<![CDATA[Uxue Gutierrez Lorenzo | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 17 Sep 2019 02:47:28 +0200 hourly 1 <![CDATA[Uxue Gutierrez Lorenzo | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[NUPek eskatu du eusteko urtebetez goragoko itunei finantzaketan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1835/012/001/2019-09-14/nupek_eskatu_du_eusteko_urtebetez_goragoko_itunei_finantzaketan.htm Sat, 14 Sep 2019 00:00:00 +0200 Uxue Gutierrez Lorenzo https://www.berria.eus/paperekoa/1835/012/001/2019-09-14/nupek_eskatu_du_eusteko_urtebetez_goragoko_itunei_finantzaketan.htm
Errektoreak kezka nagusi bat plazaratu du. «Funtsezkoa da unibertsitateari kudeaketa autonomia eta egonkortasuna esleitzen dioten finantzaketa akordioak gaurkotzea». Izan ere, 2017-2018ko ikasturtearen hasierako ekitaldian iragarri zuen orduko lehendakari Uxue Barkosek NUP finantzatzeko hitzarmen aitzindari bat: aurrenekoz sinatu zuten Nafarroako Gobernuak eta unibertsitateak urtebetez baino gehiago luzatuko zen finantzaketa itun bat. Ordura arte, aurrekontuaren eta emaitza akademikoaren araberakoa izaten zen unibertsitate publikoa finantzatzeko erabiltzen zen dirua. Orain, gobernu aldaketa dela medio, eredua berrestea ezinbestekoa dela gogoraraztea garrantzitsua iruditu zaio errektoreari. Txibitek baieztatu egin du jarduteko erari eusteko asmoa: «Akordioak mantenduko ditugu».

Lehen ikasturte hasierako ekitaldia du Gonzalok —maiatzean izendatu zuten errektore—, eta, inbertsioaz gaindi, beste kezka bat izan du hizpide. Paradigma aldaketa bat nabari du. «Talkan daude unibertsitatearen arima eta baloreak; eta presio ekonomiko, sozial eta politikoa». Oreka bilatu nahi du: garai berrietarako beharrak eta tradizioa uztartzen dituen estrategiak garatu behar direla uste du. Txibitek unibertsitate publikoari babesa erakutsi dio, eta zenbait neurri iragarri ditu: NUPen ikasteko 3,3 milioi euroren diru laguntzak eskaini nahi ditu.

Nafarroan legez, Mondragon Unibertsitateak ere atzo egin zuen ikasturte hasierako ekitaldia. Vicente Atxa errektoreak erronka nagusiak aipatu ditu: «Berrikuntza, etengabeko formakuntza eta ikerketa».]]>
<![CDATA[Ezkaba ingurua hesitzeko plana eten du Espainiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1995/012/001/2019-09-13/ezkaba_ingurua_hesitzeko_plana_eten_du_espainiak.htm Fri, 13 Sep 2019 00:00:00 +0200 Uxue Gutierrez Lorenzo https://www.berria.eus/paperekoa/1995/012/001/2019-09-13/ezkaba_ingurua_hesitzeko_plana_eten_du_espainiak.htm
Madrilen erabakia begi onez ikusi du Nafarroako Proiektu Estrategikoetako lehendakariorde Jose Maria Aierdik: «Espazioaren erabilera publikoa da oinarrizko arazoa». Haren aburuz, hesitze proiektuak sortutako ezinegonaren ondorio da aldaketa: «Udalen eta eragile sozialen mobilizazioek ekarri dute». Proiektua geratzeko eskatua zieten SOS Ezkaba plataformak eta Nafarroako Mendizale Elkarteak Berriobeitiko Udalari eta Nafarroako Gobernuari. Denak bat datoz, Aierdiren esanetan: «Ezkaba ondare natural eta kulturala da, eta hesitzea horren aurka joatea litzateke. Gure lehentasuna ingurua espazio publiko gisa berreskuratzea da». Natur parke gisa egokitzeko proiektua onartu zuten iaz.]]>
<![CDATA[Ezkaba hesitzeko proiektua eten du Espainiako Defentsa Ministerioak]]> https://www.berria.eus/albisteak/171011/ezkaba_hesitzeko_proiektua_eten_du_espainiako_defentsa_ministerioak.htm Thu, 12 Sep 2019 07:41:41 +0200 Uxue Gutierrez Lorenzo https://www.berria.eus/albisteak/171011/ezkaba_hesitzeko_proiektua_eten_du_espainiako_defentsa_ministerioak.htm hesiz ixteko asmoa. Horren ordez "beste proiektu bat" aurkeztuko duela iragarri du ministerioak. 2018ko otsailean aurkeztu zituen Defentsa Ministerioak Ezkaba mendiari zuzenean eragiten zioten bi proiektu. Batetik, Aitzoaingo kuartela handitzeko plana -jadanik martxan da-; eta, bide batez, "tiro eremuaren inguruko segurtasun tartea zabaltzeko proposamena". Azken horren ondorioz, 4.550 metroko luzera eta 500 metroko zabalera izango lukeen hesi bat eraiki nahi zuten militarrek, Ezkaba mendia Aitzoaingo kuarteletik hasi eta mendi gailurrean dagoen gotorlekuraino hesituz. Proiektua eteteko erabakiari ondo iritzi dio Jose Maria Aierdi Nafarroako Lurralde Antolamendu, Etxebizitza eta Proiektu Estrategikoetako lehendakariordeak. "Espazioaren erabilera publikoa da oinarrizko arazoa; lehenbailehen heldu behar zaio". Asteazkenean jakinarazi zuen Defentsa Ministerioak iritzi aldaketa, eta haiekin biltzeko asmoa iragarri du Aierdik. Kontseilariaren aburuz, hesitze proiektuak izandako harreraren ondorio da aldaketa. "Udalaren eta eragile sozialen mobilizazioek ahalbidetu dute erabakia". Izan ere, ez dira gutxi izan proiektuaren aurkako iritziak agertu dituztenak. Kasurako, SOS Ezkaba plataformak eta Nafarroako Mendizale Elkarteak egitasmoa gelditzeko eskaera bat egin zieten Berriobeitiako Udalari eta Nafarroako Gobernuari. Udalak, orduan, atzera bota zuen militarren eskaera, eta orain ministerioak ere berriz pentsatu du proposamena. Udalak, eragile sozialak eta Nafarroako Gobernua, denak bat datozela dio Aierdik: "Ezkaba ondare natural eta kulturala da guretzat, eta mendia hesitzea planteamendu horren aurka joatea litzateke". Are, Ezkaba natur parke gisa egokitzeko egitasmoa onartu zuten iaz, eta orain jendaurreko fasean dago. Udalerriz gaindiko plan horri ere eragingo lioke militarren asmoak.]]> <![CDATA[Nafarroako Gobernuak «premiaz» gutxitu nahi ditu itxarote zerrendak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/014/001/2019-09-12/nafarroako_gobernuak_premiaz_gutxitu_nahi_ditu_itxarote_zerrendak.htm Thu, 12 Sep 2019 00:00:00 +0200 Uxue Gutierrez Lorenzo https://www.berria.eus/paperekoa/1893/014/001/2019-09-12/nafarroako_gobernuak_premiaz_gutxitu_nahi_ditu_itxarote_zerrendak.htm
Ertz ugaritako gaia dela ohartarazi du Osasun Departamentuak. Batetik, zenbait espezialitatetan ikasketa horiek egin dituzten mediku gutxi daude, eta, ondorioz, zaila da langile kopurua handitzea. Eta, bestetik, lehen arretako eta ospitaleetako zerbitzuen arteko lotura hobetu beharko litzateke, Osasunbidearen aburuz. Izan ere, kontrako joerak ageri dituzte ospitaleetako eta lehen arretako zerbitzuetako itxarote zerrendek. Horregatik,«diagnostiko sakon» baten beharra azpimarratu dute Osasun Departamentuko arduradunek, ondoren «egiturazko esku hartzea» egin ahal izateko.

Zenbait neurri iragarri ditu Carlos Artundo Purroy Osasun zuzendari berriak: ordezkapenetarako behin-behineko kontratazioak, kontsulten arteko itxaronaldien kudeaketa berri bat, oporren ondorengo errutinara bueltatzea, ezohiko jardueren berreskurapena, eta, beharrezkoa balitz, gaixo batzuk bideratzea «itunpeko osasun zentroetara». Kontseilariak neurri horiek guztiak jaso nahi ditu itxarote zerrendak murrizteko plan integral berri baten barruan.]]>
<![CDATA[Marketina, euskara indartzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/011/001/2019-09-11/marketina_euskara_indartzeko.htm Wed, 11 Sep 2019 00:00:00 +0200 Uxue Gutierrez Lorenzo https://www.berria.eus/paperekoa/1928/011/001/2019-09-11/marketina_euskara_indartzeko.htm
Euskaren marka gisa definitu dutena sustatzeko abiatu dute, hain zuzen, ikerketa proiektu bat. «Beharbada ez marka hitzarekin, baina euskararen eragileak bagabiltza diskurtsoak eta lan egiteko erak lantzen. Nahiko genuke azterketa honetatik euskalgintzak —eta oro har euskarak eta euskal kulturak— estrategia bateratu batekin lan egitea, eta gero gutako bakoitzak gure markak eta estrategia propioak ahalik eta gehien hobetzea», azaldu du Olatz Olasok, Emun hizkuntza zerbitzuen kooperatibako zuzendariak. Haren aburuz, euskara «hautu» bat da egun, eta aukera hori indartzeko bide berriak urratu behar dira. Ezinegonari erantzuna eman nahian, ikerketa talde baten esku utzi dute lana. «Ohartu ginen diskurtso eta narratiba berriei buruzko eztabaidak, finean, marka zirela. Hala ere, beharbada, marka diogunean denok ez dugu gauza bera buruan, eta lehenengo lana markaren jakintza guztia hizkuntzaren eremura ekartzea izan da». Hari horri tiraka ari direla azaldu du Garaik. BERRIA Taldea ere ikerketaren parte da.

