<![CDATA[Zihara Jainaga Larrinaga | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 25 Apr 2019 12:30:20 +0200 hourly 1 <![CDATA[Zihara Jainaga Larrinaga | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Euskara ingurune digitalera egokitu behar da derrigorrean»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1950/046/001/2019-04-21/euskara_ingurune_digitalera_egokitu_behar_da_derrigorrean.htm Sun, 21 Apr 2019 00:00:00 +0200 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1950/046/001/2019-04-21/euskara_ingurune_digitalera_egokitu_behar_da_derrigorrean.htm
Posible al da bi urtean hizkuntza bat ikasi eta irakasle izatea?

Garai hartan ez nuen euskara asko jakingo, baina, zegoen ezagutza mailarekin, gutxi jakinda ere nahikoa zen.

Zerk bultzatzen zintuen irakasle izatera?

Gau eskolakoak oso urte ederrak izan ziren; giroa itzela zen. Gazteak ginen, eta edozer egiteko prest geunden.

Gau eskolen garaian, zein zen Santurtzin euskararen egoera?

Ezagutza eta erabilera oso txikiak ziren. Gerora jakin nuen urte haietan barne migrazio indartsu baten ondorioz Gipuzkoatik jende asko etorri zela labe garaietan edota Navalen lan egitera. Euskaraz zekien jende asko zegoen, euskalduna zena, baina kalean ez zuten erabiltzen. Halaber, euskaraz eginez gero bizkarra ematen zuen jende asko zegoen kalean.

Egun, zer aldatu da?

Bizkarra behintzat ez dizu inork ematen, baina herri erdalduna da oraindik. Ezagutza handia izanik ere, erabilera oso baxua da oraindik ere. Euskara ez da inolaz ere gazteen hizkuntza.

Ezkerraldean, oro har?

Santurtzik bitxikeria bat du: adinean gora egin ahala euskaldun tasa altuena duen herria da Ezkerraldean. Are gehiago, zaharren eta gazteen arteko euskara ezagutza parekoa da, eta hori gainontzeko herrietan ez da gertatzen.

34 urte baino gehiago eman dituzu helduen euskalduntzean. Bilakaerarik ikusi duzu?

Asko aldatu da. Hasieran ez ginen horren profesionalak, eta horrek bazuen bere gabezia. Baina bat-batekotasun handiagoa zegoen, eta jende gehiago zegoen prest. Azterketa eta ziurtagirien presiorik ere ez zegoen. Egun, euskaltegiak alderdi akademikora mugatu dira, horrek dakartzan abantaila guztiekin. Azken urteetan nabaritu dut ikasleak gehiago datozela derrigortasuna dutelako, eta, zenbait kasutan, horrek pisu handia dauka.

Ezkerraldean zer garrantzi du helduen euskalduntzeak?

Garai batean, eskualde honetan zeuden Araba, Bizkai eta Gipuzkoako euskaltegi handienak: 500-600 ikasleko euskaltegiak ziren. Baina, egun, Barakaldon izan ezik, gainontzekoetan behera egin du.

Euskalduntzearen krisia bizi izan zenuen?

Bai. Azkenekoa, 2012. eta 2013. urteetan.

Orain gutxi.

Ikasleen beherakada handia eduki genuen, eta egoera beldurgarria zen. Halaber, paradoxa bat gertatu zen: oraindik ere jende askok ezagutzaren ikuspuntutik ez zekien euskaraz, gehienek ez zuten erabiltzen, eta, hala ere, euskaltegiak hutsik zeuden. Nahiz eta prestakuntza beharra krisi garaian handitu, jendeak ez zuen euskararen prestakuntza beharra sentitzen.

Euskaltegietako huste hori izan zen ikasmateriala sortzeko arrazoietako bat?

Euskara ikasteko aukerak zabaldu behar genituela ikusi genuen: online ikasteko aukerak, besteak beste. Josemi Arnaiz eta Pedro Lonbiderekin aritu nintzen autoikaskuntza zentroa sortu nahian. Euskara ikastea errazagoa, malguagoa eta norberaren beharrei egokituagoa izatea nahi genuen.

Santurtziko Udal Euskaltegiko webgunea da adibide: milaka ariketa daude.

Euskaltegiak egin duen gauzarik garrantzitsuenetako bat da. Jada webgunea elikatzeari utzi diogu, baina urtean milioi bat bisita ere izan ditugu.

Espero zenuten izan duen arrakasta?

Online irakasten hasi ginenean, Valentzian [Herrialde Katalanak] eta Alemanian izan genituen ikasleak. Baita Patagonian ere [Txile]. Erabiltzen genuen metodoa teknologikoki oso pobrea zen, baina, ilusioarekin eta gogoarekin, lortu genuen munduko txoko askotako jendeak euskara ikastea.

Zer garrantzi du Internetek euskararen iraupenean?

Euskara ingurune digitalera egokitu behar da derrigorrean. Ingurune digital berrietan bizi ez den hizkuntza bat ez da biziko ingurune analogikoan. Hau da, euskarak presentzia izan behar du ingurune digitalean. Are gehiago, beste esparruetan egon ahal izateko, Interneten egon behar du, eta hor eragile aktiboak euskaldunok izan behar dugu, gure hizkuntza aurrera eramateko.

Zer egin behar da?

Hasteko, mentalitatea aldatu behar da, eta ingurune digitalean bizi garela konturatu behar dugu. Komunikazioan, hezkuntzan, administrazioan eta beste hainbat esparrutan bultzatu behar da digitalizazioa. Guk hori aspaldi ikusi genuen, eta beti izan dugu presente teknologiak euskaraz hitz egin behar duela. Aitzitik, Pedro Lonbidek eta biok era askotako software eta aplikazioak euskaratu ditugu, Joomla eta Moodle, besteak beste.

Zer ekarpen egin ditu teknologiak euskaran?

Ikusgarritasuna eman dio. Teknologiari esker, euskara bestelako hizkuntza handien pare jarri da. Baina ez jartze aldera, baizik eta euskal herritarrei zerbitzu hori emate aldera. Bizitzeko aukera ematen du teknologiak.

Non jarri behar da indarra?

Software librean, kode irekiko aplikazioan. Hor dago erronka, eta gizarteko alor guztietara zabaldu behar da. Era berean, enpresen eta administrazioaren zeregina da.

Zer garrantzi du UEUk horretan guztian?

Niretzat, UEU, etxea izateaz gain, herri honek eman duen fruiturik aberasgarrienetako bat da. Irakasle asko bertan trebatu dira online ikasbidean. Egun, UEUren eskaintza oso egonkortua dago; hein handi batean, esperientzia eta eredu pedagogiko bat duelako.

Zure ibilbidean 1.500 ordu eta 50 ikastaro baino gehiago eskaini dituzu irakasleen prestakuntzan; UEUn hasi zinen.

Hala da. Euskara irakasle berriei begirako ikastaroa izan zen UEUn eman nuen lehena. Eta tentelki gertatu zena gerora urte askotan eguneroko zeregina izan da. Ez dut zalantzarik gure lanak emaitza izan duela, baina, era berean, badakit askotan ez duela izan. Gaur egun irakasleen prestakuntzarako dagoen ereduak arazo oso handiak ditu.

Zer arazotaz ari zara?

Irakasle askok puntuak lortzeko egiten dituzte ikastaroak, eta ez ezagutza berriak jasotzeko. Erabat bidezkoa iruditzen zait. Kontua da prestakuntza sistema osoa horretan oinarritzen dela, hau da, ziurtagirietan. Azken hogei urteetan, hainbat milioi gastatu dira prestakuntzan, eta zalantza dut zerbait lortu ote dugun. Irakasleen prestakuntza testuinguru formaleko ikaskuntza molde bat bihurtu da, irakasleen garapen profesionalarekin zerikusirik ez duena. Oraindik ere hezkuntza praktika zaharkituak ditugu, euskarri teknologiko berrietan.

Zertan trebatu behar dira irakasleak?

Ikastetxeen arteko proiektuak edota ikastetxe bereko irakasleen arteko koordinazioa bultzatzera bideratu beharko lirateke prestakuntza horiek. Azken batean, irakasleen arteko elkarlana sustatu behar da, eta paradigma horretan irakasleak jarrera aktiboagoa eduki behar du. Eta gure lana haien hezkuntza praktikez gogoeta egiteko baliabideak ematea da.

Hainbat urteren ostean, motibazio faltagatik utziko duzu.

Ikastaroak emanez, ikasleek baino gehiago ikasi dut, profesionalki zein pertsonalki esperientzia oso aberasgarria izan da, baina, era berean, oso nekagarria. Inoiz baino aukera gehiago daukagu komunikazioa efektiboa izateko, eta komunikazioa bultzatzeko. Era berean, inoiz baino inkomunikatuago gaude ikastetxean eta ikastetxeen artean.

Zer gabezia daude euskararen irakaskuntzan?

Euskal unibertsitatearen kasuan, online irakaskuntzarako eredu sendo bat beharrezkoa da, eta horretan UEU lan handia egiten ari da, teknologia erabiltzeko eredu pedagogiko arrazoitu bat bultzatzen.

Hezkuntzan teknologia erabiltzea defendatzen duzu. Zertarako?

Aztertu beharra dago. Telefonoa ikasgeletan debekatzea, adibidez, egin daitekeen gauza inozoenetako bat da. Teknologia ikuspuntu pedagogiko eta kritiko batetik erabili behar da. Teknologia ikasgeletan erabiltzeak zer ekarpen egiten digun aztertzeko, lan handia dago oraindik ere.]]>
<![CDATA[Ilusioa berpizteko puntadak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1916/038/001/2019-04-11/ilusioa_berpizteko_puntadak.htm Thu, 11 Apr 2019 00:00:00 +0200 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1916/038/001/2019-04-11/ilusioa_berpizteko_puntadak.htm
Prostituzioaren esparruan eta baztertuta dauden emakumeez arduratzen da Askabide elkartea nagusiki. Horrez gain, emakume horien hezkuntzan eta lan egiteko aukeretan ere jartzen du fokua. Bizkaiko Foru Aldundiaren Lan Berri programari esker sortutako proiektua da, eta dagoeneko hiru urte daramatzate emakumeei arropak josten irakasten. Esparru horretan lan egiteko aukera gero eta gehiago zegoela ikusi zuten erakundeko kideek, eta ohartu ziren haiengana formakuntza bila joaten zirenak ere gero eta gehiago zirela. «Goi mailako ikasketetarako sarbiderik ez duten emakume hauentzat formakuntza tailerrak egiteko aukera ona zela iruditu zitzaigun», azaldu du Marian Arias Askabide elkartearen kudeatzaileak.

10-15 pertsonaz osatutako taldean, bost hilabetez egunero aritzen dira orratzetan haria sartu eta inspirazioari etekina ateratzen. Formakuntzaren ostean, praktikaldi garaia izaten dute ikasleek, eta, ostean, horietako batzuk enpresek kontratatzen dituzte. Halaber, Ariasen esanetan, joskintzako beste edozein ikastaro bezalakoak dira haiek eskaintzen dituztenak. Berezitasun bakarra dute: emakume horiei ematen zaien arreta pertsonalizatuagoa da. «Formakuntza bat emateaz gain, haien egoerara egokitutako arreta pertsonala eskaintzen diegu, egunerokoan dituzten arazoak bideratzen laguntzeko», argitu du Ariasek.

Rebeca Garciak du emakume horiekin harreman estuena; hura da irakaslea. Haren esanetan, joskintzako formakuntza saioetan ez zaie soilik josten irakasten. «Errutina bat eta lanerako ohiturak ere ikasten dituzte». Hori horrela, oinarrizkoa dena baino beheragotik hasten direla azaldu du. Horrez gain, arropak egin ahal izateko ematen dizkien ezagutza berriez aparte, eguna igarotzeko eta kolektibo baten parte sentiarazteko esparrua eskaintzen diete formakuntzaren bitartez. Ariasek gaineratu du berehalako emaitzak ikusteak emakume horien gaitasunean eta autoestimuan eragiten duela.

Izuagiek aitortu du emakume guztien artean «familia bat» osatu dutela, eta Askabideri oso eskertuak daudela. Joy Iyahen ere nigeriarra da, eta hiru hilabete daramatza formakuntzan. Eskuak erabiliz, neurri handiko arropak egitea da haren asmoa; «nik erabiltzeko modukoak», esan du irribarrez. Are gehiago, gustatuko litzaioke halako tailer bat bere herrialdean izatea, ikasi ezin duten emakumeak laguntzeko: «Nik lortu badut, beste emakume batzuek ere lortzea posible da», esan du.

Praktikatik errealitatera

Formakuntza tailerretako lehen belaunaldikoa da Bridget Efionayi. Joskintza tailerraren alboan dagoen Mari Makeda arropa dendako mostradore atzean dago. Formakuntzako praktikaldia bukatu ondoren, Askabidek lan munduan sartzea bultzatzeko abiatu zuen proiektuan kontratatu zuten. «Betidanik jostuna izan nahi izan dut, eta Mari Makeda errealitate bihurtutako amets bat da». Emakume atzerritarren kolektiboa ikusgarri egitea eta komunitateko lana ditu ardatz proiektu horrek. Amaia Senante gizarte hezitzailea da arduraduna: «Mari Makedak emakume hauei lan munduarekin lehen harremana eta lan baldintza egokiak eskaintzen dizkie, beste toki batean nekez aurkituko dituztenak».

Erakundera iristen ziren emakumeen profilak aldatzen zirela ikusi, eta bide berriak ireki zituen duela zortzi urte inguru; eta, besteak beste, Afrikako oihalak erostea erabaki zuten. «Emakume afrikarrentzat oihalak kulturaren parte garrantzitsu bat dira, eta San Frantziskoko bizilagunek eskari asko egiten zituzten», azaldu du Senantek. Hasieran, ez zen arropa denda gisa planteatu. Baina formakuntza tailerrekin hasi ostean, lan aukera bat zegoela ikusita, afrikar kultura eta emakume horien egunerokoa ezagutarazteko aukera zela ikusi zuten. Hala ere, argi utzi nahi izan dute lotura duten bi proiektu independente direla: «Bata eskola bat da; bestea, aldiz, lantokia». Halaber, argitu dute Mari Makedako langileek ez dutela zertan Askabideren formakuntza jaso.

Senegaldik ekarritako kotoia erabiltzen dute arropak egiteko, eta Efionayi arduratzen da mozketa eta jostearen prozesu osoaz. Diseinuak, aldiz, Euskal Herriko moda diseinatzaileek egiten dizkiete: guztira hamabi diseinatzaileren laguntza izan dute. Proiektuaren izenak badu bere azalpena: Mari Makeda izena kulturen arteko fusioa da; Afrikako kultura eta euskal kultura batzen dituzte arropek, eta baita izenak ere. Anbotoko Mari eta Makeda Sabako erreginari -Afrikako emakume beltz garrantzitsuenari- aipamen egiten die izenak.

Joan den urtean Bilbon egindako moda desfileak espero gabeko arrakasta izan zuen Askabideko kideentzat. Arropak Bilboko Gorte kalean eta Internet bidez eros daitezke.]]>
<![CDATA[«Kulturak ikusgarritasuna bultzatzen du; hortaz, baita zinemak ere»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2342/039/001/2019-04-11/kulturak_ikusgarritasuna_bultzatzen_du_hortaz_baita_zinemak_ere.htm Thu, 11 Apr 2019 00:00:00 +0200 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/2342/039/001/2019-04-11/kulturak_ikusgarritasuna_bultzatzen_du_hortaz_baita_zinemak_ere.htm Cosiendo futuros (Etorkizunak josten) dokumentala egin du. Bestela ere, gai sozialekin lan egitea gustuko du; gizartean gertatzen ari diren arazoak kamera bidez grabatu eta ikusgarritasuna ematea bere lanaren parte dela dio. Askabideko formakuntza tailerretan parte hartzen duten emakumeen adorea eta indarra azpimarratu ditu.

