutzen. Beste aukerarik ez nuela konturatu nintzen. Hasiberria nintzen honetan, eta ez nintzen alpinista tekniko horietakoa.

Oso kritikatua izan zinen espedizio komertzialekin ibiltzeagatik.

Hala da. Lagunek ere esaten zidaten nik egindakoak ez zuela inolako meriturik, espedizio komertzialetan aritzen nintzelako. Baina ez nuen beste aukerarik. Izan ere, berandu hasi nintzen eskalatzen. Ederki etorri zait espedizio komertzialen mundua. Batetik, neure burua ezagutzeko balio izan dit, eta, bestetik, jendea ezagutzeko. Egia da, orain arte egindako bi zortzimilakoak Ama Dablameko talde berarekin egin ditut. Orain, gauza aldatu egin da. Jende asko ezagutu dut, eta gauza ederra izango zen konfiantzazko jendearekin talde bat osatzeko aukera izatea.

Andorran bertan ez al zenuen gertuko alpinistarik espedizio bat antolatzeko?

Goi mendietan ibili den jende askorik ez da egon inoiz. Bada zortzimilakoak egindakoren bat edo beste, baina urte askotan hutsune handia egon da alde horretatik. Egun, Jordi Cornella hor dabil.

Aconcagua (Andeak, 6.962 metro) igo eta gero hasi zinen zortzimilakoetan pentsatzen?

Ama Dablamek erakutsi zidan gauza teknikoagoak egiteko gai nintzela; Aconcaguak, aldiz, altuerara ondo moldatzeko arazo handirik ez nuela berretsi zidan. Orduan pentsatu nuen: «Jendea Aconcaguara joaten bada gero zortzimilakoak igotzeko, zergatik ezin naiteke ni joan?». Probatu egin behar nuela erabaki nuen. Aconcagua igo eta gero, zazpimilako batzuk egin nahi nituen: Lenin Peak [Pamir mendikatea, Kirgizistan, 7.134 metro] eta Komunismo [7.495 metro]. Baina aita gaixotu egin zen, eta dena bertan behera utzi behar izan nuen. Aconcaguatik zortzimilako batera joan nintzen.

Hamalau zortzimilakoak egin dituzten askorentzat Nanga Parbat (Pakistan, Karakorum, 8.125 metro) izan da igo duten azken mendia. Zuretzat, aldiz, lehena izan zen. Zergatik?

Etxean kontatu nuenean, sekulako drama izan zen! Hala ere, beti izan dut argi gauza bat: bi eratako zortzimilakoak daudela. Batzuk espedizio komertzialen kutsua dute erabat, eta besteak bide berrietatik edo oso gutxi erabiltzen direnetatik igotzen dira. Ez nuen mendi komertzialetatik hasi nahi, gustura aritu ezean ziurrenik ez bainintzen berriro ere itzuliko. Garai hartan, Nirmal Purja hamalau zortzimilakoak zazpi hilabetean betetzeko erronka egiten ari zen bete-betean. Lehen ere Ama Dablam haren taldearekin igo nuen. Orduan esan zidan berarekin edozein zortzimilakora joateko gonbidatuta nengoela. Nanga Parbat hautatu nuen, horrelako mendi batean taldea ezinbestekoa delako.

Nola oroitzen duzu espedizioa?

Izugarria izan zen. Beheko kanpalekuan lau edo bost talde baino ez geunden. Haren lantaldea beranduago iritsi zen beheko kanpalekura, eta nik astebete pasatu nuen Ali Sadpararekin. Sekulako tipoa da! Nik aurretik denak ezagutzen nituen, eta horrek ere gauzak asko erraztu zituen. Gailurraren egunean, denak sakabanatuta joan ginen, haiek oxigenoa zeramatelako eta ni gabe nindoalako. Ni baino askoz ere lehenago iritsi ziren gailurrera.

Nirmal Purjari ere bereak eta bi esan zizkioten erronka amaitu zuenean. Nola bizi izan duzu guztia?

Gertutik jarraitu diot haren ibilbideari. Harekin igo ditut bi zortzimilakoak. Denetik esan dute hari buruz, baina uste dut mendia gertutik ezagutzen ez duen jendea izan dela. Alpinistarik ezagunenek esan dute ez dela haien gustukoa izan erronka, ez dutela hura egiteko modua partekatzen. Baina balioa eman diote, zerbait ezberdina izan delako agian. Nik ere ez nuke hala egingo, baina ez dut kritikatzen. Berak egin duen onena zera izan da: taldeari eman diola balioa. Bera oso indartsua da, baina erronka honen oinarria, zalantzarik gabe, taldea izan da. Hark ere badaki hori.

Nanga Parbat igo eta bi hilabete eta erdira, talde berarekin, bigarren zortzimilakoa igo zenuen: Manaslu (Nepal, Himalaia, 8.163 metro). Hura beste kontu bat izan zen, ezta?

Bai, hura eromena izan zen! Nirmal Purjak talde handiagoa zeraman. Bezeroak ziren asko. Everesten ikusi ditugun ilaren antzekoak osatzen dira Manaslun ere. Ez zitzaidan asko gustatu, baina espedizio guztiei alde ona besterik ez diet ikusten. Horretan, jende asko ezagutzeko aukera izan nuen. Nanga Parbaten sufritzea tokatu zitzaidan, egokitzeko denbora gutxiago izan nuelako. Manaslun, ordea, dena mantsoago joan zen, eta erosotasun gehiago izan nituen. Baina argi dut nire lehen zortzimilakoa Manaslu izan balitz ziurrenik ez nintzela berriro zortzimilako batera itzuliko.

Alde handia al dago Pakistango eta Nepalgo mendien artean?

Pakistanera beldur pixka batekin joan nintzen, baina maiteminduta etorri nintzen. Jendea izugarria da, eta ia ez dago turismorik. Nepal beste gauza bat da. Askoz jende gehiago dago leku guztietan,

Oraindik ere ibilbide motza egin duzu mendian, baina beldur handia pasatzea tokatu al zaizu noizbait?

Ezusteko txiki batzuk izan ditut. Baina gehiago izan dira Alpeetako laumilakoetan, Himalaiako zortzimilakoetan baino. Asko kostatzen zait zerbaitek beldurra ematen didala esatea; uste dut oraindik beldurraren nozioa erabat garatu gabe dudala. Oso larri egon behar dut beldurra sentitzen ari naizela esateko. Hala ere, mendian negar egitea tokatu izan zait, uneren batean pentsatu izan dudalako ez nintzela handik aterako.

Aurtengorako erronka polita zenuen pentsatuta: Gasherbrum I (Karakorum, Himalaia, 8.010 metro) eta Gasherbrum II (8.035 metro) jarraian kateatzea. Koronabirusaren pandemiak eragindako egoerarekin, zertan dago espedizioa?

Maiatzera arteko espedizio guztiak bertan behera gelditu dira, baina ekainekoak oraindik ere zalantzan daude. Ez dakigu zer gertatuko den, eta oraindik ez dut ezer baztertu, baina badirudi dena atzeratu egingo dela. Nazioarteko hegaldiak martxan jartzerako, denbora bat pasatuko dela iruditzen zait.

Talde berarekin egiteko asmoa al zenuen?

Ez, Nirmal Purjak bere enpresarekin jarraitu behar du espedizioak egiten, eta orain dauka dirua irabazteko aukera, zilegia da. Badirudi Broad Peak [Karakorum, Himalaia, 8.051 metro], K2 [Himalaia, Karakorum, 8.611 metro], Manaslu eta Everest [Himalaia, 8.848 metro] egiten saiatuko dela. Nik argi neukan bi mendi egin nahi nituela espedizio berean, eta oraingo honetan ez nuen espedizio komertzial handi bat nahi, baizik eta zerbait txikiagoa, eta azkenean Austriako enpresa batekin joango naiz. Bestalde, neguan jende asko ezagutzeko aukera izan dut, esaterako Jonatan Garcia, eta batera zerbait egiteko aukeran egon gaitezke.

Buru-belarri sartu nahi duzu zortzimilakoen lasterketan?

Bai, ez dut zalantzarik. Mendi guztiek alde asko dituzte, eta ez dago zertan bide arruntetik joan. Ilusio handia egiten dit proiektuak.

Eta zortzimilakoren bat neguan? Gustatuko al litzaizuke probatzea?

Ikaragarri gustatuko litzaidake. Badakit oso-oso gogorrak direla, baina pausoz pauso joan nahi dut. Uste dut etorkizunerako erronka polita izan daitekeela.

Geldialdi honek kalte handia egin diezazuke etorkizunean?

Uste dut baietz. Neguan lan handia egin dut. Oso indartsu sentitzen nintzen, eta egun gutxitan ehunetik hutsera pasatu naiz. Indar ariketa asko egiten ari naiz etxean, baina badakit mendira irtetean dena faltan nabarituko dudala, ez dut zalantzarik.

Gaur egun alpinismotik bizi al daiteke?

Ni orain artean eskiko entrenatzailea izan naiz, eta denboraldian zehar bi edo hiru lan hartzen nituen. Muturreraino egiten nuen lan, ondoren udan mendian galduta ibiltzeko. Aurten, ordea, saiatu egin nahi nuen alpinismoaz bitzen. Autonomo egin nintzen. Bateko babesleekin, besteko hitzaldiekin eta laguntza batzuekin, urtea aurrera neraman. Probako urtea izango zela argi neukan, eta gaizki ateratzen bazen berriro ere lehengora itzuliko nintzela. Oraingo geldialdiarekin, ikusi egin behar nola amaitzen dugun.]]>
<![CDATA[«Askotan tokatu zait minez ibili behar izatea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1911/029/001/2020-03-31/askotan_tokatu_zait_minez_ibili_behar_izatea.htm Tue, 31 Mar 2020 00:00:00 +0200 Unai Ugartemendia https://www.berria.eus/paperekoa/1911/029/001/2020-03-31/askotan_tokatu_zait_minez_ibili_behar_izatea.htm
Denbora asko igaro da lesioa izan zenuenetik. Gaur egun nola zaude?

Iazko martxoaren 30ean egin nuen lesioa. Ezker oineko behatz bateko metatarsoa apurtu nuen, eta horrek hezurreko edema bat eragin zidan. Uztailean hasi nintzen gutxinaka-gutxinaka errepidean bost kilometro eginez, oso-oso suabe. Baina minak hor jarraitzen zuen. Behatza hobeto dagoen arren, juanikoteak ez dio lana ondo egiten uzten, eta puskatuko den beldurrez nabil. Ez dakit kirolik egin gabe egoten, eta korrika egiten dut, baina oso lagunarteko aldartean. Oso erritmo baxuetan ibiltzen gara, baina erritmo biziagoan edo mendian ibiltzera ez naiz ausartzen.

Ondo osatzeko ebakuntza egin behar dizute. Noizko espero duzu?

Juanikoteko ebakuntza egiteko erabakia hartuta daukat. Esan didate ehuneko handi batean ondo aterako dela, eta berriro ere osatuko naizela korrika egiteko. Gauza gehiegi ditut oraindik ere egiteko, baina ebakuntza egin arte ezingo dut ezer egin. Ebakuntza aurten izango den esperantzarekin segitzen dut.

Zer sumatzen duzu faltan gehien?

Mendian korrika egitea. Gaur egun umeekin joaten naiz mendira, oinez. 15-20 kilometro egiteko ez dute arazorik izaten, baina ez da gauza bera. Mendian berriz korrika egin nahi dut, bertan izaten ditudan sentsazioak beste ezerekin ezin direlako alderatu. Kilometro bertikalak egiteko arazorik ez nuke izango, baina gora-beherako lasterketak egitea ezinezkoa zait gaur egun.