Hauek ari dira ikerlari: Irene Garcia, Patxi Azpillaga, Irati Agirreazkuenaga, Angeriñe Elorriaga, Koldo Atxaga, Sergio Monge, Ainara Miguel eta Naroa Jauregizuria. Garai dute arduradun.

Lehenengo, euskararen markaren egungo egoera aztertzen hasi dira, etorkizunean hizkuntza sustatzea helburu duen proposamen bat egin ahal izateko. Teoriatik hasi eta ondoren praxira salto egin ahal izateko, hainbat fasetan antolatu dute azterketa. Urte hasieran ekin zioten bideari, eta lehen fasean zortzi eztabaida talde antolatu dituzte, hainbat adin tarte eta eremu soziolinguistikotakoak. Bertatik ateratako datuak ordenatzen ari dira. «Orain kontzeptualizazioa garatzen ari gara, eremua teorikoki lantzen, eta horren aplikazio praktikoa izango da Euskal Herrian egingo dugun ekarpena», azaldu du zuzendariak. Hurrengo urratsa inkesta bat diseinatzea izango da, eta hortik «marka txosten bat» osatu nahi dute. Horren ostean, lantaldeak aplikazio praktikorako marka estrategiaren proposamena garatu nahi du, datorren urte bukaeran aurkezteko.

Inoiz egin gabea

Marketinari dagozkion ezagutzak hizkuntzaren alorrarekin uztartzea dute egiteko nagusia, eta horretan lehenengoak izango dira. Estreinakoz aplikatuko dute branding-a alor akademikoan. «Nazioekin eta pertsonekin erabili izan da markaren kontzeptua, eta horrek aurrekari gisa balio digu ikusteko nola egokitu den markagintza jakintza eremu ez-komertzialetara», ziurtatu du Garaik. Asmoa da gainerako hizkuntzetan aplikatzeko moduko eredu bat sortzea, kasuan-kasuan egokituko den oinarri bat prestatzea.]]>
<![CDATA[Euskararen marka aztergai duen ikerketa proiektu bat jarri dute martxan]]> https://www.berria.eus/albisteak/170892/euskararen_marka_aztergai_duen_ikerketa_proiektu_bat_jarri_dute_martxan.htm Tue, 10 Sep 2019 07:11:25 +0200 Uxue Gutierrez Lorenzo https://www.berria.eus/albisteak/170892/euskararen_marka_aztergai_duen_ikerketa_proiektu_bat_jarri_dute_martxan.htm <![CDATA[Birritan ikusteko aukera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/022/001/2019-09-06/birritan_ikusteko_aukera.htm Fri, 06 Sep 2019 00:00:00 +0200 Uxue Gutierrez Lorenzo https://www.berria.eus/paperekoa/1872/022/001/2019-09-06/birritan_ikusteko_aukera.htm
Txirrindulariak bi bider ikusteko estrategia jarraitu zuten, hain zuzen, Susana Izquierdok eta Nerea Ibarbia ama-alabek. Deustuarrak izanda, etxe azpira jaitsi eta bertatik ikusi zuten tropela nola zetorren. «Gu gure aletxoa jartzera etorri gara: babesa ematera», azaldu zuen Izquierdok. Alabak, parean jarrita, buruarekin baiezko keinua egin zuen.«Animo oihuak egitera gatoz gu». Hiru orduz egon ziren Bilboko zenbait kale itxita lasterketa zela eta, eta Izquierdok begi onez hartu zuen erabakia: «Trafiko mozketa aukera bat da hiriaz gozatzeko kutsadurarik, zaratarik eta autorik gabe; badu bere xarma. Hiru ordu libre dira».Txirrindularien lehen igaroaldia ikusi ondoren azkar hartu zuten Kale Nagusirako bidea.

Azkarrago mugitzeko eta ekitaldiari keinu eginez, bizikletan jarraitu zuten lasterketa Juan Franciscok eta Ivan Fernandezek. Kaskoa, bizikletan ibiltzeko elastikoa eta galtzak soinean, bizikleta bana eskuan zeuden biak Bilboko Euskadi plazan, txirrindulariak noiz helduko, egonean. «Ziztu bizian pasatzen dira, segundoak dira, baina kirol apur bat egin, giroa ikusi eta animatzeko aitzakia polita da». Franciscok hala azaldu zuen han egotearen arrazoia. Fernandezek, berriz, hiriari egin diezaiokeen ekarpena aipatu zuen: «Turismoa erakarri eta zaletasuna indartu dezakete horrelako ekitaldiek».

Gonzalo Peña, Alfredo Calle eta Aitor Ortuondo alabekin joan ziren San Inazio auzotik kirolariak ikustera. «Deustutik sartu direnean ikusi ditugu lehenengo, eta gero oinez hurbildu gara helmugara. Justu-justu iritsi gara garailea pasatu denean», nabarmendu zuen Callek. Philippe Gilbertek 17:00ak pasata igaro zuen helmuga, eta hantxe ziren hiru lagunak.

Aldarriak eta ikurrak

Kirolariez gain, beste protagonista batzuk ere izan zituen atzoko etapak. Banderek hartu zituzten errepide bazterrak zenbait tartetan. Ikurrinak plazaratzeko agertoki ona izan ohi dira kirol ekitaldiak, eta atzo horretarako baliatu zuten etaparen amaiera Leioako Asier Landetak eta Erlantz Pazosek. «Gure zaletasuna erakusteko era bat da», zioen Landetak. «Gure ikurrak defendatu behar ditugu. Horretarako aukera ona da helmugan erakustea eta telebista guztietan agertzea», gehitu zuen Pazos lagunak aldamenetik. Karreraren amaiera galtzearen beldur, eguerditik bertaratu ziren Landeta eta Pazos Kale Nagusira; eta txirrindulariak birritan ikusteko paradari muzin eginda, lehen lerroan mantendu ziren une oro.

Ikurrinak ez ziren izan, ordea, zaleen artean nabarmendu ziren identitate adierazle bakarrak. Hiriko kaleak Kolonbiako banderaz josi ziren, lasterketan aritu ziren Miguel Angel Lopezi (Astana) eta Nairo Quintanari (Movistar) babesa helarazteko. Marisa Herrerak lasterketarako berak propio jositako bandera jarri zuen lehen lerroan: «Ni kolonbiarrak animatzera etorri naiz, indar betean dabiltza, eta babesa agertzea garrantzitsua da. Sorterritik kanpo gaude, urruti, eta horrelakoak aprobetxatu behar ditugu gureak animatzeko».]]>
<![CDATA[Futbola, elkar ezagutzeko tresna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2019-09-01/futbola_elkar_ezagutzeko_tresna.htm Sun, 01 Sep 2019 00:00:00 +0200 Uxue Gutierrez Lorenzo https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2019-09-01/futbola_elkar_ezagutzeko_tresna.htm
Bost jokalariz osaturiko 44 taldek eman zuten izena inoizko parte hartzerik handiena izan den aldi honetan. Perez pozik zegoen «arrakastarekin»: «Giro itzela dago: 08:30ean, gu heldu garenerako, bazebilen jendea, eta horrek asko harritu gaitu». Egitasmoa errotuz joan da, eta beste kolektibo batzuk batu dira txapelketa babestera: Ongi Etorri Errefuxiatuak, Zanafrik elkartea eta Mbolo Moye Doole elkartea, besteak beste.

Harmailan eserita daude Mikel Pryce eta haren taldekideak, hamar minutuko partida jolastu berri, oraindik ere izerdi tanta kopetatik behera dariola: «Ni ez naiz horrelako egitasmo askotan egon, eta oso gustura nago. Arnasten den giroa ez da beste kirol guneetan dagoena: hau sanoagoa da, ez dago lehiakortasunik. Ondo pasatzera eta jendea ezagutzera etorri gara».

Paula Santos jokatzeko zain dago gainerako taldekideekin batera, eta hasiak dira harremanak ehuntzen: «Neska bat bakarrik etorri da, eta, jolastu nahi zuenez, gure taldera batzeko esan diogu». Bigarren urtea du Santosek txapelketan parte hartzen, eta, dioenez, iaz ezagututako jendearekin harremanetan dago oraindik. «Beti gaude ohituta espazio zurietara, eta hemen denetariko jendea ikusten duzu: denok gaude egoera berean: futbolean jolasten eta kito».

