<![CDATA[Urtzi Urkizu | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 07 Oct 2022 15:47:05 +0200 hourly 1 <![CDATA[Urtzi Urkizu | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Eusko Legebiltzarrak Madrili eskatu dio ekoizlearen definizioa aldatzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1862/036/001/2022-10-07/eusko_legebiltzarrak_madrili_eskatu_dio_ekoizlearen_definizioa_aldatzeko.htm Fri, 07 Oct 2022 00:00:00 +0200 Urtzi Urkizu https://www.berria.eus/paperekoa/1862/036/001/2022-10-07/eusko_legebiltzarrak_madrili_eskatu_dio_ekoizlearen_definizioa_aldatzeko.htm
EH Bilduko legebiltzarkide Jasone Agirrek adierazi zuen EAJk eta PSOEk onartutako legearen arabera plataforma eta konpainia handiekin lotutako produktoreak independentetzat hartuko direla. «Horren ondorioz, Europako eta Espainiako finantzaketa guztia Mediaset eta Atresmedia duopolioaren esku geratuko da». Lege horrekin, finantzaketa konpainia handien esku geratzen baldin bada, Agirrek uste du gero eta zailagoa izango dela euskal produktoreek euskarazko produktuak ekoiztea.

Agirrek «seriotasun falta» leporatu zien EAJri eta PSEri: «Ez da serioa EAJk eta PSEk orain eskatzea Madrilen onartu berri duten ikus-entzunezkoen legea zuzentzeko».

PSE-EEko legebiltzarkide Ekain Ricok nabarmendu zuen Espainiako Kongresuan onartutako legea «elkarrizketa askoren fruitu» izan zela, eta gauza on ugari dituela. «Ez da gobernurik egon ikus-entzunezkoei gehiago lagundu dienik Pedro Sanchez presidentearen gobernua baino». Ordezkari sozialistak iragarri zuen aldaketak iritsi daitezkeela ekoizle independenteen definizioan: «Miquel Iceta Kultura ministroak konpromisoa hartu du ekoiztetxe independente bat zer den hobeto definitzeko».

EAJko legebiltzarkide Joseba Diezen arabera, lege berriak dakarren definizioa ez doa bat Europako zuzentarauarekin.

Albistegien pribatizazioa

Legebiltzarreko atzoko eztabaidan, EH Bilduk salatu zuen lege berriak EITBren informazio zerbitzuak pribatizatzeko aukera ematen duela. «ETBk aspalditik dauzka pribatitzatuta egunerokoak ez diren albistegi eta informazio saio asko, baina, lege berriarekin, eguneroko albistegiak ere pribatizatu eta saldu egin litezke».

EAJko Diezek erantzun zuen pribatizatzeko arriskua ez dela benetakoa. «Garrantzitsuena da mekanismoak eta bermeak daudela EITB publiko mantentzeko».

Elkarrekin Podemoseko Gustavo Anguloren arabera, ordea, legearen 72. artikuluak atea irekitzen dio eguneroko informazio zerbitzuak pribatitzatzeari. «Gainera, legeak ez du definitzen zer den zerbitzu publikoa».]]>
<![CDATA[EITBk esan du euskarazko zinema «erreserban» dutela, «aldi batez» ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1862/028/001/2022-10-06/eitbk_esan_du_euskarazko_zinema_laquoerreserbanraquo_dutela_laquoaldi_batezraquo.htm Thu, 06 Oct 2022 00:00:00 +0200 Urtzi Urkizu https://www.berria.eus/paperekoa/1862/028/001/2022-10-06/eitbk_esan_du_euskarazko_zinema_laquoerreserbanraquo_dutela_laquoaldi_batezraquo.htm <![CDATA[Gazteen kezkak, geruza artean argitara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/028/001/2022-10-05/gazteen_kezkak_geruza_artean_argitara.htm Wed, 05 Oct 2022 00:00:00 +0200 Urtzi Urkizu https://www.berria.eus/paperekoa/1857/028/001/2022-10-05/gazteen_kezkak_geruza_artean_argitara.htm Jakin-ek: Geruzak. Pentsamendu kritiko eta autonomorako espazio bat sortu nahi izan dute, ikus-entzunezko dokumentalen —20-25 minutu ingurukoak— eta material osagarrien laguntzaz, eztabaida eta kultur transmisioa bultzatzeko. Bereziki 16-22 urte bitarteko gazteentzat izango dira edukiak. Interneteko sare sozialetan ere profilak sortu dituzte, eta dokumentalak Geruzak.eus webgunean estreinatuko dituzte; aurrenekoa hilaren 19an, Donostian egingo duten ekitaldi batekin batera.

Egitasmoa Gipuzkoako hiriburuan aurkeztu zuten atzo, eta bertan Jakin-eko zuzendari Lorea Agirrek adierazi zuen hiru kezka partekatu dituztela Jakin-ek eta Elkarrek: «Euskal kulturaren transmisioa, eta bereziki belaunaldi gazteei nola iritsi eta nola eman; bigarrena pentsamendua, ezagutza eta iritzi kritikoa hauspotzea lantzeko espazioak irekitzea; eta euskararen normalizazioan urratsak eginez joatea, balio izango duten lanak eta egitasmoak plazaratuz». Hiru kezka horietatik abiatuta eta horiei erantzuteko sortu dute Geruzak.

Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailari esker egin dute aurrera proiektuarekin.

Agirreren arabera, argi zuten egitasmoa gazteekin egin behar zutela. «Gazteak hizketan jartzea erabaki genuen». Gazteak euren ideiak partekatzen, harilkatzen, osatzen azalduko dira dokumentaletan, «elkarren aurrean biluziz eta elkar jantziz». Hamar gazte dira lehen sei dokumentaletako protagonista nagusiak. «Dokumentaletan gazteak elkarrizketan jarri ditugu, haientzat beharrezkoak eta garrantzitsuak diren gaien inguruan».

Atal bakoitza gai bati eskainia dago. Desira da lehen mintzagaia, eta ondotik iritsiko dira sormena, askatasuna, boterea, ondo bizitzea eta taldetasuna. Egitasmoaren logoa Txakur Gorriak sortu du.

Egitasmoaren sustatzaileek azaldu dute gazteak direla lanen publiko espezifikoa, baina gazteak ez direnentzat ere zuzenduak daudela. «Edonork ikus eta erabil ditzake».

Elkar argitaletxeko editore Alaitz Aizpuruk azaldu zuenez, dokumental bakoitzeko gaia ertz desberdinetatik landuko dute. «Euskal Herriko errealitate soziolinguistiko, kultural eta politiko desberdinetako gazteak ageri dira; atal bakoitzean bost gazte». Oraingoz, sei dokumental egin dituzte —Lander Garro idazle eta zinemagileak zuzendu ditu—, eta datorren urtean beste hiru egingo dituzte.

Gazteen elkarrizketen osagarri, Markos Zapirain eta Shukare Otero adituen irakurketak ematen dio forma dokumental bakoitzari.

Gainera, Geruzak.eus webgunean beste osagai lagungarri batzuk egongo dira, bereziki hezkuntzan eta aisialdi taldeetan erabili ahalko dituztenak. Aizpuruk iragarri zuenez, gaikako kaiera batzuk osatu dituzte —hezkuntza zentroetan baliagarri izan daitezke gaiak lantzeko—. Halaber, kultur transmisioa indartzeko xedez, kultur diziplina desberdinetako adituen erreferentziak gaineratuko dituzte —ikus-entzunezko gaiei lotuak—. Oraingoz, literatura, musika, artea, bertsolaritza eta dantza arloetako erreferentziak emango dituzte adituek. Asmoa dute etorkizunean antzerkia, pentsamendua eta feminismoarekin ere osatzea.

Ikus-entzunezkoak tantaka jarriko dituzte eskuragai webgunean —landu nahi dituztenek, hala ere, pasahitza eskatu ahalko diete arduradunei—. Lehen ikus-entzunezkoaren estreinaldia Donostian egingo dute, hilaren 19an; bigarrena, Tuteran (Nafarroa), azaroko bigarren hamabostaldian; eta hirugarrena, abenduaren 9an, Durangoko Azokan (Bizkaia), Irudienean.

Miren Dobaran Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuordeak esan zuen euskara abiapuntutzat hartuta sortutako «kalitatezko» ikus-entzunezkoak direla Geruza egitasmokoak. «Hizkuntza politikaren zehar lerroko gaiekin bat egiten dute lanek: feminismoa, soziolinguistika, iritzi kritikoa... eta gazteekin osatuak». ]]>
<![CDATA[Gazteen kezkak, geruza artean argitara]]> https://www.berria.eus/albisteak/219040/gazteen_kezkak_geruza_artean_argitara.htm Tue, 04 Oct 2022 09:26:05 +0200 Urtzi Urkizu https://www.berria.eus/albisteak/219040/gazteen_kezkak_geruza_artean_argitara.htm Atal bakoitza gai bati eskainia dago. Desira da lehen mintzagaia, eta ondotik iritsiko dira sormena, askatasuna, boterea, ondo bizitzea eta taldetasuna.
Egitasmoko sustatzaileek azaldu dute lanen publiko espezifikoa gazteak direla, baina gazteak ez direnentzat ere zuzenduak daudela. «Edonork ikus eta erabil ditzake». Elkar argitaletxeko ordezkari Alaitz Aizpuruk azaldu duenez, dokumental bakoitzeko gaia ertz desberdinetatik landuko dute. «Euskal Herriko errealitate soziolinguistiko, kultural eta politiko desberdinetako gazteak ageri dira, atal bakoitzean bost gazte». Oraingoz, sei dokumental egin dituzte -Lander Garro idazle eta zinemagileak zuzendu ditu-, eta datorren urtean beste hiru egingo dituzte. Gazteen elkarrizketen osagarri, Markos Zapirain eta Shukare Otero adituen irakurketak ematen dio forma dokumental bakoitzari. Egitasmoaren logoa, beste alde batetik, Txakur Gorria kolektiboak sortu du. Gainera, Geruzak.eus webgunean beste osagai lagungarri batzuk egongo dira, bereziki hezkuntzan eta aisialdi taldeetan erabili ahalko dituztenak. Aizpuruk iragarri zuenez, gaikako kaiera batzuk osatu dituzte -hezkuntza zentroetan baliagarri izan daitezke gaiak lantzeko-. Halaber, kultur transmisioa indartzeko xedez, kultur diziplina desberdinetako adituen erreferentziak gaineratuko dituzte -ikus-entzunezko gaiei lotuak-. Oraingoz, literatura, musika, artea, bertsolaritza eta dantza arloetako erreferentziak emango dituzte adituek. Asmoa dute etorkizunean antzerkia, pentsamendua eta feminismoarekin ere osatzea. Ikus-entzunezkoak tantaka joango dira publiko egiten webgunean -landu nahi dituztenek, hala ere, pasahitza eskatu ahalko diete arduradunei-. Lehen ikus-entzunezkoaren estreinaldia Donostian egingo dute, hilaren 19an; bigarrena Tuteran (Nafarroa) egingo dute azaroko bigarren hamabostaldian; eta hirugarrena, abenduaren 9an, Durangoko Azokan (Bizkaia). Miren Dobaran Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuordeak esan du euskaratik sortutako «kalitatezko» ikus-entzunezkoak direla Geruza egitasmokoak. «Hizkuntza politikaren zehar lerroko gaiekin bat egiten dute lanek: feminismoa, soziolinguistika, iritzi kritikoa... eta gazteekin osatuak».
]]>
<![CDATA[Ate bat zabaldu da Hegoaldeko irrati libreak legeztatzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1861/036/001/2022-10-04/ate_bat_zabaldu_da_hegoaldeko_irrati_libreak_legeztatzeko.htm Tue, 04 Oct 2022 00:00:00 +0200 Urtzi Urkizu https://www.berria.eus/paperekoa/1861/036/001/2022-10-04/ate_bat_zabaldu_da_hegoaldeko_irrati_libreak_legeztatzeko.htm
Xedapen gehigarri horrek jasotzen duenez, Espainiako lege berria onartu eta sei hilabeteko epean egin ahalko dute irrati libreek eskaera. Baina non? Erkidego autonomiko bakoitzean, eta irrati maiztasunen espektroaren aukeren arabera. «Irrati maiztasunen eremuaren kudeaketa eta planifikazioaren ardura duen erakundeak espazio publikoak gordeko ditu zerbitzu horiek eskaintzeko», gaineratzen du lege berriaren xedapen gehigarriak. Legea uztailaren 8an argitaratu zen, eta hurrengo egunetik dago indarrean. Horrenbestez, urtarrileko bigarren astean amaituko litzateke epea irrati libre eta komunitarioentzat eskaera egiteko.

