l ZERRENDA OSOA    l BILAKETA       
l Guztira 105 elkarrizketa daude. 1etik - 10era bitartekoak ikusten ari zara l
2006-04-09 
Documento sin título
 
Sahara eta Tinduf sarritan aipatzen ditu. Urteak dira han ebakuntzak egiten hasi zela, urteak dira sahararren alde lanean ari dela. Hango egoerari buruz, elkartasunaz, nazioarteaz mintzatu da.
 

«Tindufen, etsipenaren patologia da nagusi»

Amagoia Iban.- Aita militarra izaki, Tetuanen (Maroko) jaio zen Txema Anda Fernandez, 1947an. Asteazkenean bete zituen 59 urte. 1981etik, Gasteizen bizi da, eta Gasteizen jarri du hitzordua kazetariarekin. Esandako orduan, Santiago ospitaleko atarian agertu da, gurpil poltsari tiraka. Ospitale horretan egiten du lan, otorrinolaringologoa baita. Urrunagora begiratzeko lana ere hartu du, ordea, eta Mendebaldeko Saharara, Tindufeko errefuxiatu kanpamenduetara eramaten du gogoak. Otsailaren 27an bete ziren 30 urte Fronte Polisarioak SEAD Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoa aldarrikatu zuela, eta SEADen Gasteizko Lagunak elkarteko kidea da mediku hau aspalditik. Elkarte horrek koordinatzen du Tindufeko errefuxiatu guneetan bizi diren sahararrei ebakuntzak egiteko sarea. Batez beste, urtean hiruzpalau aldiz joaten da Tindufera.

Noiz ikusi zenuen Sahara parez pare lehen aldiz?

Txema Anda Fernandez: Saharako basamortua aspaldi ezagutu nuen. Mendebaldeko Sahara, duela ez hainbeste. Eta errefuxiatuen kanpamenduak, 1989an. Handik hona etorritako hainbat umeri ebakuntzak egin nizkien, eta hara joatea erabaki nuen. Urte batzuk joan dira ordutik, baina nik zuzenean ezagutu nituenerako, hamahiru urte zeramatzaten erbestean jada hangoek. Marokoko Armadaren erasoetatik eta okupaziotik ihesi —milaka zibil akabatu zituzten!—, guztia atzean utzi eta basamortua zeharkatua zuten. Benetako genozidioa egin zuen Marokoko Armadak sahararrekin.

Zer sentitu zenuen Tinduf lehen aldiz bisitatu zenuenean?

Txema Anda Fernandez: Gerra bukatzeko zegoen, su-etenak eta bake itunak etortzeko zeuden, baina nik ez nuen arma bakarra ere ikusi kanpamenduetan. Jendearen arteko harremanak oso onak ziren, umeak zoragarri tratatzen zituzten, egitura oso komunitarioak zituzten... Berrehun mila pertsona inguru bizi ziren han. Berlingo Harresia botatzeko zorian zeuden, eta ez zegoen goserik. Munduan une hartan zeuden bi blokeetan, bakoitza bere bloke kideez arduratzen zen, eta elkartasun eta konpromiso maila batzuk erdiesten ziren. Aljeria eta Kuba ez ziren aberatsak, baina ateratzen zuten sahararrei laguntzeko modurik. Materialki, ni hara joan nintzenean, sahararrek ez zeukaten gauza handirik, baina bakea eta giro ona aurkitzen zenuen haien artean.

Eta ebakuntza sistema bat antolatu zenuten Tindufen bertan.

Txema Anda Fernandez: Bai. Hangoak hona ekartzeko aukera ez zen onena, gure ustez, eta kirurgia gune egonkor bat han bertan antolatzea erabaki genuen. Kubako eta Aljeriako adituek ezinezkoa zela uste zuten, baina posible izan zen. Kirofanoak antolatu, eta lanean hasi ginen. Oftalmologia eta otorrinolaringologia ebakuntzetan zentratu ginen. Kirurgia onkologikorik ez dugu egiten, ez dugulako nahiko denborarik halako kasuei jarraipen egokia egiteko.

Kanpamenduetan, gaur egun, zein dira gaitz ohikoenak?

Txema Anda Fernandez: Beherakoa, batez ere, eta arnasketa sistemako gaitzak. Umeen artean, elikadura txarraren ondorioak nabarmenak dira, janari faltagatik. Eta haurdun dauden emakume askok umea galtzen dute, eta erditzeetan ume eta ama dezente hiltzen dira.