Karmela barruan «berdintasun burbuila bat» sortzen dela uste du Elmahdi Khalidi marokoarrak. «Denon arteko bakea lortzeko balio du txapelketak: disfrutatzera eta futbolean jolastera etorri gara, eta denok gara berdinak». Iazko irabazleetako bat da Khalidi, eta berriz arrakasta lortzeko gogoz heldu da: lehen partida irabazia du dagoeneko.

Owsmane Sore orain urtebete pasa heldu zen Boli Kostatik, eta aurreiritziak hausteko gunea aurkitu du txapelketa honetan: «Honi esker, jendeak ikus dezake etorkinak ez garela eurek uste duten bezalakoak; horrela, indarrak batu eta elkarrekin gauzak egiteko aukera dugu». Etxean sentitzeko aukera bat dela dio, «familia giroa» nabari duela.

Reggae doinuen ekarpena

Futbol partidak izan dira eguneko protagonistak, baina reggae doinuek ere ekarpena egin diote aniztasunaren festari. Reggae doinu afrikarrak Euskal Herrian barrena zabaltzen ditu Pantx Records kolektiboak, eta haiek dira, sorreratik, txapelketaren soinu bandaren arduradunak. «Helburua da txapelketa antirrazistari gure babesa ematea, eta musika poztasuna transmititzeko oso tresna ona da», nabarmendu du kolektiboko kide Irati Agirrek.

Karmelan bertan bazkaldu, eta arratsaldean jokatu dituzte finalaurrekoak eta finala. Irabazleek Aziz eskulangile senegaldarraren lan bat jaso dute opari. Halaxe bukatu dute eguna, Karmela «kulturartekotasunaren erakusleiho» bihurtuz beste egun batez.]]>
<![CDATA[Mendaroko ospitaleko segurtasunaz kezkatuta agertu dira langileak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/008/001/2019-08-30/mendaroko_ospitaleko_segurtasunaz_kezkatuta_agertu_dira_langileak.htm Fri, 30 Aug 2019 00:00:00 +0200 Uxue Gutierrez Lorenzo https://www.berria.eus/paperekoa/1893/008/001/2019-08-30/mendaroko_ospitaleko_segurtasunaz_kezkatuta_agertu_dira_langileak.htm
Langileek azaldu dutenez, hodi horiek sarritan matxuratu dira azkenaldian, eta Osakidetza jakinaren gainean dago. Oraingoan, hiru ordu behar izan zituzten konpontzeko. Ura 60 graduko tenperaturan zegoen, eta horrek ere langileen lana zaildu eta luzatu zuen, ondorioz kalte material handiak sortuz. «Beste aldera begiratzea» egotzi diote zuzendaritzari.

Ezbeharra saihestu egin zitekeela uste du Aner Agirrek, matxura konpontzera joan ziren langileetako batek: «Zaintzan gauden denboran ordu erdiko tartea dugu bertaratzeko, eta zerbitzu horrengatik 11 euro jasotzen ditugu». Horren ordez gaueko lanaldi osoa sortu beharko luketela uste dute beharginek, une oro ospitalean egon daitezen. Hori da, hain zuzen, greban daudenen eskakizunetako bat. Izan ere, uztail hasieran abiatu zuten greba mugagabea mantentze lanetako beharginek, pairatzen dituzten «lan baldintza prekarioak» salatzeko asmoz.

Tecman azpikontrataren eskuetara igaro ziren maiatzean, eta, aurretik zituzten lan baldintzak berreskuratzeaz gain, bi eskari egiten dituzte: KPIari loturiko soldata igoera eta guardien soldata Osakidetzako gainerako langileenarekin parekatzea. Horren aurrean, baina, Osakidetzaren eta enpresaren borondate falta salatu dute.]]>
<![CDATA[Laneko jazarpena desagerrarazi nahian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/010/001/2019-07-09/laneko_jazarpena_desagerrarazi_nahian.htm Tue, 09 Jul 2019 00:00:00 +0200 Uxue Gutierrez Lorenzo https://www.berria.eus/paperekoa/1886/010/001/2019-07-09/laneko_jazarpena_desagerrarazi_nahian.htm
Ehun urte bete berritan, erakundeko 187 herrialdeek 108. konferentzia egin zuten ekainean Genevan (Suitza), eta han onartu zuten ituna. Egitura hirukoitza du OIT erakundeak: herrialdeetako gobernu, patronal eta sindikatuek parte hartzen dute bertan. Eztabaidatu ondotik, «lan eremuan suerta daitezkeen jazarpen eta indarkieria kasuei erantzuteko» dokumentua ondu eta bozkatu zuten erakundeko kideek. Aldeko 439 boto, aurkako zazpi eta 30 abstentzio jasota, aurrera egin du proposamenak.

Dokumentuak langileak babesteko tresna baliagarria izatea du xede, baina hastapenetan dago oraindik, eta estatuen esku dago jasotakoa interpretatzea eta ezartzea. Erakundea osatzen duten 187 herrialdeek dokumentua berretsi behar dute orain, eta hortik urtebetera sartuko da indarrean ituna; betiere, estatu bakoitzak bere errealitatera moldaturiko araudi gisa. «Poztekoa da OITk itun hau adostu izana; batik bat, bete beharrekoa delako eta orain sinatzaileak behartuta daudelako ituna euren araudietan txertatzera».

Oskar Arenas Euskadiko CCOOko nazioarteko arduradunak itunaren balio juridikoa azpimarratu du. Eta Guy Ryderrek, OITko zuzendariak, posible ikusten du ituna egokiro aplikatzea:«Babes neurri hauen aplikazioa da hurrengo fasea; gure xedea da langileentzako lan eremu seguruagoa, hobea eta erosoagoa sustatzea. Herrialdeek neurriok azkar eta era bateratuan berretsiko dituztelakoan nago». Arenasek ohartarazi du OITk «salaketa publikoa» egiteko aukera duela herrialdeek konpromisoa bete ezean. Koldo Saenz LABeko nazioarteko arduraduna, berriz, zuhurragoa izan da itunaren ahalmenari dagokionez. «Prestigio kontu bat da ezer baino gehiago. OITk publikoki sala dezake estatu bat, baina ezin du zigorrik ezarri».

Oreken dantza

Ageri diren eta ageri ez diren zehaztapenak OIT barne eraketaren isla dira, nolabait. Egitura hirukoitza duen entitatea izanik —estatuetako gobernuak, patronatuak eta sindikatuak—, alderdi eta ikuspegi ezberdinak daude ordezkaturik, eta, era berean, herrialde parte hartzaileen auziarekiko iritziak. Ondorioz, balantza orekatzea ez da beti erraza izaten. Horrek, baina, erakundea «asko ez bustitzera» daramala uste du Saenzek, eta ituna iritzien arteko orekaren emaitza dela.

Berri ona da hitzarmena adostu izana. Horretan bat datoz Arenas eta Saenz. CCOsOko ordezkariak dio laneko indarkeriari aurre egiteko edozein urrats dela positiboa, baina deia egin du «hemendik aurrera aferan sakontzen jarraitzeko». Adibide bat ere jarri du: «Jazarpen kasuak egon badaude, eta, salaketa publikoa egitearekin batera, lan ikuskaritzan ere salatu behar dira».

Saenzek jasotakoaren edukian jarri du arreta: «Ezkutuan dauden zenbait jazarpen azaleratzeko aukera ematen du itunak». Prostituzioan ari direnak eta etxeko langileak izan ditu hizpide. Baina hutsunea ere sumatu du LABeko kideak. «Beste kasu batzuetan, ordea, hankamotz geratu da. Itunak ez ditu jaso langileen genero identitatearen eta sexu askatasunaren aurkako indarkeria edo jazarpena». Nazioarteko ituna izanda, Saenz jakitun dago LGTBI kolektiboarekin askotariko jarrerak dituztela OITko parte hartzaileek, eta ohartarazi du hori izan daitekeela aipamenik ezaren arrazoi nagusia. Hutsuneak zor ditzaketen arazoak herrialdeek itunaz egiten duten interpretazioaren esku geratuko dira. «Ituna orokorra da, eta zehaztapenak tokian tokiko araudien esku daude», zehaztu du Arenasek. Ibilbidearen hurrengo fasean ikusiko da itunak zer molde hartzen duen eremu bakoitzean.]]>
<![CDATA[CIE automotive taldeko Alurecy enpresako langileak itxieraren aurka hasi dira mobilizatzen]]> https://www.berria.eus/albisteak/168064/cie_automotive_taldeko_alurecy_enpresako_langileak_itxieraren_aurka_hasi_dira_mobilizatzen.htm Mon, 24 Jun 2019 07:39:47 +0200 Uxue Gutierrez Lorenzo https://www.berria.eus/albisteak/168064/cie_automotive_taldeko_alurecy_enpresako_langileak_itxieraren_aurka_hasi_dira_mobilizatzen.htm <![CDATA[Makinen ondorengo produktuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/016/001/2019-06-21/makinen_ondorengo_produktuak.htm Fri, 21 Jun 2019 00:00:00 +0200 Uxue Gutierrez Lorenzo https://www.berria.eus/paperekoa/1913/016/001/2019-06-21/makinen_ondorengo_produktuak.htm online erosketak banatzeko espazio logistiko berria. Amazonek iragarri du 50 lanpostu sortuko dituela, 2011tik itxita zegoen azpiegitura berregokitu ondotik. Orain arte, Amazonek Lezaman izan du behin-behineko biltegia, iazko irailetik, Trapagaraneko eremua eskuratu bitartean. Ezkerraldeak bizi duen paisaia eraldaketa ez da berria, baina Amazon etortzeak mesfidantza sortu du esparru askotan.

