l ZERRENDA OSOA    l BILAKETA       
l Guztira 105 elkarrizketa daude. 1etik - 10era bitartekoak ikusten ari zara l
2006-03-12 
Documento sin título
 
Txileko Santiagon jaioa, 1950ean, eta Bizkaian hazitakoa, Iruñean bizi da 1977tik. Hamaika mugimendutan aritutakoa da, baina emakumeen eskubideen aldeko borrokan nabarmendu da bereziki.
 

«Lehengo erradikalismora itzuli behar du feminismoak»

Edurne Elizondo .- Giro epelak jendetza erakarri du Iruñeko Gazteluko plazara. Martxoaren 8ko Batzordeak zortzietarako deitu du manifestaziora. Oraindik minutu batzuk falta dira. Baina hasi dira entzuten lehenengo oihuak. Abortatzeko eskubidea defendatzen du emakume baten ahotsak megafono baten bidez. Mozorrotuta dago, inguruan dituen gainerako emakumeak bezala. Ileorde harrotua darama buruan. Irribarrea aurpegian. Begoña Zabala da. Abokatua, feminista, militante sutsua. Emakume Internazionalistak eta SOS Arrazakeria taldeetako kide. 1976. urtean ospatu zuen martxoaren 8a aurreneko aldiz, Bizkaian. Feminismoaren erroak berreskuratzeko garaia dela uste du.

Duguna ospatzeko edo oraindik lortu ez dugunaz atsekabea azaltzeko eguna da martxoaren 8a?

Begoña Zabala Gonzalez: Nik argi dut besta hutsa ez dela martxoaren 8a. Baina ospatu behar dela. Duguna ospatzeko eguna izan behar du, eta orain arteko borrokak gogora ekartzekoa. Baina datak duen indarra bazter utzi gabe, hustu gabe. Ospakizunak borrokarekin eta aldarrikapenarekin egin behar du bat. Urte osoko borroken isla izan dadila martxoaren 8a.

Gazte askok ez dakite martxoaren 8an zer ospatzen den. Zuk gogoan duzu hamabost urte zenitueneko martxoaren 8a?

Begoña Zabala Gonzalez: Ez, ez, hamabost urterekin mojen artean nengoen ni, eskolan, eta martxoaren 8a zer zen ere ez nekien. 60ko hamarkadan izan nintzen ni gazte. 1976. urtera arte ez nuen egun hori ospatu.

Nola gogoratzen duzu?

Begoña Zabala Gonzalez: 26 urte nituen, eta Bizkaiko Emakumeen Batzarra osatu genuen lehenengo aldiz. Egun polita izan zen. Zuzenbidea ikasi nuen unibertsitatean, eta urte hartan jada lanean ari nintzen. Lan kontuez arduratzen nintzen. Emakumeok biltzen hasi ginen 1976. urte hartan. Ezkerraldean bizi nintzen ni orduan. Eztabaida sakonekin hasi ginen. Gogoan dut hainbatek erraten zutela emakume guztien alde egin behar genuela lan, baina nik argi nuen Albako dukesaren alde lan egiteko prest ez nintzela. Martxoaren 8 haren harira, batzarra egin genuen Santutxun [Bilbo]. Gizonak gela batean jarri genituen, haurrak zaintzen. Polizia gure kontra oldartu zen. Zaldiekin agertu ziren. Ikaragarria izan zen. Mugimendu handiko garaia izan zen hura. 1976. urtean martxoaren 8a lehen aldiz ospatu ondoren, hurrengo urtean, 1977ko martxoan, lehenengo jardunaldi feministak egin genituen Leioan. Urrats handia izan zen.
Mugimendu handiko garaia. Horixe gogoratu du Zabalak. Batera etorri zaizkio burura eskolako, unibertsitateko eta lan egiten hasi zeneko garaiak. Mojen eta apaizen artean ikasi arren, txikitatik izan du Zabalak barruan feminismoaren grina. Eta horretan bere amak zerikusi handia izan zuela argi du. Horregatik, atzera egin du bere kontakizunean. Jatorrira. Txilen jaio zen, 1950ean, eta 1953an itzuli zen Euskal Herrira, Bizkaira. Bertan eskolatu zen.

Zer-nolako giroa ezagutu zenuen familian?

