<![CDATA[Xabier Paya Ruiz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 28 Sep 2022 22:05:32 +0200 hourly 1 <![CDATA[Xabier Paya Ruiz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Ez hain publikoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/020/001/2021-02-09/ez_hain_publikoa.htm Tue, 09 Feb 2021 00:00:00 +0100 Xabier Paya Ruiz https://www.berria.eus/paperekoa/1891/020/001/2021-02-09/ez_hain_publikoa.htm Gaur8-n idazten (atzerrian ere ez nion utzi zutabegintzari), eta gustura jarduten nuen iritzigintzan, betiere nire ahotsetik. Baina izendapen harekin, uko egin nion prentsan idazteari eta irratian kolaboratzeari. Ez bateraezintzat jo nuelako hedabideetako jarduna kultur hiriburutzako ardurarekin, ezpada hedabide zenbaitek egin zidaten jazarpenak beldurra sartu zidalako gorputzean. Une hartatik aurrera Ameriketako pelikuletan atxilotzen ari diren errudunaren sindrome etengabean bizi izan nintzen: «esaten duzun oro zure aurka erabili ahal izango da». Bertso-saioei ere uko egin nien: Arrazolako edo Aiako abuztuko saio zoragarriei, edo Iruñeko Hizkuntza Eskolako lehen mailako bertso-saio maitatuari, besteak beste. Beldur nintzen ez ote zituzten nire errimak komatxo artean bahitu eta nire aurka erabiliko egunkari edo irratiko albistegi baten izenburuetan.

53/1984 legearen arabera, Espainiar estatuko langile publikoek oso noizean behin baino ezin dute parte hartu hedabideetan. Lege horren arabera, langile publikoek euren eginkizun zehatzetan sartzen ez den gauza gutxi egin dezakete gizartean: master eta mintegietan irakasle, hautaketa-prozesuetako epaimahaikide, ezohiko probetako aztertzaile, sorkuntza artistiko, zientifiko, literario edo teknikoko autore (bertsotan, beraz, bai!), eta oso noizbehinkako komunikatzaile edo iritzi-emaile. Medikuek badute osasungintza pribatuan aritzeko baimen berezia ere. Hortaz, funtzio zehatz hori duten komunikatzaile publikoak salbu, administrazio publikoen langile publikoek ez dute astero irratian aritzerik edo hamabostean behin prentsan idazterik, ez bada horretarako baimen berezia eskatzen diotela euren administrazioaren organo gorenari… eta inguruan bilatuta, ez dut aurkitu halako eskaeren adibiderik, ziurrenik jakina izango zelako ezezko erantzuna.

Nik neuk langile publiko batzuk behartu egingo nituzke hamabostean behin egunkariren batean zutabe bat idaztera. Buru-erraietan zer duten publikoki kontatuko baligute, seguru nago aiseago ulertuko genituzkeela euren erakunde publiko edo sailen jite eta jardunak; noizbehinkako elkarrizketa bateko makillajeak ez baitio balio hamabostean behin aurpegia eta ideiak erakutsi behar dituenari. Tamalez, gizartearen polarizazioak eta, agian, hedabideen bezero goseak ere, langile baten dimisiorako gutun bihur dezakete pertsona horrek berak, adierazpen askatasuna dela medio, bere jardun publikoarekin lotuta ez dagoen gairen baten inguruan idatzitako artikulua. Izango da iritzia ematea arrisku-kirola dela langile publikoentzat, edo agian korporatibismo kontua baino ez?

Hauxe da Arkupean atalean idatziko dudan azken zutabea. Aurrerantzean herritarren kultur eskubideak bermatzeko zeregin publikoari helduko diot gogo betez, eta lan egingo dut Laisekaren omenaldian «oilar» izugarria kantatzen entzun ninduen, elizako organoa jotzen jasan ninduen, edo lehenengo aldiz katximorro jantzita dantzan ikusi ninduen herriaren alde... baina langintza horrek aurrerantzean iritzi ez hain publikoa izatera eramango nau. Eskerrik asko, BERRIA, bozgorailua jartzeagatik euskara, kultura eta oro har gizartea loa kentzeko gai bizi dituen gizaki hilkor honen burutazio zoroei. Eskerrik asko nire 3.600 letraguneko iritziak hamabostean behin irakurri, txalotu, gorrotatu, osatu, baliatu, zuzendu eta konpartitu dituzuen irakurle guztiei.]]>
<![CDATA[Protestatzeko hizkuntza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2021-01-26/protestatzeko_hizkuntza.htm Tue, 26 Jan 2021 00:00:00 +0100 Xabier Paya Ruiz https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2021-01-26/protestatzeko_hizkuntza.htm
Zorionez, bada oraindik kaleak hartzen dituen aldarrikapenik. Azkenaldian bi manifestazio ikusi ditut aurrez aurre, biak Bilbo inguruan. Batek «pentsio duinak» eskatzen zituen pankarta zeraman aurrealdean; besteak «SOS ostalaritza, tabernariak borrokan» idatzia zuen lehen lerroko plastiko zuriaren gainean. Lehenengoan adinekoak ziren nagusi; bigarrenean, kalera helduak nagusiki helduak ziren. Bateko eta besteko lagunen artera hurbilduta, lehenbizikoen elkarrizketetan gaztelania zen nagusi, eta bigarreneko helduek ere, Cervantesen mintzoari heltzen zioten berbaldietan. Hala ere, batean zein bestean, aldarriak eta oihuak egiteko orduan, deigarria egin zitzaidan euskararako jauzia. «Pentsio duinak», «Ostalaritza aurrera!», «Jo ta ke, irabazi arte!»… Adineko emakume batek paper batean letra larriz idatzia zuen lagunen arteko elkarrizketaren iragarki tarteetan garrasi egin behar zuen leloaren transkripzioan: «pen-chi-o du-i-ñac»… Helduen artean, Mesón Antonio-ko polarra zeraman gizon batek ez zuen paperik behar aldarrietako bat oroitzeko, itzulpen gogoangarria egina baitzion: «¡Jota, que! ¿ira Basi al té?». Biek, bakoitzak berean, Gran Vian behera jarraitu zuten, atzean utzita Bilboko Moyua plaza; plaza horretako frankizia ezagun batean, gogoan dut, saltzaileetako batek ere ez zuen euskaraz egiten, eta, itxi zutenean, erakusleihoetan itsatsitako karteletan euskara baino ez zen ageri («Kaleratzerik ez!», «Ez itxi»).

Ematen du euskara protesten hizkuntza dela gurean. Badirudi euskarak hein handi batean bereganatutako espazioa dela pankarta eta aldarriena, eta poztekoa da konstatazio hori, baina mesfidantza eragiten dit gaztelaniak liskar kaletarren mundua euskarari doan lagatzeak. Ez da izango gure iraganeko eta egungo elkarretaratze eta manifestazioetan euskara konfrontazio oldarkorren (eta, beraz, eraginkorragoen) hizkuntza bezala iltzatuta geratu zaigula, gutxienez, hegoaldeko eremu publikoko zenbait esparrutan? Ez da izango euskarazko aldarriek, gaztelaniazko irainek bezala, erdaldun zein euskaldunen giza nerbio sisteman barruragoko teklak sakatzeko gaitasuna dutela? Ez da izango jo ta ke, aurrera eta gora hitzak dituzten oihuek oroitzapen batzuen oihartzuna berpizten dutela, arriba erabiltzeak beste Pandoraren kutxa bat zabaltzen duen bezalaxe?]]>
<![CDATA[Zenbat arte?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2021-01-12/zenbat_arte.htm Tue, 12 Jan 2021 00:00:00 +0100 Xabier Paya Ruiz https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2021-01-12/zenbat_arte.htm x-jotzaile gehienak irakasleak dira kasurik onenean? Lehiaketarik eta eskolarik ez duten arteetan, noiz bihurtzen da dabilena aritu, aritua artista, eta artista aditu? Zergatik ateratzen da artisten gehiengoa arazo ekonomikorik ez duten familietatik? Eta artista batek zein mailatatik aurrera du artista gisa bizitzeko eskubidea? Eskubidea bada, Estatuak ordaindu behar du hori? Eta eskubidea ez bada, merkatuak erabaki behar du nor den artista, saltzen dituen artefaktuen edo performantzeen etekinen arabera? Mateo efektua (laburki, artista ospetsuek gero eta ospe handiagoa izateko joera, beraz, gero eta jarraitzaile-erosle gehiago izateko erraztasuna) errespetatu behar da diruz laguntzerakoan artisten sustengua, ala guztiak berdinki lagundu behar dira? Guztiak? Behin artista izatera heltzen den pertsona, betiko da artista? Diru publikoz lagunduta sortutako arte-lanen jabetza eskubideen onura artistak eta haren ondorengoek baino ez dute jaso behar 70 urtean? Eta Estatuak bereziki babestu behar duen gremioa bada artistena, artista guztiak babestu behar ditu, edo... zenbat artista behar ditu herrialde batek? Eta herritar guztiak artistak balira?

Munduko artisten kopurua parekidea izan behar da? Gutxiengoen kupoak errespetatu behar ditu? Zenbat idazle behar ditu hizkuntza batek? Zenbat itzultzaile? Zein generotakoak? Zenbat liburu berri behar ditu hizkuntza batek urtean-urtean? Liburu bat idazten duen oro idazlea da? Zenbat liburu saldu behar ditu? Zenbat edizio? Itzulia izan behar da? Zenbat goi mailako antzerki eskola behar ditu hizkuntza batek? Zenbat zinematografia-eskola? Zenbat gidoigile behar ditu hizkuntza batek? Inportatu ditzake? Zenbat urte onartu behar zaio artista bati herrialde bateko diru laguntzak jasotzea herrialde horretako hizkuntza hitz egin gabe?

