l ZERRENDA OSOA    l BILAKETA       
l Guztira 105 elkarrizketa daude. 1etik - 10era bitartekoak ikusten ari zara l
2003-11-09 
Documento sin título
  Kubatik iritsi berritan, euskalgintzaren aurkako erasoarekin egin du topo. Betiko izaera kritikoarekin mintzo da gaurkotasuneko gaiei eta frankismoko gorabeherei buruz. Aspaldian alboratutako proiektuetan lanean ari da orain.  

«Berritutako sozialismo baten aldera
doa nire utopia»

Jon Maya.- Madrilen jaio zen, 1926. urtean. Espainiako gerraren zipriztinak bustita iragan zuen gaztaroa, baina, ustekabeak bilduz, Espainiako antzerkigintzan bere izena letra larriz ipintzera heldu da. Frankismoa eta zentsura bere obren eta pentsamenduaren izaera kritikoa isiltzen saiatu ziren arren, bere lumak ez du inoiz isilunerik idatzi. Espetxean egindako egonaldiaren ostean, 70ko hamarkadaren amaieran heldu zen Euskal Herrira, eta, apurkaapurka, hemen egokitu zen Eva Forest idazle eta emaztearekin. Txingudiko badiaren ondoan, Hondarribian, aurkitu du gustuko bizilekua.

Etxean kultur giroa nabari da. Antzerki obren kartelen eta egunkarietako aipamenen artean igo behar dira eskailera guztiak, liburuz jositako goiko solairura heldu arte. Ehunka liburu daude, ordenagailua eta solasteko ezin aproposagoa den mahai zabal eta borobila inguratuz. Eta hantxe izan da elkarrizketa, Eva Foresten laguntzarekin eta azken egunotako gertakarien oihartzunarekin.

Nolakoa da gaur egun zure egun arrunt bat? Zertan zabiltza?

Alfonso Sastre: Eten txikiak kenduta (batez ere ikastaroak eta hitzaldiak emateko), lanari zuzendutako bizimodua dut. Ez modu egoskor eta iraunkorrean, baina lasaitasun batekin jardunean ematen dut eguna. Ordenagailuaren aurrean bizpahiru ordu egiten dut egunean, eta, gainerakoan, aspaldian alboratutako liburuak irakurtzen, idatzi behar dudan gaiei buruz dokumentatzen, eta antzeko lanetan aritzen naiz. Bizi izan genuen egoera latzarengatik utzi behar izan nuen proiektuetan adi nabil. Euskal Herrian egokitu ginenean, proiektu horiek guztiak berpizteko aukera ikusi genuen. Nik, adibidez, literaturari eta teoriari buruzko hainbat lan nituen, eta, orain, horretan nabil batez ere.

Kuban izan berria zara; besteak beste, Habanako Antzerki Jaialdiko ohorezko gonbidatu gisa eta Haydee Santamaria domina jasotzen. Horrez gain, beste bisitarik egin duzu?

Bai, Habanako jaialdia amaitu zenean, uhartearen iparraldeko herri txiki batera joan ginen, bertako nekazarien etxe batera. 1966. urtean, Evak lau hilabete igaro zituen bertan, nekazarien iritziak jasotzen. Leku berezia da, Fidel Castroren taldeak bertan hartu zuen lur, eta bertan egin zituen Batistaren armadaren aurkako lehen borrokak. Esperientzia ederra izan zen lurralde horretara itzultzea.

Azken egunetan Kubaren aurkako neurriak gogortuko dituela iragarri du George Bushek. Kubatarrek nola jaso dute albiste hori?

Gu han ginen bitartean giroa lasaitzen ari zela zioten, betiko tentsioa baretzen ari zela antzematen zuten. Baina dena ilusio bat izan zen, berehala agertu baitzen Bush. Hala ere, oso zaila izango da Kubaren aurkako eraso bat gertatzea. Kubak biztanle kopuru handia du. Beraz, bertan sartzeko modu bakarra, Iraken egin bezala, bonbardatzea eta dena txikitzea da. Eta hori genozidio handia izango litzateke. Hala ere, Iraken erasoa gaizki ateratzen ari zaie, eta, agian, horrek Kubaren aurkako erasoa geldiaraziko du.

Nola topatu duzu iraultza?

Benetan, oso ondo atzeman dut. 1990. eta 1991. urteak zitalak izan ziren beraientzat. Sobiet Batasunaren erortzearekin bakarrik geratu ziren munduan. Eraginak ikaragarriak izan ziren; presioa leku guztietatik iristen zitzaien, jarduera ekonomikoa asko mugatu zen, gosea pasatu zuten… Urte horietan iraun izana garaipena izan da beraientzat. Nik uste hori izan dela iraultzaren bigarren lorpen handia. Eusteko gaitasuna erakutsi du, eta iraultza benetan erraietara sartu zela azaldu du. Kubatarrei esaten nien albiste onekin itzuliko nintzela etxera; eta berri ona hori da, sistemak eutsi egin diola indartsua delako. Horren baitan, eguneroko bizimodua gogorra da. Hilabete bukaerara justu heltzen dira, urritasun batzuk badituzte, baina horri denari duintasun handiarekin eusten diote. Nolanahi ere, elkartasuna eta bestelako jarrera gizatiarrak oso aberatsak dira.

