<![CDATA[Xabier Martin | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 28 Jul 2021 19:42:43 +0200 hourly 1 <![CDATA[Xabier Martin | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Novaltiako langileen greba mugagabeak bi urte bete ditu, negoziaziorik lortu gabe]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2021-07-24/novaltiako_langileen_greba_mugagabeak_bi_urte_bete_ditu_negoziaziorik_lortu_gabe.htm Sat, 24 Jul 2021 00:00:00 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2021-07-24/novaltiako_langileen_greba_mugagabeak_bi_urte_bete_ditu_negoziaziorik_lortu_gabe.htm
Izan ere, Novaltia farmazia produktuak banatzeko enpresa kooperatiboa da, eta haren bazkideak farmaziak dira. 2019. urtean, enpresa hitzarmena etetea erabaki zuen zuzendaritzak, ELAren esanetan, eta estatuko hitzarmena aplikatzen hasi zen; hark lan baldintzak asko okertu zituen, beste hainbat sektoretan gertatzen den moduan. «Negoziatzeko borondaterik ez zegoenez, langileek greba egitea erabaki zuten urte bereko uztailaren 22an, hitzarmena berritzeko».

Zer eskatzen zuten beharginek 2019ko udan abiarazi zuten protestarekin? Batetik, soldata eskala bikoitzik ez egotea: kontratu berrietan, %35 gutxiago pagatzen zuen kooperatibak; ELAk dioenez, «Novaltiako soldata apalenek ez dituzte gainditzen 950 euroak»; alegia, lanbide arteko gutxieneko soldatatik oso gertu daude. Bestetik, «erabateko malgutasunari» muga jartzea zuten helburu, igande eta jaiegunetan ere lan egiten baitute. Horrez gain, «kanporatzeak eta kontratazio prekarioak» buka zitezela eskatu zuten.

Negoziaziorik gabe

Azken bi urteotan, Novaltiak ez ditu aintzat hartu lantaldearen eskaerak; ELA sindikatuak dio enpresak nahiago duela «grebarako eskubidea etengabe urratu». Iazko azaroan, ordea, Bilboko epaitegi batek ustezko lege urratze hori ez epaitzea erabaki zuen, eta sindikatuak bi helegite jarri zituen epai horren aurka. Izan ere, ELAk dio Novaltiak aldi baterako laneko enpresak kontratatu dituela grebalariak ordezkatzeko; «eta greban parte hartu ez dutenak saritu egin ditu, hilean 300 euro gehiago ordainduz». Lanuztea bukarazteko estrategiarekin lotu du, era barean, «hamalau grebalari kontratua iraungitzeko erregulazio batekin mehatxatu izana».

Lan Ikuskaritzaren «konplizitateari esker» jokatu du modu horretan enpresak, atzoko protestan parte hartu zutenen ustez. «Ikuskaritzak nahiago izan du ez ikusiarena egin, eta bere eginkizunak ez bete. Adibidez, bederatzi hilabete behar izan dituzte txostenak egiteko. Ikuskaritzak hogei hilabete daramatza enpresara joan gabe, greba eskubidearen inguruan egindako salaketak egiaztatu gabe».

Egoera hori izanik ere, hogei grebalariek asmoa dute greban jarraitzeko, eta farmazien aurrean mobilizatzen segituko dute, «batez ere Bilbon, Portugaleten, Markina-Xemeinen eta Gasteizen dauden Kontseilu Errektoreko bost botika kideen aurrean». Grebalariek laguntza jasotzen dute erresistentzia kutxetatik, eta ELAk berretsi du sindikatuaren «babes osoa» dutela.]]>
<![CDATA[Salmentak %6,4 apalduta ere, Mondragonek «nota onarekin» amaitu du urtea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1847/012/001/2021-07-22/salmentak_64_apalduta_ere_mondragonek_nota_onarekin_amaitu_du_urtea.htm Thu, 22 Jul 2021 00:00:00 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/paperekoa/1847/012/001/2021-07-22/salmentak_64_apalduta_ere_mondragonek_nota_onarekin_amaitu_du_urtea.htm
Baina Arrasateko taldeak adierazi zuen «kooperatiba gehien-gehienek» jakin dutela pandemiari aurre egiten, eta «nota onarekin» atera direla ataka larritik. Korporazioak uste du hartutako kolpea «jasangarria» izan dela, «testuinguru gogorra kontuan hartuz». Hala, kooperatibek aurtengo lehen bost hilabeteetan izandako susperraldiari erreparatu dio Mondragonek; urteko lehen erdiak iradokitzen du aurten susperraldi sendo bat edukiko dutela taldeko enpresek.

Iñigo Uzin presidenteak esan zuen enpresak «eboluzio positiboa» izaten ari direla, «oraindik pandemiak erabat baldintzatutako egoera batean». Kooperatibek «euskal gizartearen beharrei erantzuteko izan duten gaitasuna» azpimarratu zuen Uzinek. Halaber, erantsi zuen kooperatibak gai izan direla gastua murrizteko eta «efizientzia hobetzeko, altxortegia zainduz».

Industriaren susperraldia

Industria arloaren balantzeari dagokionez, 37.532 langile aritu dira kooperatibetan, eta fakturazioa 5.271 milioi eurokoa izan da, %13,1 gutxiago. Emaitza 227 milioi eurokoa izan da, %20 gutxiago, eta, kopuru horiek asko apaldu diren arren, «kooperatiben ahaleginari esker» lortu dira, «errentagarritasuna defendatu dutelako». Taldeko enpresek 138 adar dituzte nazioartean, eta horiek denek 14.144 lanpostu eskaintzen dituzte. Izan ere, industriaren atalean, salmenten %70 nazioartean egin ditu taldeak.

Korporazioak ikusi du urteko lehen bost hilabeteetan salmentak nabarmen igo direla industriaren esparruan, eta jakinarazi du alorreko enpresak oso gertu daudela COVIDaren aurreko mailatik. Enpleguan ere islatzen ari da susperraldi hori.

Taldeko enpresek 180 proposamen baino gehiago aurkeztu dituzte Europako I+Gko hainbat programatan. Orain, kooperatibek martxan dituzte Europako Batzordeak onartu eta finantzatutako 50 proiektu baino gehiago. Next Generation funtsei dagokienez, Mondragonek hiru proiektu ildorekin aurkeztu du Europako funtsak lortzeko hautagaitza: iraunkortasuna, digitalizazioa eta osasuna. Horrek 1.500 milioi euroko inbertsioa eskatzen du, eta 6.400 enplegu sortuko lituzke.

Arrasateko taldeak berrikuntzaren alde egindako apustua ezagutzaren arloan egiaztatzen dela dio korporazioak. Aurreko urtean, 2.384 pertsonari eman zien enplegua, lanaldi osoan, Ikerketa eta Garapenaren arloan. Atal horretan txertatuta daude, hain zuzen, hamalau teknologia zentroak eta I+G unitateak.

Taldeak 545 patente familia ditu indarrean, eta kopuru hori «zinez handia da EAEko zenbakiekin alderatuta». Bestalde, Adimen Artifizialeko Mondragon Komunitatea martxan jarri dute, «Adimen artifizialari lotutako funtsezko esparru teknikoetan, sektore askotan aplikatzeko moduko ezagutza sortzeko eta hedatzeko».]]>
<![CDATA[Mondragon taldearen salmentak %6,4 apaldu dira pandemiaren urtean]]> https://www.berria.eus/albisteak/200810/mondragon_taldearen_salmentak_64_apaldu_dira_pandemiaren_urtean.htm Wed, 21 Jul 2021 15:58:07 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/albisteak/200810/mondragon_taldearen_salmentak_64_apaldu_dira_pandemiaren_urtean.htm <![CDATA[Bizkaiko golkoko antxoaren stocka: 170.000 tonako behin-behineko biomasa]]> https://www.berria.eus/albisteak/200807/bizkaiko_golkoko_antxoaren_stocka_170000_tonako_behin_behineko_biomasa.htm Wed, 21 Jul 2021 14:08:34 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/albisteak/200807/bizkaiko_golkoko_antxoaren_stocka_170000_tonako_behin_behineko_biomasa.htm <![CDATA[Iberdrolak 1.531 milioi euro irabazi ditu urteko lehen erdian]]> https://www.berria.eus/albisteak/200804/iberdrolak_1531_milioi_euro_irabazi_ditu_urteko_lehen_erdian.htm Wed, 21 Jul 2021 11:54:10 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/albisteak/200804/iberdrolak_1531_milioi_euro_irabazi_ditu_urteko_lehen_erdian.htm <![CDATA[Ekonomiaren hazkundea azkartuz doa: %2 handitu da apiriletik ekainera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1846/013/001/2021-07-20/ekonomiaren_hazkundea_azkartuz_doa_2_handitu_da_apiriletik_ekainera.htm Tue, 20 Jul 2021 00:00:00 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/paperekoa/1846/013/001/2021-07-20/ekonomiaren_hazkundea_azkartuz_doa_2_handitu_da_apiriletik_ekainera.htm
Hau da, ekonomiaren abiadura azkartuz doa, industriak eta haren esportazioek bultzatuta batik bat, eta laino beltz handienak zerbitzuetan daude oraindik ere, betiere turismoari lotuta. Birusaren oldarraldi berriak urte bukaerako emaitzan nola eta zenbat eragin dezakeen galdera ikur handi bat da orain, baina ekonomiaren jarduera batzuek motorrak berotu dituzte; ez dago zalantzarik. Pandemiari aurre egiteko neurriek eragina izaten jarraitzen dute, baina begien bistakoa da: munduko zenbait merkatu sendo ari dira, eta, euskal industriaren nazioartekotze maila onari esker, esportazioak ekarpen handia egiten ari dira. Hala, urte arteko tasan %18,5eko hazkundea islatzen du adierazleak, nahiz eta hazkunde erraldoi horrek ez du askorik adierazten, konfinamendu beteko hiruhilekoarekin alderatzeak espero zitekeena baizik ez baita.

Urteko lehen erdi eskasa

Errebotea zenbatekoa izango den aurreikusteko azken gaurkotzean, %6,7ko hazkundea azpimarratu du Eusko Jaurlaritzak, aurreko aurreikuspena ia bi puntu apalduta —%8,6koa zen—. Pandemia eragiten ari den ziurgabetasun handiak 2021eko errebotea apaltzera eraman zuen Jaurlaritza. Urteko lehen erdian, hazkunde pilatua %2,2koa baizik ez da izan, eta bigarren erdian ekonomiaren abiadurak dezente bizkortu beharko du, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, Gasteizko gobernuaren %6,7ko helburu hori bete dadin.

Edonola ere, urteko bigarren hiruhilekoarentzat kalkulatua zuen baino gehiago hazi da BPGa, %18,1eko urte arteko tasa aurreikusi baitzuen Lakuak, eta %18,5eraino joan da aldea.

Enpleguari dagokionez, lanaldi osoko lanpostuak kontuan hartuz, %2,1 hazi da 2021eko bigarren hiruhilekoan, aurreko epealdiaren aldean. Irailaren 17an emango ditu Jaurlaritzak ekonomiaren hazkundearen aurrerapen honen xehetasun gehiago, eta, beharbada, doikuntzak egingo ditu. Familien kontsumoa %19,4 haziko dela aurreikusi du gobernuak (urte arteko tasan), eta %4,5 administrazio publikoan. Industriaren hazkunde handia aurreikusi du, era berean, %30ekoa kasik, eta 15,7koa zerbitzuetan. Eraikuntzari ere hazkunde aurreikuspen handia dagokio, ia %17koa. Zenbaki horiek iraileko txosten zabalagoak berretsi beharko ditu, dena den.