Zenbat dantzari behar ditu herrialde batek? Zenbat koreografo? Zein generotakoak? Dantzarako egokitutako zenbat areto behar ditu herrialde batek? Zenbat dantza-ekitaldi eskaini behar dituzte urtean? Zenbat ikusle erakarri behar dituzte gutxienez ekitaldi bakoitzean? Zenbat orkestra behar ditu herrialde batek? Zenbat kontserbatorio? Zenbat opera ekoitzi behar ditu? Zenbat musika jaialdi behar ditu? Noiz utzi behar zaio instrumentu bat jotzeari? Eta musika-genero jakin bat? Eta musika jaialdi bat antolatzeari? Zenbat artisau, argazkilari, antzezle, bideo-joko egile, musikari, margolari, eskultore edo arkitekto behar ditu herrialde batek? Eta irizpide klasikoetan sartzen ez diren artistak edo artista multidiziplinarrak, nola zenbatzen dira? Eta zenbat behar ditu herrialde batek?

Zenbat museo behar ditu herrialde batek? Zenbat erakusketa-areto? Zenbat bilduma? Zenbat arte-lan erosi behar ditu museo batek urtean? Zenbat diru aurreikusi behar du arte-lan horiek zaintzeko? Eta arte-lanak filmak badira? Eta webguneak badira? Eta itsasontziak badira? Noiz suntsitu daiteke arte-lan bat? Zenbat bisitari izan behar ditu museo batek urtean zabalik jarraitzeko? Eta herrialde batek behar baino artista gutxiago baditu, zer egin behar du? Eta behar baino artista gehiago baditu? Arteak jasangarria izan behar du? Norena da artisten bizimoduaren jasangarritasunaren ardura?

Munduak mundu bete arte behar du, baina… zenbat arte behar du herrialde batek?]]>
<![CDATA[Nola izan gu?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/019/001/2020-12-15/nola_izan_gu.htm Tue, 15 Dec 2020 00:00:00 +0100 Xabier Paya Ruiz https://www.berria.eus/paperekoa/1891/019/001/2020-12-15/nola_izan_gu.htm basqueing aditza deskubritzeak. Amerikako Estatu Batuetako pasaportea zuten diaspora euskaldunak, basqueing edo euskaldunen gauzak egitera joaten ziren Jaialdira. Orduan ulertu nuen zergatik arabierak ez duen izan aditzik orainaldian: ezin ezer izan izate hutsarengatik. Ni bertsolaria naiz bertsotan egiten dudanez gero, eta euskalduna izango naiz, euskaldunen gauzak egiten baditut. Bide batez, arabierak badu izan aditza, baina soilik iraganean edo etorkizunean jokatuta, inork ez baitu zalantzan jarriko Txirrita bertsolaria izan zela, edo berriak izango direla.

Baina nola izan gu elkarrekin ez bagaude? Durangoko Azoka aurten webgune bat izan da; Bizkaiko Bertsolari Txapelketa lau bertso-saiotako zirkuituak ordezkatu du; uda honetan Boisen izan behar zen Jaialdi hurrengo urtera atzeratu da; Korrika ez da izango 2021ean. EITBren maratoiko kantu kutsagarriak Ez negar egin, gu elkarrekin dio elkartzea inoiz baino delituago izan den urte batean, baina… Non gaude elkarrekin? Nola gaude elkarrekin? Elkarrekin ez bagaude, nola izango gara gu?

Émile Durkheim soziologo frantsesak 1895ean Metodo soziologikoaren arauak obra argitaratu zuen. Ikertzailearen soziologiaren oinarrian gizarte-gertakaria kokatu zuen, gizarte baten kontzientzia kolektiboa ezartzeko tresna nagusia. Gizarte-gertakariak bizi ahala (sozializatu ahala, alegia), gizabanakoak pentsatzeko, jokatzeko eta jarduteko modu jakin batzuk barneratzen ditu. Modu horiek ez dira aldaezinak, baina iritzi publikoak eta gizabanakoen gehiengoak partekatuko ditu. Hortaz, elkarrekin gauden egoera horietan, gizarte-gertakari horietan, gu izateko baliabideak eskuratzen ditugu. Bestalde, ia mende bat geroago, Benedict Anderson abertzaletasunaren ikertzaileak 1983an Imagined Communities (Komunitate imajinatuak) izeneko liburua kaleratu zuen. Liburuaren izenburuak iradokitzen duenez, Andersonen iritziz, nazioak sozialki eraikitako komunitateak dira, euren burua talde horretako kide gisa ikusten dutenek imajinatutakoak; gizarte-gertakari kolektiboek eta hedabideek proiektatzen dituzten bizipenak, ideiak eta sinboloak komunitateko kideen artean zabaltzen dira eta talde «homogeneo» hori irudikatzen laguntzen diete. Hortaz, komunitatearen topaleku eta erresonantzia-kaxetan gutarrak izateko tresnen nolabaiteko proiekzioa antzeman dezakegu.

Ekitaldi bateratzailerik ez, komunitateko kideen gehiengoarengana iristen den hedabide masiborik ez, aforo mugatuak, kultur ekimen bideraezinak… Zailtasun horiei guztiei, gainera, gehitu euskararen ahultzea eta desagerpena hainbat foro eta mezutan, bizitza jokoan dagoenean, gurea gutizia baino ez dela iradokitzen duen errealitatea, hain zuzen.

2020ko urtearen hasieratik zaila izan da gu izatea. Ez dugu aukerarik izan elkartzeko, ez gure gauzak egiteko. Gizarte-gertakarien ezinbesteko baldintza gizabanakoen nolabaiteko elkarrekintza da, eta ingurune digitalak horretarako tresnak eskaini badizkigu ere, ematen du gurea inoiz baino imajinatuagoa izan beharko dela, telematikoki konpartitutako elementuen proiekzioan oinarritutako giza-talde sakabanatua. Eustea baino ez zaigu geratzen, eta Koldo Mitxelenaren esaldiaren misterioa are gehiago handitzea: euskararen jatorria baino misterio sinesgaitzagoa izan dadila euskararen komunitateak nola eutsi zion koronabirusari, negar egin gabe, eta elkarrekin egon gabe. Gustatuko litzaidake hori lortzeko modua kontatzea artikulu honetan, baina konformatuko naiz kontatze hutsera iristen bagara.]]>
<![CDATA[Kalimotxo linguistikoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/025/001/2020-12-01/kalimotxo_linguistikoa.htm Tue, 01 Dec 2020 00:00:00 +0100 Xabier Paya Ruiz https://www.berria.eus/paperekoa/1891/025/001/2020-12-01/kalimotxo_linguistikoa.htm @txerren irakasleak ezohiko eskola antolatu zuen: Miren Artetxek gidatutako telemahaingurua, Ana Isabel Morales @anaisni, Patxi Huarte Zaldieroa eta artikulu hau sinatzen duena paragrafo honetako hasierako auzien inguruan iritzi-trukean jarri zituena.

Nola hurbildu ziren euskarara hiru sortzaileak? Patxik gogoan zuen noiz egin zuen euskararako jauzia, helduaroan, eta oroitzapenean geratu zaio ordu erdi edo ordubete iraun zuen metamorfosia izan balitz bezala. Anak bide luzeagoa azaldu zuen: amama bat euskalduna zuen, eta harekin berriz konektatzen lagundu zion euskaltegi, hizkuntza eskola eta Euskal Filologiako ikasketen ibilbideak. Biak megaeuskaldun bihurtu ziren ordu erdiko zein hainbat urtetako prozesuaren amaieran. Nik euskara umetatik izan dut inguruan, etxeko hizkuntza ez izan arren, baina euskaldun berria nintzela konturatu nintzen bertsotan hasi nintzenean: euskalguneko umeak ahatetxo politak ziren, eta ni, ahatetxo itsusia.

Euskarara hurbiltzean, gutxiespenik sentitu ote zuten? Patxik ezetz esan zuen; euskaldun berri izaera, hiztun berezitasuna, harrotasunez adierazi izan du beti, eta onartu hiztun berriei egozten zaizkien ezaugarriak. Anak gogoan iltzatua du, Euskal Filologiako ikaslea zela, telemahaingurua antolatutako unibertsitateko irakasle batekin gertatua: Xabier Lizardiren lana aztertzeko eskatu zien ikasleei, idazlea euskaldun berria zela frogatzeko akatsak edo ezaugarriak topatzeko, hain zuzen. Nik, sekula ez dut ahaztuko Doña Kasilda parkeko eskola arteko bertsolari txapelketa batean lehiakide baten aitari niri buruz entzuna: «Zelan izango da bertsolaria, ez badaki morokila zer den ere?».

Hiztun berria izan daiteke sortzaile ona? Hirurok baiezkoaren defentsa irmoa egin genuen, baina argi dago gizarteak ez duela hain argi. Mediku euskalduna ala mediku ona oraindik zalantza bada, hizkuntzaren jatortasuna balioets daitekeen berbazko arteetan, euskaldun zaharrak sortzaile hobea izan beharko du, ez? Horregatik ziurrenik, nabarmen gehiago dira euskaldun zaharrak berbazko arteetako lehiaketa erreferentzialak irabazten dituztenen artean. Baina… ez badago lekurik hiztun berrientzat kultur erreferentzialtasunean, ez hedabideetan, ez euskalgintzako erabakiguneetan… zer motatako parte-hartzea nahi dugu eurentzat euskal gizartean?