EH Bildu koalizioak ikus-entzunezko lege berriaren tramitazioan negoziatutako emendakin baten bidez sartu dute irrati libre eta komunitarioen aipatutako xedapen gehigarria.

Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntz Politikako Saileko iturriek BERRIAri esan diote legeak dakarren berritasuna «praktikara nola eraman» aztertzen ari direla. «Legearen berritasun hori gure esparrura nola ekarri eta zer tresna juridiko erabili behar diren aztertzen ari gara», azaldu du Jaurlaritzak. Galdera batzuk jaso dituzte azkeneko asteetan gaiari lotuta. Jaurlaritzak iragarri du gaiari «forma» emango diola datozen hilabeteetan, baina ohartarazi du baimenak emateko eskumena berea izan arren, irrati maiztasunen espektroa Espainiaren esku dagoela, eta zein frekuentzia erabilgarri egongo diren ikusi beharko dela. «Esleipen prozesua nola egingo dugun aztertu behar dugu, aukera bat izan dadin: zuzena eta zorrotza».

EH Bilduk, berriz, zenbait galdera egin dizkio Jaurlaritzari. Galdetu dio ea Gasteizko gobernuak txostenik egin ote duen ikus-entzunezko komunikazioari buruzko lege orokorrak zer eragin izango duen aztertzeko. Eta ea bilerarik izan duen irrati maiztasunen eremua planifikatzeko eta kudeatzeko eskumena duen Espainiako agintaritzarekin.

Nafarroako Gobernuak ez du gaiaren inguruko adierazpenik egin.

Espainiako lege berriak 2.15 artikuluan jasotzen du zer jotzen den zehazki irrati edo telebista komunitariotzat. «Irabazteko asmorik ez duen zerbitzu bat da, irabazi asmorik gabeko talde edo entitate pribatuek eskaintzen dutena. Gertuko edukiak eskaintzen dituzte, komunitate eta gizarte taldeen komunikazio beharrak asetzeko; alegia, gizarte eta kultur beharrak. Zerbitzu horiek irizpide ireki, argi eta gardenak dituzte emisioari dagokionez, baita ekoizpen eta kudeaketari dagokionez, eta pluralismoa eta herritarren parte hartzea ziurtatzen dute».

Zenbaitek badute lizentzia

Hego Euskal Herrian, lehen irrati libreak duela 40 urte inguru sortu ziren. Gehienek modu alegalean funtzionatu dute urteotan, autogestioan oinarritu dira, eta herri mugimenduei ahotsa eman diete edukietan.

Salbuespena dira legezko frekuentziak lortu dituzten irrati libreak. Hala Bedi Bi euskara hutsezko irrati librea da frekuentzia lortu dutenetako bat; 2012ko lehiaketa publikoaren ondoren adjudikatu gabe geratu ziren irrati lizentziak behin betiko adjudikatzea onetsi zuen Eusko Jaurlaritzak zazpi urte geroago, eta orduan lortu zuen lizentzia Hala Bedi Bik —Hala Bediren lehen kateak ez du legezko frekuentziarik—. Antxeta irrati komunitarioak, era berean, lizentzia lortu zuen Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan emititzeko; horri esker, Antxeta 2 irratiak 2019ko abenduan hasi zituen legezko emisioak Bilbon, Gasteizen eta Iruñerrian —Donostialdean 2016an hasi ziren emititzen—.

Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan irrati komunitarioek aspalditik dute aukera legezko frekuentziak lortzeko. Legezko frekuentziak dituzte Antxetak, Gure Irratiak, Irulegiko Irratiak eta Xiberoko Botzak.]]>
<![CDATA[Tortura Principen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1896/023/001/2022-09-24/tortura_principen.htm Sat, 24 Sep 2022 00:00:00 +0200 Urtzi Urkizu https://www.berria.eus/paperekoa/1896/023/001/2022-09-24/tortura_principen.htm
Zinemira sailean ikusi ahal izan da, bestetik, Jon Mikel Fernandezen (Donostia, 1983) aurreneko dokumentala: Bi arnas. Ez da epelkeriatan aritu, torturaren gaiari heldu baitio. Iratxe Sorzabal eta haren ama Mari Nieves Diaz dira protagonistak. Torturak eragindako arnasa faltaz mintzo dira. Tortura basatiak jasan zituen Diazen aitak, 36ko gerra amaitu eta gutxira. Tortura oso latzak jasan ditu Sorzabalek. Bideo elkarrizketa oso baliotsua egin zioten Eneko Bidegainek eta Asier Aritzetak 2001ean, Bruselan. Han kontatzen du Sorzabalek sufritutakoa.

Berriagoa da beste material baliotsu bat: Sorzabalek espetxean iaz antzezlan baterako grabatutakoa. Audioa entzungo du amak. Dokumentalaren puntu indartsuenetako bat da, gainera, ama batek nola sentitzen duen alaba torturatua izan dela.

Ostegun gauean eman zuten dokumentala, Principe aretoetan. Proiekzioaren ostean, hitz interesgarriak entzun ahal izan ziren. Imanol Arzuaga Kima ekoizleak kontatu zuen ETBko eta Gipuzkoako Foru Aldundiko ateak jo zituztela, baina ez dutela haiengandik laguntzarik jaso —ETBri doan eskatu zizkioten artxiboko irudiak, baina hori ere ez—. Izan ere, finantzaketa kolektiboari esker atera da aurrera Bi arnas proiektua. Auzolana hori da, izatekotan.

Eneritz Furyaken musika eta itsasoa dira dokumentalaren beste bi osagai funtsezko.

Baina badira lekukotza gehiago ere: biziki hunkigarria da Nekane Txapartegi iheslari ohiarena. Txapartegik jasan ditu atxilotzea, tortura, bortxatzea, epaitzea, ihesa eta kartzela. Duela hilabete gutxi itzuli da Euskal Herrira, eta ostegun gauean mikroa hartu zuen hirugarren ilaratik. «Torturekin txikitu egiten zaituzte». Kritika politikoa ere egin zuen, aipatuz sistema oso bat dutela botereek tortura estaltzeko. Eta gaineratu zuen: «Torturaren kontra zaude edo alde zaude».

Pako Etxeberria auzi medikua ere mintzatu zen solasaldian. Nabarmendu zuen 20 urteko ikasleekin inkesta garrantzitsu bat egin dela, eta ia guztiek erantzun dutela torturatu egin dela. «Torturatu dela asko». Txapartegik eta torturatu denek beharrezkoak dituzte egia, justizia eta erreparazioa.]]>
<![CDATA[Ainhoaren eguna heldu da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1871/025/001/2022-09-23/ainhoaren_eguna_heldu_da.htm Fri, 23 Sep 2022 00:00:00 +0200 Urtzi Urkizu https://www.berria.eus/paperekoa/1871/025/001/2022-09-23/ainhoaren_eguna_heldu_da.htm Zu atrapatu arte da Black is beltza 2: Ainhoa-ren soinu bandako lehen kanta. 1980ko hamarkadako koloreak. Kortaturen -tartean Iñigo Muguruza zena ageri dela- eta belaunaldi baten abestiak entzungo dira filmean. Izan ere, Ainhoa, pelikulako heroia, Euskal Herrira joango da, 1988. urtean, Manex aitaren lurraldea ezagutzera. Josune kazetaria eta haren kuadrilla topatuko ditu han. Beste toki batzuetara ere joango dira. Eta Fermin Muguruzak, gazte zela, ondo ezagutzen zuen giro soziopolitikoan murgilduko da. Gaur da Ainhoaren eguna Donostiako Zinemaldian. Belodromoan estreinatuko dute animaziozko filma, 20:00etan -sarrerak agortuak daude-.



Baina ez da asko itxaron beharko zinemetan ikusteko. Hego Euskal Herriko areto komertzialetara hilaren 30ean iritsiko da. Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan, berriz, azaroaren 16tik aurrera ikusi ahalko da. Filma Galizian, Herrialde Katalanetan, Espainian eta Argentinan ere estreinatuko dute. Azken herrialde horretan, urrian aurkeztuko dute, Argentinako Lagarto J eta Draftoon ekoiztetxeek ere parte hartu baitute proiektuan, Euskal Herriko Talka Recordsekin batera. Animazioan lanean aritu da Lotura Film ekoiztetxea.

Hainbat herrialdetako aktoreak aritu dira filmean ahotsa jartzen. Haiei harrera egiten ari da Muguruza. Denbora asko hartu dio horrek estreinaldi aurreko ordu eta egunetan. «Konpromiso handia daukat, ez bakarrik jendea zuri begira dagoelako, baizik eta nire gainean dudalako gonbidatu guztien logistikaren erantzukizuna. Denak ondo egotea nahi dut». Ia denak egongo dira gaur belodromoan. Bi neska protagonisten ahotsak Maria Cruickshankek (Ainhoa) eta Itziar Ituñok (Josune) jartzen dituzte.

Pelikulako zuzendariak argi du gaurko estreinaldia proiekzio bat baino askoz gehiago izango dela. Ez bakarrik filma pantaila erraldoian ikusiko duten 3.000 lagunengatik. «Eta ez bakarrik belodromoak guretzat kutsu sentimental eta politikoa duelako». Proiekzioaren aurretik, 18:00etan, Broker Brothers Band taldeak joko du; Boga kooperatibakoek barra batzuk jarriko dituzte, garagardoekin -filmak garagardo propioa du-; eta pelikulako elastikoak eta diskoak salgai egongo dira. «Kontzertu baten parekoa izatea nahiko genuke. Jende guztiak arnasa aldi berean hartzea nahi dugu, pelikularekin batera, eta, horretarako, aurreberoketa egingo dugu belodromoaren kanpoaldean», azaldu du Muguruzak.