Zer-nolako elkartasun sarea zegoen antolatuta Tindufen hara lehen aldiz joan zinenean?

Txema Anda Fernandez: Garai hartan ez zegoen gaur egun bezalako GKE Gobernuz Kanpoko Erakunderik. Gurutze Gorria eta halakoak bazeuden, baina oso GKE gutxi. Frantziako bakarren bat bazegoen, eta Nazio Batuen Erakundeko Errefuxiatuentzako Komisariatu Nagusia ere bai. Eta erakunde hori, dei iezaiozu ingelesez UNHCR, dei iezaiozu gaztelaniaz ACNUR, dei iezaiozu frantsesez HCR, NBEren adar bat da, eta errefuxiatuen egoeraren ardura dauka, baina bere ardurak saihesten bukatu du. ACNUR ez da GKE bat, diru eske hasten denean-eta GKE mozorroa janzten duen arren. Iragarkiak egiten ditu telebistarako, jendea nahasteraino, baina ematen duen irudia gezur handi bat besterik ez da. Gaur egun, GKE itxura egiten duten erakunde asko gezur hutsa dira, eta GKE asko bateko eta besteko zerbitzu sekretuetakoek kolonizatuta daude, oso bide egokia direlako lurralde batera inori azalpenik eman gabe sartu ahal izateko.
Hori bai: GKEen ideologia gauza bat da, eta horien izenean aurki dezakezun jendea beste bat. Izan ere, nik ezagutu ditut ideologikoki negargarriak ziren GKEetako kide oso onak eta baliagarriak. Alderantzizkoa ere gertatu izan zait.

Tinduf lehendabiziko aldiz bisitatu zenuenean gune idiliko bat ikusi zenuela aipatu duzu lehen. Zenbateraino aldatu da hori urteekin?

Txema Anda Fernandez: Iraultza guztiekin gertatzen den bezala, nazioarteko egiturek ideiak eta helburuak urardotu ahala, buruzagiek lidergoa galdu ahala, jendea aterabide indibidualak bilatzen hasi zen, eta halakoak gertatzen hasten direnean, egoera txartu egiten da.

GKEak asko ugaldu dira azken hamarkada eta erdian. Tindufen ere bai?

Txema Anda Fernandez: Bai. Onerako izan ote den? Zurea ez den ingurune batean egiten duzun orok kutsatzen du, hori argi dago. Aho biko labana da. Badago halako euronartzizismo bat, eta neokolonialismo bat inposatzen ari da gure tradizioa eta historia ez daukaten herrialdeetan. Homologazio antzeko zerbait eskatzen zaie herrialdeei, gurekin hitz egiteko aukeraren truke, eta guk bezala jokatzen dutenean homologatzen ditugu. Baina nola jokatuko dute Danimarkan bezala munduko beste muturrean? Guztiok daramagu euronartzizismo hori geure baitan, neurri batean. Onenak garela uste dugu, baina ez dugu benetako analisirik egiten. Europa desastre bat da. Europa leize izugarriak ari da sortzen batzuen eta besteen artean. Europa Altzairuzko Hesi berria bilakatzen ari da.

Europan legez kanpokotzat jotzen ditugun migratzaileak ikusteko aukerarik izan al duzu sahararrei egindako bisitetan?

Txema Anda Fernandez: Noski. Nuadibun, Nuakchoten, Tangerren, Melillan, Nadorren... ehunka mila pertsona daude hesia noiz gaindituko zain. Batek esaten zidan: «Nahiago dut Parisko kale batean hil hemengo hondarretan baino». Eta etorri egingo dira. Ezin dugu hori ekidin. Eta gure gizarteetan, neurri bateraino bakarrik onartzen dira gu bezalakoak ez diren pertsonak. Neurri hori gainditzen denean, izan ere, gorroto xenofoboa lehertu egiten da. Ezin diegu hori utzi oinordekotzan. Gure ardura da oinordekotza hori ezabatzea, herrialde asko txikitzeari esker bizi izan garelako primeran hemen. Herrialde horiekin zorretan gaude, eta zor hori haiek gure parekotzat jotakoan kitatuko dugu. %0,7ko zifra jarri diogu elkartasunari, kristorena balitz bezala, eta kaka zahar bat da. Zifra %10ean edo beste kopuru benetan garrantzitsu batean jarri arte, ez dugu inoren kanpo zorrik kenduko. Gure agintariek interes ekonomiko eta politikoengatik tokian tokiko diktadoreei eskua estutzeari utzitakoan, benetako lapurrak babesteari utzitakoan, garapena bakoitzak bere herrian gozatzeko modua izan dezan bultzatutakoan, zor historikoak kitatzen hasiko gara.