Bertikalak aipatuta. Horregatik eman al duzu izena Zegamakoan?

Urtebete daramat dortsalik ipini gabe, eta lasterketaren batean parte hartzeko asmoa daukat aurten. Badakit zein den nire egungo sasoia, eta zein muga ditudan entrenatzeko. Baina ez dit lotsarik ematen dortsala janzteak. Bertikalen batean izan beharko du, eta, Zegama jokatzen bada, aukeretako bat izan daiteke. Besterik gabe eman dut izena, zozketan zorterik izango dudan esperantzarik gabe, baina tira. Txindokiko bertikala ere begiz jota neukan, baina bertan behera utzi dute.

Erraza egingo al zaizu berriro ere lasterketa batean herrikoi mailan aritzea?

Nik uste dut baietz; iruditzen zait asmatuko dudala. Kirola egiteak ematen didan gauzarik onena ez da lasterketetan lor ditzakedan postuak, baizik lortutako lagun ingurua. Azkenean, asteburu bat pasatzeko beste era bat da. Nire inguruak ez zidan horretarako aukera ematen, inork ez duelako kirola egiten. Lagunen artean bakarra naiz kirola egiten, eta beste inguru bat bilatzeko aitzakia izaten da lasterketak korritzea. Bestalde, orain askoz lasaiago bizi naiz, askoz ere tentsio gutxiagoarekin, eta kirol berriak probatzeko aprobetxatzen ari naiz, oinak uzten didan neurrian, betiere.

Herrian emakumeak kirolean hasteko egitasmoarekin jarraitzen al duzu oraindik?

Bai, bai. 2014an hasi ginen, eta geroztik hor segitzen dugu. Ostiral arratsaldeetan Asteasurako [Gipuzkoa] joan-etorria egiten dugu.

Azken hamar urteak lehiatzen pasatu ondoren, asko kostatu al zaizu txipa aldatzea?

Hasieran nahiko gogorra izan zen, kolpe handia izan zelako. Hamar urte izan dira, lasterketa asko. Baina uste baino gutxiago kostatu zait. Bi seme-alaben ama naiz, eta langile autonomoa. Orain errazago iristen naiz egin behar guztietara, eta neure buruari galdetzen diot zein behar dudan saltsa gehiagotan sartzeko. Orain konturatzen naiz zenbat denbora kentzen duen goi mailan aritzeak. Zoriontsuago ez dakit; baina, behintzat, askoz lasaiago bizi naiz.

Badirudi jada erretiratuta zaudela, baina ez da hainbeste denbora igaro azken lasterketatik.

Iaz izan zen, Castellon [Herrialde Katalanak] jokatutako Espainiako Kopako proba batean. Hasiera batean Kopa osoa egiteko asmoa neukan. Orduan jada nabaritu nituen lehen minak, eta, handik hiru astera Paraguaira joan behar nuela ikusita, lasterketa bertan behera uztea erabaki nuen. Ondoren, raid bat egitera joan nintzen, eta bigarren kilometroan apurtu egin zen hezurra.

Hainbeste orduko bidaia egin eta gero, gogorra behar du bigarren kilometroan etxera joan behar izateak, ezta?

Latza izan zen hura! Beñat Doiharzabal lagunak hots egin zidan esanez emakume bat behar zutela nazioartean jokatu behar zuten bost eguneko raid baterako, eta pentsatzeko. Behar nuen denbora hartu eta gero, baiezkoa eman nion. Oso proba gogorra zen; 140 kilometro korrika, 250 kilometro bizikletarekin, 120 kilometro piraguarekin eta bost kilometro igeri. Izugarrizko ilusioarekin joan nintzen. Paraguaira gindoazen, mundu mailan puntuagarria zen proba batera, taldeko lana zen, gainera; eta, niregatik, bigarren kilometroan etxera joan ginen. Okerrena, bertan pasatu behar izan nituen hamar egunak izan ziren! Etxera etortzean, eta proba guztiak egin ondoren, estresagatik egindako haustura bat izan zela esan zidaten. Orduan jada aurreratu zidaten osatzeko denbora oso luzea izango zela.

Estresagatik egindako haustura dela aipatu duzu. Mendiko lasterketetan maila gorenean ibilitako askoren lesioa da hori. Zergatik areagotzen da emakumeetan?

Gauza asko entzun dut lesio horren inguruak, eta dagoeneko ez dakit zergatik den ere! Askok diote gaizki zapaltzeagatik dela; beste askok, berriz, gaizki eta gutxi elikatzeagatik, D bitamina faltagatik… Nire kasuan, esango nuke gauza guztien pilaketa bat izan dela, podologoak esandakoaren arabera. Badirudi, juanikotea ere oso nabarmena dela, eta behatz lodiak ez duela behar beste lan egiten. Horregatik, ondoko behatza asko behartzen dut. Analisietan askotan esan izan didate, D bitamina oso baxu izan dudala. Hori konpontzea lortu nuen, baina hezurra berriz puskatu zen. Ez dago ezer zehatzik.

Urte askoan ibili zara mendi lasterketetako euskal selekzioan. Azken urteetan, batzuk etorri eta beste asko joan egin dira. Izan dira utzi egin dutenak ere. Zuk, ordea, hor jarraitu duzu.

Bai, hala da. 2012an joan nintzen lehenbizikoz selekziora. Urte hauetan munduko korrikalari onentsuenekin egoteko aukera izan dut; esaterako, Oihana Kortazarrekin eta Maite Maiorarekin. Hala ere, ez nituzke ahaztu nahi hainbeste urtetan nire antzera hor jarraitu duten Oihana Azkorbebeitia eta Elena Calvillo. Uste dut korrikalari sorta oso ona osatu dugula urte hauetan guztietan. Korrikalari on asko atera da azken urteetan Euskal Herrian, eta oraindik ere noizean behin ateratzen dira izarrak: esaterako, Ainhoa Sanz. Ni, behintzat, beti sentitu izan naiz oso babestua euskal selekzioan.

Izen handiak aipatu dituzu, baina bidean gelditu diren askorekin ibiltzea ere tokatu zaizu; esaterako, Uxoa Irigoienekin eta Leire Agirrezabalarekin.

Uste dut arlo horretan arazo bat dagoela. Biak ere izugarrizko ilusioarekin hasi ziren. Denek dakigu une bakoitzean pertsonalki nola gauden. Baina inguruan gertatzen diren gauza guztiak kudeatzeko ikuspuntu zabal bat behar dugu.Alegia, esaten digutenak ezin digu hainbeste eragin. Une horietan ez bazaude ondo babestuta, edo ez baduzu laguntzarik, min handia egin diezazukete. Batzuek ondo eramaten dute hori dena, baina beste askok laguntza behar dute. Uxoak eta Leirek gaitasun handiak zituzten, eta etorkizun oparoa. Baina albo batera uztea erabaki zuten. Badakit biek kirola egiten jarraitzen dutela, eta, alde horretatik, asko pozten naiz haiengatik. Mundua ez da mendi lasterketetan amaitzen.

Aipatu duzun arazo hori handiagoa al da emakumeen artean, gizonen artean baino?

Bai, eta nik ikusi dut hori. Agian izan daiteke nik tratua izan dudan korrikalari gehienak emakumeak izan direlako. Baina orokorrean, ausartuko nintzateke esatera emakumeetan ohikoagoa dela arazo hori.

Euskal selekzioarekin korritzeak beste presio bat sortzen du?

Nik baietz esango nuke. Kontuan hartu behar da selekzioan sartzeko zerbait erakutsi behar dela aurretik, eta hautatzaileek konfiantza jarri dutela zugan. Kanpotik hori dena kritikatzea oso erraza da. Jendeari iruditzen zaio selekzioan egoteagatik derrigortuta zaudela emaitza onak lortzera. Ez dut uste horrek horrela izan behar duenik, gehienbat mendi lasterketetan oso zaila delako urte batean bidea egitea. Bi edo hiru urte behar dira gutxienez taldean asentatzeko, eta hortik aurrera emaitzak etor daitezke. Dena dela, elastiko urdinarekin lehiatzeak egin beharraren gainkarga bat sortzen du. Barruan nengoen bitartean ez nuen horrela bizitzen, baina behin selekziotik at egonda, konturatu nintzen karga baten moduko zerbait zegoela. Azken bi urteetan ez nintzen erabat eroso ibili korrika, behartuta bezala sentitzen nintzen.

Askotan tokatu izan zaizu minez edo gogoz kontra aritzea?

Askotan, bai. Denboraldia ilusioz hasten nuen, baina hiru edo lau hilabeteko prestakuntza egitea besterik ez zidaten uzten oinek. Hortik aurrera, denboraldia bukatzeko lan handiarekin ibiltzen nintzen. Entrenamenduak sarritan bizikletaz egin behar izaten nituen, gero asteburuan lehiatu ahal izateko. Bestela, ezin nuen denboraldi osoa egin. 2014tik ibili naiz horrela. Hiru fisura egin ditut geroztik, eta gogorra da minez aritzea. Hasieran lasterketa asko egiten nituen denboraldi bakoitzean, baina azken bi edo hiru urteetan selekzioko konpromisoekin ere nahiko lan izaten nuen. Munduko Kopan puntuak pilatu behar badira, beste erremediorik ez dago.

Zu mendi lasterketetan egin zara ezagun, baina oso jende gutxik daki zortzimilako bat ere igo duzula: Gasherbrum II (Karakorum, Himalaia, 8035 metro). Egia al da orduan hasi zinela korrika?

Zortzimilako hura prestatzeko hasi nintzen mendian korrika, 2006an. Alberto Zerain zenak esaten zigun hura prestatzeko ondo etorriko zitzaigula, eta horrela hasi nintzen ni ere. Zerain izan zen gure gida. Berak, Gasherbrum I [8.080 metro] eta II igo zituen. Hura zen hura zezena! Guk ere lortu genuen, baina oso esperientzia gazi-gozoa izan zen. Gerturatzeko egunekin oso oroitzapen politak ditut: bertako jendea, bizimodua, haien jarduera… Baina behin oinarrizko kanpalekura iritsita, dena aldatzen da. Egun asko geldirik, askotan euria, hotza… Han ez dago ezer, glaziarra bakarrik.

Berriz bueltatuko al zinateke zortzimilako bat egitera?