Aurtengo hirugarren hiruhilekorako %6ko hazkundea aurreikusi du Gasteizek, urte arteko tasan betiere, eta urteko azken hiru hilabeteetarako kalkulatutakoa, %7,4koa da.]]>
<![CDATA[Ekonomiaren hazkundea azkartuzdoa: %2 hazi da apiriletik ekainera]]> https://www.berria.eus/albisteak/200697/ekonomiaren_hazkundea_azkartuznbspdoa_2_hazi_da_apiriletik_ekainera.htm Mon, 19 Jul 2021 16:45:23 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/albisteak/200697/ekonomiaren_hazkundea_azkartuznbspdoa_2_hazi_da_apiriletik_ekainera.htm Enpleguari dagokionez, lanaldi osoko lanpostuak kontuan hartuz, %2,1 hazi da 2021eko bigarren hiruhilekoan, aurreko epealdiaren aldean. Irailaren 17an emango ditu Jaurlaritzak ekonomiaren hazkundearen aurrerapen honen xehetasun gehiago, eta, beharbada, doikuntzak egongo dira. Familien kontsumoa %19,4 haziko dela aurreikusi du gobernuak (urte arteko tasan), eta %4,5 administrazio publikoarena. Industriaren hazkunde handia aurreikusi du, era berean, %30ekoa kasik, eta 15,7koa zerbitzuetan. Eraikuntzari ere hazkunde aurreikuspen handia dagokio, ia %17koa. Datu horiek iraileko txosten zabalagoak berretsi beharko ditu, dena den. Aurtengo hirugarren hiruhilekorako, %6ko hazkundea aurreikusi du Gasteizek, urte arteko tasan betiere, eta urteko azken hiru hilabeteetarako kalkulatutakoa %7,4koa da.]]> <![CDATA[Esportazioen igoerak susperraldi sendo baten zantzuak erakutsi ditu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/010/001/2021-07-17/esportazioen_igoerak_susperraldi_sendo_baten_zantzuak_erakutsi_ditu.htm Sat, 17 Jul 2021 00:00:00 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/paperekoa/1877/010/001/2021-07-17/esportazioen_igoerak_susperraldi_sendo_baten_zantzuak_erakutsi_ditu.htm
Hala, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako ondasunen esportazioek %39,2ko igoera izan dute maiatzean, aurreko urteko hil berarekin alderatuz gero; 2.171,6 milioi euroko marka soilik 2019ko abendukoa baino apalagoa da, Eustaten arabera, eta, beraz, inoizko handienetakoa. Esportazio ez-energetikoek %41,9 egin dute gora, eta energetikoek, %3,5 behera. Alegia, industriak motorrak berotu ditu, eta eskaeren jarioa nabarmen azkartu da munduko merkaturik sendoenetan. Nafarroan, berriz, Volkswagenek indarrez bultzatu ditu gora esportazioak, eta lurraldeko igoera %58,6ra iritsi da iazko maiatzarekin alderatuta. 837,7 milioi euroko balioa izan dute kanpo salmenta horiek guztiek.

Bestalde, inportazioek, EAEko hiru lurraldeetan, %62,2 egin dute gora maiatzean (guztira 1.733,8 milioi); igoera hori produktu energetikoek eragin dute batik bat (%169,9), nahiz eta ez-energetikoetan ere eskaera handiagoa izan den (%45,2). 2021eko maiatzean, balantza komertziala esportazioak ken inportazioak positiboa izan da, 437,8 milioi eurorekin. Nafarroan ere, inportazioek igoera nabarmena izan dute, %78koa, betiere urte arteko tasan, eta 482,6 milioi euroko balioa izan dute. Edonola ere, pandemiaren aurreko egoerarekin alderatuz gero, esportazioak %12,2 apalagoak dira oraindik; inportazioak, ordea, maila berean daude jadanik. Balantza komertzialak, dena den, 355,1 milioi euroko emaitza positiboa dauka.

Esportazioen jomuga

Horiek horrela, laugarren hilabetez jarraian balio negatiboak izateari utzi diote Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak, eta igoera hauek izan dituzte: %29,7 Gipuzkoan; %35,7 Araban; eta %50,6 Bizkaian. Azken lurralde horretan, esportazio energetikoek %4,5eko beherakada izan dute.

Bost herrialde izan dira euskal esportazioen bezero nagusiak: Alemania, Frantzia, AEBak, Erresuma Batua eta Norvegia. Esportazio guztien ia erdiak (%48,8) haiengana bidali dituzte enpresek, 1.060,2 milioi euro. Bi herrialdek esportazio guztien %59,3 jaso dituzte: Alemania eta Frantzia. Portzentaje hori %65,2 da Erresuma Batua gehituz gero. Brexit-ak ez ditu askorik galgatu momentuz euskal esportazioak.

Zazpi helmuga nagusietara bideratzen diren salmentek esportazio guztien %53,9 hartu dituzte maiatzean. Belgikara zuzendutako salmentak %63,8 handitu dira, eta beste herrialde batzuetako hazkundeak hauek dira: Frantziara %36, Erresuma Batura %35, Italiara %25, Alemaniara %23, Belgikara %22 eta Herbehereetara %17. Europako Batasunetik kanpo, hiru herrialde nabarmendu behar dira: AEBetara bidalitako esportazioek %57ko igoera izan dute; Norvegiakoek, berriz, %703koa; eta Txinakoek %39koa.

Bestalde, inportazioen erdiak baino gehiago Europako Batasunetik etorri dira Hego Euskal Herrira (%54,4), eta, Erresuma Batua gehituz gero, %57,1era iristen da portzentaje hori. Maiatzean betiere, Alemaniak EAEko inportazioen %28 pilatu ditu, guztira 264,9 milioi euro, eta %34,7ko igoera izan du; ondoren daude Frantzia, 158,7 milioi eurorekin (+%66), eta Italia, 100,1 milioirekin (+%66,4). EB27tik kanpora, baina Europako eremuan, Erresuma Batua nabarmendu behar da berriro, %68,6ko igoerarekin (47,9 milioi euro).]]>
<![CDATA[Industriak bultzatuta, esportazioak %25,8 igo dira urteko lehen bost hilabeteetan]]> https://www.berria.eus/albisteak/200588/industriak_bultzatuta_esportazioak_258_igo_dira_urteko_lehen_bost_hilabeteetan.htm Fri, 16 Jul 2021 20:33:42 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/albisteak/200588/industriak_bultzatuta_esportazioak_258_igo_dira_urteko_lehen_bost_hilabeteetan.htm <![CDATA[Oñatiko Stadlerrek ez ditu hamabi langileren kaleratzeak egingo]]> https://www.berria.eus/albisteak/200583/onatiko_stadlerrek_ez_ditu_hamabi_langileren_kaleratzeak_egingo.htm Fri, 16 Jul 2021 11:01:53 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/albisteak/200583/onatiko_stadlerrek_ez_ditu_hamabi_langileren_kaleratzeak_egingo.htm <![CDATA[Mercedesek ekoizpena geldituko du astelehen eta asteartean]]> https://www.berria.eus/albisteak/200534/mercedesek_ekoizpena_geldituko_du_astelehen_eta_asteartean.htm Thu, 15 Jul 2021 11:28:12 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/albisteak/200534/mercedesek_ekoizpena_geldituko_du_astelehen_eta_asteartean.htm Ekainaren 21ean eta 25ean egin behar izan zuen moduan, Gasteizko Mercedesek ekoizpena geldituko du hilaren 19an eta 20ean, astelehen eta asteartean. Alemaniako konpainiak jakinarazi du semieroaleak falta zaizkiola, eta ezin duela aurreikusitako jarduerarekin jarraitu. Hori dela eta, 141.001 furgonetako helburua ezarri du 2021. urterako, aurreko helburua 7.599 unitate apalduta. Semieroaleen horniduraren arazoek eta "autogintzaren merkatuarenegonkortasun ezak" bultzatu dute azken erabaki hori hartzera. Antzeko egoera bizitzen ari dira Iruñeko Volkswagenen ere. Ekainean 25ean geratu behar zuten produkzioa,baina geroiragarri zuten egun batzuk lehenago geldituko zutela. Semieroaleen eskasiak apiriletik baldintzatu du ekoizpena, eta, horren ondorioz, fabrikaren kanpoko aparkalekuak bukatu gabeko autoz beteta ditu orain Alemaniako multinazionalak. Mercesedesen kasuan, asteazkenean ekingo diote berriro autoak egiteari, baina zuzendaritzak ohartarazi du ekoizpean berriro gelditu daitekeela aurrerago, mundu mailako egoera semieroaleen auzian "larria" delako. Sindikatuen gehiengoaketa enpresak adostu dute aldi baterako enplegu erregulazio bat 30 egunetarako, urtea amaitzen den arte aplikatzeko. Gainera, enpresak erabaki berri du gaueko lan txanda murriztea muntaiaren esparruan. Gasteizko Mercedesen plana Hego Euskal Herriko handiena da Iruñeko Volskwagenenarekin batera. 5.000 behargin aritzen dira Mercesedes.
]]>
<![CDATA[Next Generation funtseko lehen diru laguntza jasoko dute EBko hamabi kidek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1846/015/001/2021-07-14/next_generation_funtseko_lehen_diru_laguntza_jasoko_dute_ebko_hamabi_kidek.htm Wed, 14 Jul 2021 00:00:00 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/paperekoa/1846/015/001/2021-07-14/next_generation_funtseko_lehen_diru_laguntza_jasoko_dute_ebko_hamabi_kidek.htm
Alemaniak, Austriak, Belgikak, Danimarkak, Greziak, Italiak, Letoniak, Luxenburgok, Portugalek eta Eslovakiak, Frantzia eta Espainiarekin batera, jasoko dituzte koronabirusak eragindako krisi ekonomikoari aurre egiteko funts bateratuaren lehen transferentziak. Bruselak 15.250 milioi euro lortu zituen merkatuan, atzo, funts hori elikatzeko, hamar eta hogei urteko bonuen bidez. Hirugarren jaulkipena izan zuen Bruselak EBko kideen suspertze planak elikatzeko den funts bateratua eratzeko. Dagoeneko 50.250 milioi euro pilatu ditu poltsa horrek, eta, hortaz, ez du zertan arazorik egon lehen hamabiren eskaera ekonomikoak betetzen hasteko, hil honetan bertan.

Espainiako Gobernuak esan du «beharbada» abuztua izango dela 9.000 milioi euro horiek jasotzen dituenerako. Sanchezen gobernuak jakinarazi zuen atzo 78,3 milioi emango dizkiola EAEri etxebizitzak zaharberritzeko, Europako funtsetatik; Nafarroari 22,5 milioi dagozkio esparru horretan. Eusko Jaurlaritza, dena den, adi aztertzen ari da Next Generation funtsen prozesua, oraindik ez dagoelako argi zenbat jasoko duten erkidegoek, nahiz eta funtsak banatzeko irizpideak oso argiak diren proiektuen izaerari dagokionez. Gasteizek 276 egitasmo aurkeztu ditu laguntza jasotzeko hautagai gisa. 6.400 milioi euro lortu nahi ditu EBren erresilientzia planetik. Ekarpen publikoa eta pribatua gehituta, 18.266 milioi euroren inbertsioak sustatuko lituzke. Iruñeak 125 proiektu helarazi dizkio Madrili, 3.400 milioiko eskaerarekin.

Italiak jasoko du gehien

Espainiako Gobernuak 140.000 milioi euro jaso ahal izango ditu Next Generation funtsetatik bere suspertze plana aurrera ateratzeko 2026. urte bitartean, erdia maileguetan; baina zenbait konpromiso bete beharko ditu erreformen bidez, eta bete ahala jasoko ditu diru kopuru zehatzak.

Sanchezen gobernuak 102 erreforma sartu ditu bere planean, baina zehaztu gabe utzi ditu hiru nagusiak —erreforma fiskala, lan merkatuarena eta pentsioena—, sindikatuekin eta patronalarekin negoziatzen ari delako. Hala, Espainiak 9.000 milioi euro jasoko ditu luze gabe, eta beste 10.000 milioi abenduan, funtsak jasotzen jarraitzeko helburuak —50 mugarri 2020ko martxorik 2021eko ekainera— bete dituelako, haren ustez.

