l ZERRENDA OSOA    l BILAKETA       
l Guztira 105 elkarrizketa daude. 1etik - 10era bitartekoak ikusten ari zara l
2006-02-26 
Documento sin título
 
Xanti Iparragirre (Errenteria, 1934) hogeita bi urtez bizi izan da Iparraldean, errefuxiatu gisa. Baina bertso munduan egin da ezagun bereziki. Orain, EHNA eskuan, sorterrira itzuli da
 

«Ahotsa bertsolariak du, inork izatekotan»

Eneko Bidegain.- Eskoriatzan (Gipuzkoa) bizi da, baina oraino lotura azkarrak ditu Ipar Euskal Herriarekin. Duela zenbait urte itzuli zen bere herrira, EHNA eskuan. Ordu arte errefuxiatu gisa bizi izan zen, hamar urtez klandestinitatean egon ere. Ezpeletan (Lapurdi) elkartu gara. Berezkoak dituen begitarte sakonarekim eta ahotseko dardaraz mintzo da.

Bertso irakasle gisa ibili zinen Ipar Euskal Herriko ikastoletan, duela 20-25 urte. Zer oroitzapen duzu?

Xanti Iparragirre: Hegoaldean ibilia nintzen, eta hemen zerbait ibili nintzen, ez anitz, baina pixka bat. Zenbait hilabetez ibili nintzen, baina gero denak utzi behar izan nituen, eta ez nuen gauza handirik egin… Hasi bai, baina bukatu ez.

Hasi zenuen lan hartan bertsolariak sortzeko gaia bazela ikusi zenuen, nahiz eta belaunaldi hartako bertsolaririk ez zen sortu?

Xanti Iparragirre: Bertsolariak ez dira sortu, baina zaletasuna bada. Garai hartako neska-mutikoak ikusten dira bertsolaritzaren inguruan.

Lan hura gerora Ipar Euskal Herrian sortu eta zabaldu ziren bertso eskolei begira egin beharreko lehen urratsa zen?

Xanti Iparragirre: Bai, lehen urratsa zen. Uztaritzeko eta Angeluko ikastolan nenbilela, nire inguruan ibili ziren Jesus Arzallus eta horiek. Horiek gero Hendaian abiatu ziren. Hori ikusi eta gero, poliki-poliki sortu ziren bertso eskolak. Bertso eskolek indar handia hartua zuten Hegoaldean, eta ikusten zen hemen ere gogo pixka bat bazela.

Nola ikusten duzu bertsolaritzaren gaurko egoera Iparraldean?

Xanti Iparragirre: Indarrean. Gazteak indartsu ikusten ditut. Indar handi bat behar da aurrera segitzeko. Gaurko egunean, bertsolaritza goiko gailurrean da, eta goiko gailurrean ez da denentzako lekurik. Orduan indar handi bat egin behar da, bakoitzak ahal duen mailan segitzeko. Batzuk goi mailan daude, beste batzuek beheraxeago egon beharko dute, beste batzuk errekara joaten dira.

Mundu gogorra zerbait lortu nahi duenarentzat?

Xanti Iparragirre: Ez da mundu gogorra bertsolari gisa. Elitekoa izan nahi baduzu, bai, gogorra da. Borroka gogorra da. Bertsolaria ez da bertsolari eliterako bakarrik, jende artekoa da, edozein tokitarako da bertsolari. Ez da txapelketarako bakarrik. Gauza da horrek hartzen duela lekua eta indarra; orduan, denak horra begira gaude. Baina hori ez da bidea, hortik ez baita denentzat hatsik.

Txapelketaren sistemarekin kritiko zarela ulertu behar da?

Xanti Iparragirre: Nik uste beharrezkoa dela, baina txapelketak beste asko uzten ditu bazterrean. Hori hala da, jendeak bakarrik txapelketari begira lan egiten duelako. Ez luke horrela behar. Bertsolaritza ez da hori bakarrik, askoz ere zabalagoa da.

Azaldu hori hobeki. Zer da zuretzat bertsolaritza?

Xanti Iparragirre: Edozein lekutan, behar den lekuan bertsotan egitea eta bakoitzak ahal duena ematea. Txapelketarako ez dute denek balio. Jendea itsutzen da txapelketari begira, eta hori ez da bide zuzena. Nahiago dut bertsolaritza bere zabalean hartu eta ez elitekoei begira bakarrik.