Ez. Denbora askoan geldirik egotea eskatzen dute zortzimilakoek, eta nik ez dut balio geldirik egoteko. Hori baino ipurterreagoa naiz. Handik etxeratu nintzenean, argi neukan ez nintzela berriz itzuliko! Aldiz, Perun egindako egonaldietan askoz ere gehiago gozatu nuen, gehienbat aste batean mendian asko ibil zaitezkeelako, eta geldirik egon beharreko garaiak askoz gutxiago direlako. Alaba jaio zenean, ordea, pioleta eta kranpoiak alde batera utzi nituen, gaur arte. Nire begiekin ikusi dut zein arrisku dituen goi mendietako alpinismoak, eta, ama izanda, nire barruak ez zidan uzten kirol hau egiten jarraitzea. Korrika egitera pasatu nintzen nire barrua asebetetzeko. Halere, ez dut baztertzen inondik inora berriro ere trekking bat egitea.]]>
<![CDATA[Mendia ere ez da libratu ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1900/026/001/2020-03-24/mendia_ere_ez_da_libratu.htm Tue, 24 Mar 2020 00:00:00 +0100 Unai Ugartemendia https://www.berria.eus/paperekoa/1900/026/001/2020-03-24/mendia_ere_ez_da_libratu.htm «Oso gogorra izan da lasterketa bertan behera utzi behar izatea»   Asier Uriarte Nafarroa Extreme mendi lasterketaren antolatzailea Hilabete askoren buruan izandako bileren ondoren, lasterketaren antolakuntza bete-betean behar zuen Asier Uriartek (Iruñea, 1978). Koronabirusaren ondorioz, ordea, erabaki dute bertan behera uztea Nafarroa Extreme lasterketa ezaguna. Apirilaren 25ean zen jokatzekoa. «Bagenekien oso zaila izango zela lasterketa aurrera ateratzea, gehienbat osasunarengatik. Hainbeste egun mendira lasterka egitera atera gabe egon eta gero, ezinezkoa ikusten genuen distantzia horretako lasterketa batean korrikalariek parte hartzea». Antolatzaile askoren moduan, ikusten zuten hainbat eta hainbat proba eta ekitaldi bertan behera gelditzen ari zirela, eta ahalik eta azkarrena erabakitzea tokatzen zitzaiela berei ere. «Nafarroan, apirilaren 20ra arte ez zegoen ezer jokatzerik hasieran, baina gero egoera ikusi beharra zegoen. 1.500 pertsona baino gutxiago biltzen zituzten ekitaldiak jokatzeko aukera bazegoen hasieran». Protokoloa martxan jarri zutenean, ordea, dena aldatu zen: «Lasterkariak bakarrik ez, ikusleak ere kopuru horren barruan sartzen zirela esan ziguten. Orduan konturatu ginen ezinezkoa izango zela proba jokatzea». Horrelako tamainako lasterketa baten antolakuntzak aldez aurretik egin behar izaten ditu gauza asko. Nafarroa Extreme ere ez zen salbuespena. «Esaterako, lasterkariei banatzen zaizkien poltsa guztiak osatuta geneuzkan. Aurten, gainera, babesle nagusia ere aldatu genuen, eta poltsa guztiak ordaindu behar ditugu». Ez du berehalakoan ahaztuko proba bertan behera uzteko erabakia hartu behar izan zuten eguna : «Oso egun gogorra izan zen. Jendeak esan zigun ez zitzaiela axola dirua ez itzultzea, baina hori ez da kontua». Hori bideratzeko formulak bilatzen ari dira. Baina diru asko galtzeko zorian daudela ere azpimarratu nahi izan du. Dena den, itxaropen mezua ere bidali du. Izan ere, lasterketaren bosgarren ekitaldia ezin jokatuko den arren, datorren urtean ekitaldi xume batekin estreinatzekoa dute Nafarroa Extremen GR-322 ibilbidea: «Datorren urtekoa ekitaldi bikaina izango da, bi gauzak batera egingo baititugu». «Lanik ez dugu izango, baina berdin ordaindu beharko ditugu gastuak» Sonia Casas Eskalatzailea eta mendi gida Ez da egunik onenak igarotzen ari Sonia Casas (Bilbo, 1976). Etxaurin bizi da azken urteetan, Nafarroan, baina gurasoak 160 kilometrora ditu, Bilbon, eta adinekoak dira. Haietaz kezkatuta dago. «Oso etxe txikian bizi dira, eta aitak, dituen osasun arazoengatik, kalera atera behar izaten du egunero. Arteroesklerosia du, eta mugimendua behar du. Etxean ezin mugiturik dagoela imajinatze hutsak pattal jartzen nau animoz». Lesio batetik atera berritan dagoen arren, indarberritze lanetan ari da azken asteetan. Mendi gidari ere ibiltzen da eskalatzaile bilbotarra, baina etxean egon beharrak galarazi egin dizkio hurrengo hilabetean zituen lan guztiak. «Lehenik, Madrilgo Mendi Federazioak antolaturiko hitzaldi bat egin behar nuen Madrilgo Desnivel liburutegian. Aurrerago, hamabost gazterekin alpinismoan hasteko ikastaro bat nuen Guadarraman; eta beste mahai inguru bat lau eskalatzailerekin. Bukatzeko, bi ibilbide egin behar nituen bi bezerorekin Teleran [Pirinioak, Aragoi, Espainia]. Apirilaren 5era arte egutegi guztia beteta neukan». Hilabete eta erdiko lanik gabe gelditu dela esan ondoren, etorkizunak oraindik gehiago arduratzen duela nabarmendu du. Bikotekidea eta biak mendian egiten diren jarduerez bizi dira. Biak ere lanik gabe izango dira, eta ez da dirurik sartuko etxean. «Hurrengo hilabetean fakturatu behar nuena jada galdu ditut, baina, aldi berean, autonomoen kuotak ordaindu behar ditugu, etxearen hipoteka, BEZak, fakturak, gasolinak, ogasuna…». Etxean gelditu beharraren dekretua ere ez du bete-betean onartzen. «Psikologikoki gaixo daudenei kalte handiagoa egiten die etxean gelditzeak», argudiatu du. Egun hauetan ikusten ari den gauzekin ezin sinetsirik dagoela aitortu du. «Aurreko astelehenean, Etxaurin eskalatzaile mordoa zegoen. Foruzainek etorri behar izan zuten». Casasen ustetan, eskalada izan daiteke jendea kutsatzeko garaian arrisku handiena duten kiroletako bat: «Denek helduleku berberetan ipintzen ditugu hatzak eta oinak; une oro txistua botatzen dugu hatzetan; soka ere ahoarekin hartzen dugu…». Jendeari zentzuz jokatzeko eskatu dio. «Nahasgarria da Belgikan aire librean kirola egin ahal izatea, eta hemen ez» Alberto Iñurrategi Mendi gida eta alpinista Hiru aste ez dira igaro Alberto Iñurrategi (Aretxabaleta, Gipuzkoa, 1968) Patagoniatik itzuli zenetik. Otsailean Cerro Torre (Patagonia, Argentina, 3.128 metro) eskalatzen ibili eta gero, pozik itzuli zen etxera hilaren amaieran. Handik egun gutxira egin zuen eztanda koronabirusaren krisiak. Alpinista izateaz gain, mendiko gidaria ere bada Iñurrategi. Azken urteetan, horretan egiten du lan. «Martxoaren azken asterako, Madrilgo talde bat neukan Aran ibarrera joateko [Lleida, Herrialde Katalanak], eta, ondoren, beste talde batekin nindoan Anetora apiril hasieran [Aragoi, Espainia]». Esan beharrik ez dago bi irteerak bertan behera utzi behar izan dituela Iñurrategik. Azken unera arte zain egon arren, Espainiako Gobernuak dekretu bidez irteera guztiak debekatzea erabaki zuen une berean helarazi zien erabakia bezeroei. Ondorioez galdetzean, argi dauka Iñurrategik: «Inork ez daki zer ondorio izango dituen. Oraingoz, etxean gelditzea tokatzen da, jende guztia bezala. Aurrera begira ez dakigu zenbat luzatuko den, eta luzapenak zer ondorio izango dituen ere ez. Ondorioak esaten dudanean, arlo guztiez ari naiz». Jendeak unean unekora egokitu beharko duela aitortu du. Frantzian eta Belgikan, esaterako, aire libreko kirolak baimendu dituzte gobernuek, metro bateko distantzia zainduz gero. Baimendu bakarrik ez: gomendatu ere egin dute. Gaia aipatuta, hauxe esan du Iñurrategik: «Ez da erraza ulertzen, baina pentsatu nahi dut erabaki hauek hartzen dituztenek badituztela aholkulariak, bai ekonomian, bai osasunean… Gero ez dakit haiek zein neurgailutan jartzen duten hori dena». Dekretua atera eta hurrengo egunean, inork ikusi nahi ez zituen irudiak ikustea ere tokatu zitzaion, kontatu duenez. Halaber, kirolarien tokian ere jarri nahi izan du aretxabaletarrak: «Hemen ere badira lau urtez Olinpiar Jokoak prestatzen aritu direnak. Igeltsero bat lanera joan badaiteke, kirolariek zergatik ezin dute entrenatzen jarraitu? Edo tabernari batek?». Bera ere nahastu eta amorratu samar dagoela aitortu du Iñurrategik: «Honek itxura kaskarra dauka epe laburrera». «Epe laburrean ezinbestekoa izango da jendeak zentzuz jokatzea» Josu Iztueta Azkue Bidaiaria Bidaia antolaketen denboraldi bete-betean dela harrapatu du koronabirusaren krisiak Josu Iztueta (Tolosa, Gipuzkoa, 1957). Aste Santua gainean dagoela kontutan hartuta, bidaiak antolatuta zeuzkan. «Lehenik Eslovenia aldera joateko asmoa neukan, baina ikusirik Europa erdialdean gauzak okertzen ari zirela, Portugal aldera aldatzea erabaki nuen. Orain, berriz, etxean gelditu beharra besterik ez dago». Tolosako Zumardia taldekoekin hitzartuta zeuzkan mendi eta piragua irteera batzuk, eta horiek ere kinka larrian geldituko zaizkio. Udari begira ere zalantzak: «Gauza ez bada asko aldatzen, Poloniara eta Errumaniara egin behar nituen bidaiak ere kolokan geldituko dira». Iztuetaren lanik handiena zera da, berak antolatzen dituen bidaietarako bezeroak biltzea. Batzuk hitzartuta zeuzkan arren, jendea ulertzen hasita dago kontua ez dela brometakoa. «Jendeak zituen kezka nagusien artean zeuden Altitoyra joatea, elur gutxi bazegoen, edo Quebrantahuesos egiteko nahikoa entrenatzen ariko zen. Erdi barrezka ere ibili gara, baina oraingoa gauza serioa da». Bidaiak bertan behera utzi behar izateak galera ekonomiko handia ere eragingo dio Iztuetaren bizimoduari. «Lehen ere beti ibili izan naiz ekonomikoki nahiko larri, eta, oraingo honetan, etxekoei eskatu behar izan diet laguntza ekainera arte». Leku eta herrialde asko ezagututako gizona da Iztueta. Ez du ulertzen Italian, Frantzian eta Belgikan mendira joateko edo kirola egiteko eman duten gomendioa ere. «Nik ulertzen dut hemen egin duten dekretua. Zorrotz ez bada betetzen, eta malgutasunaren arabera jokatzen badugu, behar ez diren ezbeharrak ikustera kondenatuta gaude». Egoera kontuan hartuta, argi dauka ez litzatekeela bidezkoa izango, baten batek elurretan bihurritu bat egin duelako edo bizikletan erori delako, erreskatatu beharra izatea. «Inor ez zaio ezer pasatuko etxean geratzeagatik. Zentzuz jokatu beharra tokatuko zaigu». Epe laburrerako ez du irtenbiderik ikusten Iztuetak koronabirusak eragin duen egoera dela eta. «Ondorioak utziko dituela ziur nago, ez dakit noiz arte, baina utziko ditu». ]]> <![CDATA[«Bolada batean alde batera utzi nahi ditut neguko espedizioak»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/028/001/2020-03-17/bolada_batean_alde_batera_utzi_nahi_ditut_neguko_espedizioak.htm Tue, 17 Mar 2020 00:00:00 +0100 Unai Ugartemendia https://www.berria.eus/paperekoa/1913/028/001/2020-03-17/bolada_batean_alde_batera_utzi_nahi_ditut_neguko_espedizioak.htm
Nola itzuli zara Everestetik (Himalaia, 8.848 metro)?

Aurten, saiatzeko batere aukerarik ez digu eman Everestek. Baina fisikoki inoiz ez bezala sentitu naiz, eta psikologikoki ere indartsu itzuli naiz. Oso gogorra izan da, gehienbat hirugarren kanpalekura iristea ere ezinezkoa egin zaigulako. Horrek ez du esan nahi onenean egon ez garenik, baizik eta eguraldiak ez digula aukerarik eman. Askotan, irudipena dut denbora galdu dudala. Baina balorazio orokorra oso positiboa izan da, une oso politekin, eta ez oso politekin.