Euskaldun berri eta euskaldun zahar dikotomia desagerrarazi beharra dago? Anaren iritziz, eskaera hori entzuten duen bakoitzean, gogora datorkio "gizonak eta emakumeak berdinak gara, denak gara pertsonak— esaldia. Euskaldun berri kontzeptuak, balio historikoa izateaz gain, etengabe ugaritzen ari den hiztun profil baten ezaugarri soziolinguistiko esanguratsuak nabarmentzen ditu. Ezaugarri horiek gainerako euskaldunenekin parekatzen diren etorkizuneko egunean, agian izango da berriak eta zaharrak ahazteko tenorea.

Zein leku dute hiztun berri sortzaileek etorkizuneko euskal komunitatean? Euskal hiztun komunitatea ez da XX. mendean osasun betean egon den eta egitura sendoak garatu dituen gizatalde handia, euskaldun berri gutxi batzuk hartu dituena. Euskaldun zaharrak ardoa badira, ardo ona, jatorra, egurrezko upeletan ondua… euskaldun berriak Coca-Cola dira, eta etorkizuneko Euskal Herriak aukera bakarra du hiztun guztientzako tokia izango duen euskarazko hiztun komunitatea nagusitzea nahi badu: kalimotxo linguistikoa.]]>
<![CDATA[#EmanTaupaDA]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/019/001/2020-11-17/emantaupada.htm Tue, 17 Nov 2020 00:00:00 +0100 Xabier Paya Ruiz https://www.berria.eus/paperekoa/1891/019/001/2020-11-17/emantaupada.htm
Euskal Herriko familia erdaldun batean jaio zen Xabi. Gurasoek D ereduan matrikulatu zuten euskara ikas zezan. Ikasle ona zen, nota onekoa. Bertsolaritza ezagutu izan ez balu, baleko euskaldun berria izango zatekeen, nahi baino gutxiago erdiesten den batez besteko hiztun horietako bat. Baina euskal bat-batekotasun kantatuarekin maitemindu egin zen, eta bertsolari izan nahi bazuen, ez berria, ez balekoa, euskaldun petoa behar zuen izan.

«Nola izango da bertsolaria, ez badaki morokila zer den ere?», «Algortakoa izateko, oso ondo hitz egiten duzu euskaraz», «Zuen etxean nola esaten diozue horri? Ene, barkatu…». Hizketan, kantuan zein isilik, Xabiri urrunetik sumatzen zitzaion ez zela euskaldun peto-petoa. Edo hori zen behintzat berak uste zuena eta halako komentarioek sentiarazi ziotena.

Bertsolari izatea okurritzea ere! Bertsolariak euskaldun zaharrak baino euskaldunagoak dira, eta hori ez da a priori hiztun berri bati dagokion kasta. Bertsotan aise moldatzen zen, baina nagusiki eskolan ikasitako hizkuntza ez zen nahi bezain tolesgarria, ezta behar bezain jatorra ere. Ororen buru, sentitzen zuen ez zela behar zuen bezain euskalduna: euskalkirik ez, euskal kulturaren ezagutza apala, erdalguneko prosodia… eta, gainera, abizenek hizketan hasi aurretik salatzen zuten.

Gogoan du azokara joan zen lehen aldia. Merkatu zaharrean zen oraindik, 90eko hamarkadaren erdialdean. Ortuari, haragi eta madarien ohiko tokiak beti bezain koloretsu jarraitzen zuen, ez baitzen falta nobela arrosa, kontakizun gorri edo disko beltzik. Erosleen errekan murgildu zen, erakusmahaiak gertuagotik ikusi nahian, eta orduantxe hartu zuen lehen sorpresa: erosleak ez ziren soilik euskaldun zaharrak! Askotariko euskaldunak zebiltzan ilara luzeetan, lehen liburua erostera zihoazen euskaltegietako ikasleetatik, pareko saltokiko ale berriak eskuratzera ateratako musikari eta idazleetara. Askotarikoak ziren erosleen motibazio eta zaletasunak, askotarikoak saltokietako liburuen gaiak eta diskoen generoak… Baina guztiak poltsa banarekin ikusita, Xabik bigarren sorpresa hartu zuen: euskalduntasuna ekintzekin elikatzen den balorea da!

Euskalduna izateko egin behar den bakarra euskaldunen gauzak egitea da; euskaraz entzuten dute musika, euskarazko liburuak irakurtzen dituzte. Xabik diru-zorroko pezeta guztiak xahutu zituen egun hartan: poltsan gorde zituen euskara tolesten eta jatortzen lagunduko zioten zenbait iluntzetarako denborapasak, euskal komunitateko gainerako kideekin konpartitzeko abesti gogoangarriak, buru-bihotz-erraiak astinduko zizkioten pentsamendu-sentimenduen akuiluak…

Durangoko Azokarik gabe, zailagoa izango zitzaiokeen euskaldun izateko bidea topatzea, ez zuen sentituko urtero-urtero euskal kulturak egiten duen aurrerapausoa ezagutzeko gogoa eta beharra. Ordutik, urtero egin izan du Durangorako erromesaldia, eta, pentsa, bera ere iritsi da saltokien atzealdean egotera. Buru-bihotz-erraiez espero du ez dadila eten euskal kulturaren eta azokaren taupada.]]>
<![CDATA[Manuelarentzako planak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/020/001/2020-11-03/manuelarentzako_planak.htm Tue, 03 Nov 2020 00:00:00 +0100 Xabier Paya Ruiz https://www.berria.eus/paperekoa/1891/020/001/2020-11-03/manuelarentzako_planak.htm
Kaixo, Manuela! Saiatuko naiz artikulu honetan proposatzen eskuratu duzun euskara maila eder horri txinpartak ateratzeko zorroztarriak. Seguru zure egoera bertsuan dagoen bat baino gehiagori probetxuzkoak izango zaizkiola. Hori bai, badakit egunkariak eta tokiko prentsa kontrolpean dituzula, beraz, ez dut halakorik aipatuko.

Amak esan dit goizetan musika entzun nahi duzula. Jakin euskaraz kantatzen duten musikarien katalogo osoena badok.eus gunea dela: hor aurkituko dituzu auzoko Agurtzanek, haren alabak eta ilobak dutxan kantatzen dituzten kantu guztiak. Irratia nahiago baduzu, EITB euskal kantak katean euskarazko errepertorioa isildu gabe jarriko dizute; eta trikitixa zalea bazara, Youtubeko TxokoMusikala kanalean 1.200 bideo baino gehiago dituzu eskura.

Bazkalaurretik irakurtzea gustatzen omen zaizu; bozgora aritzen omen zatzaizkie txitxirioei, lapikoan borborka ari diren bitartean. Bada, errezetei euskal literatura gozoenaren zaporea jarri nahi badiezu, armiarma.eus webgunean klasikoak, poesia eta liburu elektronikoak doan aurkituko dituzu; e-liburutegia.eus eta booktegi.eus webgunean ere, euskarazko nobela, ipuin eta saiakera ugari daude. Eta eltzekariak zure ahotsarekin aspertuta daudela uste baduzu, aittu.eus, etxegiroan. eus eta Xerezaderen artxiboa-n kontakizun eta irakurraldi eder ugariko podcastak dituzu zain.

Bazkalostean bertsozalea izateko prest ei zaude, egunero bertso-bazkari batean sentitzeko. Ez dizu hutsik egingo asmo horretan bertsoa.eus-ek; hamar pandemiatan ere ez dituzu agortuko guneko bertsoaldiak (tamalez, ez dago modurik onak eta txarrak bereizteko!). Eta hainbeste errima entzunda, bertsotan trebatzeko gogoa piztuko balitzaizu, bertsoikasgela.eus-en inprobisatzen ikasteko material interesgarri asko prest dauzkazu.

Afalaurrean dantza-saioren bat ikusi nahi duzula esan diozu amari; ez dakit nik euskara praktikatzearekin lotura zuzena duen asmoak, baina dantzan.eus euskal dantzen Meka da, eta aikoeskola.eus-en dantza eskola digitala abiatu dute! Hori bai, ez nuke esango bestelako dantza moten euskal bilgune digitalik dagoenik, ezta antzerkiaren kasuan ere, nahiz teatro-testuak.com gunean Mikel Martinezek jasotako lanak irakur daitezkeen.

Afalostean pantaila aurrean esertzeko tenorea iristea nahi duzu, telebistako aukera ahal bezala zabalduta: bada, eitb.tv-ko film eta telesailez gain, argia.eus-en multimedia kanalean dokumental eta ikus-entzunezko andana duzu. Telesailik ez zaizu faltako kanaldude.eus eta eitb.eus- en, eta Youtuben Sutan Bang, SuperTxope, Porruren grabatokia edo Probatxoa bezalako kanal txalogarriak proba ditzakezu. Eta euskal kulturan zer dabilen jakin nahi baduzu, eitb kultura eta dapa.eus-eko bideoak ikustea onena. Gozatu eta zaindu!]]>
<![CDATA[Maldan beherago]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/019/001/2020-10-20/maldan_beherago.htm Tue, 20 Oct 2020 00:00:00 +0200 Xabier Paya Ruiz https://www.berria.eus/paperekoa/1891/019/001/2020-10-20/maldan_beherago.htm Maldan behera doa agudo nire gorputz biluzia. Gabriel, 1959.