Bertako kultur jarduera beti izan da oso indartsua. Bere horretan jarraitzen du?

Hori da egoera horretako beste faktore baikor bat. Edozein herrialde kapitalistak krisi garaian hartzen duen lehenengo neurria kulturarentzako dirua kentzea da. Kuban, aldiz, kultur mugimendu horri eutsi egin diote, eta, gainera, sendotzera ere jo dute. Sentsibilizazio handia dute, eta jende ugari dabil kultur jardueretan.

Lehen Irak aipatu duzu. Inbasioa hasi aurretik bertan izan zineten; nola ikusten duzue urrundik egunez egun jazotzen dena?

Ez genuen uste erasoko ziotenik, herriaren ezaugarriei buruzko informazio gehiago izango zutela pentsatzen baikenuen. Sartu dira, baina ikusiko dugu nola ateratzen diren. Itzela da aberrirako duten indarra, edozein unetan eta lekutan nabari da. Hori edozein bisitarik ikus dezake. Kristauak, xiitak eta nahi duzun guztia izan daitezke, baina, lehenik eta behin, irakiarrak dira. Halaber, AEBak gorroto dituzte. Eta hori dena orain hasi da azaleratzen. Jada, eguneko 15-20 ekintza egiten dituzte soldadu amerikarren aurka, eta, lehengoan, 40 erasotara iritsi zirela entzun genuen.

Zerk erakarri zintuen gehien Euskal Herrian geratzeko?

Gure inguruko jendearekin nahiko gaizki moldatu ginen, eta hemengoarekin, berriz, lotura estua egin genuen. Hasieran, denboraldi baterako etortzea pentsatu genuen, gure lagunekin. Baina pixkanaka geratzen hasi ginela esan daiteke. Hiri honen edertasunak liluratu egin gintuen, eta nahiz eta faktore erabakigarriena ez izan, horrek ere eragin zuen. Politikoki, berriz, Euskal Herria izan zen haustura demokratiko bat beharrezkoa zela aldarrikatzen zuen tesiari jarraipena eman zion leku bakarra. Estatuan erreformaren tesia jarraitu zen. Hori egin zen, eta, azkenean, aurreko erregimenari jarraipen bat eman zitzaion itxura demokratikoan estalita. Gertatu den azkena izan da maskara hori desagertu egin dela, eta orain PPren gobernuarekin erregimen neofrankista antzeko bat dugula. Begi bistakoa zen gauzak beste modu batera ez baziren hasten ez ginela inora iritsiko.

Iaz ez zen zuk idatzitako obra guztien artean bat bera ere taularatu. Zergatik?

Paradoxa handi bat da, oso garrantzitsutzat jotzen diren egileen obrak ez dira ia antzezten; ez nire kasuan soilik, askori gertatzen zaie gauza bera. Esate baterako, gauza bera gertatzen zitzaien Lorca, Alberti, Valle-Inclan eta abarri; taldeek beren lanak baztertu egiten zituzten. Esan daiteke gaur egungo antzerkiaren egituraren ezaugarrietako bat ez dela unean uneko jazoerekiko sentitsibilitatea. Antzerkiaren egitura erreakzionarioa da, ez da bere garaian gertatzen denaren isla. Ondorioz, nire lanek ez dute lekurik sistema horretan.

Zuk beti aldarrikatu izan duzun antzerki politiko eta kritiko hori desagertuta al dago?

Euskal Herriak egoera berezia du. Gatazka politiko bat, borroka armatu bat, errepresio bat… Horren guztiaren garrantzia eta larritasuna azaltzen duen antzerki modu bat egon beharko luke, baina ez da horrela gertatzen. Euskal antzerkiak ez du azaltzen Euskal Herrian gertatzen dena.

Joaten al zara antzerki saioak ikustera?

Bai, baina batzuetan ez dut nahi izaten, tristatu egiten naizelako. Egia da ez dela idazketarako garai on bat; mundu osoan gertatzen da. 60ko hamarkadan antzerki idazleen belaunaldi paregabe bat sortu zen bezala, orain ez dago horrelakorik. Euskal Herrian, aldiz, autorearen figura baztertuta dago. 60ko hamarkadaren amaieran, taldeek obraren ardura guztia hartu zuten, eta, horren arabera, ez dute normalean autore batengana jotzen bere lan bat taularatzeko edo laguntza eskatzeko. Gaur egungo obrarik gehienak taldeetan sortutako ideiak dira.

Azken urteetan gai teorikoak jorratzen zabiltza. Ez duzu berriro antzerkia idazteko asmorik?