Zer erakusten du dokumentalak?

Batik bat emakume migranteen ahalduntze prozesuak erakutsi, eta oraindik ere gizartean emakume horienganako nolabaiteko errezelo bat dagoela ohartarazi nahi genuen. Bestalde, ezinbestekoa iruditzen zitzaigun Askabide gobernuz kanpoko erakundea egiten ari den lana nabarmentzea. Horri lotuta, azaldu nahi genuen prozesu migratzaileak atzerritarrentzat ez ezik, herrialdeko bertako pertsonentzat ere aberatsak direla, eta lan egin behar dugula bi noranzkoetan aberastasuna izateko.

Zer oztopo aurkitzen dituzte emakume horiek?

Alde batetik, oso gogorra da haien herrialdean dena utzi behar izatea. Esaterako, toki berri batera iritsi eta hizkuntza ez jakiteak mutu bilakatzen ditu, komunikatzeko eta laguntza eskatzeko arazoekin. Errezeloa eta bakardadea ere sentitzen dituzte, besteak beste; bakardadea da aurkari publiko handiena. Halaber, emakumea, kanpotarra, txiroa eta atzerritarra izatea oraindik ere zama bat da emakume hauentzat.

Kolektiboki zer garrantzi ematen zaie emakume horiei?

Gizarte moduan ez dugu ondo funtzionatzen; oraindik ere gure inguruari bakarrik begiratzen diogu eta askotan besteena berdin zaigu. Hain zuzen ere, hori plazaratu nahi izan dugu. Emakumeen ahalduntzeaz asko hitz egiten da, baina emakume hauek ez daukate ezer, eta lan bat izatea, formakuntza bat, hori ahalduntzea da. Faktore guztiak kontra dituen ahalduntze prozesua da benetako ahalduntzea. Lan bat izatea lan bat baino gehiago da haientzat. Pertsona sentitzea da.

Zelako emakumeak aurkitu dituzue?

Emakume heroiak aurkitu ditugu. Edozer gauza erlatibizatzeko gai direnak, eta benetan dutenari garrantzia ematen dakitenak, garrantzirik ez duena alboratuz. Ametsak, desioak, nahiak dituzte edozein emakumek bezala.

Testigantzek zer ekarpen egiten diote dokumentalari?

Nahiz eta zailtasun asko izan, lan eginez gero gauzak lortzeko gaitasuna dagoela erakusten dute. Pertsona batek amets bat duenean, lortzeko gaitasuna duela.

Zer ekarri dizu zuri dokumental hau egiteak?

Normalean dokumental sozialak ekoizten ditut. Niretzat zinema irudia da, eta irudiak are ikusgarritasun handiagoa ematen die gizarteak itzalean mantentzen dituen kolektiboei. Kulturak ikusgarritasuna bultzatzen du, eta, hortaz, baita zinemak ere. Zinema, eta kasu honetan dokumentala, erabili ahal izatea Mari Makedaren proiektua kontatzeko, eta emakume hauen egoera azaltzeko, ikaragarria da niretzat.

Grabaketan zeri eman diozue garrantzia?

Dibertsitatea nagusi da dokumental osoan. Oso presente daude Afrikako koloreak eta joskintza tailerretan erabiltzen dituzten telak. Zer esanik ez emakume indartsu hauen irribarreak; irribarre horiekin edozein kutsatzeko gai dira. Horrez gain, pasatutakoak pasatuta, beren egunerokoa eta bizipenak kontatzeko duten gogoa erakusten digute.]]>
<![CDATA[«Emaileari eta haren familiari esker nago ni gaur hemen»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/040/001/2019-04-05/emaileari_eta_haren_familiari_esker_nago_ni_gaur_hemen.htm Fri, 05 Apr 2019 00:00:00 +0200 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1891/040/001/2019-04-05/emaileari_eta_haren_familiari_esker_nago_ni_gaur_hemen.htm 5.000 bai proiektua sortu du, organo emateak sustatzeko eta halako egoeretan kirolak duen garrantzia azpimarratzeko. Norvegiatik Galiziara joango dira bizikletaz, hilabetez. Bi aste barru abiatuko dira.

Nola oroitzen duzue gaixotasuna diagnostikatu zizuten eguna?

ESTER GARCIA: Hasieran ez genion garrantzirik eman, ez genekien zer ekar zezakeen.

JAVI AGIRRE: Gaixotasunaren barruan aldaera asko ager daitezke, batzuk besteak baino larriagoak. Orduan ez nekien nirea zer neurritan garatuko zen.

Zein izan zen unerik latzena?

J.A.: Gorputza zaintzeaz eta jatekoa kontrolatzeaz gain, kirol gutxi egitea izan zen medikuen aholkua. Kirolzale amorratua nintzen ordura arte, eta gogorra izan zen bat-batean bizimodu ia sedentarioa egin behar izatea. Urte batzuk geroago, bi giltzurrunak gelditzean, dialisiarekin hasi nintzen, eta hor behea jo nuen. Hori izan zen latzena.

Jendearen kontzientzietan eragiteko sortu zenuten 5.000 bai proiektua.

J.A.: Ezagutzen ez dugun emaile batek opari handi bat egin zigun. Hari eta haren familiari esker nago ni gaur hemen. Bestalde, transplante bat behar nuela jakin nuenean, ez nuen ezagutzen transplantea egina zuen beste inor, eta jakin-min handia nuen, galdera asko. Horregatik, nik pasatutako egoeran daudenak informatuta egotea nahi dut; orain, kontzientziazioa da nire lana.

Bidaia bik egin beharrean hiruk egingo duzuela esan izan duzue?

E.G.: Organoren bat jaso duten pertsona asko ezagutzen ditugu, eta ia denek zerbait egiten dutenean, berengatik eta emailearengatik egiten dute.

J.A.: Transplantatuok bi urtebetetze ospatzen ditugu: gure jaioteguna eta ebakuntzaren eguna.

Norvegiako Trondheim herritik Galiziako Santiagora bizikletaz joango zarete.

E.G.: Erronka planteatu zidanean, hasieran ez nion kasurik egin.

J.A.: Urtero parte hartzen dut transplantatuen arteko kirol lehiaketetan. Aurten, baina, abentura honetan murgiltzea okurritu zitzaidan. Interneten kuxkuxean ibili ginen, bizikleta bideak begiratu genituen... Espero dugu hautatutako bidea osorik egina egotea.

Bidean zehar sentsibilizazio ekintzak egiteko asmoa duzue?

E.G.: Ikastetxeren batekin jarri gara harremanetan, gehienbat gazteei hitzaldiak emateko. Horrez gain, dialisiak egiten diren ospitaleetara ere joan nahi dugu.

J.A.: Kausa ikusgarriagoa izateko, arropa berezia eramango dugu soinean, ibilbidearen irudiarekin eta bi lelorekin: transplantatua naiz eta emailea naiz, ingelesez biak. ]]>
<![CDATA[Itzaleko zaintzaren memoria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1924/038/001/2019-04-04/itzaleko_zaintzaren_memoria.htm Thu, 04 Apr 2019 00:00:00 +0200 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1924/038/001/2019-04-04/itzaleko_zaintzaren_memoria.htm Sirvienta, Empleada, Trabajadora de Hogar (Neskame, enplegatu, etxeko langile) liburuan bildu ditu testigantza guztiak. Garaian arabera sailkatuta, historian zehar hiru taldetan banatu ditu, hain zuzen. Halaber, lan mota, soldata edota baldintzei dagozkien aldeak azaleratu ditu.

Etxeko langileen sektorea sektore arrunt bat balitz, ez litzatekeela hain feminizatua egongo azpimarratu nahi izan du De Diosek liburuan: «Bizi maila apalagoko emakume batez aprobetxatzeaz gain, langile normal bati baino gutxiago ordaindu izan zaie langile hauei, eta oraindik ere hala jarraitzen dute». Bat egiten du gaur egungo etxeko langileen diskurtsoarekin. «Diskurtso feminista irudituagatik, aldi berean erradikala da, berdintasuna bultzatzen duelako». Egun, etxeko langileen borrokak piztuta jarraitzen badu ere, urteetan atzera eginda aurki daitezke gatazka horren lehen pausoak.

36ko gerra garaian ugaritu egin ziren etxeko lanetan aritzen ziren neskameak. Zehazki, Francoren diktadura hasi zenetik teknokratak heldu arte, hau da, 1959. urtera arte, ehunka izan ziren beraien etxeak utzi eta etxe arrotzetan lanean aritu zirenak. 1959. urtean, mutualitate berezi bat eman zitzaien, baina ez zen gainontzeko langileena bezalakoa.

Aurretik, Errepublika garaian, langileen sisteman sartuta zeuden, eta lana profesionalizatzeko saialdiak izan ziren arren, ez zen posible izan familiarekiko lotura askatzea. Frankismoaren diktadura iristean, ez zuten iraganarekin eta errepublikarekin zerikusirik izan nahi;«aditu bati entzun nion, eta hala da, garai hartako gizartearentzat, oso esanguratsua zen neskameak manifestazioetara joatea eta beraien eskubideak aldarrikatzea», azaldu du De Diosek.

Frankisten arabera, neskameen lana ez zen lan arrunt bat, eta familiei zegokien ordutegiak jartzea. Halaber, gaizki ikusia zegoen halako lanak arautzea. Legeak existitzen ziren, eta, ondorioz, ez zegoen debekatua lana, horren ordez, etxetik eta etxerako lana esaten zitzaiona bultzatzen zen batik bat. Hala eta guztiz ere, legeak emakume horiek baztertzen jarraitzen zuen.

Gutxietsitako langileak

Euskal Herrian, etxeko langileen zerbitzua neska baserritarrekin zein Espainiako herri txikietatik etorritakoekin lotu izan da. Hirian jaiotako oso neska gutxik lan egiten zuten zerbitzuan. «Neskame lana nekazari giroko neskek egiten zuten, horiek zakarragoak zirela suposatzen zelako», azaldu du De Diosek. Emakume horiek etengabe barreak eta txisteak jasan behar izaten zituzten, berba egiteko moduagatik, besteak beste.

Hasierako neskameak, oro har, oso txiroak ziren, probintzia barruan mugitzen ziren, eta, askotan, errepresioari eta goseari aurre egiteko lan egiten zuten. Horrez gain, De Diosek azaldu du gerra garaian, neskameen lanpostuak normalean gurasoek lortzen zituztela: «Familia batek beste batekin hitz eginda adosten zuten». Horri lotuta, soldata zuten neskameen kasuan, haiek ez zuten ezer jasotzen, zuzenean haien familiari joaten baitzitzaion.

«Aldebiko zerbitzua» ematen zen familien eta langilearen artean, familiek arauak jartzen zizkieten neskameei, eta haiek gehienetan janariaren truke lan egiten zuten. De Diosek azaldu duenez, familiek neskameei hezkuntzaren bat ere emango ziotela suposatzen zen. «Etxeko lanak feminitate eskolak ziren aldi berean, neska finagoak egiteko balio zieten».

1959. urtetik trantsiziora bitartean neskame aritu zirenak ez ziren dirudunak, baina ezta txiroak ere. Garai horretan, soldata izatea ohikoagoa zen, eta dirua aurreratzea ere lortzen zuten zenbaitek. «Independentzia zentzu bat lortzera ere iristen ziren batzuetan», azaldu du De Diosek. Halaber, migrazioek lotura izan dute zerbitzu lanekin. Bigarren frankismoa esaten zaion garaian, etxeetan neskame aritzea aukera ona zen Burgostik edota Andaluziatik (Espainia) migratu nahi zuten emakumeentzat. Migratzeko arrazoiak bat baino gehiago izaten ziren: bazeuden gaztetako espektatibak bete nahi zituztenak eta Bilbo inguruetara dantza ikastera edota alfabetatzera joaten ziren emakumeak; edo beraien gurasoen bizimoduarekin eten nahi zutenak eta nekazari munduarekin nekatuta zeudenak.

Garaiaren arabera, etxeko langileek egin beharreko lan mota ere aldatuz joan da. Gerra garaian, ia etxe guztietan zeuden neskameek haietan igarotzen zituzten eguneko 24 orduak. 1960ko hamarkadatik trantsiziora bitarte ere halakoek jarraitu zuten. 24 orduko langile izatea estrategia ona zen hirira joateko, lo egiteko lekua eskaintzen zuelako lanarekin batera, eta ez zuten beste etxebizitzarik bilatu behar: «Bilbon, adibidez, arazo handia zegoen etxebizitzekin».

Etxeko langileak ugaritzearen ondorioz, haien soslaia ere aldatuz joan da. Denborarekin, egun osoko neskameak desagertu egin ziren, eta, geroz eta gehiago, ordu tarte zehatzetarako eskatzen zituzten. Familiaren ekonomiak baldintzatzen zuen hori. Era berean, orduka lan egiten zutenek izaten zuten lanik potoloena, hots, garbiketa lana. Are gehiago, garai haietan familiak handiak zirela kontuan hartuz. Normalean, astean behin joaten ziren soilik hori egitera. Horrez gain, jostunak ere ordu zehatzetan joaten ziren arropa zuriak jostera, edota gizon-emakumeen jantziak egitera. Bestalde, 1960ko hamarkadatik trantsiziora arteko garaian, ezkondu ostean ez zegoen ondo ikusia fabriketan lan egitea, eta errekurtso bat zen etxeetan lanak egitea, garbiketaz arduratzen ziren emakumeak ziren, hain zuzen.

Harrotasunez diote

Errepublika garaitik gaur egunera arte, 1985ean aitortu zuten lehen aldiz lana. Eta tarte horretan hasi ziren etxeko langileengana zuzentzeko orduan hizkuntza aldatzen ere. Langileen mugimenduak bestalde, trantsizio inguruan hasi ziren, ordura arte neskameak oso zapalduak egon ziren. Gazte langile katolikoen elkartea izan zen mugimendu horien bultzatzaile nagusienetakoa. 60ko hamarkadan, iraultza garai betean, neskame askoren ametsa gizartea aldatzea zen, eta horretarako, fabriketan lan egitea zen gakoa eta ez etxeetan.

Hala ere, etxeko langile izateak historian zehar, oro har, ez du kutsu negatiborik izan neskameentzat beraientzat, De Diosek liburuan jasotzen duenaren arabera. Lan eskaria handia zen, eta haiek ez zuten bere burua biktima gisa ikusten, nahiz eta egoera ona ez izan, aukerak ikusten zituzten hobetzeko.

Oro har, De Diosek bildu dituen testigantzek argi dute gizarteak ez duela irudi ona haien inguruan, «hirugarren mailako langileak» sentitzen dira, baina horrek bost axola die, eta neskame lana eta duen alde soziala gustatzen zaiela aitortu dute gehienek. Horrek ez du esan nahi, baina, zer baldintzatan egiten den. Halaber, haien lanak ez duela zentzurik iruditzen zaie, azken finean beste batek egin nahi ez duelako egiten dutelako. De Diosek azpimarratu du egoera latzetan ere, oso emakume boteretsuak ezagutu dituela eta beharrezkoa dela beren borrokatik ikastea.]]>
<![CDATA[«Galerietan dagoen artea errealitatetik oso urrun dago»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1888/032/001/2019-03-21/galerietan_dagoen_artea_errealitatetik_oso_urrun_dago.htm Thu, 21 Mar 2019 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1888/032/001/2019-03-21/galerietan_dagoen_artea_errealitatetik_oso_urrun_dago.htm
Zertan oinarritu zara Azkuna Zentroko fatxadako obrak egiteko?