Maria disko berriaren aurkezpen-bira prestatzen ari zen. Diskoa martxoan argitaratu zuen, hilabete luzetako barne-lan sakonaren ondoren. Aurreko diskoaren biran 40 bat kontzertu eman zituen hainbat antzoki, gaztetxe eta tabernatan; normaltasun berrian kontzertu bat eman du balkoi batean. Durangoko Azoka aurkezpen-biraren azken geltokia zen: standean diskoen salmenta eta Ahotsenean kontzertua. Plateruenan jotzeko ametsa zuen. Gerediagak iragarri du azokari eutsi egingo diola, baina ez ohiko formatuan: salmenta online izango da, eta ekitaldiak streaming bidez edo oso aforo mugatukoak izango dira.

Mayte Korrikarako prestatzen ari zen: astelehen eta eguaztenetan euskaltegian, martitzen-eguenetan gimnasioan eta barikuetan berbalagunekin footing egitera irteten. 2021ean lekukoa eramatea tokatuko zitzaion gainera! Bere dantza-taldeak beti erosi izan du kilometro bat herriaren erdigunean; dirua biltzeko, inguruko jaietan eta ospakizunetan aurreskuak eta alardeak antolatzen dituzte normalean, baina normaltasun berrian ezin izan dute bat bera ere egin, COVID-19a prebenitzeko araudiak dantzaldiak berariaz debekatu dituelako.

Asier asteburuak heltzeko desiatzen zebilen. Kulturzale amorratua da. Ahalegin berezia egiten du euskarazko kultur sorkuntzari gertutik jarraitzeko: Arriaga antzokiak martxoan aurkeztu behar zuen Ama Kuraia ikusteko sarrerak abendutik erosita zeuzkan; Literaturiara egunero hurbiltzeko asmoa zuen maiatzean; Eako Poesia Egunak iluntzera arte gozatzeko gogoa zuen; Bizkaiko Bertsolari Txapelketako bertso-saioetara ez zuen hutsik egin nahi. Hozkailuaren gainean Durangoko Azokarako itsulapiko bat dauka, eta hilero sartzen dituen 20 euroko billeteak atseginez eramaten ditu abenduero Landakora. Aurten sekula baino gutxiago joan da kultur ekitaldietara.

Maldan behera doa agudo nire gorputz biluzia. 2020.

Euskal kulturak hondoa jotzea nahi ez badugu, Mariak, Maytek eta Asierrek konpromiso bana hartu behar dute.

Mariak hitzeman behar du sortzen jarraituko duela. Itxialdiak eta konfinamenduak sorkuntzaren berezko habitatak izaten dira, beraz, ez luke traba handirik izan beharko eusteko sentimenduei hitzak eta notak jartzeari. Ez dakigu noraino helduko diren gaitzaren prebentziorako araudiak gurean, baina seguru sekula ez dutela mugatuko estudio edo gela batean elkartu daitekeen musa kopurua. Hartzak hibernatzen duen bezalaxe, bildu dadila bere baitara, eta babes dadila sormenaren labirintoan, negua joan arte, eta udaberria heltzean prest izan ditzala akorde eta lelo berriak.

Maytek ikasten duen hitz berri oro praktikan jartzeko konpromisoa hartu behar du. Kaleetan inoizko euskara gutxien entzun den 2020ak egutegitik eta mapatik ezabatu ditu euskararen ospakizun eta arnasgune handiak, eta 2021ari ez datorkio aurreikuspen hoberik. Hortaz, euskarak inoiz baino gehiago beharko du hiztun ororen laguntza, eta hiztunik berrienen lehen berbak gure hizkuntza zaharraren minen ukendu goxoena izango dira. Krisi urteak ikasteko eta etorkizunerako prestatzeko parada ezin hobea izaten dira gainera!

Asierrek zin egin behar du bularrean gordetzen duen kulturzaletasuna eta hozkailu gaineko itsulapikoan biltzen dituen sosak ez dituela alperrik galtzen utziko ez beste ezertan xahutuko. Zehazki, iaz kulturan gastatu zuen adina gastatu behar du aurten, baita hurrengo urtean ere, itsulapikopeko altzarian janaria luzaroan tenperatura baxuan gordeagatik, kultura ez baitago legatza edo ilarrak bezala izoztuta kontserbatzerik. Ez zaio arrazoirik falta pentsatzen duenean administrazioaren ardura dela kulturgileak zaintzea, baina berak ere jagoten ez baditu, antzoki, kontzertu edo azoka batera lehen bezala joan nahi duen hurrengoan, agian oporralditik bueltan hozkailua egon ohi den bezain hutsa topatuko du eszenatokia, aretoa edo denda.

Maldan beherago doa agudo nire gorputz biluzia? 2021.]]>
<![CDATA[Elebakarrik ez?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/019/001/2020-10-06/elebakarrik_ez.htm Tue, 06 Oct 2020 00:00:00 +0200 Xabier Paya Ruiz https://www.berria.eus/paperekoa/1891/019/001/2020-10-06/elebakarrik_ez.htm <![CDATA[Euskaraz baino ezin da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2020-09-22/euskaraz_baino_ezin_da.htm Tue, 22 Sep 2020 00:00:00 +0200 Xabier Paya Ruiz https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2020-09-22/euskaraz_baino_ezin_da.htm Aitormena, Lau Teilatu, Xalbadorren heriotzean, Maravillas, Izarren hautsa eta beste hainbat kantu eder gozatu; Aitorren Hizkuntz zaharra, Behin betiko, Euskal Herrian euskaraz, Aberriaren mugak eta Araban bagare bozgora taldean kantatu eta euskalduntasuna areagotzen sentitu; Guero, Kresala, Leturiaren egunkari ezkutua, Harri eta herri, Milla euskal olerki eder, Haur Besoetakoa, Etorkizuna, edo Xabinaitor irakurri; U. Elorriaga, L. Mintegi, I. Elorrieta eta beste hainbat euskal idazle handiren jatorrizko lanak irakurri; Gilkitxaro, Artedrama, Metrokoadroka eta beste euskarazko antzerki konpainien lanak ikusi.

BERRIA irakurri; Ekaia, Tantak, Gogoa, Uztaro eta Jakin-en artikuluak argitaratu eta gauza berriak ikasi; ETB1, ETB3, Hamaika Telebista eta beste zenbait tokiko telebista ikusi; Euskadi, Euskalerria, Naiz, Bizkaia, Arrate, Euskal Irratiak eta euskal irratiak entzun; Argia, Gaztezulo, Hitza eta Ttap arakatu eta irakurri; eibar.org-en, Goiena-n edo Zuzeu-n bloga izan; Guaixe, Aikor, Karkara edo Hiruka bezalako tokiko prentsaren bidez informatu; Egunean behin-en aritu; #gaurkohitza deskubritu eta ikasi; lansarean baliatu lana euskaraz eskaini eta bilatzeko; enpresarean-en ekimenetan parte hartu; Xerezaderen artxiboa eta Gaizkileak podcastak entzun; UEUko eskolak jaso eta eman; euskaltegian izena eman, ikasi eta lan egin; administrazioko lanpostu jakin batzuk eskuratu.

Pirritx, Porrotx eta Marimototsen emanaldi, kontakizun eta abestiekin hunkitu; Gure Zirkuaz gozatu; Wazemank, Txiskola edo Barre Librea-rekin algara egin; bertso-eskolara joan; Egaña, Lujanbio, Arzallus, Iturriaga eta beste hainbat bertsolariren ateraldiekin harritu; bertso-afari batean barrez hesteak bota; Korrikako lekukoaren barruan doan mezua idatzi eta bukaeran irakurri; maskarada, tobera eta pastoraletan parte hartu eta gertatzen dena ulertu; euskarazko irakurzaleen talde bateko kide izan; berbalaguna izan.

Toka zein noka hitz egin, hau da, mezuaren hartzailearen generoa eta gertutasuna adierazi; genero-markarik gabe solastatu publikoari, emakumeak eta gizonak bereizi edo etengabe aipatu beharrik gabe; Iberiar penintsulako toponimo asko ulertu; Europa mendebaldean ergatiboa erabili; txotx egin; ahizpak, arrebak, nebak eta anaiak bereizi; aritu, jardun, zertu; aspaldiko, etzidamu edo zirimiri esan hitza mailegatzeko beharrik gabe; kulturgintza, euskalgintza edo herrigintza bezalakoak berba bakarrean esan; dd, dz, tt, tx, tz eta ts soinuak ahoskatu; Europako hizkuntza zaharrenetako bat mintzatu; Euskaltzaindiaren arauak bete, erakundearen aldeko zein aurkako iritzia izanda ere; euskalki batean edo gehiagotan jardun; popabisteru edo titi-freno bezalako euskalkietako berbekin zur eta lur geratu; «Dindanduna denda ondo(a)n d(ag)o», «Meridzendie dzanda dzun da Dzon» edo «Gustaten gastan gazta gasta in gasta» bezalako aliterazioak egin; euskaldun izan.

Etxe euskaldunetan, bizi; epe laburreko elebakartasuna izango duten haurrak sortu; bikotekidearekin haserretzen zarenean, erdarara jo; euskaraz ari direnekin hizketan naturaltasunez jarraitu; ustez euskaraz ez dakitenei buruz lasai ederrean euren muturren aurrean mintzatu; norbere burua erdalduntzat jota, gertu dauden ezezagunen elkarrizketak entzun; erdalduntzat jotako norbaitekin euskaraz aritzeko ezusteko aukerarengatik poztu; jendaurrean jarduteko ahalegina egin hizkuntza menderatu gabe eta txalotua izan; administrazio-mugak zeharkatu hizkuntza aldatzeko beharrizanik gabe; euskaldunak eta euskal herritarrak bereizi.

