l ZERRENDA OSOA    l BILAKETA       
l Guztira 105 elkarrizketa daude. 1etik - 10era bitartekoak ikusten ari zara l
2006-02-19 
Documento sin título
 
Sua nahi, Mr. Churchill? du liburu berria. Ipuinak dira azalean. Mamian, Basques’ Harbour-eko kontuak. Kontu gehiago. Nostalgiatik idatziak, nostalgiarik gabe. Goren mailako literatura, portuaren herdoiletik datorrena.
 

«Basques’ Harbour anti-Kresala da guztiz»

Miel A. Elustondo.- 1987an jarri zion portuari izena: “Basques”. Poesia liburua izan zen orduan, galdezka izenburuan: Non dago Basques’ Harbour.
Poemak irakurri ahala jakin genuen:

Aitortzen dizut portua dela
Nire aberri bakarra
Aitortzen dizut portua dela
Nire aberri bakarra
Hantxe daukat nik lastre handian
Oroitzapenen gabarra.

Bertara jo du berriz Koldo Izagirrek eta ipuin liburua osatu. Idazlan bete-betea. Lehenengo ilaratik azkeneraino intentsitate beldurgarrikoa. Ongi idaztearen eta benetako artearen arteko aldea begien bistara jarri diguna.

Irakurtzen hasi orduko jabetu gara: irakurri eta ikasteko liburua dugu Sua nahi, Mr. Churchill? Liburu serioa, inportantea, senez idatzia, konbikzioz egina... Aurreko lanak, Non dago Basques’ Harbour haren edo Agirre zaharraren kartzelaldi berriak-en merituak hausten dituen liburua...

Koldo Izagirre: Hori inportantea da idazle batentzat... Aurrekoak deskargatzeko, haien pisua gainetik kentzeko. Nire azken nobelak bazeukan egilearentzako lelo anulatzailea bihur litekeen pertsonaia…

Agirre zaharra, alegia...

Koldo Izagirre: Bai, pertsonaia “popularraren” kondena hori. Lotura hori apurtzea oso inportantea da idazle batentzat, tristea da “XX idatzi zuen egilearen lan berria” dioen publizitatea. Uste dut beste pertsonaia mordo bat sortu dudala Sua nahi, Mr. Churchill? honetan, haren amorrurako.

Beste zenbait idazlek horixe esplotatu nahi izango lukete, soka luzeko bildumak...

Koldo Izagirre: Bai, horri heldu, sagak osatu, adibidez. Banekien Agirre delako horrek protagonismoa hartu nahiko zuela etor zitezkeen liburuen aurka. Horregatik egin nuen pertsonaia ni baino askoz zaharrago. Saga bat egin nahi izatekotan, idazleak adin bereko pertsonaia sortu behar izaten du, biak batera zahartzeko, alegia, idazlea eta pertsonaia. Nirea zaharra zen eta hilzorian egongo da, hil ez bada honezkero. Baina pertsonaia “hiltzeko” modu onena hauxe dela uste dut, neure burua horretara ez kondenatzea, beste mundu bat sortzea baizik, aurreko hura batere gogoraraziko ez duena.

Idazten ari zinela kontziente zinen horretaz, ala...?

Koldo Izagirre: Bai, helburua hori ez bazen ere. Liburuak gorputz bat hartzen duen neurrian konturatzen da norbera horretaz. Nobela ez da ahantzarazten bi edo hiru ipuinekin, mardultasun bat behar da. Gauzatzen joan ahala gero eta seguruago nengoen.

Eta ba ote daukazu kontzientziarik nolako liburua idatzi duzun?

Koldo Izagirre: Nik esan dezakedana da esku artean neukan materialaren mailako ipuinak idazten saiatu naizela. Kontziente naiz exijentzia handiarekin idatzitako liburua dela. Ez diot barkatu nire buruari.

“Orixek zioen moduan, gero eta jasoago idatzi behar dugu, auto-exijentzia derrigorrezko tresna da geure obra garatzeko. Ni, pertsonalki, ez naiz konformista, gero eta hobekiago idatzi nahi izaten dut.” Zure esana da...

Koldo Izagirre: Zer hobetu handiak dauzkat.

Ez diozula zeure buruari barkatu esan didazu. Intentsitate handiko liburua da, lehenengo ilaratik amaieraraino. Ez da atsedenik. Ez dago soberakinik. Ez dago, esaterako, “paragrafo hau fuera” esateko modurik.
Liburu trinkoa da horretan.