Iazko txapelketa nagusiak izugarriko jendetza erakarri zuen. Bertsolaritzaren osasun onaren seinale ote da?

Xanti Iparragirre: Holako prestaketa handi batek jende anitz erakartzen du. Ona den? Ez dakit. Horrek herriko bertsolaritzari ez dio onik egiten, gailurrekoak entzutetik behekoak entzutera alde pixka bat badagoelako. Baina jendeak txapelketa eskatzen du, eta jende asko bada prest.

Zer erran nahi duzu, BECeko saioa entzun ondoan beste bertsolari batzuk herabe izan daitezkeela kantatzeko?

Xanti Iparragirre: Ez dakit lotsa den. Garrantzi gutxiago ematen zaio gero beste batzuk entzuteari. Eta beharbada ez dira askoz txarragoak. BECetik kanpora bertsolari on asko bada. Baina handik kanpora gelditzeak halako beherakada bat ematen du, eta ez dakit ona den.

Non kantatzen duzu gogotik?

Xanti Iparragirre: Jende artean, afalondoan, mahai batean, jendeari grazia emateko, indarra emateko… Leku bakoitzean era batean behar da kantatu. Non zabiltzan eta zein jenderekin zabiltzan ikusita egokitu behar duzu.

Nola hasi zinen bertso kantari?

Xanti Iparragirre: Bertsolari gisa ez naiz oso ezaguna izan, eta gainera ez dut horretarako prestakuntzarik. Besteak entzunez ibili izan naiz. Gero irakaskuntzan hasi nintzen, eta uste dut orduan ikasi nuela gehienik. Ez naiz sekula sartu bertsolaritzaren mundu horretan, beti erdi bazterretik ibili izan naiz. Zaletasuna banuen, bai.

Nondik etorri zitzaizun zaletasun hori?

Xanti Iparragirre: Hori berezkoa dut. Zaletasuna bakoitzak hartu behar du nonbaitik. Zaletasunak tiratzen nau. Ez naute tiratzen bertsolaritzaren munduko beste gauza anitzek. Zaletasunak bai. Bertsolari elkartea eta gauza horiek ez dira ia beharrezkoak ere. Zaletasuna da behar duguna. Bakoitzak behar duena eginen du, baina ez da mundu handirik behar bertsolaritza zaintzeko. Lehen ere batere prestaketarik ez zen, eta, hala ere, bertsolaritza beti bizirik egon da. Bertsolariak iraupena segurtatua duela erranen nuke nik.

Bertsolaritza egoera anitzetan ikusten dugu: txapelketetan ez ezik, bertso afarietan, sagardotegietan, azoketan, ekitaldi politikoetan eta abar… Hori guztia da bertsolaritza?

Xanti Iparragirre: Hori guztia eta gehiago ere bai. Horregatik esan dut bertsolariak non dabilen ikusi behar duela, nor duen entzule, zertarako ari den kantuan…

Euskal Herriko egoerari begira salaketa egiteko tresna garrantzitsua da bertsolaritza?

Xanti Iparragirre: Niretzat, oso inportantea. Bertsolaritza da gehien-gehien libratu dena, nahiz eta traba txiki batzuk ukan. Bertsolaritzaren heineko askatasunik ez du inork izan, ez politikaz, ez Euskal Herriko arazoez mintzatzeko. Bertsolaritzak lan asko egin du, baina askoz gehiago egin zezakeen. Bertsolari elkartea bera oztopo bat da horretan. Ez du batere laguntzen, ez du urrats bat egiten ezertarako. Baina badira urratsak egiten dituzten bertsolariak. Eskerrak horiei. Itxaropen pixka bat bada. Ez da mitinik, ez predikurik bertsolari batek bezala hitza sar dezakeenik jendeen artean. Garrantzi handikoa da bertsolaritza.

Zergatik erraten duzu Bertsozale Elkarteak ez duela hori egin?

Xanti Iparragirre: Ez du ezertan sartu nahi izan. Nahiz eta Euskal Herriko arazoez elkarte eta jende anitz inplikatu den, bertsolari elkarteak ez du urratsik egin. Lehenetatik izan behar zuen, bertsolarien hitza entzuna eta onartua delako leku askotan. Elkarteak ez du egin egin behar zuen lanik.

