Estefania Beltran de Heredia. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun sailburua

«Erabateko gardentasunez ari gara jokatzen 'Cabacas auzian'»

'Cabacas auziaren' inguruan argitara eman diren ertzainen elkarrizketak aurretik ezagutzen zituela aitortu du Segurtasun sailburuak, baina salatu du grabaketak «testuingurutik» atera direla eta ez daudela «osorik».
RAUL BOGAJO / ARGAZKI PRESS

Edurne Begiristain -

2013ko apirilak 20
Polizia ereduari buruzko eztabaida gizartean pil-pilean dagoela iritsi da Segurtasun Sailera Estefania Beltran de Heredia (Arana, 1960). Iñigo Cabacas eta Aske Guneko auziak albiste izan diren astean bertan elkarrizketatu du BERRIAk. Elkarrizketa egin eta biharamunean eman du jakitera Segurtasun Sailak Cabacas auzian zerikusia izan zuten sei ertzain kargutik kendu dituela «ikerketako grabazioen argitalpenak haien eguneroko lana baldintzatzen duelako». Erabaki horri buruzko argibideak izateko, egunkari honek hainbat galdera egin zizkion atzo sailburuari, eta horiek elkarrizketari erantsi. Elkarrizketa guztia gaztelaniaz egin da, sailburuak hala eskatuta.

Gogotsu ekin zenion agintaldiari, Guardia Zibila eta Espainiako Polizia EAEtik joateko eskatuz...

Bai. Aro berri batean gaude 2011ko urriaren 20tik, ETAk biolentzia utzi zuenetik, eta, beraz, horrek eskatzen du egoera berrira moldatu behar direla polizia indarrak. Izan ere, estatuko segurtasun indarren esku geratzen diren funtzio gutxi horiek bete- tzeko agente gehiegi dauzkate hemen. Bestalde, Gernikako Estatutuak jasotakoa betetzea nahi dugu, eta Ertzaintzak polizia integrala izatea. Segurtasun indarrek modu mailakatuan joan behar dute, Ertzaintzak eskumen ia gehienak dituelako jada.

Segurtasun indarrak ez direla EAEtik joango erantzun dizu Madrilek. Eskaeratik harago zer gehiago egiteko prest zaude bide horretan?

Erabaki hori Segurtasun Batzordean hartu beharra dago, eta Barne ministroak batzorde hori deitzeko konpromisoa hartu zuen, baina gaur-gaurkoz ez da bilerarik egin. Batzorde hori bil dadin eskatuko dut berriro, bertan erabaki behar dugulako erretiratze prozesua nola egin.

Baikorra zara?

Bai, noski; ezarritako helburuak beteko diren esperantza dut beti.

Ertzaintza polizia integrala izatea nahi duzu. Horrek praktikan zer esan nahi du?

Guk eskatzen duguna da Ertzaintzak segurtasunari buruzko erabakiak hartzen diren Europako gune guztietan egotea. Europako gainerako poliziekiko harreman zuzena izan nahi dugu, eta gure ahotsa segurtasun foro guztietan entzutea.

Iñigo Cabacas zauritu zuten eguneko ertzainen grabazioak argitara eman ditu Gara-k aste honetan. Ezagutzen zenituen?

Grabaketa horiek Segurtasun Sailak eman dizkio epaileari. Segurtasun Sailak zituen.

Beraz, horien berri bazenuen.

Segurtasun Sailak epailearen esku utzi dituela esaten dizut, eta horrekin dena esanda dago.

Horien berri baldin bazenuen, zergatik ez zenuen jakinarazi?

Grabazio horiek epaileak auziari buruz dituen frogen zati bat dira. Sekretupean dagoen auziaren barruan dauden froga batzuk dira, eta, beraz, ez ziren zertan publiko egin. Zuk aipatzen dizkidazun grabazio horiei dagokienez, esan behar dut testuingurutik ateratakoak direla, zatikatuta daudela. Eta nire galdera da: grabaketa horiek filtratu dituenak zergatik ez ditu osorik filtratu?

Baina argitara eman diren grabaketa horietan entzuten dena benetakoa da...

Ez dut esan benetakoa ez denik, esan dut testuingurutik kanpo atera dela eta ez dela epaitegiaren esku utzitako grabaketen osotasuna.

Segurtasun Sailak erabaki du sei ertzain zituzten funtzioetatik bereiztea grabazioak filtratu direlako. Grabazioetan entzuten denak baino garrantzi handiagoa dauka filtratu izanak?