Koldo Izagirre: Ipuinak direlako da hori posible. Ehun metro korritzea bezala da ipuina, fuerte irten behar du, eta amaitu, ahal dela, fuerteago. Ezin da bidaia taktiko bat egin. Nobela batean, aldiz, bai, posible da. Pausaldia batean, atal berezia bestean, gogoeta hemen, ezertara ez datozela diruditen pasarteak han... Ikerketa-metodo bat da nobela, gogoetarako fikzioa.

Eta ipuina zer da, zure ustez?

Koldo Izagirre: Ipuina nire iduriko, narrazioaren lirika da. Poemaren intentsitatea behar du, hasi eta buka, eta haren biribiltasun formala. Ipuinak neurri fisiko laburra du, eta posible da intentsitateari eustea. Nobelan ez litzateke jasangarria izango.

Intentsitatez trinko da Sua nahi, Mr. Churchill? Indar bat bera dute ipuin denek...

Koldo Izagirre: Hori esaten duzula, trinkotasuna… Ipuin-liburuak, poema bildumak bezala, ez dira hasi eta buka irakurtzekoak, baizik eta atalka, astiro. Paradoxikoa da: luzeak jarraipena eskatzen du, laburrak etena.

Horretan nengoen. Are gehiago, zure liburuan. Medikuaren errezetak agintzen digun eran irakurtzekoak ditugu ipuinok: “bat, eguneko... eta osorik irentsi”... Zure idazkerak ez du margenik uzten. Ez dago aurkezpen egiteko astirik.

Koldo Izagirre: Ipuinak soberakinik gabe, eta liburua bera ere ipuin kengarririk gabe, horrelaxe jokatu dut. Ipuina narrazioaren lirika dela esan dizut, eta poema liburuak ere ez dira irakurraldi bakarrekoak. Banaka irakurri behar dira poemak, bestela okitu edo zorabiatu egin gintezke… Irakurri duten lagunekin topo egin eta denek ipuin ezberdinak nabarmendu dizkidate. Asmatu dudala dirudi.

Juan Kruz Igerabidek, ‘erraietatik’ idatzia dela zioen...

Koldo Izagirre: Laudorio handia da hori niretzat, hau ulertzen baitut nik Igerabidek esan duenarekin: idaztearen prozedura teknikoak ez duela ito edo ezkutatu ahal izan mintasuna, jantziak ez duela gordina ezkutatu, transmititu baizik. Pintoreek lehen trazuan pintatzen dutenean bezala, formari askorik begiratu gabe, adierazi beharrak berak forma aukeratu eta lantzera eramaten dituenean.

Baina zuk ez duzu horrela idazten, ez da posible trinkotasun hori lehen idatzian lortzea.

Koldo Izagirre: Ez eta bai… Nik ez dut idazten aldez aurretik antolaturiko eskema betetzeko. Obsesio bat daukat, mila zer pentsatu ematen dizkit, eta noizbait idazten hasten naiz. Ez dut apunterik erabiltzen ia. Baina gero lantzen dut aurretik egin ez dudana, sei eta zazpi bertsio idatziz.

Eta ez ote daukazu, ontzearen ontzez, lana hondatzeko arriskua?

Koldo Izagirre: Bai, arrisku hori ere badago. Kontuz ibili behar da oso. Horregatik da laudorio handia Igerabiderena, berak ongi ezagutzen ditu idaztearekikoak.

Sua nahi, Mr. Churchill? dugu liburuaren izenburua, baina azpitituluan ikusi uste izan dut nik benetako titulua: “eta Basques’ Harbour-eko beste kontu asko”.

Koldo Izagirre: Bi arrazoi dituzu hor; bata, teknikoa, bestea sakonxeagoa. Batzuetan ipuin liburuek izan ohi dituzten izenburuak, “Ipuinak”, “Hamasei ipuin amodiozko”, horrelakoak, generikoak izaten dira. Beste batzuetan, berriz, bertako ipuin baten titulua daramate. Bigarren era honetara egitea erabaki nuen nik. Gaiztakeria pixka bat ere nahi nuen tituluan, eta iruditu zitzaidan Sua nahi, Mr. Churchill? izenburuak bazeukala erakargarritasunik. Baina ez nuen nahi inork pentsatzerik ipuin hori zela nik gehien estimatzen nuena eta, horregatik, azpititulua jarri nion: “eta Basques’ Harbour-eko beste kontu asko”.