Bertsolarien aberastasuna da iritzi askotakoak elkarrekin ari direla eta elkar errespetatzen dutela.

Xanti Iparragirre: Nik ez dut giro txarrik sentitzen. Gainera, kantatzen hasten direnean, nork antzematen dio zein den bat bestea baino abertzaleagoa? Ez dut ikusten desberdintasun handirik bertsolarien artean. Batzuek urrats batzuk gehiago egiten dituztela presoen alde eta holako gauzetan… Baina elkarrekin ez dira gaizki konpontzen.

Bertsolarien artean dagoen giro hori zergatik ez da beste eremu batzuetan?

Xanti Iparragirre: Esate baterako, elkartean?

Edo bertso mundutik kanpo.

Xanti Iparragirre: Baina bertso mundutik kanpo nork du ahotsa? Ahotsa bertsolariak du, inork izatekotan. Egun guziz bada nonbait bertso saioa, eta bertsolariak indar anitz badu, alde horretatik. Zaila da elkarrekin mintzatzea.

Euskaldunek ez dakigu elkarrekin lasai mintzatzen kalapitan aritu gabe? Beharbada ez da bakarrik euskaldunen gaitza…

Xanti Iparragirre: Ez, ez da gure gaitza bakarrik. Ez da erraza denekin fidatzen; gauza anitz pasatu da, gure artean anitz gorabehera izan da. Elkarrekin ongi konpontzea ez da erraza. Nahiz eta keinu batzuk egiten diren, oraindik ere ezberdintasun handiak dira euskaldunen artean. Elkarrekin lan egitea ez da erraza, nahiz eta bide hori jorratu beharko den geroari buruz.

Errefuxiatua zinen. EHNA egin eta sorterrira itzuli zinen. Nola bizi izan zenuen urrats hori?

Xanti Iparragirre: Halako garaipen txiki bat zen niretzat. Nola bizi izan dudan? Ez dut arazorik ukan. Gero, ez naiz asko joan dokumentazio horrekin joan ez naitekeen tokietara. Baina banabil. Zenbait kontrol ere pasatu ditut, eta orain arte utzi didate…

Guardia zibilek?

Xanti Iparragirre: Bai… Mutur beltza jartzen didate, baina orain arte utzi naute. Ez dakit, beharbada zaharra naizelako…

Zenbat urte egon zinen sorterritik aparte?

Xanti Iparragirre: Hogeita bi urte.

Itzultzeak zer eragin dizu bihotzean?

Xanti Iparragirre: Dena aldatua ikusi dut. Hogeita bi urtez gauza asko aldatu da begietarako, sentipenean ez hainbeste. Herrian ere ez da giro bera. Bakoitzak bere bidea egin du, eta gero hori bateratzea ez da erraza.

Gazte denborako lagunen artean?

Xanti Iparragirre: Hori da. Ez da erraza. Bakoitzak bere bidea egin du, eta nik ikusten dut halako… ez dakit, beldurra? Afari bat egiteko ez dago arazorik, baina eguneroko bizian elkarrekin lotzeko zailtasunak badira.

Hainbeste urtez errefuxiatu izanik, zure sorterriaz aparte, Iparraldea ere zure herri bihurtu da?

Xanti Iparragirre: Parte handi bat bai, eta hori Iparraldean leku anitzetan ibili naizelarik. Leku bakar batean egona izan banintz, uste dut oraino lotuagoa izanen nintzela. Iparraldean hamar urtez gordeta bizi izan naiz, eta denbora guzti horretan etxez etxe ibilia naiz. Lagun anitz egin ditut. Iparraldea ez dut erabat uzten ahal.

Ez dakit noiz, baina gainerateko errefuxiatuek ere zu bezala itzultzeko aukera ukanen dutelako itxaropena baduzu?

Xanti Iparragirre: Gaur egun, EHNArekin hara joan eta lana aurkitu behar baduzu, arazo handiak dira.

Arazo horiek gaindituko direlako itxaropena baduzu?

Xanti Iparragirre: Desira bai. Eta itxaropena ere… Ari dira poliki-poliki leku batzuetan txoko bat aurkitzen. Lantegietako nagusiek-eta prest egon behar dute EHNA dutenei lana emateko.

Baina beste baldintza da Espainiako Justizian auzirik ez irekirik ukatea, bistan da.