Xanti Salvador audio ingeniariak -lehen zatian eta bigarrenean parte hartu du- esan zion Irungo (Gipuzkoa) musikari eta zinemagileari pelikula ikustea kontzertu batera joatearen parekoa izan zitekeela, belodromokoa jakin aurretik. Salvadorrek -Euskal Herriko film askotan egin du lan - esaten zuen altxatzeko eta dantzatzeko filma dela tarte batzuetan. Azkenean, estreinaldia belodromoan izango zela esan zion Muguruzak ingeniariari, eta hau izan zen haren erantzuna: «Hori da, hori da gure tokia».

Aretoetara joateko deia

Lau urte eman zituen Muguruzak Black is beltza-ren lehen zatia osatzeko. Harkaitz Cano idazlea izan zuen lagun gidoian, eta hura ez ezik, Isa Campo ere aritu da haiekin oraingoan. Beste lau urte egin ditu orain Ainhoaren bigarren partea amaitzeko. Eta nahiz eta belodromoko gaurko festa jendetsua izan, zuzendariak argi du asko duela jokoan hilaren 30eko asteburuan. «Hego Euskal Herrian beharrezkoa da lehen asteburuan jendea joatea zinema aretoetara; bestela, bigarren asteburuan filma kendu egiten dizute zinemetatik». Iruditzen zaio, edonola ere, belodromora joango diren askok pelikulaz hitz egingo dutela, eta estreinaldirako sarrerarik gabe gelditu direnak ere joango direla 30eko asteburuan. Baina adi egoteko deia egin du: «Jendeak nahi badu gauzak euskaraz egin daitezela, bultzatu egin behar da, eta filma ikustera joan behar da».

Datorren astean, pelikularen aurrestreinaldi batzuk egingo dituzte: asteazkenean, Valentzian (Herrialde Katalanak); ostegunean, Madrilen; eta ostiralean, Bartzelonan. Hiru emanaldi horietarako sarrera guztiak ere agortuta daude.

Urriaren 18an, 20an eta 22an, Argentinan aurkeztuko dute. Eta, azaroan, Lapurdiko herri batzuetan izango dira, baita Frantziako hainbat hiritan ere.]]>
<![CDATA[Santa Katalinatik zentsura kutxara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1896/030/001/2022-09-23/santa_katalinatik_zentsura_kutxara.htm Fri, 23 Sep 2022 00:00:00 +0200 Urtzi Urkizu https://www.berria.eus/paperekoa/1896/030/001/2022-09-23/santa_katalinatik_zentsura_kutxara.htm Ke arteko egunak (1989) filmaren amaierakoak dira. Manifestariak, Polizia eta kea. Beste garai bat.

Zubi horretan topatu izan dut behin baino gehiagotan Maria Elorza zinemagilea. A los libros y a las mujeres canto dokumentalean (Zuzendari Berriak) ama eta beste emakume batzuk grabatu ditu, liburu artean. Elorzak italierazko off-eko ahotsean kontatzen du Tabakaleran ari zela lanean, eta, argazki batzuetan, tabako fabrikako emakumezko langileak azaltzen dira: zigarrerak.

Zentroan ikusgai egon da azkeneko lau hilabeteetan Donostiako Zinemaldiaren historiari buruzko erakusketa, 70. urteurrenaren harira. Bihar itxiko dute.

Baina zinez interesgarriagoak eta kitzikagarriagoak diraVive le cinéma! erakusketako lau bideo instalazioak —urtarrilaren 8ra arte ikus daitezke, doan—. Esperientzia bakana da Dea Kulumbegaxvili zinemagilearen —2020an Urrezko Maskorra irabazi zuen Donostian, Begininning filmarekin— Captives instalazioan sartzea.

Bestelakoa da Lemohang Jeremiah Mosese Lesothoko sortzailearen —Sail Ofizialeko epaimahaian dago aurten— Bodies of Negroes: emakume beltzen gorputzaren irudikapena du ardatz.

Jia Zhang-Ke zinemagileak, berriz, Close-up instalazioan salatu du espazio publikoetan ez dagoela puntu itsurik, eta Txinan jendea une oro zelatatzen dutela segurtasun kamerek.

Isaki Lacuestaren proposamena aipatzea falta da. Urrezko Maskorra bitan irabazi du zinemagile horrek, eta Prohibimos en España instalazio esperimentala jarri du Tabakaleran. Ispiluz osatutako kutxa batean sartuko da bisitaria —aldi bakoitzean bat, bakarrik—, eta zentsuratutako kasuetako irudiak ikuslearen begietatik ihesi doaz teknologia berezi baten bidez; tartean da Euskaldunon Egunkaria-rekin lotutako kasu bat ere. Aldi berean, 26 musikarik Espainian kanta ezin daitezkeenak abesten dituzte. Adibidez, Kortaturen Aizkolari entzun daiteke. Piiiiiii... Gaur iluntzean belodromoan entzutea ere primerakoa litzateke.

Zentsuraz ekarpen gehiago egiteko materiala badu Lacuestak. Apagón telesaileko azken atalean, bestalde, erakusten du baratze batekin eta konpainia onarekin nahikoa dela bizitza zoriontsu eraikitzeko. Wifirik gabe bizi daitekeela, alegia. Hilaren 29an estreinatuko du Movistar Plusek telesail hori. Zinemaldian Sail Ofizialean ari dira ematen, lehiaz kanpo. Ez da makala.]]>
<![CDATA[Dantza egin, madarikatuok!]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1896/031/001/2022-09-22/dantza_egin_madarikatuok.htm Thu, 22 Sep 2022 00:00:00 +0200 Urtzi Urkizu https://www.berria.eus/paperekoa/1896/031/001/2022-09-22/dantza_egin_madarikatuok.htm
Tiktok aipatu dut, sare sozial hori baita jaialdiaren babeslerik nabarmenetako bat. Ba jaialdiaren Tiktokeko kontuan soilik bideo bat da dantzagarria, eta robot bat du protagonista, Belodromoan.

Pena da, zeren azkeneko egunetan pelikula batean baino gehiagotan agertu dira istorioen protagonistak dantzan: jaietan, ezkontzetan, dantzalekuetan... Eta La maternal-eko protagonista nerabeak ere egin zezakeen tiktok txukun bat, dantzan.

Aurtengo galetan, era berean, Kukaiko dantzariak desagertu egin dira; pandemiako bi urteetan, Jon Maia koreografoa aritu zen zuzendari, Harkaitz Canoren gidoien laguntzarekin, eta orduko galetan dantzak bizitasun berezia ematen zion oholtza gainean gertatzen zenari. Ez da beharrezkoa urtero Maiak galak zuzentzea, baina Kukaikoekin lanean jarraitzea ez litzaieke gaizki etorriko Zinemaldiko galak antolatzen dituztenei. Edo ez dakit, Telmo Esnali berari eska diezaiokete gomendioa, Dantza filmeko zuzendaria izateaz gain, dantzaria ere izana baita.

Bestalde, gogo bizia sartu zait noizbait Londresera joateko, The Way Out dantzalekuan dantza egitera. Izaskun Arandiaren My Way Out dokumental ederrari esker izan da hori. Maitagarriak suertatu zaizkit Vicky Lee klubeko jabea eta beste protagonista guztiak.

Ziur nago Something You Said Last Night filmeko (Zuzendari Berriak) protagonista transexuala ere eroso eta pozik sentituko litzatekeela Londresko klubean. Luis de Filippisen fikziozko lan horretan, trans batek bere senideekin duen harremana kontatzen da. Torontoko jaialdian estreinatu zuten pelikula, eta trans komunitatean harrera oso beroa izan zuen. Espero daiteke Arandiaren My Way Out-ek ere harrera polita izango duela trans komunitatean, zintzotasun eta naturaltasun handia baitago protagonisten hitzetan.

Trans pertsonaiarik ez dago Fernando Francoren La consagración de la primavera film zoragarrian, baina ertzetan dantzatzen asmatzen du. Dantzaleku batean dantzan ere agertzen da neska protagonista —Valeria Sorollaren lana txapela kentzeko modukoa da—. Filma ez da urrun ibiliko sarien dantzatik.]]>
<![CDATA[«Gurearen gisako ekoiztetxeek gero eta zailagoa daukate»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1864/026/001/2022-09-21/gurearen_gisako_ekoiztetxeek_gero_eta_zailagoa_daukate.htm Wed, 21 Sep 2022 00:00:00 +0200 Urtzi Urkizu https://www.berria.eus/paperekoa/1864/026/001/2022-09-21/gurearen_gisako_ekoiztetxeek_gero_eta_zailagoa_daukate.htm Muga deitzen da pausoa (Maider Oleaga, 2018) eta Non dago Mikel? (Miguel Angel Llamas eta Amaia Merino, 2020). Iaz, Ni naiz naizena websaila zuzendu zuen -hamar pertsona transen inguruko lana-. (H)emen elkarteko presidentea da.

Nola ezagutu zenuen Londresko The Way Out kluba?

Beste proiektu batean lanean ari nintzela, Yogurinha Borovak aipatu zidan leku hori. Londresera joan nintzen bidaia batean, Vicky Lee jabearekin harremanetan jarri nintzen, eta harrera egin zidan larunbat gau batean.

Zergatik erabaki zenuen dokumental bat egitea klubaren inguruan?

Lehen bisita hartan ikusi nuelako oso-oso leku berezia zela. Ikusi nuen Vicky Leek egindako lan izugarria ezagutarazi egin behar zela. Trans komunitateari hainbeste on egin dion toki magiko hori jendeak ezagutu behar zuela iruditu zitzaidan.

Nola joan zinen hangoekin harremana landuz?

Ez zen egun batetik bestera izan, denbora dezenteko kontua baizik. Dantzalekura bisitan joan nintzen hainbatetan, jakiteko potentzialki zer pertsonaia joan zitezkeen ondo dokumentalean. Horrela ezagutu nuen, adibidez, Geri Love kantaria. Vicky Leeren emaztea ere lehen bisita haietan ezagutu nuen. Filmeko beste protagonistetako bat Kam Angel da, eta bera denborarekin ezagutu nuen. Andie Hawkiss izan zen dantzalekuan konbentzitu nuen azkena filmean parte hartzeko. Prozesua pixkanakakoa izan zen.

Elkarrizketak oinarri dituen dokumental bat da. The Way Out klubeko protagonistek emandako lezioen artean zein dira zuretzat garrantzitsuenak?

Gehien hunkitu ninduena Vicky Leeren eta Lesley Wallsen arteko maitasun istorioa izan zen; Lesleyk emakume zis baten ikuspuntutik kontatzen du nola bizi izan zuen Vickyren trantsizioa, eta nola gainditu dituzten tartean izan dituzten oztopo eta arazo guztiak. Andieren istorioa oso hunkigarria da, aipatzen ditu osasun mentaleko arazoak. Denek dute zerbait.

Musikak nolako garrantzia du filmean?

Sekulakoa. Dantzaleku batean gaude, eta musikak garrantzi handia du. Filmean entzuten da klubeko musika, Geri Lovek abesten duena. Bestetik, Yogurinha Borovaren bost abesti agertzen dira dokumentalean, nahiz eta bera fisikoki ez den ageri. Arturo Gallok, berriz, Happiness abestia sortu du propio filmerako.

Lantalde txiki batekin egin duzu filma, ezta?

Bai, urte askotako lana izan da. Oso baldintza prekarioan egin dugu filma, diru laguntzarik ez baitugu jaso. Duela urte batzuk, ez zen hitz egiten trans gaiei buruz. Baina erabaki nuen gaiak merezi zuela aurrera egitea. Finantzaketa kolektibo bat egin genuen 2016an, eta horrek laguntza eman zigun lehen bidaietarako eta grabaketak egiteko.