Horraino arrazoi teknikoa.

Koldo Izagirre: Beste kontu asko, alegia, ipuin bakoitzak kontu ugari dituela barruan, ez direla gertatu bitxiak edo hunkigarriak, besterik gabe. Mundu bat adierazi nahi nuen, gertakari, pertsonaia, inguru, asmo, porrot... kontu asko, ipuinetan emanak.

Non hasten da Basques’ Harbour? Zure lehen lana daukagu gogoan, Itsaso ahantzia. Orduantxe hasi ote zen Basques’ Harbour-en mundua?

Koldo Izagirre: Oso inkontzientea nintzen orduan, portu giroko poematxo batzuk argitaratu nituenean, duela… hogeita hamar urte! Ez neukan nostalgiarik, egunero bizi nuen nik mundu hura. Orain konturatu naiz mundu hark zer eman zidan.

Galdu egin denean.

Koldo Izagirre: Galdu da... gure kaleetan tailerrak galdu diren bezalaxe, Guantanamo industrialak sortu direnean. Lana espultsatu egin da kaletik, kuixidadearen izenean, estetikaren izenean, efikaziaren izenean, lan-egoera hobearen izenean, espekulazioa bitarte. Beharbada, horiengatik guztiengatik. Baina lana atera egin da gure egunerokotik. Kalea ez dago lan-munduari lotua. Langilerik ez dago kalean, langilea ez da biztanle. Presondegi urrunetara eraman dugu. Kalean ez dago garajerik, ez zurginik, ez iturginik, okinik ere apenas...

Alegia, ez dago langilearen artea miretsiko duen umerik bere tailerraren aurrean…

Koldo Izagirre: Tutuak jotzen du eguerdiro Donostian, eta nire imaginarioan tailerrak itxi, dendak itxi, kalea buzo urdinez jantzitako taldeek bete behar lukete, lanetik bazkaritara. Baina ez, etnografia industriala da tutua, jotzen du eta ez da inorentzat, eta donostiarrek jadanik ez dakite zergatik jotzen duen tutuak eguerdian.

Baina ontziak hor daude, lehen bezala, portuetan.

Koldo Izagirre: Pentsa zer gertatu den portuetan! Kale bat mundua baldin bada, portua mila mundu dira. Zeinen absurdua, kosmopolitasuna birtualak emango digula uste dugu! Hizkuntza, kolore, jende, materia ezberdinak daude portuetan. Nik portuko usainak dauzkat sudurraren memorian: kakaoa, fuela, herdoila, arrain usteldua, gatza, cock ikatza, platanoa, okumea, kafea… ingelesez eta alemanez egiten zidaten marinelek, munduko geografia ikasi nuen, mineralak bereizten…! Baina desagertu egin da dena, ez kontainerrengatik, baina bai langa jarri delako munduko portu guztietan, kameraz, guardiaz... Isolatu egin da portua ere.

Kuixidadeagatik…

Koldo Izagirre: Igandeetan ere ez dira portuak irekitzen, umeak ingura daitezen eta barkuak ikus ditzaten. Ezkutatu egiten zaigu mundu hori, eta ez dago hurbiltzerik Greziako edo Finlandiako bandera duen zamako batera, ez dago marinelekin hitz egiterik... Lana ez da ikusten, mundu urrun bat bezala gelditu dira portuak eta, noski, desagertzera doaz, superportuak egitearekin batera urrunago daramatzate portuak…

Itsasoari eta mendiari kendutako industrialdea berrietara...

Koldo Izagirre: Horixe bera, eta gure hurbilekoak laket-portuak izango dira, Iparraldean esaten duten bezala, bela-ontziak eta beste. Horrek eragin handia izan du nire lanean. Langileria eta jende xehea jarri nahi izan dut protagonista, lanean madarikatzen dabiltzanen duintasuna islatu nahi izan dut.

Liburuan, ordea, ez dago espantu nostalgikorik, heiagorarik, malkorik. Egon gabe dagoenak bezala idatzi duzu, bertako bat bezala...