Gabonetan, Bilboko Areatzan txakurra paseatzen ari nintzela, jende andana ikusten nuen selfieak egiten; argazki horietan, lotan zeuden etxegabeak ere ateratzen zituzten, bertan zeudela ohartu gabe. Gogorra egiten zitzaidan hori ikustea. Esperientzia hori era ez-inbaditzailean marraztea erabaki nuen. Era horretan, ez zaie pertsonei aurpegia jartzen.

Neurri batean ahotsa eman nahi izan diezu gizarteak begiratzen ez dien horiei?

Behin neska bati entzun nion berak ez zuela inori ahotsik emateko baimenik, eta egia da. Ahotsa ematearen kontzeptuarekin goragoko maila batean jartzen duzu zeure burua. Bakoitzak bere ahotsa du, eta denok dugu zerbait desberdina esateko. Ahotsa baino gehiago, ikusgarritasuna eman nahi izan diet; beste errealitate batzuk existitzen direla erakutsi.

Zein da obraren fokua?

Begiratzeari ez uztea, begirada ez galtzea eta azalekoa ez izatea.

Hortik Bigarren Begirada izena.

Bigarren begirada bigarren irakurraldia da, handitik txikira egiten dena. Irudiak begiratzean, ez dugu begirada bikoitzik egiten; lehen begiratuan ikusteari uzten diogu.

Zer du egiatik «irudi batek mila hitzek baino gehiago balio du» esaldiak?

Argazkigintza sortu aurretik, ilustrazioaren bidez kontatzen ziren gertakizunak. Argazkiak agertu zirenean, uste zen errealitatearen isla zuzena eta egiazkoa zirela, eta, ordutik, errealitatea aldatzeko arma gisa erabili izan dira. Argazkiak, baina, marrazkiak bezainbeste manipula daitezke, hitzak eta pentsaerak manipula daitezkeen modura. Irudi batek errealitatearen zati bat erakusten du soilik. Beharrezkoa da irizpide propioak eraikitzea.

Zer garrantzi du sinesgarritasunak?

Sinesgarritasuna beti egiaztatu behar da; ez dugu lehen irudiarekin gelditu behar. Irudiak aztertzen ez direlako bihurtzen dira egia.

Asko ikusi eta gutxi begiratzen dugu?

Begirada erabat selektiboa da. Gizakion begia ez da gai guztia ikusteko; horregatik, enfokatu nahi ditugun planoak soilik enfokatzen ditugu, eta bestelako testuinguruak begiratzeari uzten diogu.

Zeren eragina du enfokeak?

Gehienbat kapitalismoarena. Kontsumismoak eta publizitateak ere zeresan handia dute.

Nola kontsumitzen dira irudiak?

Une oro ari gara irudiak kontsumitzen: publizitatean, telebistan... Irudi horiek barneratzen ditugun heinean, arrakasta sozial gisa onartzen ditugu. Ikusten dugunaren eta garenaren arteko eztabaida dira.

Ohartzen gara irudiek adierazten dutenaz?

Irudiek ez dute ezer inozentea, eta informazio asko ematen digute. Momentu oro birpentsatzen aritzea da gakoa.

Zer eman dizu proiektuak?

Nire mezua harago eramateko aukera ematen dit, eta, azken batean, hori boterea ere bada. Halako proiektuek ikusgarritasun handia daukate.

Zer teknika erabiltzen duzu?

Teknika mistoa gustatzen zait. Eskuz egindako zirriborroekin hasten naiz, eta, gero, irudi horiek digitalizatu edota eskuz egiten ditut.

Ilustrazioa bigarren mailako arte bat dela sentitzen duzu?

Ilustrazioak bi alde ditu: batetik, arte elitistara hurbiltzen dena, eta bestetik, komertziala. Niri komunikazioari aplikatutako ilustrazioa gustatzen zait, kaleko jendearekin lotura duena. Halaber, nire diskurtsoa ez da elitera gerturatzen. Iruditzen zait galerietan dagoen artea errealitatetik oso urruti dagoela; are gehiago, bere merkatuaren barnean gelditu da. Kartelak, adibidez, ez dira artetzat hartzen, eta, nire ustez, arte galerietako obrak baino komunikatiboagoak dira.]]>
<![CDATA[Ahoa busti aitzin, topa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/029/001/2019-03-19/ahoa_busti_aitzin_topa.htm Tue, 19 Mar 2019 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1893/029/001/2019-03-19/ahoa_busti_aitzin_topa.htm
Bakioko turismo bulegoak emandako datuen arabera, joan den urte hasiera ohi baino euritsuagoa izanak eragin zuzena izan zuen mahastien loraldian, eta, horren ondorioz, aurtengo txakolina egiteko beharrezko mahats aleak txikiagoak izan dira. Euriteak ia udan sartu arte luzatu ziren; udak, baina, ohi bezalako garapena izan zuen, eta iraileko hirugarren astean hego-haizea sartu zen. Horiek horrela, mahatsa baldintza egokietan umotu zen, eta ekoizleek adierazi dute gustura daudela jasotakoarekin.

Iazko uztako botilari kortxoa ofizialki kentzeko eguna izango da gaurkoa. Lau etxek produzitzen dute Bakioko Bizkaiko Txakolina izena duen ardoa: Abiok, Gorrondonak, Zabalak eta Basartek. Azken horrek, baina, ez zuen uztarik ekoitzi iaz, eta ez dira izango gaurko azokan. Gainontzeko hirurek 129.874 litro ekoitzi dituzte iazko uztarekin, eta lau txakolin mota ekoitzi dituzte. Txakolin zuria gehien, 118.200 litro, eta beste hirurak, askoz gutxiago: berezia (aparduna), 6.000 litro; beltza, 5.474 litro; eta gorria, 200 litro. Aurreko urteko datuekin alderatuz, litro kopuruak behera egin du. Azaldu dutenez, joan den urtean euriteek eragindako luiziek eta mahastien etekin txikiak kalte egin diete Bizkaiko eremu goiztiarrei; Bakio da eremu horietako bat.

Bestalde, adituek zehaztu dute inguruko upeltegietan ekoitzitako aurtengo muztioak usain garbikoak direla; etekin txikiagoko lursailetan hazitako mahatsek, aldiz, alkohol graduazio altuagoa dute, gaineratu dutenez, etan horrez gain, neurriko garraztasuna dute. Bestalde, diotenez, 2018ko uzta gordetzeko modukoa izango da, eta eboluzio ona izango du denboran.

Txakolinaz beste

Urtero, Bakioko San Jose jaietan, antolatzaileek txakolinaren aitabitxi edo amabitxi bat aukeratzen dute. Aurtengoa Onintza Enbeita bertsolaria izango da, 2018ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketako irabazlea, hain zuzen ere. Bakioko herritarrek proposatu zuten bertsolaria. 13:00etan izango da ekitaldia nagusia, eta, amabitxiak txakolin berria dastatu aurretik, guztiek batera egingo dute topa, kopak altxatuta.

Txakolinarekin mokadu bat ahoratu gura duenak aukera izango du 10:30etik aurrera, karpako erakusmahaietan: gazta, Urdaibaiko produktuak, ogi ekologikoa, txerrikiak... Horrez gain, 12:00etan Artxandako Txakoli Simon jatetxeko Oscar Garcia txakolin gorriz egindako sukalkia prestatzen ibiliko da goizean goizetik. Txistularien doinuek alaituko dute atsedenaldia. Umeek pottokan ibiltzeko aukera ere izango dute goizean.]]>
<![CDATA[«Urte hauetan prozesu osoa nik bakarrik egin dut: landatzetik saltzeraino»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1914/046/001/2019-03-17/urte_hauetan_prozesu_osoa_nik_bakarrik_egin_dut_landatzetik_saltzeraino.htm Sun, 17 Mar 2019 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1914/046/001/2019-03-17/urte_hauetan_prozesu_osoa_nik_bakarrik_egin_dut_landatzetik_saltzeraino.htm Bizkaiko ortuen erregina izena jarri zion behin kazetari batek Adela Andikoetxea nekazariari (Urduliz, Bizkaia, 1954). Gaztea zela, nahi gabea hasi zen ortuariz inguratzen, eta, ordutik, 30 urte baino gehiago egin ditu astero azokaz azoka produktuak saltzen. Denbora horretan, 700 sari baino gehiago irabazi ditu. Mimo handiz zaintzen ditu bere produktuak, eta ahalik eta posturik itxurosoena jartzen saiatzen da azoketan. «Kolorea eta aukera handia izatea da garrantzitsuena». Joan den martxoaren 1ean, urteotan egindako ibilbidea aitortzeko omenaldia egin zioten Bizkaiko Batzar Nagusietan, baita beste hiru emakume bizkaitarri ere. Omenaldi hori aurretik jaso dituen 700 sariak baino garrantzitsuagoa da Andikoetxearentzat: «Beste emakumeekin alderatuta, nik zer egin dut bada, azokatik ortura eta ortutik azokara ibili baino».

Zer zailtasun izan dituzu zure ibilbidean, emakume izateagatik?

Ez dut inoiz zailtasun handiegirik izan. Urte hauetan, prozesu osoa nik bakarrik egin dut: landatzetik saltzeraino. Ni naiz neure nagusia, ez nago goitik agindu ahal didan inoren menpe. Horregatik, nire esparruan, behintzat, ez dut egoera matxistarik bizi izan. Egia da saltzaile gehienak emakumeak garela ere.

Zure lana baloratua ikusi duzu urte hauetan?

Gehienbat bezeroek baloratu dute, oso bezero onak izan ditut. Ezin naiz kexatu.

Eta etxean nola sentitu zara?

Etxean lana, lana eta lana; ia bizitza osoa lanean eman dut. 30 urte nituela hasi nintzenetik, ez dut besterik egin.

Kontziliazioa zaila da?

Oso zaila, esfortzu handiko urte asko izan dira bata bestearen atzetik. Negutegietako lanari batu behar zaizkio etxea eta umeak zaintzea ere. Halaber, astean bizpahiru aldiz joaten nintzen azoketara edo merkatura.

Nolatan hasi zinen nekazaritzan lanean?

Gaztetan, ez zitzaidan batere gustatzen ortuko lana. Enpresa batean motorrak muntatzen egiten nuen lan, eta joskintzan ere ibilia nintzen. Aita hil zenean, baina, amak ortua hiru ahizpon artean banatu zuen. Eta, hasieran, ortuko produktuak gertukoen artean banatzen genituen. Negutegi txiki batekin hasi zena urteetan handituz joan zen. Etxeko negutegiez gain, lursail gehiago erosi genituen, eskariak gero eta ugariagoak zirelako.

Enpresako lana uztera derrigortua sentitu zinen?

Enpresa garai haietan ez zebilen ondo, eta ni haurdun gelditu nintzen bi aldiz denbora laburrean. Senarrak nik baino lan hobea zuen, baina ez geneukan umeak zaintzeko norbait hartzeko behar beste diru. Horregatik, enpresako lana uztea erabaki, eta etxera itzuli nintzen seme-alabak zaintzera. Nire nahia etxetik kanpo lan egitea zen, baina ez zen hala suertatu.

Martxoaren 8an greba egin zenuen?

Ez. Hurrengo egunean Bilbon azoka nuen, eta dena prestatzen ibili behar izan nintzen.

Planteatu zenuen greba egitea?

Ez dut inoiz grebarik egin, lan egin behar izan dut urteko egun guztietan. Halaber, ez dut inoiz oporrik izan. Lanean ez dut inoren laguntzarik; nik egin ezean, nork egingo du?

Zer gertatuko litzateke emakume nekazariak egun batez geldituko balira?

Egun batez, ezer ere ez; baina hilabete batez, geldituko balira, bai, ziur. Auskalo zer gertatuko litzatekeen.

Nola gogoratzen dituzu hasierako urteak?

Etxea ortuariz betetzen hasi zenean, merkatura eta azoketara joaten hasi nintzen. Jendeari nire postuaren itxura gustatzen zitzaiola konturatu nintzen orduan. Eta, gero, Bizkaiko herri gehienetatik eta Gipuzkoako batzuetatik ere deika hasi zitzaizkidan, haietako azoketarako joateko. Astero, gutxienez, azoka batera joan naiz. Garai hartan, gainera, azoka guztietan hainbat sari ematen zituzten. Nire lehenengo azokan, Algortan, adibidez, hirugarren saria lortu nuen ustekabean.

Ostean, 700 saritik gora jaso dituzu zure ibilbidean. Zein da gakoa?

Ez dut inoiz jakin.

Sari guztien atzean dagoen lana, baina, ez da txikia izango.

Esfortzua eta ardura daude. Produktuen aukera handia izateko ardura, hori baita lehiaketetan gehienbat puntuatzen dutena.

Zuretzat, zer da garrantzitsuena?

Postuan koloreak konbinatzea gustatzen zait; betiere, garaiko produktuaren arabera. Horrez gain, dekorazioan arreta jartzea eta bezeroarentzat produktua aukeratzea atsegin dut.

Hemengo barazkiez gain produktu exotikoak ere izaten dituzu azoketan. Nolatan iritsi zinen horietara?

Nekazaritza alorrean erabat murgilduta nengoela Frantziatik katalogoak bidaltzen zizkidaten, eta bertatik, adibidez, piperminak eskatzen nituen. Horrez gain, beste herrialde batzuetara joaten ziren lagunek eta ezagunek haziak ekartzen zizkidaten eta hemen landatzen nituen.

Produktu desberdinak izateak zenbaterako eragina du Euskal Herriko azoketan?

Postuari ukitu berezi bat ematen diote, koloreak konbinatzea errazten du, eta sariak jasotzeko aukerak handitzen dira. Baina produktu horietatik gehienak ez dira saltzen, erakargarriak dira baina erakusketarako soilik balio dute, bota egin behar izaten dira.

Zure ortuariak ekologikoak dira?

Eko naizen galdetzen didaten bakoitzean, erantzuten dut segur aski ekologikoak direla diotenak baino gehiago naizela. Ekologikoa izateko, ziurtagiri berezi bat behar da, eta nik izendapen hori ez dut. Bero handiak eta bat-bateko tenperatura aldaketak izaten direnean, gaixotasunak azaltzen dira, eta horiei, nahitaez, produktu kimikoen bitartez egin behar izaten zaie aurre; bestela, negozioa hondoratu egiten da. Inork ez du erosten bareak dituen letxugarik.

Orduan, diozunez, ez da posible %100 ekologikoak diren barazkiak eskuratzea?

Beraien burua ekologikotzat duten pertsonek ere produktu kimikoak bota behar izaten dizkiete barazkiei, halabeharrez. Are gehiago, araututa daude bota daitezkeen eta bota ezin daitezkeen produktu kimikoak. Zomorroak niri azaltzen bazaizkit, gainontzeko nekazariei ere azaldu behar zaizkie. Intsektuentzako tranpak denok jartzen ditugu, baina, hala ere, guztiz desagertzea ezinezkoa da. Tomatea tratatu gabe lortzea, adibidez, oso zaila da.

Urte hauetan guztietan, zein bilakaera ikusi duzu azoketan?

Lehen, askoz gehiago saltzen zen. Egun, aldiz, dozenaka kilorekin itzultzen naiz etxera, eta lehen baino produktu gutxiago eramaten ditut azokara.

Salgune handietako eskaintzak jaso zenituen hasieran, baina baztertu egin zenituen. Zer dela eta?

Nekazari xume bat nintzen garai hartan, eta nire lehentasuna azokak ziren, bezeroekiko zuzeneko harremana asko estimatzen dut. Saltoki handiek salgairik onenak nahi zituzten, eta ez nengoen prest hori beraiei emateko.

Portugaleteko merkatua toki berezia da zuretzat.

Hantxe hasi nintzen. Negutegiak handitzen hasi ginenean, barazki asko izaten nituen sobran, eta hara joaten hasi nintzen. Ia hogei urtean postu finkoa izan nuen. Astero joaten nintzen, udan baita astean hiru aldiz ere.