Xanti Iparragirre: Beste auzi batean sartzen bazara, ezin zara urrun joan. Zure izenean ezin duzu ezer hartu, ez autorik, ez etxerik…

Gatazka konponduko den arte…

Xanti Iparragirre: Gatazka asko dira, eta hori horietariko bat. Dokumentazioarena konpontzea luze joanen da.

Dokumentazioaren arazoa diozu, baina baita auziak artxibatzea, ihesi dabilenentzat amnistia ematea ere…

Xanti Iparragirre: Bai, bada arazo anitz konpontzeko, bai presoekin, bai alde guztietatik. Hitzak badira, jendeak gauza anitzez mintzo dira, baina egin, deus ez da egiten. Eta ez dut uste denbora laburrean gauza handirik egingo denik. Hori ez da urtebetean egiteko lana. Urratsak egiten ahal dira, baina mugak urrun dira. Amnistia eta holako gauzak oraino urrun daude.

Alaba [Maixol Iparragirre] aske ikusteko itxaropena urrun dagoela erran nahi duzu?

Xanti Iparragirre: Ezin da itsutu itxaropen horretan. Ez da galdu behar ere… Anitz badira preso, anitz urtean, eta oraingoz behintzat gogortasuna baizik ez da entzuten agintarien aldetik. Ikusiko ea zerbait lortzen den, besterik ez bada hurbiltzea. Hori urrats garrantzitsua litzateke. Nonbaitik hasi behar da. Baina uste dut denbora joanen dela.

Duela urte bat pasa atxilotu zuten, eta baldintza gogorretan daukate preso.

Xanti Iparragirre: Jasanarazten dizkiote nahi dituzten guztiak. Ez dute jende baliorik, ez dira jendeak bezala tratatuak, ezta gutxiagorik ere; orduan, nahi dituzten bezala erabiltzen dituzte, espetxetik espetxera, inon diren egoera txarrenetan… 24 ordutik 23tan, ziega batean bakarrik, eta ateratzen duten ordubetean ere bera bakarrik dago. Ez du inor ikusten ahal. Gogorra da bizia, baina barnetik badute indarra, eta atxikiko dute.

Gose eta egarri grebak egin ditu. Nola dago osasunez?

Xanti Iparragirre: Denbora laburrean hiru gose eta egarri greba egin ditu. Nahiko gogor zen. Baina orain berriz nahiko indartsu ikusten dut.

Aita gisa, nola bizi izan zenuen haren atxiloketaren berria? Alaba urte anitzez klandestinitatean bizi zen. Klandestinitatean bizi zeneko kezkatik preso izateko kezkara pasatzea nola bizi izan zenuen?

Xanti Iparragirre: Aitzinetik badakigu dabilena erortzen dela, lehenago edo geroago. Lehen ere pasatu ginen hortik, eta hori ere etortzen ahal zela banekien. Erortzean gehien kezkatu ninduena zen alabaren semea non eta nola zegoen. Haurraren gauzak konpondu arte, kezkatua nintzen. Orain kezkak lehen bezala segitzen du. Txarrena da oso ibilera txarrak ditugula, Marseillako kartzelarako bidea luze da… Baina segi aitzina.

 

 
Txutxo Abrisketa
“Nire barnean Euskal Herrian biziko naiz beti”
Jose Luis Elkoro
«Ez ninduten garbitu, txiripaz»
Anton Ormaza
“Ez dut uste espainolek sano jokatuko dutenik”
Txema Anda Fernandez
Tindufen, etsipenaren patologia da nagusi
Rafael Iriondo Aurtenetxea
Nire betiko ilusioa erdiko aurrelaria izatea zen
Joxe Landa
Aitak irakatsitako doktrinari erreparatzen diot
Begoña Zabala Gonzalez
Lehengo erradikalismora itzuli behar du feminismoak
Pirmin Aldabaldetreku Arruti
Egin nahi nuena egin eta gero, etxean nago
Xanti Iparragirre
«Ahotsa bertsolariak du, inork izatekotan»
Koldo Izagirre
«Basques’ Harbour anti-Kresala da guztiz»
 
© berria.info - 2006
     
  © BERRIA-Edizio Digitala
berria@berria.info - www.berria.info
Euskal Editorea S.L. , Martin Ugalde Kultur Parkea 20140 Andoain Tel 943 304 030 Fax 943 590 172