Koldo Izagirre: Liburuan ez dago nostalgiarik, nahiz eta nire barnean egon. Hori oso inportantea zen, adierazi nahi nuena adierazteko, alegia. Historiak ez duela etenik. Nik aurrera eta atzera egiten ditudan saltoak eta narratzailearen ikuspuntu-desplazamenduak ez dira estetika hutsa, edo joko nostalgikoak. Nik uste dut, benetan, gure berraragiztatzea historian gertatzen dela, eta ez budismoan. Haragiztatu, historian haragiztatzen gara, gugan datorrelako historia. Iragana zen hori transmisioan dabil, dela nire kasuan, dela nire inguruan. Liburuan kontatzen ditudan istorio guztietan haragiztatze modukoa dago. Gure derrotetatik oraingo ezintasunetara.

Ezintasunean, baina konformismorik gabe: horrela ageri dira pertsonaiak…

Koldo Izagirre: Jendeak iragan bat dauka, frustrazioak ditu, baina, hala ere, ez da horretan geratzen, ez du negarrik egiten, eta, ahal duela, aurrera egiten du bere kontradikzio guztiekin. Bere historia kanbiatu nahi duelako, zinikoa delako, beldurtia delako, edo kontzientzia duelako, berdin da. Baina jendeak aldatu egin nahi du, hobetu, eta hor nahiaren eta ezinaren arteko borroka dago etengabe. Jendeak ihes egin nahi du, adibidez, eta egitate frustratuz beterik dago liburua.

Portua geltoki bezala, alegia, abiapuntu bezala.

Koldo Izagirre: Hala da, bai. Harreman heldu bat eduki nahi du protagonista batek. Ez da posible izango. Beste ipuin batean, batailoietan lanean dabilen gazteak amets egiten du emakumearen gorputza ukitzen duela, baina ez du lortuko inoiz. Egitate frustratuak etengabe. Ihes egin nahi dutenek, berriz… Batzuek Amerika liberatzera ihes egin nahi dute, eta ezingo dute ontziratu. Beste batzuek Liverpoolera, eta asmatu egin behar dute Liverpool, ez daukate beste modurik, edo Amsterdam erreal batean bere izaera errealizatu nahi duena ez da iritsiko….

Baina jendea ez da bertan goxo gelditzen ezintasunean.

Koldo Izagirre: Ez, jendeak justiziaren premia daukalako, hori da inportanteena pertsonaien eta gertatuen garapenean. Ez du amore ematen. Porrot egiten du, baina bizipoza dauka, beharbada bere eguneroko frustrazioak amets kolektibo batean konpentsatzen dituelako.

Nahiaren eta ezinaren arteko borrokan, beraz, zoriontsua zen mundu hura?

Koldo Izagirre: Neurri batean, bai. Elkartasunak eta aurrera egin nahiak ematen zuen poza zeukan mundu hark. Poza, tristura handi batean. Frankismoan ez zegoen irtenbiderik, ez inora ihes egiterik, baina konforme egotea lotsagarria zen... “Triste” esan dut, baina liburua ez da tristea, mikatza baizik. Luis Martin Santosek aipatzen zuen dialektika dago pertsonaietan, eboluzionatu egiten dute, gertakariek ez dute jendea lehen bezala uzten, protagonista ez da pertsona berdina ipuinaren hasieran eta amaieran… Zoriontasun hori.

Non hartzen zuen arnasa mundu horrek?

Koldo Izagirre: Borrokan, erresistentzian, elkartasunean. Borrokan, diot, eta ez naiz borroka politikoaz ari, ez da borroka politiko zuzena. Borroka hitzaren zentzu zabalenean. Erresistentzia pertsonala, duintasuna... horretan adostasun jenerala zegoela uste dut: “Gu ez gara horiek, gu bestelakoak gara”. Mesprezu handi bat frankismoaren egiturarekiko eta saldu guztiekiko. Horregatik miresten dut jende hori. Horregatik egin nahi izan diot omenaldia, nolabait.

Beraiek ez dute omenaldi honen berri, jakina.

Koldo Izagirre: Ez, ez dute, eta ez dute zertan eduki. Ez dut anekdotario bilduma bat egin, ez heroi ilunen katalogo bat. Gaur egunerako idatzi dut, eta balizko omenaldi horren bitartez gai aktualak landu ditudala uste dut, beldurra, akomodazioa, lekukotza, itotasuna, ezintasuna...

Hitz egidazu gailegoei buruz. Maitasuna, miresmena, elkartasuna... zertan dituzu galiziarrak?