Zer da nekazaritzak eman dizun onena?

Batetik, bezeroen maitasuna eta berotasuna; eta, bestetik, jende asko ezagutzeko aukera. Bezero leialak izan ditut. Saltzaileak, bestalde, gehienak ni baino nagusiagoak ziren arren, asko lagunak egin gara. Azoketan, elkartu, eta guretzat tarte bat hartzen genuen. Lehengo saltzaileok elkar gehiago babesten genuen, oraingoekin alderatuta.

Eta unerik gogorrena?

Asko izan dira. Sarritan pentsatu dut dena bere horretan utzi eta pikutara bidaltzea.

Enpresako lana utzi eta hartutako erabakiaz damutu zara noizbait?

Ez nuke damu hitza erabiliko, baina askotan pentsatu dut hainbeste lan egin eta bizitzaz ez gozatzea zenbateraino merezi duen. 35 urtetan ez dut opor egun bakar bat ere izan, eta bi azokatara soilik faltatu naiz: behin, gaixorik nengoelako, eta, bestea, senarrak arazo bat izan zuelako.

Zeren falta sumatu duzu urte hauetan?

Jende berri asko ezagutu dut, baina herriko lagunik, adibidez, ez dut izan, ez naizelako etxetik ateratzen, asteburuetan azoketara ez bada.

Familian erreleboa hartuko dizu norbaitek?

Ez. Baina nik ere ez dut nahi lan hau seme-alabentzat. Sakrifizio handiko lana da.

Zer gomendio emango zenioke emakume nekazari hasiberri bati?

Lan hau oso gogorra da, eta, nire ustez, askoz hobea da ikasketak egitea. Baina hautua egiten badute, gu izan ginen baino azkarragoak izan behar dira. Egia da, baina, egungo emakume nekazariek guk izan ez genituen laguntza asko dituztela.]]>
<![CDATA[Diasporan arreta jarrita]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1981/024/001/2019-03-08/diasporan_arreta_jarrita.htm Fri, 08 Mar 2019 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1981/024/001/2019-03-08/diasporan_arreta_jarrita.htm
Zeresana eman du Clementeren aukeraketak egunotan, sare sozialetan gehienbat. Federazioak atzo goizean aurkeztu zuen gizonezkoen hautatzaile berria, Bilboko Euskalduna jauregian. Kargua hartzea «ohore» bat dela aitortu zuen entrenatzaile beteranoak. Era berean, eta edozein partida izanda ere, bere helburua beti euskal selekzioko jokalari onenak deitzea izango dela nabarmendu zuen. «Euskadik [hala deitzen dio berak] jokalari on zerrenda luzea du, eta nire lana horietatik hemeretzi hoberenak aukeratzea izango da». Argi du goi mailako jokalari multzoa duela esku artean, munduko beste taldeekin alderatuta, «Lehen mailan aritu daitekeena».

Izenak ematen hasita, aipatu zuen Aymeric Laporte Athleticeko jokalari ohia hautagai posiblea dela, jaiotzez euskal herritarra ez izan arren, eta «aztertuko lukeela» Marco Asensio Real Madrilekoa deitzea. Aita euskal herritarra du, baina Katalunian jaiotakoa da. Horrenbestez, zerrenda osatzeko posible diren aukera guztiak aztertzeko prest dago: «Egun, Europako taldeetan ari diren jokalariekin ere harremanetan jartzeko asmoa agertu diot federazioari». Gaineratu zuenez, jokalariren batek selekzioari ezezkoa emango balio, berak ez luke jendaurrean jakinaraziko, baina ez luke ulertuko euskal selekzioaren deiari uko egitea.

Clemente gustura dago erronkarekin. Euskal selekzioa entrenatzeko aukerarekin pozik dago, eta onartu zuen hura gidatu gabe erretiratu izan balitz «zerbait» falta izango zitzaiola. Bere jaioterriko taldea ez entrenatu izanagatik ere agertu zuen atsekabea. «Gustatuko zitzaidan Barakaldo entrenatzeko aukera izatea, baina ez da posible izan». Teknikariak 69 urte beteko ditu hilaren 12an; hori dela eta, euskal selekzioa «ziurrenik» entrenatuko duen azken taldea dela iradoki zuen.

Selekzioaren ofizialtasunari dagokionez, uste du taldea erabat prest egongo dela hori iristen denerako. Halere, zehaztu zuen ez dela futbol auzi bat, auzi politikoa baizik. Eta, selekzioaren izenari dagokionez, esan zuen «norberak nahi duen bezala izendatzeko» eskubidea duela: «Gainerako eztabaida guztiek selekzioa izorratu baino ez dute egiten». Bestalde, maila pertsonalean, euskaraz hitz egiten ez jakitea asko sentitzen duela onartu zuen, eta futbolaren bidez herria laguntzea dela bere helburua. «Koloreak defendatu behar dira herriaren onurarako», aldarrikatu zuen. Halaber, uste du futbol selekzioak aukera ematen diela beste herrialdeei Euskal Herria ezagutzeko, maitatzeko eta estimatzeko.

Lehen proba maiatzean

Hautatzailea hasia da jada euskal selekzioak maiatzaren 29an jokatuko duen partida prestatzen. Panama izango du aurkari, eta herrialdeko hiriburuko Rommel Fernandez estadioan jokatuko dute bi taldeek. Roberto Zuñiga Panamak Espainian duen enbaxadako kide ere egon zen aurkezpenean, eta, haren ustez «ohorea» da euskal selekzioa hartzea, «prestigiozko selekzioa baita». Panamaren azken partida izango da Urrezko Kopara joan aurretik.

Luis Mari Elustondo Euskadiko Futbol Federazioko presidenteak Clementeren aurretik lanean aritutakoei esker ona adierazteko baliatu zuen agerraldia. Horrez gain, azaldu zuen maiatzean Hego Amerikan bi partida jokatzea zela asmoa, baina ez dutela beste aurkaririk lortu. Ez zuen argitu zein herrialderekin jarri ziren harremanetan. Horrez gain, UEFAn eta FIFAn sartzeko eskaeraren bidean, Espainiako Federazioarekin harremanak etenda daudela adierazi zuen: «Durangon egindako bileraren ostean, gaia erritmo geldoan doa». Halere, esan zuen Euskadiko Federazioak arreta jarria duela FIFA leiho guztietan, eta, aurrekontu txikiko selekzioa izan arren, jarraitzen dutela jokatzeko aurkarien bila.

Clementeri babesa emanez, aurkezpenean ere hauek izan ziren: Mikel Etxarri, Jose Mari Amorrorturekin batera euskal selekzioko hautatzaile ohia; Juan Luis Larrea Espainiako Futbol Federazioko presidente ohia, eta Manolo Delgado-Meco, Clementeren entrenatzaile garaian Athleticeko prestatzaile fisikoa izandakoa.]]>
<![CDATA[«Alkohola ekitaldi denetan ez edatea aholkatu digute»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2019-03-01/alkohola_ekitaldi_denetan_ez_edatea_aholkatu_digute.htm Fri, 01 Mar 2019 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2019-03-01/alkohola_ekitaldi_denetan_ez_edatea_aholkatu_digute.htm
Gaur arratsaldean epaituko zaituztete. Ez zaizue okurritu ihes egitea?

MIREN DE MIGUEL: Inolaz ere ez. Esaten dutena esaten dutela, gurea defendatu behar dugu.

XABI ABURRUZAGA: Are gehiago, kondenatzea nahi dugu. Hala ere, irainak jasotzeko egokierak beldur pixka bat ematen digu.

Zuen lehenengo epaiketa al da?

M.M: Bai, bai.

X.A: TAOren isun bat ere ez dut jaso oraindik. Baina ez dut baztertzen aratusteetan baten bat jasotzea.

Zertaz akusatzen zaituztete?

M.M: Zarambolas eta Farolinen mailan ote gauden jakin nahi dute.

Eta zein da zuen arrazoibidea?

M.M: Egiten diguten akusazioaren araberakoa izango da. Nik, behintzat, ez dut abokaturik.

X.A: Ezta nik ere. Bueno, badut zuzenbidea ikasten ari den lagun bat. Horrek balio du?

Urteak daramatzazue biok oholtzaz oholtza. Agertokira ateratzeko beldurrik ez duzue izango.

X.A: Ez. Baina nire kasuan trikiti gabe egoteak biluzik banengo bezala sentiarazten nau. Mireni eskarmentu handiagoa nabari zaio. Esan diot trabatuz gero laguntzeko.

M.M: Ederki ari zara eta!

Aratusteetako egunak trikitia jo gabe aguantatuko al dituzu, Xabi?

X.A: Ez dut uste. Tarteren batean trikitia agertuko da, ziur. Sorpresaz izango da, baina.

Ba al zenuten Farolin eta Zarambolasen berri?

M.M: Hasieran, kaiolan sartuta ikusten nituenean, jendilaje hori nondik ateratzen zen galdetzen nuen. Jakin nuenean, interesgarria iruditu zitzaidan Bilboko Aratusteetan pertsonaia propioak izatea.

Zer esan nahi du zuentzat moduren batera egun hauetan bilbotarrak ordezkatzea?

M.M: Ohore bat da, pribilegio bat.

X.A: 35 edizio egin dira, eta mundu guztiak ez du Farolin eta Zarambolasen zerrendan egoteko aukera. Herri honetan dagoen jende bertutetsu eta talentudun guztia ikusita, gugan pentsatu izanak errespetua ere ematen du.

Aurreko edizioetako norbaitekin hitz egin duzue aholkuren bat eskatzeko?

M.M: Guztiaz gozatzeko esan didate, baina batez ere ekitaldi guztietan alkohola ez edatea aholkatu digute. Azkenerako, bestela, edozer esaten hasiko garelako.

X.A: Nik ez dut inor deitu. Baina Farolin izandako Galder Perez eta Mikel Martinezekin harremana dut.

Izaeraz harroputza da Farolin, eta bizizalea, berriz, Zarambolas. Antzik badute Xabi eta Mirenekin?

M.M: Niri, bilbotar petoa izanik, ez zait batere kostatuko rolean sartzea.

X.A: Ni pixka bat bilbotarra ere banaiz, baina ahoberokeriak botatzera iristeraino ez dut uste. Xabi Farolin baino zintzoagoa da.

Portugaleteko bilbotar bat. Nolatan da hori posible?

X.A: Portugalete beti izango da nire herria. Baina lotura handia dut Bilborekin, eta arrazoi nagusia Aste Nagusia da. Urtero, Aste Nagusiko ostegunean txupinerekin kalerik kale trikitiagaz ibiltzea oso berezia da niretzat.

Nola deskribatuko zenituzkete Bilboko Aratusteak?

M.M: Ez dute Brasilgoen antz handirik, egia esan. Ez gaituzte jantziek hainbeste arduratzen; kontua ez da noren mozorroa den dotoreena. Edozer jantzita bada ere, kalera atera eta gozatzea izaten da helburua.

X.A: Tradizioa hedatuz doa. Agian, Bilboko Aratusteak ez dira beste toki batzuetakoak bezain ezagunak, baina, konpartsei esker, gero eta indar handiagoa hartzen ari dira.

Zein izaten da zuen plana aratusteetan?

M.M: Bilbon ospatu ziren lehen aratusteetan, jaitsieran parte hartu nuen. Mozorrotzea betidanik nire baitan egon den zerbait da. Plazer bat da mozorroa bilatu, prestatu, eta itxuraldatzea.

X.A: Nire kasuan, berriz, amak beti kontatu izan dit umea nintzenean ez zitzaidala mozorrotzea batere gustatzen; negarrez hasten nintzen.

Eta bizitza etengabeko aratustea balitz?

M.M: Irribarrez eta malkoz beteriko aratustea izango litzateke.

X.A: Zoritxarrez, egun, aldi oso serioak bizi izan behar izaten ditugu. Baina hala balitz, nekatu ere egingo ginateke dena ona izateaz. Horregatik, urtean behin izatea ondo dago, egun horietan gogoz hartu eta barrenak husteko, eta, gero, urte osoa dugu normal bizitzeko.]]>
<![CDATA[Fisikoa den nostalgia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1916/038/001/2019-02-26/fisikoa_den_nostalgia.htm Tue, 26 Feb 2019 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1916/038/001/2019-02-26/fisikoa_den_nostalgia.htm treaming-a eta musika entzuteko Interneteko plataformak dira XXI. mendea hasi zenetik musikan izan den joera aldaketaren eragile nagusiak. Besteak beste, azken urteotan, CDen salmentak etengabe beherantz egitea eragin dute. Txanponaren beste aldean, baina, badira zarata handirik atera gabe pixkanaka berriz bere lekua hartzen ari diren aspaldiko musika entzungailu ezagun batzuk: biniloak. 1980ko hamarkada aurreko urteetan bizitako une goxoen ostean, musikaren merkatutik ia galduta zeuden askorentzat; zenbaitentzat, baina, inoiz ez dira desagertu. Digitala nagusi den garai honetan, fisikoak zale asko ditu, oraindik ere.

Azken hamabi urteetan, biniloen salmentak izandako gorakadarekin zerbait egin behar zela iritzita, biniloak egiteko fabrika bat sortzea erabaki zuten, duela bi urte inguru, giro horretan ibiltzen ziren zenbait pertsonak. Hala sortu zen Press Play Vinyl, biniloak egiteko teknologiarik berriena erabiltzen duen fabrika. Euskal Herrian dagoen halako lehen fabrika. Tecasa enpresaren proiektu bat da, hain zuzen. Biniloak ekoizteko ohiko denbora erdira murrizteaz gain, Euskal Herriko eta kanpoko taldeei arreta pertsonalizatu eta hurbila ematea da proiektuaren helburu nagusia.


'Gaileten labea' deiturikoan etiketak lehortzen dituzte, hezetasuna kentzeko / Press Play Vinyk

Urdulizen (Bizkaia) dago binilo diskoak ekoizteko fabrika berria. Joan den otsailaren 14an ireki zuten ofizialki, eta inaugurazio jai bat egin zuten horretarako. Musikarekiko zaletasunak lotzen dituztenen elkargune bihurtu zen festa. Halaber, fabrika ezagutzeko egindako bisita gidatuez gain, hainbat musika talderen kontzertuak entzuteko aukera egon zen.

Binilo baten ekoizpenak hainbat fase igaro behar ditu merkatura irten aurretik. Press Play Vinyl bezeroen diskoak egiteko prozesu guztiaz arduratzen bada ere, Urdulizko fabrikaren berezitasuna teknologiarik berriena darabilen prentsa bat da. Zehazki, PVC materiala erabiltzen dute masterra -erdiko aluminiozko diskoa- inguratzen duen eremu beltza egiteko.

Gonzalo de la Maza proiektuaren marketinaz arduratzen den kideak azaldu duenez, egun euskal talde gehienek Europara -batik bat, Txekiar Errepublikara- jotzen dute biniloak fabrikatzera; De la Mazak dioenez, baina, hango fabrikek ez dituzte talde txikiak aintzat hartzen: «Press Play Vinyl aukeratzen duenak, berriz, binilo gutxiko eskaera egiten badu ere, denbora gutxian izango du eskatutakoa», azpimarratu du.