Euskal Herriko industriaren behinolako epizentroan kokatuko da banatzailea, zerbitzuen aroa bete-betean besarkatu duen eremuan. «Fabrika industrialen itxieren ondotik heldu dira zerbitzu enpresak, eta batez ere banaketa enpresak eta enpresa komertzialak». Lluis Rodriguez ekonomistak azaldu du fenomeno hori industrialde izandako eremu askotan gertatzen ari dela. Aldaketak bainoago, ezartzen ari diren merkataritza ereduek kezkatzen dute: «Amazonen eta merkataritza gune erraldoien ereduak ekonomia eta bizitza botere transnazional oligopolikoen menpe uzten du, eta kontrakoa sustatu behar da».

Trapagarandik oso hurbil daude, hain zuzen, Bizkai osoko merkataritzagune nagusiak: Max Center (Barakaldo) eraiki zuten lehenik, 1994. urtean. Haren ondoren etorri ziren Barakaldoko Megapark, 2004an, eta Portugaleteko Ballonti, 2008an. Are, Amazonek erkide bat izango du auzokide, datorren urtean AEBetako Costco kateak hipermerkatu bat irekiko baitu Babcocken orubearen beste zati batean.

Hiri handietako periferiako saltoki handien eredua «agortuta» dagoela uste du, ordea, Pedro Campo Cecobi Bizkaiko Merkataritzako Enpresari Konfederazioaren presidenteak: «Dagoeneko saturatuta gaude; ez dira horrelako azpiegitura gehiago kabitzen. Garain batean boladan egon zen, baina orain benetako konpetentzia denontzat Internet bidezko salmenta da». Oraindik ezartzen ari den online eremu horretakoa da, hain zuzen, Amazon.

Eredu berrira egokitzen

Industria zena zerbitzu da orain, eta makina zena, produktu, baina hirugarren sektorearen barruan ere agerikoak dira eredu ezberdinak. Camporen ustez, merkataritza trantsizio epe batean murgilduta dago. «Lehendabizi, periferiako merkataritza gune handiak etorri ziren; gero, esparru espezializatuetako kateak, eta orain, Internet». Merkatariek kontsumo eredu berrira egokitu behar dutela uste du Campok.

Rodriguezek, berriz, argi du tokian tokiko merkataritzaren aldeko apustua egin beharko litzatekeela. «Tokiko saltokiek auzoen bizitza elikatzen dute, eta jendea espazio publikoetara erakartzen. Merkataritza tradizionalak enplegu gehiago eta hobea sortzen du».

Bada, Amazonek piztu dituen kezken artean ageri dira sortuko dituen lanpostuen kopurua eta mota. 50 lanpostu iragarri ditu, aurretik lur horretan zegoen enpresak sortzen zituen baino nabarmen gutxiago. «BabcockWilcox 5.500 langile izatera iritsi zen 70eko hamarkadan, eta 2011n, ixteko prozesua hasi zuenean, 400 behargin inguru zituen. Amazonek 50 lanpostu sortuko ditu; nahiko eskasa dirudi, herriaren eta inguruko eremuen egoera ikusita».

Aldaketaren itzala

Eraldatu ala hil. Egoera hori du Ezkerraldeak aurrean, lantokien itxiera geldiezinaren poderioz. Amaiera orok beste hasiera bat ekarri ohi du, eta oraina ulertzeko atzera begira jartzea ere beharrezkoa izaten da askotan; dagoenaren eta datorrenaren bilakaera ez baita kasualitate hutsa izaten. Bilbo ezkerraldea osatzen duten herriak industria handien itxieren lekuko izan dira azken hamarkadetan, eta horrek eragina izan du lurraldearen paisaia ekonomikoan eta sozialean. Hala dio Rodriguezek: «80ko hamarkadatik, PSOEk eta EAJk ehun industrialaren desegituraketa bultzatu dute euren gobernu arduretatik. Nazioarteko lehiakortasunaren ondorioz, deslokalizazioari bidea eman diote horrela». Logika horren azken adibidea da Naval ontziola, baina baita aurretik erori ziren industria astuneko erreferenteak ere: Euskalduna, Bizkaiko Labe Garaiak, Aurrera eta Mecanica de la Peña 1980ko eta 90eko hamarkadetan desagertu ziren. Eta 2008ko krisiaren bete-betean hondoratu zen, hain zuzen ere, Babcock Wilcox.

Itxierek isla izan dute zenbakietan. Trapagarani dagokionez, krisiaren hasieran, 2008an, %7,3 zen langabezia tasa herrian. Babcock Wilcoxek porrot egin eta hurrengo urtean, 2012an, bikoitza baino gehiago zen: %18,38. Egun, 2019ko apirileko datuen arabera, %12.

Trapagaranen ondoko herria, Sestao da gaur-gaurkoz Euskal Herriko langabezia tasarik handiena duena: %20,8. Eta enplegu daturik kaskarrenak dituztenen artean daude eskualdeko gainerako herriak ere: Barakaldo eta Portugalete. Eskualdea lantoki erraldoiek utzitako espazioak biziberritzera behartuta dago ezinbestean, eta, horregatik, agintariek besoak zabalik hartu dituzte Amazonen eta Costcoren inbertsioak. «Jarduera etenda zegoen eremu bat berreskuratuko dugu: enplegu aukera berriak eta herrirako etekinak sortuko ditu». Xabier Cuellar Trapagarango alkateak pozik hartu du Amazonen etorrera.

Enpleguari dagokionez, Rodriguez ez dator bat eskualdea berpizteko proposatutako soluziobidearekin. «Eredu malgua duten enpresetan langileria askoz kolektibo hauskorragoa da, eta enpresek mekanismoak dituzte tranpak egiteko: negoziazio kolektiborako espaziorik ez dago, lan hitzarmenetako zirrikituak bilatzen dituzte eta euren etekinak areagotuz ezinezkoa da bizi baldintza oneko eredua sustatzea». Amazon enpresa eredu hori ezartzeko gai da.

Campok, bestalde, zalantzan jarri du Amazonek Euskal Herrian egingo duen ekarpen ekonomikoa. «Gu gehien kezkatzen gaituena zera da, lehia bidegabea egiten duela. Atzerriko enpresa bat izanda, eta lege hutsune bat dagoela kontuan izanda, zergak beste herrialde batzuetara doaz. Are, askotan diru hori ez dute inon aitortzen. Guk eskatzen duguna da salerosketa egiten den tokian aitor ditzatela zergak, gainerako saltokiek bezala».

Lan baldintzen kezka

Lanpostu kopuruaz, zerbitzu motaz eta zerga ereduaz gain, sortuko duen enplegu motak ere haserrea piztu du. «Amazon eredua lanaren zatiketan eta fragmentazioan oinarritzen da, langileen esplotazio are handiagoan; esklabotza da kasik. Halere, Euskal Herrian sindikatuen erresistentzia hasi da enpresen estrategia berri horren aurka borrokatzeko prest agertzen», ziurtatu du ekonomistak.

ELAk Amazonen lan eredua salatu du aste honetan: «Lan baldintza prekarioak ezartzen ditu: soldata txarrak, lanorduen kontrol oso zorrotzak, lan karga jasangaitzak, lanaldi amaiezinak». Bada, martxan dauden biltegietan protestak eta grebak egin dituzte langileek hainbatetan; azkenak, aurtengo urtarrilean.]]>
<![CDATA[ELAk nagusitasuna indartu du, ordezkari sindikalen %36,85 eskuratuta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2019-06-18/elak_nagusitasuna_indartu_du_ordezkari_sindikalen_3685_eskuratuta.htm Tue, 18 Jun 2019 00:00:00 +0200 Uxue Gutierrez Lorenzo https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2019-06-18/elak_nagusitasuna_indartu_du_ordezkari_sindikalen_3685_eskuratuta.htm
Bere nagusitasuna berretsi du Mitxel Lakuntzaren sindikatuak: ordezkarien %36,85 eskuratu ditu, 2014an baino %1,77 gehiago; eta Nafarroa ez beste lurraldeetan lehenengo indarra da ELA.

Oro har, emaitzen «hazkunde homogeneoa» azpimarratu du Villarrealek, baina bada alderik lurraldeen artean. Bizkaian izan da aldaketarik apalena —1,43 puntu egin du gora—, eta Araban, berriz, nabarmenenena: 2014an baino 3,31 puntu gehiago ditu. Halere, Gipuzkoan du oraindik ere ordezkaritzarik zabalena: ordezkarien %45,39 ditu ELAk bertan.