Koldo Izagirre: Presentzia handia du gailegoak portuan. Kontu historikoa da. Gailegoak euskaldunek zapalduta egon dira. “Gailego” hitza bera ere, mesprezuzko adjektiboa zen zenbait tokitan. Langileak gailego eta armadoreak euskaldun. Hasieran, sorburuan, greba bat hondatzeko ekarri zituzten, greba apurtzera, baina integratu egin ziren. Euskaldunak nerbioso jartzeko moduko akzioak ere egin zituzten…

Adibidez?

Koldo Izagirre: Apaiz bat akabatu zuten, espioitza lanean harrapatu zuten herrian bertan, eta Arrandegi kaleko izkinan eman zioten tiro bat buruan.

Egia esan, “euskaldunek” ez zuketen horrelakorik egingo.

Koldo Izagirre: Ezta soka bat lepotik pasatuta gorpua arrastaka ibili auto bati lotuta, zentzagarri…

Gogorrak, galego pasaitarrak…

Koldo Izagirre: Bazuten anarkia erradikal primario bat, ez oso kultua, ideologizatu gabekoa, salbaia... Anarkia primarioa gorabehera, ez ziren frankista egin; aldiz, erresistentziarekin bat egin zuten, bou-etan ibili ziren eta euskaldunekin batera hil ziren frentean. Portua, berez, mestizaia da. Eta kalean entzun nituen lehen hitzak galegoak izan ziren, lagun asko ditut galegoak eta zer esanik ez guraso galegodunak… Bizi handia eman diete galegoek Euskal Herriari, kostaldean bereziki.

Liburu hau idazteko egin behar izan duzun lan handia etorri zait burura oraintxe...

Koldo Izagirre: Lan handia… Idaztea beti da lan handia, publikatzekotan. Irakurleari zor diozun errespetuagatik.

Zure lanean erabat estutu dituzu hizkuntza eta literatura, erabat estutu gaituzu irakurleak...

Koldo Izagirre: Nik ez dakit bestela idazten. Ez dakit Markos Zapiainek esan zuen afasiara iritsiko naizen, baina egia da nik ezin dudala –lako, bait–, zeren... idatzi. Txisteak esplikatzea iruditzen zait.

Ba ote?

Koldo Izagirre: Izugarri landua daukagu gure kultura bisuala. Filmak ikusten ditugunean ez dugu protagonistaren off-a behar, zer ari den pentsatzen jakiteko. Begiratuak, jarrerak, edo kafea eskatzeko erabili duen moduak adierazten digu bere umorea, edo pentsatzen ari dena. Aski da Al Pacinoren plano hurbil bat ikustea jakiteko gozatzen ari den, sufritzen, edo noraezean dabilen. Zergatik ez dugu hori literaturara aplikatzen? Zergatik gara hain bizkorrak ikusian eta hain motelak irakurrian?

Idatzian, alegia.

Koldo Izagirre: “Bileran entzun zituenak entzunda, Eusebio altxa egin zen, haserre”. Nik ezin dut horrela idatzi. Bietako bat, edo esaten dut haserretu egin zela eta irudika dezala irakurleak altxa egin dela –jakina, haserre–, baina bilera batetik altxa eta alde egin baldin badu, badakigu haserre dagoela. Esan nahi dut nik ezin dudala enfatizatu, ezin dudala soberan dagoena idatzi, eta ipuin batean are gutxiago. Hori janzten baldin badugu, “Euxebiok, entzutez nardaturik, ukaldi zakar bat jo zuen mahaian eta, altxaturik, purrustadaka alde egin zuen bileratik denak ahoa bete hortz lagata”, euskara ederra dela esango digu kritikak, baina hori ez da literatura.

Bat egiten duzu orduan Truman Capoterekin…

Koldo Izagirre: A, bai? Ipuinlari gringoetan maiteagoa dut Ray Bradbury.

Sua nahi, Mr. Churchill? irakurri eta kaskoan ibili dut Truman Capoteren harako hura: “Egun batean idazten hasi nintzen, neure burua bizitza osorako ofizio noble baina gupidagabe bati lotzen niola jakin gabe. Jainkoak dohain bat ematen dizunean, zartailu bat ere ematen dizu; eta zartailu hori auto-flagelaziorako besterik ez da. Baina hori ez nekien, noski. Abentura-istorioak, hilketa-misterioak, komedia satiriko laburrak, antzinako esklaboek eta Gerra Zibileko beteranoek niri kontatutako ipuinak idazten nituen. Dibertigarria zen oso... hasieran. Ongi idaztearen eta gaizki idaztearen arteko aldea aurkitu nuenean bukatu zen festa, eta gero are aurkikuntza asaldagarriagoa egin nuen: ongi idaztearen eta benetako artearen arteko aldea; somagaitza da, baina izugarria. Eta horren ondoren, zigorra zirti-zarta! hasi zen”.