Zuen azken mezuek izua sortu zuten.

Gailurrera igotzeko azken saiakeran, bost meteorologoren eguraldi iragarpenak genituen. Denek eguraldi nahiko ona iragartzen zuten, baina, azkenean, metro bateko elurra bota zuen. 30 orduz elurra egin zuen. Metro batera ez genuen ezer ikusten, eta ibilbidearen zatirik gehiena tapatuta gelditu zen. Kontu handiz ibili behar genuen ematen genuen pauso bakoitzeko, eta egoera horretan ibiltzeak arriskua asko areagotzen du. Beldur handia pasatu genuen, baina badakigu neguan zer dagoen Everesten.

Helburu nagusia Everest izan arren, lehenik Antartikara joan zineten, eta gero Ama Dablamera (Nepal, Himalaia, 6.812 metro). Zergatik?

Antartikara joan nahian urteak neramatzan. Etxe inguruan alde batetik bestera ibili beharrean, hara joateko hautua egin nuen. Hala ere, itsasontziak nekea sortzen du, hura ere oso gogorra izan zen. Une oro presiopean, eta itsaso txarra ere izan genuen. Han zailtasun pixka bat zuten gauzak egin genituen. Ondoren, Ama Dablamera joan ginen, orain bi urte Pumorira [Nepal, 7.161 metro] joan ginen bezala. Girora moldatzeko aukera ezin hobea zela iruditu zitzaigun.

Ama Dablam igo ondoren, dena espero bezala zihoan, ezta?

Oso gustura ibili ginen. Baziren sei edo zazpi urte neguan inork igotzen ez zuela, eta, alpinismoaren ikuspegitik beste munduko ezer ez den arren, guretzat oso igoera ona izan zen. Oso oroitzapen ona dut. Asko gozatu genuen.

Orain bi urterekin alderatuta, oinarrizko kanpalekuan jada aldaketa handiak nabaritu omen zenituzten. Hainbesterako izan al zen?

Bai. Beste urteetan ibaietan ez zen urik izaten garai hauetan, esaterako. Everesteko oinarrizko kanpalekuan zero azpitik zortzi gradura egon gara, beste urte batzuetan zero azpitik ia hogeita hamar gradura ere egon garenean. Tenperatura beroak izanda, oraindik eta ezegonkorrago zegoen dena. Aurten, eguraldiaren iragarpena asmatzea oso zaila izan da, kontuan hartuta ia hamabi egunez ibili garela altuera aldetik hain goian. Hala ere, uste dut udaberrian arazo handiagoak izango direla tenperatura handiekin. Klima aldaketaren ondorioak nabaritzen ari dira dagoeneko.

Ezuste askoko espedizioa izan da. Jonatan Garciaren erorikoa izan zen lehenik, eta Oscar Cardoren ebakuazioa ondoren. Nola bizi izan zenuen?

Horrelako gauzetarako ere beti prestatuta egoten gara. Psikologikoki asko nekatzen dute horrelako egoerek: erreskatea, helikopteroa etortzea... Azkenean, ezusteko bat besterik ez zen izan, baina larri ibili ginen. Buruak ere lan handia egiten du horrelakoetan, eta ikusten nuen aurrena sei ginela, ondoren bost, eta, azkenean, lauk amaitu genuen.

Nola duzu gogoan Cardoren ebakuazioa?

Oso egun gogorra izan zen. Cardoren ezinak oso gaizki utzi gintuen. Konortea ere galdu zuen. Bigarren kanpalekutik ezin genuen jaitsi, eta gaua han pasatu ondoren, goizaldean helikopteroak etorri behar izan zuen hura artatzera.

Zuen azken saiakera egin baino lehen, beste espedizio bateko kideek esan zizuten gailur saiakera azkar bat egin nahi zutela. Zer pentsatu zenuen une hartan?

Guri ere ezustean harrapatu gintuen. Ordurako, Argentinatik itzuli pare bat eginda zeuden, eta jakinda gu oraindik han ginela, bertaratu egingo zirela esan ziguten. Bost egunean saiakera azkar bat egin nahi zuten gailurrera. Ni ez naiz inor bertan ezin zirela egon esateko, Everest ez da nirea. Jende askok esaten zidan guk aurretik egindako lanaz aprobetxatuko zirela; baina, aldi berean, guretzat ere ona izan zitekeen haiek gurekin biltzea. 2016an ere antzeko zerbait gertatu zitzaidan Nanga Parbaten [Karakorum, 8.126 metro]. Orduan, Ali Sadparak eta biok hornitu genuen bide guztia, baina azken unean Simone Moro eta Tamara Lunger ere gurekin abiatu ziren. Beraz, haiekin ere indarrak bateratzea erabaki genuen, denentzat errazago izango zela pentsatuta. Konturatu ziren ez zela batere erraza, eta haietako bat abiatu ere ez zen egin. Lehen egunean atzera itzuli nahi zuten Khumbuko ur jauzia igarotzen hasi zirenean. Gu baino pisu handiagorekin abiatu ziren, eta gu baino mantsoago joan ziren. Konturatu ginen elur jausien arriskua geroz eta handiagoa zela. Gailurrerako saiakeraren lehen egunean 20 zentimetroko elur geruza bota zuen, eta nahiko lan izan genuen lehen kanpalekura iristeko. Handik abiatu ginenean, berriro ere beste 70 zentimetro bota zuen. Gure asmoa hirugarren kanpalekura iristea zen, baina elurra gerriraino iristen zitzaigun. Asmoak aldatu behar izan genituen. Eguraldiak ez zuen onera egiten. 6.900 metrora iritsi ginenean, konturatu ginen ezin genuela aurrera jarraitu.

Zer behar da Everesteko gailurrera neguan igotzeko?

Eguraldiak lagundu behar du, bestela ez dago inolako aukerik. Agian, aurten ezegonkorra izan den bezala, izango dira negu hobeak.

Ez duzu uste denborarekin justu xamar ibili zaretela?

Ez. Jende gutxiagorekin ibili gara azkenean. Egia da, gu hara iristerako, lehen kanpalekuraino hornitu zutela bidea. Gutxira, Garciaren ezustekoa izan genuen. Gainera, Cardon ebakuatu gero, Pechhumbe, Geljen Lama, Nurbu eta laurak gelditu ginen. Oso jende gutxi da hainbeste lan egiteko. Hala ere, ez zen denbora kontua izan. Iruditzen zait lan izugarria egin dugula, baina guk aurreikusten genuen altueratik ezin izan gara pasatu. Gailurretik oso urruti gelditu gara.

Aurten lehenbizikoz izan duzu bidelagun Jonatan Garcia bizkaitarra. Orain gutxi esan berri du etorkizunean bikote polita osa zenezaketela. Berdin pentsatzen al duzu?

Bai, bai. Oso indartsua da, eta oso ondo ikusi dut, espedizioa neguan izan dela kontuan hartuta. Gaztea da, gogoa dauka, jarrera ere bai, eta ondo prestatzen da. Benasquera [Aragoi, Espainia] bizitzera joateko apustua egin zuen lana utzita. Goraipatzekoa da, ez baitu edonork bere lan finkoa uzten honetan saiatzeko. Etorkizunean gauzak egiteko aukerak hor jarraituko du, baina gauzak antolatzeko garaia da. Ez dakigu ziur zer egingo dugun ere.

Zuekin batera, baina Hornbein bidetik, Jost Kobusch alemaniar gaztea ibili da bakarrik. Zer iruditu zaizu egin duena?

Oso pertsona atsegina da. Denbora asko egon gara elkarrekin oinarrizko kanpalekuan, eta azken bi egunetan ere Katmandun batera egon ginen. Denbora asko pasatu du Nepalen, eta gauza arriskutsuak egin ditu. Goraka igotzen zen aldietan, ez genuen begiratu ere egin nahi, elur jausiak izaten zirelako bera ibiltzen zen bidean. Baten batek harrapatu ere egin zuen. Gure erronka arriskutsua bazen, harena zer esanik ez. Azkenean, 7.300 metrora iristea lortu zuen. Egia da, handik gora hasten dela egiazko Everest, baina hala ere nahikoa egin du. Galdetu nion ea datorren urtean berriro ere saiatuko zen, baina ezetz esan zidan, beste asmo batzuk zituela.

Zuk ere aitortu duzu ziurrenik ez zarela berriro itzuliko. K2ra ere ez? (Karakorum, Himalaia, 8.611 metro)

Ez, ez, oraingoz ez. Ez Everestera, ezta K2ra ere. Negu asko daramatzat jarraian, eta, agian, neguren batean etxean gelditzeko ordua iritsi zait. Egia da neguak kateatu egiten gaituela, eta badirela beste mendi batzuk gustura itzuliko nintzakeena: esaterako, Ama Dablam edo Pumori; baina agian ez zortzimilako batera. Zailtasun handiko mendiak dira, konpromiso handia eskatzen dutenak, eta ekonomikoki ere oso garestiak dira. Hirugarrenez saiatu naiz Everesten; urtetik urtera emaitza okerragoa izan dugu, gainera, eta ikusirik inongo aukerarik ez dugula izan... Ez dut berriro ere bigarren kanpalekuan gelditu nahi. Askotan frustrazioa ere sortzen dit. Lan handia egiten dugu, baina emaitzak ez dira ikusten. Futbolari batekin alderatuta, esan dezakegu egun guztia entrenatzen pasatzen dugula, baina entrenatzaileak ez gaituela urte guztian deialdi batean ere sartzen. Horrela sentitzen naiz askotan. Azken urteetan maiz irudipena izan dut edozein gailurretara igotzeko aukera gutxi izan ditudala.

Udan bizimodua ere aldatuko zaizu, aita izango zarelako. Horrek zer pentsatua emango dizu askotan?

Aurten esateko, inoiz baino gehiago arriskatu dut. Baina ia ez naiz bigarren kanpalekutik pasatu. Askotan pentsatzen nuen: «Baina zer egiten dugu hemen bizitza jokatzen?» Oraindik bizirik baldin banago, gauzak zentzuarekin egiten ditudalako nago.

Zerbait pentsatua al duzu udaberri edo udazkenerako?

Han nengoela, jada hasita nengoen pentsatzen etxera itzultzean zer egingo nuen. Mila gauza egin nahi ditut. Horietako bat negu osoa Antartikan pasatzea da. Bestalde, Seven Summitsekoek neguko espedizio baterako gonbidapena egin didate, baina oso urruti dago oraindik. Udan etxe inguruan ibili nahi dut. Proiektu batzuk baditut buruan.]]>
<![CDATA[«Neguan hartzen ditut oporrak, honetan lehiatu ahal izateko»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1923/030/001/2020-03-10/neguan_hartzen_ditut_oporrak_honetan_lehiatu_ahal_izateko.htm Tue, 10 Mar 2020 00:00:00 +0100 Unai Ugartemendia https://www.berria.eus/paperekoa/1923/030/001/2020-03-10/neguan_hartzen_ditut_oporrak_honetan_lehiatu_ahal_izateko.htm musher-a (Iruñea, 1979). Handik itzuli, eta egun batzuk Vaqueira-Bereten (Herrialde Katalanak) pasatu ditu entrenatzen. Azkenaldian horrela dabil, hara joan-etorriak egiten. Hilaren 21ean eta 22an jokatuko diren Espainiako Txapelketak izango dira bere urteko azken lehia. Jada hasita dago datorren sasoia prestatzen. Ez du bizitza txakurrik gabe imajinatzen.

Egun gutxi dira Europako txapeldun izan zarela Suedian. Nola gogoratzen duzu?