Parisek, berriz, 39.400 milioi euroren transferentziak jasoko ditu 2026. urtera arte, 5.000tik gora aurki. Bruselak baimendu dizkion maileguak gehituta, 100.000 milioi euro jaso ditzake bere suspertze plana martxan jartzeko.

Italia izango da laguntza gehien jasoko duen Batasuneko kidea: 191.000 milioi euro: 122.000 milioi laguntza zuzen gisa eta gainontzekoa maileguen bidez.]]>
<![CDATA[Next Generation funtseko lehen transferentziak jasoko dituzte EBko hamabi kidek]]> https://www.berria.eus/albisteak/200444/next_generation_funtseko_lehen_transferentziak_jasoko_dituzte_ebko_hamabi_kidek.htm Tue, 13 Jul 2021 16:24:45 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/albisteak/200444/next_generation_funtseko_lehen_transferentziak_jasoko_dituzte_ebko_hamabi_kidek.htm <![CDATA[Inoizko errenta aitorpen kopuru handiena jaso du Bizkaiak, eta kexu ugari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1846/010/001/2021-07-13/inoizko_errenta_aitorpen_kopuru_handiena_jaso_du_bizkaiak_eta_kexu_ugari.htm Tue, 13 Jul 2021 00:00:00 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/paperekoa/1846/010/001/2021-07-13/inoizko_errenta_aitorpen_kopuru_handiena_jaso_du_bizkaiak_eta_kexu_ugari.htm
«Datuek diote kanpaina ez dela txarra izan», esan du Jose Maria Iruarrizaga Ogasun diputatuak, baina erantsi du badirela «esparruak hobetzeko». Zergadunen kexuak bikoiztu egin badira ere, ez du uste errenta kanpaina «kaos bat eta porrot bat» izan denik. Hala ere, onartu du Ogasunak bere eredu berria doitzen jarraituko duela; eredu horrek autolikidazio proposamena orokortu egin du, eta zergadun ia guztiei iritsi zaizkie proposamenak.

Hala, 636.264 errenta aitorpen jaso ditu Ogasunak, iaz baino %9 gehiago (+56.524). Jasotako guztien %70 inguru (453.698) zergadunen aldeko atera dira. Guztira, 407,7 milioi euro itzuli ditu Bizkaiak, eta 379,5 milioi bildu 182.566 aitorpeni esker. Horiek horrela, 29,2 milioi euroko emaitza negatiboa izan du kanpainak. Dirua jaso duten bizkaitarrek 900 euro jaso dute batez beste, eta Ogasunari dirua eman diotenek 2.078 euro ordaindu dizkiote batez beste.

Gipuzkoan, pozik

«2020. urtea pandemiarena izan bazen ere, ekonomia suspertu egin zen bigarren erdian», esan du Jokin Perona Gipuzkoako Ogasun diputatuak. Perona pozik da «historiako errenta kanpainarik onenetan bigarrena» izan delako, 5,3 milioi euroko emaitza positiboa izan baitu. «Lan merkatuan eta enpresen salmentetan islatu da susperraldi hori, eta horri esker lortu ditugu emaitza onak kanpaina honetan». Ogasunak 268 milioi euro itzuli dizkie zergadunei, eta 273,3 bildu. Aurtengo kanpainak okertu egin ditu iazko kanpainaren datuak, baina 2019koa inoizko onena izan zen, 20,2 milioiko emaitza positiboa lortuta. «Ez da 2019ko emaitza lortu, baina bide horretatik jarraitu dugu», esan du Peronak.

Zergadunek 383.650 aitorpen aurkeztu dituzte Gipuzkoan, iaz bezalatsu. 100.000 likidazio baino gehiago Internet bidez bidali dituzte; autolikidazio proposamenak 222.835 izan dira (-3.800), eta aurrez aurrekoak, berriz, 60.800.]]>
<![CDATA[Arabako Errioxa urardotu gabe]]> https://www.berria.eus/albisteak/199876/arabako_errioxa_urardotu_gabe.htm Sun, 04 Jul 2021 12:18:54 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/albisteak/199876/arabako_errioxa_urardotu_gabe.htm Klima aldaketa Azken ekaitzek zer-nolako kalteak egin dituzte Arabako Errioxako mahastietan? GONZALO SAENZ DE SAMANIEGO: Ekaitzak ekaitzak dira; ez dago kalte orokor bat eskualdean, bota duen tokietan baizik. Ez da kontsolamendua, baina ardogileen kontratuan dator hori. Ekaitzekin ohitu zaretela esaten ari zara? ESTI BESA: Ez, kontua da gehiegitan gertatzen ari direla. G.S. DE SAMANIEGO: Ekaitza iragartzen dutenean, eta Demandako mendilerrotik laino beltzak badatozela ikustean, halako bihotz-larri batek jotzen zaitu. JUAN LUIS CAÑAS: Villabuenan, zazpi urtetan izan ditugu izotza edo harria, 2011tik gaur arte. Azkenaldi honetan eguraldiak kasik urtero eman du zartada bat, eta lehen ez zen horrela. Klima aldaketa? G.S. DE SAMANIEGO: Bai, begien bistakoa da. E. BESA: Agian patata landatu beharko dugu, nork daki? Txantxa da noski, baina tresna berrietan pentsatu behar dugu egoera berri honi aurre egiteko. G.S. DE SAMANIEGO: Estalkiak behar ditugu. Mahastietan landatu gabeko lerroak utzi behar dira, belarrarekin. Landatzen dena baino gutxiago landatu, higadura saihesteko. Ekaitzen kalte handiena higadura da. Urak eramandako lur hori ekarri egin behar da berriro, eta horrek kostu handia dauka. Gainera, estalkiak dituzten mahastietan lanera sar zaitezke gaur bertan. Estalkirik gabe, gaur ezin da mahastira sartu lan serio bat egitera; lokatzetan hondoratzen zara.

Pandemiaren ondorioak

Pandemia irteerako fasean da; sektoreak izan duen lurrikara hain handia izan da? G.S. DE SAMANIEGO: Bakoitzak bere etxeari begira erantzun behar dio horri. Aldaketa bat egon da, eta etorkizunerako eredu aldaketa bat dela esango nuke. Genuen hori ez da itzuliko. Erabakiak hartu behar dira. Guk, gure etxean, iazko apirilean, pentsatu genuen egoerak aurrean eramango gintuela. Gero lana etorri zen, nola edo hala egoerari aurre egitea, eta gure aurrekoek horrelako zuloak gainditu zituztela datorkizu burura. Abendurako, ez zen hain-hain txarra urtea. Esportazioan pauso bat aurrera eman dugu, eta horrek ere laguntzen du. Euskadin asko jaitsi da kontsumoa, zutik edaten dugu eta, ostalaritzan. Baina bai, jaitsiera handiak daude upategien fakturazioan; are okerragoa izango zela uste genuen, ordea. Krisi sakonek ideia berriak bultzatzen dituzte, ezta? G.S. DE SAMANIEGO: Partikularrentzako salmentak berreskuratu ditugu; online salmentan ere urrats handia egin dugu. Ez gaitu horrek bakarrik salbatuko, baina dinamika berriak jarri dira martxan.

Agian ez dira beren neurrian ikusi oraindik gertatutakoaren ondorioak? Ez ote da itxiko upategi dezente azkenean? E,BESA: Hasi dira ixten. Guk ez dugu esportatzen: Euskal Herrian saltzen dugu gehien-gehiena, salmenta zuzenean. Horrek hondamendiari izkin egitea erraztu digu, baina salmentak jaitsi ditugu, jakina. Familia upategi txikiez hitz egin behar badugu, esan behar da hamabost urte egin ditugula itxieraren mehatxupean. 700 upategi zeuden eskualdean, eta 300 geratzen dira, eta prozesu hori aurrera doa. Beldurra eta pena ematen dit eredua galduko dela ikusteak, eta eredu hori Arabako Errioxa izan da historikoki, eta ez da eredu ekonomiko bat bakarrik: kulturala eta soziala ere bada.

Upategien ereduak

Merkatua bera ez al da ari eredua aldarazten? E. BESA: Merkatua ez, eragile handiak. Baina pandemiak azkartu egin du upategi txikiak galtzeko prozesua. Upategia utzi eta mahatsa saltzera bultzatzen du egoerak. Paraxutistak etorri dira Arabako Errioxara, inbertitzaile handiak: Vega Sicilia-Rothschild.... Lur asko erosi dituztenak salneurri handia eskainita, eta sufritzen ari diren mahastizain askorentzat goxoki bat izan daiteke prezio hori. Egungo egoeran, are gehiago. G.S. DE SAMANIEGO: Ardoaren munduak eta Arabako Errioxak ere pairatzen dituzte munduko egoera ekonomikoaren ondorioak. Bi upategi eredu argi ikusten ditut nik eskualdean: lurraldean sustraitutakoa bat, gu hirurok esate baterako, eta beste bat bakarrik errentagarritasunari eta espekulazioari lotua. Errioxako bihotzean gaude; Errioxaren jatorria Arabako Errioxa da; lur egokiena dugu kalitatezko ardoa egiteko. Hau gozoegia da, eta horregatik etortzen dira kanpotik. E.BESA: Etortzen direnek beste eredu bat dute: industriala, langile askokoa, jakin gabe langile horien lan baldintzak nolakoak diren. Nik badakit zuek mahats hornitzaileekin adosten dituzuela prezioak. Baina mahastizain asko salduta daude, ekoizpen kostuaren azpitik pagatzen direlako prezioak, eta hori legez kanpokoa da. Zer egin behar dute horiek? Lurra saldu? J.L. CAÑAS: Guretzat hori azken-azkena da. Demagun familia upategi bat dugula arazoetan sarturik; ikusten duela ez dela soilik mahatsa ekoiztea, gero botilaratu egin behar dela, sor-markaren azterketa zorrotzen artean, eta saldu egin behar dela ondoren, bezeroarekin borrokan. Eta agian ez dio berehala pagatuko bezeroak, agian zorra utziko dio. Horrek guztiak egiten du jende askok pentsatzea mahatsa saltzearekin nahikoa duela, batez ere adin batera iristen denean. Mahatsa saldu eta kito. Azken-azkena lurra saltzea da. Hori gerta daiteke herentziak banatzen direnean. G.S. DE SAMANIEGO: Eta asko gertatzen da gure eremuan. J.L. CAÑAS: Baina hemen argi esan behar da upategi txiki bat duenak hautu bat egin behar duela: ala ardogilea da familiak mahastiak izan dituelako beti eta ardoa saldu beste erremediorik ez duelako, ala ardogilea da pasio izugarria duelako egiten duenarekin, ilusioa. Ez dira gauza bera bata eta bestea. Pasioa eta ilusioa duenak edozein egoerari egingo dio aurre. Zulo handi batetik ere aterako da. Bestea, ez. Zergatik? Zulo horretatik ateratzeko dena eman behar delako, eta ilusiorik gabe ezin delako. Gihar finantzariorik gabe ere ez. J.L. CAÑAS: Begira, zuk pasioa eta ilusioa badituzu, lan asko egingo duzu, eta gastatu oso gutxi. Nik badakit zer egin zuen gure aitak, eta zuenek ere bai [beste biei begira]: lana gogotik egin, eta gastatu gutxi. Horrela ateratzen da zulotik. Eta gero, bai, beste arrisku bat dago: aurrerapauso bat eman nahi duzunean, mailegua eskatu behar da; eta gaizki ateratzen bada? Kontua da azpiegitura txiki bat baduzu krisi bat datorrenean okerrago izango duzula aurrera ateratzeko. G.S DE SAMANIEGO: Ni bat nator Estirekin eredua aldatzen ari dela; kontua da zaila dela ardurak banatzea, denok dugulako gure zatia. Zer esan behar diot nik nire bizilagunari mahastizain ona bada, kalitatezko ardoa egiteko borrokatzen bada eta lortzen badu, baina, gero, merkatura badoa eta ez badu lortzen nahi duen errentagarritasuna? Ekaineko ekaitzak baino okerragoa da merkatua. J.L. CAÑAS: Mahastizaina izatetik upategirako jauzian merkatua baita zailena. Eta argi dago: txikienei egiten dizkiete maltzurkeria handienak. Zenbat eta gutxiago eduki, orduan eta gehiago estutzen zaituzte. Enpresa ondo doanean, hobeto aukeratu dezakezu banatzailea, hornitzailea… dena.
Juan Luis CaÃf±as, Esti Besa eta Gonzalo Saenz de Samaniego mahastietan
Baina orain urte batzuk dena zen errentagarritasuna Arabako Errioxan. Zer gertatu da? E. BESA: Nork esan behar zigun guri duela 25 urte, olatuaren gandorrean geundenean, orain horrela egongo ginela? Uste genuen etorkizuna gurea zela. G.S. DE SAMANIEGO: Egungo arazo nagusiak uste horretan du oinarria. 2000. urtean blai utzi gintuen errealitateak, bat-batean. Enologia ikasketak egin, eta hiru urte neramatzan etxean lanean. 1999an, mahatsaren espekulazioarena izan zen: prezioak izugarri igo ziren. Mahastizainek lehendakariaren soldata halako bi zuten. Hori horrela da. Donostiako Abuztuaren 31 kalean banatzaile bat genuen, eta kaleko tabernetan 2.000 kaxa-edo saltzen zizkigun. Bada, urte batetik bestera 150 kaxara pasatu zen saldutakoa, prezioa garestitzearekin bat. Ordu arte, hemen pentsatzen genuen: «Nire merkatua Euskadi da, eta etor daitezela gure lagunak erostera». Eta egurra etorri zen leku guztietatik. Ordutik argi daukat: merkatua oso handia da, eta Espainiara atera behar dugu, Europara eta mundura, dirua kobratzen dugun edozein tokira. J.L. CAÑAS: Aldaketaren urte horretan guk ardo gaztearen 1,2 milioi botila saltzen genituen, eta hornitzaileak Mañuetan, Villabuenan eta Lapueblan genituen. Gurbila, hau da, hamasei litro, 9.000 pezetan jarri zen (54 euro); orain 30 euroan dago. E. BESA: Administrazioak esku-hartu behar du mahatsaren salneurrian. Mahastizain txiki asko daude upategi handien menpe. G.S. DE SAMANIEGO: Administrazioak ezin du hori egin. Mahastizainak kontratu bat sinatu du esanez kostuaren gaineko prezioan saltzen ari dela. Hori sinatu badu, nola egingo du ezer administrazioak? E.BESA: Zenbat daude kontraturik gabe? Zenbat aritzen dira inolako bermerik gabe? J.L. CAÑAS: Administrazioak egin dezakeena da diru laguntzetan irizpide batzuk aplikatu mahatsa duintasunez pagatzen ez duenari ez emateko, adibidez. G.S. DE SAMANIEGO: Legea argia da: epe jakin batean pagatu behar da, eta ekoizpen gastuen gainetik. Mahastizain askok sinatzen dute gastuen gaineko prezioa jaso dutela, jakinda gezurra dela. Zergatik saltzen dute aldez aurretik prezioa finkatu gabe? Erraza da kexuka ibiltzea, baina hortzak erakuts ditzatela ere noizbehinka, ezta? Beti upategi handi berari saldu diotelako jarraituko dute hari saltzen, nahiz eta ekoizpen-gastuen azpitik pagatu?