Kontua ez da hori. Kontu da aireratu diren grabazioak lekuz kanpo jarri direla, interpretazio jakin bat eginez. Hori dela eta, tentuz baloratu dugu egoera berria, eta erabakirik zuzenena hartzen saiatu gara. Epaitegiko lanak eta ikerketak bere bidea egin behar du. Ez da zilegi inoren hitzak bere testuinguru profesionaletik eta ikerkuntza prozesu batetik atera, eta horrela aireratzea.

Filtratu izan ez balira, ez zenituzkete kenduko?

Maiz adierazi dut: neurriak hartu eta zein neurri, ikerketa prozesua amaituta, epaileak finkatutakoren ostean erabaki eta hartu beharko dira. Ez orain.

Elkarrizketen grabazioetan ertzainburu agertzen zena kendu duzue kargutik?

Zein ertzainburu? Zein grabaziotakoa? Ez naiz ni espekulazio horien eragile izango.

Nola uler daiteke erabaki hori, Ertzaintzaren barne araudiak baldin badio prozesu judiziala amaitu arte ezin dela diziplina neurririk hartu?

Eguneroko lanean orain betetzen ari ziren eginkizunetatik aldendu ditugu. Antolakuntza neurri berezi bat da. Erabaki zaila eta gogorra da, baina ez da diziplina espediente baten ondorio. Orain ondo kudeatu beharko dugun neurri bat da. Akats konponezin baten ikerkuntza judizialean dauden pertsonak dira neurria jaso dutenak. Gai hau tentuz eta errespetu osoz kudeatu behar dugu.

Cabacasen heriotza istripua izan zela esan duzu. Ertzainen arteko elkarrizketa horien berri izanda, iritzi berari eusten diozu?

Nik ez dut istripu hitza erabili. Baina, hala ere, zinez sentitzen dut familiak Segurtasun Sailak erabilitako hitza gaizki interpretatu izana edo guk eman nahi genion zentzuarekin interpretatu ez izana. Nire asmoa ez da izan, inondik inora, horrenbeste sufritzen ari den familiari samina areagotzea. Auzi honekin lehen minututik ari gara lanean departamentuan. Duela lau hilabete kargura iritsi nintzenerako zortzi hilabete zeramatzan auziak auzitegietan, eta nire lehentasunen artean izan da hasieratik. Nire kezka nagusienetakoa da, eta baita lehendakariarena ere. Auzia epaitegietan dago, eta itxaron behar dugu epaileak dena argitu arte. Hortik aurrera konpromiso erabatekoa daukat zorroztasun handienarekin jarduteko.

Baina istripua izan zela berresten duzu?

Juridikoki ez dugu auzia baloratu nahi. Justiziak erabaki behar du zer gertatu zen. Eta nire lehentasuna da lehenbailehen argitzea zer gertatu zen. Argi dago han akats bat gertatu zela, konpondu ezin den akats bat, Iñigo hil zelako, eta hori jada ezin dela konpondu. Hortik aurrera Justiziak zer erabakitzen duen itxaron beharko dugu, eta guk zorroztasun osoarekin jardungo dugu. Egia da grabazio horiek agertu izanak erabaki berriak hartzera behartu gaituela, eta egoera berria baloratzera eramaten gaituela, iritzi egoera bat sortu delako eta Ertzaintzaren lana baldintzatu dezakeelako. Horregatik, hiru esparrutan ari gara lanean: Ertzaintzaren barruan egin beharrekoa, familiari, legebiltzarrari eta gizarteari gertutasuna eta informazioa emateko egin beharrekoa, eta abian jarritako neurriak baloratzeari dagokiona.

Zer esan nahi zuen Gervasio Gabirondo ertzainburuak istripua izan zela esan zuenean? Nahi gabeko zerbait izan zela, gertatu behar ez zuen zerbait izan zela...?

Gabirondok esandakoa berresten dut. Berak esan zuen istripu bat izan zela emaitza ez zelako izan espero izandakoa, ezta nahi izandakoa ere. Beldurra ematen dit hori azaltzen hasteak, gero interpretatu egiten duzuelako... Baina argi dago konpondu ezineko akatsa izan zela, emaitza ezin delako konpondu. Zer da huts egin zuenak? Zer egin zen gaizki? Hori epaileak argitu beharko du. Eta epaileak erabakitzen duenean hartuko ditugu neurriak. Baina horretarako daude epaitegiak, ni ezin naiz epailearen ahotsa izan, eta ezin dut iritzirik eman han gertatu zenaren inguruan. Prozesu judiziala abian dago, Ertzaintzak eta departamentuak froga guztiak haren esku utzi ditu, eta bost ertzain daude gai honekin full time lanean, Justiziarekin kolaboratzeko prest.