XXI. mendean Euskal Herrian % 100 bizi;

Euskal Herrian % 100 bizi;

% 100 bizi.]]>
<![CDATA[Euskaraz ezin da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1901/022/001/2020-06-30/euskaraz_ezin_da.htm Tue, 30 Jun 2020 00:00:00 +0200 Xabier Paya Ruiz https://www.berria.eus/paperekoa/1901/022/001/2020-06-30/euskaraz_ezin_da.htm online ikasi; film bat osorik pentsatu, sortu eta ekoiztu; musika urbanoa entzun; Whatsapp erabili; eskolako gurasoen Whatsappean aritu; telebista euskaraz programatu; Disneyren azken filmak ikusi; ETB1en fikziozko telesail propio bat ikusi; marrazki bizi entzutetsuenak zein animeak ikusi, garai batean ez bezala; aspaldiko film klasikoez gozatu; txutxu-mutxu saioak ikusi; Netflix, HBO edo Movistar+ erabili; fantasia eta zientzia fikziozko telesail eta film gehienak ikusi; Game of Thrones, Stranger things, Peaky Blinders edo Vikings-en gisako telesailez gozatu, bikoizketa edo azpitituluen bitartez; Iphone bat erabili; Alexari edo Siriri hitz egin; Iphonean Facebook euskaraz erabili; sakelako telefonorako zuzentzailea euskaraz izan; Twitterren iragarkiak egin; Duolingo webgunean hizkuntza ikasi; Amazon, Wallapop eta gisakoak erabili; arropa salerosteko app-ak erabili; telefono konpainietako saltzaile nekaezinekin berba egin; bideo-joko gehienetan ibili, bereziki, oihartzun handiko Minecraft, Witcher, Red Dead Redemption eta gisakoetan; gameplay eta bideo-jokoen inguruko youtuberrak topatu; Youtuben iragarkiak egin. Irakurri: prentsa arrosa; moda aldizkariak, blogak edo iruzkinak; kirol aldizkariak; nerabeentzako aldizkari arinak; chick lit eta lad lit; literatur klasiko handi ugari; Margaret Atwood, Naomi Klein, Zygmunt Bauman, besteak beste; gaztetxoei zuzendutako fantasiazko literatura; Bilboko taberna gehienetako menuak; botiken argibide-orriak; elektrotresna eta altzari gehienen argibide liburuak... (irakurri, agian; ulertu?). Itzulpenak gaztelania edo frantsesezko bertsioen prezio berean erosi. Oro har, administrazioko zeinahi langilerekin (izan polizia, osagile, atezain, teknikari...) lehen hitza ziurtasunez egin; ahozko epaiketak egin eta bereziki epaileen gehiengoa mintzatu; edozein notaritzatan hipoteka, testamentua zein beste izapide batzuk egin; ABEEen izapideak egin; etxe baten tasazioa egin; posta bidezko botoa eskatu; arkitektura proiektu bat idazteko derrigorrezko araudia irakurri; kultur arloko erakunde nagusietako buruekin bilera bat egin; prentsa-ohar guztiak jaso; EAEko administrazio nagusietako hainbat komunikazio arduradunekin mintzatu; agintarien eztabaiden eta agerraldien parte mamitsuenak zuzenean entzun; Iberdrola eta enpresa handietako telefono bidezko langileekin jardun; Documento Nacional de Identidad lortzeko izapidea egin; Correos-en bulegoetan aritu; Euskal Herriko hiriburuetan lasai antzean erabili.

XXI. mendean bizitzaren eremu guztietan estres linguistikorik gabe bizi;

bizitzaren eremu guztietan estres linguistikorik gabe bizi;

bizitzaren eremu guztietan bizi;

Bizi.]]>
<![CDATA[Kito noka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/022/001/2020-06-16/kito_noka.htm Tue, 16 Jun 2020 00:00:00 +0200 Xabier Paya Ruiz https://www.berria.eus/paperekoa/1898/022/001/2020-06-16/kito_noka.htm
Duela 10 hilabete, pasilloaren amaierako gela ilun horretako atea ireki ninan zutabe hauetan, eta hauxe izango dun noka idatziko dudan azkena. Hasi aurretik banekinan hau ez dela hika aritzeko arauzko tokia; banekinan hitanoaren ius sanguinis izan dezaketenek ez zituztela begi onez ikusiko aditzaren mugak bilatzeko esperimentuak; eta banekinan ere euskara eskoletan gutxienez 600 ordu igaro gabeko irakurle euskaldun berriek paso egingo ziotela klaseetan landu gabeko aditz katramilatsuz zipriztindutako testu hauek deszifratzeari... baina hainbeste jakinagatik, sinetsi gura ninan ezohiko arazoek ezohiko konponbideak behar dituztela, noketaren eta toketaren jaiotzatiko dohaina zutenek eskertuko zutela mintzaideak emendatzeko kanpaina, eta euskaldun berrien mapa mentalean gertuxeago kokatuko nuela ustez euren antipodetan dagoen sorgin-mintzoa. Eta femeninoaren alde egin ninan azpiratuagoa eta isilduagoa izandakoari letren arkupean tokia egiteko, Simone de Beauvoirrek edo Virginia Woolfek noka aritzeko aukera izan balute Bigarren sexua edo Gela bat norberarena (gela bat!) nola idatziko luketen amets eginez.

10 hilabete hauetan, apustuaren zentzua ulertu duten esker oneko irakurleak alde batera utzita, nagusiki hiru jarrera topatu ditinat egunkariaren beste aldean, salbuespenak salbuespen: zokokeria, nagikeria eta gurasokeria.

Hedabide nazional batean hika aritzea zokokeria iruditu zaien hitanoa erabiltzen ez duten euskaldun oso askori (berri zein zahar), munduko kazetaritzako zeinahi fakultatetan irakasten delako hitanoa ez dela gizarteari mintzatzeko erregistroa. Eta galdetu beharrean erregistro desegokitasunak justifikaziorik izan lezakeen, zurien jarlekuan eseritako emakume beltzari bezalaxe bizkarra eman zioten, eta kito.

Nagikeria euskaldun berriengan sumatu dinat, irakurtzen hasteko alferkeria bera, forma alokutiboak enbarazu egingo balie bezala; arrotza egiten zaien, eskolan aldez aurretik landu gabe azterketan sartzen den gaia balitz bezala, edo testua idazterakoan teklatuan behar baino letra gehiago sakatu izan banitu bezala. Seguru nagon ez litzaiekeela barrena lehertuko hitanoa betiko galduko balitz. Amaitu dun, eta kito.

Gurasokeria sentitu dinat hitanoaren graziarekin jaiotakoen aldetik, intrusismoan aritu izan banintz bezala. Eskertzen zienat asmo ona, baina deigarria egin zaidan «mendekoetan ez», «hori ez da zuzena» eta «arauari kasu egin» mezuen kopurua. Mesedez, argi izan: Euskaltzaindiak arau bakarra din hitanoarentzat, 14.a hain zuzen, morfologia zehazten duena, baina ez erabilera. Beraz, erabilera jakin bat inposatu nahi dionak beste hiztun bati, jakin dezala egiten ari dena dela hurkoari esatea nola egiten duen berak entsalada eta «legez» horrela egin behar dela, ez beste inola. Gainera, ez pentsa inposatzaileen artean batasunik denik: baldintzazkoetan ez dela erabili behar esango dinate batzuek, eta besteek «ez dona eta badona» deituko zioten formari, besteak beste. Hori bai, hitanoa utzi dakitenei, eta kito.

10 hilabete igarota, ikasi dinat ez dagoela hitano bakarra, eta, ziurrenik, ez zaigula komeni itsasoari mugak jartzen saiatzea. Hitano guztiak kabitu behar dira guztiontzako gela horretan. Erabilerarekiko malgutasunik, hiztun berriekiko enpatiarik eta ezohiko ahaleginik izan ezean, uste baino lehenago etorriko dun hargin andaluza atea hormatzera.]]>
<![CDATA[Manuelarentzako proba]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/024/001/2020-06-02/manuelarentzako_proba.htm Tue, 02 Jun 2020 00:00:00 +0200 Xabier Paya Ruiz https://www.berria.eus/paperekoa/1898/024/001/2020-06-02/manuelarentzako_proba.htm
Kaixo, Manuela! Ez duzu zertan larritu behar. Ulertzen dut egungo egoerarekin kezkatzea, baina pena merezi du hainbeste prestatutako azterketa egiten saiatzeak. Hildakoen kopurua ikusita, normala da hainbeste pertsonen arteko topaketak ikaratzea, baina seguru nago betirako damutuko zaizula deialdira ez aurkeztea. Euskaltegietako ikaslegoak ordu ugari igaro ditu euskara maila hobeagoa lortzeko ahaleginetan, eta jakin arren koronabirusa nonnahi egon daitekeela, maskara, eskularru eta beharrezko guzti horrekin prestatuz gero, nahiz eta egun berdinean egin azterketa pertsona guztiei, proba gaindituko duzunaren bihozkada daukat! Gainera, euskaltegietakoek soilik idazmen froga egin behar duzue! Beraz, mesedez, joan egin zaitez! Sasoiz ibili: heldu zortzi eta erditan, eta ez ahaztu irribarre egitea «ongi etorriak!» esango dizuten antolatzaileei.