Eta sahararrekiko zor historikoa, zehazki, zenbateraino ari da kitatzen nazioartea?

Txema Anda Fernandez: Gobernuek-eta bidaltzen dute haiek jasotzen duten elkartasun laguntza gehiena. Otsailean izan ziren uholdeekin, kaleko jendearen laguntza ere eskatu zen, txikizio handiak izan zirelako, baina jende horrek jarritako dirua ez da ezer izaten erakunde ofizialek bideratzen duten diruaren aldean. Diru hori, baina, kontzientzia txarra lasaitzeko modu bat besterik ez da, nolabait esatearren. Zein da sahararren kanpamenduetako osasun arazoentzako benetako konponbidea? Botikak ez, politika baizik. Sahararren osasun arazo gehienak erbestearen ondorio dira. Zein da, beraz, behar duten tratamendua? Politikoa, noski. Handik ateratzeak eta beren etxera itzultzeak sendatuko ditu. Etsipenaren patologia da nagusi han. Injustiziak min egiten du, aizu! Eta 30 urte dira jada.

Egoera horretan beste 30 urte gehiago egin ditzaketela uste al duzu?

Txema Anda Fernandez: Beldurra ematen dit baietz pentsatzeak. Neke handia dago, hala ere, eta memoriarik gabeko belaunaldi bat ere bai. Batzuek kanpoan ikasi dute, oporretan atzerriko etxeetara joan dira besteak, eta ez daukate beren herriaren oroitzapenik. Bere etxea atzean utzita Tindufera joan zenak askoz beroago aldarrikatuko dizu bere lurra, eta gaur egun Tindufen dauden askok ez dute atzean utzitako etxerik memorian. Horrek badu eragina, eta diaspora bat ari da gertatzen. Memoria komun bat indartzeko moduak badaude, hala ere. Marokok okupatutako herrialdeetan independentziaren alde gertatzen ari den altxamendua izan daiteke bat; eta armak berriz hartzea ere bai.

Azken hori gerta al daiteke?

Txema Anda Fernandez: Gero eta zailagoa da, mundua ez dagoelako horrelakoetarako. Gerra programatu egiten da, eta gerra batzuk programatzeko daude oraindik. Aljeriaren eta Marokoren artean gerra hasiko balitz, adibidez, Saharako kontua plazaratuko litzateke. Gauzak egun batetik bestera aldatzen dira, hala ere, eta gerra aukera inork ez du baztertzen. 2001eko Paris-Dakar jokatu zenean, esate baterako, gerra berriz pizteko zorian egon zen. Horretarako baldintza geopolitiko egokienak ez zeudela iritzita, azken unean, sahararrek atzera egin zuten, baina eraso militarra prestatuta zegoen. Gauzak bizkor aldatzen dira, ordea. Hil honen amaieran, NBEko idazkari nagusi Kofi Annanek Mendebaldeko Saharari buruzko txostena aurkeztu behar du, ebazpen bat ekarri behar du horrek, eta ikusiko dugu.

SEADeko presidente Mohamed Abdelaziz Kofi Annanekin bildu da aste honetan bertan. Sahararrei duela hamabost urte agindu zitzaien autodeterminazio erreferenduma ez dela egin eta NBEk erreferrendum hori egiteko eratu zuen misioak [Minurso] bere lana ez duela betetzen salatu zuen Abdelazizek. Zer diozu zuk Minursori buruz?

Txema Anda Fernandez: Paso egiten du, erabat. Ez da erreferendumik egin, sahararren giza eskubideak zapaltzen segitzen dute marokoarrek, eta Minursokoek ez dute ezer egiten. Marokoarrak Europarako bidean doazen emigranteei jazartzen zaizkienean ere, ez diete laguntzen. Azkenean, sahararrek laguntzen diete! Kafkaren istorio bat ematen du...