Begoña Zabala Gonzalez: Gurasoek erbestera joan behar izan zuten, frankismoaren kontrakoak baitziren. Ni Txilen jaio nintzen, Santiagon. Txile, garai hartan, oso herri modernoa zen. Nire gurasoek era askotako lagunak bazituzten han, komunistak, errepublikanoak, erbestean bizi zen jendea. Txilen, nolabait, mundua zabaldu egin zen nire aurrean.

Giro horretan hasi zinen emakumeen eskubideen aldeko lanean murgiltzen?

Begoña Zabala Gonzalez: Ama emakume modernoa zen. Aita, ez hainbeste. Baina amaren ereduak asko lagundu zidan. 22 urte nituenean, Simone de Beauvoirren obrak eman zizkidan. Gogoan ditut, halaber, amak askotan erraten zizkidan hitzak: ni gazte nintzenean, ohikoa zen emakumeek botikari izateko ikastea; baina amak behin eta berriz erraten zidan dendari izateko ikasteko beharrik ez zela, ezta etxekoandre izateko ere. Horregatik ikasi nuen zuzenbidea. Ikasketa horiek gauzak egiteko aukera emanen zidatela erraten zidan amak, bidegabekerien kontra lan egiteko aukera.

Unibertsitatean hasi aurretik, mojen ikastetxean aritu zinen Areetan [Bizkaia]. Nola uztartu zenituen amaren irakaspenak ikastetxean jasotzen zenituenekin?

Begoña Zabala Gonzalez: Beste aukerarik ez zegoelako joan nintzen garai hartan mojen ikastetxera. Dena zen delitu eta bekatu, dena zegoen debekatuta. Nire familia katolikoa zen, eskema tradizionalen barruan kokatzen zen, baina frankismoaren kontra agertu zenez, mojek ez zuten nire etxean lagun askorik. Agerikoa zen gezur hutsak erraten zizkigutela, eta, ondorioz, ez zen zaila dena zalantzan jartzea. Matematiketan ere gezurretan ari baziren, zer ez zuten eginen ideologiaren esparruan. Gogoan dut behin mojari e zenbakiaren inguruan galdetu niola. Ez nuen ulertzen formula hori, eta mojari galdetu nion zer ote zen. Ez dut ahaztuko haren erantzuna: «Harroa zara gero, hori Jainkoak besterik ez daki».

Mojen ikastetxetik apaizen unibertsitatera. Deustuan ikasi zenuen zuzenbidea.

Begoña Zabala Gonzalez: Bai. Izen handiko unibertsitatea zen Deustukoa. Zuzenbidea gizonen karrera zen, eta hor sartzeak jada asko erran nahi zuen. Unibertsitatean, dena den, ikasgelan baino gehiago ikasi nuen garaiko borroken eskutik. Gauza asko gertatu ziren. Ikasleok oso politizatuta geunden. Unibertsitatean nintzenean gertatu zen Burgosko prozesua. Horrek eragin handia izan zuen ikasleongan. Bizkaiko Labe Garaietako grebak unibertsitatean harrapatu ninduen, halaber. Langileen mugimendua pil-pilean zegoen.

Zuzenbidea eta emakumeen borroka noizbait uztartu ziren ikasten ari zinen garai hartan?

Begoña Zabala Gonzalez: Bai. Unibertsitatean nintzenean, 1968. urtean, espetxeetara joan ginen lan bat egitera. Emakume presoak bergizarteratzeko politikak aztertzen saiatu ginen. Prostituzioaren gaia jorratzea egokitu zitzaigun. Baina unibertsitatean berehala pentsatu zuten hori ez zela egokia, ez zutela gu kartzeletara joatea nahi. Hura izan zen zuzenbidearen arlotik emakumeen auziarekin izan nuen lehen harremana. Ondoren, ikasketak amaituta, eta Bizkaiko Emakumeen Batzarra jada martxan zela, Basauriko emakumeen auzia gertatu zen.

Abortatzeagatik atxilotu zituzten emakumeen auzia, alegia.

Begoña Zabala Gonzalez: Bai. Hainbat seme-alaba zituzten emakumeak ziren. Baliabiderik ez zutenak. Arrazoi ekonomikoengatik ez zuten seme-alaba gehiagorik izan nahi. Ezin zuten. Oso gogorra izan zen emakume haiek atxilotzea. Auziak erantzun azkarra eragin zuen. Errepresio handiko urteak ziren, eta jendeak berehala egiten zuen bat halakoen aurrean.
Atxiloketak. Errepresioa. Emakumeen mugimendua. Langileen borrokak. Halako gaiak pil-pilean ziren 1977. urtean Zabalak utzi zuen Bizkaian. Ezkerraldeko industrializazioa atzean utzi, eta landa giroko Iruñera egin zuen jauzia.