Oso pozik nago, baina ez nintzen erabat gustura gelditu. Hasteko, mailaz aldatu behar izan nuen. Hamabi txakurrekin lehiatu nahi nuen, baina, azkenean, seiko mailan ateratzea erabaki nuen. Urtarrilean Grand Oddisee jokatu nuen, hamabi eguneko lasterketa bat. Oso gogorra da, eta txakur batzuek min hartu zuten amaierarako. Entrenatu gabe egon dira hilabete batez. Beraz, jada osatuta zeuden Europako Txapelketarako, baina ez zeuden sasoiko. Ezohiko txapelketa bat izan da, Laponian zela aintzat hartuta: ez zuen hotz handirik egiten, azken etapa euritan jokatu genuen... Hala ere, lekua eta antolakuntza aparta izan dira. Dena bikain joan da, eguraldia kenduta. Baina hori hemendik aurrera ez da arraroa izango. Txapelketako azken etapa bi gradurekin jokatu genuen, eta hurrengo egunean zero azpiko 25 gradu zeuden.

Zer izan zen txapelketako gogorrena?

Lasterketa bera. Ni, azkenaldian, mugarik jartzen ez duen mailan lehiatzera ohituta nago. Hamabi txakur eramaten ditut, nahiz eta gero zortzirekin lehiatu. Orain, berriz, seirekin ibili naiz lehian, eta ibilbide erdiko lasterketetan asko nabaritzen da. Ibilbideak ere oso malkartsuak ziren, eta, gainera, azken etapa bost txakurrekin egin behar izan nuen, txakur bat ez behartzearren. Euria egin zuen arren, ibilbideak bikain zeuden, eta horrek ere laguntzen du.

Iaz Munduko Txapeldun izan zinen; aurten, berriz, Europako txapeldun. Zer izan da hori zuretzat?

Bai, azkenean bi txapelketetan jende bera ibiltzen gara.

Iaz, hirugarren izan zinen Norway Trail lasterketan (Norvegia, sei etapa, 210 kilometro), bigarren Grande Odyseen (Alpeak, hamabi etapa, 900 kilometro) eta Pyreness Race (Pirinioak, hiru etapa) eta Munduko Txapelketa irabazi zenituen. Ezin da gehiago eskatu, ezta?

Bai, emaitzak kontuan hartuta, inoizko denboraldirik onena izan zen. Entrenamendu bikainak egiteko aukera izan nuen, aurten baino hobeagoak. Dena ondo atera zitzaidan, txakurrak ere ez ziren lesionatu, eta lasterketa guztietan elurra izan genuen, gainera. Aurtengoa beste gauza bat izaten ari da.

Pyreneesen erretiratzea erabaki zenuen, adibidez.

Bai. Azken urteetan Pirinioetan lasterketa bat antolatzeak arrisku handia dauka. Gerta daiteke dena euritan egin beharra izatea, elurrik ez egotea edo tenperatura handiekin lehiatu behar izatea. Aurten, bigarren eta hirugarren etapa ez genituen jokatu. Elurra oso gaizki zegoen, eta txakurrei zauriak egin zitzaizkien. Etxera joatea erabaki nuen, banekielako ondoren Europako Txapelketa zetorrela, eta ez arriskatzea erabaki nuen.

Zuk beti esan izan duzu lehenik txakurren segurtasuna bermatu behar dela.

Antolakuntzakoei ere esan nien: lehenak txakurrak dira, eta ondoren beste guztia. Egia da lasterketa berriak antolatzeko, denon beharra dagoela, eta gure aldetik ere lagundu behar dugula, baina txakurrak dira lehentasuna. Pena eman zidan bertan behera uztea, baina txakurrak arriskuan zeuden sentsazioa neukan.

Zure izena Pirena lasterketarekin lotuta egon da beti. Baina, noiz hasi zinen txakurrekin?

Aitarengandik datorkit zaletasuna. Guri malamute arrazako txakur eme bat oparitu ziguten. Arraza bereko txakur bat zeukan bizilagun bat ezagutu genuen, eta hark arra zuen. Aitak bi txakurrak gurutzatzea erabaki zuen. Handik aurrera hasi nintzen. 30 urte beteko ditut orain lehiatzen. Handik bi urtera hasi zen Pirena jokatzen. Kanpoko musher-engandik asko ikasi genuen, haiek urte asko zeramatzatelako lehiatzen.

Gogoan al duzu zenbat urterekin jokatu zenuen lehendabiziko Pirena?

Oso-oso gazte nintzela, 14 urterekin-edo. Aitak sinatu behar izan zidan baimena. Oso oroitzapen polita daukat. Gehienez ere hamalau txakurri izen ematea zegoen, eta, gero, gutxienez seirekin atera behar izaten zen. Husky arrazakoekin ibiltzen nintzen.

Pirena ere irabazi zenuen.

Bai, 2009an izan zen. Hura izugarria izan zen! Urtero korritzen nuen lasterketa bakarra zen. Hasierako urteetan ezinezkoa zen irabaztea Huskyekin, baina, azken urteetan, denboraldiko erronka nagusia izaten zen niretzat. Urte askotan bigarren izan nintzen, eta irabaztea handia izan zen. Urte gutxira bertan behera utzi zuten.

Asko sumatzen al duzu faltan?

Bai, izugarri! Lehiagatik baino gehiago, bertan izaten zen giroarengatik. Urte asko daramatzat Europan lehiatzen, eta han izaten zen giroa ez dut inon ezagutu. Lasterketa gisa ez zen beste munduko ezer, etaparen bat-edo sobera izaten zen askotan, baina giroa latza izaten zen. Gaur egun, lasterketa gehienetan giro oso ona izaten dugu, baina hura berezia zen.

Zu hasi zinenetik gauzak asko aldatu al dira zuen kirolean?

Ez dauka zerikusirik gu nola hasi ginen eta orain nola gabiltzan! Txakurrak, materiala... Denak eboluzionatu du ikaragarri. Esaterako, lehen, ipar arrazako txakurrekin bakarrik lehiatu gintezkeen, eta, ondoren, arraza guztietara ireki zuten. Orduan, atzerrian jada Alaskako txakurrak erabiltzen zituzten. Bestalde, ia ez zen inor ibiltzen honetan. Pentsa, arnesak pertsianetako zintekin egiten genituen! Egun teknologia handia dago, eta, esaterako, lerak ere karbonozkoak dira.

Egungo egoerarekin, ezinezkoa al da berriro ere Pirinioetan horrelako zerbait antolatzea?

Ia ezinezkoa. Pyrenne Race horretan saiatu da, izpiritu berarekin hasi dira, baina oso zaila da gaur egun horrelako zerbait antolatzea. Eta ez Pirinioetan bakarrik, Alpeetan ere gero eta zailagoa izango da zerbait antolatzea. Iaz Alpeetan egoera txarrean ibiltzea tokatu zitzaidan, eta urteekin ez du hobera egingo.

Hamabi eguneko lasterketak ere egin dituzu. Nolako lasterketak dira?

Oso politak: adibidez, Grand Odysse. Lasterketa guztietan, gainera, etapa bat gauez egiten da. Azken horretan, gainera, bibak ere egiten dugu. 2.200 metrora dagoen laku batean lo egiten dugu, Italia eta Frantzia artean. Etapa jokatu, dendan txakur guztiekin batera lo egin, eta etapa bertan korritzen da. Esperientzia oso polita da.

Zein dira mota horretako lasterketen zailtasunak?

Egun asko dira, eta ez dago atseden egunik. Oso lasterketa gogorrak dira. Pirenan, behintzat, egun bat izaten genuen atsedenerako.

Gaur egun zenbat txakur dituzu etxean?

24 ditut, tartean txakurkume asko. Lehiaketetarako, hamasei ditut gaur egun. Datorren urterako bi talde osatu nahi nituen Grand Odyserako; baina, ziurrenik, ez naiz hara itzuliko. Aurten ikusi dudanarekin nahikoa izan dut. Nahiago dut Eskandinaviako lasterketetan ibili, han elurra ere ziurragoa delako. Bertan lasterketa asko jokatzen dira, tartean Norway Trail. Aurten jokatzeko asmoa nuen berriro ere, baina txakurrak ez ditut sasoiko, eta ez joatea erabaki dut.

Asko haserretzen al zara haiekin?

Ez, askorik ez. Agian, egun txarren batean harrapatzen banaute bai, baina orokorrean ez. Nik beti pentsatzen du, txakurren batek zerbait gaizki egin badu nik gaizki egin dudalako izan dela, edo ez diodalako ondo irakatsi, edo ez dudalako ondo entrenatu... Txakurrei errua kentzen saiatzen naiz beti.

Oso kirol garestia da zuena. Laguntzarik jasotzen duzu?

Bai, nire babesle nagusia Breedna da. Eurek ematen didate txakurrentzat behar dudan janari guztia. Txakurrentzako bitaminak berriz Stangest etxeak ematen dizkit, eta aurten Espainiako Neguko Kiroletako Federazioari ere eskerrak eman behar dizkiot, laguntza handia eman baitidate Europako Txapelketa jokatzeko. Baina diru hori ez da nahikoa, ezta gutxiagorik ere. Urtero bi bidaia egiten ditut Norvegiara, eta ordaintzen didatenarekin ez zait denboraldi osoa egiteko iristen.

Europan ba al dago norbait kirol honetatik bizi denik?

Ez, zuzenean lehiatuta, ez. Hau ez da Alaska! Hura beste kontu bat da. Han, ia asteburuero jokatzen dira lasterketak, eta jendeak aukeratu egiten ditu. Batek ikusten badu aurkari zuzenen bat doala, beste batera joaten da. Lasterketak badira 10.000 [8.752 euro] edo 20.000 [17.000 euro] dolar ematen dietenak irabazleei. Horrez gain, AEBetako Opena irabazten baduzu, ez dut pentsatu ere egin nahi zenbat ordaintzen duten, baina 50.000 dolar [43.749 euro] inguru izan daiteke.

Ez al litzaizuke gustatuko Alaskara joan eta bertan probatzea?

Bai, izugarri. Baina aurrekontu handia eskatzen du horrek. Txakur guztiak hara eramatea bakarrik, eta han bertan bizitzea oso zaila da. Behin joan nintzen, txakurrik gabe. Lana aurkitu nahi nuen, etxe bat bilatu eta bertan probatu, baina, azkenean, paperik gabe joan behar nuen, eta bisa ez baduzu, jai duzu. Hara ezin da abenturara joan 20 edo 24 txakurrekin. Asko gustatu zitzaidan alaskarrek duten bizimodua. Gure kirolerako paradisua da!

Zerk erakartzen zaitu kirol honetatik?

Bizitzeko modu bat bihurtu da. Egia da askotan pentsatzen dudala ea zer egiten dudan honetan, baina ni horrela bizitzera ohitu naiz. Nire oporrak neguan izaten dira, honetan lehiatzeko. Eraikuntzan ibiltzen naiz lanean, eta udan ordu pila bat sartu behar izaten ditut neguan libre izateko.

Noiz arte ikusiko zaitugu lehian?

Ez dut datarik jarri. Aurten, esaterako, Rudy Ropetz alemaniarra Europako txapeldun izan da ia 78 urterekin. Ondo nagoen bitartean, jarraitu egingo dut.

Hemendik aurrera non lehiatuko zara?