Arabako mahastiak

Zenbat iraun dezakete Arabako Errioxako upategi txikiek eta ertainek jatorri izenean agintzen duten talde handien joko arauekin? Ez al da garaia urratsak egiteko desberdintzearen alde? E. BESA: Bai, urratsak egin behar dira, eta orain egin behar dira. G.S. DE SAMANIEGO: Orain da garaia, eta lehen zen garaia. Hausnarketa handia egin behar dugu, ordea, gauzak egiten ditugun baino askoz hobeto egiteko. Gakoa da guk sinestea aurrena zein den esku artean dugun produktuaren maila. Orain urratsik egiten ez badugu, egungo eredu honek bide bazterrean utziko ditu gero eta upategi gehiago. E. BESA: Arazo sakona da. Hasteko, gero eta jende gutxiago bizi gara eskualdean; gazteak joan egiten dira, geroa ez delako garbi ikusten. Zerbait egin behar dugu gure jendearen alde, eta hori da gure benetako ereduari hauspoa ematea berriro: Arabako Errioxako familia upategien ereduari. G.S. DE SAMANIEGO: Ez zaigu komeni biktimismoa: hau ez da hondamendia. Gazteak hemen geratuko dira errentagarritasuna badago. Eta ekintza zehatzen bidez lortu behar da hori. Badago proiektu bat Unescok Arabako Errioxa Munduko Ondasun gisa aitortu dezan. Jaurlaritzak ez du benetan sinetsi, eta ez da ari ongi kudeatzen aukera hori. Bada, lortuko bagenu, eskualdeko upategiok jauzi handia egingo genuke, eta txikiak ere behartuta leudeke gorentasunean urrats bat egitera. Noiz arte urtekoa, ondua eta erreserba saltzen? Ez al dute estutzen Errioxako sor-markaren arauek? J. L. CAÑAS: Arazo hori gaindituta dago. Ondo datorkizu horrela saltzea ala ez, eta, beraz, sailkapena zurera egokitzen duzu. Badaude ardoak jatorri izenaren baldintzak ez dituztenak betetzen, agian denbora gutxiegi edo gehiegi egon direlako upelean, eta generiko gisa ateratzen dira. Eta ondua edo erreserba baino askoz hobeak izan daitezke. Merkatura ahal den modu egokienean sartzea da kontua. G.S. DE SAMANIEGO: Bakoitzak komeni zaiona egin behar du: urtekoa, ondua, erreserba, baina baita sailekoa, herrikoa ere... Nahi duguna egiten dugu, baina bai, gatozen lekutik gatoz, eta Errioxak sailkapen horretan dauka oinarria, upel eta epe zehatzekin. E. BESA: Ba, nik uste dut guk ez ditugula gure erabaki propioak hartzen, eta esan egin behar dugula. Nork agintzen du sor-markaren kontseiluan? Rioja taldeak. Hark finkatzen ditu politika guztiak, eta nik ez dut neure burua hor ikusten, benetan esaten dizuet. G.S. DE SAMANIEGO: Zu goizean jaikitzean kontseiluan pentsatzen hasten zara? Nire buruan, nire gogoan, nahi dudana egiten dut ja, de facto hasi naiz nire erara funtzionatzen, kontseilura begiratu gabe. Paso egiten dut. Erakunde horrek, orain, ez digu baliorik ekartzen, zama baizik. E.BESA: Kontseiluan pentsatzen dut auditoria bat egitera etortzen zaidanean. Nik hortik atera nahi dut. Arabako Mahastiak sor-marka berria hor dago, Madrilek Europako Batasunera noiz bidaliko zain. Izendapen hori egitearen alde zaudete? J.L. CAÑAS: Nik ulertzen dut eta errespetatzen dut, baina hemen galdera bat egin behar da: zama baizik ekartzen ez didan izendapen batetik ateratzen banaiz beste batera joateko, zenbat galdu behar dut bidean? Ze hau guztia auzi ekonomikoa da, argi. Politikoa dela esan dezake inork. Bai zera! Ez dago ehun 80ren truke aldatuko duenik, ezta abertzalerik handiena ere. Gogoratu 2017tik aurrera Arabako Errioxa jar dezakegula etiketan askoz argiago. Hemen Arabako Errioxako etiketa dutenak bakarrik ari gara dastatzen; Gonzalok herriko gisa sailkatutako bat ireki du, Samaniegokoa. Gure bidea da geurea jo eta su defendatzea. E. BESA: Baina ez al zaizue zilegi iruditzen zenbait upategi egotea kontseilu horretan arrotz sentitzen direnak, eta izendapen berri bat egin nahi izatea? J.L. CAÑAS: Bai, noski. G.S. DE SAMANIEGO: Zilegia eta adimenduna da, gogoa suspertzen duelako. Errioxako sor-markan zerbait argi geratu bada, zera da: hau ez doala ondo eta zerbait egin behar dela. E. BESA Orduan zergatik botatzen du mundu guztiak iritzia Arabako Mahastiak sor-markaren inguruan, bizia jokoan balu bezala? G.S. DE SAMANIEGO: Politikarien esparruan gertatzen da hori, politikarako erabiltzen ari direlako hau guztia, eta batik bat Errioxako Erkidegoan. J.L. CAÑAS: Azaldu nahiko nuke ardogile batzuk zerbait ari garela egiten gurea desberdintzeko, eta ilusio handia dugula proiektu horretan. Zigilu berri bat lortzeko ekinaldia da, 25 bat upategirena. Eremuko edonor sartu ahalko da, betiere baldintza jakin batzuk betez gero. Eremu hau sustatu nahi dugu, jasangarritasunaren bidez, bioaniztasuna babestuz, mahastizainei prezio duinak pagatuz, eremu osoan banatu dadin aberastasuna. Hemen kontua ez da bakarrik Errioxa Garaitik edo Errioxa Beheretik desberdintzea; agian Arabako Errioxako zenbait eremu ere oso desberdinak dira gurekin alderatuz. Non dago Oion? Hori nahi dugu: benetako aldaketa bat; edo jasangarri zara, edo ez zara egongo urte gutxi barru. Beraz, ez zaudete Arabako Mahastiak sortzearen aurka, gero baliatuko duzuen ala ez alde batera utzita? J.L CAÑAS: Nahiko nuke martxan jartzea eta ondo baino hobeto hastea, eta ni joan behar izatea Estirena esatera: «Utziko didazu Arabako Mahastiak jatorri izenean sartzen?».

"Zama den sor-marka batetik irteten banaiz beste batera joateko, zenbat galdu behar dut bidean? Hau ez da auzi politikoa. Ez dago ehun 80ren truke aldatuko duenik, ezta abertzalerik handiena ere" Juan Luis Cañas

Upategi bat, sor-marka bat. Mehatxu horrekin dabiltza Errioxako erkidegoan. G.S. DE SAMANIEGO: Utz ditzagun egunkariak eta joan gaitezen arauetara. Errioxako PPko bozeramaileak gauza bat esaten du; PSOEkoak beste bat… Ez ditzagun serio hartu. Nik atsegin dut Arabako Mahastiaren ideia; hasteko, eragin dien iskanbilarengatik. E. BESA: Presio handia daukagu, Gonzalo, handia, benetan. G.S. DE SAMANIEGO: Eta zer erantzun espero zenuen, ba? Arabako Mahastiak ideiaren hastapenean egon nintzen. Bada, uste dut hautatu den euskarria txarra dela, antolatzeko moduak txarrak izan direla, desegokiak, eta gaizki jaio dela. E. BESA: Zergatik diozu hori? G.S. DE SAMANIEGO: Errioxako sor-marka bezalakoa delako, baina beste izen batekin: Arabako Mahastiak. E. BESA: Ez nago ados. Gure negozioak kudeatzen uztea eskatu besterik ez dugu egin sor-marka berriaren bidez. Eredu propioa nahi dugu. G.S. DE SAMANIEGO: Baina zer egiteko? Gauza bera egiteko? Ez dago konpromiso bat jasangarritasunarekin, ez dago konpromiso sozial bat... E. BESA Baina hori egin egingo da, noski; hori egiteko dago. G.S. DE SAMANIEGO: Baietz, begira, nik beti babestuko dut Arabako Mahastiak, baina jatorri izen berri bat egiteko, hautsi egingo duen izendapen bat, bikain egin behar duzu, goren; bestela, ez hasi. E. BESA Baina orain arte sor-marka eskatu baizik ez dugu egin.