Zenbaki handien ekoizpena

Proiektua aurkeztu aurretik, ikerketa sakona egin zuten Tecasa enpresakoek, benetan errentagarria zen ziurtatzeko. Horretarako, diskoetxeekin eta sektoreko beste agente batzuekin bildu ziren. Asko pentsatu gabe, baina -zenbakirik eman nahi ez duten arren- inbertsio handi batean murgiltzea erabaki zuten. Horren erakusle da biniloak egiteko eskuratu duten puntako teknologia duen prentsa. «Minutuko bi binilo eta erdi egiteko gaitasuna du; hori horrela, egunean 3.000 disko eta urte bakarrean milioi erdi ere egin ditzakete», azaldu du De la Mazak. Hori, prentsa eguneko 24 orduetan lanean egonez gero. Bostehun mila horietara iritsi baino lehen, beste prentsa bat erosteko aukera planteatu dute. «Prest gaude negozioa handitzeko; egindako inbertsioa helburu horrekin egin dugu».

Biniloa entzutea erritual bat da, De la Mazaren arabera. «Lasai eseri, diskoa jarri, eta aditasuna eskatzen du». Zeremonia baten moduan deskribatu du Jabi Manterola Lisabo taldeko kideak. Biekin bat dator horretan Anjel Valdes Elkar diskoetxeko ekoizlea.


PCV materiala erabiltzen da biniloa prestatzeko. Press Play Vinyl

Elkarrek, joan den urtean, hainbat klasiko berrargitaratu zituen biniloan. «Nostalgian eta memorian eragiten duten objektu kultuak dira biniloak». Valdesek, baina nabarmendu du euskarria bainoago euskarriaren aurretik dagoen pausoa dela garrantzitsuagoa: grabaketa. Hots, musikaren kalitatea. «Estudio batean grabatzerakoan, saiatu behar da ahalik eta grabaziorik onena egiten, euskarria dena dela», azaldu du. Are gehiago, aurrerantzean zein euskarri ezarriko den etorkizunak argituko duela iruditzen zaio. Grabaketa on batekin, baina, iraunkortasun handiagoko aukera dagoela gaineratu du: «Hori da talde garrantzitsu guztien lehentasuna».

Gernika-Lumoko (Bizkaia) Audience taldeko Gaizka Insunza ere iritzi berekoa da. Haren esanetan, lehen musikari buruz hitz egiten zenean, taldeez hitz egiten zen, estiloez eta edukiez. «Egun, aldiz, musikaren inguruko elkarrizketa asko euskarrietan oinarritzen dira», nabarmendu du. Musikaren diskurtsoak kontrako joera izan duela uste du Insunzak: edukietatik euskarrietara igaro da.

2009. urtean argitaratu zuen bere lehen biniloa Audience taldeak. «Biniloan fabrikatzeko erabakia ez zen hartu merkatutik zetozen ezaugarrien ondorioz; ideia erromantiko bat da». Ideia erromantiko horretatik abiatuta, eta merkatuen joerari begiratu gabe, biniloak dimentsio eta balio berezi bat du Bizkaiko taldearentzat. Halaber, nostalgia puntu bat ere ikusten diote biniloari: «Gaur egun musikak gizartean betetzen duen funtzioari kritika txiki bat ere egiten diote biniloek». Insunzak ideia erromantikoarekin lotu du Press Play Vinyl Urdulizko proiektu berriaren sorrera ere: «Erromantikoak behar dute izan nahitaez», esan du. Ikuspuntu horretatik, ideia eduki zutenak zoriontzeko modukoa dela gaineratu du.

Iraunkortasunaren menpe

Duela urte batzuk, musika komertzialitzatzeko eta jende gehiagorengana iristeko modua izan ziren biniloak. Geroago iritsi ziren kaseteak eta CDak.


Indarra hartzen ari da biniloa musikaren merkatuan azken urteotan. Monika del Valle / Foku

Irungo (Gipuzkoa) Lisabo taldea salbuespenetako bat da, hasi zirenetik sekula ez baitiote utzi biniloan argitaratzeari. Jabi Manterola taldekideak azaldu duenez, balorazio ona egiten dute hartutako erabakiaz: «Disko gehienak deskatalogatuta egon dira, eta ia guztiak berrargitaratu ditugu». Badute anekdota bat ere: joan den abenduko Durangoko Liburu eta Disko Azokan amaitu egin zitzaien biniloen tirada. Binilo salmenten gorakadak produkzio geldoagoa ekarriko duela ohartarazi du Manterolak. Halaber, modak prezioen gorakada ere ekarriko duela antzematen du.

Arrisku bati ere aurre egin beharko dio, hala ere: edonork ez du disko biragailu bat. Horren harira, Audience eta Lisabo musika taldeek ez dute arriskurik ikusten: «Dagoeneko, gure entzuleak mugatuta daude», esan du Manterolak.

Merkatuan hasi berri den enpresa txikia da Press Play Vinyl, eta oraindik bezero kopuru txikiak darabiltzate esku artean. Ahalik eta diskoetxe gehienetara eta autoekoizleengana iritsi nahi dute, ordea, hurrengo hilabeteetan.]]>
<![CDATA[«Film argitaratu gabeekin zer egin pentsatu behar da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/032/001/2019-02-22/film_argitaratu_gabeekin_zer_egin_pentsatu_behar_da.htm Fri, 22 Feb 2019 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1891/032/001/2019-02-22/film_argitaratu_gabeekin_zer_egin_pentsatu_behar_da.htm
Nolakoa da zinema programatzaile baten lana?

Alienatzailea eta ahulgarria, gehienbat. Baina baditu une atsegingarriak ere. Egokitutako filmen araberakoak izaten dira egunak, baina beti dugu leiho bat mundura irekita.

Zertan oinarritzen zarete aukeraketa egiteko?

Denbora mugatua izaten dugu ehunka film ikusteko; galbahetik lur asko pasatu behar izaten da ale egokiak aukeratzeko. Pertsonaiekin edota estiloarekin konektatzen dugu.

Jaialdi bakoitzeko laurehun lan ere ikusi izan dituzu. Ez al da izugarrikeria bat?

Orain ez ditut filmak duela hogei urteko zehaztasunarekin ikusten; lehen, zalantza gehiago izaten nituen. Urteen poderioz, pertzepzioa entrenatzen da, baina baliteke pertzepzio hori ez izatea fidagarria beste guztiontzat.

2017an, Iberoamerikan, bederatzirehun film ekoiztu zituzten, baina horietatik %2 soilik argitaratu zituzten. Arazo bat du zinemaren munduak?

Gainsaturazioa dago, eta pelikula asko ari dira sortzen, inoiz baino gehiago. Film argitaratu gabeekin zer egin pentsatu behar da. Eta ez da zinema industriaren lana soilik, guztion lana da. Hausnartzea eta estrategiak pentsatzea da gakoa.

Zertan desberdintzen da zinema beste arteetatik?

Konplexutasunean. Bi ispilu bata bestearen aurrean jartzea bezala da; aukerak handitzen ditu. Zine dantzak, adibidez, aukera zinematografikoak gurutzatzen ditu koreografia eta mugimenduen bidez.

Berriki, dantzari loturiko dokumental bat estreinatu dute Euskal Herrian.

Laguna dut Telmo Esnal zinema zuzendaria. Leherketa bat bezalakoa da filma, bikaina. Kamera geldoaren teknikak eskaintzen dituen aukerak eta koreografia uztartzen ditu.

Zer da zuretzat zinema jaialdi bat?

Hamaika istorio kontatzen diren festa bat. Sortzaileek eta ikusleek hausnartzeko espazioa eta gustu berak dituztenentzako elkargunea.

Zure ustez, film batean, pertsonaiak eta atrezzoa bezain garrantzitsua da istorioa.

Zineman, erabaki asko hartu behar dira, eta erabaki horiek eragin zuzena dute istorioan. Arte adierazkor bat da zinema, gehien betetzen dutenetariko bat. Aditu askoren arabera, zinema arte guztien batura da.

Eta zuri zer istorio kontatzea gustatuko litzaizuke?

Iruditzen zait lanerako aukeratzen ditudan istorioekin nahigabe nire istorio propioa kontatzen ari naizela.]]>
<![CDATA[Aktibismoaren gozoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/034/001/2019-02-16/aktibismoaren_gozoa.htm Sat, 16 Feb 2019 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1872/034/001/2019-02-16/aktibismoaren_gozoa.htm
Tradiziozko eta aspaldiko negozioz beteta dauden kale horietan halako erantzun bat jasotzea arraroa bada ere, badirudi zerbait aldatzen ari dela. Horren erakusgarri da Bilboko Bohemian Lane gozotegi beganoa; ekologikoak eta %100 begetalak dira hango produktuak. Pasteltxoak, tartak, kafeak, teak eta zuku naturalak dira haren espezialitatea. Produktu guztiak gozotegian bertan eginak daude, animalietatik datorren osagairik gabe. Horrez gain, erabiltzen dituzten ontziak %100 konpostatzeko modukoak dira.

Azken urteotan ugaritu egin dira negozio berriak, bestelako filosofia bat dutenak. 2014. urtearen bukaeran ireki zuen Sandra Mateok Bohemian Lane gozotegia. Gazte garaian hasi zen animalietatik zetorren elikagai orori muzin egiten. «Jarrera politiko eta etiko bat da, baina, egungo kontsumo ereduen ondorioz, askotan zaila gertatzen da guztiz betetzea», azaldu du.

Orduko hartan, supermerkatu begano bat eta zapata denda begano bat zeuden Zazpikaleen inguruan, eta gozotegiko ohiko bezeroaren kontsumo bidea bertan zegoela ikusi zuten. Horrez gain, Zazpikaleak Bizkaiko hiriburuko gune turistikoenetako bat ere badirela kontuan hartuta, leku estrategiko bat dela azpimarratu du: «Produktu beganoak Europan hedatuago daude hemen baino; halaber, turista asko, hiriburuak bisitatzen dituztenean, nahi duten horren bila joaten dira».

Izenari jarraikiz, bohemio estiloa du gozotegiak. Hogei bat lagun sartzeko tokia dago; txikia izateak, baina, badu bere xarma, Mateok dioenez: «Batuago egoteak pertsonalago egiten du lekua». Gozotegiaren jabeak arkitektura ikasketak egin zituen, eta, gaitasunak gaitasun, espazio atsegin eta eroso bat sortu nahi izan zuen. «Toki estrategikoa da, baina hemen inguruko lokal gehienak txikiak eta estuak dira, eta ez da erraza negozio bat diseinatzea», azaldu du. Musika giro lasai baten laguntzarekin, helburua zen jendea bertara tarte goxo bat igarotzera joateko espazio bat sortzea. Hein batean, gozotegiaren filosofiari jarraitzen dio espazioak ere. Urte hauetan, ohiko bezero beganoez gain, gauza berriak probatzea gustatzen zaien adin ertaineko lagun taldeak igaro dira gozotegitik, baita egunerokoan produktu ekologikoak kontsumitzen dituzten herritarrak ere.

Katerine Leguine bilbotar gazteak, adibidez, dieta beganoa egiten du, eta lagunekin sartu da gozotegian. Lehenik eta behin, pastel baten erreserba egin dute, eta, horren ostean, lurrean egokitutako tokian eseri dira, tea eskuan dutela. «Sarritan etortzen gara hona gosaltzera, Bilbon eta Bizkaian ez baitago eskaintza handirik dieta beganoa egiten dugunontzat», nabarmendu du. Halaber, bertako produktuak goraipatu ditu Leguinek: «Behin, pastel bat eraman nuen urtebetetze festa batera, eta ez zen inor ohartu animalia jatorria duten osagairik gabe egina zegoela».

Bertara pasatzen den edonorengana iristeko asmoz, lokalean sar daitekeen pertsona kopurua baino tarta mota gehiago daude ia-ia gozotegiko mostradorean. Hainbat zaporetako dozena bat pasteltxo aukeratu daitezke; krema edo txokolatedunak, besteak beste.

Gozotegi tradizionaletan

Mateoren esanetan, pasteltxo horiek dute arrakasta handiena, azenario pastelarekin batera; «badirudi joera hori ez dela inoiz aldatuko», gaineratu du. Baina gozotegiko eskaintza askoz zabalagoa da; opil tradizionalak ere badaude: betiko croissantak, napolitanak eta galletak. Horiek kafea laguntzeko izaten dira egokiak bezeroentzat. Bestalde, goizetan, hamaiketakoa egiteko orduan, gazia eskatzen dute gehiago, eta arrautzarik gabeko patata-tortilla pintxoa azkar bukatzen da egunero. Edariei dagokienez, infusioak, kafeak, txokolatea, freskagarriak, bertan egindako te bereziak eta zuku egin berriak eskaintzen dituzte.

Mateok argitu du behin-behinean ez dela lehiarik egoten produktu horietan. Baina azpimarratu du azkenaldian, negozioak ugaritzen hasi direnean, gozotegi tradizionalak ere bizkotxo eta pastel zati beganoak eskaintzen hasi direla: «Lehia baino gehiago, laudorioa iruditzen zait gozotegi tradizionalek kontuan hartzea produktu beganoak». Halaber, Mateorentzat pozgarria da gutxinaka herritarrak ohartzea horrelako produktuak beharrezkoak direla.]]>
<![CDATA[«Generoaren eragina aztertu behar da buruko ondoezak ulertzeko»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/048/001/2019-02-12/generoaren_eragina_aztertu_behar_da_buruko_ondoezak_ulertzeko.htm Tue, 12 Feb 2019 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1886/048/001/2019-02-12/generoaren_eragina_aztertu_behar_da_buruko_ondoezak_ulertzeko.htm Zauria(k) dokumentala. Maier Irigoien Ulaiar (Iruñea, 1989) zuzendaritzako kidearen arabera, eromena eta zaurgarritasuna uste baino gertuago daude, eta mezu hori zabaldu nahi izan dute dokumentalaren bidez. Isa Saez eta Iker Oizekin elkarlanean egin du lana, eta etzi estreinatuko dute, 19:00etan, Iruñeko Katakraken. Halaber, ostiral honetan Donostian ikusteko aukera egongo da; hilaren, 22an, Gasteizen, eta 23an, Bilbon.

Diskurtso feministetan buruko osasunaren inguruan dagoen hausnarketa gabezia dela-eta sortu zen proiektua. Nola saretzen dira bi esparruak?

Ikuspegi feministak osasun kontzeptuaren inguruan pentsatzea ahalbidetzen digu. Generoaren kasuan, ikasi dugu gizona eta emakumea baino genero identitate gehiago existitzen direla, kontu zabalago bat dela, eta ezin dugula bakarrik bi kategoriatara mugatu. Osasuna ere modu ez-dikotomiko batean irakurtzen hasi behar dugu, osasun- gaixo kontzeptuez haratago.

Osasun mentalak zer eragin du genero eraikuntzan?

Batak besteari eragiten dio, eta alderantziz. Genero eraikuntzak gure eguneroko praktikak, iruditegiak, usteak eta identitateak gurutzatzen ditu. Generoa transbertsala da, arraza, klasea, kultura, aukera sexuala eta beste hainbeste zapalkuntza ardatz bezala. Ezinezkoa da norbere ondoezak eta osasuna ulertzea generoaren eragina aztertu gabe.

Zer lotura dago ondoez psikosozialen eta genero bizipenen artean?

Generoaren eraikuntza eta psiko-patologizazio prozesuak erabat erlazionatuta daude. Generoak ongi sailkatzen du bakoitzari egokitutakoaren barnean zer den egokia eta zer okerra; guztiz arautua dagoen giza eraikuntza bat da.

Bederatzi testigantza bildu dituzue. Zer ekarpen egiten diote dokumentalari?

Bakoitzak bere ekarpena egiten dio dokumentalari. Gehienek lehenengo pertsonan hitz egiten dute, beren bizipen, hausnarketa eta estrategien inguruan: genero trantsizioan instituzio medikoarekin izandako erlazioa, psikiatrizazio prozesuan bizitako tratua, sufrimendua politizatzeko beharra, zaintza eta hitz egiteko garrantzia, araututako sistematik ateratzeko aukera, edota gizartearen ereduaren inguruko kritika lantzen dira.