Nafarroan, hirugarren indarra da —UGT eta CCOOren atzetik—, baina aldea geroz eta estuagoa da: ordezkarien %25,17 ditu UGTk, %23,86 CCOOk, eta % 23,23 ELAk. Sindikatuak 108 ordezkari gehiago izango ditu Nafarroan: «Bizkaian, Araban eta Gipuzkoan bigarren indarra [LAB] bikoizten dugu, eta Nafarroan 117 ordezkariren aldea dago lehen hiru indarren artean», zehaztu du Villarrealek.

Zenbakiek errealitatean duten garrantziaz mintzatu da Amaia Muñoa sindikatuko idazkari nagusiaren albokoa: «Zilegitasuna ematen digute emaitzek: langileek ELAren eredua babesten dute». Eredu hori nolakoa den esplikatu du Lakuntza idazkari nagusiak: «Kontraboterean oinarritzen da gure eredua, oinarritik hedatzen da».

Eredu paktistagoa defendatzen duten sindikatuak, berriz, behera egiten ari dira urtetik urtera. Azken lau urteetan, 194 ordezkari galdu ditu CCOOk, eta beste 357 UGTk. Azken hori sindikatu bozkatuena da oraindik Nafarroan, baina behera egin du nabarmen lau lurraldeetan.

LABi ere ongi joan zaizkio gauzak, azken urteetan 313 ordezkari irabazi baititu. Hego Euskal Herriko sindikatu handienetan hirugarrena da, baina lortu du bere helburuetako bat: Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bigarren lekuan sendotzea, postu hori berreskuratu nahi zuen CCOOren kaltetan. ELAk bezala, LABek ere sindikalismo borrokalari bat aldarrikatzen du.

Borroka moldeetan dago erakunde batzuen arrakastaren eta besteen porrotaren arrazoia, Lakuntzak ziurtatu duenez: «Sindikatuek behera egiten dute euren hiztegitik greba, konfrontazioa eta halako hitzak kentzen dituztenean». Galtzaileen artean sartu du Eusko Jaurlaritza ere —«gure arrakasta gobernuaren porrota ere bada»—, Elkarrizketa Sozialaren Mahaia bultzatzen ari delako, nahiz eta, ELAren eta LABen ukoaren ondoren, negoziazio gune horretan ordezkaritzaren %29ra iristen ez diren bi indarrekin soilik ari den. «Elkarrizketa mahaia gutxiengoarekin eratzea sindikalismoaren kontra egitea da», Lakuntzaren arabera.

Batzuen alde, besteen kalte

ELAren eta Jaurlaritzaren arteko harremanak oso hotz daude. Aurrez aurreko azken elkarrizketa 2017an egin zuten, eta orduz gero lotutako hitzordua azken unean bertan behera utzi zuen gobernuak.«Jaurlaritzak oso ondo daki guk dugula nagusitasuna, baina ELAren kontrako estrategia aurrera atera nahian dabil».

ELAren emaitza onen arrazoietako bat ordezkari sindikalen ondorio dela esan du Muñoak: «Guk prekaritatearen aurka antolatu nahi dugu, eta sindikatua horretarako tresna eraginkorra bihurtu; ordezkariak lortzea da lan sindikala aurrera eraman ahal izateko lehen baldintza».]]>
<![CDATA[ELA sindikatuak inoizko ordezkaritzarik zabalena lortu du]]> https://www.berria.eus/albisteak/167799/ela_sindikatuak_inoizko_ordezkaritzarik_zabalena_lortu_du.htm Mon, 17 Jun 2019 07:11:11 +0200 Uxue Gutierrez Lorenzo https://www.berria.eus/albisteak/167799/ela_sindikatuak_inoizko_ordezkaritzarik_zabalena_lortu_du.htm <![CDATA[Mokadua, itsasotik potora]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/037/001/2019-06-15/mokadua_itsasotik_potora.htm Sat, 15 Jun 2019 00:00:00 +0200 Uxue Gutierrez Lorenzo https://www.berria.eus/paperekoa/1879/037/001/2019-06-15/mokadua_itsasotik_potora.htm
Sanzek Lisboan egin zuen topo aurrenekoz era horretako jatetxeekin, lan kontuengatik hiria bisitatzen ari zela. «Publizitate eta komunikazio agentzia baten jabe naiz, Tensi Sanchezekin batera. Lisboako bezero bat dugu, eta askotan bidaiatu behar izan dugu hara lan kontuengatik. Han ezagutu genuen kontserba ontzien eredua». Marketin adituek gauero afaltzen zuten kontserba potoak eskaintzen zituen taberna batean, eta ideia paregabea iruditu zitzaien. «Oso onak zeuden jaki guztiak, eta arrakasta handia dute Lisboan; pentsatu genuen Bilbon ez zegoela horrelakorik eta formatua gure hirira eraman genezakeela». Esan eta egin. 2016an ireki zuen El Laterio, Bilbon, Tensi Sanchez kidearekin batera.

Portugal zatitxo bat jarri nahi izan dute Bilbo Zaharraren magalean, baten esentzia eta bestearen ukitua uztartuz. «Portugalgo marinel ostatu tipikoa birsortu nahi genuen Bilbo erdian, baina gure hiriari ere keinu eginez: Bilboren bereizgarri den baldosa jarri dugu zoruan». Taberna txikia eta estua da, eta itsasoarekin lotura duen kolore urdina da nagusi. Kontserba ontziak ere apaingarri bihurtu dituzte, eta hormak janzten dituzte sardina, bakailao zein antxoa potoek, askotariko kolore, marka eta irudiz hornituta. «Gure bi zaletasun uztartzeko aitzakia ezin hobea izan da El Laterio: diseinu grafikoa eta kontserba ontziak». Izan ere, Portugalgoak dira saltzen dituzten jakien %80; han, kontserba potoen negozioa oso egonkortuta dago: «Portugalen, kontserben industria indartsua izateaz gain, lan handia egiten dute janari molde hau herritarrei hurbiltzeko; esaterako, kontserba enpresek denda propioak dituzte».

Hori, ordea, ez da gertatzen Euskal Herrian. Horregatik, Sanzek aitortu du hasieran zalantzak zituela negozioaren bideragarritasunaren inguruan. Bilbon pintxoek duten sonaz eta arrakastaz jabeturik, Sanzentzat kezka bat zen nola hartuko ote zuten herritarrek kontserben eredua. «Kontserba potoen taberna bat irekitzea arrisku bat da pintxoen erreinuan; hasieran zalantza asko genituen».

Horregatik, haien gudu zelaia beste bat izan da, eta pintxoen eremutik at mugitu dira. «Miniaturako sukaldaritza hori benetan ikusgarria da; guk beste ildo batetik jo nahi genuen, ezberdinak izan». Azkenerako, ontzien aldeko apustuak bere fruituak eman ditu, eta negozioak aurrera egin du.

Osasuntsua eta iraunkorra

Horren seinale da orain hiru hilabete beste taberna bat ireki dutela, Getxon (Bizkaia). Eredu bera mantendu eta negozioa hedatzen hasiak dira horrela. Sanzek nabarmendu du bi ostatuen aldea bezeroak izan daitezkeela, kokalekua dela eta. «Bilbon, bezero gazteagoak ditugu, arrats partean poteoan datozenak. Getxon, berriz, helduagoa da publikoa; familia asko etortzen dira».

Eredua era berean da apurtzailea eta tradizionala, eta, Sanzen ustez, kontserbek onurak besterik ez dute. «Kontserba potoetako jakiak osasuntsuak eta kalitatezkoak dira, eta, gainera, luzaroan irauten dute». Bada, potoetan gordetako elikagaiek urteak iraun ditzakete galdu gabe, eta, hala, beti daude eskura. «Azkar jaten dira, erraz, eta edozein unetan». Konplikaziorik gabe jateko aukera ematen dutela uste du, eta horretan datzala arrakastaren gakoa.

Kontzeptuan sakondu nahian, tabernaren izenaren mezuaz mintzo da Sanz: «Euskal Herrian ohikoa da tabernaz taberna ibiltzea pintxoak jaten, eta guk janari azkarraren eredu hori kontserba ontzietara ekarri nahi dugu. Lagun artean garagardo edo ardoarekin batera mokadutxoak jateari egiten dio erreferentzia izenak». Eta horri erantzuteko antolatua dago taberna; txikia izanagatik ere, hiru ataletan bereizita dago. Aurrealdean, eskaria egiteko barra dago; hor prestatzen dituzte edari eta elikagaiak. Ondoren, erdibideko korridorean, barra txikiago bat jarri dute, nahi izanez gero bertan potoak zutunik jateko. Eta, atzealdean, aulki eta mahaiekin atondu dute espazioa, patxadaz jan eta edan nahi dutenentzat.]]>
<![CDATA[«Argi dut: Afrikan dago nire etorkizuna»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2019-06-12/argi_dut_afrikan_dago_nire_etorkizuna.htm Wed, 12 Jun 2019 00:00:00 +0200 Uxue Gutierrez Lorenzo https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2019-06-12/argi_dut_afrikan_dago_nire_etorkizuna.htm Argia-ko kazetariak Niang ezagutu zuen, eta haren istorioa paperean jartzeko modukoa zela erabaki zuen. Pape Niang: Hasiera berri bat idatzi du kazetariak, senegaldarraren bizitza oinarri hartuta.