Idatzi nuen azkena 80ko hamarkadan izan zen, polizien trilogia bat. Baina, guztira, 10 edo 12 obra ditut estreinatu gabe. Beraz, uste dut komenigarria litzatekeela horietakoren bat oholtzara eramatea, ni berriro animatzeko. Elkar elikatze sistema bat da; nik idazten dudanak nola funtzionatzen duen jakin behar dut ondo ari naizen edo ez jakiteko. Horrek etsipen bat ere sor dezake, pentsa dezakezu: «Ez dute nire obrarik antzezten; bada, ez dut gehiago idatziko».

Zuk frankismoaren zentsura gogorra jasan zenuen; gaur egun, beste zentsura mota bat daukagu. Zer deritzozu horri?

Lehengo zentsura administratiboa zen, oso zorrotza. Trantsizio garaian hori desagertu egin zen, baina beste molde bateko zentsura etorri zen. Guk beti aldarrikatu genuen estatuek eta herrialdeetako gobernuek antzerkiarentzat diru laguntzak eman behar zituztela. Orain gertatu da antzerkia soilik diru laguntzei esker egin daitekeela, eta antzerkia horren menpe bizi dela. Hau da, laguntza jasotzen duzu diru emailearen gustuko zerbait egiten baduzu; bestela, zure kasa jardu behar duzu, eta ezin duzu aurrera egin. Hori beste zentsura modu bat da.

Uste duzu kultura oraindik sistemaren ahots kritikoa izan daitekeela?

Posible da, eta izan behar du. Horrek ez du nahi esan pentsamendu erradikala dudanik eta agertoki guztietan mezu politikoak ematea nahi dudanik. Nik ez dut esaten mezurik gabeko eta dibertitzeko moduko obrak aurkeztu behar ez direnik, baina, horren ondoan, mezua daramaten obrak ere behar dira. Tamalez, gaur egun ez daude.

Berriki, euskal kulturari hamaikagarren aldiz eraso diote. Nola jaso dituzu albisteok?

Euskal Herriaren aurkako eraso orokor baten atal bat da. Izan ere, eraso hori imajina daitezkeen alor guztietan egiten dute, eta kultura horietako beste bat da. Guztia estaltzen da esanez kultura hori nazionalismoaren edota terrorismoaran alde erabiltzen dela, nazionalismoa terrorismo modu bat bezala ulertuz. Espainiak Euskal Herriko subiranotasunaren aldeko prozesu guztiak zigortu nahi ditu, barrubarruko gorrotoa diote prozesu horri. Eta horren baitan, edozer egiteko gai dira.

Azkenaldian, eskuineko intelektual asko aktualitatearen lehen mailan agertzen dira. Zein da ezkerreko intelektualek jokatu behar duten papera?

Gainera, intelektual askok eskuinera jo dute. 68. urteko maiatzaren eta sozialismoaren erokerketek gainbehera eragin zuten ezkerreko intelektualetan. Orain, ezkerra berreraiki beharko litzateke, lehengo egoerara eraman zuten akatsak kontuan hartuz. Berreraikitze horretan gogoetatu behar da.

Zure pentsamendua dela eta, Espainian baztertuta sentitzen zara?

Bai, eta hori pentsatzeko adibideak etengabe jasotzen ditut. Esate baterako, aurten Max saria jaso behar nuenean, zenbait egunkarik argitaratu zuten kabroi perfektu bat nintzela.

Beti oso utopikoa izan zara. Norantza doa orain zure utopia?

Berritutako sozialismo baten aldera. Agian ez litzateke hitz hori erabili behar, baina hori ordezkatzeko hitzik ere ez dago. Parte-hartzailea den sozialismo bat da nik esan nahi dudana. Bestalde, uste dut filosofo berriek duten lanik garrantzitsuena terminologia berriak sortzea dela. Jada erabilitako terminoekin beti jotzen da aurreko gertakarien erreferentzietara.

 
 
Txutxo Abrisketa
“Nire barnean Euskal Herrian biziko naiz beti”
Jose Luis Elkoro
«Ez ninduten garbitu, txiripaz»
Anton Ormaza
“Ez dut uste espainolek sano jokatuko dutenik”
Txema Anda Fernandez
Tindufen, etsipenaren patologia da nagusi
Rafael Iriondo Aurtenetxea
Nire betiko ilusioa erdiko aurrelaria izatea zen
Joxe Landa
Aitak irakatsitako doktrinari erreparatzen diot
Begoña Zabala Gonzalez
Lehengo erradikalismora itzuli behar du feminismoak
Pirmin Aldabaldetreku Arruti
Egin nahi nuena egin eta gero, etxean nago
Xanti Iparragirre
«Ahotsa bertsolariak du, inork izatekotan»
Koldo Izagirre
«Basques’ Harbour anti-Kresala da guztiz»
 
© berria.info - 2006
     
  © BERRIA-Edizio Digitala
berria@berria.info - www.berria.info
Euskal Editorea S.L. , Martin Ugalde Kultur Parkea 20140 Andoain Tel 943 304 030 Fax 943 590 172