Nolako bultzada eman diezaioke filmari Donostiako Zinemaldian estreinatzeak?

Sekulakoa; hasiera ezin hobea ematen dio filmaren ibilbideari. Oso pozik gaude. Vicky Lee eta Lesley Walls protagonistak estreinaldian izango dira, gainera.

Ikusi al dute dokumentala?

Bai, Londresera joan nintzen filmarekin. Gustatu zitzaien. Haiek gustura eta ordezkatuak sentitu behar zuten. Asmoa da Ingalaterran banatzaile batekin filmak bere bidea egitea.

Zer desberdintasun daude Ni naiz naizena websailaren eta My way out filmaren artean?

My way out-ek dantzaleku bat hartzen du aitzakia moduan istorio bat kontatzeko, zer garrantzi duen trans komunitatean. Gauza komun bakarra dute biek: trans pertsonak agertzen direla, besterik ez.

Transfobia eta homofobia eraso larriak gertatu izan dira azkeneko urteetan. Zinemak lagundu al dezake horrelakoen aurka?

Nire ibilbidean zinema erabili dut gizarte gaiak azaleratzeko eta ikusgarritasuna emateko. Zinema tresna indartsua da hori lortzeko. Kasu honetan, zoritxarrez, bizi garen gizartean, basakeriak gertatzen ari dira. Fisikoki transei eraso egiten diete, erail ere bai. Baina beste kontu kaltegarri bat sare sozialak dira, eta hor mota guztietako indarkeria jasotzen dute. Espero dut film honek balio izatea jendeak enpatizatzeko trans pertsonekin. Pose telesaila ere ikusgaitasuna ematen ari zaie transei: gaia gero eta gehiago azaltzen da ikus-entzunezko lanetan.

(H)emen elkarteko presidente gisa, bestetik, zer hausnarketa egiten duzu sektorean emakumeek duten egoeraz?

Pixkanaka-pixkanaka emakume gehiago ikusten dira. Maider Oleaga, Iratxe Fresneda eta Esti Urresola bezalako erreferenteak daude, eta neska gazteek badute ispiluan non begiratu. Baina asko falta zaigu berdintasuna lortzeko. Zuzendaritzan, emakumeen kopurua %7-10 inguru da, eta arrakala izugarria da oraindik. Zinemaldian, bestalde, emakume zuzendarien kopurua oso txikia da Sail Ofizialean.

Aurten, Kimuak-eko zazpi lanetatik sei emakumeek zuzendu dituzte. Zer balio ematen diozu?

Bai, oso berri pozgarria izan da hori. Itxaropena badaukagu, baina egiteko asko dago oraindik. Rol batzuetan emakume oso gutxi daude ikus-entzunezkoetan.

Izar Filmsen gisako ekoiztetxe txikientzat nolakoa da egoera?

Oso txarra. Nire ekoiztetxeak produkzio jakin batzuk egiten ditu. Giza eskubideen bueltan gabiltzanok oso zaila daukagu, eta gure lanak ez dira oso komertzialtzat hartzen. Euskal produkzio batzuk arrakasta lortzen ari dira, eta poza ematen dit, baina gurearen gisako ekoizle txikiek gero eta zailagoa daukate.]]>
<![CDATA[Amari gutuna, Zinemalditik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1896/030/001/2022-09-21/amari_gutuna_zinemalditik.htm Wed, 21 Sep 2022 00:00:00 +0200 Urtzi Urkizu https://www.berria.eus/paperekoa/1896/030/001/2022-09-21/amari_gutuna_zinemalditik.htm
Kontua da, ama, amekin lotutako film batzuk aipatu nahi dizkizudala. Carla Simon zinemagileak —Alcarràs-ekin Berlinen sari nagusia jaso ostean— Carta a mi madre para mi hijo film laburra aurkeztu du, Tabakaleran. Haurra zela galdu zuen ama Simonek. Haurdun ageri da zinemagilea irudietan, eta benetako eta alegiazko oroitzapenak nahasten ditu. Angela Molina ageri da amarena egiten: alabari mintzo zaio, amets batean bezala. Sentsibilitate bereziko harribitxia da, ohartxo eta ñabardura samurrez betetakoa. Youtuben ikus daiteke, doan eta osorik.

Youtuben bertan ikus daiteke Madre ere, 13 minutuko film labur zirraragarria. Rodrigo Sorogoyen da zuzendaria —egunotan As bestas filma aurkeztu du Perlak sailean, eta Movistar Pluseko Apagón telesaileko (Sail Ofiziala) atal bat ere harena da—. Plano sekuentzia aparta da film laburra.

Baina are hobea iruditzen zait, ama, 28 minutuko plano sekuentzia etenik gabekoan Hego Koreako Lee Chandong zinemagileak egin duen film laburra: Heartbeat (Zabaltegi). 8 urteko mutiko batek eskolatik ihes egingo du, aztoratuta, eta etxera joango da amaren bila, uste baitu zerbait larria gertatu zaiola. Amak depresioa du, eta agur gutun bat idatzi duela iruditu zaio mutikoari. Ez da nolanahikoa filmeko tentsioa.

Amatasunaz mintzo da, bestalde, La maternal, Pilar Palomeroren film berria —Sail Ofizialean lehian ari da—. 14 urteko neska bat haurdun geldituko da, eta nerabeen zentro batera eramango dute. Pelikulan agerian geldituko da neska horrentzat zein garrantzitsua den bere ama. Gustatzen zitzaizkizun filmen tankerakoa dela esango nizuke, ama.

Hego Koreako film laburrean, bestalde, eskolan irakasleak ikasleei eskatuko die munduko pertsonarik garrantzitsuak aipatzeko. Baten batek amak direla erantzungo du. «Zergatik dira amak hain garrantzitsuak?», irakaslearen galderarekin batera irteten da mutikoa bere amaren bila.

Zuri gogoratuko nizuke, ama, zu izan zinela kazetaritza ikasketak egiteko animatu ninduena. Eta hemen nabil, zure auzoan, Grosen, gutun hau idazten. Gogoratzen zein zinemazale sutsua zinen. Kapaz zinela Zinemaldiko egun bakar batean bost pelikula ikusteko. Orain, banoa Truebara, beste film bat ikustera.

Muxuak eta mila esker.

Ama: Maria Elena Adrian Torre (Donostia, 1952-2005).]]>
<![CDATA[«Ortzi mugaren krisialdi bat dago»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/036/001/2022-09-20/ortzi_mugaren_krisialdi_bat_dago.htm Tue, 20 Sep 2022 00:00:00 +0200 Urtzi Urkizu https://www.berria.eus/paperekoa/1857/036/001/2022-09-20/ortzi_mugaren_krisialdi_bat_dago.htm Gelditasuna ekaitzean du lehen lan luzea. Elkarrizketa egiteko Udaberri taberna aukeratu du, filmean agertzen den agertokietako bat baita.

Aipatu izan duzu zure belaunaldiaren erretratua egin nahi izan duzula filmean. Zer ezaugarri ditu zure belaunaldiak?

Irekita dagoen prozesu bat bezala bizi dut; analisi hori egiten ari naiz oraindik. Filmean agertzen diren gaiak ez daude guztiz itxita. Pelikulaz kontu pare bat aipa ditzaket: pertsonaia protagonistetako baten aita eta beste pertsonaietako baten ama ez daude beraiekin, joan egin dira. Hor badago zerbait belaunaldiaz: 30-40 urte bitarteko herritarrek krisialdi batzuk pasatu dituzte, eta, gainera, koronabirusa iritsi da. Ortzi mugaren krisialdi bat dago; amaitu da ortzi muga finkoaren kontzeptua, berez gure etorkizuna eraikitzeko behar izaten dena. Filmeko pertsonaiak belaunaldi horren isla dira, bakarrik sentitzen baitira.

Azkeneko hilabeteetako gertakari batzuk ere aipatzen dira elkarrizketaren batean.

Bai, filma egiten ari ginela Ukrainako gerra iritsi zen. Konturatu gara azkeneko eszena luze garrantzitsuan badagoela azkenaldiko gertakizunen isla, kanpoan ekaitza ari duelako. Bi protagonistak amaieran solasean ari dira etxe batean, ondo jakin gabe zer gertatuko den beren bizitzarekin. Kanpoan, bitartean, gerra soinuak daude.

Donostian grabatu zenituen sekuentzia guztiak. Nolako eragina du horrek istorioan?

Donostia niretzat unibertsoa izan da istorio honetan. Pertsonaien osotasuna Donostian dago. Hori hala gertatu da hiria nire mundua ere izan delako. Hemen hazi nintzen, nire etxea da; Madrilera bizitzera joan nintzen, eta han egin nituen 10-15 urte, eta bueltatu egin naiz bertara. Bikoteen istorio bat da, eta gaztetasunetik heldutasunera pasatzen dira pertsonaiak, Donostiako testuinguruan. Filmak hemen behar zuen.

Zergatik pelikula zuri-beltzean eta hiru laurdeneko formatuan?

Istorioa agertu zitzaidan momentu berean atera zen formatuak horrela izan behar zuela. Ideia fundazionala da bi pertsonak topo egiten dutela salgai dagoen etxebizitza batean, eta horrek hasieratik forma bat zuen: zuri-beltzean eta 1:37 formatuan. Erretratuen istorio bat da, aurpegiz betetako pelikula bat, eta geometria garrantzitsua zen.

Erromantikoei gustatuko al zaie filma?

Gaur egun ez dakit zehazki zein diren ikus-entzule erromantikoak. Baina esan dezaket zinismoaren aurkako proposamen bat dela, eta niretzat hori da erromantizismoa. Ikuspuntu ziniko batean ez erortzea garrantzitsua da niretzat.

Bi protagonisten istorioan argi al dago zer den benetakoa eta zer den ametsa?

Bai, horretan ez dugu anbiguotasunik bilatu. Istorioak finkotasuna du, eta bisualki argi gelditzen da zer den gaur egungoa eta zer den ametsa. Bisualki, adibidez, benetan gertatzen diren kontuak tripodearekin grabatuta daude, kamera finkoarekin. Gertatu ez den beste guztia, berriz, eskuko kamerarekin filmatzen da. Azkeneko parte hori, dena den, niretzat filmak berak egiten duen ametsa da.

Ametsek ematen al dute jokoa gidoiak lantzeko orduan?

Bai, zeren bizitzak ametsak dira. Gertatu ez diren gauzak, gertatzea nahi dugunak, esna amestea... hor dago bai bizitzan eta bai zineman. Nik egunero egiten dut amets, eta goizetan pare bat orduz egoten naiz oraindik guztiz esna egon gabe. Osagai oso naturala da ametsa niretzat.

Donostia euripean agertzen da filmean... Azkenaldian, ordea...

Bai, agian bueltatuko ez den Donostia bat erretratatu dugu [karkar]. Egia da euri gutxiago egiten duela orain, zirimiri askoz gutxiago dagoela. Nire subkontzientean euripean ageri zen hiria, eta horrela azaldu da filmean.

Zer iradoki nahi duzu Gelditasuna ekaitzean izenburuarekin?