Mikel Garciak zure istorioa izan du abiapuntu, baina zurearen eran beste edozein migratzailerena izan zitekeela diozue. Antzekoak al dira zuen istorioak?

Denok irteten gara sorterritik era berean. Gure lurraldea atzean uzten dugu, beste lurralde batean zerbait bilatzeko. Bidea berdina da: sorterritik irten, bidaia egin, eta helmugara iritsi. Eta helmugan beti dago sufrimendua eta esplotazioa.

«Hasiera berri bat» dio liburuaren azalak. Zein da hasiera berria?

Egunero hasten da zerbait berria. Atzo egin zenuena gaur ez duzu egingo; gaur beste zerbait egiten ari zara. Norbanako bakoitzaren egun bakoitza hasiera berri bat da. Are, zure etxetik alde egiten duzunean, une oro ari zara hutsetik hasten.

Zuk aurkitu duzu hasiera berri hori?

Ez dut uste. Halere, hori oso erlatiboa da. Nire ingurukoen artean, badaude hobeto bizi direnak eta baita okerrago bizi direnak ere. Gehienak, okerrago.

Senegaletik atera zinenean, zer irudi zenuen Europaz?

Afrikarrek Europaz dugun irudia ona da; hori erakusten digute. Errepide handiak, etxe orratzak eta auto dotoreak. Luxua. Baina errealitatea ez digute erakusten. Hona zatozenean, errealitatearekin egiten duzu topo. Telebistan ez dira ageri kalean lo egiten dutenak; ez dira ageri zabor artean janaria bilatzen dutenak. Luxua muturren aurrean jartzen dizutenean, uste duzu beharbada posible dela bizitza berri bat hastea bertan. Errealitatea beste bat da. Alderantziz ere gertatzen da. Afrikaren aurpegi tristea bakarrik ezagutzen dute hemen: gerra eta gosetea, dena da heriotza. Inoiz ez dute benetako Afrika erakusten.

Nolakoa da benetako Afrika?

Afrika aberatsa da. Afrika baliabide naturalez josita dago.

11 urte iragan dira Afrika utzi zenuenetik. Zer balorazio egiten duzu?

Galdera zaila da hori. Senegalen geratu ziren lagunak ni baino hobeto bizi dira egun. Familia eta lana dituzte, eta ez dute eguna igarotzen polizia non ibiliko ote den galdezka. Baina denbora horrek guztiak zerbaitetarako balio izan dit: helduagoa naiz, mentalki eta bizipenetan. Badaude sekula berriz egingo ez ditudan gauzak; lehena, patera batera igotzea. Inoiz ez.

Orain ez, baina, atzera egiterik bazenu, berriz egingo zenuke?

Pateran etorri? Ez, ezta zoratuta ere.

Zergatik?

Immigrazioan dena da sufrimendua. Oztopoak daude etengabe. Afrikan bertan hasi nintzen sufritzen, eta Europara iristea are okerragoa izan da. Txalupara igotzen zarenean, gorpuak ikusten dituzu Mediterraneoan flotatzen. Gustatuko litzaidake europarrak txalupa batean sartu eta gorpu horiek ikustea. Ikus dezatela, bizi dezatela, pertsona horiek uler ditzaten. Ausartak gara gure aberrian, eta ausartagoak hona [Europara] gatozenean.

Hortaz, ez daudenentzat ere bada liburua?

Noski. Ez dut nire biografia argitaratu nire aurpegia egunkari bateko azalean ager dadin; horrek ez du ezertarako balio. Helmugara iristeko ilusioz etxetik alde egin zutenentzat da hau; ilusioz alde egin eta inoiz iritsi ez direnentzat.

«Gazte iraultzaile» horientzako aholku bat da?

Espero dut nire esperientzia baliagarria izatea gazte horientzat, birritan pentsa dezatela bidaia abiatu aurretik. Oso gogorra da.

Nolakoa da zure bizitza prozesu horren guztiaren ondoren?

Kooperatiba batean egiten dut lan, Artean, eta unean-unean bizi naiz. Ez dut planik biharko. Gauza bat dut argi: nire etorkizuna Afrikan dago.

Zer behar duzu itzuli ahal izateko?

Itzultzea ere ez da erraza. Nonbaitetik alde egiten baduzu dena atzean utzita, bueltan hutsetik hasi behar duzu, eta hori ondo prestatu behar da. Afrikan duten irudia da Europara bazoaz diruarekin bueltatuko zarela, aberastuta. Halere, beharbada nahi nuena lortu gabe itzuliko naizen arren, urte hauek zerbaitetarako balio izan didate; ezin naute engainatu, badakit zer dagoen.

Zer sentitzen duzu zure bizitza liburu batean ikustean?

Nik uste dut irakurleak hunkitu egiten direla. Nire esperientzia kontatzen dut, eta uste dut horri esker posible dela askok etorkinen inguruan duten iritzia aldatzea.]]>
<![CDATA[Mundu jasangarriago baten ikur]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/048/001/2019-06-08/mundu_jasangarriago_baten_ikur.htm Sat, 08 Jun 2019 00:00:00 +0200 Uxue Gutierrez Lorenzo https://www.berria.eus/paperekoa/1887/048/001/2019-06-08/mundu_jasangarriago_baten_ikur.htm
Bada, hiru ontzi horietako batek geldiunea egin du Bilbon egunotan. Itsas Adar museoaren parean amarratuta dago Artic Sunrise ontzia asteazkenetik, eta igandera bitarte egongo da ikusgai. Bere handitasunean hasia da herritarren ikusmira pizten. «Itsasontzi hauek Greenpeaceren ikur dira, eta beharren arabera munduan dabiltza; batzuetan gertatzen da gurean gelditzen direla», esan du Floresek. GKEak duen itsasontzirik handiena (Esperanza) Bilbotik pasatu zen 2017an, eta oso harrera ona izan zuen. Oraingoan ere hala espero dute. «Bilbon jende asko erakartzen dugu; ez da kasualitatea izan hemen geldialdia egitea». Horregatik, bisita gidatuak antolatu dituzte boluntarioek eta eskifaiako kideek, doan.

Ontziaren barrunbeetan

Goizeko hamarretatik hasi da jendea pilatzen ontziaren sarreran. Ilaran zain daude Errekaldeko Gabriel Aresti eskolatik heldutako lau ikasle eta bi irakasle. Karmele Gorostizaga hezitzaileak azaldu du txangoaren zergatia: «Eskolako irakasle bat Greenpeaceko bazkide da, eta ideia polita iruditu zitzaigun etortzea, ikasleek ikus dezaten Greenpeace nondik nora ibiltzen den eta zer lan egiten duten».

Euren txanda iritsi da, eta jarri dira borobilean bisitako gainerako taldekideekin. «Ongi etorri Artic Sunrise-ra. Nire izena Unai da, eta zuen gidaria izango naiz ibilbidean zehar». Unai Pelaez boluntarioa dute gidari, eta ontziaren jatorriaz mintzatu zaie: «Herbehereetako bandera darama ontziak, eta esaten da itsasontziaren barruan gaudenean herrialde horretan egongo bagina bezala dela. Barkua herrialde horri erosi genion, eta horri keinu egin nahian jarri dugu bandera». 1995az geroztik dago elkartearen eskuetan Artic Sunrise.

Ontziaren atzealdean hasi dute bidea, popan, eta erraietara egin dute jarraian. «Kontuz eskailerekin, ondo heldu», ohartarazi du gidariak. Bigarren geralekuan zain dute Pablo Serra ekintzailea, eta hark Greenpeaceren oraingo kanpainaren inguruan informatu ditu bisitariak. «Helburua da 2030. urterako nazioarteko urak —ozeanoen %30— babesteko hitzarmen bat lortzea». Floresek esan du herrialde baten menpe ez dauden eremuak direnez babes falta handiagoa dutela. «Kalteberagoak dira; araudia ez dago argi, eta denetik egiten da bertan».

Bisitak aginte gelan jarraitu du. Handik gidatzen da ontzia, eta pantailaz, botoiz eta palankaz josia dago. Alejandro Domingez eskifaiako kideak hartu du hitza. «Andreak eta gizonak daude ontzian?», galdera. « Bai, orain %70 gizonak gara, baina ahalegin berezia egiten da oreka mantentzeko», erantzun du Domingezek.

Bisitan dago Jose Luis Dacosta mallabitarra.«Duela 27 urtetik naiz bazkide, eta hau era bat da ikusteko nire dirua nonbaitera doala; pozgarria da». Gazteek holako bisitetan parte hartzea ezinbestekoa dela gaineratu du. «Horien esku dago aldaketa».]]>
<![CDATA[Googleren bideak galbide]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1931/038/001/2019-06-05/googleren_bideak_galbide.htm Wed, 05 Jun 2019 00:00:00 +0200 Uxue Gutierrez Lorenzo https://www.berria.eus/paperekoa/1931/038/001/2019-06-05/googleren_bideak_galbide.htm
Bigarren kasuari erreparatzen hasi zitzaion Gari Araolaza Codesyntax enpresako teknikaria, bere azalean bizitakoa oinarri hartuta. Bada, handik eta hemendik jasotako bizipenak bilduta, sei errepide arazotsuekin egin du topo Euskal Herrian: hainbat arrazoirengatik, ez dira egokiak. Google Maps aplikazioak, ordea, horietatik bidaltzen ditu autoak, kamioiak eta bestelako garraiobideak, eta hori da arazoa.