Egia da deialdi desberdinak egiten direla urtean zehar, eta gizakia batzutan tematu egiten dela gauzak azkar lortu nahiean, baina albisteetan hondartzak jendez mukuru ikusita (batipat Bizkaikoak), ez dut uste BECen ikusiko zareten milaka lagunen artean gaitz malapartatuaren berragertze berririk izango denik, lehenago ez bada besterik. Humore oneko pertsona izan zara beti, Manuela. Luzatu dizueten deialdia baliatu eta utzi kezkatzea. Azterketa orain arteko ariketen moduan egin ezkero, C1 egiaztagiria ederki geratuko da zure paretean! Hasieran euskaraz aritzea kostatuagatik, gaur egun plazerra da, ilobekin zabiltzala, entzutea zein natural irtetzen zaizkizun esamolde jatorrak ahotik. Eta azkenean burutuko ez bazenu azterketa, etxean geratuta (zilegi bait da beldur izatea), jarraitu ezazu euskaltegiko iharduerekin egunen batean arriskurik gabe joateko aukera izateraino.

Manuela: honezkero ohartuko zinen aurreko bi paragrafoak akatsez josita daudela. Hortxe duzu proba. Zehazki, zazpi hitzez behin ageri diren berba guztiek arazoren bat dute: gehienak Euskaltzaindiak baztertutakoak dira, baina badira gaztelaniaren kalkoak edo bestelako erabilera desegokiak ere. Ez bazara testuaren berezitasunaz konturatu paragrafo honetara heldu aurretik, hobe duzu emandako animoei entzungor egin eta etxean geratzea.

BECera deitutako 14.000 Manuelak: testua amaitu aurretik, nahita egindako 32 akats zenbatu ditut. Ez badituzue gutxienez 20 bat harrapatu, gera zaitezte etxean. Euskarak hiztun egiaztatuak behar ditu hizkuntza ofizial osoa izateko, baina are gehiago behar ditu hiztun osasuntsuak eta, bereziki, bizidunak.]]>
<![CDATA[Segurtasuna vs konfiantza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/024/001/2020-05-19/segurtasuna_vs_konfiantza.htm Tue, 19 May 2020 00:00:00 +0200 Xabier Paya Ruiz https://www.berria.eus/paperekoa/1898/024/001/2020-05-19/segurtasuna_vs_konfiantza.htm
Entzun dinat koronabirusa lana lortzeko abantaila bihurtu dela: gaitza gainditzea gutxi ez eta hasi omen ditun agertzen curriculum vitae berriak, hautagaiaren gaitasun profesionalak ez ezik, ahalmen immunologikoak ere jasotzen dituztenak. Konfinamendua berrogeialdian pasatu diten zenbait langabetuk, osasun krisia igarota eta krisi ekonomikoaren lehen sintomak sentiturik, erabaki diten, Estatu Batuetan Vietnamgo soldadu beteranoei ematen zaizkien onurekin oroituta (eta ziurrenik gobernuen hiztegi belikoarekin mozkorturik), eurek ere merezi dutela gaitza garaitzeagatiko zilarrezko dominatxoa, eta biografia profesionalean gehitu diten koronabirusa gainditua lerrotxoa, egiaztagiri medikoaren data eta guzti, gaitza First-a edo gidabaimena balitz bezala. Zorionekoak enpresariak, bi hitz horiekin bi informazio ezin baliozkoago eman zaizkielako: batetik, langile horiek suntsiezinak direla, hautsiezinak eta ezin hondatuzkoak, ez dela egongo ez birusik ez minbizirik ez iktusik lantokitik aterako dituenik; bestetik, eta are baliozkoago, langile horiek ez dutela balio etikorik, ezagutza eta gaitasun profesionalen lehian euren burua gutxietsirik, joko-arauak hautsi nahi dituztela eta prest daudela edozein marra gorri igarotzeko, txanpon baten truke. Koronabirusa gainditua eta guraso izateko asmorik gabekoa izan liteken hurrengo pausoa. Aresti parafraseatuz, jainkoak ez dezala nahi maite dudan inor, ezta neure burua ere, ataka horretan ikustera iristea!

Jakin dinat etorkizun hurbileko kirol eta kultur ekitaldi handiak egiteko ez dela aski izango musukoak eta eskularruak janztea. Ez zagon estadioak edo areto handiak zabaltzerik aforoaren erdiarekin! Zelan lortu San Mames Barriko jarleku guztiak betetzea berriz, kutsatzeko arriskurik gabe? Atetik sartzean tenperatura neurtuz gero futbolzale guztioi, asko murriztu liteken arriskua, baina ez behar adina, sukarra ez baitun sintoma erabakigarria. Behin herritarren datu pertsonalak miatzen hasita, zergatik mugatu merkurioaren dilatazioa jakitera, egungo teknologiari esker, klik bat eginda parekoaren azken analitikako leukozito tasa jakin dezakegunean? Galdera hori, edo okerragoren bat, egingo zionan bere buruari ekitaldi masiboetan ikus-entzuleen datu medikoak eskatzea proposatu duen korrontearen sortzaileak. Azken batean, zertarako hartuko ditinat gainkostu nabarmenak eragingo dizkidaten hainbat osasun neurri, heure medikuak eta hik heuk ziurtatu ahal badidazue osasuntsu hagoela? Eta ez badun ekitaldira etorri nahi ez dunalako hire daturik laga nahi, ez hadi etorri, baina utz iezagun osasuntsu eta bizirik gaudenei lehengo mundu inperfektura inperfekzio berdin samarrekin itzultzen! Gainera, ez badun etorri nahi, izango dun zerbait ezkutatzen dunalako, eta, beraz, hobe etxean gelditzea; atzamarrik altxa gabe seinalatuko haugu.

2001eko irailaren 11ko atentatuen ondorioz, egun batetik bestera hegazkin batera igotzeko x izpiak eta likido murrizketak onartzera pasatu gintunan. Auskalo zer ekarriko duen osasun publikoaren aurkako atentatu honek. Susmoa dinat beldurrak konfiantza segurtasunarekin ordezkatzera eramango gaituela, arrisku oro ekidin nahian. Tamalez, etorkizunak eta ezezagunak beti eskatuko diten besteenganako konfiantza, erabateko segurtasuna existitu izan balitz, ez baigintunan gauden tokian egongo.

Lehen ere ez ninan terraza batean eseri eta ez kutsatzeko segurtasunik, baina konfiantzak ateratzen nindinan kalera. Beraz, aspaldiko partez, banian terraza batean kafe bat hartzera.]]>
<![CDATA[Normaltasun berria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2020-05-05/normaltasun_berria.htm Tue, 05 May 2020 00:00:00 +0200 Xabier Paya Ruiz https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2020-05-05/normaltasun_berria.htm Ehunda bat metro eta erdi, Ramon Saizarbitoriarena, Bitartean ez heldu eskutik, Kirmen Uriberena, Andoni Egañaren Pausoa noiz luzatu ilaran, Mariasun Landaren Nire eskularrua zurean, edo Pablo Sastreren Gauzak apur bat 'gehiago' konplikatu dira, zenbait adibide xelebre baino ez ditun. Eta San Tomas bezperako Bizkaiko Bertsolari Txapelketan bertsolariek BBKren logotipodun musukoak erabiliko ditizten, Miribillan inoiz baino zale gutxiago batuta, sarean inoiz baino jarraitzaile gehiago bildu arren. Normaltasun berriko urte berrian, santa eskean batzuek datafonoa eramango diten, eta besteek kopletako letrak moldatu egingo ditizten: Bizuma ere egin duzu (e)ta / orain abia gaite(z)an / adiosik ez dugu usaten / agur, ikusi artean. Euskal gizartea errotik aldatuko dun: Korrika berrian ere, eroaleek kurrika bana izango diten lekukoa ukitu behar ez izateko 1.001,5 metro egin bakoitzean. Euskal sorkuntza garaikide berriak ere baldintza berrietara egokitu beharko din: Kukairen hurrengo ikuskizunean dantzariek ez diten elkar ukituko, ezta elkarrengana gerturatu ere; Zaldi urdina-k bertsio moldatua aurkeztuko din, ezin jarraiturik jatorrizkoa taularatzen normaltasun berrian; Bilboko eta Euskadiko Orkestra Sinfonikoek, eszenatokietan kabitu ezinik, musikarien erdiekin baino ezingo ditun jardun, haize-instrumentistak ageriko motiboengatik baztertuta; eta Kafe Antzokiak auto-kontzertuak antolatuko ditin Artxandako aparkalekuan, zale bakoitzak bolantearen atzealdetik gozatuz Zea Mays edo Gatiburen musika. Halabeharrak zentzua eman zion normaltasun berria oximoronari. Kostatu egingo zaigun berria zahartzea, baina urkoarengandik bereizi beharra ez dezagun ulertu betiko urruntze bezala, gerora are estuago besarkatzeko abiada hartzeko atzerako pauso gisa baizik. ]]> <![CDATA[Covidosteko lehen ekitaldia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1901/021/001/2020-04-21/covidosteko_lehen_ekitaldia.htm Tue, 21 Apr 2020 00:00:00 +0200 Xabier Paya Ruiz https://www.berria.eus/paperekoa/1901/021/001/2020-04-21/covidosteko_lehen_ekitaldia.htm
Etxeko atarian, errutinari jarraiki, poltsikoen errepasoa: giltzak, diru-zorroa eta zapiak, lehen bezalaxe. Sakelakoa lehengo bera dun ere, baina orain badin aldaketatxo bat: aldean eramatera behartuta gauden, horrela ziurtatzen omen dutelako ez garela ohiko ingurutik asko urrunduko. Lagun berriak: musukoa, gela eta eskularruak. Azken biak elkarren osagarri ditun, baina eskularruak apurtuz gero, ordezko lasaigarria dun gela.