Lantaldean txantxa egin izan dugu izenburuak markatzen zuelako prozesuan bizi genuena; esaten genuen teknikari guztientzat jokabideak hori izan behar zuela. Grabaketak zailak izan ziren, baldintza berezietan eta aurrekontu txikiarekin, eta abentura handi bat zen guztiontzat. Vidania Films ekoiztetxearentzat, gidoilariontzat, aktoreentzat, denentzat izan zen erronka eta abentura. Aurka osagai asko izan genituen, eragozpen ugari. Filma ekaitz handi bat zenez, proiektuan sartzen zirenek gelditasuna mantendu behar zuten horren aurrean. Istorioaren tramari dagokionez, amaierako eszenan bi protagonistak nola dauden jasotzen du izenburuak. Literalki ekaitza ari du kanpoan, eta haiek intimitatean, gauzak ez dituztela argi. Baina geldi dagoen une bat topatzen dute.

Zer du pelikulak zure aurreko film laburretatik?

Abentura espiritu berbera du, baita esperimentatzeko espiritua ere. Hau abentura bat da, prozesu ireki bat, eta begiak oso zabalik izan behar ditugu bai idazteko orduan, bai grabatzeko orduan.

Aktoreek nola bizi zuten filmaren abentura?

Abentura handia izan zen haientzat. Grabaketan ginela, eszena batzuei bueltak ematen eta gidoiak berridazten aritu ginen. Aktoreei bezperan pasatzen genizkien gidoi berriak, eta lan asko egin genuen haiekin, entseguetan inprobisatzen eta osagai berriak sartzen. Naturaltasun hori ikusten da gero filmean. Jazzaren espirituarekin jokatzen dugu pelikulan, beldurrik gabe, eta hori nire film laburretan agertu izan da.

Bi pertsonak topo egitea bat-batean, baina gauzatu ezin den maitasuna piztea. Hori ere badago filmean, ezta?

Denok izan dugu amodio istorio bat ezagutzen ez dugun pertsona batekin edo bizpahiru aldiz gurutzatu garen norbaitekin. Oso unibertsala da hori.

Nola biziko duzu gaur Euskal Zinemaren Gala?

Oso sentimendu berezia da. Ama aktorea da, eta galara eramaten ninduen. Gala beste aldetik ikustea eta euskal industriari nire filma erakustea amets bat da. Gaur beteko den ametsa.]]>
<![CDATA[Basoan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1896/040/001/2022-09-20/basoan.htm Tue, 20 Sep 2022 00:00:00 +0200 Urtzi Urkizu https://www.berria.eus/paperekoa/1896/040/001/2022-09-20/basoan.htm Noizko basoa film laburrean. Nagore Murielek Elorrioko (Bizkaia) baserri batean girotu du istorioa Erro bi lanean. Biak ala biak Nest sailean ikusgai, eta euskaraz hautatu dituzten lehenengoak ikasleen lanen kategorian. Berria telebistako Non hago? atalean, ederki kontatu ditu Murielek bere filmaren ingurukoak.

Isabel Coixetek igande gauean esan zuen Juliette Binoche «baso bat» dela, besteak beste.

Mikel Gurrea zinemagileak Suro filmeko prentsaurrekoan kontatu du duela hamabi urte artelatz basoetan lan egitera gonbidatu zutela, Katalunian. Han izandako esperientziaren ostean, pelikula bat egitea otu zitzaion: basoan. Eta film hori Donostiako Zinemaldiko Sail Ofizialean lehiatzera iritsi da. Ez da ahuntzaren gauerdiko eztula. Sail Ofizialean opera prima batekin lehiatu den beste euskal zinemagilerik ez dago (ia). Antton Ezeizak, Moriartitarrek eta Asier Altunak bazituzten film luzeak lehendik, Sail Ofizialera iristerako.

Zinemagile euskaldun baten lehen film luzearen kartelak tokirik onenetan ikustea ere ez da batere ohikoa. Kursaalaren parean dago bat, handia. Eta, Kursaaleko zubiaren izkina batean, RTVEren beste afixa bat dauka Suro-k.

Prentsaurrekoan sendo mintzatu da Gurrea. Esker onez, bereziki Vicky Luengo eta Pol Lopez aktoreekin —haien interpretazioa sekulakoa da—. Eta nabarmendu du, baita ere, zuhaitzei azala kentzean soinuak duen garrantzia. Horretan lanean ari zirela grabatu zuten audioa udan, eta soinu hori tratatu egin zuten gero —Xanti Salvadorren trebezia agerikoa da, egunotan estreinatu diren beste pelikula batzuetan erakutsi duen moduan—.

Baina, batez ere, nabarmentzekoa da Suro-k zein ongi hartzen dion pultsua hiritik landa girora bizitzera joaten diren bikote kalekumeen gaiari. Irudiz tentsio bortitz bat dago zuhaitzei azala aizkoraz kentzeko lan horretan. Eta tentsioa bikote protagonistaren harremanera eramana dago, kontraesanak eta giza geruza guztiak istorio interesgarri bilakatuta. Arrazismoaren gaia ere fin sartu du zinemagile donostiarrak.

Iaz, Heltzear film labur iradokitzailea estreinatu zuen Gurreak Veneziako jaialdian. Orain, zinemazaleen ahotan ibiliko da Suro. Ea aukerarik duen baso zinematografiko fruitudun berrietan sartzeko. Hala izan dadila Murielentzat eta Landarentzat ere.]]>
<![CDATA[Elkarretaratzea egin dute, 'Pantailak euskaraz, gure eskubidea' lelopean]]> https://www.berria.eus/albisteak/218248/elkarretaratzea_egin_dute_039pantailak_euskaraz_gure_eskubidea039_lelopean.htm Sun, 18 Sep 2022 10:10:34 +0200 Urtzi Urkizu https://www.berria.eus/albisteak/218248/elkarretaratzea_egin_dute_039pantailak_euskaraz_gure_eskubidea039_lelopean.htm Pankarta nagusiaz gain, bestelako mezuak ikusi dira: ETBk ematen dituen filmen %50 euskaraz izan daitezela eskatu dute, esaterako. «Zinemetan, zinema jaialdietan, telebistan zein plataformetan euskaldunok bizi dugun diskriminazioa amaitzea erakundeen ardura dela uste dugu», esan dute Pantailak Euskaraz-ekoek. «Horretarako, Euskal Herrian bertan irizpideak ezar daitezke zinemaldien hizkuntza betebeharrei dagokienez eta telebista publikoan euskara lehenesteari dagokionez». Zinema aretoetan hizkuntza kuotak ezartzea ere legez egin daitekeela uste du mugimenduak.
Aurten Donostiako Zinemaldiak izango dituen emanaldiak aztertu ditu Pantailak Euskaraz-ek. Emanaldien %10 inguru izango dira euskaraz, eleaniztunak edo euskarara azpidatzita. «Kontuan izan behar da Zinemaldiko araudiaren seigarren artikuluak emanaldi guztiak gazteleraz edo gaztelerazko azpidatziekin ikusi ahal izatea ezartzen duela, baina ez dio ezer euskaraz ikusteko aukera bermatzeari buruz». Sail Ofizialean 109 emanaldi egongo dira aurten, eta horietatik bakar bat ere ez da izango euskaraz edo euskarazko azpidatziekin. «Nekez uler daiteke hainbeste diru publikorekin ospatzen den ekitaldi honetan, bi hizkuntza ofizial dauden lurralde batean, euskarak eta euskaldunok horrelako diskriminazioa jasatea», diote Pantailak Euskaraz-ekoek.
Hartaz, Pantailak Euskaraz prest agertu da Donostiako Zinemaldiarekin elkartu eta datorren urtera begira euskararen presentzia nola areagotu daitekeen aztertzeko, baita proposamenak egiteko ere. Mugimenduak gogorarazi du Euskal Herriko zinema aretoetan urte osoan estreinatzen diren filmen %1 baino ez dela estreinatzen euskaraz.]]>
<![CDATA[Keinu bat iragan hurbilari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/034/001/2022-09-18/keinu_bat_iragan_hurbilari.htm Sun, 18 Sep 2022 00:00:00 +0200 Urtzi Urkizu https://www.berria.eus/paperekoa/1943/034/001/2022-09-18/keinu_bat_iragan_hurbilari.htm Gesto dokumentala egin du Humanistic ekoiztetxeak. Zinemira sailean estreinatu zuten, atzo gauean. Eta egileen eta parte hartzaileen asmoa da datozen hilabeteetan herrietan proiekzioak antolatzea.

Proiektua enkarguz iritsi zaio Xuban Intxausti ekoizle eta zinemagileari (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1980). «Lagun min bat dut Bakearen Aldeko Koordinakundearekin harreman handia duena. Esan zidan norbaiten bila ari zirela dokumental bat egiteko; bilera batera deitu ninduten, eta konpromisoa hartu nuen aztertzeko Bakearen Aldeko Koordinakundeak zer egin zuen». Intxausti bera harrituta dago bere buruarekin dokumentala egin duelako. «Izan ere, ni ez nintzen inoiz egon haien elkarretaratze batean. Baina objektiboki aztertu nuen zer egin zuten, eta iruditu zitzaidan sekulako lana egin zutela». Zuzendariak argi ikusi zuen Euskal Herriko gizartearen aitortza merezi dutela.

Dokumentalak Gogora institutuaren laguntza izan du, baita Eusko Jaurlaritzarena eta Nafarroako Gobernuarena, Terrorismoaren Biktimen Oroimenezko Zentroarena eta ETBrena ere. Hain zuzen ere, Bakearen Aldeko Koordinakundeak berak ETBren artxibo guztia zuen: 300 bideo. Eta horiek erabili ahal izan ditu zuzendariak. «Dokumentalista gisa, hori albiste ona da: badakizu aukeratu eta baztertu dezakezula. Ez duzu pentsatzen ibili behar buruan dituzun irudi horiek badauden». Horrek modua eman zion editatzean eta gidoia idaztean «zirujau lana» egiteko. «Grabaketara joatean, bagenekien zer irudi egongo ziren, eta protagonistek hitz egin behar zutenean zein argazki egongo zen atzean».

Dokumentala Zarauzko (Gipuzkoa) Modelo zinema aretoan grabatuta dago. Lau iturri daude lanean: artxiboko irudien edukia; zinema aretoko eszenatoki gainean dauden pertsonaia nagusiek —guztiek Bakearen Aldeko Koordinakundean parte hartu zuten— esaten dutena; eszenatokian dauden horiek pantailan ikusten dutena eta komentatzen dutena, eta aretoko eserlekuetan daudenen lekukotzak. «Gidoi zorrotza idatzi genuen. Bagenekien aldi oro atzeko irudietan zer ikusiko zen, eta zer esango zuten protagonistek», azaldu du Intxaustik. Hamabost ordu grabatu zituzten, eta 80 minutuko filma osatu dute azkenean.

Bestalde, Fernando Velazquezen musikak girotu du dokumentala. Argazkia Nando Gutierrezena da. Eta muntaketan, Diego Dorado izan du alboan Intxaustik.

Dokumentalak formatu klasikoa duela aipatu du Intxaustik. «Nire teoria da edukiari garrantzia ematen diozunean, egoari kendu egiten diozula. Dokumental hau Bakearen Aldeko Koordinakundekoentzat egina dago, aitortza egiteko. Klasikoa behar du, beraz, eta ez nire burutazio formalista bat».