Google Maps aplikazioa Google enpresaren esku dago, eta mundu osoko datuak kudeatzen ditu; puntu batetik bestera joateko bideen berri ematen du: oinez, autoz, edo garraiobide publikoa erabiliz. Ez du beti asmatzen, ordea. Araolazak onartu du ohikoa dela horrelako sistemek akatsak izatea, eta ez dela erraza mapa sare erraldoi bat une oro eguneratua mantentzea. Haren kezka egoeraren kudeaketari dagokio gehienbat: «Arrunta da mapek akatsak izatea, Googleren erantzun falta da benetako arazoa». Izan ere, hori ikusita, Araolazak hainbatetan pasatu dio abisua Googleri, bide horiek sistematik ezaba ditzan. Ez du inoiz erantzunik jaso, ez eta soluziobiderik ere: «Horrelako abisuak pasatzeko tresna bat sustatzen du Googlek berak, baina, gero, ez dute erantzuten; eta konpondu ere ez dute egiten mapa». Sare sozialen bidez ere saiatu da abisatzen, aurkitu dituen galbideak Twitterren argitaratuz.

Mapen eguneratze faltaren atzean zenbait arrazoi igarri ditu Araolazak. «Batetik, gastu ekonomikoa dago. Norbait bidali beharko lukete nik diodana egia dela ziurtatzera, eta hori gastu handia da». Eta, horrekin batera, datuen sareak egin behar duen bide luzeari atxiki dio teknikariak hutsunea. Araolazak badaki ezinezkoa dela datuak une oro eguneratuta edukitzea, baina esku hartzearen katean antzeman du eraginkortasun eza: «Informazio geografikoaren mundua izugarria da, eta eskualdatze asko dago. Ziurrenik, errepide horiek ez ditu Googleko inork marraztu, beste enpresa batek baizik; kate horrek akatsak sortzen ditu, eta informazioa galdu egiten da». Horrek ez omen du justifikatzen, ordea, Googlerekin kontaktuan jartzeko bide zuzenik ez edukitzea. «Maparen zuzentasunak ezin du Googleren mende egon».

Araolazak zerrendan sei galbide ezarri ditu orotara. Lau Gipuzkoan: Eibar, Deba, Zumaia eta Mutrikun. Eta bana Bizkaian -Elorrion- eta Zuberoan -Urdiñarbetik Altzürüküra-. Lehenik, Mutrikuko kasuaren berri izan zuen, herriko turismo bulegoak jakinarazita. Aitzuetarako kanpinerako bidea dago gaizki markatua, eta bezero askok arazoak dituzte oporraldi eremura iristeko. Zuberoako errepideetan, Araolaza bera galdu zen orain dela pare bat hilabete, eta gainerako galbideak ingurukoen bidez ezagutu ditu.
Elorrioko kasua, esaterako, Joxe Aranzabal kazetari eta irakasle elorriarrak kontatu zion teknikariari: «Elorrion bi biderekin daude arazoak: Argiñetako nekropolirako bidearekin eta Mendraka auzora doan errepidearekin. Gaur egun, jendeak Google Maps hartzen du, eta horri jarraitzen dio», azaldu du Aranzabalek. Bi kasuetan, GPS sistemak adierazitako bidea ez da egokia autoentzat. «Handik traktoreak eta mendiko motorrak ibiltzen dira, baina ezleku bat da». Aranzabalek esan duenez, nekropolirako bidea izanda, asko eta asko dira bidean galtzen direnak. «Udan bisitari asko dator, eta Google Mapsek bide estu eta aldapatsu batetik bidaltzen ditu; gainera, badago errepide egoki bat udaletxetik zuzen-zuzen gora eginda». Uste du Google Maps programatua dagoela biderik motzena proposatzeko, horren egoera kontuan hartu gabe.

GPSari segi, itsu-itsuan

Debako Perlakua Saka landetxerako bidea da Googlek oker adierazita duen beste errepideetako bat. Sarritan pairatu ditu jarraibide desegokien ondorioak Nerea Arrizabala landetxeko langileak. Hark azaldu du azken urteetan oso maiz galdu direla bezeroak Perlakua Sakarako bidean. «Debara sartzeko esaten die GPSak, eta hortik ez dago errepiderik honaino iristeko, oinezkoentzako bide bat baizik. Asko ez aurrera ez atzera geratzen dira puntu batean». 2005ean ireki zuten landetxea, eta Arrizabalagak uste du lehen ez zutela horrelako arazorik, jendeak ez zuelako GPSa horrenbeste erabiltzen. «Egun, dena da teknologia, eta horri baino ez diote jaramonik egiten». Eta teknologia berrien gorakada horrekin lotu du arazoaren areagotzea: «Egoera okertu egin da, batez ere jendea hasi denetik GPSa mugikorrean erabiltzen». Arrizabalagaren kasuan, haren lanbideari zuzenean eragiten dio arazoak, eta eguneroko ogia du bezero galduen deiak jasotzea. «Guk abisatzen diegu, eta gure webgunean adierazita dago nola heldu, baina, gero, jendea behin eta berriz sartzen da bidezidor horretatik. Egia esan, ez dut ulertzen nola sar daitezkeen hor; bidea hondatuta dago, eta kilometro gutxiren buruan buelta eman ezinik geratzen dira». Askok antzeko soslaia dutela ere ohartarazi du langileak. «Galtzen diren gehienak gazteak dira, eta horiek seinaleei baino kasu gehiago egiten diete GPSaren jarraibideei». Sustoren bat edo beste ere izan dute. «Bospasei aldiz jaitsi behar izan dugu traktorearekin bidaiarien bila. Kasurik okerrena euria ari zuen gau batean izan zen; hiruzpalau ordu eman zituen nire aitak bezeroen autoa atera ezinik. Azkenean lortu zuen, baina autoa irristatu egiten zen basa zela-eta, eta istripu bat gerta zitekeen». Araolazaren anaia izan zen, hain zuzen ere, landetxeko bezero galduetako bat, eta horrelaxe gehitu zuen teknikariak zerrendara.
Konponbidea bilatzen ere saiatu da Arrizabalaga hainbat bidetatik, arrakastarik gabe. «Udaletxekoei pasa genien abisua, eta Googleri ere bai, baina, oraingoz behintzat, ez da ezer konpondu». Googleren erreakziorik eza ikusita, udalari eskatuko dio pasabidea ixteko. «Berriz hitz egin beharko dut udaletxekoekin debeku seinalea jar dezaten». Aranzabalek ere abisua pasa zuen. «Googleren robot batek ohar automatiko bat bidaltzen dizu esanez abisua jaso dutela, baina ez dago inor horren atzean; sistema robotizatuegia dago».

Google Mapsetik harago

Konpainia erraldoia isilik dagoela ikusita, zain egon ez, eta Googleren «atzaparretatik» ihes egiteko deia egin die Araolazak herritarrei. Dagoeneko badiren mapa sistema alternatiboak erabiltzea sustatu nahi du teknikariak. «Open Street Map sistema delakoak Wikipediaren antzera funtzionatzen du: norberak egin ditzake aldaketak, Googleren zain egon beharrean». Mundu mailako aplikazioa da Open Street Map, eta Codesyntaxeko kideek harekin kolaboratzen dihardute, ezagutzen dituzten bideak markatu eta desagertzen diren bideak ezabatuz, esaterako.

Araolazak uste du hori dela jarraitu beharreko bidea. «Etorkizunera begira, mapa libreen sistema erabiltzea da onena; epe laburrean, berriz, Googlek erantzun dezala». Aranzabalek, ordea, uste du gidari gehienek baliatzen dutela Google Maps sistema, eta, hortaz, sistema fidagarritzat dutela mugikorreko GPSa. Horrek, haren aburuz, enpresa kargu hartzera eraman beharko luke. «Googlek ardura berezia du; batzuk ari dira gaizki dagoen informazioa zuzendu nahian, eta ez diete erantzuten».     ]]>
<![CDATA[Kazetaritzatik harago kazetari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1859/027/001/2019-06-01/kazetaritzatik_harago_kazetari.htm Sat, 01 Jun 2019 00:00:00 +0200 Uxue Gutierrez Lorenzo https://www.berria.eus/paperekoa/1859/027/001/2019-06-01/kazetaritzatik_harago_kazetari.htm
Ikerketa bat abiatu zuen Deuzek 2014. urtean Tamara Witschge Groningengo Unibertsitateko (Herbehereak) irakaslearekin batera, informazioaren eta horretan ari diren profesionalen mundua aldatzen ari zela atzemanda. Ordutik, hamabi herrialdetako 150 kazetari elkarrizketatu dituzte Witschgek, Deuzek eta euren ikasleek; eta Beyond journalism: Operationalizing the Future of the Profession liburuan bildu dituzte lekukotzak. Mundu osoko kazetaritza start-up-etan jarri dute fokua -teknologiekin harreman estua duten enpresa hasiberriak-, fenomenoa globala dela iritzita.

24 start-up-etako kide batzuk elkarrizketatu dituzte, enpresa hasiberrien eredua zein den ezagutzeko. «Emozioen kazetaritzarekin egin dugu topo, kazetaritzaren ezaugarri estandarren geruzaren azpian dagoen informatzaile gizatiarrarekin». Izan ere, ezaugarri berezituak dituzte, eta «betiko kazetaritzaren moldeetatik at» aritzen dira profesionalak. Teknologiekin eta komunikatzeko bide berriekin lotura estua izan ohi dute; eta, era berean, gazte ekintzaileak izan ohi dira halakoen sustatzaileak. Subjektu horretaz ere gogoetatu du Deuzek, irakaslea den heinean, «ekintzaileen iruditegia desmitifikatu» beharra dagoela uste baitu. «Ideia zoragarri batekin negozio bat irekitzen duen gizabanakoaren eredua txorakeria hutsa da». Dirua besterik bilatzen ez duen eredua dela uste du, errentagarritasunaren izenean informazioa «saltzen» duena. Horrek ezaugarritzen baitu kazetaritza, hori da kazetaritzaren goialdeko geruza. «Egia eta objektibotasuna herrialde demokratikoen ardatza dela... horrelako definizioen azpian gordetzen da kazetaritzaren benetako identitatea». Horren bila aritu da ikerketan, eta azpiko geruza horietan guztietan aurkitu ditu «zoriontsuak diren kazetariak».

Lan egitea eta zoriontsu izatea posible dela, hori frogatu diote egindako elkarrizketek Deuzeri; eta hari horretatik tiraka zerrendatu ditu horrelako langileen ezaugarriak. «Lan afektiboa egiten dute, norberaren identitatearekin zerikusia duen lana da, lan immateriala». Eta emozio horiek izan ditu ahotan etengabe, informazioa eskaintzeko ezinbesteko tresna balira bezala. «Kazetari horiek sentitzen dute beren burua sar dezaketela albistean; inork ez die esaten zer eta nola idatzi behar duten, ez dute inoren agindurik bete behar». Autonomia horrek egiten dituela zoriontsu dio Deuzek, eta horrela aurre egiten diotela kazetaritza eredu horrek izaten dituen oztopoei. Kazetari horiek baldintza oso prekarioetan lan egiten dutela azaldu du Deuzek, start-up-en eredua ez baita errentagarria. Horri aurre egiteko gaitasuna txalotu du Deuzek. «Nepalen lurrikara baten ostean jarraitu zuten informatzen. Kuban, pendrive-etan legez kanpo gordetzen dituzte albisteak».

Pasioa nabari zaio Deuzeri, kezkaz aztertu badu ere. «Pasioak arazo bat du: agortu egiten da. Muturreko sentimendu bat da; eta, beraz, ezin da intentsitate hori luzaroan mantendu».

Kazetaritzan lur hartzeko izan bada ere, filosofiara jo du Herbehereetako irakasleak; Friedrich Nietzsche filosofo alemaniarraren hitzak bere eginez. «Galdera bat egin zuen Nietzschek Honela mintzatu zen Zaratustra liburuan: Zein gizaki mota izango ginateke gizaki gisa eusten gaituzten gauza guztiak kenduko balizkigute? Zer litzateke gizakia biluztuko balitz?». Ariketa kazetaritzaren alorrean egin nahi izan du Deuzek, sektorearen zirrikituak, ereduak eta gaur egungo egoera aztertzeko.]]>
<![CDATA[«Hazkunde ekonomiko itsuak amildegira garamatza zuzenean»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2019-05-23/hazkunde_ekonomiko_itsuak_amildegira_garamatza_zuzenean.htm Thu, 23 May 2019 00:00:00 +0200 Uxue Gutierrez Lorenzo https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2019-05-23/hazkunde_ekonomiko_itsuak_amildegira_garamatza_zuzenean.htm 2030erako jokaleku ekosozialista eta ekofeministak proiektuan. Espresio anitzetako kideak batuz prozesu parte hartzaile bat abiatu nahi dute. Lehen foroa Durangon (Bizkaia) egingo dute, etzi.

Ekosozialismoak ekologismoa eta sozialismoa uztartzen ditu. Nola definituko zenuke batuketa hori?

Ekosozialismoa pentsamendu alternatiboan kokatzen den joera bat da, eta hasiera-hasieratik izan du helburu bikoitza: saiatu da uztartzen justizia soziala eta ingurumenaren iraunkortasuna. Guk Euskal Herritik, ordea, aldarrikatzen dugu ekosozialismo feminista deritzoguna. Guk argi baitaukagu egungo sisteman ez bezala gizartearen helburu nagusia izan beharko litzatekeela gauza guztien gainetik bizia erdigunean jartzea: bizia zaintzea eta babestea.

Zeri deritzozue zehazki bizitza erdigunean jartzeari?

Gure ikuspegian bizia dago politika guztien erdigunean, eta, horretarako, ikuspegi feminista oinarrizkoa da. Nik ez nuke ulertuko sozialismo bat oinarri feminista barik. Baina, horrez gain, gure ikuspuntuak izan nahi du lau begiradaren arteko sintesi bat, lau koloreren artekoa: berdea —ekologismoa—, morea —feminismoa—, gorria —sindikalismoa eta justizia soziala— eta beltza —burujabetza eta autogestioa—.

Lau esparru horietan ardazten da zuen proposamena, baina nolakoa da errealitatea egun?

Egungo gizartearen iparrorratza erabat bideratuta dago inbertsoreentzat etekinak lortzera. Guk iparrorratza birbideratu nahi dugu. Uste dugu datu eta ebidentzia zientifiko nahikoak daudela aro baten amaieraren aurrean gaudela esateko.

Zer aro?

Baliabide naturalen oparotasunaren aroa da amaitzear dagoena. Energia ugaria, merkea eta balioaniztuna amaitzen ari dira; batez ere, petrolio konbentzionala eta erregai fosilen agortze progresiboaren ondorioz. Eta baita materialei dagokienez ere, batez ere mineral estrategiko batzuen eskasiaren eraginez. Eta, gainera, hori gertatzen ari da geroz eta hauskorragoa den eta ekologikoki gero eta hondatuago dagoen planeta batean. Klima aldaketak, biodibertsitatearen krisiak eta beste adierazle esanguratsu batzuek argi erakusten digute hori.

Zer erantzun eskatzen du horrek?

Egoera horren aurrean, ezin ditugu begiak itxi eta ezer gertatuko ez balitz bezala egin. Ezin dugu orain arte bezala jarraitu, itsu-itsuan hazkunde ekonomikoaren bidetik, hazkunde ekonomikoa gauza guztien soluziobidea balitz bezala. Gizarte produktibista eta kontsumista hau gurpil batean sartuta dago: gero eta gehiago produzitu, gero eta gehiago kontsumitzeko, eta, era horretan, gero eta diru gehiago irabazteko. Hazkunde ekonomiko itsuak zuzenean amildegira garamatza. Gurpil horren azeleragailua zapaltzeari utzi, eta galga ondo zapaltzen hasi behar dugu. Horretarako, erabateko lehentasuna bihurtu behar da beste egoera horretarako trantsizioak martxan ipintzea. Izan ere, gure planteamendua ez da bakarrik aurka egitea; gure ustez zer egin beharko litzatekeen ere esaten dugu.

Trantsizio horiek martxan ipintzeko proiektua da 2030erako jokaleku ekosozialista eta ekofeministak?

Proiektu handi horren erronka nagusia trantsizio ekosozialista eta ekofeminista bideratzeko zenbait jokaleku irudikatzen laguntzea da. Trantsizio hori irudikatzeko, hamalau ekintza lerro zerrendatu ditugu, eta ekintza lerro horiek guztiak lehen aipatutako lau ikuspegi horiek zeharkatuta egotea eta horien ondorio izatea.

Abiapuntutzat Durangoko bilkura jarri duzue.

Lehenengo foro parte hartzailea izango da, eta pilotu moduan hartuko dugu. Bertan, lehen ekintza lerroa landuko dugu: klima aldaketa eta energia trantsizioa. Lehenbizi planteatuko dugu zer helburu jar daitezkeen gaiaren inguruan, eta, gero, helburu horietara iristeko neurriak zehaztu.

Nork eramango du aurrera prozesua?

Guk zirriborroa egin dugu, baina pizgarria besterik ez dugu izan nahi. Motorra herritarrak dira, baina erakundeen beharra dago aurrera eramateko. Gustatuko litzaiguke gizarte zibilean hedatzea, baina baita ezker alternatiboaren bidez instituzioetara heltzea ere; joko bikoitz horretan mugitzen gara. Planteatzen dugu gizarte aktibo batek eraldatu dezakeela joko instituzionala.]]>