Bizkaiko Ezkerraldetik Iruñerako aldaketa handia izan al zen?

Begoña Zabala Gonzalez: Bai, zalantzarik gabe. Industrializaziotik nentorren, feminismotik. Eta Opusek indar handia zuen gizartea aurkitu nuen hemen, landa giroarekin oso lotuta zegoena. Baina, aldi berean, espero ez nuen ezkerra aurkitu nuen Nafarroan. Talde txiki asko bazegoen.

Abokatu lana egitera etorri zinen. Emakumeen taldeekin bat egin zenuen berehala, eta esparru horretan jarraitzen duzu. Asko aldatu al dira lan egiteko moduak?

Begoña Zabala Gonzalez: Nafarroa bera asko aldatu da ni ailegatu nintzenetik. Gauza asko lortu dira, baina beste asko lortzeke daude oraindik. Ni etorri nintzenean Koordinakunde Feminista sortu zen, eta erasoen arloan hasi ginen, batez ere, lanean. Gaur egun, oraindik, erasoena lan esparru nagusietako bat dela iruditzen zait. Feminismoak, dena den, egokitzeko beharra du.

Zeintzuk dira mugimendu horrek XXI. mende hasiera honetan dituen erronka nagusiak, zure ustez?

Begoña Zabala Gonzalez: Mugimenduak berrantolatzeko beharra du, batetik. Egun, neurri batean, beste mugimendu askori gertatu zaion bezala, instituzionalizatu egin da feminismoa. Horrek hustu egin du, nolabait, mugimendua. Errora itzultzeko beharra du, edukiekin hornitzeko beharra. Erradikalismora itzuli behar du. Eta sakoneko eztabaidetan murgildu, berriz ere. Oso ongi dago bi emakumek ezkontzeko eskubidea izatea, baina sakoneko gaia ez da hori. Sakoneko gaia sexualitateari buruzko eztabaida da. Eta hori ez da gertatzen ari. Ez dugu sexualitateaz hitz egiten. Ez dugu abortuaz hitz egiten.

Estrategietan zer aldatzerik bada?

Begoña Zabala Gonzalez: Era bai. Emakumeen aldeko borrokak klase ertainari egin dio mesede. Emakumeok lan esparrura ailegatzeko gai gara, baina profesionalentzat errazagoa da. Egoerarik txarrenean diren emakumeen ikuspuntua galdu dugu, nolabait. Etorkinen edo prostituten ikuspuntua, besteak beste.

Etorkinei buruz, gure ereduetara moldatu nahi ditugula salatu izan duzu.

Begoña Zabala Gonzalez: Feminismoaren tentazioetako bat da hori. Kanpotik etortzen diren emakumeen egoera hemengo parametroen arabera neurtzen dugu. Ikasi dugun borrokatzeko modua dugu guk. Eta kanpotik datozenek bestelako moduak badituzte. Gureak inposatzen saiatzen gara, ordea, nolabait, baina akaso ez zaizkie balio. Akaso, emakume batek seme-alaba asko izan nahi ditu. Nire ikuspuntutik okerra izan daiteke erabaki hori, baina hori da gakoa, emakume bakoitzak erabaki ahal izatea. Urteak eta urteak senarraren tratu txarrak jasan dituen emakumeak badu aurre egiteko bere modua. Bestela, hilik legoke.

Prostituzioa aipatu duzu. Hainbat eredu daude nazioartean auzi horri aurre egiteko. Zer deritzozu zuk?

Begoña Zabala Gonzalez: Berriz ere sexualitatearen inguruko eztabaida dela gakoa. Sexualitatea nola bizi nahi dugun. Hori da kontua. Prostituzioa sexu harreman eredu jakin bat da. Ez zaigu gustatzen, baina horrek ez du erran nahi delitua denik. Emakumeon eskubideak onar ditzaten egin behar dugu lan. Eskubide guztiak izan ditzatela. Beste kontu bat da prostituzioaren inguruan dauden mafiena. Feminismoa, noski, ez dago behartutako prostituzioaren alde. Baina hori beste kontu bat da. Mafia zer den zehaztu behar dugu, eta onartu hainbat emakumek prostituta izan nahi dutela.
Emakumeen eskubideak. Langileenak. Zabalaren ibilbidean askotan uztartu diren esparruak. Berdin gizarte mugimenduen arloko eta politikaren mailako lanarekin. Emakume Internazionalistak taldeko kide gisa, gainera, Euskal Herriko gatazka konpontzeko emakumeen esparrutik sortu diren proposamenetan parte hartu du.