Koldo Izagirre: Alegia, “Euxebiok bileratik nola altxatu behar duen” ikasi zuela noizbait. Beste modu batera esanda, idaztea plazerra eta sufrimendua da, ez dago erdibiderik. Kentzen dakiena da idazle ona. Edertasun partzialak kentzea mingarria da, baina ezinbestekoa. Eta kendu eta kendu eta kendu: “Harri puska neukan, harri puska ikaragarria eta, azkenean, Oteizaren irudi txiki horietako bat geratu zait!”. Baina, eman!, eta hari ere kentzerik baldin badago, kendu! Soberan dagoen hori, kendu.

Edertasun partzialak kenduta ere, bertan irauten al du edertasunak?

Koldo Izagirre: Ederrago, baldin istorioak poesia puntu hori badauka.

Baina horrek gero eta ipuin laburragoak egitera eraman behar zintuzke…

Koldo Izagirre: Ez derrigorrez. Nik kontu asko neuzkan esateko, ipuin bat baino gehiago da ipuin bakoitza.

Liburuan baitezpadakoa izan zait egilearen ikuspegia. Egon gabe dago, esan dizut.

Koldo Izagirre: Ikuspuntu batetik idazten dugu beti, eta ikuspuntuaren hautuan dago idazlea. Egon gabe egon behar du, bai. Kazetaritzan ikasi zuten ipuinlari askok. Liburu honetan, “edertasun partzialak” esan genitzakeenak protagonisten ahoan utzi ditut, nire berriemaileek oso ondo hitz egiten dute. Herriak hiztun bikainak ematen ditu, analfabetoek ez dute galdu mintzoaren ederra, “herri mutuaren eztarri frutukorra” aipatu zuen Arestik. Idazleok, zenbait salbuespen kenduta, aspaldi galdu genuen arte hori. Portuetako hizkera eder hori ere ekarri nahi izan dut, liluragarria da, transmisio eta trukaketa askoren emaitza: gaskoiera, frantsesa, galegoa, gaztelania, ingelesa, norvegiera… denetariko maileguak dauzkagu. Portuko hizkera entzunda nabigazio historikoak egiten ahal dira hitzez hitz.

Zuzentzaile ortografikoak erdia baino gehiago gorrituko luke zure liburuan...

Koldo Izagirre: Ez ortografikoak bakarrik, baita terminologikoak ere, eta sintaktikoak...

Kultura bisuala aipatu duzu eta, horri dagokionez, azaleko irudia besterik ez du irakurleak, Basques’ Harbour begiz ikusteko. Kontzesio hori egin diguzu, behintzat. Irudimenaz beste, argazki horretatik ikusten dugu zure portua...

Koldo Izagirre: Argazkia? Gorka Arresek aukeratu zuen, editoreak, eta ongi hala ere! Barku zaharra, lan handia ematen duena... “Libra estatxak!” entzun dute zubitik, eta horretan ari dira marinelak, ontzia bete ikatz nabigaziorako prestatzen. Eta agur alai bat egiten diote moilan geldituko den estekariari edo zamaketariari. Beste portu batera doaz, ikatza eta elkartasuna banatzen.

Idazleak egon gabe egon behar duela komentatu dugu, baina liburu honetan badago halako amarru gaizto bat: narratzailearen beraren eboluzioa ikusten dugu ipuinez ipuin, idazle bihurtzearen mailakatze baten antzekoa. Idazlea ez dago eskrituran egiten dituen nabarmenkeriengatik, ipuinaren barruko protagonista moduan baizik.