Filmean, Euskal Herriko iraganeko une gogorrak agertzen dira. «Batez ere, kontramanifestazioen momentuak dira gogorrak», dio zuzendariak —Bakearen Aldeko Koordinakundearen elkarretaratze isilen aurrean, Euskal Herria askatu lelopeko kontramanifestazioak egiten ziren sarri—. «Gizartearen parte bat jazarri egin zitzaion Bakearen Aldeko Koordinakundeari, eta horrek ukitu egin nau. Modu objektiboan erreparatu diot kontramanifestazioen gaiari, eta argi dago jazarpena egon zela». Beste hausnarketa bat ere egin du Intxaustik: «Egia da ezker abertzaleak sufrimendu ikaragarria izan duela, eta Espainiako Gobernua jazarri egin zitzaiola; bidegabekeria handiak pairatu zituela ere bai. Baina amorru hori zenbaitek Bakearen Aldeko Koordinakundekoen aurka azaleratu zuten, eta herritar haiek ez zuten hori merezi».

Dokumentaleko beste pasarte batean ageri da ETAk Jose Maria Aldaia enpresaria bahitua zuela. Askotariko protestak antolatu zituen Bakearen Aldeko Koordinakundeak, eta kide batek gogoratzen du mendi ibilaldi batean ezker abertzaleko batzuk zain zeuzkatela. «Gorroto begirada beldurgarriak» egin zizkietela aipatzen du. Intxaustiri iruditzen zaio orduko egoera hura aldatu dela. «Garai hartan, lehenengoa pentsamendu politikoa zen, eta, gertuko pertsona batek desberdin pentsatzen baldin bazuen, etsai handi bilakatzen zen». Zinemagileari iruditzen zaio ezker abertzaleko batzuek erakusten zuten «gorroto hura» politikarientzat zela. «Baina jende oso xumea zen Bakearen Aldeko Koordinakundeko elkarretaratzeetan parte hartzen zuena».

Herrietara iritsiko da filma

Dokumentalean kontatzen da Bakearen Aldeko Koordinakundeak kanpaina batzuk egin zituela presoak hurbildu zitzatela eta GALen krimenak iker zitezela eskatzeko. «Auzi horiei garrantzia berezia eman diet, ezagutzen ez den arlo bat baita», esan du Intxaustik. Taldeak 1990ean eman zuen torturaren aurkako lehen prentsaurrekoa. Eta presoen hurbiltzeari buruzko lehen hausnarketak 1994koak izan ziren.

Dokumentalaren egileak azaldu du lana herrietan aurkeztuko dutela. «Proiekzio osteko solasaldiak politak izan daitezke». Era berean, Intxaustik azaldu du filmaren lehen helburua Bakearen Aldeko Koordinakundean parte hartu zutenei aitortza egitea dela. «Bigarren helburua da sektore euskaldun eta abertzaleei aurreiritzi paradigma aldatzea». Hausnarketak hauxe beharko lukeela uste du: «Zer ez dut ezagutzen, zer gaitatik egon naiz urrun, eta zeinetara hurbildu naiteke. Ikastea da kontua».]]>
<![CDATA[ETBren inolako laguntzarik gabe]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2205/039/001/2022-09-18/etbren_inolako_laguntzarik_gabe.htm Sun, 18 Sep 2022 00:00:00 +0200 Urtzi Urkizu https://www.berria.eus/paperekoa/2205/039/001/2022-09-18/etbren_inolako_laguntzarik_gabe.htm The Great Silence filma (Zuzendari Berriak) proiektatu aurretik. Aparta pelikula; arima galdua duen moja baten bihotzean sartzen da ikuslea. Proiekzioa amaituta, txalo zaparrada luzea aretoan. Zuzendaria ekoizlearekin eta aktore protagonistarekin besarkatuta. Eta Brocks negarrez berriz, erabat hunkituta, pozez negarrez.

Brocksentzat ez ezik, egun berezi eta garrantzitsua izan zen atzokoa Ander Iriarte Oiartzungo (Gipuzkoa) zinemagile eta ekoizlearentzat ere. Karpeta urdinak dokumentala aurkezteko eguna zuen, eta proiekziora joan ziren talde politiko eta erakunde ugaritako ordezkariak. Balio handiko lana da, ikus-entzunezkoen kontakizunean arrastoa utziko duena. 1960tik 2014ra Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan izan ziren torturak eta tratu txarrak ikertu zituen Pako Etxeberriak eta Laura Pegok zuzendutako taldeak, eta txosten mardul bat osatu. Eusko Jaurlaritzarentzat egindako ikerketa bat da. Karpeta urdin batzuetan daude gordeak lekukotza guztiak. Milaka dira. Lan zientifiko zorrotzaren ondorio.

Dokumentalaren amaierako kredituetara iristen den ikus-entzuleak absentziak topa ditzake. ETBk ez du dokumentala ezertan lagundu, ezta babestu ere. Iriarte sei urtez aritu da lanean dokumentala estreinatu arte, Jaurlaritzaren ikerketa ofizial bat pantailara modu ulergarrian eramatea lortu duelarik. ETB gabe.

Baten batek esan dezake ETBk askatasuna izan behar duela erabakitzeko zein proiekturi laguntza eman, eta zeini ez. Baina, egiari zor, EITBk adierazpen publiko arranditsuetan giza eskubideekiko konpromisoa agerrarazten duenean, gogoratu beharko da Karpeta urdinak dokumentalaren kasuan ez duela giza eskubideen alde jokatu.

Kanaldudek babestu du Iriarteren dokumentala. Horrenbestez, argi dago aretoen bidea egin ostean, zein telebistatan ikusi ahalko den Pako Etxeberriaren ikerketa ezagutarazten duen filma. Ez, behintzat, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarrek ordaintzen duten horretan.]]>
<![CDATA[«Konbentzituak ez daudenek begiak irekitzea nahiko nuke»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/029/001/2022-09-17/konbentzituak_ez_daudenek_begiak_irekitzea_nahiko_nuke.htm Sat, 17 Sep 2022 00:00:00 +0200 Urtzi Urkizu https://www.berria.eus/paperekoa/1857/029/001/2022-09-17/konbentzituak_ez_daudenek_begiak_irekitzea_nahiko_nuke.htm Karpeta urdinak 113 minutuko lanean. Mirokutanarekin ekoitzi du, Gastibeltza Filmak-ekin batera. Gaurko estreinaldira zenbait alderdi politiko eta erakundetako ordezkariak joango dira.

Zein izan zen Karpeta urdinak lanaren hazia?

Eusko Jaurlaritzarentzat egin zuten tortura eta tratu txarren ikerketaren ondorioak azaltzeko aurkezpenera joateko gonbidapen bat lortu nuen. Ikerketa hori bera da hazia. Etxean presente izan dugu tortura, baina nire irudimenean izan nezakeen okerrena ere ez zen hurbiltzen egun horretan entzun nuenera. Torturaren dimentsioak, tamainak eta sofistikazioak harritu egin ninduten, eta ikusezintasunera nola eraman den, horrek ere bai. Konturatu nintzen distantzia handia dagoela ikerketa eta publikazio munduaren eta zabalkunde munduaren artean. Handik gutxira, gainera, ikusten duzu ez dela ezer pasatzen.

Zer datu nabarmenduko zenuke Pako Etxeberriak eta Laura Pegok zuzendutako ikerketen ondorioetatik?

Datuei begiratuta, su-eten eta geldiune bakoitzaren ostean tortura kasuen beherakada bat dago —beraz, tresna politiko bat da tortura—, eta, ondoren, gailur handi baten ostean, ETAren desmuntatze handiak iritsi ziren.

Torturatuei elkarrizketak egiten aritu diren batzuen laguntza izan duzu; esaterako, Olatz Retegi ikerlariarena.

Profanoentzako atea izan zen Olatz Retegi niretzat. Torturaren inguruan egiten ari zirena ikustera gonbidatu ninduen. Gidoiaren lehen bertsioa elkarrekin osatu genuen: nik narratibaren partea, eta berak ikerketa irakurtzen erakutsi zidan. Hainbat kontaktu ere eman zizkidan; adibidez, gakoa izan da Olatz Barrenetxea psikologoa, mundu horrekin lotu nauelako. Ateak ireki zizkidaten Istanbulgo Protokoloak ikusteko. Laura Pegoren figura ere garrantzitsua da, berak mantentzen baitu oraindik bizirik ikerketaren proiektua. Pau Perez Sales nazioarteko aditua aipatu behar dut [filmean ageri da], hark trebatu baititu Euskal Herriko psikologo guztiak.

Filma estreinatu ahal izateko, zer beste bidelagun izan duzu?

Finantzaketa aldetik, filma ez da erraza izan, ez baita erosoa. Katti Pochelu Gastibeltza Filmak-eko ekoizleak asko lagundu gaitu, baita Kanaldudek ere. Gakoa izan da, bestalde, Amaia Merino [Non dago Mikel?] eta Laurent Dufreche [Handia] muntatzean alboan izatea.

Krask soinua zen dokumentalaren lehen izenburua. Zergatik Karpeta urdinak?

Karpeta urdinak dira egiaren sinboloa, hemen pasatu denaren froga, eta inork auzitan jarri ezin dezakeena. Filma ikustera gonbidatuko nituzke karpeta urdinak zehatzago zer diren ezagutzeko jakin-mina duten guztiak.

Torturatuen lekukotza asko entzun dituzu filma egiteko. Zer sentimendu izan dituzu?

Ehun protokolo baino gehiago irakurri eta ikusi ditut. Hasierako gatzidura, haserre, amorru, nazka eta ezinegon guztiak bide eman dio desesperantzari. Gero, barneratzen hasten zara, eta, sekula ohitzen ez bazara ere, kapaz zara gaia informazio bezala tratatzeko. Ondotik hasi ahal nintzen erabakitzen protokoloetatik zein parte aukeratu nahi nituen, eta zergatik. Guk ez dugu zuzenean torturaturik elkarrizketatu, baizik eta ikerketaren material originala erabili dugu. Elkarrizketa horiek psikologoek, psikiatrek, antropologoek eta auzi medikuek egin dituzte. Dokumentaleko zati bakoitzak zentzu bat dauka.

Milaka torturatu egon dira Euskal Herrian. Baina zu lan zientifiko bat ulertarazten saiatu zara funtsean, ezta?

Gu liburu zientifiko batean oinarritzen gara, baina liburuaren datuetan eta lekukotzetan sentimenduak daude. Ikerketaren datuak eman ditugu, eta bihotza landu dugu gero: burua eta bihotza.

Dokumentalean, Ertzaintzako agenteek egindako torturak aipatzen dira. Ez al da gai hori orain arte ikusezina izan ikus-entzunezko lanetan?

Ez da asko hitz egin, herri ekimenetik egin diren lan batzuetan salbu. Ikonografiaren aldetik, Ertzaintzaren tortura kasuek ez dute Unai Romano, Iratxe Sorzabal edo Mikel Zabalza bezalako torturatu ikonikorik. Niri Ertzaintzarena garrantzitsua iruditzen zait: batetik, nire autonomia erkidegoko polizia delako, eta beste maila batean izan beharko luke horren ikerketak; bestetik, Istanbulgo Protokoloak dituen ikerketa ofizial batek jasotzen du hori gertatu dela. Zer bizefalia politiko-sozial da ikerketari aitortza ofiziala ematen dion gobernu berak ez egitea Ertzaintzaren aitorpen ofizial bat torturaren inguruan? Hipokrisia politikoa dagoela ikusten dut hor.