Espainiako Txapelketan, hilaren 21ean eta 22an. Orain, txakurkumeei irakasten ari naiz, eta hala jarraituko dut.]]>
<![CDATA[Itzuli da Altitoy]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/034/001/2020-03-03/itzuli_da_altitoy.htm Tue, 03 Mar 2020 00:00:00 +0100 Unai Ugartemendia https://www.berria.eus/paperekoa/1943/034/001/2020-03-03/itzuli_da_altitoy.htm
2018ko proba bukatu eta gutxira, antolatzaileek azaldu zuten lasterketak urtebeteko etenaldia izango zuela 2019an. Indarberritzeko nahia ezinbestekoa bihurtu zitzaien. Hitza bete dute, eta berriro ere hemen dira. Eskiatzaileek, gainera, ez diote bizkarrik eman. Izen ematea zabaldu orduko agortu ziren dortsalak; eta, bi egunean, munduko eskiatzailerik onenak bertan izango dira nor baino nor gehiago lehiatzen. Aurten ere, bi ibilbide izango ditu lasterketak: elite mailakoa eta ibilbide herrikoia. Lehenengoan, 150 bikote arituko dira lehian; bigarrengoan, berriz, 125. Denera, ia 600 eskiatzailetik gora.

2018an garaile izan ziren Kilian Jornet kataluniarra eta Jacob Herman austriarra. Baina, aurten, Jornet ez da ariko. Willian Boffelli italiarra izango du alboan Hermanek. Altitoy-Ternua jokatu eta hiru egunera hasiko da Pierra Menta (Alpeak, Frantzia), eta han Jornet izango du alboan Hermanek berriro ere. Jornetek mendian jokatuko duen lasterketa bakarra izango da Pierra Menta.

Hain zuzen ere, Herman-Boffelli bikotea da Altitoy irabazteko faboritoetako bat, baina ez dute lan erraza izango, lehian izango baitira, besteak beste, Marc Pinsach-Oriol Cardona, Roberto Antonioli-Davide Magnini, Henri Aymonod-Nadir Maguet, Filippo Beccari-Martin Stofner eta Franck Asserquet-Wilfrid Jumere bikoteak. Horiez gain, Grand Courseko lasterketa guztietan gertatzen den moduan, kontuan hartu beharko dira Europa guztitik joango diren selekzioak.

Parte hartuko ez duten eskiatzaileen artean, bada aipatu beharreko bat: Iñigo Martinez de Albornoz donostiarra. Munduko Kopan izugarri ondo dabil, eta lehiakideen zerrendan zegoen. Baina azken orduko arazo batzuk direla medio, haren bikotekidea, Xavi Areny, ezin izango da bertan egon; beraz, Martinez de Albornoz ere ez da irteeran izango.

Quincoces, faborito

Emakumeen artean ere, munduko mendi eskiatzailerik onenek hartuko dute parte. Lehia estua eta gogorra espero da. Aurtengo faboritoen artean, euskal herritar bat dago: Nahia Quincoces. Mendexarrak Ana Alonso espainiarra izango du lagun. Munduko Kopan bikain ari dira lehiatzen, eta otsaileko azken asteburuan Andorran jokatutako Skimo 10 lasterketa irabazi ondoren datoz, gainera. Askoren ustez, biak izan daitezke azken garaipenerako faboritoak.

Halere, izena emandakoen zerrendan daude Julia Casanovas eta Marta Riba bikote kataluniarra, Marta Garcia kataluniarra eta Elena Nicolini italiarra, eta Noemie Jacquelin-Lucie Lacordaire frantziarrak. Lasterketan izango da Igone Campos zumarragarrak, eta Fatima De Diego espainiarra izango du bidelagun.

Euskal herritarren artean Quincocesena da izen aipagarriena. Baina ez da bakarra izango. Gizonezkoetan, aintzat hartu beharko da Senpereko (Lapurdi) Pantxo Saint Martinena. Hura izan zen orain bi urte lehen euskal herritarra. Hamargarren postuan amaitu zuen, Antoine Rodriguez frantziarrarekin bikotea osatuz. Elkarrekin ariko dira aurten ere.

Azken urteetan bezala, aurten ere badira Euskal Herritik bertaratuko diren bikote indartsuak. Denen gainetik, bi bikote aipatu behar dira: Axier Alonsok eta Aitor Ajuriak, eta Gartzen Elejabarrietak eta Mikel Navarrok osatutakoak. Euskal selekzioko kide dira. Beteranoak ere ez dira faltako: esaterako, Lander Alvarez eta Aitor Otxoa, Lur Basterretxea eta Leire Velez del Burgo; edo, Uxue Fraile eta Arkaitz Irureta, eta Izaskun Zubizarreta eta Fermin Illarregi, bikote mistoen artean. Bizikleta orain bi urte utzi zuen Haimar Zubeldia txirrindularia ere bertan izango da, Joseba anaiarekin bikotea osatuz. Denek zeresana eman nahiko dute Luz-Saint-Sauverren.

1. Zein ibilbidetan hartuko duzu parte?
2. Zenbatgarren aldia duzu Altitoyn?
3. Zein lasterketa egin dituzu aurretik?
4. Zein helbururekin zoaz Altitoyra?
5. Zer du berezia Altitoyk?
6. Zenbat denbora daramazu Altitoy prestatzen?
7. Beste probaren bat egingo duzu gero?

IZASKUN ZUBIZARRETA Oiartzun,Gipuzkoa, 1970
1. A ibilbidean hartuko dut parte. Beti gustatu izan zaizkit ibilbide luzeak.
2. Ez dakit zenbatgarrena izango den aurtengoa. Uste dut, lesioengatik bi ekitalditan izan ezik, egin diren aldi guztietan parte hartu dudala.
3. Skimo10 egin nuen, Andorran, otsailaren 22an eta 23an.
4. Helburua argia da: lasterketa txukun bat egitea, ondo bukatzea eta gozatzea.
5. Altitoy betidanik izan da euskal herritarren lasterketa; Andoni Areizagak sortutako lasterketa da guretzat.
6. Azaroan hasi ginen eskiatzen, baina helburua ez zen Altitoy prestatzea, mendi eskia egitea baizik. Horrek ematen dit aukera lasterketa ezberdinak egiteko.
7. Bandres-Karolo eta Tour de Rutor [Alpeak, Italia] egin nahi ditut.

MADDI ARRAZOLA Donostia, 1979
1. A ibilbidean.
2. Zazpigarren aldia. Beti A ibilbidean hartu dut parte, nahiz eta ez bukatu.Lehenengo aldian izan ezik, beti emakumezko batekin irten izan naiz.
3. Orain dela hamar egun Panticosan [Aragoi, Espainia], larunbatean, kronoigoera egin nuen, eta, igandean, Euskal HerrikoTxapelketan lehiatu nintzen.
4. Saiatuko naiz bukatzen. Sei aldiz hartu dut parte, baina bitan bakarrik lortu dut bukatzea. Materialak, norberaren egoerak edo bikotekidearenak asko baldintzatzen dute lasterketa. Nire kasuan, duela bi urte bi umeren ama izan nintzen. Lau urte daramatzat oso gutxi eskiatzen, eta lehiatu gabe. Esango nuke itzultzen ari naizela, eta konformatzen naizela parte hartu eta bukatzen saiatzearekin.
5. Mendiko eskian Pirinioetan dagoen lasterketarik gogorrena da. Eskia eta alpinismoa uztartzen ditu, korridoreak igo eta gailur-ertzak zeharkatzen baitira. Bukatzen saiatzea erronka polita da niretzat.
6. Altitoy bukatu ahal izateko, entrenamendu jakin bat egiten ari naiz urtarriletik. Pistetan, bost egunez eskiatuko nuen, eta, mendian, lehenengoz Panticosako lasterketan eskiatu nuen. Umeen zaintzarekin oso zaila egiten zait mendira eskiatzera joatea. Hala ere, mendian, eskirik jarri gabe, entrenatu naiz.
7. Elur faltarengatik martxoaren 14 eta 15era pasatu dute Bandres-Karolo, eta bertan izena emanda nago.

LUR BASTERRETXEA Elorrio, Bizkaia, 1979
1. A ibilbidean.
2. Hirugarren aldia izango da aurtengoa.
3. Aurten elur gutxi dagoela kontuan hartuta, bi bakarrik egin ditut; Causiat Extrem eta Euskal Herriko Txapelketa.
4. Ez daukat inongo helburu zehatzik. Garrantzitsuena ondo pasatzea eta helmugara fisikoki ondo iristea izango da. Gerora begira mendi lasterketetarako entrenamendu gisa erabiliko dut.
5. Gaur egun, Grande Courseko lasterketen barruan sartuta dago, baina, hala ere, betiko euskal giro polita izango du oraindik ere, eta horrek berezi egiten du.
6. Ez dut bereziki Altitoy prestatu, baina, Candanchun etxea dudanez, elurra dagoenetik ia asteburuero ibili naiz handik.
7. Elurraren egoeraren arabera ikusiko dut. Alde batetik, Bandres-Karolo lasterketan izena eman dut; eta, bestetik, martxoaren amaieran Candanchun binakako Espainiako Txapelketa egiteko asmoa daukat.

JANIRE AGIRRE ARANBURU Ataun, Gipuzkoa, 1996
1. A ibilbidean.
2. Lehenengo aldia.
3. Aurten ez dut inongo lasterketetan parte hartzeko aukerarik izan. Bandres-Karolo eta Alta Ruta Pyrenen izena emanda nengoen, baina bat atzeratu egin zuten, eta bestea bertan behera utzi.
4. Gozatzeko eta denbora-muga gogorrak pasatzeko helburuarekin.
5. Orain arte kanpotik bizi izan dut, eta hori berezia izan bada, barrutik are gehiago izango dela pentsatzen dut! Pirinioetako probarik alpinoena izateaz gain, euskal herritarrak antolakuntzan direlako berezia da.
6. Ia asteburuero mendiko eskian ibiltzera joaten gara Pirinioetara, baina ez dut zehazki prestatu.
7. Hasiera batean ez.

FERMIN ASTIZ Barañain, Nafarroa, 1968
1. A ibilbidean.
2. Denak osatu ditut, duela sei urtekoa kenduta.
3. Elur gutxi egin duenez, Causiak Extreme bakarrik.
4. Gozatzea izango da helburu nagusia.
5. Andoni Areizagaren lasterketa delako. Pirinioetako lasterketa onena da, eta, gainera, giro oso euskalduna izaten du.
6. Negu osoan metro batzuk eginak baditut jada.
7. Andres Regil [Europako mendiak, Asturias], Candanchukoa, Panticosakoa eta, agian, Adamello ere bai [Alpeak, Italia].

PANTXO SAINT-MARTIN Senpere, Lapurdi, 1992)
1. A ibilbidean hartuko dut parte.
2. Laugarrena izango da.
3. Aurten ez dut batere jokatu, oso elur gutxi egin baitu.
4. Gozatzeko asmoarekin noa, eta lasterketa handi bateko partaide izateko asmoz.
5. Etxetik hurbil egiten den maila handiko lasterketa da. Euskal herritar askok parte hartzen dute, gainera, eta, hori dela eta, oso polita da.
6. Duela hilabete bat, bereziki horretarako aritu naiz entrenatzen.
7. Ez, mendiko lasterketetan hasiko naiz ondoren. Aurten, Euskal Trail ultra distantziako batekin hasiko naiz Baigorrin [Nafarroa Beherea].]]>
<![CDATA[«Etorkizunean soka talde polita osa dezakegu Txikonek eta biok»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2944/026/001/2020-02-25/etorkizunean_soka_talde_polita_osa_dezakegu_txikonek_eta_biok.htm Tue, 25 Feb 2020 00:00:00 +0100 Unai Ugartemendia https://www.berria.eus/paperekoa/2944/026/001/2020-02-25/etorkizunean_soka_talde_polita_osa_dezakegu_txikonek_eta_biok.htm
Zer moduz zaude erorikoa izan eta gero?

Ondo, eta azkar osatzeko gogoz. Berriro ere eskalatzera ateratzeko irrikaz nago. Egiten ari den eguraldiarekin, ezinegonak hartuta nago. Etxean egoteak komeni baino gehiago pentsatzera eramaten nau, eta agian horregatik ari naiz gehien sufritzen.