Protagonistek eromena deseraikitzen dute. Zer berezitasun ditu emakume eroa izateak?

Emakume eroa izateak ez-emakume egiten zaitu. Erotasunak, kasu honetan, emakume izatetik aldentzen zaitu, espero denaz urrundu. Gizarte honetan, emakume eroa ez da erosoa, ez da desiragarria, ez errespetagarria.

Buruko gaitz bat izatea tabua da gizartean oraindik ere, baina gizartea gero eta medikalizatuago dago. Kolektiboki zer garrantzi ematen zaio?

Dokumentalean ondoezak kolektiboki kudeatzearen garrantziaz hitz egiten da. Baina egia da gizartean egun oso modu indibidualizatu eta bakartian bizi ditugula ondoezak, eta oraindik ez dugula behar beste tresna ezinegonak eta zaintzak kolektiboki kudeatzeko. Eta hori gizarte medikalizatu baten aurrean hartu dezakegun hautua izan daiteke. Princesa Incak dokumentalean aipatzen duen bezala: guztion kontu bat da, ez bakarrik diagnostikatuen arazo bat.

Izendatzen ez dena ez da ikusten, eta ikusten ez dena ez da existitzen. Hala diozue dokumentalean.

Gauzak izendatzearen garrantzia da Zauria(k) dokumentalaren erdigunea. Beharrezkoa da gauza bat izendatzea, existitu eta gizartean leku bat izateko. Askotan zaila da izendatzea bera, eta ez dira hitz nahiko existitzen norbere ondoeza izendatzeko. Hitz eta modu asko ditugu sortzeko oraindik.

Artistikoki zergatik erabili duzue narratiba?

Osasun mentalaren inguruko ikus-entzunezko materialetan oso erraza da morboan eta estigmatizazioan erortzea, eta guk oroz gaindi saihestu nahi genuen. Narrazioak, emakumeekin elkarrizketetan prozesua azkartzeaz gain, dokumentalaren trataeran ere lagundu digu. Baita musikak eta ilustrazioak ere.

Zer beste zauri urratu behar dira?

Kasu honetan, buruko osasuna eta generoa uztartzen saiatu gara, baina buruko osasuna bere osotasunean ulertu ahal izateko, eragina duten beste ardatz asko daude. Beharrezkoa da hausnartzea arrazek, prozesu migratzaileek eta baldintza ekonomikoek ondoeza pairatzeko orduan duten garrantziaz.]]>
<![CDATA[«Gertutik bizi izan dut euskararen motibazioan izan den bilakaera»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1947/046/001/2019-02-10/gertutik_bizi_izan_dut_euskararen_motibazioan_izan_den_bilakaera.htm Sun, 10 Feb 2019 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1947/046/001/2019-02-10/gertutik_bizi_izan_dut_euskararen_motibazioan_izan_den_bilakaera.htm
2.500 bideo dituzu euskaraz eginak Youtuben. Baina euskara ez zenuen etxean jaso.

Bilbon bizi izan nintzen, eta Lehen Hezkuntzako lehenengo mailan nengoenean konturatu nintzen nirea ez zen beste hizkuntza bat zegoela kalean. Nire ondoko ikaskideak ez zuen ondo hitz egiten nik hitz egiten nuen hizkuntza [gaztelania], eta beste zerbait hitz egiten zuela [euskara] esaten nion amari.

Nola hurbildu zinen euskarara?

17 urte nituela, Santutxura joan ginen bizitzera, eta han giroa euskaldunagoa zen. Kuadrilla egin nuen bertan, eta dantza taldean eta gau eskolan eman nuen izena. Gauetan, institututik irten ostean, kuadrillakook Karmelora joaten ginen, klaseetara.

Euskal giroan murgiltzen hasia zinela, soldadutza egitera joan behar izan zenuen.

Hala da; baina, ustekabean, asko praktikatu nuen han. El Ferralgo [Leon, Espainia] kanpamentuan, 21 euskaldun batu ginen, «bilbainitoak» gehienak. Gau batean, armairuak miatu zizkiguten, eta 21 armairuetatik 18tan topatu zuten Xabier Gereñoren euskara ikasteko metodoa. Nahiz eta euskara maila baxua izan edo euskararik ez jakin, bagenekien euskara ikasi behar genuela. Erronka hori geneukan.

Ez zenuen lortu soldadutzatik libratzea.

Santutxuko gazte gehienak bezala, fitxatuta nengoen, polizia etxetik pasatuta. Alderdi politikoen inguruan mugitzen ginen, gure sigla genuen. Kuadrilla guztietan lagun pila bat atxilotu zuten garai hartan. Ni libratu nintzen atxiloketez; baina, hala ere, ez zidaten luzapenik eman. Halaber, soldadutzan beste soldadu batzuengandik jakin nuen niri konfiantzazko lanik ez emateko esaten zuela ofizialak.

Gaztetatik ibili zinen politikan.

18-19 urterekin, LAIAn ibili nintzen [Langile Abertzale Iraultzaileen Alderdia]. Oso jende gutxi geunden Bilbon; gehiago zeuden Gipuzkoan eta Nafarroan.

Zein ikasketa zenituen?

Batxilergo elementalaren laugarren mailan, ekainean lauzpabost irakasgai utzi nituen gainditu gabe, eta aitak udan Bilbo erdiko taberna batean lanean jarri ninduen, lepoan tximeleta eta guzti. Irail hartan, maisutza industrialeko ikasketetan eman zidan izena, eta orduantxe erabaki nuen ikasten hastea.

Irakasle aritu zara gehienbat lanean.

Soldadutzatik bueltan, irakasle ikasketak hasi nituen. Garai hartan, nahiz eta asko maite eta interes handia izan, oraindik ere euskara maila oso baxua neukan. Hasieran, zientzien adarrean matrikulatu nintzen, baina, Juan Luis Goikoetxea irakaslearen eraginez, euskal filologiara aldatu nintzen, egunean bertan.

Nola moldatzen zinen?

Benetako barnetegi intentsiboa izan zen magisteritzako karrera. Gauez, taxian lan egiten nuen sos batzuk ateratzeko, eta bertan lantzen nuen ahozkotasuna.

Non eman zenituen lehen eskolak?

Irakasle ikasketak oraindik bukatu gabe, 1980an Plentziako eskolan hasi nintzen lanean. Eusko Jaurlaritzak Hezkuntza Sailaren konpetentzia hartu zuenean, euskara irakasleak behar ziren, eta titulu gabeko asko sartu ginen; batzuek Batxilergoa ere ez zuten. Urtebete egin nuen Plentzian. Hurrengo urtean, ikasketak bukatuta, delegaziotik deitu zidaten Arrieta-Liboko [Bizkaia] eskolara joateko.

Itsasertzetik mendira.

Arrietan, bertako hizkeran hitz egiten zuten ikasleek. Irakasle lanak ofizialki bertan hastea erabateko murgilketa izan zen niretzat. Frankismoaren ondorengo lehen maisu euskalduna izan nintzen. Lehen bi hilabeteak gogorrak izan ziren, baina hiru urte ikaragarri eman nituen bertan. Irakaskuntza osoan izan dudan esperientziarik politena.

Eta hiru urteren buruan?

Arrietan nengoela, oposizioak gainditu nituen, eta 1984an Gorlizko eskolara etorri nintzen. Zazpi urte egin nituen hemen; horietatik lau zuzendari karguan. Tartean, udaleko hirigintza zinegotzi ere izan nintzen Herri Batasunaren izenean.

Saltsa guztietako piper.

Bi karguren artean ibiltzeak lanean arazoak sortu zizkidan; herrian interes urbanistikoak zituen jendea eskolako guraso zen aldi berean, eta gatazkak sortzen ziren.

Horregatik erabaki zenuen aldatzea?

1991ko irailean, Plentziako Euskal Girotze Barnetegian leku bat zegoela ikusi nuen. Herrian baina herriko jendearekin egon gabe lan egiteak asko motibatzen ninduen, eta lan polita zirudien.

Nola sortu zen Euskal Girotze Barnetegien proiektua?

Agustin Mujika Takolo pailazoak aurkeztu zuen proiektua 1984an, Hezkuntza Sailean Euskara atala eta NOLEGA departamentua [Normalkuntzako Legearen Garapena] abiatzen ari zirela. 1985ean hasi zen lehen Euskal Girotze Barnetegia Euban.

Barnetegi bat Plentzian.

1990ean obrak egin behar zituztela eta, behin-behinekoz Plentziara ekarri zuten, eta bertan gelditu zen. Bi lanpostu zeuden, eta nik zuzendariarena hartu nuen. 2011tik aurrera, Plentziako Euskal Girotze Barnetegiaren egoitza Lemoizen [Bizkaia] dago.

Zer dute berezi barnetegiek?

Gaztelania nirea da, Gorliz nirea da, barnetegia nirea zen; baina, barnetegiari esker, euskara nire egin dut. Bizitza profesionala biribildu dut bertan. Gertutik bizi izan dut euskararen motibazioan izan den bilakaera. Barnetegiak hori ikusteko laborategi bat izan dira, askatasun handia izan dugu esperimentatzeko. Erabilera zentrotik kendu, eta motibazioa izan da barnetegien ardatza.

Nola egiten da hori?

Barnetegietan motibazioaren inguruan egiten dena euskararen historian pentsatuta egiten da. Horretarako, pertsonen sentimenduak eta taldearen dinamikak erabiltzen dira, harremanak estutzeko asmoz.

Zer aldatu da hasi zinenetik?

Euskara irakasle hasi nintzenean, helburua euskara erabiltzea eta horretarako presio egitea zen. Barnetegian, baina, nahiz eta euskaraz ez egin, sariak erabiltzen genituen motibatzeko. Ikaslearen hautua errespetatuz joan da.

Eredua hedatzea posible da?

Duela zenbait urte, NOLEGAk beste hizkuntza gutxitu batzuetako teknikoak ekarri zituen, euskararen egoera zein zen ikus zezaten. Eta aditu haiek zioten hemengo baliabideak inon ikusi gabeak zituztela. Baliabide horietako bat karaokea zen.

Zu al zinen karaokearen arduraduna?

Euskal musikarekin lotzen nau mundu guztiak, baina ni euskara irakaslea naiz. Ni barnetegian sartu aurretik ere, musika garrantzitsua zen; ekintza asko behar dira hamabi eguneko egonaldia betetzeko.

Baina zuk bazenuen abantaila bat: elektronika ikasia zinen.

Elektronika, gailu eta informatika kontuek beti txunditu naute. Eskolara lehen ordenagailuak iritsi zirenean, ikastaroetan izena ematen nuen, eta ordu asko sartzen nituen ordenagailuak desmuntatzen eta muntatzen. Aitortzen dut elektronikarako zaletasun horrek barnetegiari hainbat ekarpen egin zizkiola.

Nola eman zenuen Youtuberako saltoa?

Barnetegian, urtero, euskal abestien txostenak egiten genituen, eta DVD bat ematen genien ikasleei. Orduan, eurek proposatu zidaten DVDan ez zeuden karaokeak Youtubera igotzeko.

Nola gogoratzen dituzu hasiera haiek?

Bat-batean, jendearen esker onak jasotzen hasi nintzen, eta niretzat harrigarriena: asko Erasmusen zeuden ikasleak ziren. 2009an milioi bat bisitara iritsi nintzenean, sorpresa izan zen. Orain, ehun milioi ditut.

Gaur egun, oso ezagun egin dira youtuberrak. Zuk dirurik jaso duzu noizbait?

Igotzen duzun materiala zurea baldin bada, lor dezakezu dirua; baina, materiala nirea ez denez, ez dut kobratzen. Inoiz jaso nuen zerbait, baina ez naiz bizi Youtubetik; aspaldi ez dut jaso.

Lana, baina, gogor egingo zenuen hamar urte hauetan.

Oraintxe 2.500 karaoke ditut kanalean; bakoitza egiten batez beste lau ordu ematen baditut, 10.000 ordu dira, guztira. Hasieran lanerako egiten nuena afizio bihurtu zen.

Zergatik Txantxangorria?

Oraindik 18 urte ez nituela, Cine Boluetan [Bilbo] Fermin Valenciaren kontzertu bat ikustera joan nintzen, eta bertan Txantxangorria abestia entzun nuen lehen aldiz. Orduantxe lagun batek eta biok abestia transkribatu ere egin genuen. Geroztik, toki guztietan etengabe abesten nuen, eta, ondorioz, lagunek ezizen hori jarri zidaten.

Sabairik ba al du kanalak?

Erretiratu naizenetik, ekoizpena nabarmen jaitsi dut; gehienbat talde berrien abestiak igotzen ditut, ezagutzeko bide ona delako. Orain, baina, denbora librean gitarra ikasketak eta ingelesa berreskuratu nahi ditut.]]>
<![CDATA[«Eutsi arren, ez dakite tradizioa nondik datorren»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1888/040/001/2019-02-05/eutsi_arren_ez_dakite_tradizioa_nondik_datorren.htm Tue, 05 Feb 2019 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1888/040/001/2019-02-05/eutsi_arren_ez_dakite_tradizioa_nondik_datorren.htm Artesania y Nostalgia webgunearen bitartez.

Semeek makilak eskolan ez galtzeko izendatzen hasi zinen, eta hiru urtean mila makila egin dituzu. Zein izan da arrakastaren gakoa?

Betidanik atsegin izan dut eskulanak egitea, eta, behin, semeen Santa Agedako makilei izena jartzea okurritu zitzaidan. Hurrengo egunean eskolako hainbat gurasok eskatu zidaten beraiei ere egiteko, eta horrela hasi nintzen. Ordura arte, askok izena boligrafoz idatzia eramaten zuten, eta pertsonalizatutako makila bat ikusi zuten lehen aldia zen.

Zer dute berezi makilek?

Azken finean, makila tradizional bat da, baina originaltasun ukitu bat du. Ez daude bi berdin.

Zein teknika erabiltzen duzu?

Pirograbatuak egiteko, hau da, egurra erretzeko erreminta bat erabiltzen dut. Erremintak hainbat punta ditu, eta, grabatuaren arabera, aldatuz joaten naiz.

Edozein egur motak balio du?

Nik gaztaina erabiltzen dut gehienbat, egur naturala. Pisu txikia du, eta haurrentzat oso erosoa da; Santa Agedan hotsa ateratzeko, gainera, nahikoa. Gainera, oso argia denez, zain asko ditu, eta erakargarria da.

Makilaren arabera, soinua aldatu egiten da?

Makilaren lodierak aldatzen du soinuaren intentsitatea.

Duela zenbait urte arraroa egingo zen egur zati batek Interneten arrakasta izatea.

Garai batean, Santa Agedan edozein makilak balioko zuen hotsa ateratzeko. Ez ziren konplikatuko izenak edo kaskabiloak jartzen.

Non ikasi dituzu makilak egiteko teknikak?

Neure kabuz aritzen naiz; pirograbatuak egiteko erreminta etxean nuen, beste hainbat erreminta ditudan bezala, eta probak egiten ibiltzen naiz.

Zenbat denbora behar duzu makila bat egiteko?

Grabatu behar denaren araberakoa izaten da denbora, baina, normalean, Santa Agedako makila bat egiteko 45 minutu behar izaten ditut. Hiruzpalau berdin eskatzen badizkidate, denak jarraian egiteko aprobetxatzen dut.

Izenez gain, zer beste grabatzen duzu makiletan?

Lauburuak, eguzki loreak eta armarriak egin izan ditut. Enpresa batek, behin, enpresako logotipoa zuten makilak eskatu zituen Gabonetan oparitzeko.

Santa Agedaz gain, orduan, erabilera asko izan ditzake makilak.

Hala da. Arrakasta handiena mendiko makilek izan dute; Santa Agedako makilen berdinak dira, baina metalezko puntarekin.

Zein da jaso duzun eskaerarik zailena?