Torturatuek jasandako sexu indarkeriaz zer esango zenuke?

Torturetan hegemonia batzuk egon dira, gehien salatu izan direnak. Periferian daudenak baztertuak gelditzen dira; homosexualek eta transexualek oso tortura gogorrak pairatu dituzte, eta oso gutxi hitz egiten da horretaz. Emakumeek jasandako torturak ere bazterrean gelditu izan dira sarri.

Zure aita ere torturatua izan zen, eta horretaz hizketan agertzen da filmean. Ikusi al du lana?

Bai, duela egun batzuk ikusi zuen. Aitak torturarena ulertzeko bere logika propioa du. Familiako beste kide batzuentzat gogorragoa izan da filma ikustea.

Pozik gaurko Zinemaldiko estreinaldiarekin?

Bai, guretzat mugarria da hemen estreinatzea. Konbentzituek ikustea garrantzitsua da, txostenean dauden gauza asko deskubritu ditzakete eta. Baina are garrantzitsuagoa da konbentzituta ez daudenek ikustea, hor zirrikitu bat aurki dezakegu-eta egunen batean egia, justizia eta erreparaziora eramango gaituena. Konbentzituak ez daudenek begiak irekitzea nahiko nuke, nahitaezkoa da, eta Zinemaldiak halako gauzak baliatu ditzake.

Zinemaldiaren ostean, non ikusi ahalko da filma?

Ari gara beste jaialdi batzuetara bidaltzen. Gero, bi data dauzkagu buruan: otsailaren 13ko astean Euskal Herriko estreinaldia egin nahiko genuke. Nazioarteko estreinaldia ekainean izango da. Helburua da etorkizunean jende guztiak erraz ikusi ahal izatea.

Echevarriatik Etxeberriara dokumentala 2013an estreinatu zenuenetik nolakoa izan da zure bilakaera istorioak pantailan kontatzeari dagokionez?

Dokumentalak planteatzen ditudanean, kostatzen zait gauzak perspektibarik gabe kontatzea. Handitasun batetik kontatu nahi ditut, eta horrek zailtasunak sorrarazten ditu. Denbora asko eskatzen dit proiektuak prestatzeak; lekukotza asko grabatzen ditut. Tratamenduaren aldetik izan dut bilakaera, baina logikoa da.]]>
<![CDATA[Memoria bizia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1956/031/001/2022-09-17/memoria_bizia.htm Sat, 17 Sep 2022 00:00:00 +0200 Urtzi Urkizu https://www.berria.eus/paperekoa/1956/031/001/2022-09-17/memoria_bizia.htm Peter von Kant filma ikusi, eta lehen aldiz hartu dut Zurriolako zubiaren bidea Kursaalerantz. Bazter batean, gida bat azalpenak ematen ari zaizkie Alemaniako turista batzuei. Kanpotik datozen gehienek ez dute kezka handirik hiriak izan duen bilakaerarekin.

Baina badira hirian espiritu kritikoa lantzen duten herritarrak; esaterako, Zinemaldi Alternatiboa 9+5 antolatu duten lagunak. Arkitektura fakultatean ere antolatu dituzte emanaldiak, hiri ereduez eztabaidatuko dute, eta bihar Pablo Gonzalez kazetariaren inguruko lan bat emango dute —Polonian jarraitzen du preso berriemaileak—.

Zinemaldiko egun ero hauek pasatzen direnean, badakit tartea hartuko dudala Hernaniko liburutegira (Gipuzkoa) joateko. Gogoratzeko modukoa da liburutegikoek sare sozialetan urte hasieran plazaratu zuten mezua: «2022ko asmoa: espiritu kritikoa zaindu eta sustatu».

Zinemaldira itzulita, Estibaliz Urresolaren Cuerdas film laburrean (Zabaltegi) ere usaintzen da espiritu kritiko zintzoa. Bai egilearen begiradan, bai protagonistetako askoren jardunean. Petronor enpresaren kutsadurak eragindako osasun kalteen aurrean, Muskizko (Bizkaia) herritarrek duten erreakzioa islatzen da filmean, fikzio gisa, baina benetako gertaerak oinarri dituela.

Kritiko eta poetiko, memoria historikoaren zinematografo, eta dokumentalgintzako erreferente garrantzitsua da, bestetik, Patricio Guzman. Mi país imaginario (Horizontes Latinos) lan berrian, Txileko kaleetan duela hiru urte izan zen eztanda jasotzen du. Memoria bizia da erretratua. Gazteak suminduta, eskuz esku, harriz harri. Oihu feminista bat, plazan. Emakumeak dira dokumentalerako Guzmanek elkarrizketatu dituen guztiak. Emakume ausartak, gizartea aldatzeko borrokan ari direnak. Espiritu kritikoa duen edozein ikus-entzuleri gomendatzeko moduko lana da Guzmanen dokumental berria.

Ezin utzi aipatu gabe, ordea, lehen egunean Kursaaleko zubiaren alboan, izkina batean gertatutakoa: espiritu kritikoz eta memoria biziz, Pantailak euskaraz, gure eskubidea lelopeko elkarretaratzea egin dute. Pantailak Euskaraz mugimenduak ikus-entzunezkoetan gure hizkuntzak bizi duen larrialdiaz ohartarazi du azken urtean. Gogorarazi du Zinemaldiko Sail Ofizialean ez dela euskara entzungo, eta ez dela euskarazko azpidatzirik irakurriko ere. Erakunde publikoetako arduradunei hizkuntz eskubideak bermatzeko pausoak emateko eskatu diete mugimenduko kideek, elkarretaratzean. Deia egin diete Zinemaldiko zuzendaritzakoei, halaber, elkarrekin pausoak emateko. Euskara memoria bizia eta hizkuntza bizia izan dadin, Donostiako Zinemaldiak eman beharko luke erantzuna. Ez dut besterik espero. Ez luke bestela izan beharrik.]]>
<![CDATA[«Diasporakoek besoak zabalik hartu gintuzten»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1894/020/001/2022-09-16/diasporakoek_besoak_zabalik_hartu_gintuzten.htm Fri, 16 Sep 2022 00:00:00 +0200 Urtzi Urkizu https://www.berria.eus/paperekoa/1894/020/001/2022-09-16/diasporakoek_besoak_zabalik_hartu_gintuzten.htm Zorion perfektua. Bigarren pelikula du El vasco —gaztelaniaz da; euskara zenbait unetan entzuten da—.

2020ko martxoan Argentinara joatekoak zineten El vasco filma grabatzera, eta pandemia iritsi zen. Nola egin zenioten aurre?

Filmak istorio luzea du: lehen gidoia duela zortzi urte idatzi genuen. Gordeta egon zen zenbait urtez. Gero, Donostiako Zinemaldiak Argentinako ekoizle batzuekin harremana erraztu zuen, eta ekoizle batek filma egin nahi zuela esan zigun. Dena prest genuen, eta hegazkin bidaia martxoaren 28an, baina pandemia iritsi zen. Irailerako jarri genuen data berria, baina orduan ere ezin izan zen. Azkenean, iazko uztailean joan ahal izan ginen Argentinara filma grabatzera.

Euskaldun batek Argentinara joatea erabakiko du. Han bizitakoa da filmaren ardatza, baina zer kontatu nahi du El vasco-k?

Gauza asko kontatzen ditu. Batetik, mutil euskaldun batek [Bermeokoa (Bizkaia), zinemagilea bezala] bere bizimodua aldatu nahi du, munduko beste puntara joateko prest dago. Euskal Herriko kontuak ahaztu nahi ditu, baina Argentinan topatzen dituen pertsonak Euskal Herrikoak baino euskaldunagoak dira. Bere familiaren historiarekin ere egiten du topo, bere aitona-amonen istorioekin, eta barruak mugitzen hasten zaizkio. Norbait topatzen du han, zera azaltzen diona: arazoak arazo direla, eta nahiz eta munduko beste puntara joan, arazoak norberarekin doazela.

Nolakoa izan zen Eduardo Blanco aktore argentinarrarekin lan egitea?

Sekulako esperientzia da Eduardo Blancorekin lan egitea. Lan egin dudan aktoreetatik onenetakoa da. Zuzendariari ere asko exijitzen dio: proposamen asko egiten dizkizu. Urtebetez zain egon zen gurekin lan egiteko, gidoia gustukoa zuelako; Madrilen bizi zen, antzerkia egiten, eta tarteka hara joaten nintzen harekin egoteko. Blancok dio bere pertsonaia ameslari bat dela [protagonista euskaldunaren lehengusuarena egiten du].

Argentinako beste aktoreekin ere gustura aritu zineten?

Ines Efron ezagutzen genuen, Zinemaldian sarritan egon baita, eta oso gustura egin genuen lan berarekin; gaurko estreinaldian Kursaaleko kubo txikian egongo da. Bestetik, Laura Olivak antzerki eta telebista asko egiten du Argentinan, eta ezustekoa polita izan da niretzat. Beste pertsonaia txikietarako, berriz, Cordobako probintzian euskal diasporarekin lotutako pertsonak aukeratu genituen. Oso aberasgarria izan zen.

Nola hartu zuten hango diasporakoek film bat egitea?

Hunkitu egiten naiz horrekin. Besoak zabalik hartu gintuzten. Villamaria herriko euskal etxean egon ginen, eta batez ere haiekin aritu ginen. Mendozan ere esku zabalik hartu gintuzten. Lagun onak egin genituen; haiek beretzat hartu zuten proiektua. Euskal tradizioa eguneroko lantzat zeukaten. Filma, gainera, aitzakia izan zen haientzat denak batzeko, konfinamenduen ostean eta.

Euskarak badu garrantzia istorioan. Euskaraz kantuan entzuteak berpiztu egiten du pertsonaietako bat.

Euskarak ematen dio filmari bira. Istorioko amonak [Itziar Aizpuru] hamar urte daramatza erdi lo, bere neba hil zenetik. Protagonista [Joseba Usabiaga] euskaraz kantuan entzuten duenean, berpiztu egingo da.

Filma euskarara bikoiztuko da?

Bai, bikoiztuta dago jada, eta ETBk euskaraz zein gaztelaniaz eman ahalko du.

2009ko Donostiako Zinemaldian Zorion perfektua aurkeztu zenuen. Nola sentitu zara berriz zinema egiten?

Ondo, nahiko hizkuntza berdintsuak dira telebista eta zinema. Baina ez da erraza film luzeak aurrera ateratzea. Urteak ziren pelikula hau buruan nuela, eta pozik nago, datorren urtean beste bat egiteko moduan.

Garai batean, telebistaren eta zinemaren arteko aldeak handiagoak ziren. Ez al da hori aldatu? Mugak lausoagoak al dira?

Teknologikoki, adibidez, parekatu egin da kontua, eta kamera berak erabiltzen ditugu telebistarako zein zinemarako. Filmak egitean, enkoadraketetan pentsatzen duzu pantaila handi batean ikusiko dela. Baina zinema nola dagoen kontuan hartuta, nahiz eta lehen pausoa aretoetan izan, badakizu plataformetan ikusiko dela gehiago. Gaur egun, berdintsuak dira telebista eta zinema.

Urduri zaude gaurko estreinaldirako?