Zerk arduratzen zaitu gehien izandako kolpeetatik?

Oinetan ditudan bi behatz lodien izozketek. Bigarren graduko izozketak dira. Espero dut hilabete batean usteldua dudan azken geruza erortzea, eta berria ateratzea. Apurtutako bi saihetsak bere onera itzultzeko, berriz, denbora behar dut. Bakarrik itzultzen dira bere onera. Beraz, pazientzia kontua izango da.

Nondik sortu zitzaizun Txikonen espedizioan joateko aukera?

Berak eskaini zidan aukera; lehenik, Antartikakora joateko; eta, ondoren, Ama Dablam eta Everestekora. Bietara joateko ez neukan dirurik, beraz, Himalaiakoari heldu nion. Baina argi esan nion hasieratik finantzaketa lortu beharrean nintzela. Gogoa eta entrenamendua itzelak ziren, baina garrantzitsuena dirua lortzea zen. Zorionez, lortzeko aukera izan nuen.

Sorpresaz harrapatu al zintuen Txikonen deiak?

Ez eta bai. Iaz ere eskaini zidan berarekin K2ra joatea [8.611 metro, Karakorum, Himalaia]. Ni irailaren 27an Manasluren gailurrera igo nintzen [8.156 metro, Nepal, Himalaia], eta handik gutxira deitu zidan. Felix Criado ere joatekoa zela, eta ea ni ere animatzen nintzen esan zidan. Egia da inoiz ez nuela Txikonekin eskalatu, baina beti izan dugu harreman handia. Bere asmoen berri ematen zidan aldiro, eta nik nireak ere kontatzen nizkion. Batera ibili gabeak ginen arren, ez ninduen ezustean harrapatu haren deiak. Elkarrekin zerbait egiteko gogoa genuen biek.

Azkenean, ordea, ez zenuen proposamena onartu. Zer dela eta?

Zenbat diru behar zen aipatu zidanean, oso zaila ikusi nuen. Denbora gutxi zen Himalaian izana nintzela. Egia da finantzaketa lortzen saiatu nintzela, baina ez zen posible izan.

Aurtengo espedizioa bikain hasi zenuten, ezta?

Bai, Txikonekin azkar konektatu nuen, eta talde bikaina ginen. Hotz handia izan genuen hasieratik, eta haizeak ere oso gogor jo zigun. Urtarrilaren 25ean Ama Dablameko gailurrera iristea lortu genuen. Bost eguneko borroka izan zen. Lehen eguna oinarrizko eta lehen kanpalekuan pasatu genuen. Ondoren, egunero kanpaleku bat irabaziz joan ginen, gailurrera iritsi ginen arte. Oso giro onean ibili ginen.

Ama Dablametik zerk harritu zaitu?

Zein zaila den igotzea, eta hara iristea zenbat kostatzen den! Beti gustatu izan zaidan mendia da, baina inoiz ez nuen bide arruntetik eta urtaro egokienetan joateko aukerarik izan. Beti pentsatu izan dut saiatu behar nuela. Egoera normal batean izan balitz, ziurrenik ez nintzen joango, oinarrizko kanpalekuan jende andana elkartzen delako. Hori da gaur egun zortzimilakoetatik gutxien gustatzen zaidana. Baina neguan egiteko aukera sortu zitzaidanean, ez nuen pentsatu ere egin. Neguan joateak arrisku bikoitza dauka, gauzak askoz gehiago zaindu behar direlako. Baina asko gustatu zait.

Zortzimilako guztiak udaberrian edo udazkenean igo dituzu. Zein dira neguarekiko nabaritu dituzun aldaketa handienak?

Tenperatura aldaketa eta haizearen indarra, zalantzarik gabe. Udaberrian izana nintzen Annapurnan [8.091 metro, Nepal, Himalaia] Alberto Zerainekin. Ondoren, beste bi aldiz ere bai, udaberrian eta udazkenean, baina ez du zerikusirik. Katmandun bertan jada nabaritzen zen izugarrizko aldaketa. Udaberrian eta udazkenean joan izan naizen guztietan, hegazkinetik jaitsi orduko bero sargoria nabaritu izan dut, eta bertako usaina ere oso adierazgarria izaten da. Oraingoan, berriz, hotza. Katmandun igaro genuen egun eta erdian, gauean jada ohean nabari zen hotza.

Ama Dablamen gailurrera iritsi eta gero, azkar batean gerturatu zineten Everesteko oinarrizko kanpalekura. Handik egindako lehen irteeretako batean, istripua izan zenuen. Nola izan zen?

Everesteko oinarrizko kanpalekuan geunden. Ez nuen ezagutzen bidea, eta lo egiteko lekuetan hotz handia egiten zuen arren, izugarri gustatu zitzaidan. Zero azpitik hamabost graduko tenperaturak ere izaten genituen goizean. Oinarrizko kanpalekuan bi egun generamatzan. Mendira abiatu aurretik, Puya izeneko festa egin genuen, bertako ohituretako bat delako. Berandu xamar zen, baina hura egin ondoren, Alexi begiratu eta zera aipatu nion: «Abiatuko gara?». Ezbaian egon ginen une batez, baina abiatzea erabaki genuen. Lan pixka bat aurreratzea zen asmoa. Eskailera batzuk jarri eta bidea aldatzeko nahia azaldu zidan Txikonek. Eskailerak jartzen ari ginela, pitzadura batera erori nintzen.

Duzuen esperientzia eta bertako arriskuak kontuan hartuta, zu erortzea arduragabekeria bat izan zela esan daiteke?

Ez, ez, ezta gutxiagorik ere. Egun guztia mendian ibilita, beti izaten dira arriskuak. Baina oraingo honetan ezin dugu esan zuhur ibili izan ez ginenik. Baina, hotzean pentsatzen jarrita, esan dezaket zorte handia izan dudala. Askotan pentsatu nahi izaten da zorte txarra izaten dela, baina behin han egonda, eta bertako arriskuak zein diren ikusita, aingeru baten laguntza izan dudala sinisten dut. Gauzak ondo egin genituen, baina ezin da ukatu arrisku handiak daudela. Berriz ere etxeratu, indartu eta berriro ere itzultzeko beste aukera bat dudala esango nuke. Zer gertatu zitekeen jakinda, ez zen ezer gertatu. Ez zaio buelta gehiagorik eman behar. Argi dago joaten ez denari ez zaiola pasatuko.

Egun batzuk badira istripua gertatu zela, baina oraindik ere sustoa inork ez dizu kentzen, ezta? Alde horretatik nola zaude?

Inoiz ez nuen horrelakorik izan. Egia da eskalatzen harriren bat erori izan zaidala; badakit zer den oin batean min hartzea eta hanka blokeatzea, edo izotz puska batek sudurra jo eta zauri bat egitea. Baina erorikorik ez nuen inoiz izan. Egia esan, dena oso azkar pasatu zen. Ez nuen denbora askorik izan beste ezertan pentsatzeko, gehienbat une oro dagoelako arriskuren bat. Aldiro arriskuak ekiditen ibili beharreko lekua da Khumbuko eremu hori. Eroriko arrunta izan zen, eta, zortez, aurretik jarrita zeuden soka finkoek nire pisuari eutsi zioten. Gainera, banekien lagunek muturrerainoko ahalegina egingo zutela ni handik ateratzeko.

Inongo momentutan ez zenuen bizia arriskuan ikusi?

Ez, ez. Jabetzen nintzen nora erori nintzen, eta banekien ondoan zein zeuden. Hori konpontzeko aukera bakarra, lasai egotea zen. Banekien goian Txikon zegoela, eta bere denbora beharko zuela.

Behin zulotik aterata, eta lesioak kontuan hartuta, pentsatu al zenuen espedizioan jarraitzeko aukeran?

Bai, zulotik atera nindutenean, neure kabuz itzuli nintzen kanpalekura, eta orduan buelta asko ematen hasi nintzen buruari, baita afaltzeko orduan ere. Ohera sartu nintzen arte, ez nuen etxera itzultzean pentsatzen. Buruan itzulika zebiltzan deabrua eta aingerua, eta jada ez nekien zein zen ona eta zein txarra [barrezka]. Hala ere, banekien nola nengoen, eta horrelakoetan hori izaten da garrantzitsuena. Beste mendiren batean balitz, eta egin beharreko lana hain gogorra ez balitz, ez dakit nola erantzungo nuen, baina Everestez ari gara, oxigenorik gabe, neguan... Konturatu nintzen ezinezkoa izango zela, eta gainera kontuan hartuta bertako hotza eta izaten ari ginen haizea, lesioek beste ondorio okerragoak izango zituzten. Ez zuen merezi izozketengatik anputazio bat izatea. Lasai nago, dena den, badakidalako ahal dudan guztia egin dudala. Atzera itzultzen jakitea oso garrantzitsua da.

Zenuten giro ona kontuan hartuta, espedizio kideez agurtzea gogorra egin al zitzaizun?

Bai, oso. Egun asko izan ziren elkarrekin; izugarrizko espedizioa izan da. Gaur egun ditudan lagunik onenak mendikoak dira. Gauza asko konpartitzen dira. Gauza politak bai, baina ez horren onak ere asko. Batek txakalaldi bat duenean, ondoan izaten da bestea laguntzeko, eta hurrengo egunean alderantziz gerta daiteke.

Zer iruditu zaizu neguko espedizio bateko gauzarik gogorrena?

Arlo psikologikoa, zalantzarik gabe. Egunero eskasia izugarria dago han. Dena izoztu egiten da, ura, hortzetako pasta... Bertan egon ezean, ezin da sinetsi. Zortzimilakoetan hasi nintzenean gauzek harritzen ninduten, konturatu nintzen zazpimilakoak baino zerbait gehiago zirela, baina neguan joatearena ezin da ezerekin alderatu. Ez gara altueraz ari, gizakiaren gainetik dagoen zerbaitez ari gara.

Berriro ere neguan itzultzeko gogorik gelditu zaizu?

Bai, zalantzarik gabe. Sentsazioak oso onak izan dira, baina arantza batekin itzuli naiz, hori argi daukat. Pozik nago espedizioarekin, eta espedizio kideekin ere bai. Haietako edonorekin itzuliko nintzen edozein lekutara. Berriro ere ez banintz itzuliko, ez luke ezerk zentzurik izango.

Zer nabarmenduko zenuke Txikonez?

Iruditu zait oso era zuzenean lan egiten duela. Konpromiso handiko espedizioa zen, baina nabarmenduko nuke oso talde ona elkartu duela. Beti lanerako prest dago, gehitzeko prest. Lan ikaragarria egiten du, ikusi besterik ez dago azken bederatzi urte hauetan neguko espedizioetan egin dituenak. Beti etxera itzultzea lortu du, eta horrek asko esan nahi du. Lanak ez balitu ondo egingo, ziurrenik ez zen gure artean izango.

Batzuek diote Txikonek eta zuk talde polita osa zenezaketela etorkizunean. Zer diozu?