Nafarroako dantza talde bati egindako makilek nahiko lan izan zuten; bi armarri zituzten, eta gogoan dut neketsua izan zela. Bestalde, guraso talde batek eskatu zidan ikasgelako 25 haurren izenak makilan grabatzeko ikasturte bukaeran irakasleari oparitzeko.

Teknologia berrien garaian, tradizioari eusten zaio?

Mantentzen da, eskoletan lantzen delako. Baina haur gehienek ez dakite tradizioa nondik datorren, ez dakite zergatik ateratzen diren kalera abestera, abestean erritmoari jarraitzeko erabiltzen dute makila, eta kito. Tradizioari eutsi arren, ez dakite zergatik egiten den.

Posible da artisautzatik bizitzea?

Hilabete denak Santa Agedakoak modukoak balira, bai [barreak].

Erraza da profesionala izatea?

Ez. Artisau batentzat oso zaila da. Dekorazio dendetan milaka produktu daude, gehienak ere makinaz eginak eta merkeak. Jendea horrekin konformatzen da.

Produkzio handien garaian, eskuz egindako lanak baloratzen dira?

Ez. Egiten ez dituenak ez daki zenbat denbora eta ahalegin eskatzen duen. Egin arte ez dugu baloratzen.]]>
<![CDATA[Hitzez landatutako baratzea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/040/001/2019-02-02/hitzez_landatutako_baratzea.htm Sat, 02 Feb 2019 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1872/040/001/2019-02-02/hitzez_landatutako_baratzea.htm
Asteazkenean amaitu zen izena emateko epea, eta abian da euskaraz eta euskararekin dibertitzeko ginkanaren lehen fasea. Bost aste iraungo du fase horrek, eta, astero, proba bat egin beharko dute parte hartzaileek, eta planteatzen zaizkien erronkei erantzun beharko diete, denak ere sarean. Hasteko, hamar galderaz osatutako galdetegi bat osatu beharko dute. «Saiatzen gara proba motak nahasten; denak ez dira mota berekoak», azaldu du Kutxa Ekoguneko Itsaso Olaizolak.

Taldeak gutxienez lau pertsonak eta gehienez seik osatzen badituzte ere, kolektibo handiagoak ordezkatzen dituzte guztiek. Guraso elkarteak eskolen izenean, eta batxilergoko ikasleak gelako ordezkari gisa, esaterako. «16 urtetik gorako edozeinentzat da, eta taldeek ez dute egon behar euskalgintzara lotuta», azaldu du Olaizolak.

Are gehiago, ez da zertan euskararekiko lotura estua izan saria eskuratu ahal izateko. Olaizolak nabarmendu du aurreko aldietako irabazleen artean ere aniztasuna izan zela. «Euskararekin lotura estua duen Algortako Bertso Eskolak irabazi zuen behin, baina baita Lasarteko batukada taldeak eta eskoletan sexu heziketa ematen duen EMAIZ taldeak ere». Azken horiek, adibidez, sexu heziketako baliabideak sarean euskaraz gutxi daudela kontuan hartuta, bideo bat sortzeko erabili zuten saria.

Olaizolak azaldu duenez, haziz joan den proiektu bat izan da Euskal Herriko euskararen ginkanarena. Hasierako edizioa bakarka egin ondoren, antolatzaileek ikusi zuten«beste buelta bat» merezi zuela, eta interesgarria iruditu zitzaien taldeetan egin eta euskararen lurralde osoan zabaltzea. Hori aurrera eraman ahal izateko, Euskaltzaleen Topagunearen laguntza izan dute. Halaber, sumatu dute euskararekin lotura zuzena izan ez baina nolabaiteko kezka agertzen duten hainbat elkartetara gerturatu direla urte hauetan egitasmoaren bidez. «Euskarak duen zeharkakotasuna edozein proiektuk balia dezake», Olaizolaren hitzetan.

Lehen faseko probetan puntu gehien eskuratzen duten lau taldeak finalera pasatuko dira, eta han izango dute 3.000 euroko saria eskuratzeko aukera. Diru hori euskara sustatzeko proiektuetarako erabili beharko dute nahi eta nahi ez. «Izena ematen dutenean, taldeek bideo labur bat aurkezten dute saria irabaziz gero zer egingo luketen azalduz», argitu du Olaizolak. Batzuek nahiago izaten dute beren kolektiboko egitasmo propioak sustatzeko erabiltzea; beste batzuek, berriz, euskararekin loturiko ekintzak bultzatzen dituzte. «Aurten, esaterako, talde batek adierazi du irabaziz gero Korrikako kilometroa ordaintzeko erabiliko dutela dirua».

Joan den urteko edizioa, adibidez, Lizarrako Mintzamendipintxopote taldeak irabazi zuen. «Mintza taldeko lagun batzuek, tabernan poteoan ginela, erabaki genuen izena ematea», azaldu du Alfredo Durfur taldeko kideetako batek. Hiru aldiz parte hartu dute euskararen ginkanan, eta bitan sailkatu dira finalerako. Ekintzei dagokienez, galde-erantzunen ariketak erosoak izan arren, ez zitzaizkien guztiz motibagarriak egiten. «Gogoan dut ahalik eta hizkuntza gehien hitz egiten zuen jendea aurkitu behar izan genuela, euskaraz ere bazekiena, eta bideo batean grabatu». Proba horrek asko motibatu zuela aitortu du Durfurrek. Halaber, kalean eragiteari garrantzi handia ematen dio. «Asko gustatu zitzaidan gure herritarren ama hizkuntzen bilduma egitea ere». Duela urtebete, ezustean irabazi zuten 3.000 euroko saria. «Finalean bertan, nahiago nuen bigarren geratu irabazi baino», aitortu du Durfurrek. Pintxo-pote hartan erabaki zuten proiektuaz gogoratu zen, hain zuzen: Lizarran 48 orduz euskaraz aritzeko erronka onartu zuten. «Azkenerako, saria ia zama bihurtu zen: Lizarran horrelako zerbait antolatzea lan ikaragarria izan zen».

Martxoaren 9an izango da final handia, Donostiako Tabakaleran. Antolatzaileek ohartarazi dute probak ez direla konplikatuak izango, baina errazegiak ere ez dituztela jarriko. Aurreko aldietako giroa eta taldeen arteko lehia positiboa berriro izatea espero dute. Olaizolaren esanetan, «bidea egitea eta gozatzea da helburua,eta, saria lortuz gero, are hobeto». ]]>
<![CDATA[«Lekukotza guztiak bilduta kontaketa bakarra osatu da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/032/001/2019-01-24/lekukotza_guztiak_bilduta_kontaketa_bakarra_osatu_da.htm Thu, 24 Jan 2019 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1887/032/001/2019-01-24/lekukotza_guztiak_bilduta_kontaketa_bakarra_osatu_da.htm
Zein zen iaz egin zen martxaren helburua?

Herritarrek, Gernikan egindako ekitaldian, migrazioaren politikekin ez daudela ados adierazi nahi izan zuten, eta martxa baliatu zuten gizarte osoari beren aldarrikapenak erakusteko. Halaber, antolatzaile eta parte hartzaileek migrazio politikak aldatzeko beharra premiazkoa dela azpimarratu zuten. Hainbat txokotatik jendetza bildu zen Gernika-Lumora; oso arrakastatsua izan zen.

Nola sortu zen dokumentala egiteko ideia?

Ekitaldia baino hilabete lehenago deitu ninduten Ongi Etorri Errefuxiatuak plataformako komunikazio lantaldetik, martxarekin zerbait egin nahi zutela esateko. Han gertatzen zena nolabait erregistratu nahi zuten. Orduan pentsatzen hasi ginen zein funtzio izan zezaketen bertan grabatutako irudiek, eta ohartu ginen, martxa erregistratzeko baino gehiago, kontzientzia pizteko zerbait egin zitekeela. Istorio indartsuak zituen jendea batuko zela baliatuta, elkarrizketak egiteko aprobetxatu genuen.

Zeren arabera aukeratu zenituzten elkarrizketatuak?

Guztira, 25 pertsona aukeratu genituen beren istorioak kontatzeko; lekukotza desberdinak nahi genituen: errefuxiatuak, migratzaileak, aktibistak, gernikarrak.

Zein mezu helarazi nahi da?

Lekukotza guztiek mezu argia eta bera dute: jendeak laguntza behar duenean derrigortuta gaudela laguntzera. Mezu hori dokumentala ikusten duen ororengana heltzea da gure helburua, horrela norbere kontzientziak piztu eta aldaketan nola lagundu daitekeen hausnartzeko.

Guztietatik, zein lekukotza nabarmenduko zenuke?

Zeinek esaten duen baino gehiago, zer esaten duen da nabarmentzekoa. Lekukotzek erakusten dute guztiok ditugula arazo berak, bizitza on bat nahi dugu guretzat eta gure seme-alabentzat. Ez da gehiegi eskatzen dena, eta errefuxiatuek ere hori lortu nahi dute.

Esan daiteke 25 lekukotzek kontaketa bakarra osatzen dutela?

Hala da. Dokumentalaren edizioa egitean, konturatu nintzen pertsona bakoitzari bere istorioa kontatzeko eskatu arren lekukotza guztiak bildu eta kontaketa bakarra osatzen zela: guztiz kohesionatua eta indartsua.

Lekukotzez gain, gerrako irudiak ere erabili dituzue dokumentalean. Zer lortu nahi zenuen irudi horiekin?

Ez zen lan xamurra izan irudiak lortzea. Lekukotza soilak ez izateko, kontatzen zuten hori irudien bidez erakutsi nahi genuen.

Etorkizunean migrazio politikak bermatuak daudela iruditzen zaizu?

Beldur naiz. Migrazioaren aurkako mezuak gailentzen ari dira gizartean; migrazioa kriminalizatzen duten politikak, hain zuzen. Eta ez dakit nahikoa egiten ari garen mezu horien aurka edo horiek aldatzeko. Uste dugun baino gertuago eta gehiago ditugu mezu horiek. Aldi berean, erantzukizuna ere sentitzen dut, ea nahiko egiten ari garen edo ez.]]>
<![CDATA[Loti ederra noiz iratzarriko zain]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1909/038/001/2019-01-15/loti_ederra_noiz_iratzarriko_zain.htm Tue, 15 Jan 2019 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1909/038/001/2019-01-15/loti_ederra_noiz_iratzarriko_zain.htm
Alaskako Utqiagvik herrian, datorren asteazkenean, urtarrilaren 23an espero da lehen aldiz eguzki argia ikusi ahal izatea 65 egunen buruan. Joan den azaroaren 18an ikusi zuten azkenekoz eguzkia hango herritarrek; ordubete eta lau minutu eskas iraun zuen egun hartan eguzki argiak, hain zuzen, eta ostertzaren azpian ezkutatu zen gero; ordutik ez dute berriz ikusi izarra. Gau polarra fenomenoaren adibidea da Ameriketako Estatu Batuetako iparraldeko punturik garaienetako batean dagoen herri horretan urtero gertatzen dena. Herriak lau mila biztanle ditu, eta zirkulu polar artikoaren lerrotik 515 kilometrora dago; aurrez Barrow izenez deitzen zitzaion.

Gau polarra lurraren zirkulu polarretatik gertuen dauden puntuetan gertatzen den fenomeno bat da. Jose Antonio Aranda Euskalmet meteorologia agentziako arduradunak azaldu duenez, eguzkia 24 orduz jarraian zerumuga azpian egoten denean gertatzen da gau polarra. Fenomeno horrek zenbait egun irauten du, eta Lurraren ardatzaren inklinazioarengatik gertatzen da. Zehazki, zirkulu polarreko inguruetan eta goiko latitudeetan gertatzen da. «Lurra inklinatuta dago, eta inklinazio hori aldatuz joan da mendeetan eta milurtekoetan. Egun, 23 gradu inguruan dago», azaldu du Arandak. Lurraren biratze norabidearen arabera, sabela erakusten dio Eguzkiari. Hori horrela, neguan eguzki ordu gehienak hego hemisferioan izaten dituzte. «Lurra poloetatik igarotzen den irudizko ardatz baten inguruan biraka dabilenez, tripa erakutsi, eta Lurraren burua edo ipar poloa ezkutatuta gelditzen da, eta ez du eguzki izpirik jasotzen». Ondorioz, toki horietan une oro, edo denbora luzez behintzat, gauez bizi dira. «Neguko hilabete hauetan etengabeko itzalean daude, zirkulu polar artikoaren gainetik bizi direlako, eta eguzkia ez da atera ere egiten». Udako solstizioan, aldiz, zirkulu polar artikoaren gainetik dauden eremuek egun osoz izaten dute eguzkia: 24 orduz.

Depresioaren eragile

Utqiagvik herrian gertatzen dena muturreko adibidea da. Gau polarra izaten den herri askotan ez dira aste eta egun osoak itzaletan igarotzen, eguzki izpirik jaso gabe. Europa iparraldeko herrialde askotan gertatzen da fenomenoa. Neguko hilabeteetan, urrian hasi eta martxora bitarte, eguzki argi askoz gozatzeko aukerarik ez dute izaten hango herritarrek. Angelika Sverdrup Norvegiako Alesund hirian bizi den psikologoak adierazi duenez, eguzki argiak eragin nabarmena du pertsonen aldartean. «Bizi naizen herrian, lanera sartzen garenean gaua izaten da, eta ateratzean ere bai, arratsaldeko laurak aldean; hortaz, argi artifiziala bakarrik gelditzen zaigu». Halaber, Sverdrupek ohartarazi du argi hori ez dela nahikoa garunerako. Horrez gain, aitortu du eguzki argi gutxi izateagatik sortutako depresioengatik artatu izan dituela pazienteak.

Tenperaturari dagokionez, ipar hemisferioko eguraldirik hotzenak otsail aldean izaten dira, Arandak azaldu duenez. «Hilabete hauetan, baina, ipar poloa ikaragarri hozten da, irradiaziorik ez duelako», gaineratu du. Normalean ere ez da toki beroa izaten, nahiz eta eguzkiak egun osoz jo. «Eguzkia oso inklinatuta dago, eta, ondorioz, izpiak zeharka iristen dira, energia gutxirekin. Energia hori, gainera, lurrazal zabalean banatzen da», esplikatu du Arandak.

Iluntasunari aurre

Alaskan eta Europa Iparraldean gau polarrari aurre egiteko konponbidea kaleko argia ahalik eta gehien aprobetxatzea dela adierazi du Sverdrupek. Hain zuzen ere, horrek harritu zuen Naima El Bani bilbotarra. Duela urtebete joan zen Norvegiako Tromso hirira, Artikoan itsasoen iraganeko zirkulazioak ikertzera, eta han bizi izan da urtebetez, doktorego tesia egin bitartean. «Eguraldi ona egiten duen egunetan eta argia irabazten hasten denean, urteko lehen hilabeteetan, oso zaila da laborategian edo bulegoetan jendea aurkitzea», azaldu du. «Administraziora joan behar baduzu, adibidez, ezinezkoa da arratsaldeko hirurak baino beranduago». Gaineratu du norvegiarrek beren ordutegiak eguzkia eta argitasuna pixka bat gehiago disfrutatzeko pentsatuta egiten dituztela.«Nolabait justifikatuta dago, ez baitituzte urtean halako egun asko izaten, eta ordu horiek beste egun batzuetan errekuperatzen dituzte». Han jaioak ez diren langileentzat, baina, batzuetan «frustragarria» ere izan daitekeela aitortu du. El Banik azaldu du Europa iparraldera iristean aldaketa nabarmenena jatorduen ordutegietan nabaritu zuela, bazkaldu eta afaltzean.