Eta zer rol jokatzen du hor Espainiak? Sahara Espainiaren kolonia izan zen, eta Marokoko erregearekin negozioak eta elkarlanerako itunak ixten ikusi ditugu PSOEko gobernukoak.

Txema Anda Fernandez: Espainian jende asko dago Sahara independentearen alde, baina interes ekonomiko eta estrategiko asko daude tartean. Azkenean, Espainiako agintariak ez dira asaldatzen Marokok jendea desagerrarazten duela ikustean. Kartzelatze masiboak, erasoak, giza eskubideen urraketak eguneroko ogia dira han, eta horren aurrean batzuek erakusten duten zinismoa ere bai.

Sahararren aldeko lanean hasi baino lehen beste mugimenduren batean militatu al zenuen?

Txema Anda Fernandez: Bueno, unibertsitatean ikasle nintzela, Francoren aurkako mobilizazioetan ibili nintzen, normala den bezala. Ikasketak bukatutakoan lanean hasi nintzen, ordea, eta nire ibilbide profesionalerako garrantzitsuak ziren hainbat gauza egin nituen arren, lanak gainerako guztia jan zidan, nolabait. Urte haietan ez nuen ezertan militatu. Garai horrek ahalbidetu zuen ni orain hemen egotea, seguruenik, baina txolin samarra izan zen. Francoren heriotzaren urteurrenean heldu nintzen Gasteizera, 1981eko azaroaren 20an. Hona etorri eta berehala murgildu nintzen sindikatu giroan, eta horrek arazo sozialekin harremanetan jarri ninduen.

Francori eskua ematen ageri zara argazki batean.

Txema Anda Fernandez: Bai, eta ederrak komeriak argazki hargatik! Institutuan ikasle nintzela, atletismo egiten nuen, eta Espainiako txapeldun geratu nintzen behin. Txapeldun guztiak Pardoko jauregian hartzea bururatu zitzaion Francori, eta han joan ginen denak. Hari eskua emateko txanda heldu zitzaidanean, zerbait esan nion Francori, eta hark ez zuenez ulertu nik esandakoa, aldamenekoak galdetu egin zidan. Aldameneko hari erantzutekotan nengoen une berean, argazkia atera zidaten, eta hor ageri naiz argazkian, Francori eskua emanda eta beste bati begira. Institutuko zuzendariak bere bulegora deitu zidan, eta errieta egin zidan, Francori errespetu falta lotsagarria agertu niola esanez. Izugarriak entzun nituen.

Eta etxean nolako giroa izaten zenuten? Aita militarra zenuelako diot...

Txema Anda Fernandez: Eztabaida asko izaten genuen etxean. Aita oso ondo konpontzen zen nire lagunekin. PCEkoak [Espainiako Alderdi Komunista] ziren gehienak, oso gorriak, eta haietako batek duela gutxi esan zidan gure aitarekin asko akordatzen zela. Militar «demokrata» ote zen eta beste aipatu zizkidan, eta, tira, gure aita ez zen ohiko militar haietako bat, baina bere umeak oso lotuta zeuzkan. Bolada askotan, oso gutxi hitz egin nuen aitarekin, eta orain pena dut horregatik. 1976an hil zen, eta harekin hitz egiteko kontu asko geratu zitzaizkidala sentitzen dut.

 

 
Txutxo Abrisketa
“Nire barnean Euskal Herrian biziko naiz beti”
Jose Luis Elkoro
«Ez ninduten garbitu, txiripaz»
Anton Ormaza
“Ez dut uste espainolek sano jokatuko dutenik”
Txema Anda Fernandez
Tindufen, etsipenaren patologia da nagusi
Rafael Iriondo Aurtenetxea
Nire betiko ilusioa erdiko aurrelaria izatea zen
Joxe Landa
Aitak irakatsitako doktrinari erreparatzen diot
Begoña Zabala Gonzalez
Lehengo erradikalismora itzuli behar du feminismoak
Pirmin Aldabaldetreku Arruti
Egin nahi nuena egin eta gero, etxean nago
Xanti Iparragirre
«Ahotsa bertsolariak du, inork izatekotan»
Koldo Izagirre
«Basques’ Harbour anti-Kresala da guztiz»
 
© berria.info - 2006
     
  © BERRIA-Edizio Digitala
berria@berria.info - www.berria.info
Euskal Editorea S.L. , Martin Ugalde Kultur Parkea 20140 Andoain Tel 943 304 030 Fax 943 590 172