Koldo Izagirre: Ez guztietan, baina bai. Lehenengo ipuinean narratzaileak ez du idazten, marraztu baizik: marrazkia da bere idazlanik inportanteena. Idazten duenean, kopiatzen ari dela dio, edertasun bila. Ezinean dabil, edo ikasten, lehenengo pausoak ematen. Hurrena, magnetofoia erabiltzen du, baina historia kontatu dionari aldarazi egiten dio lehenengo bertsioa; eskua sartzen du historian, fikzioaren lehen pausoa du. Horrela ari da narratzailea. Eboluzioa dago, beraz, eta azkenean kontalari bihurtzen da eta entzule egiten du irakurlea: hasieran besteenak jasotzen zituen, azkenean bereak ematen ditu lasai, kontalari bihurtuta. Kanpoko idazleak –liburuaren egileak–, bat egin balu bezala ipuinen eta ipuinetako narratzailearekin. Hori ere adierazi nahi izan dut, ikasketa luzea dela idazletza. Batzuetan kontzienteago, besteetan inkontzienteago, baina ikasketa.

Jose Luis Otamendik liburu honen gainean plazaratu duen esan bat aldatuko dizut hona: “Koldoren itsasoa ez da itsasoa”.

Koldo Izagirre: Valeryk esan zuen, oker ez banago, euria ari duela adierazi nahi badugu, onena dela euria ari duela idaztea. Otamendik beste koxka bat igo du Valeryrena. Lan literario bati buruz esaten badugu euria ari duela irakurri dugula, biotakoren bat: edo ez dakigu literatura irakurtzen, edo irakurri duguna ez da literatura, meteorologia baizik. Baliteke tratatu portuario edo ozeanografikoa bezala irakurtzea batzuek Sua nahi, Mr. Churchill?, baina nik esango nuke, apaltasun harroan, irakurri gabe utziko dutela liburua.

Liburuak mundu bat adierazi nahi duela ulertu izan nion nik: itsasoa, ontziak, marinelak, portua, langileak... horixe Basques` Harbour: ustel usain, gasolio kirats, herdoila du kolore... Hau ez da Txomin Agirreren Kresala.

Koldo Izagirre: Anti-Kresala da guztiz.

 

Liburu-aurkezpenik ez

“Aurkezpenak oso ekitaldi tristeak dira. Errutinan sartu gara. Gauza praktikoa da aurkezpena hedabideentzat, erraz samar betetzen ahal delako kulturako espazioa transkripzio batzuekin eta argazki handi batekin. Baina izugarri mingarria da idazlearentzat, eta batere serioa ez irakurlearentzat; ez liburu-irakurlearentzat eta ez egunkari-irakurlearentzat. Idazlea Donostiako Konstituzio plazako arkupeetan edo KMnm azaltzea, liburua eskuan duela promozio-lanetan, promozionatu behar delako, baina ez nabarmenegi, eta betiko itxurak egin, liburu oso ona dela esan, hitz batzuk, Xabier Olarrak ‘liburu-aupamenak bota zuen lehengoan... hori dena errutina da. Kazetariek ez dute galderarik egingo, oso gauza logikoa, liburua ez baitute irakurri. Urduri daude gainera handik ordu erdira beste prentsaurreko batera joan behar dutelako, kultur programa berri batena, edo disko batena edo beste liburu batena... Azkenean, ekitaldi anti-literarioa da zeharo, liburu aurkezpena. Doako publizitatea da, besterik ez.

“Orain arte idazleak berak eraman du aurkezpenaren zama. Geuk egiten dugu liburuaren promozioa, liburuaren asmoa azaldu, etab. Hori, neurri batean geuri dagokigu, baina neurri batean besterik ez. Irudipena daukat argitaletxeak akomodatu egin direla eta ez dutela berririk asmatu joan deneko hamabost, hogei urte honetan. Eta ni behintzat oso nekatuta nago. Itxurakeria hori egiteko, nahiago dut ez egin. Proba eginez, horixe erabaki nuen: ‘Egin dezala liburuak bere bidea. Ea zer gertatzen den!’. Uste dut ez dudala liburu txarra idatzi, eta izentxoa daukadanez, egiten ahal nuen hori; gazte batek, edo hasi berri batek, ezingo luke. Nik bai.

“Zenbait mediok gaizki hartu dute erabaki hau, ez zaie batere ondo iruditu, informazioaren izenean: informazioa zor dietela irakurleei, eta hau eta hura. Lehen ez genuen hedabiderik, eta orain, aldiz, probatu dugu botika hori. Eta nik katilua betea daukat horretatik. Aski. Ez dut famosoa izan nahi, eta etengabe behartzen zaituzte famosoa izatera. Beste seriotasun batekin, beste anonimotasun eta apaltasun batekin hartu nahi nuke nire langintza. Beharbada beranduegi da, baina zenbait jende nola dabilen ikusita, nahiago dut atzera egin eta promozio-karrera horretatik apartatu. Ez dut mediatic people izan nahi.