Kalean, gogoratu, ez ezan ezer ukitu, eta eutsi metro biko distantziari, baita metro bat hartzeko nasan ere. Orain begi-keinuek ez diten balio elkar agurtzeko, musukoa sudurpeko burka bihurtu baitun; hobe pasaeran eskua altxatu, eta segi aurrera. Aretoen atariak lokotxetan aritzeko zelai bihurtu ditin prebentzioak: lurrean pintatutako kalexka luzeak eta elkarrengandik metro bira marraztutako geralerroak. Kalexka bakarrak ez ditin geralerroak: lurrean COVIP idatzita zeukan. Aireportuetako VIP ilarak COVIP bilakatu ditun kalean, eta gaitza pasatuta eta antigorputzak pilatuta dituzten gorputzek ez diten zertan nahastu gainerakoekin. Ilara guztien amaieran, salbuespenik gabe, langargunea zagon, langargailu desinfektatzailez hornitutako pasabidea; guztiak etorri gaitun garbi, baina ni neu lasaiago geratuko naun uztaia igaro ondoren.

Kultur ekitaldiak beti izan ditun abentura ederretarako bidaien parekoak, baina prebentzioak aireportu bihurtu ditin kulturguneak. Langargailuak segurtasun kontrola oroitarazi zidan, eta hurrengo urratsak, aduana automatikoa: aireportu handietan bezalaxe, lehen paperezko sarrera emango genukeen tokian, orain irri egin behar zionagu kamera txiki bati, mozolo aurpegia laukiaren barruan sartzeko makurtzen edo oin puntetan jartzen garen bitartean. Ez hadi asko urrundu kameratik, bestela urruneko termometroak ez din tenperatura hartuko eta ez din atetxoa zabalduko. Eta 37,3 gradu baino gehiago baditun, gurutze gorria agertuko zain pantailan, eta Gurutze Gorria aldamenean, eta langileren batek, astronautaz mozorrotuta, kanpora lagunduko hau, eta hire aurpegiaren gorritasunak ingurukoen begirada gurutziltzatzailea erakarriko din. Beraz, badakin, hobe hurrengoan termometroa etxetik irten aurretik probatzea.

Egia esan, ez ninan espero hainbeste jende animatzea covidosteko kultur ekitaldietara. Laurogeialdian hainbeste kultur eduki doan ikusi ondoren sarean, uste ninan krisi ekonomikoak gogorrago joko zituela poltsikoak (gure anaiak dioen moduan, gaurtik aurrera edukia igotzeari utzita ere, jadanik sarean dagoen guztia ikusteko eternitate bi beharko genitinan), eta Interneteko zuzenekoen kalitateak are gogorrago gutxietsaraziko zituela aurrez aurreko ekitaldiak. Eskerrak zale zintzoak izateaz gain, kultur erakundeek beherapen bereziak egin dituzten prezioetan, kulturguneetara itzultzeko pizgarri ezinhobeak.

Ixo, ekitaldia hastear zagon: «Arratsalde on eta ongi etorri Bizkaiko Bertsolari Txapelketako udaberriko sailkapen fasearen lehen saiora».]]>
<![CDATA[Konfinamenduaren hitz berriak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1901/022/001/2020-04-07/konfinamenduaren_hitz_berriak.htm Tue, 07 Apr 2020 00:00:00 +0200 Xabier Paya Ruiz https://www.berria.eus/paperekoa/1901/022/001/2020-04-07/konfinamenduaren_hitz_berriak.htm Aspaldiko (euskaraz): azken boladan ikusi gabeko pertsona, ezustean topatzen dena. Age-otori (japonieraz): ile mozketa itsusia egin osteko piura. Fahrvergnügen (alemanez): ibilgailu bat gidatzearen plazerra. Firgun (hebraieraz): beste norbaiti zerbait ona gertatzeko nahia, inolako geurekoikeriarik gabea. Flâner (frantsesez): helburu jakinik gabe, kale artean ibiltzearen gozamen hutsarengatik ibiltzea. Gökotta (suedieraz): txorien lehen txorrotxioa entzuteko asmoz goizean goiz jaikitzea. Hygge (danieraz): maite ditugunekin zerbait jan eta edan bitarteko denbora atsedentsua. Ikigai (japonieraz): egunero ohetik jaikitzeko motiboa. Iktsuarpok (inuiteraz): norbait etxera bidean dela, zain egon ezinda leihora ateratzeko premia. Jijivisha (hindiz): betiko bizitzeko gogoa. Parea (grezieraz): pentsamenduak eta bizipenak partekatzeko gozamen hutsarengatik elkartzen den lagun taldea. Pisan Zapra (malaysieraz): platano bat jateko behar den denbora. Re nao (txineraz): guztiok egon nahiko genukeen leku zoragarri hori, izan mendia, hondartza, eskola edo jatetxea. Saudade (portugesez): urrun dugun lagun, leku edo gauza batekiko sentitutako malenkonia edo nostalgia, ziurrenik, munduko kulturema ezagunenetakoa. Tartle (eskozieraz): pertsona, leku edo gauza bat ezaguna dugula zalantza egitea. Tsundoku (japonieraz): erosi arren, apalean irakurri gabe geratzen den liburua. Uitwaaien (nederlanderaz): egurasteko asmoz landa girora edo mendira egiten den txangoa. Utepils (norvegieraz): eguzki ederreko egunetan etxetik kanpo hartzen den garagardoa. Voorpret (nederlanderaz): ekitaldi atsegin baten bezperan sentitzen den emozioa. Ya'aburnee (arabieraz): gure ondorengoak gu baino lehen ez hiltzeko desira. Zapoi (errusieraz): egun biko parrandaren bestondoa, gehienetan bidaia bat eta ezusteko lekuan esnatzea ezaugarri izaten dituena.

Egun soil bateko albisteei begira, zein gogorra egin zaidan lehenengoz ya'aburnee-a sentitzea alabaren ondoan, familia eta lagunekiko saudade-z bihotza mingosturik! Etxeratze-aginduak ikusarazi digu agian ez dugula benetako ikigairik, eta are indartsuagoa egin du gizakion jijivisha txoroa. Zorionez, garai latzak erakutsi digu ere gutxien espero dugun bihotzetan lora daitekeela firgun-a. Eta, lasai, konfinamendu hasierako age-otori-a ez bada alarma egoera amaitu aurretik konpontzen, hobe tsundoku-ak irakurtzen jarraitu parear-engana joan baino lehen.

Egun soil bateko albisteei begira, amesgaiztoarenak egingo du eta irudituko zaigu berrogeialdi luzea pisan zapra laburra baino ez dela izan. Egunsentiarekin jaikitzeko asmoz oheratuko gara, baina voorpreta-k ez digu lo egiten utziko, eta ohean bueltaka, iktsuarpok-ak azken aldiz balkoira irtenaraziko gaitu, setioaren bukaera bandoz iragarriko duten ustean. Errepideari begira, Seat Panda-rik txatxuena Lexus bikain baten pare gozaraziko digun fahrvergnügen-az oroituko gara, eta geure burua irudikatuko dugu beti bisitatu nahi izan eta beti bisitatzeko denborarik izan ez dugun herri txiki horretarako uitwaaien zirraragarrian. Maindire artera itzulita, loak hartu gabe, amets egingo dugu hamaika re nao-rekin: zoratzekoa izango da Bilboko zazpi kaleetan presarik gabe flâner egitea; ziur lehen egunero gurutzatzen genuen aurpegi askorekin tartle sentsazioa izango dugula. Eta imajinatu, nolako hygge zoragarriak Bilbo Zaharreko Agapen, Zumaiako Urberun edo Etxebarriako Olaian... eta, zelan ez, utepils batzuk aspaldiko lagunekin hondartzan, oharkabean zapoi mortala izatera hel litekeena... eta azkenean, indarrak ahituta, loak bahitu egingo gaitu, eta berandu esnatuko gara, biharamunerako utziz gökotta.]]>
<![CDATA[Kultura balkoietan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1884/021/001/2020-03-24/kultura_balkoietan.htm Tue, 24 Mar 2020 00:00:00 +0100 Xabier Paya Ruiz https://www.berria.eus/paperekoa/1884/021/001/2020-03-24/kultura_balkoietan.htm ziber-ikusle, ziber-ikustaldi eta datsegit kopurua gutxieneko soldatatik gorakoa izanagatik, kartillak numero gorritan jarraituko din berdin-berdin. Ziurrenik, sortzaile askok kamera piztuko diten Txema Ramirez de la Piscinari irakurritako balkoitasun terminoaren bertsio elektronikoak bultzatuta; hau da, une latz hauetan herriaren asper-dantza eta esperantza pizteko borondate umilak eramango ditin doan eskaintzera alarma-egoerarik gabeko baldintzetan sarrera truk salduko luketen jabetza intelektuala. Inola ere ez ditun balkoikeria-k gidatuko, ez; hau da, sekula ez lituzken ibiliko droga dosiak doan saltzen, gozamenaren estasiak zale berriak sarean eroraraziko dituelakoan. Tira, eta balkoikeria balitz ere, zer aurpegiratuko zionagu bizimodua arriskuan ikusita bizirik irauteko ahaleginetan dabilenari? Ziber-ikusleei ere ez zagon zer aurpegiratu, oraingoz. Sortzaileek etxeko egongelaraino eraman zieten entretenimendua, eta egindako deiari klik egin zioten, besterik ez. Zer gertatuko dun, aldiz, koronabirusaren diktadura amaitutakoan aretoak sarrera truk betetzeko deia jasotzean? «Zergatik ordaindu behar dinat lehen doan emandakoa?», pentsamenduko zaleek huts egingo diten, pantailako zuzenekoa eta benetako aurrez aurrekoa berdinetsirik, eta, ezohiko egoeran, egindako mesedea neurri batean kalte bihurtuko zaien sortzaileei, ohikotasunera itzultzean. Hortaz, koronabirusarenak egindakoan, ziber-ikusle estimatua, nahi ez badun kontzientziak aurpegiratzea kulturgileez aprobetxatu haizela, emaion heure buruari berba itxialdian ikusitako zuzeneko emankizun bakoitzeko gutxienez bi aldiz joango haizela sortzaile horren ordainpeko ekitaldietara. Eta pertsiana altxatu gabe etxean geratutako artisten kasuan, beste horrenbeste egin ezan, mesedez, isilpeko oinazea latzagoa izaten baitun askotan. Azken batean, zuzenekoen beharrik gabe, hortxe izan ditun beti, apalean edo ordenagailuan (eta ez baditun izan, agian Netflix tipoko kulturzalea haizela ohartuko haiz konfinamenduari esker). Gaitzak iraun bitartean, euts iezaion ahal bezala gustuko balkoian edo lubakian (bazauden ordainpekoak sarean ere!), baina amaitutakoan, arren, segi kultur aretoetara, euskal kulturaren balkoitzeak ingelesezko balconing terminoarekin zerikusirik izatea nahi ez badun behintzat. ]]> <![CDATA[Artzeren mendekua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/022/001/2020-03-10/artzeren_mendekua.htm Tue, 10 Mar 2020 00:00:00 +0100 Xabier Paya Ruiz https://www.berria.eus/paperekoa/1890/022/001/2020-03-10/artzeren_mendekua.htm
Gazte horiek euren zilborrari begira mintzatu zitunan, eta, alde horretatik, arrazoia zinan iritziak eta zilborrak antzekoak direla esan zinanak: bakoitzak berea din, baina ez din askorako balio. Askotan, gainera, okerreko lekuan edo moduan erakusten dinagu, eta erakustaldiak kalte besterik ez zigun egiten. Horixe esanda, hementxe natorren, nire zilborra erakustera, hamabostero bezalaxe, sareetan ikusi dudan zilbor erakustaldi baten mina azaltzera.