Justiziaren ikerketatik harago, Segurtasun Sailak barne ikerketarik hasi al du auzia argitzeko?

Kasu honetan ez zen berehala ikerketa batzorde bat ireki, beranduago ireki zen. Baina argitu behar da Poliziaren araudiaren arabera edozein auzi Justiziaren esku geratzen denean Ertzaintzaren barruan hasitako edozein prozedura administratibo eten egin behar dela. Epailea ari da auzia ikertzen, eta haren esku dago ebazpen bat ematea.

Baina auziaren larritasunak ez zuen eskatzen badaezpadako neurriak hartzea?; esaterako, arduradunak beren kargutik behin-behinean kentzea?

Bere garaian hartu ez ziren erabakiak zergatik ez ziren hartu ezin dizut erantzun. Niri ez dagokit bere garaian hartu ziren edo ez ziren erabakien ardura. Niri ez dagokit erantzutea beste batzuek egin zutenaren edo ez zutenaren inguruan. Berriro diot, auziak zortzi hilabete zeramatzan epaitegietan gu departamendura iritsi ginenean, eta beraz, ez ginen hutsetik hasi, bazegoen bide bat eginda, eta horrek gure jarduteko gaitasuna mugatu egiten du. Auzia bideratuta dago epaitegietan eta nire kezka nagusiena hasieratik, eta are gehiago orain filtrazioak egon direnean, auzia lehenbailehen argitzea da.

Urtebete igaro da Iñigo Cabacas pilotakada batek hil zuenetik. Poliziaren eraginkortasunetik ez al da porrot bat tiroa egin zuen ertzaina identifikatu ez izana?

Ni ez naiz epailea... Berriro diot ikerketa judiziala abian egonda, ezin dela barne ikerketarik egin. Ez luke zentzurik izango biak aldi berean egotea. Konfiantza osoa daukagu justiziarengan. Justiziak azkartu behar du auzia familiak gehiago sufritu ez dezan, eta baita gizartearen eta Ertzaintzaren onerako delako ere.

Rodolfo Aresek iragarri zuen barne espedientea irekiko ziela operazio hartan parte hartu zuten ertzainei. Espediente hori zein egoeran dago?

Ez dakit zertaz ari zen barne espedienteaz ari zenean, beraz, ezin dizut hori argitu.

Argitaratutako grabaketek erakusten dute Aresek emandako bertsioa ez zela egia. Zer iritzi duzu sailburu ohiaren jokabideari buruz?

Balorazio bat egiten ari zara osorik ez dauden eta bere testuingurutik aterata dauden grabaketa batzuei buruz. Beraz nik ez dut iritzirik emango halako filtrazio batzuen inguruan.

Gardentasunez jokatzen ari zarete Cabacas auzian?

Erabat. Niri dagokidan ardurari dagokionez erabateko gardentasunez ari gara jokatzen. Nire eta Ertzaintzaren lehentasun nagusiena da ahalik eta gardenen jokatzea, gardentasun horrek zilegitasun handiagoa ematen diolako Ertzaintzari gizartearen aurrean. Ez dugu inolako beldurrik.

Josu Erkorekak eskatu du epaileei lasai lan egiten uzteko, ez presionatzeko. Norbait epaileak presionatzen ari dela uste duzu?

Nire galdera da ea egunotan filtratu diren grabazioekin nolabaiteko presioa egin nahi ote den epaileengan.

Elkarrizketa horiek argitara ematea presio egitea dela uste duzu? Ez al da informatzea?

Informatzea al da osorik ez dauden elkarrizketak ateratzea? Zuei profesionalei luzatzen dizuedan galdera da.

Cabacasen familiak esan du desengainua hartu duela zurekin.

Nire errespetu handiena adierazi nahi diot sendiari, Iñigoren heriotza sufritzen ari direlako. Asko sentitzen dut departamenduaren hitzak behar bezala interpretatu ez izana. Hitzak hamaika modutara interpretatu daitezke, eta ez zen nire asmoa samin handiagoa eragitea. Haien izenean auzia lehenbailehen argitzea espero dut.

Gomazko pilotak erabiltzen jarraituko du Ertzaintzak?

Gomazko pilotak soilik salbuespeneko egoeran erabiliko dira, eta espezializatutako unitateek erabiliko dituzte.

Orain arte zein egoeratan eta nortzuk erabiltzen zituzten?

Masen kontrolerako materiala zen orain arte, ez zegoen besterik. Orain beste material bat daukagu segurtasun agenteen esku. Material berri hori ez da hain kaltegarria, arinagoa da, baina min egiten du, min gutxiago hori bai. Ertzaintzaren borondatea ez da sekula ekidin nahi duen mina baino min gehiago eragitea.