Viento Sur aldizkariko aholkulari taldekoa zara. Ezker alternatiboaren alde egiten du argitalpen horrek. Zer da ezker alternatiboa?

Begoña Zabala Gonzalez: Adostasunaren bide horretan sartzen ez den ezkerra da. Giza mugimenduen gainean eraikitako ezkerra, feminismo eta ekologismoaren aldeko eta globalizazioaren kontrako mugimenduaren gainean. Ezker erradikala, zabala, irekia. Aldizkariak, dena den, ez du inongo mugimenduren ardatz izan nahi. Munduko hamaika txokotako ekarpenak jasotzea da haren lana.

Euskal Herrian, ezker abertzalearen manifestazioen deitzaile izan zara. Abenduan Orain konponbide demokratikoa izenburupean egin nahi izan zenutena legez kanpokotzat jo zuten. Nola bizi duzu egoera hori?

Begoña Zabala Gonzalez: Ezustean hartu nuen debekua. Urte asko egin ditut jada politikaren esparruko hainbat taldetan, eta inoiz ez zuten nire curriculuma manifestazio horren harira egin zuten bezala zabaldu. Errepresioaren arloko beste neurri bat izan zen. Orduan beste herrialdeetan manifestazioak egiten ziren eta ez zen deus gertatzen. Orain egoera aldatu da. Batasuna eta haren ingurua txokoratu nahi dute, estutu, aurkaria erabat makurtua dutenean negoziatzeko. Harrigarria da hori gertatzea PSOEren bestelako jarrera hori martxan denean.

Hainbat alderditako emakumeek testu bat hitzartzeko ahalegina egin omen dute, gatazka konpontzeko prozesuari bultzada bat emate aldera. Emakumeek zenbateraino eragin dezakete klabe politikoak eraldatzen eta biziarazten?

Begoña Zabala Gonzalez: Bilgune Feministak jardunaldia egin zuen abenduan alderdi politikariekin. 400dik gora emakume gaztek parte hartu zuten bilgunearen izenean. Haiengatik eman zidan amorrua jardunaldiaren emaitzak. Finean, beren alderdien diskurtso bera erabili zuten haien izenean etorri ziren emakumeek. Gatazka bat dago eta gatazka horren alde batean gaude. PSOEko emakumeak eta ni ez gaude alde berean. Emakumeoi zehazki eragiten digu gatazkak. Baina hori ez da ikusten gaur egun.

Hamaika borroka, hamaika ekimen. Zerk bultzatzen zaitu beti aurrera?

Begoña Zabala Gonzalez: Gauza asko lortu dugula ikusteak. Beste asko gelditzen dira oraindik. Erasoen auzian lanean jarraitu behar dugu, eta esparru horretan feminismo erradikala egin, amore ez eman. Gizonek, halaber, gogoeta egin behar dute. Feminismoarena, neurri batean, gizonen kontrako borroka da. Rol berri bat egiten ikasi behar dute. Botere espazioak uzten hasi.

 

 

 
Txutxo Abrisketa
“Nire barnean Euskal Herrian biziko naiz beti”
Jose Luis Elkoro
«Ez ninduten garbitu, txiripaz»
Anton Ormaza
“Ez dut uste espainolek sano jokatuko dutenik”
Txema Anda Fernandez
Tindufen, etsipenaren patologia da nagusi
Rafael Iriondo Aurtenetxea
Nire betiko ilusioa erdiko aurrelaria izatea zen
Joxe Landa
Aitak irakatsitako doktrinari erreparatzen diot
Begoña Zabala Gonzalez
Lehengo erradikalismora itzuli behar du feminismoak
Pirmin Aldabaldetreku Arruti
Egin nahi nuena egin eta gero, etxean nago
Xanti Iparragirre
«Ahotsa bertsolariak du, inork izatekotan»
Koldo Izagirre
«Basques’ Harbour anti-Kresala da guztiz»
 
© berria.info - 2006
     
  © BERRIA-Edizio Digitala
berria@berria.info - www.berria.info
Euskal Editorea S.L. , Martin Ugalde Kultur Parkea 20140 Andoain Tel 943 304 030 Fax 943 590 172