Bai, noski. Antzekotasun batzuk baditugu, baina egia da inoiz ez genuela batera eskalatu. Nik beti erreparatu izan diet Txikonen espedizioei. Askotan pentsatzen nuen: «Nik uste alu honekin konektatu egingo nukeela, ondo moldatuko ginela» [barrezka]. Antzekotasun asko ditugu, eta mendiko filosofia ere nahiko antzekoa dugu. Estutzeko garaian ere leku antzekoetara iristen gara... Esperientzia handia du, eta harengandik gauza asko ikas daitezke. Berriz joateko aukera izango banu, ez nuke pentsatu ere egingo. Sokaldi polita osa dezakegu Txikonek eta nik etorkizunean.]]>
<![CDATA[Ez dute hutsik egin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1910/026/001/2020-02-18/ez_dute_hutsik_egin.htm Tue, 18 Feb 2020 00:00:00 +0100 Unai Ugartemendia https://www.berria.eus/paperekoa/1910/026/001/2020-02-18/ez_dute_hutsik_egin.htm
Emakumeetan, izen bakarra zegoen denen ahotan: Nahia Quincocesena. Munduko Kopan dabil lehian, baina aurtengo helburuetako bat zuen banakako Euskal Herriko Txapelketa. Irteera eman orduko lehen postua hartu zuen mendexarrak. Ibilbidearen 1.400 metroko desnibel positiboa gainditzeko ez zuen arazo handirik izan. Aurkariak, oso atzean izan zituen une oro. Helmugan, hamabost minutuko tartea atera zien Igone Camposi eta Uxue Fraileri. Biak batera sartu ziren helmugan, baina erlojuaren denborak Campos jarri zuen bigarren postuan. Lasterketa eta txapelketa irabazi zituen Quincocesek.

Gizonezkoetan, ezuste handi batekin hasi zen lasterketa. Irteera eman orduko, lasterketa irabazteko faborito nagusietako bat, Iñigo Martinez de Albornoz, ez zegoen beste guztiekin batera. Derrigorrezko materialaren artean, ARVA (elur-jausien biktimak bilatzeko aparatua) falta zuen motxilan, eta, hiru minutu inguru galdu zituen. Lasterketa abiada handian hasi zen, eta donostiarrak bereak eta bi ikusi behar izan zituen postuak aurreratzeko. 1.700 metroko desnivel positiboa zuen ibilbideak. Azkenean, nahiz eta lehen euskalduna izan, beste lau eskiatzaile izan zituen aurretik helmugan. Lasterketa, Miguel Caballerok irabazi zuen. Baina Euskal Herriko txapela lortu zuen Martinez de Albornozek. Podiumean, Axier Alonso oñatiarra eta Gartzen Elejabarrieta abadiñoarra izan zituen alboan.]]>
<![CDATA[Aitzindaria izan zen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/032/001/2020-02-11/aitzindaria_izan_zen.htm Tue, 11 Feb 2020 00:00:00 +0100 Unai Ugartemendia https://www.berria.eus/paperekoa/1876/032/001/2020-02-11/aitzindaria_izan_zen.htm
Oso gazte hasi zen mendian Lopez. Donostiako Amaikak Bat mendi taldean eman zituen lehen pausoak, eta hantxe ezagutu zuen bizitza guztian sokalagun izan zuen Imanol Goikoetxea (Donostia, 1934). Mendian bakarrik ez, bizitzan ere bera izan zuen sokalagun, senar-emazte izan baitziren. Ederki gogoratzen du Goikoetxeak elkar ezagutu zuten egun hura. «1955ean, Uzturre mendira egindako irteera batean ezagutu genuen elkar. Hango horma eskalatzeko irtenaldia antolatu genuen Donostiatik, eta bera ere gurekin etorri zen. Aurreneko aldia zuen. Ordura arte inoiz eskalatu gabea zen. Orduz geroztik, ez ginen banandu». Hastapenetaz galdetuta, Goikoetxeak oroitu du elkar ezagutu zutenean Lopezek ez zuela mendizaletasun handirik, baina natura «ikaragarri» gustatzen zitzaiola.

Lopezekin eskalatzen hasitako bat da Julio Villar (Donostia, 1943) alpinista eta bidaiaria. Ez da edonor. 1974an, Everesteko Tximist espedizioko kide izan zen, Felipe Uriarterekin, Angel Alexandre Rosenekin, Txomin Uriarterekin eta Angel Landarekin, besteak beste. «1961ean ezagutu nuen Loli, Donostiako Club Vasco de Campingeko egoitzan. Eskaladako talde bat sortu genuen, eta Suso Ayestaran, Juan Antonio Toledo eta beste batzuekin batera, Loli ere gurekin joaten zen».

Inork ondo ezagutzen badu euskal mendizaletasunaren historia, hori Antxon Iturriza (Donostia, 1948) mendizale eta idazlea da. Iturrizak hamaika liburu idatzi ditu euskal mendizaletasunaz. Lopezengatik galdetzean, berak argi dauka: «Haren mailako emakumerik ez zegoen orduan. Erreferente bat izan zen». Euskal mendizaletasunak inoiz izan duen belaunaldirik onenetako baten parean jaiotako alpinista askorekin ibiltzeko aukera izan zuen Lopezek, eta, Iturrizak azaldu duenez, «ez zen atzean gelditzen haiekin ere». Haietariko askok Tximist espedizioa osatu zuten, 1974an eta 1980an. «1950eko hamarkadaren amaieran eta 1960ko hasieran, feminismo aktiboa egiten zuen ordurako. Orduan ez zegoen feminismo hitza hiztegietan, baina berak ekintzekin erakusten zuen», dio Iturrizak. Aitzindaria izan zen ohitura askotan. Adibidez, emakumeen artean praka luzeak ondo ikusita ez zeuden garaietan, Lopezek ez zuen zalantzarik izan haiek janzteko. Alpeetara joateko arropak ere berak egin behar izan zituela ere aitortu zuen. «Niri behin kontatu zidan prakak eramateagatik elizatik ere bota zutela. Ez dut orain ondo gogoratzen, baina uste dut Irunen [Gipuzkoa] izan zela aipatu zidala. Oso erlijiosoa zen, gainera».

Goi Mendietako Taldea

Urte asko dira euskal emakumeak mendian ibiltzen hasi zirela. Lehen hirumilakoa osatu zuen lehena Pilar de Larrañaga izan zen. Historiak dioenez, senar zuen Jenaro Ruiz de Arkaute tolosarrarekin igo zen lehenbizikoz Balaitous mendira (Pirinioak, 3.145 metro), 1915ean.

Geroago, Adeli Perez bizkaitarrak Tubkal (Maroko, 4.167 metro) mendira igotzea lortu zuen 1950ean. Baina historiako egunik garrantzitsuenetako bat 1959ko urriaren 25ean izan zen. Eibarko (Gipuzkoa) Club Deportivo mendi taldearen egoitzan, Goi Mendietako Euskal Taldea sortu zuten. Gizonentzako esparrua besterik ez zen mendia garai haietan. Hemezortzi kidez osatutako talde hartan, Lopez zen emakume bakarra. «1959an, Goi Mendiko Taldea osatu zenean, biak bertan ginen. Gutaz gain, alpinista handiak zeuden: esaterako, Angel Landa, Pedro Udaondo, Pako Lusarreta eta Jose Mari Regil, besteak beste», esan du Goikoetxeak.

Ordurako, Lopez Mont Blanc (Alpeak, 4.810 metro) eta Cervino (Alpeak, 4.478 metro) mendietara igoa zen, 1958ko udan. Garai haietan, mendi garaietan ibiltzen ziren emakumeen kopurua ez zen oso handia, eta, Iturrizarentzat, Lopezek ireki zuen bidea. «Maritxu Urreta ere oso ausarta zen garai haietarako, baina mendizale apalagoa zen. Bera ere joan zen Mont Blancera, baina gidari bat ondoan zuela. Lolik, ordea, bere kasa egiten zituen irtenaldiak, Imanolen laguntzarekin»

Haren senarrak ez du ahaztu Alpeetara eginiko oporraldi hura. «1958an, lehenik L'M izeneko orratz batzuetan ibili ginen Chamonix inguruan, eta, gero, Mont Blancera joan ginen. Hara igo ondoren, Valle Blanche guztia zeharkatu genuen. Deant du Geant-era joan nahi genuen, baina dena izoztuta eta elurretan zegoen, eta Courmayerren amaitu genuen. Handik joan ginen Cervinora igotzera. Bi asteko oporraldia izan zen».

Eskaladan hasi bezain pronto, hormetara igotzeko erraztasuna zuela agerian utzi zuen Lopezek. «Oso emakume ausarta zen. Garai haietan, gizonezko askok saiatzen ez zituzten hormak eskalatzen zituen berak jadanik» gogoraratu du Villarrek. Iturrizak ere berretsi du Villarrek kontatutakoa. «Oso eskalatzaile ona zen. Berak zioen bezala, senarrak baino hobeto eskalatzen zuen». «Euskal emakumeen artean aitzindaria izateaz gain, urte askoan bera izan zen eskalatzen ibili zen euskal emakume bakarra. Eskaladako bosgarren gradua egin zuen orduan. Gaur egun, ez da ezer, baina orduan askok ez zuten horrelako mailarik lortzen. Eta ezin dugu ahaztu, gainera, zer-nolako materialarekin ibiltzen ziren: edozein sokarekin, botekin... Egun baino askoz arriskutsuagoa zen orduan eskalatzea», nabarmendu du Iturrizak.

Ama izan osteko irteerak

1960an, Imanol semea jaio zen. Baina Lopezek ez zuen mendia bazter batean utzi. Ahal zuen guztietan, mendira irteten segitu zuen. Irteteko beharra sentitzen zuen. «Lehen semea jaio ondoren ere, eskalatzen jarraitu genuen. Eskalada interesgarriak egin genituen: besteak beste, Glaziarren orratza, Gaubeko korridorea eta arista... Orduan eskalada bide ezagunak ziren», dio Goikoetxeak. Alpeetara egindako azken irtenaldia ere gogoan du oraindik. «1962an ere Alpeetan izan ginen, eta gogoan dut Carlos Soriarekin, eta Landa, Udaondo eta Regilekin ere egon ginela. Hori egin eta gero, Alpeetara joateari utzi genion. Alaba jaio zenean, berriz, Pirinioetan ibiltzen jarraitu genuen». Eskalatzen ere segitzeko aukera izan zuen oraindik Lopezek, eta Etxauri (Nafarroa), Santa Barbara (Gipuzkoa) eta Atxarte (Bizkaia) maiz bisitatu zituen diziplina horretan aritzeko.

Villarrek eta Goikoetxeak baino urte dezente geroago ezagutu zuen Iturrizak Lopez. «Azken urteetan ezagutu nuen nik, berriro Euskal Herriko mendietan ibiltzen zirenean. Ez dakit zenbat urtetan ibili ziren Ehun Mendien erronka osatzen», gogoratu du. Euskal Mendizaletasunaren Museoaren Fundazioko kiderik garrantzitsueneko bat da Iturriza, eta arantza txiki bat ere gelditu zaio Lopezekin gogoratzean. «Niretzat, pertsonaia historiko bat da, eta, agian, hori da gelditzen zaidan penetako bat, ez diogula behar bezalako eskertza egin».

89 urterekin esan dio agur bizitzari Lopezek. Azken urteetan, gaixotasun larri bati aurre egin behar izan zion, eta, gertukoek diotenez, asko sufritu zuen. «Urte gogorrak izan dira berarentzat azkeneko hauek, asko sufritu du», azaldu du Villarrek. Halere, ahal zuen heinean, urtero joaten zen Euskal Mendi Federazioak antolatzen duen festara, haren izena daraman saria banatzeko. Irudi gogoangarriak dira 2011ko eta 2013ko ekitaldietakoak, Gasteizen eta Basaurin (Bizkaia) egindakoak. Lehenengoan, Edurne Pasabanek jaso zuen Lopezen izena daraman saria. Hamalau zortzimilakoak osatu berri zituen alpinista tolosarrak, eta lehen emakumea izan zen balentria hori lortzen. 2013an, berriz, Josune Bereziartu eskalatzaile lazkaoarrak jaso zuen Lopezen saria, bere kirol ibilbidean zehar lortutako garaipen eta erronkengatik. Biek ala biek bazuten aitzindari bat: Loli Lopez.]]>