Eguzkitik jasotzen ez duten energia, D bitamina, pilula bidez hartu ohi dute Europa Iparraldeko herrialde askotan. El Banik azaldu duenez, Tromsonera joan aurretik Euskal Herriko medikuak esan bazion ere ez zuela hartu beharrik izango, «bertan nengoela odol analisiak egin nituenean energia falta nabari nuen; halaber, nire lankide guztiek hartzen zituzten», azaldu du. Errutinara ohitzea kosta egin zitzaion, eta arrain gibelaren olioz osatutako pilulak hartzen hasi zen, gabezia horri aurre egin eta energia gehiago izaten laguntzeko.

Bestelako energia iturriak

Sverdrupek, bestalde, eguzki argiaren espektro berdina duten lanparak erabiltzen ditu energia hori lortzeko. «Egunero erabiltzea gomendatzen da, ahal dela goizez eta ordu berean; argiak erritmo zirkadianoak aktibatzen ditu, eta hobeto sentiarazten zaitu; energia gehiagorekin igarotzen dituzu egunak», adierazi du psikologo norvegiarrak. El Banik ere probatu izan du noizbait. «Behin, ezagun bat lanpara horren azpian egon zen ordubetez, eta energia pila bat nabaritu nion ondoren, baina nik ez nuen ezer berezirik igarri». Norbere burua engainatzeko tresnak direla iruditzen zaio. El Banik gau polarrera egokitzeko bestelako tresnak erabili izan ditu Tromson bizi izan den urteetan: Waking up iratzargailua, esaterako. Iratzargailua pizten den momentuan, gutxika argitasuna ematen hasten da, eta buruak, nahigabe, kaleko argia dela pentsatzen du. «Nik Norvegian deskubritu nuen, baina orain ikusi dut Ingalaterran ere badagoela».

Pablo Cueva Bizkaiko Psikologoen elkargoko kidearen esanetan, gizakiengan hainbat gauzak eragiten dute; faktore batzuk ingurumenekoak dira, eta horien artean dago argia. Eguzki argi gutxi izateak serotonina eta melatonina asaldatzen ditu, eta horiek lotura estua dute loarekin eta gaubeilarekin. «Erabiltzen den denbora kontuan hartuta, lanpara berezi horiek, aldartearekin baino gehiago, D bitaminarekin dute zerikusia». Halaber, zenbait ikerketak erakutsi dute argi artifizialak intentsitate desberdinetan erabilita eragin zuzena duela lan erritmoan eta langileen animoan. «Eguzki argiak ez ezik, argi ez-naturalaren intentsitateak ere ondorioak ditu gizakien aktibazioan eta umorean».

El Baniren hitzetan, eguzki argi gabe bizitzea gogorra bada ere, dena ez da txarra. «Lanetik ateratzean aurora borealak ikusi ahal izatea ikaragarria da». Arandak azaldu du bi fenomenoek ez dutela zerikusirik elkarrekin, baina, zenbat eta argitasun gutxiago egon, orduan eta aukera handiagoa dago aurorak ikusteko. Aurorez gain, paisaiak egun batetik bestera nola aldatzen diren nabarmendu du El Banik. «Egun batean dena gris egon daiteke, eta hurrengoan, zuri». Halaber, elurrak argitasuna islatzen laguntzen du, eta, ikertzailearen arabera, gau polarraren ondorioz, argitasun berezi bat egoten da zeruan. «Kolore urdinekoa bezalakoa izaten da, ez da guztiz iluna».

Sverdrupek, bestalde, bizi osoa darama gau polarraren inguru horietan bizitzen, eta, harentzat, urteko egunik onenak beroa eta eguzkia egiten duen tokiren batera oporretan joatean igarotzen dituenak dira. «Norvegiarren artean Kanariar Uharteak [Espainia] oso leku ohikoa dira neguko oporrak igarotzera joateko; urte guztirako bateriak kargatzen ditugu han».]]>
<![CDATA[«Topiko bat da telebista kontrolatuta dagoela»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/038/001/2019-01-06/topiko_bat_da_telebista_kontrolatuta_dagoela.htm Sun, 06 Jan 2019 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1942/038/001/2019-01-06/topiko_bat_da_telebista_kontrolatuta_dagoela.htm Zeruko Argia-n hasi zen kazetari gisa, eta Euskal Telebistan ia lau hamarkada egin ditu. Orain, autokarabanak ematen dion aukera baliatuta, denbora batean aske sentitu nahiko luke, lasaitasuna dastatu, eta berriz errutinan erortzea saihestu.

Kazetari batek ofizioarekiko lotura noizbait galtzen al du?

Kazetari bat ez da inoiz kazetaritzatik edo kuriositatetik erretiratzen; pertsonalki, gertatuko balitzait, hilko nintzateke.

Eta berriro jaioko bazina, kazetaritza aukeratuko zenuke?

Kazetaritzak gauza on asko eman dizkit. Baina, matematiketan trakets samarra nintzelako; bestela, arkitektoa ere izango nintzen.

Hondeamakina bat omen duzu. Hor al dago arkitekto frustratua?

Baliteke. 30 urteren ondoren saldu dut induskagailua. Etxearen gehiena nik, nire eskuekin, egina dago.

Elkarrizketetan, jaiotza urtea galdetzen zaie elkarrizketatuei. Zintzotasunez erantzutera ausartzen al zara?

Ausartu, bai, baina jadanik klasiko bat bihurtu den sekretu bat da nire adina.

Wikipedian begiratu beharko da orduan.

[Barreak] Aurrekoan, etxera etorri ziren bi umek 33 urte nituela esan zidaten, eta oso pozik utzi ninduten. Batere presarik ez dut urteak pasatzeko.

Adina zalantzan utziz, Venezuelan jaio zinela kontu jakina da.

Hala da, hango Euskal Etxean elkar ezagutu zuten gurasoek. Amaren aldetik, erbesteratzearen ondorioz joan ziren. Aita, bestalde, oso gazterik lan bila joana zen.

Venezuelako zein irudi gogoratzen duzu?

Argazki asko ditut buruan; ikastolan, esaterako. Euskal Etxeko ikastolara joaten ginen, eta hantxe egoten zen andereño Arantxa Mujika.

Zer eman dizu Venezuelak?

Euskal Herrian askotan faltan den kolorea eta umorea. Egun asko sufritzen ari den herrialdea da Venezuela, eta hango irudi tristea dugu, baina venezuelarra oso alaia da. Une oro de guachafita dabiltza; hau da, edozein gauzari txistea ateratzen edo buelta ematen ibiltzen dira.

5 urte zenituela, itsasontziz egin zenuten hamar eguneko bidaia Venezuelatik Bartzelonara. Nola oroitzen duzu?

Xehetasun asko ditut gogoan: egiten ziren salbamendu probak, adibidez. Edota nola denek itsasora begiratzen zuten, izurdeak zeudelako; baina ni ordurako bistaz nahiko laburra nintzen, eta ez nuen izurderik ikusten.

Itsasontzi hori Venezuelara bueltan erre egin zen.

Anai-arreboi hurrengo lauzpabost urteetan inpresio handia egin zigun notizia izan zen. Etxean, argazkiak gordetzen ditugu La Guyanako [Venezuela] moilatik nola itsasoratu zuten transatlantiko klasiko hura.

Santo Tomas ikastolako lehen belaunaldiko ikaslea izan zinen, klandestinitatean ikasi zenuen.

Donostian, Santo Tomas ikastolaren aurretik, andereño Karmele Esnalen ikastolan ibili ginen. Artzain Oneko pisu batean zegoen lehen ikastola hura. Karmeleren etxeko egongelan biltzen ginen, 30 ume inguru.

Zertara jolasten zineten?

Bista laburra neukalako agian, ez nuen ondo asmatzen nora bota baloia, eta ez nintzen batere futbolzalea. Denbora buztinezko ur presak egiten pasatzen nuen, Foru pasealekuan. Arkitekturarekin zerikusia zuen jolas hark ere.

Xabier Zalduak, ikastolako lagun kuttun eta ostean EITBn lankide izandakoak, esan izan du lider sena bazenuela txikitan. Gidari izateko jaio zinen?

Gidari, ez dakit; baina atzean ibiltzeko, ez behintzat.

Madrilen egin zenituen kazetaritza ikasketak baina azkar itzuli zinen Euskal Herrira.

Ikasten nengoen bitartean, Zeruko Argia-ren eraldaketan parte hartu nuen, eta geroago deitu ninduten Deia-tik.

Zer eman zizun unibertsitateak?

Kazetaritzaren unibertsitate ikasketak beti ikusi ditut hala moduz. Gaur egun ere bai oraindik; oso kritikoa naiz horretan. Kazetaritza ofizioak egiten du, eta politena egunero gai desberdin bat topatzea, norbait desberdina ezagutzea edo norbaitekin ustekabean aurkitzea da. Nahiago dut karrerarik egin ez, baina asko irakurri eta kuriositatea duen kazetaria, deitzen ez dioten lekuetan sudurra sartzeko gogoa duena, alegia.

Zer behar du kazetari batek?

Jakin-mina, ausardia, kontatzeko gaitasuna lantzea, eta, batez ere, enpatia. Ikus-entzuleak ez badu feeling-a hartzen eta jarraitzen, paso egingo du. Zappinga ere horretarako dago egun.

Ezaugarri horiek betetzen zenituelako deitu zintuzten euskal telebista publikoa sortzen laguntzeko?

Deia-n Amatiño [Luis Aranberri] zegoen, eta bera izan zen, Ramon Labaienekin batera, Euskal Telebistaren sortzailea. Amatiñok telebistara joateko deitu ninduenean, ez nion sinetsi. 1982. urtea zen, frankismoa trantsizioan, eta, garai hartan, ez zitzaigun okurritzen ere Euskal Telebista posible zenik.

Hanburgora (Alemania) bidali zintuzteten telebista nola egiten zen ikastera.

Hasieran, ez geneukan telebista egiteko ideiarik. Hamburg Studiok, kazetarien prestakuntzan aritzen zen telebistaren inguruko enpresak, munduko herrialde askorekin egiten zituen negozioak. Beraien espezialitatea telebista berritzaileago bat sorraraztea zen. EITBren hasieran, elementu berritzaileak egon ziren, gero asko aplikatu ez direnak.

Zer dela eta?

Eskema zaharretara egokitzeko joera dago, TVEren eskemetara, hain zuzen. Hala ere, batzuk aplikatu izan dira, eta, horregatik, EITBk urte hauetan irauteko eta aurrera egiteko aukera eduki du.

Urte haietatik aldatu dira gauzak, baina han ikasitakoek ere iraun dute, hortaz.

Sakonean, badago Hanburgon erakutsi ziguten espiritu bat hor nonbait oraindik ere. Halabeharrez, Hanburgon teknologia berriekin kazetaritzara aldaketa izugarri bat zetorrela aurreikusten zuten. Iradokizun hori, baina, konplitzeaz gain, gainditu ere egin da denborarekin.

Bakarrik edo programa izan zen zure lehen bakarkako lana telebistan. Nola sortu zen programa egiteko ideia?

Alemanian eredu batzuk zeudela ikusi zuen norbaitek, eta egitea proposatu zidaten. Hala ere, lehenbiziko egunean, dardarka jarri nintzen kamera aurrean. Gehienez ere ikasturte baterako izango zen esperientziak 11 urte iraun zuen. Halaber, telebistako programarik merkeena zen.

Programa haren falta sumatzen duzu?

Pertsonalki, ez. EITBk egiten ez duen esparrua beste telebistek hartuko dute. Berriz egin beharko litzatekeela uste dut, ordu guztiak hartu beharko liratekeela iruditzen zait.

Gau eremua berreskuratzea ez litzateke arriskua?

Inolaz ere ez. Horrelako espazio batek beti du lekua, behar dena da jendearekin ondo sintonizatuko duen pertsona bat bilatzea, eta ahalegin hori guri dagokigu. Igerilekura botatzen ez dena ez da bustitzen.

Plato biziak, mugimendua zutenak erabiltzen zenituen.

EITBn, garai batean, oso zaila zen eredua aldatzea eta freskotasuna ekartzea. Beti ibili gara ikuslearengana hurbiltzeko modu-nahian murritz. Nire intuizioa zen platoek irekiak behar zutela izan; platoan askatasuna izatea oso erakargarria da.

Tarteka, atzera begiratzen duzu edo nostalgikoa zara?

Nostalgikoa, ez zentzu txarrean. Historia oso garrantzitsua da, historiarik ez duenak ez daki zer daukan. Nire etxean, asko abestu izan da, eta pena ematen dit egun kanta zati bat abesten hasi eta nire inguruan jendeak ez jakitea zertaz ari naizen.

Orduko trasteak asko aldatu dira. Nola moldatzen zara egungo teknologia berriekin?

Ondo. Are gehiago, telebistan erredakzioko lehen ordenagailu eramangarria nik eduki nuen.

Eta sare sozialak?

Ez naiz oso erabiltzaile ona. Alferra naiz horretarako, eta prebentzio pixka bat badut; nahiago dut paisaia bati begira egon ordu erdi, denbora hori sakelakora begira ematea baino.

36 urteren ostean, zaila izango da aukeratzen, baina ba al duzu momenturik bereziki gogoan?

Momentu asko ditut oso politak. Firin-Faran-eko lehen garaiak, adibidez; programa egiteaz gain, gozatu egiten genuen denok. Horrez gain, erredakzioan, hainbat ordu ematen genituen albistegiak nola izan beharko luketen asmatu nahian.

Baina urte gogorrak ere bizi izan dituzu kazetari gisa. Gatazka urteak, iritziak emateko zailak. Oro har, askatasuna izan duzu?

Topiko bat da telebista kontrolatua dagoela. Ni %99,9 askatasunez ibili naiz. Askotan, askatasun gehiegi ere izan dut. Kazetaritzan, garrantzitsuena zuzena, arteza eta zintzoa izatea da. Objektibotasunarena, bereziki Opuseko unibertsitatetik saldu den gezur handi bat da. Objektibotasunik ez dago; objektiboa ez da ezer.

Telebista gezur bat da?

Ez da gezurra, ezta egia ere; erdibide bat da.

EITBko albistegiak sarritan kritikatu izan dira.

Ingurukoekin alderatuz, gureak aski albistegi onak dira. Intentzioa oso garbia da telebista askotan, baina uste dut borondate hobeko intentzioa dagoela gurean.

Zein da EITBren intentzioa?

Intentzio partekatuak daude, kazetari bakoitzak bere marka ematen dio albisteari, eta, horretan, oso presio gutxi dute kazetariek. Topiko eta ezjakintasun asko dago tartean; baina albistegi onak egiten ditugula iruditzen zait.

Etorkizunean, zeri egin beharko diote aurre kazetariek?

Medioen kontzentrazioa arazo handi bat da, badago beldur ikuspegi bat. Nire esperantza da sareek eta teknologia berriek beste eremu bat zabaldu dutela dagoeneko, eta hor dagoela askatasunerako giltza. Arrisku asko daude, baina askatasuna beti arriskua da.

Eta ETBk, hiru hamarkadatan lan handia egin ondoren, zer norabide hartu beharko luke?

Euskal Telebistan aldaketa handiak etorriko direlakoan nago: arintasuna, eraginkortasuna. Euskadi Irratia eredu da, eta EITB osora zabaldu beharko litzateke. Uste dut badagoela ardura hori zuzendaritzan.

Hasieran amets bat zena hutsetik hasten ikusi zenuen, eta nola eraiki den ikusi duzu. Zer eman dizu kazetaritzak?

Proiektu batean aitzindari izatea, gauza berri bat sortu eta martxan jartzea. Esperimentatzea gauzarik eta politena da. Errutinak aspertu egiten nau. Alemaniarrek esan ziguten telebista lehen egunean ilusioa dela, bigarrenean etsipena, eta hirugarrenetik aurrera errutina dela; eta egia da.]]>