“Nire nekadura dut aurkezpenak ez egiteko arrazoietako bat. Beste arrazoi bat, nabarmenkeriaren kontrako jarrera. Hirugarren bat, aurkezpen-sistemaren higadura. Zerbait berria asmatu beharra dago, asmatu beharra daukate argitaletxeek, liburuaren promozioa egiteko. Protesta moduan ere egin dut, liburua ez aurkeztea”.

Opari etiko eta estetikoa

Hizkuntza berritu nahi kontzientea dago behin eta berriz Koldo Izagirreren lanetan. Izan ere, horixe du sortzaileak mundua aldatzeko eskura duen modu nagusietakoa. Hain lo-belar gaiztoa da “fikzioa berdin gezurra”, “egia berdin errealitatea” bikoteek irentsarazi izan digutena! Agirretarren, Tartaloren, Fernandoren, Lazkao Txikiren, Mendekuak liburuaren, Angiolillorenean... logika eta kodigo etiko-estetiko berria, “beste errealitate bat” jartzen zaigu aukeran, hunkitzeaz harago. Basques’ Harbour hori, Balizko erroten erresuma,
"Prakadunen artekoak" ipuineko haurren Liverpool horretan dagoena nabarmena da, esaterako. "Libertad" ontziaz mutikoa jabetu zenik inork badu dudarik ala? Alabari mintzo zaion marinel itoa ez da akaso erreala, benetakoa?
Nik uste, izan zen Euskal Herri bat baino, izan ez zen Euskal Herri bat ageri zaigula Sua nahi, Mr. Churchill? honetan. Eta liburuan bederik badena, noski. Izan zitekeena, eta inon izatekotan, literaturan, lan artistikoan aterpe hartu beste aukerarik ez duen herri bat. Mundu honetarako muturrekoegia denez, garbiegia eta ezinegia denez, utziguzue sikiera mundu hori paperean eta jendearen sentieran landatzen. Hori izan liteke gure aberri bakarra. Oinarri etiko ez autoritarioa, antidogmatikoa, meneragaitza. Humanoa. Farfaila handirik gabe –baina edertasun inoiz burzoragarriari muzinik egin gabe inoiz–, jendearen jende neurria begien aurrean jartzen diguna. Soilik axalez eginak ez gaudela erakusten duen literatura, mamira eta barrunbe beltzenetara ere jotzen dakiena eta munduaren ikuspegi aniztasunaren ostertza zabaltzen diguna. Opari estetiko bat da lan hori: Koldo Izagirrek dio "nik hau erakutsi dizuet era honetan, baina ez dakizue ondo zenbat jende, zenbat gau diferente eta zenbat esateko modu dagoen!".
Asmatu egingo ditugu utopia posible den munduak. Hainbeste zor diogu gure aldiari, estetikoki bederen dana emotea maite den horri. Hor garaitu egingo dugu, poesia, kontakizun eta hizkuntza garaiezinak eraikiz.

Jose Luis Otamendi

 
Txutxo Abrisketa
“Nire barnean Euskal Herrian biziko naiz beti”
Jose Luis Elkoro
«Ez ninduten garbitu, txiripaz»
Anton Ormaza
“Ez dut uste espainolek sano jokatuko dutenik”
Txema Anda Fernandez
Tindufen, etsipenaren patologia da nagusi
Rafael Iriondo Aurtenetxea
Nire betiko ilusioa erdiko aurrelaria izatea zen
Joxe Landa
Aitak irakatsitako doktrinari erreparatzen diot
Begoña Zabala Gonzalez
Lehengo erradikalismora itzuli behar du feminismoak
Pirmin Aldabaldetreku Arruti
Egin nahi nuena egin eta gero, etxean nago
Xanti Iparragirre
«Ahotsa bertsolariak du, inork izatekotan»
Koldo Izagirre
«Basques’ Harbour anti-Kresala da guztiz»
 
© berria.info - 2006
     
  © BERRIA-Edizio Digitala
berria@berria.info - www.berria.info
Euskal Editorea S.L. , Martin Ugalde Kultur Parkea 20140 Andoain Tel 943 304 030 Fax 943 590 172