Europako Batzordeak aspaldi gomendatu zuen gomazko pilotak erabiltzeari uzteko oso arriskutsuak direlako.

Erabiltzen hasiko garen materialak beste osagai batzuk ditu, eta ikusiko dugu zein eraginkortasun duen. Esparru honetan asko ikertzen ari gara, eta gure asmoa da materiala hobetzen joatea beti ere ahalik eta min gutxiago sortzeko. Zoritxarrez batzuetan ba...

Gomazko pilotak erabiltzen jarraituko duzue, hortaz.

Bai, bai. Gomazko pilotak hor egongo dira, salbuespeneko egoeratan erabiltzeko.

Nolanahi ere, erabiltzen den materiala ez ezik, material hori erabiltzeko moduak ere badu garrantzia. Ertzainen formazioan lan egingo duzue?

Materiala erabiltzeko formazioa eskaintzen dugu, eta horretarako dago Arkautiko akademia. Aurten bikoiztuko dira formazioa ikastaroak, bai materialaren erabilerarako, pertsonekiko harremanetarako, masen kontrolerako egoerak kudeatzeko, ... Etengabeko formazioa dago.

Ertzaintza zibila eta herritarrekiko gertuagoa lortu nahi duzu. Nola egin nahi duzu hori?

Kalean dagoen polizia bat nahi dugu, herritarrarengana hurbilduko dena. 30 urte dira Ertzaintza martxan jarri zenetik, eta urtetan ETAren terrorismoak baldintzatuta lan egin behar izan du, bere burua babestera behartuta egon da. Ertzaintzaren jatorrizko helburuetara bueltatu nahi dugu, herritik sortutako polizia nahi dugu, herriarekin bizi dena eta arreta eskaintzen diona.

Ertzaintzaren azken aktuazio batzuk, ordea, polemika handia sortu dute erabilitako gehiegizko indarkeriagatik. Ekaitz Iberoren atxiloketan, Donostiako Aske Gunean batzartuta zeuden gazteen aurkako oldarraldia...

Giza harresi hori eratu dutenei galdetu nahiko nieke ea haietako zenbat egongo liratekeen prest guk proposatzen dugun polizia eredu berri honetan parte hartzeko.

Zer esan nahi duzu horrekin?

Pentsatu nahi dut harresi horretan parte hartzen ari den gehiengoak parte hartu nahiko lukeela gure polizia eredu berrian. Hala ere, esan behar dut ez dudala ongi ikusten ideologiagatik norbait kartzelan sartzea. Baina hori esanda, lege bat dago eta epaileak eman duen agindua betetzera behartuta dago Ertzaintza. Ertzaintzak ez du erabakitzen gazte horiek atxilotzea ala ez, epaileen erabakia da. Eta berriro diot: ez nago ados ideia politiko batzuk defendatzeagatik jendea kartzelara bidaltzearekin.

Polizia eredu berriari buruzko eztabaida kalean dago. Erne sindikatuak esan du une egokia izan daitekeela nahi den polizia ereduari buruzko eztabaida hori gizarteratzeko.

Ertzaintzaren plan estrategikoa landu dugu, eta hor ezarrita daude polizia eredu berriaren oinarriak. Plan hori Legebiltzarrean aurkeztuko dugu, hori delako tokia azalpenak emateko.Noski, toki guztietatik datozen ekarpenak aintzat hartuko ditugu, baina erakundeetako lan eredua jada ezarrita dago.

Azken urtebetean Ertzaintzak ez du inor inkomunikatu eta ez da tortura salaketarik egon. Nazioarteko erakundeen gomendioei jarraituko diezue eta inkomunikazioa behin betiko kenduko duzue?

Zuk esan bezala ez da inkomunikaziorik ezarri, eta ez da tortura salaketarik egon; beraz, bide onean gaude.

Hortaz, Ertzaintzak ez du inkomunikazioa berriro erabiliko?

Berriro diot, bide onean gaudela.

Iraganari ikuspegi kritikoarekin begiratzearen aldekoa da Jaurlaritza. Ertzaintzaren aurkako oso tortura salaketa gogorrak egon dira. Ertzaintzak ere autokritika egin beharko du iraganeko jokaeren inguruan?

Guzti-guztioi dagokigu iraganaren irakurketa kritikoa egitea. Gizarte osoaren erantzukizuna da hori egitea.

Ertzaintzarena ere bai, hortaz?

Guzti guztiona da ardura.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna