<![CDATA[Xabier Martin | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 21 Sep 2018 14:02:39 +0200 hourly 1 <![CDATA[Xabier Martin | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Gasolioa ia lau zentimo garestituko da gobernuaren zerga aldaketak eraginda]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/016/001/2018-09-21/gasolioa_ia_lau_zentimo_garestituko_da_gobernuaren_zerga_aldaketak_eraginda.htm Fri, 21 Sep 2018 00:00:00 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/paperekoa/1891/016/001/2018-09-21/gasolioa_ia_lau_zentimo_garestituko_da_gobernuaren_zerga_aldaketak_eraginda.htm
«Espero dut kontsumitzailearen patrikan ez izatea eragin handirik», esan du Monterok RNE irratian; «aletxo bat izango da gure bilobek planeta berde batekin gozatu ahal dezaten». Ministroak berretsi du dieselaren igoerak ez diela eragingo garraiolariei; sektore hori salbuetsi egingo du gobernuak.

Edonola ere, gasolinaren eta gasolioaren salneurrien aldea modu esanguratsuan murriztuko da luze gabe. Gasolinaren batez besteko prezioa 1,35 euro zen atzo Hego Euskal Herrian; dieselarena, 1,26 euro. Igoeraren lau zentimo gehituz, 1,30 euro inguru litzateke. Orain, bederatzi zentimoren aldea dago; igoerarekin, bosten aldea izango litzateke.

Auto salmentek azken hilabeteetan islatu duten gasolinaren aldeko hautua indartuko luke aldagai horrek. Batez beste hamar urtean finkaturik dago diesel autoa erostearen konpentsazioa urtero 20.000 kilometro eginda —diesela 2.000 euro inguru garestiagoa da batez beste modelo bereko gasolina baino —; bada, aurrerantzean urte gehiago beharko dira erosketa garestiagoa konpentsatzeko.

Argindar merkeagoa

Erregaiaren zerga ez da Pedro Sanchezek igoko duen zerga bakarra. Monterok esan du bankuek zergetan pagatzen duten kopurua handitzeko asmoa duela, eta bi bide aztertzen ari direla horretarako. Lehena litzateke salerosketei zerga berri bat ezartzea, eta bigarrena sozietate zergan pagatzen duten tasa igotzea. «Batera edo bestera, bankuek ahalegin berezi bat egin beharko dute 2019an», esan du Ogasun ministroak. Erantsi du bankuekin batera lantzen ari direla ahalezko zerga igoera horiek.

Argindarrari dagokionez, zerga jaitsiera iragarri zuen Madrilgo gobernuak, atzo, ekoizpenaren %7ko zerga zerora eramanda. %2 inguruko jaitsiera ekarri beharko luke horrek fakturan, azken urteetako garestitzea apur bat apaltzeko; Montero ministroak ohartarazi du ogasuna «begira» egongo dela. Halaber, berretsi du energiaren zerga hori bertan behera uzteak 1.000 milioi euro biltzea eragotziko diola Ogasunari.

Ez du azaldu, ordea, zenbat gehiago bilduko duen aurten CO2 igorpenen prezioaren gorakada handiarengatik; adituek diote gorakada horrek osorik konpentsatuko duela energiaren ekoizpenaren zergan galduko dena.]]>
<![CDATA[Argindar garestiari aurre egiteko bonu soziala zabalduko du Madrilgo gobernuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1920/002/001/2018-09-20/argindar_garestiari_aurre_egiteko_bonu_soziala_zabalduko_du_madrilgo_gobernuak.htm Thu, 20 Sep 2018 00:00:00 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/paperekoa/1920/002/001/2018-09-20/argindar_garestiari_aurre_egiteko_bonu_soziala_zabalduko_du_madrilgo_gobernuak.htm
Handizkako merkatuan beste urteko maximo bat finkatu zen egunean (75,93 euro, megawatt-ordu), energiaren merkatuaren sistema «zaharkitua dagoela» onartu zuen Trantsizio Ekologikorako ministro Teresa Riberak, «orain hogei urteko egoerari begira» antolatua dagoela, eta kontsumitzaile txikiei kalte egiten diela. Eta diagnosia egin ondoren, hori guztia aldatzeko urratsak egin behar direla esan zuen. Handizkako merkatuaren erreforma sakona aipatu zuen, aldaketa fiskalak eta energia biltegiratzeko sistemak. Pedro Sanchezen gobernuak urrats horiek egiteko asmo argia duela erantsi zuen; baina sei hilabete barru hura kide den gobernuak gobernatzen jarraituko ote duen ez zuen argitu, jakina, ezinezkoa baita.

Izan ere, Sanchezen gobernuak pobrezia energetikoaren aurkako estrategia oso bat aurkezteko helburua dauka sei hilabeteko epean. Energia berriztagarriei ateak parez pare zabaldu nahi dizkie, eta ikatz bidezko energia desagerrarazi. Riberak ez zuen ezkutatu kontsumitzaileei kalterik handien egiten diena enegiaren erraldoiei mesede egiten dien merkatuaren sistema iluna dela.

Berriztagarrien ordua da

Eta datu argigarriak eman zituen. Kontsumitzaile txikien kasuan, %50 da fakturaren atal trinkoa (kontratatutako potentzia, zergak eta beste hainbat kontzepturen ordaina); beste %22 zergak; eta bakarrik %28 kontsumoa bera. Kontsumitzaile handien kasuan, %28 da atal trinkoa, %21 zergak, eta %51 kontsumoa. Argia da ondorioa: handizkako merkatuaren sistema osoa aldatzen ez den bitartean, adabakiak baino ez dira izango edozein gobernuk hartu ahal izango dituen neurriak garestitzeak iristen direnean.

Bonu soziala lortzeko baldintzak arintzea da adabaki horietako bat. Urriaren 8an amaitzekoa da bonu sozial berritua eskatzeko epea. Fakturan %25 eta %40 arteko beherapena dakar haren onuradun izateak. Baina PPk ezarritako baldintza berriekin milioi bat kontsumitzaile gera daitezke bonu sozialik gabe. Sanchezen gobernuak egingo dituen aldaketen ondoren, PPren erreformaren aurretik zeuden 2,5 milioi kontsumitzailek jarrai lezakete bonu sozialarekin. Zenbaki zehatzak urte amaieran jakingo dira.

Bestalde, ekoizpenaren %7ko zerga ia %0ra eramateak mila milioi euro inguru biltzea eragotziko dio Espainiako Ogasunari. Horrek ez du esan nahi kontsumitzaileen faktura %7 jaitsiko dela; jaitsiera hori %2 eta %3 artean finkatuko dela kalkulatu dute adituek. Zerga baliogabetu dela jasotzen duen hurrengo fakturan islatuko da beherapen zehatza.

Epe ertainera, ordea, Espainiako Gobernuak energiaren sistema modu sakonean aldatu nahiko luke, adabakietatik harago. Norberak energia sortzeak duen zerga -Eguzkiaren zerga esaten zaiona- kenduko duela ere iragarri zuen. Energia iturrien artean, berriztagarriak merkeagoak direla azaldu zuen, baina handizkako merkatuaren arauek ahalbidetzen dutela beti iturri garestienaren prezioa gailentzea, eta gasarena edo ikatzarena izaten dela hori. Berdin dio mix osoan ekarpen txikia egitea; iturririk garestienek finkatuko dute mixaren azken prezioa aurrerantzean ere. ]]>
<![CDATA[Autogintza susmopean berriro]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/010/001/2018-09-19/autogintza_susmopean_berriro.htm Wed, 19 Sep 2018 00:00:00 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/paperekoa/1877/010/001/2018-09-19/autogintza_susmopean_berriro.htm Dieselgate auziak mugarria jarri zuen Europaren industriaren motortzat jotzen den sektorean, baina orain jakin da haren itzala uste baino luzeagoa izan litekeela. Europako Batzordeak ikerketa ofizial bat abiarazi du argitzeko ea BMW, Daimler eta Volkswagen taldeko konpainiek (VW, Audi eta Porsche) kartel bat osatu duten. Akusazio larria da, Europa osoko ingurumenari dagokiolako. Batzordeak jakin nahi du Alemaniako autogintzak bat eginda erabaki ote duen igorpen kutsagarriak txikitzeko teknologian ez lehiatzea.

«Kartela osatu dela frogatzen bada, agerian geratuko litzateke Europako kontsumitzaileei galarazi egin zaiela gutxiago kutsatzen duten autoak erosi ahal izatea, teknologia hori erabilgarri egonda ere». Margrethe Vestager Lehia komisarioaren hitzek argi uzten dute Alemaniako autogintzarentzako kalterik handiena izen onaren galerarekin dagoela loturik berriro, irits litezkeen isunak isun.

Txip iruzurgileetan ere bai?

Ustezko itun horrek Europako lehiaren araudia urratuko luke. Garapen teknologikoa mugatzen duten akordioak erabat legez kanpokoak dira Europako Batasunean. Zer gertatu da, ordea, konpainien aurkako susmo berri hori sortzeko? Bada, 2017an egindako hainbat miaketek oinarria eman diote akusazioari. Lehia ataleko zerbitzuak hainbat agiri ikuskatzen aritu ziren Volkswagen, BMW, Daimler eta Audiren egoitzetan. Aurkitutako dokumentazioak bultzatu du batzordea ikerketa ofiziala abiaraztera. Konpainia horiek hainbat batzar egin zituzten, besteak beste, igorpen kutsagarriak txikitzeko teknologiaren garapena eta aplikazioa erabakitzeko. Bruselak argitu nahi du Europan saldutako autoen mugak adostu ote zituzten.

Ate joka dagoen eskandalu berri honetan, gainera, bi motor nagusiak dira protagonista, diesela eta gasolina. Gasolioari dagokionez, batzordeak argitu behar du ea esku hartu duten nitrogeno dioxido (NOx) igorpenei eragiten dion SCR katalisian; gasolina motorrean, berriz, partikulen iragazkietan (OPF) eragin ote den.

Baina Alemaniako autogintzan kartel bat osatu ote den argitzeko ikerketak iraganeko mamuak itzularaz ditzake, gainera; izan ere, eragina izan lezake dieselgate auzian ere. Igorpen kutsagarriak ezkutatzeko txip iruzurgileen erabilera ere adostua izan zelako susmoa aspaldian dago mahai gainean. Batzordeak zuhurtziari heldu dio gaia horretan. «Orain, batzordeak ez du frogarik esateko ikertuek jarrera koordinatu zutela legez kanpoko txipei dagokienez». Diesel autoen igorpen kutsagarrien probetan, legez kontrako mekanismo horiek emaitza faltsuak eman zituzten, eta horiek dira dieselgate auziaren oinarria. Volkswagen taldeak milaka auto saldu zituen euskal merkatuan motor trukatuekin.

Edonola ere, Bosten zirkulua esaten dioten taldeko konpainiek (BMW, Daimler, Volkswagen, Audi eta Porsche) beste hainbat gai aztertu zituzten bileretan; besteak beste, eserleku bakoitzaren gutxieneko kalitatea, kalitate kontrolen prozedurak, kabrioleten sabaia jar edo ken daitekeen gehienezko abiadura, talken inguruko probak eta segurtasun testak, betiere elkarren lana amankomunean jartzeko. Hortaz, esan daiteke atal askotan Alemaniako autogintzaren konpainia pribatuak elkar hartuta aritu direla, baina beste kontu bat da bilera horiek Europako lehiaren arauak haustea, konpainien kooperazioak ez duelako esan nahi ezinbestean kartel bat osatu dela.]]>
<![CDATA[Alemaniako autogintza susmopean da berriro]]> https://www.berria.eus/albisteak/156768/alemaniako_autogintza_susmopean_da_berriro.htm Tue, 18 Sep 2018 18:00:03 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/albisteak/156768/alemaniako_autogintza_susmopean_da_berriro.htm 2015eko irailean lehertutako dieselgate auziak mugarria jarri zuen Alemaniako autogintzan, eta haren itzala uste baino luzeagoa izan daitekeela jakin da orain. Europa Batzordeak ikerketa ofizial bat abiarazi duela jakinarazi du BMWk, Daimlerrek eta Volkswagen taldeak (VW, Audi eta Porche) kartel bat osatu duten argitzeko. Akusazioa larria da, Europa osoko ingurumenari dagokiolako. Batzordeak jakin nahi du Alemaniako autogintzak batera erabaki ote duen igorpen kutsakorrak txikitzeko teknologian ez lehiatzea. "Frogatuko bagenu, Europako kontsumitzaileek gutxiago kutsatzen duten autoen aldeko hautua galarazi izango zuten, teknologia hori erabilgarria izanda ere". Margrethe Vestager Lehia komisarioaren hitzek argi uzten dute, isunak isun, Alemaniako autogintzaren handiek arrisku handia dutela beren prestigioan beste aizkorakada bat jasotzeko. Izan ere, ustezko itun horrek Europako lehiaren araudia urratuko luke. Garapen teknologikoa mugatzen dituzten akordioak erabat legez kanpokoak dira Batasunean. Zer gertatu da konpainien aurkako susmo hori sor dadin? 2017an egindako hainbat miaketek oinarria eman diotela akusazioari. BMW, Daimler, Volkswagen eta Audiren egoitzetan hainbat agiri ikuskatzen egon ziren Lehia ataleko zerbitzuek. Han aurkitutako dokumentazioak bultzatu du Batzordea ikerketa ofiziala abiaraztera. Konpainia horiek guztiek hainbat batzar egin zituzten, besteak beste, igorpen kutsakorrak txikitzeko teknologiaren garapena eta aplikazioa erabakitzeko. Bruselak argitu nahi du Europan saldutako autoen mugak adostu ote zituzten. Diesela eta gasolina Ate joka dagoen eskadalu honetan, gainera, bi motor nagusiak dira protagonista, diesela eta gasolina. Gasolioari dagokionez, nitrogeno dioxido (NOx) igorpenei eragiten dion SCR katalisian esku hartu ote den argitu behar du Batzordeak; gasolina motorrean, berriz, partikulen filtroetan (OPF) eragin ote den. Baina Alemaniako autogintzan kartel bat osatu ote den jakiteko ikerketa honek jatorrizko eskandaluan ere eragin dezake, dieselgate auzian. Igorpen kutsakorrak ezkutatzeko txip iruzurgileen erabilera ere adostua izan ote zen susmoa aspaldian dago mahai gainean. Batzordeak zuhurtziari heldu dio. "Batzordeak ez du une honetan frogarik esateko ikertuek beren jarrera koordinatu zutela legez kanpoko txipei dagokienez". Diesel autoen igorpen kutsakorren probetan emaitza faltsuak ahalbidetu zituzten txip horiek izan ziren dieselgate auziaren oinarria. Euskal merkatuan milaka auto saldu ziren motor iruzurgilearekin. Edonola ere, Bosten zirkulua gisa ezagutzen den taldeko konpainiek (BMW, Daimler, Volkswagen, Audi eta Porche) beste hainbat gai aztertu zituzten beren bileretan, besteak beste, eserleku bakoitzaren gutxieneko kalitatea, kalitate kontrolen prozedurak, deskapotableen sabaia jarri edo kendu daitekeen gehienezko abiadura, talken inguruko probak eta segurtasun testak, betiere komunean jartzeko bakoitzaren lana. Hau da, Alemaniako autogintzaren konpainia pribatu desberdinak atal askotan elkar hartuta aritu direla esan daiteke, baina bilera horiek Europako lehiaren arauak haustea beste kontu bat da, konpainien arteko kooperazioak ez duelako ezinbestean kartel bat eragiten.]]> <![CDATA[Aldanondok ez du ziurtatu Aguraingo planta errea berriro zabalduko duela]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/014/001/2018-09-18/aldanondok_ez_du_ziurtatu_aguraingo_planta_errea_berriro_zabalduko_duela.htm Tue, 18 Sep 2018 00:00:00 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/paperekoa/1891/014/001/2018-09-18/aldanondok_ez_du_ziurtatu_aguraingo_planta_errea_berriro_zabalduko_duela.htm
Baina hori ere ez da segurua, LAB sindikatuak salatu duenez. «Enpresako ordezkariekoraindik ez dute ziurtatu bideragarritasuna», esan zuen ohar batean. Telefonoaren beste aldean, ELAko ordezkari Enri Gomezek azaldu zion BERRIAri aseguru kontuetan daudela oraindik, baina «zabaltzeko asmoa» baduela enpresak. Ez dago bermerik, ordea. «Ez dakigu zer gertatuko den; aurrerago argituko digutela esan digute, aseguruen kontu guztiak kudeatzen dituztenean». Edonola ere, Gomezek ez daki ezer gazten ekoizpena Euskal Herritik kanpo eramateko aukeraz. «Fabrika leku berean zabaltzeko asmoa dago; hortik aurrera ikusiko dugu zer datorren».

Behin-behinekoak, kalera

Hil hasieran aurkeztutako erregulazioaren harira, bilera izan zuten alde biek, atzo, baina enpresako ordezkariak «paperik gabe» azaldu ziren, Enri Gomezen arabera. Dosierraren kontsulta epea amaitzear da, eta beharginek badakite urtebetean langabezia saria besterik ez dutela izango, bestelako osagarririk ematea baztertu baitu enpresak. «Oinarri eta konpromisorik gabeko promesak besterik ez dituzten bota», LAB sindikatuak dioenez. «Behin-behineko langile guztiak kaleratzeko asmoa argi eta garbi erakutsi dute, gainera».

27 behargin zeuden lanean Aldanondo fabrikan hura erre aurretik. Horietatik zazpi kalera joango lirateke, iturri sindikalen arabera, eta beste hamabost urtebeteko erregulazioan sartuko lirateke, «itzultzeko inolako bermerik gabe». Hori dela eta, Aguraingo udaletxearen aurrean manifestatuko dira, bihar, 10:00etan.

Joan den abuztuaren 13an piztu zen sua Aldanondoren plantan. Biltegian piztu zen, gazta egiteko moldeak eta hura biltzeko plastiko eta kartoiak gordetzen zituzten gunean, eta, ondorioz, oso azkar zabaldu zen sua eraikinean. Bi milioi gazta zeuden barruan.

Enpresako akziodun nagusiek diote jarduera berreskuratu nahi dutela, «ahal den den bezain laster». Saionak Aldanondoren %75 dauka, eta beste %25 gaztari izena ematen dio familiarena da. Orain bi urte enpresaren martxa zuzentzea lortu zuen zuzendaritzak, hainbat urtetan hemezortzi milioi euroko zorra pilatu ondoren.]]>
<![CDATA[Zutik ala eserita daudenei begira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1948/014/001/2018-09-16/zutik_ala_eserita_daudenei_begira.htm Sun, 16 Sep 2018 00:00:00 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/paperekoa/1948/014/001/2018-09-16/zutik_ala_eserita_daudenei_begira.htm
Jakina baita posibilisten artean posibilistena dela Arzaren sindikatua. Ituna hautsi gabe ez zela itzuliko esan zuen, baina hitzak haizeak daramatza zutik egotearen nekeaz esertzea amesten denean. 'Zer egiten ari gara gu konfrontazio dinamika batean?', galdetuko zioten beren buruei UGTko zuzendaritzakoek. Zutik baino denbora gehiago eserita dagoenaren hausnarketa da, sedentarioen mitxelinak gizendu dituenarena. Gutxienez, nor izateko mahai instituzional baten erosotasuna behar duela badaki UGTk.

Zer-nolako hausnarketa egiten ari ote da Euskadiko CCOOko zuzendaritza? Ituna hautsi gabe ez doazela mahaira erantzun dute oraingoz, «ez dela nahikoa». Eta hor dago apustuak onartuko lituzkeen auzia: zenbat gehiago iraungo du Loli Garciaren ukoak? Elkarrizketa Sozialerako Mahaian esertzea sindikatuen betebehar ofizial bihurtu nahi duen dekretua labean dago, eta Jaurlaritzak UGTren eta CCOOren hauspoa behar du zilegitasun pixka batekin janzteko. Gehiengo sindikalak gogor salatu du proiektua, eta mahaian esertzeari muzin egiten jarraitzen dio. ELAk eta LABek ez diete «zilegitasuna» eman nahi «Confebasken eta Jaurlaritzaren politika neoliberalei». Ez diote argazki hori oparituko San Jose sailburuari; Aburtori eta Toñari ez bazieten eman, are gutxiago CCOO eta UGT exekutiboaren aliatu gisa bermatzeko iritsi den sailburuari.

San Jose, bere burua animatzen

Eta hori ere ez du lortu Maria Jesus San Josek. «Dekretuak atera egin behar du; mahaiak osatu egin behar du», esan du asteon, kasik bere burua animatuz. Bere sailak dekretuarekiko duen urgentzia islatu du egoerak. Gutxiengo sindikalarekin egitera doazen Elkarrizketa Sozialerako Mahaiaren proiektuak uste baino babes txikiagoa lor dezake; soilik UGTren bultzada nahikoa ote da indarrean jartzeko mahaiari oinarri instituzional bat eman nahi dion legea? Sindikatuen ordezkaritzaren %90 aurka balego, ausartuko litzateke Lakua?

Galdera hori erantzun gabe uzteko jo eta su ari da Gasteizko gobernua CCOOrekin negoziatzen. San Jose sailburuak itun sonatua izozturik geratuko zela aditzera eman zuen asteazkenean, geldirik sindikatuen ekarpenen zain, eta, beharbada, hori zen CCOOk espero zuena ziaboga hartzen hasteko. Lehendakaritzak, ordea, itunak bere horretan jarraitzen duela argitu/zuzendu zuen berehala. Confebasken dei bat tarteko? Kontua da CCOOk gehiago nahi duela menditik jaisteko. Datorren astean berrikuntzak egon daitezkeela sumatzea erraza da. Nola erakarri CCOO Confebaskekin haserretu gabe? Jaurlaritza sudokua osatzen ari da oraindik, bai baitaki sindikatuen ordezkaritzaren %90 haren aurka balego, elkarrizketa soziala instituzionalizatzeko legea gutxienez arrotz begitanduko litzaiokeela gizarteari. Dena den, %30era baino iristen ez den laguntzaren bila dabil gobernua (CCOO eta UGT); ELAk (%41) eta LABek (%19) duten %60ko gehiengoa aspaldian eman zuten galdutzat. Hau da, gutxiengoaren neurriaz ari gara.]]>
<![CDATA[UGT prest dago elkarrizketa sozialera itzultzeko, baina CCOOk ezetzari eusten dio]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/010/001/2018-09-14/ugt_prest_dago_elkarrizketa_sozialera_itzultzeko_baina_ccook_ezetzari_eusten_dio.htm Fri, 14 Sep 2018 00:00:00 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/paperekoa/1891/010/001/2018-09-14/ugt_prest_dago_elkarrizketa_sozialera_itzultzeko_baina_ccook_ezetzari_eusten_dio.htm
Eta hori guztia Jaurlaritzaren barruan ere desadostasunak azaleratu diren bitartean. Maria Jesus San Jose Lan sailburuak adierazi zuen atzo enpleguaren inguruko ituna izozturik utziko zela sindikatuen ekarpenen zain. Handik ordu gutxira, ordea, Lehendakaritzak argitu zuen ez zutela geldituko patronalarekin egindako ituna. Gauza bat dela itunari ekarpenak egiteko aukera eskaintzea sindikatuei —mahaiko kide gisa—, eta bestea akordioa ez egotea indarrean. Itun hori ez dela hautsi, alegia, hala CCOOk nola UGTk jarri zuten baldintza Elkarrizketa Sozialerako Mahaiara itzultzeko.

Aukera baliatu

UGTk uste du Jaurlaritzak sindikatuei egin dien «keinu positiboa» baliatu egin behar dela. Aldebikotasunean itxia eta plazaratua dagoen itunean «aldaketak egiteko eta gai berriak sartzeko aukera» dagoela azaldu zuen Raul Arzak. Orain dela bi hilabete, «Urkulluk gidatu duen eskaintza pentsaezina zen», UGTko buruaren arabera; «baloratzen dugu; elkarrizketari berriro heltzeko aukera baliatu behar dugu».

Baina Arza urrutirago joan da mahaira itzultzeko beharrak bultzatuta, CCOOren bizkar utzi duelako ardura guztia: «Gaur egun ez dugu kontuan hartzen ere Comisiones Obreras ez egotea hor». Momentuz, oso kontuan hartu beharko dute aukera hori, ordea, CCOOk ez duelako «nahikoa» ikusten Jaurlaritzaren eskaintza. «Ituna baliogabetu egin behar dute», esan zuen Garbiñe Espejo Euskadiko CCOOko Industriako arduradunak.

Hau da, Loli Garcia idazkari nagusi duen sindikatuak eutsi egin dio gaur arte mahaia uztean finkatu zuen posizioari. Kontua da Gasteizko gobernuak haren beharra daukala hauspoa izan dezan mahaiari oinarri instituzional bat emateko labean duen dekretuak, ELA eta LAB erabat aurka baitaude. Izan ere, abertzaleen gehiengo sindikala alboratzeko, soilik UGTk eskain dezakeen zilegitasuna txikia ez, ikusezina izan daiteke. Ez da zaila irudikatzea exekutiboa eta CCOO negoziazio betean daudela.]]>
<![CDATA[Jaurlaritzak azken saioa egin du elkarrizketa soziala salbatzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/015/001/2018-09-13/jaurlaritzak_azken_saioa_egin_du_elkarrizketa_soziala_salbatzeko.htm Thu, 13 Sep 2018 00:00:00 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/paperekoa/1877/015/001/2018-09-13/jaurlaritzak_azken_saioa_egin_du_elkarrizketa_soziala_salbatzeko.htm
Ordu batzuk lehenago, San Jose sailburuak ziurtatu zuen sindikatuak akordio horretara erakartzea dela gobernuaren asmoa. Nola? Sindikatuek haren «mamia, garapena eta edukiak» osatu ahal izatea.

Elkarrizketa Sozialari egitura instituzional bat emateko dekretua prestatzen ari da Eusko Jaurlaritza, eta azken egunetan, ELAk eta LABek bezala, CCOOk ere ezetz esan dio proiektuari. Sindikatu abertzaleen jarrera argia da proiektuarekin, aspaldian baitaude Elkarrizketa Sozialerako mahaitik kanpo, uste dutelako hura «patronalaren politikei zilegitasuna emateko tresna» baino ez dela. CCOOren arrazoiak bestelakoak dira. Jaurlaritzak Confebaskekin bakarrik egindako enpleguaren aldeko itunak eragin zuen Elkarrizketa Sozialerako Mahaia bertan behera geratzea. Eta hura berriro osatzeko, CCOOk argi esan du ituna haustea baino ez zaiola geratzen gobernuari.

Kontua da Lan Sailak presa duela mahaia osatzeko atzera, hain justu mahai horri egitura instituzional bat emateko dekretua labean dagoelako, eta, gutxiengo sindikalaren oniritzia besterik ez bada ere, hausporen bat behar duelako hura bermeren batekin plazaratzeko. «Mahaia lehenbailehen osatu behar dugu», esan zuen San Josek; «dekretuak aurrera atera behar du, eta mahaiak osatu behar du». Luze gabe ikusiko da dagoeneko patronalarekin adostu den akordio batean sindikatuek euren ekarpena egiteko aukera amu nahikoa izango den ala ez; CCOOk eta UGTk daukate hitza.

Postariaren zain

Aurreko ostiralean bukatu zen Elkarrizketa Sozialerako Mahaiaren dekretuari alegazioak egiteko epea, baina postaz iritsi daitezkeen ekarpenen zain egon behar dute. Edonola ere, San Jose sailburuak «asmo argia dauka» dekretua aurrera atera dadin, eta hura «adostasun handienarekin» egin nahi du. Zaila ematen du, ordea, kontuan hartuta ELAk, LABek eta CCOOk proiektuari kritika latzak egin dizkiotela. Postaz ekarpenik iritsiko balitz, haiek aztertu egingo lituzke Lan Sailak, eta proiektuaren idatzia aldatu beharko balitz, «aldatuko litzateke».

Elkarrizketa Sozialerako Mahaiaren dekretuaren «antidemokratikoa» dela esan zuen aurreko astean ELAko idazkari nagusi Adolfo Muñozek. Zeri buruz hitz egin behar den mugatzen du proposamenak, ELAren arabera; «zerga politikei buruz eta aurrekontu legeei buruz ez litzateke mahai horretan eztabaidatuko: Ukatu egiten digute oinarrizko eztabaida». Ordezkaritza handiena duen sindikatuak erantsi zuen testua «oso lausoa» dela. «Ez du zehazten sindikatu bakoitzak izan behar duen ordezkari kopurua; ez dago borondaterik sindikatuen ordezkaritza bermatzeko. Berdin dio %10eko edo %40ko ordezkaritza izatea». Hau da, uste du «borrokalariak diren sindikatuen aurka» hartutako neurria dela sindikatu denek ordezkaritza bera izatea.

Kritika horiei buruz galdeturik, San Josek gogoratu zuen «legeak gehiengo batzuk jasotzen dituela»; «edonola ere, ordezkaritza bera bada arrazoi bat akordioak egiteko», esan zuen. LABen ustez, aldiz, «beto eskubidea» ematen dio patronalari dekretu zirriborroak, eta aurreko astean iragarri zuen alegazioa jarriko diotela. Garbiñe Aranburu idazkari nagusiaren irudiko, «antzua» da Lakua bideratzen ari den proiektua, «eta ELAk eta LABek badute «nahikoa autonomia akordio bat lortzeko».

CCOOren ukoa ere jaso du dekretuaren zirriborroak. «Harrigarria da [Jaurlaritzak] halako dekretu bat ateratzea enpresa erakundeekin aldebiko akordioe- tarako hautua egin duenean. Ez du, gure ustez, inolako birtualitaterik».]]>
<![CDATA[Hegaluzea itsasoan, arrantzaleak lehorrean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/010/001/2018-09-12/hegaluzea_itsasoan_arrantzaleak_lehorrean.htm Wed, 12 Sep 2018 00:00:00 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/paperekoa/1928/010/001/2018-09-12/hegaluzea_itsasoan_arrantzaleak_lehorrean.htm
San Prudentzio Berria eta Pedro Joxe arrantzontzien patroiak itsasoratzeko prestatzen ari dira, hala ere. Hegalaburraren kuota ez da amaitu oraindik, baina badakite di-da batean ahituko dela hura ere. 4.500 kilo harrapatzeko baimena daukate, eta 2.000 kilo baino gutxiago falta da mugara iristeko. «Eta zimarroia bukatzean zer?», dio Agirrezabalak, «berriro portuan geldirik?». Larrañagak imintzio esanguratsua egin du: «Ez dagoenean, ez dago, baina hegaluzea hortxe dago aurten, joan eta erraz harrapatzeko moduan».

Zehazki, 140 miliatara dago hegaluzea, bederatzi ordu ingurura. Aurtengo kanpainan 4,35 milioi tona harrapatu dituzte euskal arrantzaleek abuztuaren erdialdera arte, eta kanpaina ohi baino hilabete eta erdi lehenago bukatu da. «Asko egon da, eta asko dago oraindik ere; behin ere ez dugu ezagutu horrelakorik», dio Larrañagak. Sentipen gazi-gozoa dute biek ala biek. «Kontua da, beharbada, gehigarri bat eman zezaketela, aurtengoa ez baita normala izan». Azken hiru urteetan kuota ahitu egin dute arratzaleek; «pastela txiki geratzen ari da denentzat».

Malgutasuna nahi dute

Baina dagoeneko argi dago ez dela baimen berezirik izango: kuota bukatu da eta kito. Eta horregatik, argia da arrantzaleen eskaera: hegaluzearen kuota berraztertzea. Azken urteetan murrizten joan baita espezie horren kuota; aurten 15.015 tonakoa izan da muga; «garai batean 25.000 tona ziren», dio San Prudentzio Berria-ren patroiak. Onartu du zientzialarien lana aurreikuspenak egitean ez dela «batere erraza», baina gero eta ontzi gehiago joaten ari dira hegaluzetara, «eta hori ere kontuan hartu beharko lukete». Finean, arrantzale guztiak bat datoz, Getarian, Hondarribian edota Bermeon, «malgutasuna behar dela aurrerantzean, urtea ona datorrenean kuota handitzeko, naturak ematen duena harrapatzeko».

«Garai honetan gu hemen eserita egotea... nortea galdu dugu; zimarroiarekin bukatu dutenak amarratuta daude... desastrea da hau», dio triste Joseba Larrañagak. Zimarroiaren kontsolamendu txikiaren ondoren sardinetara joateko garaia helduko da, baina hura ere arrantzontziak portuan amarraturik egon ez daitezen «betelana izango da kasik», hegaluzearen kanpainarekin alderatuta. Aurreko urtean sardina kanpaina txukuna izan zuten, baina espezie horrekin «ez dago fidatzerik». Ez da urtero azaltzen. Edonola ere, urri edo azarora arte ez dira joaten arrantzaleak haren bila Frantziako uretara, eta aurten lehenago atera beharko dute, ontzi bakoitzean hamabost bat arrantzale kontratudun baitaude. Alegia, ez da berehala ailegatuko urte bukaerako geldialdi teknikoa, datorren urteko otsailean berdeletara joateko.

«Galdu samar gabiltza; urte erdian gaude, eta kuota denak bukatuta kasik. Txitxarro pixka bat badugu harrapatzeko, eta sardinaren zain egon behar, baina panorama beltza da oso». Emeterio Urresti Getariako Kofradiako presidenteak hitz egin du. Solasaldira batu da une batez, baina kopetilun dabil, eta laster atera da telefono dei bat erantzuteko.

Galerarik ez da egon, ordea, atal ekonomikoan. Irail-urrirako lortu behar zena abuztu erdialdera lortu da. Prezioak ez dira txarrak izan enkantean, ez behintzat aurreko urtekoak baino okerragoak. «Merkatua saturatu egin dugu akaso, baina ez dago erregulatzeko aukerarik», dio Joseba Larrañagak. Dena den, arrantzaleek ez dute ezkutatzen diru galerarik ez dela izan. «Orain egun gehiago dirua gastatzeko», dio Urrestik sakelakoa eskutan hartu eta bulegotik atera aurretik.

Sare pelagikoak

Aurten gertatutakoa alferrik ez pasatzea nahi dute patroiek; berriro ere errepikatzen bada halako egoera bat, erreakzio bat egotea nahi dute. «Aurtengoa izango zen historikoa utzi izan baligute beste hilabete bat», dio Agirrezabalak begietan disitira bat jartzen zaiola. «Kuota egotea gauza ona da; ez dugu nahi dena libre itsasoan. Antxoa ere pilo bat dago orain, eta hura itxita eduki zuten urte askoan. Ez, ez da hori gure problema».

Txitxarroak ere ez du esperantzarako motiborik ematen. Ez dago oraingoz, eta azken urteak txarrak izan dira. Larraña eta Agirrezabala ez dira ezkorrak, hala ere, geroaz jardutean. Badakite gero eta arrantzontzi gutxiago daudela euskal kostaldean, baina «ondo kudeatuz gero», oraindik itsasoak bizimodua emango duela uste dute, «seguru». Hamabost bat arrantzontzi daude Getarian gaur egun; orain 30 urte hamabi gehiago ziren. «Beti beheraka», diote, baina esperantza galdu gabe.

Ondo kudeatzeko eskaera horren barruan sartzen dute sare pelagikoei muga batzuk jartzea. Frantzia eta Irlandako ontzi pelagikoen aurrean kainaberekin lehiatzen dira baxurako euskal arrantzeak, eta neurriak eskatzen dituzte. «Gu sei kainaberekin eta haiek saretzar bat atzean botata daukatela aritzen dira. Guk hegaluzea harrapatzen dugu hegaluzeak jan nahi duenean; ez badu nahi, alferrik egoten gara karnata botatzen. Sarritan etortzen gara etxera ezer gabe, baita arraina gure ontzi azpian ibili bada ere. Pelagikoei berdin zaie hori dena; haiek sarea bota, eta dena eramaten dute aurrean, baita gure aurpegiaren aurrean ere».

Grabagailua itzali bezain laster ontzietara abiatu dira, azken gainbegiratua eman, eta itsasora ateratzeko zain gelditu dira, hark zer emango duenaren zain.

Getaria eta Hondarribia, hegaluzearen mekak ]]>
<![CDATA[Getaria eta Hondarribia, hegaluzearen mekak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2070/011/001/2018-09-12/getaria_eta_hondarribia_hegaluzearen_mekak.htm Wed, 12 Sep 2018 00:00:00 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/paperekoa/2070/011/001/2018-09-12/getaria_eta_hondarribia_hegaluzearen_mekak.htm
Euskal portuei begiratuta, argi dago Hondarribia eta Getaria direla hegaluzearen mekak. Getarian 4.000 tona eskas hegaluze sartu dira, eta Hondarribian 3.000 tona eskas. Deskarga guztien %82 inguru egin dituzte bi portuen horietan. Baxurako ontzidia Gipuzkoako portu bi horietan kontzentratzen da ez alferrik.

Salneurri onak

2017. urtean, hegaluze kiloa batez beste 3,89 eurotan saldu zen enkantean, eta aurten antzeko prezioari eutsi dio: 3,62. Inoizko deskarga handienak egin dituztenez, arrantzaleek badakite merkatuak akaso hegaluze gehiegi jaso duela kanpainaren hainbat unetan, eta horrek ez duela lagundu arrainaren salneurria garestitzen. Baina kontent daude, hegaluzea ez delako oso urrun hartu, oro har, eta erregaian ere gastu normala egin dutelako.

Hegalaburraren datuak ez daude oraindik; haiek hilabete barru ezagutu ahal izango dira. Baina itxura guztien arabera, kuota dena agortuko da, 4.000 tona alegia. Bestalde, ikusteko dago sardinak laguntzen duen ala ez urtearen azken zatian. Gero, geldialdia iritsiko da.

Hegaluzea itsasoan, arrantzaleak lehorrean]]>
<![CDATA[Frantzia dena ematen ari da tasa digitala lehenbailehen onar dadin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/014/001/2018-09-09/frantzia_dena_ematen_ari_da_tasa_digitala_lehenbailehen_onar_dadin.htm Sun, 09 Sep 2018 00:00:00 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/paperekoa/1946/014/001/2018-09-09/frantzia_dena_ematen_ari_da_tasa_digitala_lehenbailehen_onar_dadin.htm
Ezaguna da Batasuneko kideen artean ez dagoela adostasunik tasa horren komenentziaren inguruan, eta Batzordearen proposamena blokeaturik dagoela. Irlanda, adibidez, Frantziak tenk jarri duen sokaren beste muturrean dago, Google eta haren lehengusu digitalen ingeniaritza fiskalaren onuradun nagusia delako. Baina Irlanda, bere kabuz, ez litzateke gai izango tasa digitala gelditzeko, nahiz eta aho batez onartu behar den. Alemaniak zalantza handiak ditu zerga horren inguruan, eta horrek ematen du oztopo handiena.

Bruno Le Maire Frantziako Finantza ministroa Alemaniako bere kidearekin azaldu zen prentsaren aurrera, Olaf Scholzekin, Europako bi handien artean elkarlana nagusitzen dela islatu nahian. Izan ere, ekainean potentzia biek egindako Mesebergeko deklarazioa oso presente egon zen. «Mundu guztiak ulertzen du ez dela bidezkoa Interneteko konpainia berri arrakastatsuenek ekarpenik ez egitea ongizate publikoari», esan zuen alemaniarrak, baina «eztabaidatzeko denbora gehiago» eskatuta.

Fakturazioa zergapetu

Parisek azkarrago joan nahi du, eta urtea amaitzerako —euroari buruzko abenduko goi bilerarako — nahiko luke tasa digitalari buruzko akordio bat, «egungo egoera ez delako bidezkoa». Frantziak hauspotu duen Batzordearen proposamenak jasotzen du Interneteko enpresen zerbitzuen fakturazioa —ez mozkinak— %3 zergapetzea. Mundu osoan 750 milioi eurotik gora eta Europako Batasunean 50 milioitik gora fakturatzen duten enpresek pagatuko lukete. Egoitza nagusia AEBetan dute zerga berria pagatuko luketen enpresa gehienek, eta Europan pagatzen dituzten sozietate zerga txikiak orekatuko lituzke tasa digitalak. Bruselak proposatu duen tasa behin-behinekoa litzateke, enpresen presentzia digitalaren arabera, zerga zehatzagoak erabakitzen diren arte.

Azken egunetan Alemaniaren konpromisoari buruzko zalantzak handitu dira, eta Olaf Scholzek etena jarri nahi izan zion mesfidantza horri, baina zaila da hori anbiguotasuna bazterrean utzi gabe. «Arazoa handiagoa egin aurretik ari da esku hartzen EB», esan zuen.

Frantziako Asanblea Nazionalak Google tasa onartu zuen 2016ko abenduan, baina Auzitegi Konstituzionalak atzera bota zuen, eta Paris Europako Batzordetik ari da orain arazoari irteera eman nahian. Eliseoko jauregian uste dute Google, Facebook, Amazon eta beste konpainia digitalak iturri garrantzitsua izan daitezkeela estatuaren kontuak txukuntzen laguntzeko.

Espainiako Gobernua ere jetzi gabeko behiak ikusten ditu sareko erraldoiak ikustean; Pedro Sanchezen gobernuak iradoki du Gizarte Segurantzaren zuloa estaltzen lagundu dezakeela haiei ezarritako ahalezko zerga batek. Portugalek, Kroaziak, Belgikak, Errumaniak, Txekiak eta Hungariak zergapetzen dituzte jadanik osagai eta zerbitzu digitalak kontsumitzea, baina bakoitzak bere erara. Ekonomia handien artean, berriz, Italia dago miran, %3ko zerga ezarri baitie zerbitzu digitalei; 2019an sartuko da indarrean arau berria, eta Erromako gobernuak uste du lehenengo urtean 114 milioi euro bilduko dituela haren bidez.

Alemaniaren zalantzak

Batasuneko motor handienak, ordea, ez dauka inolako zerga berezirik onartua atal digitaleko enpresa handientzat. Alemaniak badaki herritarrek argi ikusten dutela arazoa, eta 2019ko Europako hauteskundeak badatozela ere bai. Kalkulatu dute Google, Amazon, Facebook eta beste hainbat %9,5eko tasa pagatzen ari direla sozietate zergan, eta enpresa tradizionalak %23,2. Horregatik, litekeena da urte amaierarako urratsen bat egitea.

Berlinek nahiago du, ordea, OCDEren barruan esku hartzea, gehiagoren artean. AEBekin izandako gerra komertzialaren itzala luzea da, eta Donald Trumpek Google tasa europar baten aurrean izan dezakeen erreakzioa oso kontuan hartzeko modukoa da. Alemaniako autoak zergapetzeko egin zuen mehatxuaren eragina gogoratzea baino ez dago.]]>
<![CDATA[Ordainduk helegitea jarriko dio Mondragonen aurkako epaiketaren ebazpenari]]> https://www.berria.eus/albisteak/156387/ordainduk_helegitea_jarriko_dio_mondragonen_aurkako_epaiketaren_ebazpenari.htm Fri, 07 Sep 2018 07:07:03 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/albisteak/156387/ordainduk_helegitea_jarriko_dio_mondragonen_aurkako_epaiketaren_ebazpenari.htm Bergarako epaitegiko titular Angela Rodriguez-Monsalvek ez zuen aintzat hartu. Guztira, 47 milioi eurotik gora eskatu zituzten, baina epailearen arabera, salaketa hori epez kanpo egin zuten; preskribatua dago, alegia. Ordainduk ez du amore eman nahi, ordea, eta orain Gipuzkoako auzitegira joko du Mondragon taldearen aurkako demandan. Ordainduk espero du beste epaile batek preskripzioa ez dagoela erabakitzea, eta auzi-eske kolektiboaren "mamia aztertzea". Bergarko epaileak ez zuen mamia aztertu, salaketa bera epez kanpo egin zela ebatzi zuelako. Auzi-eske hori ia 900 kidek sustengatu zuten, eta Ordainduk 600 kideren erabakiaz hitz egin du orain hedabideetara igorritako ohar batean. Izan ere, Eskuratu elkartean beste 300 daude, eta elkarte horrek datorren asteartean erabakiko du helegite horretan sartzen ote diren. "Harritzekoa eta ulertezina" da Bergarako epaitegiko ebazpena, Ordainduren ustez, nahiz eta epaiketak iraun zuen lau egunetan, lekukoen aulkian eseritako guztiek ukatu Mondragonen esku hartzea Fagor Etxetresnak kooperatibaren erabakietan. Mondragon korporazioak jakinarazi zuen epaia ezagutu zenean, uztailaren amaieran, justiziak absolbitu egin duela «auzi jartzaileen asmo guztietatik». Korporazioak aldeko ebazpena espero zuen, Bergarako epaiketa argigarria izan baitzen. Gogorarazi zuen epaiketan «argi eta garbi» geratu zela Arrasateko taldeak «ez ziela inolaz ere iruzurrik egin auzi jartzaileei». Horrenbestez, «hasieratik» defendatu dituen argudioak «berretsi» egin direla esan zuen Mondragonek: «Kooperatibak autonomoak eta burujabeak direla, eta kooperatibena eta soilik kooperatibena dela horien etorkizunari buruzko erabakien erantzukizuna, beste ezein instantziatara eskuordetzeko aukerarik izan gabe».]]> <![CDATA[Argindarraren prezioak iazko ilbeltzeko errekorra hautsi dezake irailean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/014/001/2018-09-07/argindarraren_prezioak_iazko_ilbeltzeko_errekorra_hautsi_dezake_irailean.htm Fri, 07 Sep 2018 00:00:00 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/paperekoa/1867/014/001/2018-09-07/argindarraren_prezioak_iazko_ilbeltzeko_errekorra_hautsi_dezake_irailean.htm
Argindarraren salneurriaren auzia déjà vu desatsegin bat bihurtzen ari da. Iaz ere ekaitz handia eragin zuen kontsumitzaileen artean, eta konpainiek eguraldiari bota zioten errua, euri eta haize faltari hain zuzen. Horrek energia hidraulikoan eta eolikoan eragiten du, mix-ean energia merkeagoak baitira beste batzuk baino. «Aurten ez dago lehortearen aitzakia. Urtarriletik abuztura %51koa izan da ekoizpen hidraulikoa, iazkoa baino askoz gehiago».

Eta zer gertatzen ari da orduan? Kontsumitzaileen elkarteak argi dauka: «Enkanteak espekulazioa errazten du; sistema ilun bat dago kontsumitzaileei kalte egiteko». Irachek gogoratu du argindar garestienen artean Espainiak Europako seigarrena duela, Alemania, Danimarka, Belgika, Irlanda eta Portugalen atzetik. «Administrazioen azalpen kontrajarriak nahasmena eragiten dute kontsumitzaileen artean, ez delako ulertzen zergatik igotzen den etengabe prezioa erabilera aldatzen ez denean».

«CO2ak dauka errua»

Iaz lehortea izan zen konpainien aitzakia, eta aurten CO2 da. «Abusurik ez dago inolaz ere», esan zuen Jose Bogas Endesako kontseilari ordezkariak, atzo. «Gertatzen ari dena CO2aren prezioaren eragina da». Iazko isurketen eskubideen salneurria eta lehengaiena merkeagoa izan zela azaldu zuen. «Gustura asko egongo lirateke konpainiak CO2 merkeago batekin».

Alabaina, argindarraren sektorearen helburua ezbaian jarri du Irachek. «Helburu horrek izan beharko luke herritarrei oinarrizko zerbitzu bat ahalik eta prezio txikienean eskaintzea, baina sektoreko konpainiei mesede egiteko eraiki dute sarea». Irachek ezinbestekotzat jo du salneurri «egoki» batzuen truke argindarra jasotzea eta, horretarako, berehalako erreforma eskatu du, «oinarrizkoa». Sistema horrek «gardenagoa» izatea nahi du.]]>
<![CDATA[Arantxa Tapia onik atera da igogailu batean izandako istriputik]]> https://www.berria.eus/albisteak/156305/arantxa_tapia_onik_atera_da_igogailu_batean_izandako_istriputik.htm Wed, 05 Sep 2018 15:52:17 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/albisteak/156305/arantxa_tapia_onik_atera_da_igogailu_batean_izandako_istriputik.htm

Susto handia izan da, baina zorionez ondo gaude. Gure lan-agendarekin jarraitzeko prest. Eskerrik asko, bidalitako mezuengatik! https://t.co/wBhFyzG0Wy pic.twitter.com/MkRNZqK2M4 - Arantxa Tapia (@arantxa_tapia) 5 de septiembre de 2018 Istripua izandako igogailuaren atea palanka eginez atera behar izan dituzte barrukoak, argazkian ikus daitekeenez.]]> <![CDATA[Frantziako Ogasunak hileko nominan egingo ditu errenta zergaren atxikipenak]]> https://www.berria.eus/albisteak/156297/frantziako_ogasunak_hileko_nominan_egingo_ditu_errenta_zergaren_atxikipenak.htm Wed, 05 Sep 2018 07:24:21 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/albisteak/156297/frantziako_ogasunak_hileko_nominan_egingo_ditu_errenta_zergaren_atxikipenak.htm <![CDATA[Bidegurutze herdoilduak]]> https://www.berria.eus/albisteak/155504/bidegurutze_herdoilduak.htm Sun, 12 Aug 2018 17:36:21 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/albisteak/155504/bidegurutze_herdoilduak.htm Eta noiz azkena, bakoitza bere karguan zela? T.: LABen egoitzara joan nintzenetako batean, uste dut. Ez zen bilera publikoa izan. Pare bat ordu egon ginen hizketan. E.: Horrela esanda, ematen du ezkutatzen-edo ari ginela, eta ez. Lasai hitz egin nahi genuen, besterik gabe. Zertaz hitz egin zenuten? T.: Ainhoari azaldu nahi nion gauzak, batzuetan, ez direla izaten nahi dugun bezala, ahal dugun bezala baizik. E.: Txantxetan ari da... Lan istripuak Leihotik begiratuz gero, 2016ko martxoan bi langile hil ziren izotz fabrika ikus daiteke, portuan. Nola gogoratzen duzu bi herrikide zendutako lan istripu hura, Angel? TOÑA: Lehendakariak deitu zidan Ondarroan lan istripua egon zela esateko, eta mesedez joateko. Izugarria izan zen, haren aurretik luiziaren harira San Ignazio kaleko etxeen hustea gertatu baitzen, gainera. «Hemen denok ezagutzen dugu elkar. Portua herriaren bizitza da, eta, hura barik, ez gara inor, ezta ni ere gorbatarekin ibili arren». Zuk esana da Ondarroako portuan, istripuaren egunean. T.: Zerbait ezagutzen nituen, bai. Gorbaterana... tira, lehen aldiz agertu nintzen Ondarroako portura gorbataz, eta horixe bota nuen. Ordezkari instituzional gisa nengoela azpimarratu nuen, ez ondarroar gisa. Samina hor zegoen, noski. Santa Clara izotz fabrikan hildako beharginetako bat LABeko ordezkaria zen, Ainhoa. ETXAIDE: Bai, ondo gogoratzen dut. «Eredu jakin baten emaitza ankerra da istripu hau; eragotz zitekeen», esan zenuten. E.: Behargin bat hiltzen den bakoitzean barrenak mugitzen zaizkigu, eta, gure ordezkaria zenez, beharbada gehiago mugitu ziren. Haserrea, frustrazioa eta amorrua gordetzen dira hitz horien artean. Aurretik salaketa batzuk egin zituzten, arriskua zegoela esanez. Lan istripuak banan-banan aztertuz gero, ohartzen gara aldagai batzuk ia beti agertzen direla behin eta berriz. Botere instituzionalaren mekanismoak barrutik ezagutu ditugu, Angel. Jaurlaritza ez da gai «eredu jakin» hori aldatzeko? Edo ez du nahi? T.: Ez da galdera erraza. [Isilik geratu da segundo batzuetan]. Gobernuak egiten du egiten duena. Fronte asko dauzka, hori argi dago. Osalanek bere lana egiten du, baina sentsibilitatea badago? Estatistikaren gorabeheran ibiltzen dira gobernuak. Urtetik urtera istripuak jaitsi edo igotzen diren da kontua. Harago joatea zaila da. Planak egiten dira, baina lan istripuak gertatuko dira aurrerantzean ere. Inspektoreek zerbait egiten dute salaketa jakinak datozenean, batzorde batek bandera altxatzen duenean arrisku bati buruz ohartarazteko. Prekaritateak lan istripuak bultzatzen dituela? Badakigu, baina hori askoren erantzukizuna da.

Corellan bi behargin hil berri dira beharrean, Ainhoa. Zaharrak berri. Dena da «eredu jakin» baten ondorio? E.: Tituluak ez du dena azaltzen, noski. Lan istripuetan, gehienetan, berberak izaten dira baldintza batzuk. Lan karga jakinak, langileen ibilbide laburrak, eta abar. Egia da soilik Osalanek egiten ez duena salatuz ez dela soluziorik aurkituko. Guztion artean ez badugu zehazten zer egin behar den, ez da aldaketa sakonik egongo. Eredua goitik alda dezakete, edo behetik aldatzen saia gaitezke. Nork dauzka tresnak eta ahalmena, goitik edo behetik, egoera iraultzeko; hori da gakoa. T.: Laneko kulturak eta hezkuntzak ere bere garrantzia dute. Betidanik ibili naiz bizikletan ni. 80ko hamarkadan ez nuen kaskoa jartzen, harik eta seme txikiak jartzeko eskatu zidan arte. Orain, ez zait burutik pasatu ere egiten kaskorik gabe ateratzea. Langileen erantzukizuna dira istripuak? T.: Langileena eta enpresariena. Enpresariak bitartekoak jarri behar dituzte, eta langileek segurtasun kultura barneratu. E.: Neurri asko behar dira lan istripuak eragozteko, baina batzuk besteak baino erabakigarriagoak dira. Enpresa handietan hitzarmen kolektiboaren emaitza dira segurtasunerako baldintzak. Haiek gabe zer indar dauka langile batek presioei erantzuteko, eta bero kolpe batez ez hiltzeko kamoi bat deskargatzen ari dela? Izendatze istilutsua Ezin da esan Jaurlaritzara isilean iritsi zinela, Angel. Berehala filtratu zuten konkurtso kudeatzaile gisa aritzeko inhabilitazio zigorra ezarri zizutela. Ez al zuen jo une horretan alarma batek zure buruan? TOÑA: Goizeko sei eta erdietan lehendakariaren whatsapp bat jaso nuen. Ordu eta erdi joan zen hura irakurri arte. Ni lasai bizi nintzen, beste modu batera. Orduantxe deitu zidan, ea ez ote nuen irakurri bere mezua. Ajuria Eneara joan nintzen, eta iristerako jabetu nintzen egoeraz. Legegintzaldiko egun txarrena izan zen Urkullurentzat, seguru. Ez al zuen hark aurretik zure zigorraren berri? T.: Ez nuen uste esan behar nionik; ez nuen uste hori inork aterako zuenik. Josu Erkorekari eta Urkulluri berari azaldu nien gertatua. Konkurtso kudeatzaile gisa, sindikatuak nire bila etortzen ziren garai hartan. 40 konkurtsotan aritu naiz, eta denetik ikusi dut; bada, kasu horretan, langileen soldatak lehenetsi nituen, pentsatuz Gizarte Segurantzari ere ordainduko zitzaiola gero, eta salaketa bat ipini zidaten. Ez dut damurik, baina orain ezin izango nuke egin, legea aldatu delako. Ainhoa, zer pentsatu zenuen Juan Mari Aburtoren eserlekua Angel Toñak hartuko zuela jakitean? Eta filtrazioa ikusitakoan? ETXAIDE: Sindikatuan bagenekien lan gatazketan pertsona ezaguna zela; baina gu oso eszeptikoak ginen, eta gara, sail bakar batek egin dezakeenaren inguruan. 'Hau badator sindikatuei amarruren bat jartzera', pentsatu genuen, sindikalismoa ongi ezagutzen baitzuen. Gurean ere askok ondo hartu zuten Toña izendatzea, ez delako gauza bera telefonoa hartuko dizun norbait egotea beste aldean. Filtrazioarena? Gu gelditzen saiatu ginen. Ez genuen ikusten ongi; alderantziz, hankasartze bat zela aurreikusi genuen. Kritika politikoa egin behar da, noski, baina filtrazio hori askorik pentsatu gabe egin zen. Gure langileei kalte egin ziezaiekeen, Toñaren konkurtsoko akordioa zapuztu zezakeelako. Urkulluk egun txarra pasatu zuela? Ba, oso ondo; langileak ziren gure kezka, eta horregatik atera ginen konplexu gutxirekin Toñaren alde. Oraindik haserre? E.: Ez, baina izugarria da epe motzerako kritika politikoa gailentzea orduko egoerari. Erregulazio pila bat zegoen, milaka langile kaleratuak; hura drama hutsa zen. Guk konkurtsoak aurrera ateratzea nahi genuen, lehen-lehenik. Azkenean, bideratu zen, eskerrak; egia da sindikatuak bat etorri ginela Angel babesten. Sailburu bakarrak lortu du hori. Badakizu nork filtratu zuen, Angel? T.: Bai, baina lehenik gauza bat esan nahi dut. Langileen alde jokatu nuen, beti bezala, eta tituluak haien aurka ari nintzela zioen. Sinestezina egin zitzaidan. Zer dakizu filtrazioaz? T.: Dani Maeztuk filtratu zuen, legebiltzarkideaz gain, Durangoko Aralarko zinegotzia ere bazelako. Hark jaso zuen informazioa. Gerora hitz egin dugu horri buruz modu lasaian. Egun bat gehiago itxaron izan balu, ez zuen egingo, seguruenera; are gutxiago, sindikatuekin hitz egin ondoren.
Euskal presoak Horrekin gutxi ez, eta Aitzol Etxaburu euskal presoarena ere filtratu zuten gero. Hari bisitak egiten dizkiozula bazekien, ordea, Urkullu lehendakariak. TOÑA.: Berehala kontatu nion bisiten kontua, deitu zidanean. Nola hartu zenuen zuk, Ainhoa, sailburu baten kontra ere kriminalizazioaren makina martxan jartzen zela ikustea. ETXAIDE: Ez nuen ulertzen zergatik egiten zuten Enplegu sailburuaren aurka hainbeste. Eta presoen auziari begira, ez zen Angel atakan zegoena, gobernua bera baizik. Presoak bisitatzea arazo politiko bat dela onartzen baduzu, non eta Euskal Herrian... T.: Ondarroa osoak zekien hori eta; hemen denok ezagutzen dugu elkar. Ezker abertzaleak ere bazekien, noski. Nork filtratu zuen? T.: Gobernua ez zen oso urrun ibiliko, beharbada. E.: Arazoa gainetik kentzeko, lehenbailehen? T.: Bai. Nahita zabalduko zen, igual; Deia-n izan zen. E.: Leherketa kontrolatua izan zen, orduan? T.: Itxura hori hartzen diot. Okerrago atera beharrean, aurretik ateratzea lortu zen, eta nola atera aukeratuz.
«Preso politikoak senideak dira, gurasoak, seme-alabak, baina kondizio hori ez da zentrala izan; samina bigarren mailan geratu da estrategia politikoak horrela erabakita» Ainhoa Etxaide
Elkarrizketa hau ez da beste egun batean egin, biek ala biek presoak bisitatzeko eguna eta ordua zenituztelako. Nora joan zara, Ainhoa? E.: Villenara, Alacantera. Noiz arte hain urrunera joan behar izatea? Casado eta Rivera azaldu dira orain, esanez ez dutela onartuko gerturatzerik. Ez al da etsigarria? E.: Agenda politikoan sartu da berriro gaia, eta gerturatzea da kontua, ez urruntzeari eustea, nahiz eta badiren horren alde azaltzen direnak ere. Etsia egotea oso txarra da, baina egia da oso tamalgarria dela hau guztia. Etxaburu Mont-de-Marsanera gerturatu dute, Angel. Nola hartu duzue? T.: Azken aldiz, Clairvaixen ikusi dut, eta aurki goaz Mont de Marsanera. Ia mila kilometro kendu ditugu, baina bisitaldiak asko murriztu zaizkigu, zortzi ordutik ordu eta erdira. Eta hori ere esan behar da. Espetxe bakoitza kategoria batekoa da, eta Mont-de-Marsanekoari horrela dagokio Frantziako legeen arabera. Albistea kaleratu zenean, azaldu zenuen Etxaburu anai-arreben tutoretza zenuela; lagun min baten umezurtzak dira. T.: Aitzolen aita kuadrillakoa zen; haren istoria oso tristea da, gogorra, egia esan behar badut.... Nahiago dut grabagailua itzaltzen baduzu. Sailburu ohiaren eskaera aintzat hartu da. Oroitzapenek hunkitu egin dute Angel Toña, eta Andres Etxaburu lagun zuenaren pasartea bukatzerako goibel dago. Laburbilduz... TOÑA.: Emazteak eta biok etxaburutarren tutoretza hartu genuela, ez genuela zalantzarik egin, eta orain gure familia direla. Besteena bezala, Aitzolen ardura ere hartu genuen, noski; ordurako kartzelan zegoen. Zergatik gertatzen da hain zaila euskal presoen auziak eragiten duen saminaren mezua iristaraztea, Ainhoa? Dena ulertzen da hobeto gizatasuna politikari gailentzen zaionean , ezta? ETXAIDE.: Presoen eta senideen inguruko jendeak ongi ezagutzen du samina, eta jasotzen duten elkartasuna ere bai. Preso politikoak izateaz gain, senideak dira, seme-alabak eta gurasoak. Baina kondizio hori ez da zentrala izan. Presoak gatazka politiko baten parte direla izan da zentrala. Estatuarentzat, borroka tresna bat dira, eta, guretzat, borroka horretako beste subjektu bat. Estrategia politikoa nagusitu da, eta ez errealitate humanoa. Baina norbanakoen errealitateak pisu handia izan du beti, eta ez bakarrik kartzelaren barruan. Kanpora ateratzean ere errealitate bortitzak daude. Batzuetan gurasoak galdu dira, ingurua, baliabide ekonomikoak... Kaleratzean ez da bukatzen presoen samina. Sufrimendu horrek ez du behar bezalako tokirik eduki; bigarren mailan geratu da estrategia politikoak horrela erabakita. Autokritikaren hotsa dauka horrek? E.: Hemen ez dugu minaren inguruan egin Hego Amerikan egin dituzten ibilbideak. Ezker Abertzaleak bide luzea dauka egiteko hor. Oraintxe hasi gara hitz egiten sufritutakoaz, erabaki jakin batzuek ekarri dutenaz. Zaindu eta sendatu egin behar dugula esan behar dugu. Zergatik ez dugu lehen egin? Parametro jakin batzuetan egin delako borroka. Orain, berriz, ematen du nekatuak gaudela borroka batzuk berpizteko; ez dakit etsipena den edo gehiegiren kontra egin behar dugula; zokoratu egin nahi gaituzte, onar dezagun; presoak agendatik atera nahi dituzte. Baina zinez uste dut egoerari buelta emango diogula azkenean. T.: Aitzol ikustera Flury-Merogisera joaten ginean, Parisera; 30 bat familiarekin elkartzen ginen igual, Etxerat-ekoak asko; entzuten genuen bakoitzaren arazoei buruz hitz egiten zena, eta ez zuen zerikusirik kanpoko diskurtsoarekin. Maite duzun laguna daukazu kartzelan, semea, alaba, beren arazoekin, ikasketekin, istripuen kontuekin... eta beste kontu bat da diskurtsoa. Guraso askok bakarrik nahi zuten seme-alabarekin egon, eta pozik egon une batez. E.: Normala da senideak esatea nekaturik daudela, eta esate hutsak laguntzen du. Onar dezagun, oso gogorra da; ni hilabetero joaten naiz. Ez dugu aukerarik izan errealitate hori behar bezala helarazteko, presoak erabili dituztelako borroka egiteko, gerra parametro batean. Ez zegoen modurik. Orain badaude, eta ez gara asmatzen ari? Agian bai. Kargu uzteak Urkullu lehendakariak berriro deitu izan balizu, jarraituko zenuen sailburu, Angel? T.: Nahiago nuen ez jarraitu, baina ez nion ezetzik esango. Zuk garbi zenuen utzi behar zenuela, Ainhoa? E.: Bai, behin erabakia hartu ondoren. Prozesu baten amaiera izan zen, norberaren buruarekin hasi eta sindikatura zabaldu zena. Ondarroako Arrigorri ostatuan egin genuen bilera batean ikusi nuen argi lehen aldiz utziko nuela. Angel herrian izango zen, beharbada, uda zelako. T.: Aizu, ez jarri nik ez nuela jarraitu nahi, igual haserretuko da norbait nirekin eta. E.: Berriro? T.: Ez nuke nahi inor nirekin haserretzerik. Sailburu ohi izateak askatasuna kendu dizu? T.: Pixka bat, igual. Elkarrizketa soziala ELA eta LAB elkarrizketa sozialera erakartzeko erronka jarri zizuten; ez zenuen lortu. TOÑA: Kazetariak zeuen kabuz iritsi zarete horra; ni zuen atzetik heldu naiz, e. Inork ez zidan hori esan, benetan. Esan izan balidate, garbi esango nien hori ez zegoela nire esku. Inor bazen gai hori egiteko, zeu zinen. T.: Ez dut uste hori pertsona baten kontua denik, gobernu oso batena baizik. Legegintzaldiaren erdian iritsi zinen, Juan Mari Aburtoren mahaiak porrot egin ondoren ELA eta LABekin. Horrek finkatzen du zerbait. ETXAIDE: Ados nago Angelekin. Ardura politikoak eskatzen duelako saiatu behar duzu, noski, baina inork ez zuen uste mahaia berreraikiko zela Angel iritsi zelako; sindikatuekin akordioak lortu zituelako iraganean? Inozokeria litzateke hori. Aburtorekin ere arazoa ez zen pertsona izan, gobernuaren politika baizik. Angelen soslaiak islatzen du ez dela sindikatuen aurkakoa, baina horrek bere kabuz ez zuen ezer aldatuko. 1989an hautsi zen elkarrizketa; hau ez da pertsona baten borondate kontua.

«Diagnostikoan lotuta geratuz gero, ez goaz inora. Gauza bat da nola ikusten duzun mundua, eta bestea, zer den posible. ELAk iparra galdu du, nahasten ari delako nahi duena eta posible dena»

Angel Toña

Gehiago espero zenuen LABengandik, Angel?

T.: Denok genekien LAB non zegoen eta nondik zetorren. ELAren estrategia izan da arazo handi bat azken hamar-hamabost urteotan. Horrek aldatu ditu gauzak. Ez dakit LABek zer egingo zuen ELAk beste era batera jokatu izan balu. Agian, elkarrizketa soziala bideratuko zen. Benetako arazoa ez nuen ikusi inoiz LABen. ELArekin sarri hitz egin dut. Lehen, harreman ederra nuen Txikirekin; Ariznabarrako lan gatazka gogorrean ezagutu nuen. Kontu bat da nola ikusten duzun mundua, eta bestea, zer den posible. Nahi duena eta posible dena nahasten ari da ELA, eta iparra galdu du.

Zer diozu, Ainhoa?

T.: Barkatu... Badakizu zer esan zidan Ainhoak bere despedidan? Sozialista dela. Ba, ni ez naiz. Izan nahiko nuke, baina mundu hau ez dut sozialista ezagutuko. Beste mundu bat nahi dugunok gutxi agintzen dugu. Prekaritateari aurre egin ahal diogu, baina ez korrika, pausoka baizik.

E.: Ez dugu diagnostiko bera. ELA ez da arazoa. ELArekin ez nago ados askotan, eta erakutsi dugu maiz. Baina eztabaida berean gaude denok: gure baliabide urriekin zer egin daitekeen da kontua. Eztabaida egiteko modua ez dela aldatzen da benetako arazoa. Aldatzen ez bada, emaitzak ez dira aldatuko. Horrez gainera, bakoitza bere gatazkan dago. ELA gidoi batera eramateko gatazka handi bat dago orain, gidoi jakin batetik atera delako. ELAk uste du bide horrek ez duela ezer eskaintzen, eta Angelek kontrakoa, langileen mesederako dela. LABek, berriz, uste izan du bide hori aldatzeko eta apurtzeko, bide horretan aurrera egin behar dela. Pragmatismoa? Oso gaizki ikusia dago hori. Ez dakit hori den ala ez. Dakidana da akordioa bilatzea zela biderik zailena, eta jipoi ederrak jaso genituela leku guztietatik erreforma mugatzeko akordioan saiatu ginenean.

Zer iruditzen zaizu, Angel?

T.: Ezker Abertzalea gero eta zentratuagoa ikusten dut. ELAri esaten diot estrategia birpentsatzeko, diagnostikoan pertsona asko egongo garelako ados, seguruenik, baina zer eta nola egin behar den gauzak aldatzeko, hori da kontua. Diagnostikoan lotuta geratuz gero, esanez hau dena apurtu behar da, ez goaz inora. ELAk hori egin du lan harremanetan.

Eta zer egin du patronalak?

T.: Orain dela urte batzuk beste era batera jokatzen zuten enpresek, hori egia da. Ni, politikoki beti egon naiz ezkerrean, eta beti egongo naiz, baina posibilista baten moduan.

Ainhoa Etxaideren despedidan egon zinen, Angel. LABeko kide ez ziren bakarrenetakoa izango zinen. Giza faktoreari garrantzia kendu diozue, baina Txilarre bat falta izan zaizue lan harremanen lokarria askatzeko?

T.: Den-dena ez genuen konponduko, baina zenbait gauza bai, agian.

E.: Gauzak ez ditu pertsona bakar batek aldatzen, baina egia da, segun eta zein pertsona dagoen negoziatzen akordio batzuk lor daitezkeela. Giza faktoreak badu bere garrantzia, ezin da ukatu. Zirrikiturik egon izan balitz konponbiderako, Angel gai izango zen hura aurkitzeko. Baina ez zegoen zirrikiturik. Testuinguru oso okerrean iritsi zen. Urkulluren mahaia apurtu zen, eta Cebekek argi esan zigun guri: 'Horrelako ganberrokeria bat egiten duzuen azken aldia da. Saila engainatu duzue, baina gu ez'. Begira, patronala ez zegoen prest beste errealitate bat onartzeko, eta ez dago besterik.

Kirola

Bilera batera, Donostiatik Bilbora bizikletan doan sailburuak egin dezake aldea, argi dago. Zer moduz joan ziren Quebrantahuesos probarako entrenamendu horiek?

TOÑA: Primeran, nire marka hobetu nuen eta.

Ez da kondaira bat orduan?

T.: Ez, noski. Bileren bueltan joaten nintzen, ordea. Ikusten duzu, agian ez nuen lan handirik egiten, gero ehun kilometro egiteko gai nintzen eta. Dena egiteko denbora atera behar da; ez gara pertsona bat, asko baizik, eta denei eman behar zaie berea.

Zaletasunik bai, Ainhoa?

ETXAIDE: Zorionez, duela sei bat urte hasi nintzen pentsatzen nire burua gehiago zaindu behar nuela. 40 urteen krisia izango zen, edo ez dakit. Erretzeari utzi nion, eta kirola egiten hasi nintzen; nire neurrian, noski. Desgaste handia eduki dut sindikatuko idazkari nagusi gisa. Kargua utzi, eta hilabete gutxira sinestezina egiten zitzaidan lehen nuen eguneroko dinamika hura. Ez dut Quebrantahuesos egiten, baina paseo ederrak bai.


]]>
<![CDATA[BIDEGURUTZE HERDOILDUAK]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2103/002/001/2018-08-12/bidegurutze_herdoilduak.htm Sun, 12 Aug 2018 00:00:00 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/paperekoa/2103/002/001/2018-08-12/bidegurutze_herdoilduak.htm
Baina ez da erraza garabi zaharreko arranpara iristea. Etxean baitago Angel Toña (Ondarroa, 1952), eta han eta hemen geratzen baita lagunak agurtzen eta arrain freskoa aztertzen. Itsaskabra bat hartu du begietatik, haren edertasuna behatzeko. «Gorri bat ikusten duen aldiro, hatzak sartzen dizkio begietan»; Ainhoa Etxaidek (Hondarribia, 1972) ondo hartu du, umorez. Ez dira ageri iragan gertuko aurkakotasun ofizialak utz zitzakeen zauriak. Aitzitik, kimika nabari da, eta ez da sortu berria.

Noiz ikusi zenuten elkar azken aldiz?

TOÑA: Gobernu garaiko bileraren batean izango zen...

ETXAIDE: Ez. Ostean, behin ikusi genuen kalean, orain urtebete baino gehiago, eta kafe bat hartu genuen.

T.: Bai, arrazoia, eta Tomas Arrieta ere han zen [Lan Harremanen Kontseiluko presidentea].

Eta noiz azkena, bakoitza bere karguan zela?

T.: LABen egoitzara joan nintzenetako batean, uste dut. Ez zen bilera publikoa izan. Pare bat ordu egon ginen hizketan.

E.: Horrela esanda, ematen du ezkutatzen-edo ari ginela, eta ez. Lasai hitz egin nahi genuen, besterik gabe.

Zertaz hitz egin zenuten?

T.: Ainhoari azaldu nahi nion gauzak, batzuetan, ez direla izaten nahi dugun bezala, ahal dugun bezala baizik.

E.: Txantxetan ari da...

Lan istripuak



Leihotik begiratuz gero, 2016ko martxoan bi langile hil ziren izotz fabrika ikus daiteke, portuan. Nola gogoratzen duzu bi herrikide zendutako lan istripu hura, Angel?

TOÑA: Lehendakariak deitu zidan Ondarroan lan istripua egon zela esateko, eta mesedez joateko. Izugarria izan zen, haren aurretik luiziaren harira San Ignazio kaleko etxeen hustea gertatu baitzen, gainera.

«Hemen denok ezagutzen dugu elkar. Portua herriaren bizitza da, eta, hura barik, ez gara inor, ezta ni ere gorbatarekin ibili arren». Zuk esana da Ondarroako portuan, istripuaren egunean.

T.: Zerbait ezagutzen nituen, bai. Gorbatarena... tira, lehen aldiz agertu nintzen Ondarroako portura gorbataz, eta horixe bota nuen. Ordezkari instituzional gisa nengoela azpimarratu nuen, ez ondarroar gisa. Samina hor zegoen, noski.

Santa Clara izotz fabrikan hildako beharginetako bat LABeko ordezkaria zen, Ainhoa.

ETXAIDE: Bai, ondo gogoratzen dut.

«Eredu jakin baten emaitza ankerra da istripu hau; eragotz zitekeen», esan zenuten.

E.: Behargin bat hiltzen den bakoitzean barrenak mugitzen zaizkigu, eta, gure ordezkaria zenez, beharbada gehiago mugitu ziren. Haserrea, frustrazioa eta amorrua gordetzen dira hitz horien artean. Aurretik salaketa batzuk egin zituzten, arriskua zegoela esanez. Lan istripuak banan-banan aztertuz gero, ohartzen gara aldagai batzuk ia beti agertzen direla behin eta berriz.

Botere instituzionalaren mekanismoak barrutik ezagutu dituzu, Angel. Jaurlaritza ez da gai «eredu jakin» hori aldatzeko? Edo ez du nahi?

T.: Ez da galdera erraza. [Isilik geratu da segundo batzuetan]. Gobernuak egiten du egiten duena. Fronte asko dauzka, hori argi dago. Osalanek bere lana egiten du, baina sentsibilitatea badago? Estatistikaren gorabeheran ibiltzen dira gobernuak. Urtetik urtera istripuak jaitsi edo igotzen diren da kontua. Harago joatea zaila da. Planak egiten dira, baina lan istripuak gertatuko dira aurrerantzean ere. Inspektoreek zerbait egiten dute salaketa jakinak datozenean, batzorde batek bandera altxatzen duenean arrisku bati buruz ohartarazteko. Prekaritateak lan istripuak bultzatzen dituela? Badakigu, baina hori askoren erantzukizuna da.

Corellan bi behargin hil berri dira beharrean, Ainhoa. Zaharrak berri. Dena da «eredu jakin» baten ondorio?

E.: Tituluak ez du dena azaltzen, noski. Lan istripuetan, gehienetan, berberak izaten dira baldintza batzuk. Lan karga jakinak, langileen ibilbide laburrak, eta abar. Egia da soilik Osalanek egiten ez duena salatuz ez dela soluziorik aurkituko. Guztion artean ez badugu zehazten zer egin behar den, ez da aldaketa sakonik egongo. Eredua goitik alda dezakete, edo behetik aldatzen saia gaitezke. Nork dauzka tresnak eta ahalmena, goitik edo behetik, egoera iraultzeko; hori da gakoa.

T.: Laneko kulturak eta hezkuntzak ere bere garrantzia dute. Betidanik ibili naiz bizikletan ni. 80ko hamarkadan ez nuen kaskoa jartzen, harik eta seme txikiak jartzeko eskatu zidan arte. Orain, ez zait burutik pasatu ere egiten kaskorik gabe ateratzea.

Langileen erantzukizuna dira istripuak?

T.: Langileena eta enpresariena. Enpresariak bitartekoak jarri behar dituzte, eta langileek segurtasun kultura barneratu.

E.: Neurri asko behar dira lan istripuak eragozteko, baina batzuk besteak baino erabakigarriagoak dira. Enpresa handietan hitzarmen kolektiboaren emaitza dira segurtasunerako baldintzak. Haiek gabe zer indar dauka langile batek presioei erantzuteko, eta bero kolpe batez ez hiltzeko kamoi bat deskargatzen ari dela?

Izendatze istilutsua



Ezin da esan Jaurlaritzara isilean iritsi zinela, Angel. Berehala filtratu zuten konkurtso kudeatzaile gisa aritzeko inhabilitazio zigorra ezarri zizutela. Ez al zuen jo une horretan alarma batek zure buruan?

TOÑA: Goizeko sei eta erdietan lehendakariaren whatsapp bat jaso nuen. Ordu eta erdi joan zen hura irakurri arte. Ni lasai bizi nintzen, beste modu batera. Orduantxe deitu zidan, ea ez ote nuen irakurri bere mezua. Ajuria Enera joan nintzen, eta iristerako jabetu nintzen egoeraz. Legegintzaldiko egun txarrena izan zen Urkullurentzat, seguru.

Ez al zuen hark aurretik zure zigorraren berri?

T.: Ez nuen uste esan behar nionik; ez nuen uste hori inork aterako zuenik. Josu Erkorekari eta Urkulluri berari azaldu nien gertatua. Konkurtso kudeatzaile gisa, sindikatuak nire bila etortzen ziren garai hartan. 40 konkurtsotan aritu naiz, eta denetik ikusi dut; bada, kasu horretan, langileen soldatak lehenetsi nituen, pentsatuz Gizarte Segurantzari ere ordainduko zitzaiola gero, eta salaketa bat ipini zidaten. Ez dut damurik, baina orain ezin izango nuke egin, legea aldatu delako.

Ainhoa, zer pentsatu zenuen Juan Mari Aburtoren eserlekua Angel Toñak hartuko zuela jakitean? Eta filtrazioa ikusitakoan?

ETXAIDE: Sindikatuan bagenekien lan gatazketan pertsona ezaguna zela; baina gu oso eszeptikoak ginen, eta gara, sail bakar batek egin dezakeenaren inguruan. 'Hau badator sindikatuei amarruren bat jartzera', pentsatu genuen, sindikalismoa ongi ezagutzen baitzuen. Gurean ere askok ondo hartu zuten Toña izendatzea, ez delako gauza bera telefonoa hartuko dizun norbait egotea beste aldean. Filtrazioarena? Gu gelditzen saiatu ginen. Ez genuen ikusten ongi; alderantziz, hankasartze bat zela aurreikusi genuen. Kritika politikoa egin behar da, noski, baina filtrazio hori askorik pentsatu gabe egin zen. Gure langileei kalte egin ziezaiekeen, Toñaren konkurtsoko akordioa zapuztu zezakeelako. Urkulluk egun txarra pasatu zuela? Ba, oso ondo; langileak ziren gure kezka, eta horregatik atera ginen konplexu gutxirekin Toñaren alde.

Oraindik haserre?

E.: Ez, baina izugarria da epe motzerako kritika politikoa gailentzea orduko egoerari. Erregulazio pila bat zegoen, milaka langile kaleratuak; hura drama hutsa zen. Guk konkurtsoak aurrera ateratzea nahi genuen, lehen-lehenik. Azkenean, bideratu zen, eskerrak; egia da sindikatuak bat etorri ginela Angel babesten. Sailburu bakarrak lortu du hori.

Badakizu nork filtratu zuen, Angel?

T.: Bai, baina lehenik gauza bat esan nahi dut. Langileen alde jokatu nuen, beti bezala, eta tituluak haien aurka ari nintzela zioen. Sinestezina egin zitzaidan.

Zer dakizu filtrazioaz?

T.: Dani Maeztuk filtratu zuen, legebiltzarkideaz gain, Durangoko Aralarko zinegotzia ere bazelako. Hark jaso zuen informazioa. Gerora hitz egin dugu horri buruz modu lasaian. Egun bat gehiago itxaron izan balu, ez zuen egingo, seguruenera; are gutxiago, sindikatuekin hitz egin ondoren.

Euskal presoak



Horrekin gutxi ez, eta Aitzol Etxaburu euskal presoarena ere filtratu zuten gero. Hari bisitak egiten dizkiozula bazekien, ordea, Urkullu lehendakariak.

TOÑA.: Berehala kontatu nion bisiten kontua, deitu zidanean.

Nola hartu zenuen zuk, Ainhoa, sailburu baten kontra ere kriminalizazioaren makina martxan jartzen zela ikustea.

ETXAIDE: Ez nuen ulertzen zergatik egiten zuten Enplegu sailburuaren aurka hainbeste. Eta presoen auziari begira, ez zen Angel atakan zegoena, gobernua bera baizik. Presoak bisitatzea arazo politiko bat dela onartzen baduzu, non eta Euskal Herrian...

T.: Ondarroa osoak zekien hori eta; hemen denok ezagutzen dugu elkar. Ezker abertzaleak ere bazekien, noski.

Nork filtratu zuen?

T.: Gobernua ez zen oso urrun ibiliko, beharbada.

E.: Arazoa gainetik kentzeko, lehenbailehen?

T.: Bai. Nahita zabalduko zen, igual; Deia-n izan zen.

E.: Leherketa kontrolatua izan zen, orduan?

T.: Itxura hori hartzen diot. Okerrago atera beharrean, aurretik ateratzea lortu zen, eta nola atera aukeratuz.

Elkarrizketa hau ez da beste egun batean egin, biek ala biek presoak bisitatzeko eguna eta ordua zenituztelako. Nora joan zara, Ainhoa?

E.: Villenara, Alacantera.

Noiz arte hain urrunera joan behar izatea? Casado eta Rivera azaldu dira orain, esanez ez dutela onartuko gerturatzerik. Ez al da etsigarria?

E.: Agenda politikoan sartu da berriro gaia, eta gerturatzea da kontua, ez urruntzeari eustea, nahiz eta badiren horren alde azaltzen direnak ere. Etsia egotea oso txarra da, baina egia da oso tamalgarria dela hau guztia.

Etxaburu Mont-de-Marsanera gerturatu dute, Angel. Nola hartu duzue?

T.: Azken aldiz, Clairvaixen ikusi dut, eta aurki goaz Mont de Marsanera. Ia mila kilometro kendu ditugu, baina bisitaldiak asko murriztu zaizkigu, zortzi ordutik ordu eta erdira. Eta hori ere esan behar da. Espetxe bakoitza kategoria batekoa da, eta Mont-de-Marsanekoari horrela dagokio Frantziako legeen arabera.

Albistea kaleratu zenean, azaldu zenuen Etxaburu anai-arreben tutoretza zenuela; lagun min baten umezurtzak dira.

T.: Aitzolen aita kuadrillakoa zen; haren istoria oso tristea da, gogorra, egia esan behar badut.... Nahiago dut grabagailua itzaltzen baduzu.

Sailburu ohiaren eskaera aintzat hartu da. Oroitzapenek hunkitu egin dute Angel Toña, eta Andres Etxaburu lagun zuenaren pasartea bukatzerako goibel dago.

Laburbilduz...

T.: Emazteak eta biok etxaburutarren tutoretza hartu genuela, ez genuela zalantzarik egin, eta orain gure familia direla. Besteena bezala, Aitzolen ardura ere hartu genuen, noski; ordurako kartzelan zegoen.

Zergatik gertatzen da hain zaila euskal presoen auziak eragiten duen saminaren mezua iristaraztea, Ainhoa? Dena ulertzen da hobeto gizatasuna politikari gailentzen zaionean , ezta?

E.: Presoen eta senideen inguruko jendeak ongi ezagutzen du samina, eta jasotzen duten elkartasuna ere bai. Preso politikoak izateaz gain, senideak dira, seme-alabak eta gurasoak. Baina kondizio hori ez da zentrala izan. Presoak gatazka politiko baten parte direla izan da zentrala. Estatuarentzat, borroka tresna bat dira, eta, guretzat, borroka horretako beste subjektu bat. Estrategia politikoa nagusitu da, eta ez errealitate humanoa. Baina norbanakoen errealitateak pisu handia izan du beti, eta ez bakarrik kartzelaren barruan. Kanpora ateratzean ere errealitate bortitzak daude. Batzuetan gurasoak galdu dira, ingurua, baliabide ekonomikoak... Kaleratzean ez da bukatzen presoen samina. Sufrimendu horrek ez du behar bezalako tokirik eduki; bigarren mailan geratu da estrategia politikoak horrela erabakita.

Autokritikaren hotsa dauka horrek?

E.: Hemen ez dugu minaren inguruan egin Hego Amerikan egin dituzten ibilbideak. Ezker Abertzaleak bide luzea dauka egiteko hor. Oraintxe hasi gara hitz egiten sufritutakoaz, erabaki jakin batzuek ekarri dutenaz. Zaindu eta sendatu egin behar dugula esan behar dugu. Zergatik ez dugu lehen egin? Parametro jakin batzuetan egin delako borroka. Orain, berriz, ematen du nekatuak gaudela borroka batzuk berpizteko; ez dakit etsipena den edo gehiegiren kontra egin behar dugula; zokoratu egin nahi gaituzte, onar dezagun; presoak agendatik atera nahi dituzte. Baina zinez uste dut egoerari buelta emango diogula azkenean.

T.: Aitzol ikustera Flury-Merogisera joaten ginean, Parisera; 30 bat familiarekin elkartzen ginen igual, Etxerat-ekoak asko; entzuten genuen bakoitzaren arazoei buruz hitz egiten zena, eta ez zuen zerikusirik kanpoko diskurtsoarekin. Maite duzun laguna daukazu kartzelan, semea, alaba, beren arazoekin, ikasketekin, istripuen kontuekin... eta beste kontu bat da diskurtsoa. Guraso askok bakarrik nahi zuten seme-alabarekin egon, eta pozik egon une batez.

E.: Normala da senideak esatea nekaturik daudela, eta esate hutsak laguntzen du. Onar dezagun, oso gogorra da; ni hilabetero joaten naiz. Ez dugu aukerarik izan errealitate hori behar bezala helarazteko, presoak erabili dituztelako borroka egiteko, gerra parametro batean. Ez zegoen modurik. Orain badaude, eta ez gara asmatzen ari? Agian bai.

Kargu uzteak



Urkullu lehendakariak berriro deitu izan balizu, jarraituko zenuen sailburu, Angel?

T.: Nahiago nuen ez jarraitu, baina ez nion ezetzik esango.

Zuk garbi zenuen utzi behar zenuela, Ainhoa?

E.: Bai, behin erabakia hartu ondoren. Prozesu baten amaiera izan zen, norberaren buruarekin hasi eta sindikatura zabaldu zena. Ondarroako Arrigorri ostatuan egin genuen bilera batean ikusi nuen argi lehen aldiz utziko nuela. Angel herrian izango zen, beharbada, uda zelako.

T.: Aizu, ez jarri nik ez nuela jarraitu nahi, igual haserretuko da norbait nirekin eta.

E.: Berriro?

T.: Ez nuke nahi inor nirekin haserretzerik.

Sailburu ohi izateak askatasuna kendu dizu?

T.: Pixka bat, igual.

Elkarrizketa soziala



ELA eta LAB elkarrizketa sozialera erakartzeko erronka jarri zizuten; ez zenuen lortu.

TOÑA: Kazetariak zeuen kabuz iritsi zarete horra; ni zuen atzetik heldu naiz, e. Inork ez zidan hori esan, benetan. Esan izan balidate, garbi esango nien hori ez zegoela nire esku.

Inor bazen gai hori egiteko, zeu zinen.

T.: Ez dut uste hori pertsona baten kontua denik, gobernu oso batena baizik.

Legegintzaldiaren erdian iritsi zinen, Juan Mari Aburtoren mahaiak porrot egin ondoren ELA eta LABekin. Horrek finkatzen du zerbait.

ETXAIDE: Ados nago Angelekin. Ardura politikoak eskatzen duelako saiatu behar duzu, noski, baina inork ez zuen uste mahaia berreraikiko zela Angel iritsi zelako; sindikatuekin akordioak lortu zituelako iraganean? Inozokeria litzateke hori. Aburtorekin ere arazoa ez zen pertsona izan, gobernuaren politika baizik. Angelen soslaiak islatzen du ez dela sindikatuen aurkakoa, baina horrek bere kabuz ez zuen ezer aldatuko. 1989an hautsi zen elkarrizketa; hau ez da pertsona baten borondate kontua.

Gehiago espero zenuen LABengandik, Angel?

T.: Denok genekien LAB non zegoen eta nondik zetorren. ELAren estrategia izan da arazo handi bat azken hamar-hamabost urteotan. Horrek aldatu ditu gauzak. Ez dakit LABek zer egingo zuen ELAk beste era batera jokatu izan balu. Agian, elkarrizketa soziala bideratuko zen. Benetako arazoa ez nuen ikusi inoiz LABen. ELArekin sarri hitz egin dut. Lehen, harreman ederra nuen Txikirekin; Ariznabarrako lan gatazka gogorrean ezagutu nuen. Kontu bat da nola ikusten duzun mundua, eta bestea, zer den posible. Nahi duena eta posible dena nahasten ari da ELA, eta iparra galdu du.

Zer diozu, Ainhoa?

T.: Barkatu... Badakizu zer esan zidan Ainhoak bere despedidan? Sozialista dela. Ba, ni ez naiz. Izan nahiko nuke, baina mundu hau ez dut sozialista ezagutuko. Beste mundu bat nahi dugunok gutxi agintzen dugu. Prekaritateari aurre egin ahal diogu, baina ez korrika, pausoka baizik.

E.: Ez dugu diagnostiko bera. ELA ez da arazoa. ELArekin ez nago ados askotan, eta erakutsi dugu maiz. Baina eztabaida berean gaude denok: gure baliabide urriekin zer egin daitekeen da kontua. Eztabaida egiteko modua ez dela aldatzen da benetako arazoa. Aldatzen ez bada, emaitzak ez dira aldatuko. Horrez gainera, bakoitza bere gatazkan dago. ELA gidoi batera eramateko gatazka handi bat dago orain, gidoi jakin batetik atera delako. ELAk uste du bide horrek ez duela ezer eskaintzen, eta Angelek kontrakoa, langileen mesederako dela. LABek, berriz, uste izan du bide hori aldatzeko eta apurtzeko, bide horretan aurrera egin behar dela. Pragmatismoa? Oso gaizki ikusia dago hori. Ez dakit hori den ala ez. Dakidana da akordioa bilatzea zela biderik zailena, eta jipoi ederrak jaso genituela leku guztietatik erreforma mugatzeko akordioan saiatu ginenean.

Zer iruditzen zaizu, Angel?

T.: Ezker Abertzalea gero eta zentratuagoa ikusten dut. ELAri esaten diot estrategia birpentsatzeko, diagnostikoan pertsona asko egongo garelako ados, seguruenik, baina zer eta nola egin behar den gauzak aldatzeko, hori da kontua. Diagnostikoan lotuta geratuz gero, esanez hau dena apurtu behar da, ez goaz inora. ELAk hori egin du lan harremanetan.

Eta zer egin du patronalak?

T.: Orain dela urte batzuk beste era batera jokatzen zuten enpresek, hori egia da. Ni, politikoki beti egon naiz ezkerrean, eta beti egongo naiz, baina posibilista baten moduan.

Ainhoa Etxaideren despedidan egon zinen, Angel. LABeko kide ez ziren bakarrenetakoa izango zinen. Giza faktoreari garrantzia kendu diozue, baina Txilarre bat falta izan zaizue lan harremanen lokarria askatzeko?

T.: Den-dena ez genuen konponduko, baina zenbait gauza bai, agian.

E.: Gauzak ez ditu pertsona bakar batek aldatzen, baina egia da, segun eta zein pertsona dagoen negoziatzen akordio batzuk lor daitezkeela. Giza faktoreak badu bere garrantzia, ezin da ukatu. Zirrikiturik egon izan balitz konponbiderako, Angel gai izango zen hura aurkitzeko. Baina ez zegoen zirrikiturik. Testuinguru oso okerrean iritsi zen. Urkulluren mahaia apurtu zen, eta Cebekek argi esan zigun guri: 'Horrelako ganberrokeria bat egiten duzuen azken aldia da. Saila engainatu duzue, baina gu ez'. Begira, patronala ez zegoen prest beste errealitate bat onartzeko, eta ez dago besterik.

Kirola



Bilera batera, Donostiatik Bilbora bizikletan doan sailburuak egin dezake aldea, argi dago. Zer moduz joan ziren Quebrantahuesos probarako entrenamendu horiek?

TOÑA: Primeran, nire marka hobetu nuen eta.

Ez da kondaira bat orduan?

T.: Ez, noski. Bileren bueltan joaten nintzen, ordea. Ikusten duzu, agian ez nuen lan handirik egiten, gero ehun kilometro egiteko gai nintzen eta. Dena egiteko denbora atera behar da; ez gara pertsona bat, asko baizik, eta denei eman behar zaie berea.

Zaletasunik bai, Ainhoa?

ETXAIDE: Zorionez, duela sei bat urte hasi nintzen pentsatzen nire burua gehiago zaindu behar nuela. 40 urteen krisia izango zen, edo ez dakit. Erretzeari utzi nion, eta kirola egiten hasi nintzen; nire neurrian, noski. Desgaste handia eduki dut sindikatuko idazkari nagusi gisa. Kargua utzi, eta hilabete gutxira sinestezina egiten zitzaidan lehen nuen eguneroko dinamika hura. Ez dut Quebrantahuesos egiten, baina paseo ederrak bai.]]>
<![CDATA[Datorren asterako agortuko dute hegaluzearen kuota arrantzaleek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/009/001/2018-08-11/datorren_asterako_agortuko_dute_hegaluzearen_kuota_arrantzaleek.htm Sat, 11 Aug 2018 00:00:00 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/paperekoa/1872/009/001/2018-08-11/datorren_asterako_agortuko_dute_hegaluzearen_kuota_arrantzaleek.htm
Eta orain, zer? Arrantzale asko lurrean geratuko direla. Ingura sareko arrantzontziak aterako dira sardina eta txitxarro bila; baita tretzakoak ere legatzaren bila; «baina arrantza hori oso ukitua dago jadanik», esan zuen Zabaletak. 40 arrantzontzi inguruko arrantzale gehienek, berriz, lehorrean geratzea baino ez dute izango datorren otsailera arte; berdela euskal uretara hurbiltzen den arte, alegia.

«Batzuek esango dute zergatik gauden kexu arrantzatu ahal zen kuota arrantzatu baldin badugu», esan zuen Bizkaiko Kofradiako presidenteak; eta gaineratu zuen azalpen moduan «gogorra» dela itsasora ezin ateratzea berriro otsailera arte.

Kuota handiagoa nahi dute

Izan ere, oso azkar bukatuko da aurten hegaluzearen kanpaina; oso ondo joan denaren seinale da, noski, «baina inoiz ez dator ondo gelditu beharra». Ekainaren hondarrean abiatu zen kanpaina, eta ohi duen baino bi hilabete lehenago itxiko da. Zergatik? Urak inoiz baino tenperatura beroagoa duelako Kantauri itsasoan, seguruenera. 24 gradu horiek eragin dute hegaluze gehiago egotea kostatik hurbil, eta harrapaketa gehiago egitea epe txikiagoan.

Zabaletak onartu zuen ez dela «ezustea», badaezpadako itxieraren zain zeudelako. Hegaluzeak aurten lortu dituen salneurriak ere badira kontsolamendu txiki bat. «Onak izan dira, harrapaketen neurria ikusita; pozik gaude alde horretatik». Baina Zabaletak ez zuen ezkutatu arrantzaleek badutela arantza bat, sarritan entzuna: «Kuota handiagoa nahiko genuke, aukera dagonean gehiago arrantzatzeko. Badakigu hori zientzialarien esku dagoela, haiek erabakitzen dutela igoerak zenbatekoa behar duen».

Kantauri itsasoko arrantzale guztientzako 15.000 tonako kuota finkatu dute aurten; aurreko urtean, 6.760 tona hegaluze harrapatu zituzten euskal arrantzeek, kuota osoaren erdia baino zertxobait gutxiago, eta kanpaina oso ona izan zen; 2016. urtean, berriz, 6.231 tona izan ziren. Litekeena da aurtengo kanpainak kopuru horiek gainditzea. «Aurten hegaluze asko egon da, eta asko arrantzatu da», erantsi zuen Zabaletak.

Pelagikoen lehiaren kezka

Aurten ere atzerriko arrantzontzi pelagikoen deskargak egon dira euskal portu batzuetan, eta Elkarrekin Podemosek galdetuko du Eusko Legebiltzarrean zergatik ez diren oztopatu deskarga horiek, iaz egin zen moduan. Sare pelagikodun ontziek lehia desleiala egiten dutela azalduko du Jose Ramon Becerra legebiltzarkideak, eta hegaluzearen prezioa behera bultzatzen dutela.

Iñaki Zabaletak dio Irlandako ontziek beren kuota dutela eta arrantzatu dezaketela. «Pelagikoen aurka gaude, baina ezin dugu askoz gehiago egin».]]>
<![CDATA[Gehiegizko euriak eragotzi du Nafarroako labore uztak errekorra ez ontzea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2220/010/001/2018-08-10/gehiegizko_euriak_eragotzi_du_nafarroako_labore_uztak_errekorra_ez_ontzea.htm Fri, 10 Aug 2018 00:00:00 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/paperekoa/2220/010/001/2018-08-10/gehiegizko_euriak_eragotzi_du_nafarroako_labore_uztak_errekorra_ez_ontzea.htm
Guztira, 194.625 hektarea erein dituzte, aurreko urtean baino mila inguru gutxiago. Lugorrian utzitako eremua handitu egin delako gertatu da. Labore motari dagokionez, uztaren erdia kasik garia izan da (%48,6); garagarra da beste erraldoia (%42,5); oloa da gainontzekoa (%6), eta labore alternatiboa, koltza (%1,7) eta lekadunak (%0,8).

Beraz, euria ez da oztopo izan uzta oso ona lortzeko, baina hainbat eskualdetan emaitza hobeak eragotzi ditu. Aparteko uzta egon da Nafarroako hegoalde lehorrean; oso ona erdialdean eta normala mendialdean. Hala gariarekin nola garagarrarekin, zenbat eta hegoalderako orduan eta uzta oparoagoak egon dira.

Gariak uzta handiagoa eman duen arren, garagarra da Nafarroako laborariek gehien erein dutena: 84.000 hektarea. Gari landaketak 78.000 hektareatan egin dituzte. INTIAk dio euriak lursailetan sortutako ur putzuek zertxobait mugatu dutela gariaren uzta.

Ekitaldi berean, Nafarroako Gobernuko Landa Garapeneko kontseilari Isabel Elizaldek azaldu zuen gobernua jarrera adostu baten bila dabilela NPB Nekazaritza Politika Bateratuaren erreformaren aurrean. 2020tik aurrera, «Nafarroak asko du jokoan», esan zuen Elizadek: «Gure nekarazaritza, lurraldea, eta erosketa saskia». Beste eduki bat ere aipatu zuen: sektorearen zahartzea eta hura gaztetzeko saioa.

Belaunaldi erreleboa

NPBk Nafarroako nekazaritzan izan duen eraginari buruzko azterketa sakona egiten ari da gobernua, 1997., 2011. eta 2016. urteak alderatuz. «NPBren erreforma inoiz baino beharrezkoa dela erakusten ari da; aldaketa bat behar da nekazaritza laguntzei begira», azaldu zuen kontseilariak. NPBren laguntzen hartzaileen batez besteko adina 63,7 da, eta gero eta gehiago zahartzen ari da. «Argi dago eredu hau ez dela gai izan sektorearen erronkarik handienetako bati erantzuteko: belaunaldien erreleboa erraztea».]]>
<![CDATA[Garagardo aparra gora doa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1925/010/001/2018-08-04/garagardo_aparra_gora_doa.htm Sat, 04 Aug 2018 00:00:00 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/paperekoa/1925/010/001/2018-08-04/garagardo_aparra_gora_doa.htm
Ez da ezustea Europako ekoizle handiena izatea Oktoberfest garagardoaren festa ezagunena hartzen duen herrialdea. 2017an, 8.000 milioi litroko langa gainditu du, eta goitik dago kopuru hori bere jarraitzaileen emaitzetatik, nabarmen gainera. Erresuma Batuak 5.600 milioi litro ekoitzi ditu; Poloniak, 4.000 milioi litro; Herbehereeak, 3.900 milioi; Espainiako, Kataluniako, Galiziako eta Euskal Herriko konpainiek, denek batera, 3.600 milioi litro ekoitzi dituzte; eta Belgikak, 2.400 milioi litro.

Urte batetik bestera egondako igoera orokorrak 81 litroko igoera dakar Batasuneko hiritar bakoitzeko. Kontsumo per capitan, ordea, desberdintasun handiak daude. 81 litro horietatik oso gora daude, esaterako, Txekian (143 litro), Alemanian (106), Austrian (105), Polonia (98) eta Lituanian (92). Eta oso behera, ordea, beste hainbatean; adibidez, Italian (31), Frantzian (31), Grezian (35) eta Portugalen (46). Mediterraneoko arkuan, garagardoak lehiakide gogorra dauka: ardoa.

Alkoholik gabeko garagardoak ere laguntzen du edarien kontsumoaren lehia hori garagardoaren alde jartzen. 0,5 gradutik beherako garagardoa sartzen da kategoria horretan, eta Espainia da gehien ekoizten duen estatu kidea. 2017. urtean, 900 milioi litro gehiago ekoitzi dituzte Europako Batasunean.

AEBak, hartzaile nagusia

Dena den, badira herrialde batzuk Alemania baino gehiago hazi direnak garagardo ekoizle gisa. Herbeheretako lantegiek, adibidez, %48 igo dute ekoizpena; Erresuma Batukoek, %14; eta Portugalgoek, %11. Ekoizpen txikiagoa egin dutenen artean daude Grezia (%9), Eslovakia (%5), Bulgaria (%4) eta Letonia (%4).

Azken hilabeteetan asko hitz egin da AEBen eta Europaren arteko gerra komertzialaren arriskuaz. Bada, auzi horrek kalte egin ahal dio Europako garagardoaren industriari ere, bloke bien arduradunek berriki adostutako soluziobideak emaitza zehatzak ematen ez baditu. Izan ere, AEBak dira Europako garagardoaren hartzaile nagusiak. Batasunak esportatutako hiru garagardo alkoholdunetatik bat AEBetara joaten da; guztira, 1.100 milioi litro. Gero, Txina dator (520 milioi litro); Kanada (200 milioi), Hego Korea (175 milioi) eta Errusia ere (138 milioi) esportazioen zerrendaren goialdean daude.

Esportatzaileen zerrendari dagokionez, Alemania, Herbehereak eta Belgika daude podiumean. Herbehereek 1.900 milioi litro esportatu zituzten aurreko urtean, eta 1.600 milioi litro hala Belgikak nola Alemaniak. Frantziak 700 milioi litro saldu zituen atzerrian, eta Erresuma Batuak 600 milioi.

Eta nondik dator Batasunak egiten duen garagardo inportazioa? Bada, gehien bat Mexikotik. Erdialdeko Amerikako herrialde horrek 211 milioi litro garagardo bidali zituen Europara iaz, inportazio osoaren %52. Serbia (48 milioi litro), AEB (39 milioi), Bielorrusia (23 milioi) eta Txina (16 milioi) dira beste herrialde garrantzitsuak Batasunaren garagardo inportazioetan.

Euskal ekoizleak

Euskal Herrian, berriz, hainbat eragile garagardoaren hazkundearen olatua hartu nahian dabiltza. Artisau erako garagardoen loraldiak ez du indarra galdu. Gero eta ezagunago egiten ari diren markak ekoizteko etxeko fabrika txikiak zabaldu dituzte han eta hemen. Horietako batzuk dira Pagoa, Naparbier, Garagart, Falken, Olañeta, Bidassoa Basque Brewery, Gar &Gar, Basqueland Brewing Project eta beste hainbat eta hainbat. Fabrika handiena, ordea, Bilboko La Salverena da. Aurtengo udaberrian planta berriz zabaldu du. eta hark egin du saio industrialik handiena; 1978an itxitako fabrika jardunean dago berriro. La Salvek Merkatuaren %10eko kuota bereganatzeko xedea dauka, eta proiektu bat sustatu du garagardoa egiteko erabiltzen duen lupulua Euskal Herrian ekoitzi dadin.

Bederatzi bazkide daude Lupulus proiektuan, La Salverekin batera: besteak beste, Pagoa, Olbea, Boga, Urbanbeer eta Baias. 300 lupulu landare erein dituzte hektarea batean, Berantevillan (Araba). Bestela, Bilboko fabrikara sartzen den garagarra ere Arabakoa da, baina bertako lupulua lortzea da orain erronka nagusia. Villabonako hainbat baserritar ere saio bera egiten ari dira Gipuzkoako eremu horretan, artisau garagardoen prozesuetan bertako lupulua balia dezaten.]]>