UEMAko koordinatzaile Miren Segurolari elkarrizketa oso interesgarria argitaratu ziotenan Maxixatzen.eus atarian duela gutxi. 2003tik egindako lanaz mintzo dun azkoitiarra, etsigarri samarra den amua izenburu jarrita: «Udalak euskalduntzen ari ginen bitartean, udalerriak erdaldundu egin dira». Elkarrizketaren hasieran mankomunitatearen medailak eta abantailak kontatzen ditin... eta, halako batean, udalerri euskaldunen bilakaeraz galdetzen zioten. 2021eko neurketan jakingo omen dinagu beheranzko joerak berdin jarraitzen duen ala ez. Eta horren ondoren, perla hauxe botatzen din: «Udalerri erdaldunetan, aldiz, egoera bestelakoa da; euskal hiztunen kopurua gorantz doa, baina, agian, hobeto [sic] da Bilbon mila euskaldun irabaztea baino, Orexan (Gipuzkoa) hamar ez galtzea. Berrindartzen eta birsortzen ari den euskara eta erabiltzen dena herri euskaldunetakoa da, eta udalerri erdaldunetan euskararen ezagutza igotzen ari da, baina erabileraren igoera apala da».

Nola ez sentitu metroko edadeko gizonaren betozkoa! Beraz, mila bilbotarrek baino mesede handiagoa egiten zioten hamar orexarrek euskarari. Hamar orexarrek! «Berrindartzen eta birsortzen ari den euskara eta erabiltzen dena herri euskaldunetakoa da» esaldia eta lehenxeago aipatutako erabileraren beheranzko joera kontraesankorrak iruditzen zaizkidan, baina gogoz geratuko naun hamar orexar horiek ezagutzeko. Hori bai, nik, atrebentzia osoz, Bilbon egun bizi diren hamar lagunen izenak idatziko ditinat, aurpegia jar diezaiegun noizbait euskarak Bilbon irabazitakoei, ustez, gal litezkeen orexarrak baino galgarriagoak izan litezkeenei: Andres Urrutia, Xabier Kintana, Oihana Bartra, Ane Zabala, Natxo de Felipe, Urtzi Urrutikoetxea, Aiora Renteria, Joxerra Etxebarria, Katixa Agirre eta Galder Perez. Desiratzen nagon ezagutzeko Bilboko hamar biztanle horiek euskara berrindartzen eta birsortzen egindako lana gaindituko duten hamar orexarren izenak! Eta inork tentaziorik izango balin historiara jotzeko, Orixe ateratzen didanari, Gabriel Aresti, Sabino Arana edo Sorne Unzuetaren komodinak ateratzeko prest nagon.

Bilbon euskara galtzea edo Orexan galtzea ez dun gauza bera. Desiragarria ez dun inon, eta konparazioak gorrotagarriak ditun. Orexarrei opa zienat topa ditzatela euskaraz bizitzeko gogoa eta kemena. Izan ere, Bilboko kanposantuan ez bezala, erruaren ikuspegitik begira, euskara galduko balin hain herri euskaldunean, Orexako hilerrian zentzua izango liken Artzeren esaldi famatua epitafio bihurtzeak: «Hizkuntza bat ez da galtzen ez dakitenek ikasten ez dutelako, dakitenek hitz egiten ez dutelako baizik».]]>
<![CDATA[Baldintzak vs merituak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/020/001/2020-02-25/baldintzak_vs_merituak.htm Tue, 25 Feb 2020 00:00:00 +0100 Xabier Paya Ruiz https://www.berria.eus/paperekoa/1890/020/001/2020-02-25/baldintzak_vs_merituak.htm
Folio pare bateko txostenak izenburu argia zuen: Funtzio publikoko langileen prototipoa. Azala pasatu eta testua begiradarekin eskaneatzen hasi zen ministroa, teknikariaren azalpenei kasu handirik egin gabe: «Lehengoan Kongresuan entzun zintudan, eta han emandako erantzunaren estrapolazioan oinarritu naiz profil egokiena zehazteko. Han adierazitakoari jarraiki, baldintza gisa definitu ditut guztiz ezinbestekoak diren elementuak, eta meritu gisa utzi baliagarri izanagatik oinarrizko ezaugarriak ez direnak». «Ongi» bota zion ahapeka nagusiak, lehen paragrafoa irakurtzen amaitu nahian. «Hortaz», jarraitu zuen funtzionarioak, «funtzio publikoko langilea izateko gaztelania jakitea izango da hizkuntza baldintza bakarra; euskara, katalana eta gainerakoak merituak izango dira». «Oso ongi», esan zion Darias andereak, Kongresuan egindako agerraldia ulergarria izan zela berretsita. «Ingelesa, frantsesa edo beste zeinahi atzerriko hizkuntza ere ez dira baldintza izango, ezta enbaxadetan edo kanpo harremanetarako ministerioan lan egiteko ere; itzulpen enpresek ez ligukete barkatuko...», esan zuen Cayek ondoren, lasaitzen hasita. «Eta goi mailako titulaziorik ere ez dugu baldintza gisa jarriko; hainbat politikariren masterrekin izandako gorabeherez jabetuta, argi dago graduak eta graduondokoak curriculumetako makillajeak baino ez direla. Eskola graduatu on batekin, nahikoa eta sobera...». «Ederki, ederki», erantzun zion kanariarrak erlojuari begira.

«Horraino aurrerapauso nabarmena eginagatik, are aurrerago joan nahi duen koalizio-gobernua izanik egungoa, baldintza berritzaileak gehitu ditut, Caro», erantsi zuen teknikariak aulkian eroso eseri bitartean. «Adibidez, baldintza gisa jarri dut 'emakumea ez izatea'; ezaguna da emakumeek lanaldi murrizketa gehiago eskatzen dituztela eta haurdun gera daitezkeela; kontziliazioa kanpainako mantra baino ez da, denok dakigu ez dela posiblea egungo egoeran», esan zuen Darias ministro andere emakumearen aurpegiari erreparatu barik, arnasa hartzeko nanosegundo bat baliatuz. «Are gehiago, hortik ondorioztatu dut hurrengo baldintza: 'familiarik ez izatea'. Hartara, eskolara eraman beharreko adingaberik ez eta zaindu beharreko adinekorik ere ez... eta lana nahi duenak, familian zamarik badu, laster izango du eutanasiaren legea eskura!», sermoia entzun zuen Darias ministroak, adoptatutako hiru alaben eta senarraren argazkia autoan ahaztu zuela gogoratuta. «Tira, Unamuno anderea, agian urrunegi eraman dituzu nire hitzak...», erantzuten saiatu zen Carolina, baina Cayetana isilarazteko beranduegi zen. «Beraz, ez emakumea, ez familiaduna... eta, noski, aniztasun funtzionalik ere ez dugu baldintza gisa onartuko funtzio publikoan, gizarteratze politiketan xahutzen dena ikusita...», bota zuen teknikariak asaldatuta. Ministroa pentsatzen hasia zen lehen bilera hura lan berriko inuzentekeria zela, baina... «azken kontu bat: abian jarri duzuen digitalizazio plan estrategikoa azpimarratzeko, agian 'idazten jakitea' meritu egin beharko genuke, eta ez baldintza. Gaur egun dena da instagram eta youtube, eta idatzi behar izanez gero, sakelakoaren autodiktaketa erabiltzea dago...».]]>