Bai, oso jende gutxik ikusi du filma. Kaleko herritarrek ikustea nahi dut, eta ea zer dioten. Gogotsu eta urduri nago; badakit barruak mugituko zaizkidala Kursaalera iristen naizenean.

Urriaren 7an areto komertzialetan ikusi ahalko da filma.

Contracorrientek Hego Euskal Herrian eta Espainian banatuko du, eta nazioartean, Filmaxek. Argentinara ere iritsiko da; hango euskal-argentinarrak zoro moduan daude filmaren zain. Bestalde, nahiko nuke pelikula beste herrialde batzuetara iristea. Istorio unibertsala da. Euskal topiko batzuk daude, baina edozein tokitan uler daiteke filma.]]>
<![CDATA[Amuak, klikatzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1908/038/001/2022-09-13/amuak_klikatzeko.htm Tue, 13 Sep 2022 00:00:00 +0200 Urtzi Urkizu https://www.berria.eus/paperekoa/1908/038/001/2022-09-13/amuak_klikatzeko.htm clickbait-a. Kontzeptua ingelesezko forman zabaldua dago munduan azken hamarkadan; lehen aldiz 1999an erabili zen hitza.

Halako amuak ez dira gutxi. Europan egin diren zenbait ikerketaren arabera, komunikabide tradizionaletan eta atari digitaletan zenbait gai eta ataletan informazioaren erdia argitaratzen dute jendeak klik egin dezan. Gaiaren garrantziaz ohartarazi du Ainara Larrondo EHUko Kazetaritza Saileko irakasleak: «Kezkaz adierazi behar dugu zenbait hedabidek alde batera utzi dituztelako kazetaritza idazketaren printzipioak, hala nola izenburua oinarrizko egitura bat dela». Irakurleari informazioa emateko eta berria eskuratzeko helburua duen lerroburua beste zerbait bilakatzen dela iruditzen zaio irakasleari: «Deigarri hutsa».

Sektorearen egoerak badu garrantzia. Duela hamarkada batzuetatik hona, datuen analisiak eta denbora errealeko audientzia metrikek gero eta gehiago baldintzatu dute erredakzio digitalen eguneroko zeregina. «Audientziaren arreta errazago erakartzen omen duten kostu txikiko gai edo eduki jakin batzuk lehenesten dira», azaldu du Larrondok. «Jardun ildo horretan, kazetaritza mezuetan hizkuntza, ikusmen eta emozio arloko zenbait estrategia lehenetsi egiten dituzte enpresek». Eta lerroburuen kasuan, gehien erabiltzen diren estrategietako bat da clickbait-a.

Lluis Codina Bartzelonako Pompeu Fabra Unibertsitateko Komunikazio Fakultateko irakasleak azaldu duenez, clickbait-a «kalitate eskaseko edukitzat» jotzen da; horrez gain, «engainuzko lerroburua» erabiltzen du. «Klika lortzeko, informazioa eskaini beharrean, itxaropen bat sortzen da. Izan ere, clickbait-aren helburua ez da informazioa ematea». Adibidetzat jo du lerroburu hau: «Etxez aldatu zirenean gertatu zitzaizkien hamar gauza beldurgarri». Beste lerroburu batzuetan hartzailearen morboarekin jokatzen dela azaldu du Codinak. Halako lerroburu bat: «Nazioarteko futbolari baten neska lagunari topless egiteak sareetan sorrarazi dizkion arazoak». Kataluniako irakasle horren iritziz, etikaren ikuspegitik iruzur bat baino gehiago dago clickbait-ean: «Batetik, edukiak ez du kalitaterik; bestetik, lerroburuak ez du bat egiten gero datorren edukiarekin; eta clickbait-ak herritarren senik txarrenak pizten ditu».

Codinaren iritziz, clickbait-ak ez luke tokirik izan behar kalitatezko kazetaritzan, inolako formatan. «Berez, ez da kazetaritza ere, baina gaitasuna du hura erabiltzen duen komunikabideari prestigioa galarazteko, nahiz eta hedabide horren beste edukiak kalitatezkoak izan».

Kazetarien Euskal Elkargoan ere kezkaturik ari dira fenomenoa aztertzen. Elkargoko dekanorde Amaia Fanok zenbait arrazoi ikusten ditu «clickbait-aren diktaduraren» zabalpenean: «Ekosistema digital berrian, artikulu baten arrakasta bisita kopuruaren arabera neurtzen da. Hedabideek irakurleak eta harpidedunak lortu behar dituzte bizirauteko, eta horrek aldaketa eragin du informazioa lantzeko orduan». Xedea zehatza da komunikazio enpresa askorentzat: «Webguneak bisita gehiago baditu, algoritmo digitalak haren alde jokatuko du, eta horrek lotura du publizitateko iragarleak lortzeko ahaleginarekin ere». Informazioa modu jakin batean egituratzera eramaten du hedabidea horrek guztiak, irakurlearen arreta pizteko.

Clickbait-aren fenomenoa eragina izaten ari da kazetaritzan. «Eta ez onerako», ohartarazi du Fanok. «Kalitatea eta kantitatea ez doaz beti eskutik». Testuinguruan jarri du azkeneko urteetan krisialdi ekonomikoek eta eraldaketa digitalak eragin handia izan dutela komunikazio enpresetan. «Publizitatea asko gutxitu da, eta berregituraketa sakonak egin behar izan dituzte. Aurrera egiteko, behar diren kontzesioak egiteko prest daude». Eta orain dena datuetan kontatzen denez, Fanori iruditzen zaio algoritmoari baino ez zaiola obeditzen. «Horrek esaten badu publiko potentziala interesatua dagoela telebistako izar baten maitasun kontuetan, zergatik ez eraman hori azalera? Arriskua hor dago».

Beste enpresen artikuluak

Egoera horren aurrean, Kazetarien Euskal Elkargoko ordezkariak argi du: «Merkatuaren legeek ezartzen dutena albo batera utzita, esperientzia eta deontologia profesionala existitzen dira. Kazetari onek badakite zer den albistea eta zer ez».

Bada amarruzko eduki gehiago ere. Codinak azaldu duenez, kalitatezko kazetaritza egiten duten zenbait hedabidek kanpotik beste batzuek egiten dituzten clickbait-eko edukiak onartzen dituzte, publizitate kontratuen bitartez. Adibidez, zenbait egunkariren webguneetan produktuak saltzeko artikuluak aurki daitezke, propio merkataritza gune handiek edo enpresa handiek ordaindutakoak —gehienetan, beste letra tipo batekin ageri dira—. «Agian hori ez da hedabideak berak edukia sortzen duenean bezain txarra, baina kaltegarria da hedabidearen izen onarentzat eta kazetaritzarentzat». Gainera, Codinak ohartarazi du irakurle askok ez dituztela bereizten eduki batzuk eta besteak. «Clickbait-a ekoizten ez duten hedabideek beste batzuen edukiak ez badituzte kontrolatzen, haien oinari tiro egiten ari dira. Baita kazetaritzari ere, bere osotasunean».

Beste kasu batzuetan, entretenimendua nahasten da kazetaritzarekin, komunikazioaren aterki berean. Baina ezin dira maila berean egon, Fanok ihardetsi duenez. «Kazetariok ez gaude digeritzen errazena eta atsegina dena zabaltzeko. Gardentasun demokratikoak behar duen moduan funtzionatu dezan egin behar dugu kazetaritza. Egia kontatu behar dugu, entzuteko prest daudenak gutxi ala asko izan».

Googleren neurri berriak

Kazetaritza enpresek eta markek errentagarriak izan behar dute. «Baina kalitatezko edukiak izan behar dute», esan du Larrondok. Haren iritziz, kliken bila aritzea ez da estrategia ona epe ertain eta luzera begira. Codinaren arabera, komunitatea sortzeko ahaleginean ari dira hedabide asko, eta horiek «kalitatezko edukien aldeko apustua» egin beharra dute.

Interneteko plataforma handiak fenomenoari adi daude. Albiste faltsuen auziak ere izan du eragina horretan. Esate baterako, duela egun gutxi Google bilatzaileak erabaki bat hartu du: ingelesezko bilaketetan, Googlek helburutzat izango du web ofentsioak murriztea, eta eduki originalak eta kalitatezkoak lehenestea.

Codinak azaldu duenez, urte asko dira Google algoritmoetan aldaketak egiten ari dela. Ustez, bide berean: edukien sailkapenetik kalitate txarreko edukiak desagerraraztea. «Baina Googlek ez du horrela jokatzen altruismoz. Hala egiten du bestela erabiltzaileak galtzen dituelako». Pompeu Fabrako irakasleak gogorarazi du bere garaian algoritmoan aldaketa bat egin zutela sailkapenetik albiste faltsuak kentzeko. «Dirudienez, orain analisi faltsuak eta kalitate txarreko edukiak argitaratzen dituzten guneak ezabatu nahi dituzte». Esperientzia, autoritatea eta konfiantza duten iturriekin landutako edukiak lehenetsi nahi ditu Googlek. Larrondori iruditzen zaio Googlek eta beste plataforma handiek horrelako mugak ezartzeak eragina izan dezakeela komunikabideen jardueran. «Clickbait-aren fenomenoari aurre egiteko, kazetaritza enpresa publiko eta pribatuek ez dute ahaztu behar hausnarketa propioa beharrezkoa dela, eta elkargo eta elkarte profesionalekin eta esparru akademikoarekin elkarrizketan egin dezakete hori». Fanok ere uste du kalitatezko edukiak sustatzeko har daitezkeen neurriak onak izan daitezkeela. Ordea, esanguratsutzat jo du Interneteko sare sozialetan zabaltzen diren edukien maila eskasa: «Sareetan zabaltzen diren eduki asko hutsalak dira eta fribolitatez beteak daude, baina albiste kategoria hartzen dute».

Hala eta guztiz ere, Fano baikor dago kazetaritzaren etorkizunarekin: «Denborak bere tokian jarriko ditu gauzak». Egunkari askok ordainpeko harpidetza digitalaren bidea hartu dute. «Egunkariek nahi baldin badute irakurleek harpidetza ordaintzea, kalitate handiagoko produktua eskaini beharko dute. Horrek ez du esan nahi derrigor produktu masiboa izan behar duenik», gaineratu du Kazetarien Euskal Elkargoko dekanordeak. «Erreferentziazko hedabide handien jabeek eta zuzendariek badakite ondo egindako lanak prestigioa ematen duela, eta horrek luzaroan irakurleen fidelizazioa ekartzen duela».

Larrondok gogoratu du webguneak daudenetik hedabideek lan handia hartu dutela eduki berritzaileen eta teknologien abangoardian egoteko, salmenta estrategiak beren gain hartzeko. «Baina borroka hori gehiago bideratu daiteke kalitatezko edukien garapenera, hori baita audientziak gero eta gehiago eskatzen duena». Codinak uste du hedabideak direla toki aproposenenean daudenak «kazetaritza ona» egiteko, «egiaztatzearen kultura» ere hori baita. «Esperientzia, autoritatea eta konfiantza hirukoa bete-betean lantzea funtsezkoa da». Fanok, bide berean, zera ohartarazi du: «Edukiaren kalitatea hil edo bizikoa da lehiakorrak izaten jarraitu nahi badugu, eta gure buruari kazetari deitzen jarraitu nahi baldin badugu».]]>