"Guk ez ditugu erabaki propioak hartzen: nork agintzen du jatorri izenaren kontseiluan? Rioja taldeak. Hark finkatzen ditu politika guztiak, eta nik ez dut neure burua hor ikusten, benetan esaten dizuet" Esti Besa

G.S. DE SAMANIEGO: Barne arautegi bat dago idatzia, gauzak zehazturik daude, garbi esan dezagun. Izendapen batekin hasteko, lehen-lehena masa kritiko bat behar dugu atzean. ABRAn ere ez du gehiengo bat atzean, eta ez dago kasik mahastizainik. Akats larria da hori; ez badu mugimendu sozial oso bat atzean, oker jaio da. Eta, gero, alderdi politikoak eta erakundeak iritsi dira, eta alderdi politikoek egin dezaketen gauzarik onena bazter geratzea da. J.L. CAÑAS: Berriro diot: hau auzi ekonomiko bat da. Candido Besa sartzen bada Arabako Mahastiak sor-markan, bere fakturazioa handitzeko da. 100.000 euro atera beharrean, 130.000 ateratzeko, demagun. Hori da jokaldia, ez besterik. E. BESA: Eta gusturago lan egitea ere bai. Nik kudeatuko dut neurea. Dena den, gure ardoa desberdintzeko ekinaldi guztien alde nago, zuenaren alde ere bai. Pozten naiz gauzak mugitzen direlako. Baina badut errezelo bat: gorentasunaren klubei buruzko edozein egitasmotan betikoak azaltzen zarete. G.S. DE SAMANIEGO: Begira, Esti, Arabako Mahastiak izendapenaren etsai handienak Arabako Errioxan bertan daude: upate- gi handiak eta mahastizainak. dira.

Aldaketa soziopolitikoak

Bizkaian eta Gipuzkoan gutxiengo batek identifikatzen du euskal ardo gisa Arabako Errioxakoa; txakolinarekin ez da gertatzen. Zer dago horren atzean? J.L. CAÑAS: Gure ardoak beti sailkatu izan dituzte ardo gazte gisa, eta Errioxakoak, ardo ondu gisa. Ez da sekula egia izan. Baina ez ahaztu 2017ko uzta arte ezin izan dugula etiketan jarri Arabako Errioxa, ez behintzat neurri jakin batean. E. BESA: Nik beti jarri dut. G.S. DE SAMANIEGO: Nik ere bai. Gure etiketa erabili izan dute ikusteko desberdintzea posible dela, baina arazoa da: Arabako Errioxa jartzen badut, zergatik jarri behar dut derrigor beste Errioxa bat?

E. BESA Hemen benetan larria dena da Arabako Errioxa ezin erabiltzea, Errioxako jatorri izenetik ateratzen bazara. Badakit beraiek erregistratu zutela, baina euskal administrazioan utzikeria galanta egon da horrekin, eta orain salduta gaude. Hasteko: nola utzi zioten Logroño erkidegoari Errioxa jartzen uzten? Non zegoen gure gobernua? G.S. DE SAMANIEGO: Diputatuen Kongresuan aldeko boto nahikoak izan zituen, eta kito. Hor ez dugu zer esanik. E. BESA Arabako Errioxa eskualde historiko bat da, eta orain Arabako Errioxa ere Europan erregistratzen utzi diegu? G.S. DE SAMANIEGO: Arazoaren muina da 1997an Errioxako sor-markaren kontseiluak hainbat izen erregistratu zituela, eta hortik aurrera ezin duzu ezer egin. 2017an, adibidez, Arabako Errioxako herri guztiak ere erregistratu zituzten marka gisa, herriko ardoa etiketatu ahal izateko. Hau da, kontseilua fede txarrez aritu da, eta esan egin behar da argi eta garbi. E. BESA Zergatik ez zen Eusko Jaurlaritza biziago ibili? Sartu zuen helegiterik? Ez, utzikeria galanta egon da. Barkaezina da: lapurreta egin digute. Baina ez da egon Arabako Errioxa hegoaldera begira hamarkada askoan? Udal gobernuetan egondako aldaketa politikoa ez da aldaketa sozial baten isla? G.S. SAMANIEGO: Ze aldaketa politiko? PPk udalerri batzuk galdu ditu azken urteotan, baina Arabako Errioxako udalerrietan alderdi abertzaleak egon dira nagusiki demokrazia abiatu zenetik. Hori ere oso modu interesatuan saldu dute: Arabako Errioxa ez da sekula izan PPren erresuma politiko bat. Datuak hor daude begiratu nahi dituenarentzat. E. BESA: Villabuenan ez da sekula egon PP, adibidez. Behin PSOE, eta, bestela, beti Herri Batasuna, EA edo EAJ. Ez, Arabako Errioxako udalerrietan abertzaleak izan dira nagusi historikoki.

Euskara

Eusko Jaurlaritzaren laguntzen bidez gaita txistuarekin ordekatzen ari dela idatzi du eskualdean gehien irakurtzen den egunkariak... E. BESA: Nahiz eta PPk ez duen nagusitasun hori eduki, egia da aldaketa kultural bat egon dela, eta horrek isla izango du beharbada esparru politikoan. Baina horrelako gauzak irakurtzeak auzolotsa ematen du. Orain, EAJ eta EH Bildu elkarri laguntzen ikusten ditugu udaletan gobernatzeko, egia da. Lehen ez zen gertatzen. G.S. DE SAMANIEGO: Horren zergatiak asko dira. Aldaketa hori lehen iritsi izan balitz, hobe. Baina kontuz, momentu honetako argazkiak ez du errealitate guztia erakusten: Gasteiztik 50 kilometrora gaude; Errioxako erkidegoa etxeko atean dugu; eta Euskadik ez du ezagutzen eta ez du aitortzen Arabako Errioxa. Badira eskualdean bi herri ezin dutenak Radio Euskadi hartu; bada beste bat ETB ikusi ezin duena. Kontuz, hemen ezin duzu oraindik D ereduan ikasi ikastetxe publikoan. Euskadik ulertzen duenean Arabako Errioxa Euskadi dela, orduan hasiko dira gauzak aldatzen. J.L. CAÑAS: Horretarako, umeek ikastolara joan behar dute, jakiteko Arabako Errioxa Euskadin dagoela eta zein diren Euskadiren arazoak. Gipuzkoako eta Bizkaiko umeen pare, hor dago koska. Zergatik daki mundu guztiak Bermeo kokatzen gutxi gorabehera? Edo Irun. Hemen gehienek ez dakite San Vicente de la Sonsierra Errioxa den edo Euskadi den; Haro etxetzat jotzen dute askok, eta Errioxa den ala ez bigarren mailakoa da. G.S. DE SAMANIEGO: Labraza da Erdi Aroko herririk politena, zainduena, mundu mailako aitortza handia duena, Euskadin, Arabako Errioxan. Zenbatek ezagutzen dute Labraza Bizkaian eta Gipuzkoan?

"Oraingo argazki politikoak ez du ondo erakusten errealitatea: Gasteiztik 50 kilometrora gaude; Errioxako erkidegoa etxean dugu; eta Euskadik ez du aitortzen Arabako Errioxa" Gonzalo Saenz de Samaniego

Euskarak ez du aurrerapauso bat eman eskualdean? G.S. DE SAMANIEGO: Bai, baina oso mantso goaz. Arabako Errioxa euskalduntzeko ahalegina ez da erraza. Asteburuan Bastidara edo Lapueblara datorrenak nabarituko du gazteek euskaraz dakitela, akaso, baina eguneroko bizitzan euskararen presentzia oso apala da oraindik. E. BESA: Ni Villabuenakoa naiz. 1970eko hamarkadan Gipuzkoara aldatu ginen, eta, gero, gurasoak itzuli egin ziren 1980ko hamarkadan. Bikotekidea eta biok 1991. urtean iritsi ginen Villabuenara. Txikitan, gogoratzen dut euskaldunak zirela ardoa erostera etortzen zirenak. Oraingo egoerak eta ordukoak ez dute zerikusirik, hori ere esan behar da. Guardian, «agur» esan, eta gorroto begiratuak zeuden. Hori niri gertatu zait, 1991n. Gaur egun, 40 urtetik beherako gehien-gehienek ulertzen dute edo hitz egiten dute euskaraz Arabako Errioxan. Euskadin ez dago gehiago aurreratu duenik euskararen ezagutzan. Euskalduntze horrek ez luke lagundu behar Arabako Errioxa euskal ardo gisa identifikatzen Euskal Herrian? E. BESA: Gorka Knorrek kantatzen zuen Araba zela Euskal Herriaren zazpigarren alaba; bada, Arabako Errioxa da zazpigarren alaba horren zazpigarren alaba. J.L. CAÑAS: Jaurlaritzak askoz ere ahalegin handiagoa egin behar du gure ardoak ezagutarazteko beste lurraldeetan. G.S. DE SAMANIEGO: Eta tabernariek apustu argi bat egin behar dute euskal ardoen alde, gureak barne. Ez dute bakarrik txakolina eta sagardoa sustatu behar euskal produktu gisa. Ez ote da gurea zero kilometroko produktua, ehuneko ehun euskal herritarra?]]>
<![CDATA[ARABAKO ERRIOXA URARDOTU GABE]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1980/002/001/2021-07-04/arabako_errioxa_urardotu_gabe.htm Sun, 04 Jul 2021 00:00:00 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/paperekoa/1980/002/001/2021-07-04/arabako_errioxa_urardotu_gabe.htm
KLIMA ALDAKETA

Azken ekaitzek zer-nolako kalteak egin dituzte Arabako Errioxako mahastietan?

GONZALO SAENZ DE SAMANIEGO: Ekaitzak ekaitzak dira; ez dago kalte orokor bat eskualdean, bota duen tokietan baizik. Ez da kontsolamendua, baina ardogileen kontratuan dator hori.

Ekaitzekin ohitu zaretela esaten ari zara?

ESTI BESA: Ez, kontua da gehiegitan gertatzen ari direla.

G.S. DE SAMANIEGO: Ekaitza iragartzen dutenean, eta Demandako mendilerrotik laino beltzak badatozela ikustean, halako bihotz-larri batek jotzen zaitu.

JUAN LUIS CAÑAS: Villabuenan, zazpi urtetan izan ditugu izotza edo harria, 2011tik gaur arte. Azkenaldi honetan eguraldiak kasik urtero eman du zartada bat, eta lehen ez zen horrela.

Klima aldaketa?

G.S. DE SAMANIEGO: Bai, begien bistakoa da.

E. BESA: Agian patata landatu beharko dugu, nork daki? Txantxa da noski, baina tresna berrietan pentsatu behar dugu egoera berri honi aurre egiteko.

G.S. DE SAMANIEGO: Estalkiak behar ditugu. Mahastietan landatu gabeko lerroak utzi behar dira, belarrarekin. Landatzen dena baino gutxiago landatu, higadura saihesteko. Ekaitzen kalte handiena higadura da. Urak eramandako lur hori ekarri egin behar da berriro, eta horrek kostu handia dauka. Gainera, estalkiak dituzten mahastietan lanera sar zaitezke gaur bertan. Estalkirik gabe, gaur ezin da mahastira sartu lan serio bat egitera; lokatzetan hondoratzen zara.

PANDEMIAREN ONDORIOAK

Pandemia irteerako fasean da; sektoreak izan duen lurrikara hain handia izan da?

G.S. DE SAMANIEGO: Bakoitzak bere etxeari begira erantzun behar dio horri. Aldaketa bat egon da, eta etorkizunerako eredu aldaketa bat dela esango nuke. Genuen hori ez da itzuliko. Erabakiak hartu behar dira. Guk, gure etxean, iazko apirilean, pentsatu genuen egoerak aurrean eramango gintuela. Gero lana etorri zen, nola edo hala egoerari aurre egitea, eta gure aurrekoek horrelako zuloak gainditu zituztela datorkizu burura. Abendurako, ez zen hain-hain txarra urtea. Esportazioan pauso bat aurrera eman dugu, eta horrek ere laguntzen du. Euskadin asko jaitsi da kontsumoa, zutik edaten dugu eta, ostalaritzan. Baina bai, jaitsiera handiak daude upategien fakturazioan; are okerragoa izango zela uste genuen, ordea.

Krisi sakonek ideia berriak bultzatzen dituzte, ezta?

G.S. DE SAMANIEGO: Partikularrentzako salmentak berreskuratu ditugu; online salmentan ere urrats handia egin dugu. Ez gaitu horrek bakarrik salbatuko, baina dinamika berriak jarri dira martxan.

Agian ez dira beren neurrian ikusi oraindik gertatutakoaren ondorioak? Ez ote da itxiko upategi dezente azkenean?

E. BESA: Hasi dira ixten. Guk ez dugu esportatzen: Euskal Herrian saltzen dugu gehien-gehiena, salmenta zuzenean. Horrek hondamendiari izkin egitea erraztu digu, baina salmentak jaitsi ditugu, jakina. Familia upategi txikiez hitz egin behar badugu, esan behar da hamabost urte egin ditugula itxieraren mehatxupean. 700 upategi zeuden eskualdean, eta 300 geratzen dira, eta prozesu hori aurrera doa. Beldurra eta pena ematen dit eredua galduko dela ikusteak, eta eredu hori Arabako Errioxa izan da historikoki, eta ez da eredu ekonomiko bat bakarrik: kulturala eta soziala ere bada.

UPATEGIEN EREDUAK

Merkatua bera ez al da ari eredua aldarazten?

E. BESA: Merkatua ez, eragile handiak. Baina pandemiak azkartu egin du upategi txikiak galtzeko prozesua. Upategia utzi eta mahatsa saltzera bultzatzen du egoerak. Paraxutistak etorri dira Arabako Errioxara, inbertitzaile handiak: Vega Sicilia-Rothschild.... Lur asko erosi dituztenak salneurri handia eskainita, eta sufritzen ari diren mahastizain askorentzat goxoki bat izan daiteke prezio hori. Egungo egoeran, are gehiago.

G.S. DE SAMANIEGO: Ardoaren munduak eta Arabako Errioxak ere pairatzen dituzte munduko egoera ekonomikoaren ondorioak. Bi upategi eredu argi ikusten ditut nik eskualdean: lurraldean sustraitutakoa bat, gu hirurok esate baterako, eta beste bat bakarrik errentagarritasunari eta espekulazioari lotua. Errioxako bihotzean gaude; Errioxaren jatorria Arabako Errioxa da; lur egokiena dugu kalitatezko ardoa egiteko. Hau gozoegia da, eta horregatik etortzen dira kanpotik.

E.BESA: Etortzen direnek beste eredu bat dute: industriala, langile askokoa, jakin gabe langile horien lan baldintzak nolakoak diren. Nik badakit zuek mahats hornitzaileekin adosten dituzuela prezioak. Baina mahastizain asko salduta daude, ekoizpen kostuaren azpitik pagatzen direlako prezioak, eta hori legez kanpokoa da. Zer egin behar dute horiek?

Lurra saldu?

J.L. CAÑAS: Guretzat hori azken-azkena da. Demagun familia upategi bat dugula arazoetan sarturik; ikusten duela ez dela soilik mahatsa ekoiztea, gero botilaratu egin behar dela, sor-markaren azterketa zorrotzen artean, eta saldu egin behar dela ondoren, bezeroarekin borrokan. Eta agian ez dio berehala pagatuko bezeroak, agian zorra utziko dio. Horrek guztiak egiten du jende askok pentsatzea mahatsa saltzearekin nahikoa duela, batez ere adin batera iristen denean. Mahatsa saldu eta kito. Azken-azkena lurra saltzea da. Hori gerta daiteke herentziak banatzen direnean.

G.S. DE SAMANIEGO: Eta asko gertatzen da gure eremuan.

J.L. CAÑAS: Baina hemen argi esan behar da upategi txiki bat duenak hautu bat egin behar duela: ala ardogilea da familiak mahastiak izan dituelako beti eta ardoa saldu beste erremediorik ez duelako, ala ardogilea da pasio izugarria duelako egiten duenarekin, ilusioa. Ez dira gauza bera bata eta bestea. Pasioa eta ilusioa duenak edozein egoerari egingo dio aurre. Zulo handi batetik ere aterako da. Bestea, ez. Zergatik? Zulo horretatik ateratzeko dena eman behar delako, eta ilusiorik gabe ezin delako.

Gihar finantzariorik gabe ere ez.

J.L. CAÑAS: Begira, zuk pasioa eta ilusioa badituzu, lan asko egingo duzu, eta gastatu oso gutxi. Nik badakit zer egin zuen gure aitak, eta zuenek ere bai [beste biei begira]: lana gogotik egin, eta gastatu gutxi. Horrela ateratzen da zulotik. Eta gero, bai, beste arrisku bat dago: aurrerapauso bat eman nahi duzunean, mailegua eskatu behar da; eta gaizki ateratzen bada? Kontua da azpiegitura txiki bat baduzu krisi bat datorrenean okerrago izango duzula aurrera ateratzeko.

G.S DE SAMANIEGO: Ni bat nator Estirekin eredua aldatzen ari dela; kontua da zaila dela ardurak banatzea, denok dugulako gure zatia. Zer esan behar diot nik nire bizilagunari mahastizain ona bada, kalitatezko ardoa egiteko borrokatzen bada eta lortzen badu, baina, gero, merkatura badoa eta ez badu lortzen nahi duen errentagarritasuna? Ekaineko ekaitzak baino okerragoa da merkatua, lagun.

J.L. CAÑAS: Mahastizaina izatetik upategirako jauzian merkatua baita zailena. Eta argi dago: txikienei egiten dizkiete maltzurkeria handienak. Zenbat eta gutxiago eduki, orduan eta gehiago estutzen zaituzte. Enpresa ondo doanean, hobeto aukeratu dezakezu banatzailea, hornitzailea… dena.

Baina orain urte batzuk dena zen errentagarritasuna Arabako Errioxan. Zer gertatu da?

E. BESA: Nork esan behar zigun guri duela 25 urte, olatuaren gandorrean geundenean, orain horrela egongo ginela? Uste genuen etorkizuna gurea zela.

G.S. DE SAMANIEGO: Egungo arazo nagusiak uste horretan du oinarria. 2000. urtean blai utzi gintuen errealitateak, bat-batean. Enologia ikasketak egin, eta hiru urte neramatzan etxean lanean. 1999an, mahatsaren espekulazioarena izan zen: prezioak izugarri igo ziren. Mahastizainek lehendakariaren soldata halako bi zuten. Hori horrela da. Donostiako Abuztuaren 31 kalean banatzaile bat genuen, eta kaleko tabernetan 2.000 kaxa-edo saltzen zizkigun. Bada, urte batetik bestera 150 kaxara pasatu zen saldutakoa, prezioa garestitzearekin bat. Ordu arte, hemen pentsatzen genuen: «Nire merkatua Euskadi da, eta etor daitezela gure lagunak erostera». Eta egurra etorri zen leku guztietatik. Ordutik argi daukat: merkatua oso handia da, eta Espainiara atera behar dugu, Europara eta mundura, dirua kobratzen dugun edozein tokira.

J.L. CAÑAS: Aldaketaren urte horretan guk ardo gaztearen 1,2 milioi botila saltzen genituen, eta hornitzaileak Mañuetan, Villabuenan eta Lapueblan genituen. Gurbila, hau da, hamasei litro, 9.000 pezetan jarri zen (54 euro); orain 30 euroan dago.

E. BESA: Administrazioak esku-hartu behar du mahatsaren salneurrian. Mahastizain txiki asko daude upategi handien menpe.

G.S. DE SAMANIEGO: Administrazioak ezin du hori egin. Mahastizainak kontratu bat sinatu du esanez kostuaren gaineko prezioan saltzen ari dela. Hori sinatu badu, nola egingo du ezer administrazioak?

E.BESA: Zenbat daude kontraturik gabe? Zenbat aritzen dira inolako bermerik gabe?

J.L. CAÑAS: Administrazioak egin dezakeena da diru laguntzetan irizpide batzuk aplikatu mahatsa duintasunez pagatzen ez duenari ez emateko, adibidez.

G.S. DE SAMANIEGO: Legea argia da: epe jakin batean pagatu behar da, eta ekoizpen gastuen gainetik. Mahastizain askok sinatzen dute gastuen gaineko prezioa jaso dutela, jakinda gezurra dela. Zergatik saltzen dute aldez aurretik prezioa finkatu gabe? Erraza da kexuka ibiltzea, baina hortzak erakuts ditzatela ere noizbehinka, ezta? Beti upategi handi berari saldu diotelako jarraituko dute hari saltzen, nahiz eta ekoizpen-gastuen azpitik pagatu?

ARABAKO MAHASTIAK

Zenbat iraun dezakete Arabako Errioxako upategi txikiek eta ertainek jatorri izenean agintzen duten talde handien joko arauekin? Ez al da garaia urratsak egiteko desberdintzearen alde?

E. BESA: Bai, urratsak egin behar dira, eta orain egin behar dira.

G.S. DE SAMANIEGO: Orain da garaia, eta lehen zen garaia. Hausnarketa handia egin behar dugu, ordea, gauzak egiten ditugun baino askoz hobeto egiteko. Gakoa da guk sinestea aurrena zein den esku artean dugun produktuaren maila. Orain urratsik egiten ez badugu, egungo eredu honek bide bazterrean utziko ditu gero eta upategi gehiago.

E. BESA: Arazo sakona da. Hasteko, gero eta jende gutxiago bizi gara eskualdean; gazteak joan egiten dira, geroa ez delako garbi ikusten. Zerbait egin behar dugu gure jendearen alde, eta hori da gure benetako ereduari hauspoa ematea berriro: Arabako Errioxako familia upategien ereduari.

G.S. DE SAMANIEGO: Ez zaigu komeni biktimismoa: hau ez da hondamendia. Gazteak hemen geratuko dira errentagarritasuna badago. Eta ekintza zehatzen bidez lortu behar da hori. Badago proiektu bat Unescok Arabako Errioxa Munduko Ondasun gisa aitortu dezan. Jaurlaritzak ez du benetan sinetsi, eta ez da ari ongi kudeatzen aukera hori. Bada, lortuko bagenu, eskualdeko upategiok jauzi handia egingo genuke, eta txikiak ere behartuta leudeke gorentasunean urrats bat egitera.

Noiz arte urtekoa, ondua eta erreserba saltzen? Ez al dute estutzen Errioxako sor-markaren arauek?

J. L. CAÑAS: Arazo hori gaindituta dago. Ondo datorkizu horrela saltzea ala ez, eta, beraz, sailkapena zurera egokitzen duzu. Badaude ardoak jatorri izenaren baldintzak ez dituztenak betetzen, agian denbora gutxiegi edo gehiegi egon direlako upelean, eta generiko gisa ateratzen dira. Eta ondua edo erreserba baino askoz hobeak izan daitezke. Merkatura ahal den modu egokienean sartzea da kontua.

G.S. DE SAMANIEGO: Bakoitzak komeni zaiona egin behar du: urtekoa, ondua, erreserba, baina baita sailekoa, herrikoa ere... Nahi duguna egiten dugu, baina bai, gatozen lekutik gatoz, eta Errioxak sailkapen horretan dauka oinarria, upel eta epe zehatzekin.

E. BESA: Ba, nik uste dut guk ez ditugula gure erabaki propioak hartzen, eta esan egin behar dugula. Nork agintzen du sor-markaren kontseiluan? Rioja taldeak. Hark finkatzen ditu politika guztiak, eta nik ez dut neure burua hor ikusten, benetan esaten dizuet.

G.S. DE SAMANIEGO: Zu goizean jaikitzean kontseiluan pentsatzen hasten zara? Nire buruan, nire gogoan, nahi dudana egiten dut ja, de facto hasi naiz nire erara funtzionatzen, kontseilura begiratu gabe. Paso egiten dut. Erakunde horrek, orain, ez digu baliorik ekartzen, zama baizik.

E.BESA: Kontseiluan pentsatzen dut auditoria bat egitera etortzen zaidanean. Nik hortik atera nahi dut.

Arabako Mahastiak sor-marka berria hor dago, Madrilek Europako Batasunera noiz bidaliko zain. Izendapen hori egitearen alde zaudete?

J.L. CAÑAS: Nik ulertzen dut eta errespetatzen dut, baina hemen galdera bat egin behar da: zama baizik ekartzen ez didan izendapen batetik ateratzen banaiz beste batera joateko, zenbat galdu behar dut bidean? Ze hau guztia auzi ekonomikoa da, argi. Politikoa dela esan dezake inork. Bai zera! Ez dago ehun 80ren truke aldatuko duenik, ezta abertzalerik handiena ere. Gogoratu 2017tik aurrera Arabako Errioxa jar dezakegula etiketan askoz argiago. Hemen Arabako Errioxako etiketa dutenak bakarrik ari gara dastatzen; Gonzalok herriko gisa sailkatutako bat ireki du, Samaniegokoa. Gure bidea da geurea jo eta su defendatzea.

E. BESA: Baina ez al zaizue zilegi iruditzen zenbait upategi egotea kontseilu horretan arrotz sentitzen direnak, eta izendapen berri bat egin nahi izatea?

J.L. CAÑAS: Bai, noski.

G.S. DE SAMANIEGO: Zilegia eta adimenduna da, gogoa suspertzen duelako. Errioxako sor-markan zerbait argi geratu bada, zera da: hau ez doala ondo eta zerbait egin behar dela.

E. BESA Orduan zergatik botatzen du mundu guztiak iritzia Arabako Mahastiak sor-markaren inguruan, bizia jokoan balu bezala?

G.S. DE SAMANIEGO: Politikarien esparruan gertatzen da hori, politikarako erabiltzen ari direlako hau guztia, eta batik bat Errioxako Erkidegoan.

J.L. CAÑAS: Azaldu nahiko nuke ardogile batzuk zerbait ari garela egiten gurea desberdintzeko, eta ilusio handia dugula proiektu horretan. Zigilu berri bat lortzeko ekinaldia da, 25 bat upategirena. Eremuko edonor sartu ahalko da, betiere baldintza jakin batzuk betez gero. Eremu hau sustatu nahi dugu, jasangarritasunaren bidez, bioaniztasuna babestuz, mahastizainei prezio duinak pagatuz, eremu osoan banatu dadin aberastasuna. Hemen kontua ez da bakarrik Errioxa Garaitik edo Errioxa Beheretik desberdintzea; agian Arabako Errioxako zenbait eremu ere oso desberdinak dira gurekin alderatuz. Non dago Oion? Hori nahi dugu: benetako aldaketa bat; edo jasangarri zara, edo ez zara egongo urte gutxi barru.

Beraz, ez zaudete Arabako Mahastiak sortzearen aurka, gero baliatuko duzuen ala ez alde batera utzita?

J.L CAÑAS: Nahiko nuke martxan jartzea eta ondo baino hobeto hastea, eta ni joan behar izatea Estirena esatera: «Utziko didazu Arabako Mahastiak jatorri izenean sartzen?».

Upategi bat, sor-marka bat. Mehatxu horrekin dabiltza Errioxako erkidegoan.

G.S. DE SAMANIEGO: Utz ditzagun egunkariak eta joan gaitezen arauetara. Errioxako PPko bozeramaileak gauza bat esaten du; PSOEkoak beste bat… Ez ditzagun serio hartu. Nik atsegin dut Arabako Mahastiaren ideia; hasteko, eragin dien iskanbilarengatik.

E. BESA: Presio handia daukagu, Gonzalo, handia, benetan.

G.S. DE SAMANIEGO: Eta zer erantzun espero zenuen, ba? Arabako Mahastiak ideiaren hastapenean egon nintzen. Bada, uste dut hautatu den euskarria txarra dela, antolatzeko moduak txarrak izan direla, desegokiak, eta gaizki jaio dela.

E. BESA: Zergatik diozu hori?

G.S. DE SAMANIEGO: Errioxako sor-marka bezalakoa delako, baina beste izen batekin: Arabako Mahastiak.

E. BESA: Ez nago ados. Gure negozioak kudeatzen uztea eskatu besterik ez dugu egin sor-marka berriaren bidez. Eredu propioa nahi dugu.

G.S. DE SAMANIEGO: Baina zer egiteko? Gauza bera egiteko? Ez dago konpromiso bat jasangarritasunarekin, ez dago konpromiso sozial bat...

E. BESA Baina hori egin egingo da, noski; hori egiteko dago.

G.S. DE SAMANIEGO: Baietz, begira, nik beti babestuko dut Arabako Mahastiak, baina jatorri izen berri bat egiteko, hautsi egingo duen izendapen bat, bikain egin behar duzu, goren; bestela, ez hasi.

E. BESA Baina orain arte sor-marka eskatu baizik ez dugu egin.

G.S. DE SAMANIEGO: Barne arautegi bat dago idatzia, gauzak zehazturik daude, garbi esan dezagun. Izendapen batekin hasteko, lehen-lehena masa kritiko bat behar dugu atzean. ABRAn ere ez du gehiengo bat atzean, eta ez dago kasik mahastizainik. Akats larria da hori; ez badu mugimendu sozial oso bat atzean, oker jaio da. Eta, gero, alderdi politikoak eta erakundeak iritsi dira, eta alderdi politikoek egin dezaketen gauzarik onena bazter geratzea da.

J.L. CAÑAS: Berriro diot: hau auzi ekonomiko bat da. Candido Besa sartzen bada Arabako Mahastiak sor-markan, bere fakturazioa handitzeko da. 100.000 euro atera beharrean, 130.000 ateratzeko, demagun. Hori da jokaldia, ez besterik.

E. BESA: Eta gusturago lan egitea ere bai. Nik kudeatuko dut neurea. Dena den, gure ardoa desberdintzeko ekinaldi guztien alde nago, zuenaren alde ere bai. Pozten naiz gauzak mugitzen direlako. Baina badut errezelo bat: gorentasunaren klubei buruzko edozein egitasmotan betikoak azaltzen zarete.

G.S. DE SAMANIEGO: Begira, Esti, Arabako Mahastiak izendapenaren etsai handienak Arabako Errioxan bertan daude: upate- gi handiak eta mahastizainak. dira.

ALDAKETA SOZIOPOLITIKOA

Bizkaian eta Gipuzkoan gutxiengo batek identifikatzen du euskal ardo gisa Arabako Errioxakoa; txakolinarekin ez da gertatzen. Zer dago horren atzean?

J.L. CAÑAS: Gure ardoak beti sailkatu izan dituzte ardo gazte gisa, eta Errioxakoak, ardo ondu gisa. Ez da sekula egia izan. Baina ez ahaztu 2017ko uzta arte ezin izan dugula etiketan jarri Arabako Errioxa, ez behintzat neurri jakin batean.

E. BESA: Nik beti jarri dut.

G.S. DE SAMANIEGO: Nik ere bai. Gure etiketa erabili izan dute ikusteko desberdintzea posible dela, baina arazoa da: Arabako Errioxa jartzen badut, zergatik jarri behar dut derrigor beste Errioxa bat?

E. BESA Hemen benetan larria dena da Arabako Errioxa ezin erabiltzea, Errioxako jatorri izenetik ateratzen bazara. Badakit beraiek erregistratu zutela, baina euskal administrazioan utzikeria galanta egon da horrekin, eta orain salduta gaude. Hasteko: nola utzi zioten Logroño erkidegoari Errioxa jartzen uzten? Non zegoen gure gobernua?

G.S. DE SAMANIEGO: Diputatuen Kongresuan aldeko boto nahikoak izan zituen, eta kito. Hor ez dugu zer esanik.

E. BESA Arabako Errioxa eskualde historiko bat da, eta orain Arabako Errioxa ere Europan erregistratzen utzi diegu?

G.S. DE SAMANIEGO: Arazoaren muina da 1997an Errioxako sor-markaren kontseiluak hainbat izen erregistratu zituela, eta hortik aurrera ezin duzu ezer egin. 2017an, adibidez, Arabako Errioxako herri guztiak ere erregistratu zituzten marka gisa, herriko ardoa etiketatu ahal izateko. Hau da, kontseilua fede txarrez aritu da, eta esan egin behar da argi eta garbi.

E. BESA Zergatik ez zen Eusko Jaurlaritza biziago ibili? Sartu zuen helegiterik? Ez, utzikeria galanta egon da. Barkaezina da: lapurreta egin digute.

Baina ez da egon Arabako Errioxa hegoaldera begira hamarkada askoan? Udal gobernuetan egondako aldaketa politikoa ez da aldaketa sozial baten isla?

G.S. SAMANIEGO: Ze aldaketa politiko? PPk udalerri batzuk galdu ditu azken urteotan, baina Arabako Errioxako udalerrietan alderdi abertzaleak egon dira nagusiki demokrazia abiatu zenetik. Hori ere oso modu interesatuan saldu dute: Arabako Errioxa ez da sekula izan PPren erresuma politiko bat. Datuak hor daude begiratu nahi dituenarentzat.

E. BESA: Villabuenan ez da sekula egon PP, adibidez. Behin PSOE, eta, bestela, beti Herri Batasuna, EA edo EAJ. Ez, Arabako Errioxako udalerrietan abertzaleak izan dira nagusi historikoki.

EUSKARA

Eusko Jaurlaritzaren laguntzen bidez gaita txistuarekin ordekatzen ari dela idatzi du eskualdean gehien irakurtzen den egunkariak...

E. BESA: Nahiz eta PPk ez duen nagusitasun hori eduki, egia da aldaketa kultural bat egon dela, eta horrek isla izango du beharbada esparru politikoan. Baina horrelako gauzak irakurtzeak auzolotsa ematen du. Orain, EAJ eta EH Bildu elkarri laguntzen ikusten ditugu udaletan gobernatzeko, egia da. Lehen ez zen gertatzen.

G.S. DE SAMANIEGO: Horren zergatiak asko dira. Aldaketa hori lehen iritsi izan balitz, hobe. Baina kontuz, momentu honetako argazkiak ez du errealitate guztia erakusten: Gasteiztik 50 kilometrora gaude; Errioxako erkidegoa etxeko atean dugu; eta Euskadik ez du ezagutzen eta ez du aitortzen Arabako Errioxa. Badira eskualdean bi herri ezin dutenak Radio Euskadi hartu; bada beste bat ETB ikusi ezin duena. Kontuz, hemen ezin duzu oraindik D ereduan ikasi ikastetxe publikoan. Euskadik ulertzen duenean Arabako Errioxa Euskadi dela, orduan hasiko dira gauzak aldatzen.

J.L. CAÑAS: Horretarako, umeek ikastolara joan behar dute, jakiteko Arabako Errioxa Euskadin dagoela eta zein diren Euskadiren arazoak. Gipuzkoako eta Bizkaiko umeen pare, hor dago koska. Zergatik daki mundu guztiak Bermeo kokatzen gutxi gorabehera? Edo Irun. Hemen gehienek ez dakite San Vicente de la Sonsierra Errioxa den edo Euskadi den; Haro etxetzat jotzen dute askok, eta Errioxa den ala ez bigarren mailakoa da.

G.S. DE SAMANIEGO: Labraza da Erdi Aroko herririk politena, zainduena, mundu mailako aitortza handia duena, Euskadin, Arabako Errioxan. Zenbatek ezagutzen dute Labraza Bizkaian eta Gipuzkoan?

Euskarak ez du aurrerapauso bat eman eskualdean?

G.S. DE SAMANIEGO: Bai, baina oso mantso goaz. Arabako Errioxa euskalduntzeko ahalegina ez da erraza. Asteburuan Bastidara edo Lapueblara datorrenak nabarituko du gazteek euskaraz dakitela, akaso, baina eguneroko bizitzan euskararen presentzia oso apala da oraindik.

E. BESA: Ni Villabuenakoa naiz. 1970eko hamarkadan Gipuzkoara aldatu ginen, eta, gero, gurasoak itzuli egin ziren 1980ko hamarkadan. Bikotekidea eta biok 1991. urtean iritsi ginen Villabuenara. Txikitan, gogoratzen dut euskaldunak zirela ardoa erostera etortzen zirenak. Oraingo egoerak eta ordukoak ez dute zerikusirik, hori ere esan behar da. Guardian, «agur» esan, eta gorroto begiratuak zeuden. Hori niri gertatu zait, 1991n. Gaur egun, 40 urtetik beherako gehien-gehienek ulertzen dute edo hitz egiten dute euskaraz Arabako Errioxan. Euskadin ez dago gehiago aurreratu duenik euskararen ezagutzan.

Euskalduntze horrek ez luke lagundu behar Arabako Errioxa euskal ardo gisa identifikatzen Euskal Herrian?

E. BESA: Gorka Knorrek kantatzen zuen Araba zela Euskal Herriaren zazpigarren alaba; bada, Arabako Errioxa da zazpigarren alaba horren zazpigarren alaba.

J.L. CAÑAS: Jaurlaritzak askoz ere ahalegin handiagoa egin behar du gure ardoak ezagutarazteko beste lurraldeetan.

G.S. DE SAMANIEGO: Eta tabernariek apustu argi bat egin behar dute euskal ardoen alde, gureak barne. Ez dute bakarrik txakolina eta sagardoa sustatu behar euskal produktu gisa. Ez ote da gurea zero kilometroko produktua, ehuneko ehun euskal herritarra?]]>
<![CDATA[Caixabankek 6.452 lagun kaleratzea hitzartu du sindikatuekin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1846/015/001/2021-07-02/caixabankek_6452_lagun_kaleratzea_hitzartu_du_sindikatuekin.htm Fri, 02 Jul 2021 00:00:00 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/paperekoa/1846/015/001/2021-07-02/caixabankek_6452_lagun_kaleratzea_hitzartu_du_sindikatuekin.htm
Apirilaren 20an, enplegu erregulazioa iragarri zuenean, Caixabankek 8.291 langile kendu nahi zituen, eta 1.534 bulego itxi. Hego Euskal Herrian, zehazki, 1.800 langiletik 138 inguru ziren kaleratzekoak, baina azken akordioak nabarmen apalduko du kopuru hori. Nafarroan, esaterako, 52 aterako dira, iragarri baino hamazazpi gutxiago. Lau bulego ere itxiko dituzte lurralde horretan.

Kaleratzeek lotura zuzena dute Bankiaren irenstearekin. Iaz iragarri eta martxoan gauzatu zen bi erakundeen arteko bat egitea. Berez, Kataluniako bankuak hartu du Caja Madrid, Bancaja eta beste aurrezki kutxa txiki batzuen bat egitetik sortutako finantza erakundearen kontrola. 2012an , Espainiako Estatuaren kontrolpean geratu zen, eta 24.000 milioi euroko erreskatea jaso zuen. Diru horretatik, 3.000 milioi berreskuratu ditu estatuak, eta espero du zerbait gehiago jasotzea Caixabanken dituen akzioak (%16) saltzen dituenean.

MERCEDES

Gasteizko Mercedeseko zuzendaritzak eta sindikatuen gehiengoak aldi baterako erregulazio bat adostu dute hilabeterako, urte bukaera arte. Pieza jakinen hornidura berriro etenez gero, ekoizpena berriro gelditu beharko du fabrikak, eta egoera horri aurre egiteko litzateke aldi baterako erregulazioa. CCOO, UGT, Ekintza eta PIM sindikatuek eman diote oniritzia erregulazioari. LAB, ELA eta ESK akordio hori aztertzen ari dira, eta datozen egunetan erabakiko dute bat egiten duten ala ez. Mercesedesek iragarri du 141.001 autoko ekoizpena aurreikusi duela 2021. urterako, hasieran baino 7.599 auto gutxiago.

PETRONOR

Petronorreko langileek mobilizazio gehiago egingo dituzte uztailean, abuztuan eta irailean, aldi baterako erregulazioaren aurka. Sindikatuek luze gabe jakinaraziko dute lanuzteen egutegi bat. Zuzendaritzari exijitu diote aldeen arteko akordioa betetzeko, eta aldi baterako erregulazioa erretiratzeko. Zuzendaritzak erantzun du Petronorren ez dela enplegurik galtzen ari, eta urtea hasi denetik 24 lanpostu sortu direla. Aldi baterako erregulazioa COVID-19ak eragindako egoerak bultzatu duela ere azaldu du.

STADLER

Oñatiko Stadler enpresako langileek greba mugagabeari ekingo diote hilaren 16an, zuzendaritzak lantaldeko hamabi kide kaleratzea erabaki ondoren. 65 langile aritzen dira gaur egun Stadlerren, metalezko osagai sinterizatuak egiten autogintzarentzat, eta denei murriztu nahi diete soldata %30. Hilaren 8rako bi orduko lanuztea iragarri dute; hilaren 13rako, egun batekoa; eta 16rako greba mugagabean hasiko lirateke, enpresak ez balu atzera egingo bere erabakian.]]>
<![CDATA[Hiru greba egun egitera deitu dute Bizkaiko autoeskoletan]]> https://www.berria.eus/albisteak/199913/hiru_greba_egun_egitera_deitu_dute_bizkaiko_autoeskoletan.htm Thu, 01 Jul 2021 14:39:36 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/albisteak/199913/hiru_greba_egun_egitera_deitu_dute_bizkaiko_autoeskoletan.htm Bizkaiko autoeskoletan egondako bi greba egunek segida izango dute uztailean. Autoeskoletako langileen ordezkaritzaren %100 duten sindikatu biek, ELAk eta CCOOk, lanuztera deitu dute berriro, 14, 23 eta 26rako. Beren eskaeren aurrean, salatu dute ez dutela patronalaren erantzunik, eta langileek ezin dutela jarraitu «baldintza prekarioetan eta askotan irregularretan». Izan ere, Bizkaiko autoeskoletako langileek 11 urte egin dituzte jadanik hitzarmena berritu gabe, eta horrek eragin die orduko soldatak eta ordutegiak indarrean edukitzea oraindik. Izan duten hitzarmen bakar hori 2009an sinatu eta 2010eko abenduan amaitu zen. «Geroztik, blokeatuta dago, eta ez da berritu». Hala ere, «hala moduz» egindako hitzarmen bat izan zen, «taberna batean sinatu izan balute bezala». Ordutik, 11 urte igaro dira, eta langileek orduko baldintzekin jarraitzen dutela esan dute: «Gure lan baldintzak izoztuta daude. Irakasleek lan egindako ordu bakoitzaren araberako soldata dute, eta administrazioko langileak ez dira lanbide arteko gutxieneko soldatara heltzen asteko 40 orduko lanaldiarekin». Gainera, sektorean genero arrakala handia dagoela azaldu dute ELAk eta CCOOk, lan administratiboan emakumeak aritzen direlako gehienbat, eta lanpostu horietan jasotzen direlako soldata apalenak. 2020ko urrian abiatu zen lan hitzarmena berritzeko negoziazioa sindikatuen eta patronalaren artean, baina zazpi hilabete eta bederatzi bilera eta gero, «APAVI patronalaren borondaterik eza oso garbi geratu zen», sindikatuen arabera; egoera erregulatzeko «benetako urratsak» ez egiteko hautua egin du Bizkaiko autoeskolen patronalak, haien ustez, eta horregatik iritsi ziren aurtengo ekainean lehenengo lan uzteak. «Erabateko jarraipena izan zuten, baina, hala ere, patronala ez da jarri harremanetan gurekin». Hori dela eta, mobilizazioan aurrera pauso bat emateko erabakia hartu dute, eta hiru greba egun antolatu dituzte uztailerako. Profesionalizazioa ELAk eta CCOOk nahi dute beharginen lan baldintzak «duinak egitea eta profesionalizatzea», eta, horretarako, «baldintza prekarioak erregularizatu egin behar dira». Soldata taulak berritzea exijitzen dute, «erosteko ahalmena berreskuratzeko». «Autoeskola gehien-gehienek itunaren araberako soldata ofizialak pagatzen dituzte irakasleen kasuan, eta maiztasun irregularrarekin. Administrazioaren alorrean, berriz, apenas iristen diren 1.000 euro gordinetara». Ordutegietan ere aldaketak nahi dituzte sindikatuek. «Gaueko 21:00ak arte luzatzen dira lanaldiak, hamaika ordu lan egin eta gero, eta larunbatean ere lan egiten da». ]]> <![CDATA[Caixabankek 6.452 lagunen kaleratzea hitzartu du sindikatuekin]]> https://www.berria.eus/albisteak/199940/caixabankek_6452_lagunen_kaleratzea_hitzartu_du_sindikatuekin.htm Thu, 01 Jul 2021 12:49:34 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/albisteak/199940/caixabankek_6452_lagunen_kaleratzea_hitzartu_du_sindikatuekin.htm <![CDATA[Donostia gene terapiaren erreferentzia da Bayerri esker]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1833/015/001/2021-07-01/donostia_gene_terapiaren_erreferentzia_da_bayerri_esker.htm Thu, 01 Jul 2021 00:00:00 +0200 Xabier Martin https://www.berria.eus/paperekoa/1833/015/001/2021-07-01/donostia_gene_terapiaren_erreferentzia_da_bayerri_esker.htm
Biak ala biak egon ziren Viralgenen potentzialtasuna azaltzen EAEko agintari gorenen eta enpresa munduko hainbat eragileren aurrean: besteak beste, Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkullu, Ekonomiaren Garapeneko sailburu Arantxa Tapia, Gipuzkoako ahaldun nagusi Markel Olano, Donostiako alkate Eneko Goia, Adegiko presidente Eduardo Junkera, eta Mondragon taldeko presidente Iñigo Uzinen aurrean. Espainiako Zientzia ministro Pedro Duquek ere eskertu zuen Bayer multinazionalak Viralgenen egindako inbertsioa, eta, une oro, Gipuzkoa eredu gisa jarri zuen ikerketa eta garapenaren alorrean eta esportatzeko gaitasunari dagokionez.

Viralgen 2016an sortu zuten, eta orain hilabete gutxi erosi zuen Bayerrek. AEBetako AskBio ere erosketa prozesu berean bereganatu zuen. AskBiok zituen Viralgenen akzioen %50; izan ere, Jude Samulski ikerlariaren hauspoa funtsezkoa izan du bost urteotan. 4.000 milioi euroko operazioa izan zen, eta Stefan Oelrich Bayerren goi agintariak berretsi du Viralgenen inbertitzen jarraituko dutela, sinetsita daudelako «erabateko garrantzia» izango duela «mundu osorako». Hizlari guztiek azpimarratu zuten Donostia dagoeneko munduko erreferentzia dela terapia genetikoetan.

Luzerako etorri da Bayer

70 milioi euroko inbertsioari esker eraiki dute goi teknologiarekin baizik jarduten ez duen instalazioa. 130 langile ari dira han jadanik, ikerkuntzaren alorrean, baina merkatura bideraturik. Guztira, 260ko lantaldea osatuko da inbertsio fase guztiak amaitzean, 120 milioi eurorekin. Urkulluk garbi utzi zuen Europaren aitortza dutela berriro Arabak, Bizkaiak eta Gipuzkoak berrikuntzaren alorrean. «Euskadik bere posizioa berreskuratu du berrikuntza handiko eskualde gisa». Viralgen martxan jarri zenean esandakoa gogoratu du agintariak: «Gure helburua da Europako farmazia enpresa handiek lurralde interesgarritzat jotzea Euskadi». Eta Bayerren apustua aitortzen eta eskertzen duela erantsi zuen.

Alemaniako konpainiako goi agintari Stefan Oelrichek esaldi biribila utzi zuen Bayerren asmoen inguruan: «Luzerako gaude hemen. Konpainiaren matrizetik etorri naiz esatera. Viralgenen gisako proiektuak dira medikuntzaren geroa». Oelrichek errepikatu zuen Viralgenek egiten duena «bakarra» dela munduan. «Laborategitik gaixoetara transferitzen ari dira ezagutza».]]>